Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2057 2996505 2869781 2026-06-14T09:08:20Z Fallbackintoreality 102113 Kreu 2996505 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv | name = Radiotelevizioni i Prishtinës | network = | owner = | country = {{plainlist| * [[Kosovë]] * [[Jugosllavi]]}} | language = {{plainlist| * [[Gjuha shqipe|Shqip]] * [[Gjuha serbe|Serbisht]]}} | headquarters = [[Prishtina|Prishtinë]] | logo = RTP logo.svg | image = Radio Television Kosova RTK.jpg | closed_date = 5 korrik 1990 | launch_date = {{plainlist| * 1945 (radio) * 26 nëntor 1974 (televizion)}} | replaced_by = [[Radiotelevizioni i Kosovës]] | former_names = {{Plainlist| * Televizioni i Prishtinës (1975–1992) * RTS Priština (1992–1999)}} }}'''Radiotelevizioni i Prishtinës''' '''(RTP''' ose '''TVP''') ishte transmetuesi i parë shqiptar i [[Kosova|Kosovës]], njëherësh edhe transmetuesi i parë publik. Ai u formua si '''Radio Prishtina''' me seli në Prizren më 1945, duke u zhvendosur më pas në Prishtinë. Prej të njëjtit objekt, filloi transmetimin e programit televiziv më 26 nëntor 1974. Ndërprerja e programeve nga ky televizion u realizua me masa të dhunshme të ndërmarra nga qeveria [[Serbia|serbe]] në vitin [[1990]]. Pas luftës në Kosovë materiali dhe ndërtesat e Radiotelevizionit të Prishtinës janë nën administrimin e [[RTK|Radiotelevizionit të Kosovës]]. == Historiku == {{Zgjerim|date=8 dhjetor 2022}} Deri atëherë, i vetmi medium informativ ishte Radio Prishtina (në funksion prej vitit 1945). Do kalonin 29 vite deri kur Televizioni i Prishtinës filloi transmetimin në vitin [[1974]]. Ndërsa u mbyll ne vitin 1990 për shkak të [[Qeveria e Serbisë|qeverisë serbe]]. Pas mbarimit të [[Lufta e Kosovës|luftës së Kosovës]] në vitin 1999, u hap rruga për themelimin e televizioneve kosovare në mënyrë të lirë. Njëri prej tyre ishte Radio Televizioni i Kosovës i cili mori vend në të njëjtën ndërtesë si ish-RTP, në rrugën "Xhemajl Prishtina" në Prishtinë. == RTP dhe masat e dhunshme == === Acarimi i konfliktit RTP dhe qeverisë serbe === ===Masat e dhunshme=== === Përjashtimi dhe burgosja e personelit === == Roli i RTP në shoqërinë shqiptare == == Teknologjia == Në fillim të vitit 1974 RTP nuk ka pasur teknologji elektronike, por i gjithë materiali për program xhirohej me teknikë filmike e mandej dërgohej në TV Beograd ku filmi zhvillohej e më vonë montohej për transmetim. Transmetimi deri më 29 nëntor 1975 bëhej nga TV Beogradi. Në verën e vitit 1974 nga Anglia pati ardhur autoreportazhi (OB Van) i parë me 4 kamera bardhë-e-zi.{{Citation needed}} == Personeli udhëheqës == === Administrata === * Drejtor i përgjithshëm: [[Ismail Bajra]] * Drejtor i TVP: [[Riza Alaj]] * Kryeredaktor i TVP: [[Fahredin Gunga]] * Drejtor produkcioni: [[Petrit Dushi]] * Drejtor Teknik: [[Nahid Bejtullahi]] * Kryeredaktor i programit informativ: [[Qenan Shaipi]] (1945-1975) *Redaktor: Pelivan Zhuri (1979) * Kryeredaktor i programit muzikor: Shefqet Namoni (1979) === Produksioni === * Regjisorë: [[Ekrem Kryeziu]], [[Shkëlzen Zhubi]], [[Besim Sahatçiu]], Nezir Sefaj * Kryeredaktor i kulturës: Qerim Ujkani * Xhiruesë filmi: [[Rudolf Sopi]] ([[1932]]-[[1984]]), [[Misha Stojanoviq]] ([[1934]]-[[2001]]), [[Ruzhdi Fejzullahu]], [[Murat Zeka]], [[Shaban Gashi]] ([[1939]]-[[1990]]), [[Agron Sedllari]], [[Shukri Kaçaniku]]. * Tonist : [[Bejto Jusufi]], [[Sahit Sahiti]], Sherif Maxhuni (1935-2003), Fahri Raca, Ukshin Grashtica, [[Fahri Pallaska]]. * Ndriçues: [[Nexhdet Osmani]], [[Ejup Mumini]], [[Bedri Nimani]], Ylber Xharra * Montazhi filmik: [[Fadil Selimi-Presheva]], [[Naxhije Petlla]], [[Elida Dauti]], [[Juliana Çela]]. * Shoferë: Januz Uka, Gani Poreshqi, Sabit Zejnullahu, Halit Veseli. * Realizatorë: Bashkim Hisari. * Daktilografë: Xhafer Dragusha e Kujtim Sokoli. * Korier i produkcionit: Kadri Hakiqi * Shef i Autoparkut: Osman Abazi == Shiko edhe == * [[Radio Televizioni i Kosovës]] * [[Studio e hapur]], radio emision i emetuar më parë në Radio Prishtinë {{RTK1}}{{Media në Kosovë}} [[Kategoria:Radio Televizioni i Prishtinës]] [[Kategoria:Stacione televizive të mbyllura në Kosovë]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] 1t0cn3pcx9tnvjc8ogxbjqwwpqwci5w 0 3721 2996501 2985465 2026-06-14T08:39:02Z Fallbackintoreality 102113 /* Menaxhmenti */ 2996501 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv | name = Radiotelevizioni i Kosovës | network = | tv_stations = {{hlist|RTK 1|RTK 2|RTK 3|RTK 4|Radio Kosova 1|Radio Kosova 2}} | owner = Bordi i RTK-së<br>[[Qeveria e Kosovës]] | country = [[Kosova]] | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]]<br>[[Gjuha serbe|Serbisht]]<br>[[Gjuha rome|Romanisht]] | headquarters = [[Prishtinë]], Kosovë | area = Ndërkombëtarisht | type = [[Transmetuesi publik|Transmetues publik]] | former_names = | launch_date = 1945 (radio)<br>1975 (si RTP)<br>{{Start date|1999|09|19|df=yes}} (si RTK) | replaced = [[Radio Televizioni i Prishtinës]] (1975-1990) | logo = RTK_logo.svg | picture_format = [[16:9]] [[HDTV]] | key_people = Hysen Hundozi (drejtor në detyrë) | founded = | child = | website = http://www.rtklive.com | image = Radio Television Kosova RTK.jpg | caption = [[Ndërtesa e RTK-së|Selia e RTK-së]] në Prishtinë }} '''Radiotelevizioni i Kosovës{{efn|Më parë i gërmëzuar si ''Radio Televizioni i Kosovës''.}}''' ('''RTK'''; [[Gjuha serbe|serbisht]]: <span lang="sr" dir="ltr">Радио Телевизија Косова</span> / ''Radio Televizija Kosova'') është [[transmetuesi publik]] i [[Kosova|Kosovës]]. Ai u themelua më 19 shtator 1999 direkt pas [[Luftës së Kosovës]], duke zëvendësuar [[Radio Televizioni i Prishtinës|Radiotelevizionin e Prishtinës]]. RTK-ja operon katër kanale televizive dhe dy radiostacione, duke transmetuar një përmbledhje të larmishme të lajmeve, [[Argëtimi|argëtimit]], [[Muzika|muzikës]] etj. Shërbimet e RTK-së janë në dispozicion përmes rrjeteve tokësore dhe satelitore, si dhe përmes internetit pa pagesë. Si transmetues publik, RTK-ja financohet nga një përzierje të financave publike, të hyrave nga reklamave, dhe donacioneve. == Historia == === Sfondi === {{Shih|Radiotelevizioni i Prishtinës}} Transmetuesi i parë dhe i vetëm shqip në Kosovë për një kohë të gjatë ishte [[Radiotelevizioni i Prishtinës]] (RTP), i hapur në 1945 përmes radios dhe i kyçur në valët televizive prej 1974. Më 5 korrik 1990, RTP-ja u mbyll me dhunë nga forcat paramilitare serbe si pjesë e okupimit të territorit kosovar dhe cenzurës së mediave. Ai u zëvendësua me [[Radio Televizioni i Serbisë|Radiotelevizionin e Serbisë]] nëpër frekuenca kombëtare.<ref>{{Cite web|title=33 vjet nga okupimi i Radio Televizionit të Prishtinës|url=https://kosovapress.com/article?id=457285|access-date=2025-01-02|website=KosovaPress.com|language=sq}}</ref> Gjatë asaj kohe, programi i vetëm në shqip ishte edicioni i lajmeve me folës serbë duke lexuar lajme të shkruara nga shteti zotërues. Ky u refuzua nga shqiptarët si propagandë serbe.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|date=1995-09-01|title=Albanian Media in Kosovo|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/soeu-1995-449-1005/html|journal=Comparative Southeast European Studies|language=en|volume=44|issue=9-10|pages=614–619|doi=10.1515/soeu-1995-449-1005|issn=2701-8202}}</ref> Stafi i RTP-së bëri përpjekje të komunikojë me publikun shqiptar përmes [[Radio Televizioni Shqiptar|Radio Televizionit Shqiptar]],<ref name=":1" /> mirëpo edhe këto u bllokuan nga qeveria pushtuese serbe. Që nga viti 1991 kishte plane për t'u ringjallur radiotelevizioni dhe që të riemërtohej si "Radiotelevizioni i Kosovës".<ref>{{Cite news|last=N.|first=T.|date=25 korrik 1991|title=Kumtesë e Këshillit Koordinues të RTP-së në Gjuhën Shqipe: RTP të emërtohet Radiotelevizioni i Kosovës|language=sq|pages=16|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> Fati i ringjalljes varej drejtpërdrejt nga gjendja mes popullit shqiptar të Kosovës dhe okupimit serb.<ref>{{Cite news|last=Zogaj|first=S.|last2=Grainca|first2=N.|date=1 shtator 1992|title=Dy Vjet pas Okupimit të Radiotelevizionit të Prishtinës: Radiotelevizioni Varet nga Statusi i Kosovës|language=sq|pages=5|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> [[Lufta e Kosovës]] mbaroi më 11 qershor 1999. === Koha e pasluftës (1999–2008) === Me ardhjen e [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]-ut në Kosovë më 1999, RTK u themelua në mbetjet e ish-Radiotelevizionit të Prishtinës, bashkë me shumicën e ish-punëtorëve të tij. Pas Luftës së Kosovës në 1999 ia kërkoi [[OSBE]]-ja [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|EBU]]-së (Bashkimi Evropian i Transmetuesve) të themelojë një transmetues publik sipas një marrëveshjeje me OSBE-në. Më 19 shtator 1999 fillon Radiotelevizioni i Kosovës me dy orë të transmetimit në gjuhën shqipe, ndërsa Radio Prishtina e dikurshme u shndërrua në [[Radio Kosova]] (tash Radio Kosova 1).<ref name="RTKPublik">{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=5|title=Transmetuesi Publik|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref><ref>{{Cite thesis|last=Gërguri|first=Valëza|title=Sfidat e Menaxhimit të Transmetuesit Publik Audiovizuel në Kosovë (RTK1)|date=qershor 2020|degree=Teza|publisher=[[Universiteti i Biznesit dhe Teknologjisë|UBT]]|url=https://knowledgecenter.ubt-uni.net/cgi/viewcontent.cgi?article=2846&context=etd|place=Prishtinë|language=sq}}</ref> Drejtori themelues ishte Richard W. Dill. Atë vit u themelua radiostacioni multietnik Radio Kosova 2, dhe stacioni për të rinjtë Radio Blue Sky (zëvendësoi më tutje Radio Kosovën 2 të atëhershme) nga Kombet e Bashkuara me ndihmën e Fondacionit Hirondelle dhe Agjencisë Zvicërane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, që pastaj iu bashkuan programit të RTK-së në 2000. Në tetorin e po atij viti do të zhvillohej RTK-ja në teknikë dhe pajisje, falë [[Donacioni|donacioneve]] të [[Qeveria e Japonisë|qeverisë japoneze]]. Në nëntor 2000 filloi të ofrohej transmetimi i magazinave dhe lajmeve në [[Gjuha serbe|gjuhën serbe]] dhe [[Gjuha turke|turke]]. Këto u transmetuan përmes një rrjeti të ri tokësor. Që prej 2001, transmetoheshin radiostacionet edhe përmes [[Internet|internetit]]. Në korrik të vitit 2001 u zgjerua programi deri në shtatë orë në ditë dhe u lancua transmetimi në rrjetin [[Sateliti artificial|satelitor]]. Përkrah gjuhëve shqipe, serbe dhe turke, do të ofrohej shpejt edhe transmetimi në [[Gjuha boshnjake|gjuhën boshnjake]]. Në shtator të atij viti u krijua Bordi i RTK-së, me drejtor themelues [[Adem Demaçi|Adem Demaçin]]. Programi u zgjerua deri në 15 orë në vitin 2002, me shtesën e emisioneve të përditshme si ''Mirëmëngjesi Kosovë'', magazinës boshnjakfolëse ''Mostovi'' (''Urët'') dhe për herë të parë në RTK [[Sitcom|sitcom-i]] ''[[Familja moderne]]''[[Familja moderne|.]] Fillon shërbimin në korrik 2002 webfaqja e RTK-së. Në 2003 do të vendosej në fuqi tarifa e transmetuesit publik, që e financonte televizionin përmes [[Tatimi mbi vlerën e shtuar|TVSH]]-së për rrymën elektrike, gjë që do ta mundësonte prej 22 dhjetor 2003 të transmetonte program 24-orësh. Një raport çorientues i muajit mars 2004 për RTK-në flaku tension duke qenë njëri prej shkaseve për trazirat mes tyre mes serbëve dhe shqiptarëve. RTK pastaj u distancua nga raporti dhe u zotua që të përmirësojë standardet gazetareske përmes trajnimit.<ref name="RTKPublik" /> Edicione të veçanta të lajmeve filluan të transmetohen me interpretim në [[Gjuha e shenjave|gjuhë shenjash]]. Nga shtatori i 2006 u transmetuan programe në gjuhë të tjera përveç shqip përmes rrjetit satelitor. Me [[Lojërat olimpike dimërore 2006|Olimpiadën Dimërore 2006]] në Turin, dhe [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Botërorin 2006]] në Gjermani, programet ndërkombëtare sportive u transmetuan për herë të parë në RTK pranë [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]], [[Premier League|Premier Liga angleze]], ndeshjet e [[KF Prishtina|ekipit kombëtar shqiptar]] dhe ndeshjet e [[Boksieri|boksierit]] të Kosovës [[Luan Krasniqi]].<ref name="RTKPublik" /> Në fund të 2006-s u bashkuan shërbimet radiofonike dhe televizive në internet brenda adresës ''rtklive.com'' dhe u zgjeruan për të përfshirë ofrimin e tanishëm.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=6|title=Web Faqja|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref> === Pas Pavarësisë së Kosovës (2008–aktualisht) === Pas deklarimit të Pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, UNMIK-u ia dorëzoi përgjegjësinë e RTK-së Qeverisë së Kosovës.<ref name="Elsie2011">{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Kosovo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|ISBN=9780810874831|edition=2|series=Historial dictioneries of Europe|volume=79|location=Lanham / Tornto / Plymouth|page=219|language=en}}</ref> Tarifa mbi faturën e rrymës u shfuqizua në vitin 2009 nga [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]], dhe që prej 2010 RTK-ja financohet direkt prej [[Qeveria e Kosovës|Qeverisë së Kosovës]] përmes 0.7% të buxhetit shtetëror.<ref>{{Cite web|year=2011|title=RTK’s Financial Sustainability: Finding alternatives to public broadcaster financing|url=https://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|access-date=2023-06-23|publisher=Instituti GAP|language=en}}</ref><ref>http://www.gjkks.org/repository/docs/Vendim_-_Mase_e_Perkohshme_-_MP_-_Rasti_KI_11-{{Lidhje e thyer}}</ref> Ky vendim shfaqi shtetësim mbi gjendjen e paanshmërisë së televizionit publik.{{Sipas kujt}} Në vitin 2013, [[Dizajni grafik|dizajni korporativ]] i RTK-së u ndërtua prej fillimit. Televizioni publik mori një [[logo]] të re me ngjyra të reja, si dhe u riemërtua RTK 1 për ta dalluar prej televizionit të sapolancuar RTK 2. Programet jo në shqip që atëherë kanë vendin në RTK 2, në gjuhën serbe, boshnjake, turke dhe boshnjake (mirëpo edicione të lajmeve në gjuhë joshumicë akoma transmetohen edhe në RTK 1). Krahas kanaleve televizive morën edhe radiot një gëzof të ri, dhe Radio Blue Sky dhe Radio Kosova 2 u bashkuan. Në 2014 u lancuan edhe kanali televiziv i lajmeve RTK 3 dhe kanali kulturor RTK4 (ku transmetohen [[Filmi dokumentar|dokumentare]] dhe materiale nga arkiva e pasur e RTK-së), që të dyja transmetojnë në gjuhën shqipe. Gazetarët e RTK-së kanë protestuar shumë herë në vitin 2015 kundër ndërhyrjes politike, duke kërkuar për pushimin e kryeredaktorëve për obstruksion dhe vetëcenzurë.<ref>{{Cite web|date=13 janar 2016|title=Journalists’ solidarity in Kosovo: the RTK case|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Kosovo/Journalists-solidarity-in-Kosovo-the-RTK-case-166793|access-date=2025-01-02|website=OBC Transeuropa|publisher=Osservatorio Balcani e Caucaso|language=en}}</ref> == Menaxhmenti == RTK-ja rregullohet nga Ligji mbi Radiotelevizionin e Kosovës, dhe udhëhiqet nga një bord ekzekutiv. Kandidatët mblidhen përmes një konkursi,<ref>{{Cite web|date=21 shkurt 2022|title=Bordi pranon 16 aplikacione për pozitën e drejtorit të përgjithshëm të RTK-së|url=https://www.koha.net/arberi/bordi-pranon-16-aplikacione-per-poziten-e-drejtorit-te-pergjithshem-te-rtk-se|access-date=5 prill 2025|website=[[Koha.net]]|language=sq}}</ref> dhe më pas një komision ''ad-hoc'' e paraqet renditjen e kandidatëve për bord para [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Republikës së Kosovës]], ku përzgjedhet prej votës shumicë. Kjo gjë ia beson përzgjedhjen e tyre partive shumicë.<ref>{{Cite web|date=22 nëntor 2021|title=Kandidatët që i dërgohen Kuvendit për Bordin e RTK-së|url=https://ubtnews.com/kandidatet-qe-i-dergohen-kuvendit-per-bordin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=UBT News|language=sq}}</ref><ref name="EP" />^:33 Ajo financohet në një normë prej 80% nga subvencionet shtetërore dhe 20% nga [[Reklamimi|reklamat]].<ref name=":0">{{Cite report|url=https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12334785.pdf|publisher=JICA|language=en|title=The Project for Capacity Development of Radio Television of Kosovo (RTK) Project Completion Report|date=maj 2019|access-date=5 prill 2025|collaboration=[[NHK]]}}</ref> Financimi i RTK-së fillimisht u garantua nga një tarifë mbi faturën e rrymës, derisa [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]] vendosi që nuk ishte e përshtatshme dhe e shtyu buxhetin e RTK-së kah subvencioni i shtetit (0.7% të buxhetit të Kosovës). Ndryshimi çoi shqetësime rreth mbajtjes së pavarësisë së RTK-së. Kriteri ligjor për RTK-në të planifikojë një fund të buxhetit tranzicional shtetëror nuk është vendosur në veprim akoma.<ref name="EP">Elda Brogi, Alina Dobreva, and Pier Luigi Parcu, "[http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU(2014)534982_EN.pdf Freedom of Media in the Western Balkans]", {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150819204849/http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU%282014%29534982_EN.pdf|date=19 August 2015}}, study for the [[European Parliament]]'s Subcommittee on Human Rights, October 2014, EXPO/B/DROI/2013/16</ref>^:33<ref>[http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf RTK Financial Sustainability], {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222182030/http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|date=22 December 2015}}, GAP Policy Brief</ref> Propozimi i RTK-së {{As of|2019|lc=yes}} është një tarifë prej 2.50 euro mbi faturën e rrymës në çdo shtëpi në Kosovë.<ref name=":0" /> Punëtorët e RTK-së janë automatikisht pjesë e një [[Sindikata e punëtorëve|sindikate]]—Sindikata e Punëtorëve të Radiotelevizionit të Kosovës (SPRTK). RTK është i vetmi televizion në Kosovë që e ka një sindikatë të punëtorëve.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dk2zgYoRdL0|title=I Kosovës|date=22 qershor 2020|type=Prodhim televiziv|language=sq|publisher=Radiotelevizioni i Kosovës|orig-date=2018|quote=Jemi institucioni i parë në Kosovë që kemi ba kontratë t'përhershme kolektive.|via=YouTube}}</ref> Në raste të shumta, SPRTK-ja ka shprehur pakënaqësitë rreth plotësimit të Bordit dhe qartësimit të "statusit" të saj, bie fjala mënyra e financimit dhe menaxhimi i pronës së transmetuesit publik.<ref>{{Cite news|last=Isufi|first=Yllka|date=8 korrik 2021|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së kërkon emërimin pa vonesë të Bordit të ri|language=sq|work=Gazeta Blic|url=https://gazetablic.com/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-kerkon-emerimin-pa-vonese-te-bordit-te-ri/|access-date=5 prill 2025}}</ref><ref>{{Cite web|last=Halili|first=Mediana|date=16 janar 2025|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së shprehet e zhgënjyer me Kuvendin që nuk arriti të zgjidhë statusin e RTK-së|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-shprehet-e-zhgenjyer-me-kuvendin-qe-nuk-arriti-te-zgjidh-statusin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Berisha|first=Arjana|date=21 gusht 2024|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së, i kërkon Kuvendit ta kompletoj Bordin e transmetuesit publik|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-i-kerkon-kuvendit-ta-kompletoj-bordin-e-transmetuesit-publik/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref> == Anëtarësia në EBU == {{kryesor|Kosova në Festivalin Evropian të Këngës|Festivali i Këngës në RTK}} RTK-ja bashkëpunon me [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|Bashkimin Evropian të Transmetuesve]] (EBU) që nga themelimi.<ref name="RTKPublik" /> Megjithatë, nuk është anëtare e Bashkimit dhe po përpiqet të bëhet anëtare. Tani për tani nuk është e mundshme një gjë e tillë meqë Kosova nuk është anëtare e [[Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit|Bashkimit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit]] (ITU) apo [[Këshilli Evropian|Këshillit Evropian]], që janë kërkesat formale për anëtarësi në EBU. Aplikimi për pjesëmarrjen e Kosovës në Këshillin Evropian është në plotësim e sipër.<ref>{{Cite web|date=2023-04-25|title=Kosovo erreicht nächste Stufe der Mitgliedschaft im Europarat|url=https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|access-date=2023-06-23|language=de|archive-date=22 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622235045/https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|url-status=dead}}</ref> Një ndër motivet kryesore për anëtarësim në EBU është interesi i RTK-së për pjesëmarrje në [[Festivali Evropian i Këngës|Festivalin Evropian të Këngës]], që ka vazhduar që prej vitit 2014.<ref>{{Cite web|title=Kosovo drömmer om Eurovision|url=http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624002512/http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-date=24 qershor 2013|language=sv|access-date=9 gusht 2023|url-status=live}}</ref> Në vitin 2023, RTK nisi përpjekjen e vet për t'u inkuadruar në Festivalin Evropian të Këngës duke mbajtur një [[Festivali i Këngës në RTK|Festival të vet të Këngës]] për shtetin e Kosovës.<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=Nis Festivali i Këngës në RTK|url=https://www.koha.net/kulture/nis-festivali-i-kenges-ne-rtk|access-date=2026-01-01|website=[[KOHA.net]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Minga|first=Mikaela|date=2023-11-01|title=Festivali i parë i këngës në Kosovë|url=https://www.reporter.al/2023/11/01/festivali-i-pare-i-kenges-ne-kosove/|access-date=2026-01-01|website=[[Reporter.al]]|language=sq}}</ref> == Perceptimi publik == Programi i RTK-së pranohet mirë nga shqiptarët e Kosovës, por jo aq nga grupet tjera etnike në Kosovë.<ref name="Elsie2011" /><ref>{{Cite book|last=Egleder|first=Julia|title=Peace Through Peace Media?: The Media Activities of the International Missions (KFOR and UNMIK) and Their Contribution to Peacebuilding in Kosovo from 1999 Till 2008|publisher=LIT Verlag|year=2013|ISBN=9783643903549|series=Schriftenreihe der Stipendiatinnen und Stipendiaten der Friedrich-Ebert-Stiftung|volume=43|location=Münster|pages=241|language=de}}</ref><ref name=":0" /> Transmetuesi publik është kritikuar edhe për [[Anësia politike|anësi politike]] dhe mungesë të gazetarisë hulumtuese, si p.sh. në mbulimin e gjerë të partisë politike në pushtet në 2012 (duke përfshirë tubimin vjetor të [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]], atëkohë në pushtet) në krahasim me mbulimin e shkurtër dhe dezinformues të protestave nga partia opozitare [[Vetëvendosje]], që u vlerësua si "një sinjal i madh i financimit shtetëror duke vendosur pavarësinë editoriale të televizionit publik në rrezik. (IREX, 2013b)<ref>{{Cite web|year=2013|title=Raporti vjetor i punës për vitin 2012|url=http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185432/http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|archive-date=4 mars 2016|publisher=[[Komisioni i Pavarur i Mediave]]|language=sq}}</ref> Në vitin 2015, disa gazetarë të RTK-së protestuan kundër ndikimit politik dhe cenzurës së brendshme. RTK-ja konsiderohet gjerësisht e njëanshme, dhe në vitin 2012 raportoi në tepricë mbi tubimet e [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]] që ishte atëherë në pushtet, por shumë më pak mbi protestat e partisë opozitare [[Lëvizja Vetëvendosje|Vetëvendosje]].{{Cn}} Pjesëtarët e Bordit të RTK-së zgjedhen prej një votë shumice nga [[Kuvendi i Kosovës]] dhe prandaj reflektojnë Kuvendin. == Logot == === Televizion === <gallery> Skeda:Logo RTP 1974.png|Logoja e RTP-së në 1974 Skeda:RTP logo.svg|Logoja e RTP-së prej 1989 Skeda:RTK (1999).png|Logoja e RTK-së në transmetimin e parë pas Luftës në vitin 1999 Skeda:Radio-Televizioni-i-Kosovës-Logo.svg|Logoja e RTK-së prej 1999–2013 Skeda:Rtk1 2013.png|Logoja e RTK 1 prej 2013 Skeda:Rtk 2.png|Logoja e RTK 2 Skeda:RTK3 logo 5ac42bcfd1a4d.png|Logoja e RTK 3 Skeda:RTK4 logo 5ac42bf221795.png|Logoja e RTK 4 </gallery> === Radio === <gallery> Skeda:Radio Kosova 1999.jpg|Logoja e Radio Kosova 1 prej 1999–2013 Skeda:Rtk radio kosova 1.png|Logoja e Radio Kosova 1 prej 2013 Skeda:Rtk radio kosova 2.png|Logoja e Radio Kosova 2 prej 2013 </gallery> == Shiko edhe == * [[Radiotelevizioni i Prishtinës]], paraardhësi i RTK-së * [[Televizioni në Kosovë]] == Shënime == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Referime == <references responsive="" /> == Lidhje të jashtme == {{Commons|2=Radiotelevizionin e Kosovës}} * [http://www.rtklive.com Webfaqja zyrtare] * [https://www.youtube.com/@RTKOfficial RTK] në [[YouTube]] {{RTK1}} {{Media në Kosovë}} {{Prishtina}} [[Kategoria:Stacione televizive në Kosovë]] [[Kategoria:Radiotelevizioni i Kosovës]] [[Kategoria:Stacione radio]] [[Kategoria:Stacione televizive në Evropë sipas vendit]] [[Kategoria:Stacione radio në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1999]] fkxsnmefe77qubd9064mhmq3bm2x5ln 2996504 2996501 2026-06-14T09:00:23Z Fallbackintoreality 102113 /* Sfondi */ titulli i seksionit 2996504 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv | name = Radiotelevizioni i Kosovës | network = | tv_stations = {{hlist|RTK 1|RTK 2|RTK 3|RTK 4|Radio Kosova 1|Radio Kosova 2}} | owner = Bordi i RTK-së<br>[[Qeveria e Kosovës]] | country = [[Kosova]] | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]]<br>[[Gjuha serbe|Serbisht]]<br>[[Gjuha rome|Romanisht]] | headquarters = [[Prishtinë]], Kosovë | area = Ndërkombëtarisht | type = [[Transmetuesi publik|Transmetues publik]] | former_names = | launch_date = 1945 (radio)<br>1975 (si RTP)<br>{{Start date|1999|09|19|df=yes}} (si RTK) | replaced = [[Radio Televizioni i Prishtinës]] (1975-1990) | logo = RTK_logo.svg | picture_format = [[16:9]] [[HDTV]] | key_people = Hysen Hundozi (drejtor në detyrë) | founded = | child = | website = http://www.rtklive.com | image = Radio Television Kosova RTK.jpg | caption = [[Ndërtesa e RTK-së|Selia e RTK-së]] në Prishtinë }} '''Radiotelevizioni i Kosovës{{efn|Më parë i gërmëzuar si ''Radio Televizioni i Kosovës''.}}''' ('''RTK'''; [[Gjuha serbe|serbisht]]: <span lang="sr" dir="ltr">Радио Телевизија Косова</span> / ''Radio Televizija Kosova'') është [[transmetuesi publik]] i [[Kosova|Kosovës]]. Ai u themelua më 19 shtator 1999 direkt pas [[Luftës së Kosovës]], duke zëvendësuar [[Radio Televizioni i Prishtinës|Radiotelevizionin e Prishtinës]]. RTK-ja operon katër kanale televizive dhe dy radiostacione, duke transmetuar një përmbledhje të larmishme të lajmeve, [[Argëtimi|argëtimit]], [[Muzika|muzikës]] etj. Shërbimet e RTK-së janë në dispozicion përmes rrjeteve tokësore dhe satelitore, si dhe përmes internetit pa pagesë. Si transmetues publik, RTK-ja financohet nga një përzierje të financave publike, të hyrave nga reklamave, dhe donacioneve. == Historia == === Sfondi: Radiotelevizioni i Prishtinës (1945–1999) === {{Shih|Radiotelevizioni i Prishtinës}} Transmetuesi i parë dhe i vetëm shqip në Kosovë për një kohë të gjatë ishte [[Radiotelevizioni i Prishtinës]] (RTP), i hapur në 1945 përmes radios dhe i kyçur në valët televizive prej 1974. Më 5 korrik 1990, RTP-ja u mbyll me dhunë nga forcat paramilitare serbe si pjesë e okupimit të territorit kosovar dhe cenzurës së mediave. Ai u zëvendësua me [[Radio Televizioni i Serbisë|Radiotelevizionin e Serbisë]] nëpër frekuenca kombëtare.<ref>{{Cite web|title=33 vjet nga okupimi i Radio Televizionit të Prishtinës|url=https://kosovapress.com/article?id=457285|access-date=2025-01-02|website=KosovaPress.com|language=sq}}</ref> Gjatë asaj kohe, programi i vetëm në shqip ishte edicioni i lajmeve me folës serbë duke lexuar lajme të shkruara nga shteti zotërues. Ky u refuzua nga shqiptarët si propagandë serbe.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|date=1995-09-01|title=Albanian Media in Kosovo|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/soeu-1995-449-1005/html|journal=Comparative Southeast European Studies|language=en|volume=44|issue=9-10|pages=614–619|doi=10.1515/soeu-1995-449-1005|issn=2701-8202}}</ref> Stafi i RTP-së bëri përpjekje të komunikojë me publikun shqiptar përmes [[Radio Televizioni Shqiptar|Radio Televizionit Shqiptar]],<ref name=":1" /> mirëpo edhe këto u bllokuan nga qeveria pushtuese serbe. Që nga viti 1991 kishte plane për t'u ringjallur radiotelevizioni dhe që të riemërtohej si "Radiotelevizioni i Kosovës".<ref>{{Cite news|last=N.|first=T.|date=25 korrik 1991|title=Kumtesë e Këshillit Koordinues të RTP-së në Gjuhën Shqipe: RTP të emërtohet Radiotelevizioni i Kosovës|language=sq|pages=16|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> Fati i ringjalljes varej drejtpërdrejt nga gjendja mes popullit shqiptar të Kosovës dhe okupimit serb.<ref>{{Cite news|last=Zogaj|first=S.|last2=Grainca|first2=N.|date=1 shtator 1992|title=Dy Vjet pas Okupimit të Radiotelevizionit të Prishtinës: Radiotelevizioni Varet nga Statusi i Kosovës|language=sq|pages=5|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> [[Lufta e Kosovës]] mbaroi më 11 qershor 1999. === Koha e pasluftës (1999–2008) === Me ardhjen e [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]-ut në Kosovë më 1999, RTK u themelua në mbetjet e ish-Radiotelevizionit të Prishtinës, bashkë me shumicën e ish-punëtorëve të tij. Pas Luftës së Kosovës në 1999 ia kërkoi [[OSBE]]-ja [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|EBU]]-së (Bashkimi Evropian i Transmetuesve) të themelojë një transmetues publik sipas një marrëveshjeje me OSBE-në. Më 19 shtator 1999 fillon Radiotelevizioni i Kosovës me dy orë të transmetimit në gjuhën shqipe, ndërsa Radio Prishtina e dikurshme u shndërrua në [[Radio Kosova]] (tash Radio Kosova 1).<ref name="RTKPublik">{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=5|title=Transmetuesi Publik|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref><ref>{{Cite thesis|last=Gërguri|first=Valëza|title=Sfidat e Menaxhimit të Transmetuesit Publik Audiovizuel në Kosovë (RTK1)|date=qershor 2020|degree=Teza|publisher=[[Universiteti i Biznesit dhe Teknologjisë|UBT]]|url=https://knowledgecenter.ubt-uni.net/cgi/viewcontent.cgi?article=2846&context=etd|place=Prishtinë|language=sq}}</ref> Drejtori themelues ishte Richard W. Dill. Atë vit u themelua radiostacioni multietnik Radio Kosova 2, dhe stacioni për të rinjtë Radio Blue Sky (zëvendësoi më tutje Radio Kosovën 2 të atëhershme) nga Kombet e Bashkuara me ndihmën e Fondacionit Hirondelle dhe Agjencisë Zvicërane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, që pastaj iu bashkuan programit të RTK-së në 2000. Në tetorin e po atij viti do të zhvillohej RTK-ja në teknikë dhe pajisje, falë [[Donacioni|donacioneve]] të [[Qeveria e Japonisë|qeverisë japoneze]]. Në nëntor 2000 filloi të ofrohej transmetimi i magazinave dhe lajmeve në [[Gjuha serbe|gjuhën serbe]] dhe [[Gjuha turke|turke]]. Këto u transmetuan përmes një rrjeti të ri tokësor. Që prej 2001, transmetoheshin radiostacionet edhe përmes [[Internet|internetit]]. Në korrik të vitit 2001 u zgjerua programi deri në shtatë orë në ditë dhe u lancua transmetimi në rrjetin [[Sateliti artificial|satelitor]]. Përkrah gjuhëve shqipe, serbe dhe turke, do të ofrohej shpejt edhe transmetimi në [[Gjuha boshnjake|gjuhën boshnjake]]. Në shtator të atij viti u krijua Bordi i RTK-së, me drejtor themelues [[Adem Demaçi|Adem Demaçin]]. Programi u zgjerua deri në 15 orë në vitin 2002, me shtesën e emisioneve të përditshme si ''Mirëmëngjesi Kosovë'', magazinës boshnjakfolëse ''Mostovi'' (''Urët'') dhe për herë të parë në RTK [[Sitcom|sitcom-i]] ''[[Familja moderne]]''[[Familja moderne|.]] Fillon shërbimin në korrik 2002 webfaqja e RTK-së. Në 2003 do të vendosej në fuqi tarifa e transmetuesit publik, që e financonte televizionin përmes [[Tatimi mbi vlerën e shtuar|TVSH]]-së për rrymën elektrike, gjë që do ta mundësonte prej 22 dhjetor 2003 të transmetonte program 24-orësh. Një raport çorientues i muajit mars 2004 për RTK-në flaku tension duke qenë njëri prej shkaseve për trazirat mes tyre mes serbëve dhe shqiptarëve. RTK pastaj u distancua nga raporti dhe u zotua që të përmirësojë standardet gazetareske përmes trajnimit.<ref name="RTKPublik" /> Edicione të veçanta të lajmeve filluan të transmetohen me interpretim në [[Gjuha e shenjave|gjuhë shenjash]]. Nga shtatori i 2006 u transmetuan programe në gjuhë të tjera përveç shqip përmes rrjetit satelitor. Me [[Lojërat olimpike dimërore 2006|Olimpiadën Dimërore 2006]] në Turin, dhe [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Botërorin 2006]] në Gjermani, programet ndërkombëtare sportive u transmetuan për herë të parë në RTK pranë [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]], [[Premier League|Premier Liga angleze]], ndeshjet e [[KF Prishtina|ekipit kombëtar shqiptar]] dhe ndeshjet e [[Boksieri|boksierit]] të Kosovës [[Luan Krasniqi]].<ref name="RTKPublik" /> Në fund të 2006-s u bashkuan shërbimet radiofonike dhe televizive në internet brenda adresës ''rtklive.com'' dhe u zgjeruan për të përfshirë ofrimin e tanishëm.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=6|title=Web Faqja|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref> === Pas Pavarësisë së Kosovës (2008–aktualisht) === Pas deklarimit të Pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, UNMIK-u ia dorëzoi përgjegjësinë e RTK-së Qeverisë së Kosovës.<ref name="Elsie2011">{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Kosovo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|ISBN=9780810874831|edition=2|series=Historial dictioneries of Europe|volume=79|location=Lanham / Tornto / Plymouth|page=219|language=en}}</ref> Tarifa mbi faturën e rrymës u shfuqizua në vitin 2009 nga [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]], dhe që prej 2010 RTK-ja financohet direkt prej [[Qeveria e Kosovës|Qeverisë së Kosovës]] përmes 0.7% të buxhetit shtetëror.<ref>{{Cite web|year=2011|title=RTK’s Financial Sustainability: Finding alternatives to public broadcaster financing|url=https://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|access-date=2023-06-23|publisher=Instituti GAP|language=en}}</ref><ref>http://www.gjkks.org/repository/docs/Vendim_-_Mase_e_Perkohshme_-_MP_-_Rasti_KI_11-{{Lidhje e thyer}}</ref> Ky vendim shfaqi shtetësim mbi gjendjen e paanshmërisë së televizionit publik.{{Sipas kujt}} Në vitin 2013, [[Dizajni grafik|dizajni korporativ]] i RTK-së u ndërtua prej fillimit. Televizioni publik mori një [[logo]] të re me ngjyra të reja, si dhe u riemërtua RTK 1 për ta dalluar prej televizionit të sapolancuar RTK 2. Programet jo në shqip që atëherë kanë vendin në RTK 2, në gjuhën serbe, boshnjake, turke dhe boshnjake (mirëpo edicione të lajmeve në gjuhë joshumicë akoma transmetohen edhe në RTK 1). Krahas kanaleve televizive morën edhe radiot një gëzof të ri, dhe Radio Blue Sky dhe Radio Kosova 2 u bashkuan. Në 2014 u lancuan edhe kanali televiziv i lajmeve RTK 3 dhe kanali kulturor RTK4 (ku transmetohen [[Filmi dokumentar|dokumentare]] dhe materiale nga arkiva e pasur e RTK-së), që të dyja transmetojnë në gjuhën shqipe. Gazetarët e RTK-së kanë protestuar shumë herë në vitin 2015 kundër ndërhyrjes politike, duke kërkuar për pushimin e kryeredaktorëve për obstruksion dhe vetëcenzurë.<ref>{{Cite web|date=13 janar 2016|title=Journalists’ solidarity in Kosovo: the RTK case|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Kosovo/Journalists-solidarity-in-Kosovo-the-RTK-case-166793|access-date=2025-01-02|website=OBC Transeuropa|publisher=Osservatorio Balcani e Caucaso|language=en}}</ref> == Menaxhmenti == RTK-ja rregullohet nga Ligji mbi Radiotelevizionin e Kosovës, dhe udhëhiqet nga një bord ekzekutiv. Kandidatët mblidhen përmes një konkursi,<ref>{{Cite web|date=21 shkurt 2022|title=Bordi pranon 16 aplikacione për pozitën e drejtorit të përgjithshëm të RTK-së|url=https://www.koha.net/arberi/bordi-pranon-16-aplikacione-per-poziten-e-drejtorit-te-pergjithshem-te-rtk-se|access-date=5 prill 2025|website=[[Koha.net]]|language=sq}}</ref> dhe më pas një komision ''ad-hoc'' e paraqet renditjen e kandidatëve për bord para [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Republikës së Kosovës]], ku përzgjedhet prej votës shumicë. Kjo gjë ia beson përzgjedhjen e tyre partive shumicë.<ref>{{Cite web|date=22 nëntor 2021|title=Kandidatët që i dërgohen Kuvendit për Bordin e RTK-së|url=https://ubtnews.com/kandidatet-qe-i-dergohen-kuvendit-per-bordin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=UBT News|language=sq}}</ref><ref name="EP" />^:33 Ajo financohet në një normë prej 80% nga subvencionet shtetërore dhe 20% nga [[Reklamimi|reklamat]].<ref name=":0">{{Cite report|url=https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12334785.pdf|publisher=JICA|language=en|title=The Project for Capacity Development of Radio Television of Kosovo (RTK) Project Completion Report|date=maj 2019|access-date=5 prill 2025|collaboration=[[NHK]]}}</ref> Financimi i RTK-së fillimisht u garantua nga një tarifë mbi faturën e rrymës, derisa [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]] vendosi që nuk ishte e përshtatshme dhe e shtyu buxhetin e RTK-së kah subvencioni i shtetit (0.7% të buxhetit të Kosovës). Ndryshimi çoi shqetësime rreth mbajtjes së pavarësisë së RTK-së. Kriteri ligjor për RTK-në të planifikojë një fund të buxhetit tranzicional shtetëror nuk është vendosur në veprim akoma.<ref name="EP">Elda Brogi, Alina Dobreva, and Pier Luigi Parcu, "[http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU(2014)534982_EN.pdf Freedom of Media in the Western Balkans]", {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150819204849/http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU%282014%29534982_EN.pdf|date=19 August 2015}}, study for the [[European Parliament]]'s Subcommittee on Human Rights, October 2014, EXPO/B/DROI/2013/16</ref>^:33<ref>[http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf RTK Financial Sustainability], {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222182030/http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|date=22 December 2015}}, GAP Policy Brief</ref> Propozimi i RTK-së {{As of|2019|lc=yes}} është një tarifë prej 2.50 euro mbi faturën e rrymës në çdo shtëpi në Kosovë.<ref name=":0" /> Punëtorët e RTK-së janë automatikisht pjesë e një [[Sindikata e punëtorëve|sindikate]]—Sindikata e Punëtorëve të Radiotelevizionit të Kosovës (SPRTK). RTK është i vetmi televizion në Kosovë që e ka një sindikatë të punëtorëve.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dk2zgYoRdL0|title=I Kosovës|date=22 qershor 2020|type=Prodhim televiziv|language=sq|publisher=Radiotelevizioni i Kosovës|orig-date=2018|quote=Jemi institucioni i parë në Kosovë që kemi ba kontratë t'përhershme kolektive.|via=YouTube}}</ref> Në raste të shumta, SPRTK-ja ka shprehur pakënaqësitë rreth plotësimit të Bordit dhe qartësimit të "statusit" të saj, bie fjala mënyra e financimit dhe menaxhimi i pronës së transmetuesit publik.<ref>{{Cite news|last=Isufi|first=Yllka|date=8 korrik 2021|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së kërkon emërimin pa vonesë të Bordit të ri|language=sq|work=Gazeta Blic|url=https://gazetablic.com/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-kerkon-emerimin-pa-vonese-te-bordit-te-ri/|access-date=5 prill 2025}}</ref><ref>{{Cite web|last=Halili|first=Mediana|date=16 janar 2025|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së shprehet e zhgënjyer me Kuvendin që nuk arriti të zgjidhë statusin e RTK-së|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-shprehet-e-zhgenjyer-me-kuvendin-qe-nuk-arriti-te-zgjidh-statusin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Berisha|first=Arjana|date=21 gusht 2024|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së, i kërkon Kuvendit ta kompletoj Bordin e transmetuesit publik|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-i-kerkon-kuvendit-ta-kompletoj-bordin-e-transmetuesit-publik/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref> == Anëtarësia në EBU == {{kryesor|Kosova në Festivalin Evropian të Këngës|Festivali i Këngës në RTK}} RTK-ja bashkëpunon me [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|Bashkimin Evropian të Transmetuesve]] (EBU) që nga themelimi.<ref name="RTKPublik" /> Megjithatë, nuk është anëtare e Bashkimit dhe po përpiqet të bëhet anëtare. Tani për tani nuk është e mundshme një gjë e tillë meqë Kosova nuk është anëtare e [[Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit|Bashkimit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit]] (ITU) apo [[Këshilli Evropian|Këshillit Evropian]], që janë kërkesat formale për anëtarësi në EBU. Aplikimi për pjesëmarrjen e Kosovës në Këshillin Evropian është në plotësim e sipër.<ref>{{Cite web|date=2023-04-25|title=Kosovo erreicht nächste Stufe der Mitgliedschaft im Europarat|url=https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|access-date=2023-06-23|language=de|archive-date=22 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622235045/https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|url-status=dead}}</ref> Një ndër motivet kryesore për anëtarësim në EBU është interesi i RTK-së për pjesëmarrje në [[Festivali Evropian i Këngës|Festivalin Evropian të Këngës]], që ka vazhduar që prej vitit 2014.<ref>{{Cite web|title=Kosovo drömmer om Eurovision|url=http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624002512/http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-date=24 qershor 2013|language=sv|access-date=9 gusht 2023|url-status=live}}</ref> Në vitin 2023, RTK nisi përpjekjen e vet për t'u inkuadruar në Festivalin Evropian të Këngës duke mbajtur një [[Festivali i Këngës në RTK|Festival të vet të Këngës]] për shtetin e Kosovës.<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=Nis Festivali i Këngës në RTK|url=https://www.koha.net/kulture/nis-festivali-i-kenges-ne-rtk|access-date=2026-01-01|website=[[KOHA.net]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Minga|first=Mikaela|date=2023-11-01|title=Festivali i parë i këngës në Kosovë|url=https://www.reporter.al/2023/11/01/festivali-i-pare-i-kenges-ne-kosove/|access-date=2026-01-01|website=[[Reporter.al]]|language=sq}}</ref> == Perceptimi publik == Programi i RTK-së pranohet mirë nga shqiptarët e Kosovës, por jo aq nga grupet tjera etnike në Kosovë.<ref name="Elsie2011" /><ref>{{Cite book|last=Egleder|first=Julia|title=Peace Through Peace Media?: The Media Activities of the International Missions (KFOR and UNMIK) and Their Contribution to Peacebuilding in Kosovo from 1999 Till 2008|publisher=LIT Verlag|year=2013|ISBN=9783643903549|series=Schriftenreihe der Stipendiatinnen und Stipendiaten der Friedrich-Ebert-Stiftung|volume=43|location=Münster|pages=241|language=de}}</ref><ref name=":0" /> Transmetuesi publik është kritikuar edhe për [[Anësia politike|anësi politike]] dhe mungesë të gazetarisë hulumtuese, si p.sh. në mbulimin e gjerë të partisë politike në pushtet në 2012 (duke përfshirë tubimin vjetor të [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]], atëkohë në pushtet) në krahasim me mbulimin e shkurtër dhe dezinformues të protestave nga partia opozitare [[Vetëvendosje]], që u vlerësua si "një sinjal i madh i financimit shtetëror duke vendosur pavarësinë editoriale të televizionit publik në rrezik. (IREX, 2013b)<ref>{{Cite web|year=2013|title=Raporti vjetor i punës për vitin 2012|url=http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185432/http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|archive-date=4 mars 2016|publisher=[[Komisioni i Pavarur i Mediave]]|language=sq}}</ref> Në vitin 2015, disa gazetarë të RTK-së protestuan kundër ndikimit politik dhe cenzurës së brendshme. RTK-ja konsiderohet gjerësisht e njëanshme, dhe në vitin 2012 raportoi në tepricë mbi tubimet e [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]] që ishte atëherë në pushtet, por shumë më pak mbi protestat e partisë opozitare [[Lëvizja Vetëvendosje|Vetëvendosje]].{{Cn}} Pjesëtarët e Bordit të RTK-së zgjedhen prej një votë shumice nga [[Kuvendi i Kosovës]] dhe prandaj reflektojnë Kuvendin. == Logot == === Televizion === <gallery> Skeda:Logo RTP 1974.png|Logoja e RTP-së në 1974 Skeda:RTP logo.svg|Logoja e RTP-së prej 1989 Skeda:RTK (1999).png|Logoja e RTK-së në transmetimin e parë pas Luftës në vitin 1999 Skeda:Radio-Televizioni-i-Kosovës-Logo.svg|Logoja e RTK-së prej 1999–2013 Skeda:Rtk1 2013.png|Logoja e RTK 1 prej 2013 Skeda:Rtk 2.png|Logoja e RTK 2 Skeda:RTK3 logo 5ac42bcfd1a4d.png|Logoja e RTK 3 Skeda:RTK4 logo 5ac42bf221795.png|Logoja e RTK 4 </gallery> === Radio === <gallery> Skeda:Radio Kosova 1999.jpg|Logoja e Radio Kosova 1 prej 1999–2013 Skeda:Rtk radio kosova 1.png|Logoja e Radio Kosova 1 prej 2013 Skeda:Rtk radio kosova 2.png|Logoja e Radio Kosova 2 prej 2013 </gallery> == Shiko edhe == * [[Radiotelevizioni i Prishtinës]], paraardhësi i RTK-së * [[Televizioni në Kosovë]] == Shënime == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Referime == <references responsive="" /> == Lidhje të jashtme == {{Commons|2=Radiotelevizionin e Kosovës}} * [http://www.rtklive.com Webfaqja zyrtare] * [https://www.youtube.com/@RTKOfficial RTK] në [[YouTube]] {{RTK1}} {{Media në Kosovë}} {{Prishtina}} [[Kategoria:Stacione televizive në Kosovë]] [[Kategoria:Radiotelevizioni i Kosovës]] [[Kategoria:Stacione radio]] [[Kategoria:Stacione televizive në Evropë sipas vendit]] [[Kategoria:Stacione radio në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1999]] a25jtw4lvh0n404i32biy4d6v6d5qz6 2996506 2996504 2026-06-14T09:12:00Z Fallbackintoreality 102113 E zëvendësova me një foto me një më aktuale 2996506 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv | name = Radiotelevizioni i Kosovës | network = | tv_stations = {{hlist|RTK 1|RTK 2|RTK 3|RTK 4|Radio Kosova 1|Radio Kosova 2}} | owner = Bordi i RTK-së<br>[[Qeveria e Kosovës]] | country = [[Kosova]] | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]]<br>[[Gjuha serbe|Serbisht]]<br>[[Gjuha rome|Romanisht]] | headquarters = [[Prishtinë]], Kosovë | area = Ndërkombëtarisht | type = [[Transmetuesi publik|Transmetues publik]] | former_names = | launch_date = 1945 (radio)<br>1975 (si RTP)<br>{{Start date|1999|09|19|df=yes}} (si RTK) | replaced = [[Radio Televizioni i Prishtinës]] (1975-1990) | logo = RTK_logo.svg | picture_format = [[16:9]] [[HDTV]] | key_people = Hysen Hundozi (drejtor në detyrë) | founded = | child = | website = http://www.rtklive.com | image = Radio and Television of Prishtina 02.jpg | caption = [[Ndërtesa e RTK-së|Selia e RTK-së]] në Prishtinë }} '''Radiotelevizioni i Kosovës{{efn|Më parë i gërmëzuar si ''Radio Televizioni i Kosovës''.}}''' ('''RTK'''; [[Gjuha serbe|serbisht]]: <span lang="sr" dir="ltr">Радио Телевизија Косова</span> / ''Radio Televizija Kosova'') është [[transmetuesi publik]] i [[Kosova|Kosovës]]. Ai u themelua më 19 shtator 1999 direkt pas [[Luftës së Kosovës]], duke zëvendësuar [[Radio Televizioni i Prishtinës|Radiotelevizionin e Prishtinës]]. RTK-ja operon katër kanale televizive dhe dy radiostacione, duke transmetuar një përmbledhje të larmishme të lajmeve, [[Argëtimi|argëtimit]], [[Muzika|muzikës]] etj. Shërbimet e RTK-së janë në dispozicion përmes rrjeteve tokësore dhe satelitore, si dhe përmes internetit pa pagesë. Si transmetues publik, RTK-ja financohet nga një përzierje të financave publike, të hyrave nga reklamave, dhe donacioneve. == Historia == === Sfondi: Radiotelevizioni i Prishtinës (1945–1999) === {{Shih|Radiotelevizioni i Prishtinës}} Transmetuesi i parë dhe i vetëm shqip në Kosovë për një kohë të gjatë ishte [[Radiotelevizioni i Prishtinës]] (RTP), i hapur në 1945 përmes radios dhe i kyçur në valët televizive prej 1974. Më 5 korrik 1990, RTP-ja u mbyll me dhunë nga forcat paramilitare serbe si pjesë e okupimit të territorit kosovar dhe cenzurës së mediave. Ai u zëvendësua me [[Radio Televizioni i Serbisë|Radiotelevizionin e Serbisë]] nëpër frekuenca kombëtare.<ref>{{Cite web|title=33 vjet nga okupimi i Radio Televizionit të Prishtinës|url=https://kosovapress.com/article?id=457285|access-date=2025-01-02|website=KosovaPress.com|language=sq}}</ref> Gjatë asaj kohe, programi i vetëm në shqip ishte edicioni i lajmeve me folës serbë duke lexuar lajme të shkruara nga shteti zotërues. Ky u refuzua nga shqiptarët si propagandë serbe.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|date=1995-09-01|title=Albanian Media in Kosovo|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/soeu-1995-449-1005/html|journal=Comparative Southeast European Studies|language=en|volume=44|issue=9-10|pages=614–619|doi=10.1515/soeu-1995-449-1005|issn=2701-8202}}</ref> Stafi i RTP-së bëri përpjekje të komunikojë me publikun shqiptar përmes [[Radio Televizioni Shqiptar|Radio Televizionit Shqiptar]],<ref name=":1" /> mirëpo edhe këto u bllokuan nga qeveria pushtuese serbe. Që nga viti 1991 kishte plane për t'u ringjallur radiotelevizioni dhe që të riemërtohej si "Radiotelevizioni i Kosovës".<ref>{{Cite news|last=N.|first=T.|date=25 korrik 1991|title=Kumtesë e Këshillit Koordinues të RTP-së në Gjuhën Shqipe: RTP të emërtohet Radiotelevizioni i Kosovës|language=sq|pages=16|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> Fati i ringjalljes varej drejtpërdrejt nga gjendja mes popullit shqiptar të Kosovës dhe okupimit serb.<ref>{{Cite news|last=Zogaj|first=S.|last2=Grainca|first2=N.|date=1 shtator 1992|title=Dy Vjet pas Okupimit të Radiotelevizionit të Prishtinës: Radiotelevizioni Varet nga Statusi i Kosovës|language=sq|pages=5|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> [[Lufta e Kosovës]] mbaroi më 11 qershor 1999. === Koha e pasluftës (1999–2008) === Me ardhjen e [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]-ut në Kosovë më 1999, RTK u themelua në mbetjet e ish-Radiotelevizionit të Prishtinës, bashkë me shumicën e ish-punëtorëve të tij. Pas Luftës së Kosovës në 1999 ia kërkoi [[OSBE]]-ja [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|EBU]]-së (Bashkimi Evropian i Transmetuesve) të themelojë një transmetues publik sipas një marrëveshjeje me OSBE-në. Më 19 shtator 1999 fillon Radiotelevizioni i Kosovës me dy orë të transmetimit në gjuhën shqipe, ndërsa Radio Prishtina e dikurshme u shndërrua në [[Radio Kosova]] (tash Radio Kosova 1).<ref name="RTKPublik">{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=5|title=Transmetuesi Publik|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref><ref>{{Cite thesis|last=Gërguri|first=Valëza|title=Sfidat e Menaxhimit të Transmetuesit Publik Audiovizuel në Kosovë (RTK1)|date=qershor 2020|degree=Teza|publisher=[[Universiteti i Biznesit dhe Teknologjisë|UBT]]|url=https://knowledgecenter.ubt-uni.net/cgi/viewcontent.cgi?article=2846&context=etd|place=Prishtinë|language=sq}}</ref> Drejtori themelues ishte Richard W. Dill. Atë vit u themelua radiostacioni multietnik Radio Kosova 2, dhe stacioni për të rinjtë Radio Blue Sky (zëvendësoi më tutje Radio Kosovën 2 të atëhershme) nga Kombet e Bashkuara me ndihmën e Fondacionit Hirondelle dhe Agjencisë Zvicërane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, që pastaj iu bashkuan programit të RTK-së në 2000. Në tetorin e po atij viti do të zhvillohej RTK-ja në teknikë dhe pajisje, falë [[Donacioni|donacioneve]] të [[Qeveria e Japonisë|qeverisë japoneze]]. Në nëntor 2000 filloi të ofrohej transmetimi i magazinave dhe lajmeve në [[Gjuha serbe|gjuhën serbe]] dhe [[Gjuha turke|turke]]. Këto u transmetuan përmes një rrjeti të ri tokësor. Që prej 2001, transmetoheshin radiostacionet edhe përmes [[Internet|internetit]]. Në korrik të vitit 2001 u zgjerua programi deri në shtatë orë në ditë dhe u lancua transmetimi në rrjetin [[Sateliti artificial|satelitor]]. Përkrah gjuhëve shqipe, serbe dhe turke, do të ofrohej shpejt edhe transmetimi në [[Gjuha boshnjake|gjuhën boshnjake]]. Në shtator të atij viti u krijua Bordi i RTK-së, me drejtor themelues [[Adem Demaçi|Adem Demaçin]]. Programi u zgjerua deri në 15 orë në vitin 2002, me shtesën e emisioneve të përditshme si ''Mirëmëngjesi Kosovë'', magazinës boshnjakfolëse ''Mostovi'' (''Urët'') dhe për herë të parë në RTK [[Sitcom|sitcom-i]] ''[[Familja moderne]]''[[Familja moderne|.]] Fillon shërbimin në korrik 2002 webfaqja e RTK-së. Në 2003 do të vendosej në fuqi tarifa e transmetuesit publik, që e financonte televizionin përmes [[Tatimi mbi vlerën e shtuar|TVSH]]-së për rrymën elektrike, gjë që do ta mundësonte prej 22 dhjetor 2003 të transmetonte program 24-orësh. Një raport çorientues i muajit mars 2004 për RTK-në flaku tension duke qenë njëri prej shkaseve për trazirat mes tyre mes serbëve dhe shqiptarëve. RTK pastaj u distancua nga raporti dhe u zotua që të përmirësojë standardet gazetareske përmes trajnimit.<ref name="RTKPublik" /> Edicione të veçanta të lajmeve filluan të transmetohen me interpretim në [[Gjuha e shenjave|gjuhë shenjash]]. Nga shtatori i 2006 u transmetuan programe në gjuhë të tjera përveç shqip përmes rrjetit satelitor. Me [[Lojërat olimpike dimërore 2006|Olimpiadën Dimërore 2006]] në Turin, dhe [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Botërorin 2006]] në Gjermani, programet ndërkombëtare sportive u transmetuan për herë të parë në RTK pranë [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]], [[Premier League|Premier Liga angleze]], ndeshjet e [[KF Prishtina|ekipit kombëtar shqiptar]] dhe ndeshjet e [[Boksieri|boksierit]] të Kosovës [[Luan Krasniqi]].<ref name="RTKPublik" /> Në fund të 2006-s u bashkuan shërbimet radiofonike dhe televizive në internet brenda adresës ''rtklive.com'' dhe u zgjeruan për të përfshirë ofrimin e tanishëm.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=6|title=Web Faqja|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref> === Pas Pavarësisë së Kosovës (2008–aktualisht) === Pas deklarimit të Pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, UNMIK-u ia dorëzoi përgjegjësinë e RTK-së Qeverisë së Kosovës.<ref name="Elsie2011">{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Kosovo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|ISBN=9780810874831|edition=2|series=Historial dictioneries of Europe|volume=79|location=Lanham / Tornto / Plymouth|page=219|language=en}}</ref> Tarifa mbi faturën e rrymës u shfuqizua në vitin 2009 nga [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]], dhe që prej 2010 RTK-ja financohet direkt prej [[Qeveria e Kosovës|Qeverisë së Kosovës]] përmes 0.7% të buxhetit shtetëror.<ref>{{Cite web|year=2011|title=RTK’s Financial Sustainability: Finding alternatives to public broadcaster financing|url=https://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|access-date=2023-06-23|publisher=Instituti GAP|language=en}}</ref><ref>http://www.gjkks.org/repository/docs/Vendim_-_Mase_e_Perkohshme_-_MP_-_Rasti_KI_11-{{Lidhje e thyer}}</ref> Ky vendim shfaqi shtetësim mbi gjendjen e paanshmërisë së televizionit publik.{{Sipas kujt}} Në vitin 2013, [[Dizajni grafik|dizajni korporativ]] i RTK-së u ndërtua prej fillimit. Televizioni publik mori një [[logo]] të re me ngjyra të reja, si dhe u riemërtua RTK 1 për ta dalluar prej televizionit të sapolancuar RTK 2. Programet jo në shqip që atëherë kanë vendin në RTK 2, në gjuhën serbe, boshnjake, turke dhe boshnjake (mirëpo edicione të lajmeve në gjuhë joshumicë akoma transmetohen edhe në RTK 1). Krahas kanaleve televizive morën edhe radiot një gëzof të ri, dhe Radio Blue Sky dhe Radio Kosova 2 u bashkuan. Në 2014 u lancuan edhe kanali televiziv i lajmeve RTK 3 dhe kanali kulturor RTK4 (ku transmetohen [[Filmi dokumentar|dokumentare]] dhe materiale nga arkiva e pasur e RTK-së), që të dyja transmetojnë në gjuhën shqipe. Gazetarët e RTK-së kanë protestuar shumë herë në vitin 2015 kundër ndërhyrjes politike, duke kërkuar për pushimin e kryeredaktorëve për obstruksion dhe vetëcenzurë.<ref>{{Cite web|date=13 janar 2016|title=Journalists’ solidarity in Kosovo: the RTK case|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Kosovo/Journalists-solidarity-in-Kosovo-the-RTK-case-166793|access-date=2025-01-02|website=OBC Transeuropa|publisher=Osservatorio Balcani e Caucaso|language=en}}</ref> == Menaxhmenti == RTK-ja rregullohet nga Ligji mbi Radiotelevizionin e Kosovës, dhe udhëhiqet nga një bord ekzekutiv. Kandidatët mblidhen përmes një konkursi,<ref>{{Cite web|date=21 shkurt 2022|title=Bordi pranon 16 aplikacione për pozitën e drejtorit të përgjithshëm të RTK-së|url=https://www.koha.net/arberi/bordi-pranon-16-aplikacione-per-poziten-e-drejtorit-te-pergjithshem-te-rtk-se|access-date=5 prill 2025|website=[[Koha.net]]|language=sq}}</ref> dhe më pas një komision ''ad-hoc'' e paraqet renditjen e kandidatëve për bord para [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Republikës së Kosovës]], ku përzgjedhet prej votës shumicë. Kjo gjë ia beson përzgjedhjen e tyre partive shumicë.<ref>{{Cite web|date=22 nëntor 2021|title=Kandidatët që i dërgohen Kuvendit për Bordin e RTK-së|url=https://ubtnews.com/kandidatet-qe-i-dergohen-kuvendit-per-bordin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=UBT News|language=sq}}</ref><ref name="EP" />^:33 Ajo financohet në një normë prej 80% nga subvencionet shtetërore dhe 20% nga [[Reklamimi|reklamat]].<ref name=":0">{{Cite report|url=https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12334785.pdf|publisher=JICA|language=en|title=The Project for Capacity Development of Radio Television of Kosovo (RTK) Project Completion Report|date=maj 2019|access-date=5 prill 2025|collaboration=[[NHK]]}}</ref> Financimi i RTK-së fillimisht u garantua nga një tarifë mbi faturën e rrymës, derisa [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]] vendosi që nuk ishte e përshtatshme dhe e shtyu buxhetin e RTK-së kah subvencioni i shtetit (0.7% të buxhetit të Kosovës). Ndryshimi çoi shqetësime rreth mbajtjes së pavarësisë së RTK-së. Kriteri ligjor për RTK-në të planifikojë një fund të buxhetit tranzicional shtetëror nuk është vendosur në veprim akoma.<ref name="EP">Elda Brogi, Alina Dobreva, and Pier Luigi Parcu, "[http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU(2014)534982_EN.pdf Freedom of Media in the Western Balkans]", {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150819204849/http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU%282014%29534982_EN.pdf|date=19 August 2015}}, study for the [[European Parliament]]'s Subcommittee on Human Rights, October 2014, EXPO/B/DROI/2013/16</ref>^:33<ref>[http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf RTK Financial Sustainability], {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222182030/http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|date=22 December 2015}}, GAP Policy Brief</ref> Propozimi i RTK-së {{As of|2019|lc=yes}} është një tarifë prej 2.50 euro mbi faturën e rrymës në çdo shtëpi në Kosovë.<ref name=":0" /> Punëtorët e RTK-së janë automatikisht pjesë e një [[Sindikata e punëtorëve|sindikate]]—Sindikata e Punëtorëve të Radiotelevizionit të Kosovës (SPRTK). RTK është i vetmi televizion në Kosovë që e ka një sindikatë të punëtorëve.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dk2zgYoRdL0|title=I Kosovës|date=22 qershor 2020|type=Prodhim televiziv|language=sq|publisher=Radiotelevizioni i Kosovës|orig-date=2018|quote=Jemi institucioni i parë në Kosovë që kemi ba kontratë t'përhershme kolektive.|via=YouTube}}</ref> Në raste të shumta, SPRTK-ja ka shprehur pakënaqësitë rreth plotësimit të Bordit dhe qartësimit të "statusit" të saj, bie fjala mënyra e financimit dhe menaxhimi i pronës së transmetuesit publik.<ref>{{Cite news|last=Isufi|first=Yllka|date=8 korrik 2021|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së kërkon emërimin pa vonesë të Bordit të ri|language=sq|work=Gazeta Blic|url=https://gazetablic.com/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-kerkon-emerimin-pa-vonese-te-bordit-te-ri/|access-date=5 prill 2025}}</ref><ref>{{Cite web|last=Halili|first=Mediana|date=16 janar 2025|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së shprehet e zhgënjyer me Kuvendin që nuk arriti të zgjidhë statusin e RTK-së|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-shprehet-e-zhgenjyer-me-kuvendin-qe-nuk-arriti-te-zgjidh-statusin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Berisha|first=Arjana|date=21 gusht 2024|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së, i kërkon Kuvendit ta kompletoj Bordin e transmetuesit publik|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-i-kerkon-kuvendit-ta-kompletoj-bordin-e-transmetuesit-publik/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref> == Anëtarësia në EBU == {{kryesor|Kosova në Festivalin Evropian të Këngës|Festivali i Këngës në RTK}} RTK-ja bashkëpunon me [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|Bashkimin Evropian të Transmetuesve]] (EBU) që nga themelimi.<ref name="RTKPublik" /> Megjithatë, nuk është anëtare e Bashkimit dhe po përpiqet të bëhet anëtare. Tani për tani nuk është e mundshme një gjë e tillë meqë Kosova nuk është anëtare e [[Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit|Bashkimit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit]] (ITU) apo [[Këshilli Evropian|Këshillit Evropian]], që janë kërkesat formale për anëtarësi në EBU. Aplikimi për pjesëmarrjen e Kosovës në Këshillin Evropian është në plotësim e sipër.<ref>{{Cite web|date=2023-04-25|title=Kosovo erreicht nächste Stufe der Mitgliedschaft im Europarat|url=https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|access-date=2023-06-23|language=de|archive-date=22 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622235045/https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|url-status=dead}}</ref> Një ndër motivet kryesore për anëtarësim në EBU është interesi i RTK-së për pjesëmarrje në [[Festivali Evropian i Këngës|Festivalin Evropian të Këngës]], që ka vazhduar që prej vitit 2014.<ref>{{Cite web|title=Kosovo drömmer om Eurovision|url=http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624002512/http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-date=24 qershor 2013|language=sv|access-date=9 gusht 2023|url-status=live}}</ref> Në vitin 2023, RTK nisi përpjekjen e vet për t'u inkuadruar në Festivalin Evropian të Këngës duke mbajtur një [[Festivali i Këngës në RTK|Festival të vet të Këngës]] për shtetin e Kosovës.<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=Nis Festivali i Këngës në RTK|url=https://www.koha.net/kulture/nis-festivali-i-kenges-ne-rtk|access-date=2026-01-01|website=[[KOHA.net]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Minga|first=Mikaela|date=2023-11-01|title=Festivali i parë i këngës në Kosovë|url=https://www.reporter.al/2023/11/01/festivali-i-pare-i-kenges-ne-kosove/|access-date=2026-01-01|website=[[Reporter.al]]|language=sq}}</ref> == Perceptimi publik == Programi i RTK-së pranohet mirë nga shqiptarët e Kosovës, por jo aq nga grupet tjera etnike në Kosovë.<ref name="Elsie2011" /><ref>{{Cite book|last=Egleder|first=Julia|title=Peace Through Peace Media?: The Media Activities of the International Missions (KFOR and UNMIK) and Their Contribution to Peacebuilding in Kosovo from 1999 Till 2008|publisher=LIT Verlag|year=2013|ISBN=9783643903549|series=Schriftenreihe der Stipendiatinnen und Stipendiaten der Friedrich-Ebert-Stiftung|volume=43|location=Münster|pages=241|language=de}}</ref><ref name=":0" /> Transmetuesi publik është kritikuar edhe për [[Anësia politike|anësi politike]] dhe mungesë të gazetarisë hulumtuese, si p.sh. në mbulimin e gjerë të partisë politike në pushtet në 2012 (duke përfshirë tubimin vjetor të [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]], atëkohë në pushtet) në krahasim me mbulimin e shkurtër dhe dezinformues të protestave nga partia opozitare [[Vetëvendosje]], që u vlerësua si "një sinjal i madh i financimit shtetëror duke vendosur pavarësinë editoriale të televizionit publik në rrezik. (IREX, 2013b)<ref>{{Cite web|year=2013|title=Raporti vjetor i punës për vitin 2012|url=http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185432/http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|archive-date=4 mars 2016|publisher=[[Komisioni i Pavarur i Mediave]]|language=sq}}</ref> Në vitin 2015, disa gazetarë të RTK-së protestuan kundër ndikimit politik dhe cenzurës së brendshme. RTK-ja konsiderohet gjerësisht e njëanshme, dhe në vitin 2012 raportoi në tepricë mbi tubimet e [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]] që ishte atëherë në pushtet, por shumë më pak mbi protestat e partisë opozitare [[Lëvizja Vetëvendosje|Vetëvendosje]].{{Cn}} Pjesëtarët e Bordit të RTK-së zgjedhen prej një votë shumice nga [[Kuvendi i Kosovës]] dhe prandaj reflektojnë Kuvendin. == Logot == === Televizion === <gallery> Skeda:Logo RTP 1974.png|Logoja e RTP-së në 1974 Skeda:RTP logo.svg|Logoja e RTP-së prej 1989 Skeda:RTK (1999).png|Logoja e RTK-së në transmetimin e parë pas Luftës në vitin 1999 Skeda:Radio-Televizioni-i-Kosovës-Logo.svg|Logoja e RTK-së prej 1999–2013 Skeda:Rtk1 2013.png|Logoja e RTK 1 prej 2013 Skeda:Rtk 2.png|Logoja e RTK 2 Skeda:RTK3 logo 5ac42bcfd1a4d.png|Logoja e RTK 3 Skeda:RTK4 logo 5ac42bf221795.png|Logoja e RTK 4 </gallery> === Radio === <gallery> Skeda:Radio Kosova 1999.jpg|Logoja e Radio Kosova 1 prej 1999–2013 Skeda:Rtk radio kosova 1.png|Logoja e Radio Kosova 1 prej 2013 Skeda:Rtk radio kosova 2.png|Logoja e Radio Kosova 2 prej 2013 </gallery> == Shiko edhe == * [[Radiotelevizioni i Prishtinës]], paraardhësi i RTK-së * [[Televizioni në Kosovë]] == Shënime == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Referime == <references responsive="" /> == Lidhje të jashtme == {{Commons|2=Radiotelevizionin e Kosovës}} * [http://www.rtklive.com Webfaqja zyrtare] * [https://www.youtube.com/@RTKOfficial RTK] në [[YouTube]] {{RTK1}} {{Media në Kosovë}} {{Prishtina}} [[Kategoria:Stacione televizive në Kosovë]] [[Kategoria:Radiotelevizioni i Kosovës]] [[Kategoria:Stacione radio]] [[Kategoria:Stacione televizive në Evropë sipas vendit]] [[Kategoria:Stacione radio në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1999]] s3var083do5le457yl3rgmihs03phdj 0 8865 2996453 2941245 2026-06-14T00:27:34Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996453 wikitext text/x-wiki [[Skeda:6n-graf.svg|parapamje|250x250px|[[Grafi|Grafe]] të tilla janë ndër objektet e studiuara nga matematika diskrete, për vetitë e tyre interesante matematikore, dobinë e tyre si modele të problemeve të botës reale dhe rëndësinë e tyre në zhvillimin e [[Algoritmi|algoritmeve]] kompjuterike.]] '''Matematika diskrete''' është studimi i strukturave matematikore që mund të konsiderohen "diskrete" (në një mënyrë analoge me variablat diskrete, që kanë një korrespondencë një-me-një( bijeksion) me [[numrat natyrorë]]), në vend që të konsiderohen "të vazhdueshme" (në mënyrë analoge me funksionet e vazhdueshme). Objektet e studiuara në matematikën diskrete përfshijnë [[Numrat e plotë|numra të plotë]], [[Grafi|grafikë]] dhe [[Propozimi|pohime]] në [[Logjika matematikore|logjikë]].<ref>{{Cite book|last=Johnsonbaugh|first=Richard|title=Discrete Mathematics|publisher=Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-159318-3|pages=8|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Howson|first=Albert|title=Mathematics as a Service Subject|publisher=Cambridge University Press|year=1988|isbn=978-0-521-35395-3|editor-last=Geoffrey Howson|editor-first=Albert|pages=77–78|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Rosenstein|first=Joseph G.|title=Discrete Mathematics in the Schools|publisher=American Mathematical Society|year=1997|isbn=978-0-8218-8578-9|pages=323|language=en}}</ref> Në të kundërt, matematika diskrete përjashton temat në "matematikën e vazhdueshme" siç janë [[numrat realë]], kalkulusi ose [[gjeometria euklidiane]]. Objektet diskrete shpesh mund të numërohen nga [[Numrat e plotë|numra të plotë]]; më formalisht, matematika diskrete është karakterizuar si dega e matematikës që merret me bashkësi të numërueshme<ref>{{Cite book|last=Biggs|first=Norman L.|title=Discrete Mathematics|publisher=Oxford Science Publications / Clarendon Press, Oxford University Press|year=2002|isbn=9780198507181|edition=2nd|pages=8-9|language=en}}</ref> (bashkësi të fundme ose bashkësi me të njëjtën [[kardinalitet]] si numrat natyrorë). Megjithatë, nuk ka një përkufizim të saktë të termit "matematikë diskrete".<ref>{{Cite book|last=Hopkins|first=Brian|title=Resources for Teaching Discrete Mathematics: Classroom Projects, History Modules, and Articles|url=https://archive.org/details/resourcesforteac0000unse_l2i0|publisher=Mathematical Association of America|year=2009|isbn=978-0-88385-184-5|language=en}}</ref> Bashkësia e objekteve të studiuara në matematikën diskrete mund të jetë e fundme ose e pafundme. Ka raste ku termi '''matematikë e fundme''' ndonjëherë zbatohet për pjesë të fushës së matematikës diskrete që merren me bashkësi të fundme, veçanërisht ato fusha që lidhen me biznesin. Kërkimi në matematikën diskrete u rrit në gjysmën e dytë të shekullit të 20-t për shkak të zhvillimit të [[Kompjuteri|kompjuterëve dixhitalë]] të cilët veprojnë në hapa "diskret" dhe ruajnë të dhënat në bit "diskret". Konceptet dhe shënimet nga matematika diskrete janë të dobishme në studimin dhe përshkrimin e objekteve dhe problemeve në degët e [[Shkenca kompjuterike|shkencës kompjuterike]], siç janë [[Algoritmi|algoritmet kompjuterike]], [[Gjuha e programimit|gjuhët e programimit]], [[kriptografia]], vërtetimi i automatizuar i teoremave dhe [[Zhvillimi i softuerit|zhvillimi i softuerëve]]. Poashtu, zbatimet kompjuterike janë të rëndësishme në zbatimin e ideve të ndryshme nga matematika diskrete në problemet e botës. Edhe pse objektet kryesore të studimit në matematikën diskrete janë objektet diskrete, shpesh përdoren edhe metodat [[Analiza matematikore|analitike]] nga matematika e " vazhdueshme". Në kurrikulat e ndryshme, matematika diskrete u shfaq fillimisht si një kurs mbështetës i shkencave kompjuterike; përmbajtja e saj ishte në një far mënyre e rastësishme në atë kohë. Kurrikula më pas është zhvilluar në bashkëpunim me përpjekjet e ACM dhe MAA në një kurs që në thelb synon të zhvillojë pjekurinë matematikore tek studentët e vitit të parë; prandaj, sot është një parakusht në disa universitete të ndryshme.<ref>{{Cite book|last=Levensque|first=Ken|title=Applied Discrete Structures|publisher=Open-source textbook (self-published)|year=2013|pages=8|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Howson|first=Geoffrey|title=Mathematics as a Service Subject|publisher=Cambridge University Press|year=1988|isbn=978-0-521-35395-3|pages=77–78|language=en}}</ref> Disa tekste shkollore të matematikës diskrete në nivel të shkollës së mesme janë shfaqur gjithashtu. Në këtë nivel, matematika diskrete nganjëherë shihet si një kurs përgatitor, si parakalkulusi në këtë drejtim.<ref>{{Cite web|title=UCSMP - University of Chicago School Mathematics Project|url=https://ucsmp.uchicago.edu/|url-status=live|access-date=2025-12-08|website=uchicago.edu|language=en}}</ref> Çmimi Fulkerson është dhënë për punime të shquara në matematikën diskrete. == Temat == === Shkenca teorike kompjuterike === [[Skeda:Sorting_quicksort_anim.gif|djathtas|parapamje|210x210px|Kompleksiteti studion kohën e marrë nga [[Algoritmi|algoritmet]], siç është kjo rutina e renditjes .]] [[Skeda:SimplexRangeSearching.svg|majtas|parapamje|162x162px|Gjeometria kompjuterike zbaton [[Algoritmi|algoritme]] kompjuterike për përfaqësimet e objekteve [[Gjeometria|gjeometrike]] .]] Shkenca teorike e kompjuterave përfshin fusha të matematikës diskrete që lidhen me informatikën. Ajo mbështetet shumë në [[Teoria e grafeve|teorinë e grafikut]] dhe [[Logjika matematikore|logjikën matematikore]]. Brenda shkencës teorike të kompjuterave përfshihet edhe studimi i algoritmeve dhe strukturave të të dhënave. Llogaritshmëria studion atë që mund të mblidhet apo zbritet në parim dhe ka lidhje të ngushta me logjikën, përkundrazi kompleksiteti studion kohën, hapësirën dhe burimet e tjera të marra nga llogaritjet. Teoria e automateve dhe teoria [[Gjuha formale|e gjuhës formale]] janë të lidhura ngushtë përmes llogaritshmërisë. Rrjetet Petri dhe algjebrat e proceseve përdoren për të modeluar sistemet kompjuterike, dhe metodat nga matematika diskrete përdoren për të analizuar qarqet elektronike VLSI. Gjeometria llogaritëse zbaton algoritme të ndryshme në problemet gjeometrike dhe përfaqësimet e objekteve [[Gjeometria|gjeometrike]], ndërsa analiza e imazheve kompjuterike i zbaton ato në përfaqësimet e imazheve digjitale. Shkenca teorike e kompjuterave përfshin gjithashtu studimin e temave të ndryshme të vazhdueshme llogaritëse. === Teoria e informacionit === [[Skeda:WikipediaBinary.svg|parapamje|181x181px|Kodet [[ASCII]] për fjalën "Wikipedia", të dhëna këtu në [[Sistemi binar|format binar]], ofrojnë një mënyrë për të përfaqësuar fjalën në [[Teoria e informacionit|teorinë e informacionit]], si dhe për [[Algoritmi|algoritmet]] e përpunimit të informacionit.]] Teoria e informacionit përfshin përcaktimin sasior të [[Informacioni|informacionit]]. Ngushtësisht e lidhur është teoria e kodimit e cila përdoret për të hartuar metodën më të shpejtë dhe më të besueshme të transmetimit dhe ruajtjes së të dhënave. Teoria e informacionit përfshin gjithashtu tema të vazhdueshme si: [[Sinjali analog|sinjalet analoge]], kodimi analog, enkriptimi analog . === Logjikë === {{Kryesor|Mathematical logic}} Logjika është studimi i parimeve të arsyetimit dhe inferencës së vlefshme, si dhe i qëndrueshmërisë, saktësisë dhe plotësisë . Për shembull, në shumicën e sistemeve të logjikës (por jo në logjikën intuitioniste ) ligji i Peirce-it ((( ''P''→''Q'')→''P'')→''P'') është një teoremë. Për logjikën klasike, ai mund të verifikohet lehtësisht me një tabelë të vërtetësisë. Studimi i [[Provat matematikore|provës matematikore]] është veçanërisht i rëndësishëm në logjikë dhe është grumbulluar në vërtetimin e automatizuar të teoremave dhe verifikimin formal të softuerit. Formulat logjike kanë struktura diskrete, siç janë edhe provat, të cilat formojnë pemë të fundme<ref>{{Cite book|last=Troelstra|first=A. S.|title=Basic Proof Theory|url=https://archive.org/details/basicprooftheory0000troe_l1x1|last2=Schwichtenberg|first2=H.|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-77911-1|pages=[https://archive.org/details/basicprooftheory0000troe_l1x1/page/186 186]|language=en}}</ref> ose, më përgjithësisht, struktura grafike aciklike të drejtuara<ref>{{Cite book|last=Buss|first=Samuel R.|title=Handbook of Proof Theory|url=https://archive.org/details/handbookofprooft0137unse|publisher=Elsevier|year=1998|isbn=978-0-444-89840-1|pages=[https://archive.org/details/handbookofprooft0137unse/page/12 13]|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Baader|first=Franz|title=KI 2001: Advances in Artificial Intelligence: Joint German/Austrian Conference on AI, Vienna, Austria, September 19–21, 2001. Proceedings|url=https://archive.org/details/ki2001advancesin0000join|last2=Brewka|first2=Gerhard|last3=Eiter|first3=Thomas|publisher=Springer|year=2001|isbn=978-3-540-42612-7|pages=[https://archive.org/details/ki2001advancesin0000join/page/324 325]|language=en}}</ref> (me çdo hap të inferencës që kombinon një ose më shumë degë premisash për të dhënë një përfundim). Vlerat e vërtetësisë së formulave logjike zakonisht formojnë një bashkësi të fundme, përgjithësisht të kufizuara në dy vlera: ''e vërtetë'' dhe ''e gabuar'', por logjika mund të jetë edhe me vlera të vazhdueshme. Koncepte të tilla si pemët e provave të pafundme ose pemët e derivimit të pafundëm janë studiuar gjithashtu,<ref>{{Cite journal|last=Brotherston|first=James|last2=Bornat|first2=Richard|last3=Calcagno|first3=Cristiano|title=Cyclic proofs of program termination in separation logic|journal=ACM SIGPLAN Notices|language=en|volume=43|issue=1|pages=101-112|doi=10.1145/1328897.1328453}}</ref> p.sh. logjika infinitare . === Teoria e bashkësive === {{Kryesor|Set theory}} Teoria e bashkësive është dega e matematikës që studion [[bashkësitë]], të cilat janë koleksione objektesh, të tilla si {e kaltër, e bardhë, e kuqe} ose bashkësia e të gjithë [[Numri i thjeshtë|numrave të thjeshtë]]. Bashkësitë pjesërisht të renditura dhe bashkësitë me relacione të tjera kanë zbatime në disa fusha. Në matematikën diskrete, bashkësitë e numërueshme janë fokusi kryesor. Fillimi i teorisë së bashkësive si degë e matematikës zakonisht shënohet nga puna e [[Georg Cantor]], i cili ka bërë dallimin midis llojeve të ndryshme të bashkësive të pafundme, i motivuar nga studimi i serive trigonometrike, dhe zhvillimi i mëtejshëm i teorisë së bashkësive të pafundme është jashtë fushëveprimit të matematikës diskrete. Në të vërtetë, puna bashkëkohore në teorinë përshkruese të bashkësive përdor gjerësisht matematikën tradicionale e vazhdueshme. === Kombinatorika === {{Kryesor|Combinatorics}} Kombinatorika studion mënyrat se si strukturat diskrete mund të kombinohen ose rregullohen. Kombinatorika enumerative përqendrohet në numërimin e numrit të objekteve të caktuara kombinatorike p.sh. mënyra dymbëdhjetëfish ofron një kornizë të unifikuar për numërimin [[Permutacioni|e permutacioneve]], [[Kombinacioni|kombinimeve]] dhe [[Zbërthimi i bashkësisë|ndarjeve]]. Kombinatorika analitike merret me numërimin (përcaktimin e numrit) e strukturave kombinatorike duke përdorur mjete nga [[analiza komplekse]] dhe [[teoria e probabilitetit]]. Në dallim nga kombinatorika enumerative e cila përdor formula të qarta kombinatorike dhe [[Funksionet gjeneratrisa|funksione gjeneruese]] për të përshkruar rezultatet, kombinatorika analitike arrijë të marrë formula asimptotike. Kombinatorika topologjike merret me përdorimin e teknikave nga [[topologjia]] dhe topologjia algjebrike/topologjia kombinatorike në [[Kombinatorika|kombinatorikë]]. Teoria e projektimit është një studim i projektimeve kombinatorike, të cilat janë koleksione të nëngrupeve me veti të caktuara të kryqëzimit. [[Particioni i numrit natyral|Teoria e ndarjes]] studion probleme të ndryshme të numërimit dhe asimptotikës që lidhen me [[Particioni i numrit natyral|ndarjet e numrave të plotë]], dhe është e lidhur ngushtë me seritë q, funksionet speciale dhe polinomet ortogonale. Fillimisht një pjesë e [[Teoria e numrave|teorisë]] dhe [[Analiza|analizës]] së numrave, teoria e ndarjes tani konsiderohet pjesë e kombinatorikës ose një fushë e pavarur. Teoria e renditjes është studimi i bashkësive pjesërisht të renditura, si të fundme poashtu dhe të pafundme. [[Skeda:TruncatedTetrahedron.gif|djathtas|parapamje|200x200px|[[Teoria e grafeve]] ka lidhje të ngushta me [[Teoria e grupeve|teorinë e grupeve]] . Ky graf i tetraedrit të cunguar lidhet me grupin alternativ ''A4'' _.]] Teoria e grafikeve, studimi i [[Grafi|grafeve]] dhe rrjeteve, shpesh konsiderohet si pjesë e kombinatorikës, por është rritur mjaftueshëm dhe është dalluar mjaftueshëm, me llojet e veta të problemeve të ndryshme, për t'u konsideruar si një lëndë e etme.<ref>{{Cite book|last=Mohar|first=Bojan|title=Graphs on Surfaces|url=https://archive.org/details/graphsonsurfaces0000moha|last2=Thomassen|first2=Carsten|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2001|isbn=978-0-8018-6689-0|language=en|oclc=45102952}}</ref>Grafikat janë një nga objektet kryesore të studimit në matematikën diskrete. Ato janë ndër modelet më të përhapura të strukturave natyrore dhe të bëra nga njeriu. Ato mund të modelojnë shumë lloje marrëdhëniesh dhe dinamikash procesesh në sistemet fizike, biologjike dhe sociale. Në shkencën kompjuterike, ato mund të përfaqësojnë rrjete komunikimi, organizimin e të dhënave, rrjedhën e llogaritjes etj. Në matematikë ato janë të dobishme në gjeometri dhe në pjesë të caktuara të [[Topologjia|topologjisë]], p.sh. teoria e nyjeve. Teoria algjebrike e grafeve ka lidhje të ngushta me teorinë e grupeve dhe teoria topologjike e grafeve ka lidhje të ngushta me [[Topologjia|topologjinë]]. Gjithashtu ka grafe të vazhdueshme; megjithatë, për pjesën më të madhe, kërkimi në teorinë e grafeve bie në fushën e matematikës diskrete. === Teoria e numrave === [[Skeda:Ulam_1.png|djathtas|parapamje|200x200px|Spirali Ulam i numrave, me pikselë të zinj që tregojnë [[Numri i thjeshtë|numra të thjeshtë]] . Ky diagram lë të kuptohet modelet në [[Numri i thjeshtë|shpërndarjen]] e numrave të thjeshtë.]] Teoria e numrave merret me vetitë e numrave në përgjithësi, veçanërisht [[numrat e plotë]]. Ajo ka zbatime në [[Kriptografia|kriptografi]] dhe kriptanalizë, veçanërisht në lidhje me [[Aritmetika modulare|aritmetikën modulare]], ekuacionet diofantine, kongruencat lineare, kuadratike, numrat e thjeshtë dhe testimin e primalitetit. Aspekte të tjera diskrete të teorisë së numrave përfshijnë gjeometrinë e numrave. Në teorinë analitike të numrave, përdoren edhe teknika nga matematika e vazhdueshme. Temat që shkojnë përtej objekteve diskrete përfshijnë numrat transcendentalë, përafrimin diofantin, analizën p-adike dhe fushat e funksioneve. === Strukturat algjebrike === {{Kryesor|Abstract algebra}} [[Struktura algjebrike|Strukturat algjebrike]] shfaqen si shembuj diskretë dhe shembuj të vazhdueshëm në plot raste të ndryshme. Algjebrat diskrete përfshijnë: algjebrën booleane të përdorur në portat logjike dhe programim; algjebrën relacionale të përdorur në [[Baza e të dhënave|bazat e të dhënave]]; versionet diskrete dhe të fundme të grupeve, unazave dhe [[Fusha (matematikë)|fushave]] janë të rëndësishme në teorinë e kodimit algjebrik; gjysmëgrupet dhe monoidet diskrete shfaqen në teorinë e [[Gjuha formale|gjuhëve formale]] . === Analogët diskretë të matematikës së vazhdueshme === Në matematikën e vazhdueshme, ekzistojnë shumë koncepte dhe teori që kanë versione diskrete, siç janë kalkulusi diskret, [[Transformimi Diskret Furje|transformimet diskrete të Furierit]], gjeometria diskrete, logaritmet diskrete, gjeometria diferenciale diskrete, kalkulusi i jashtëm diskret, teoria diskrete e Morsit, optimizimi diskret, [[Shpërndarja e probabilitetit|teoria e probabilitetit diskret]], [[Shpërndarja e probabilitetit|shpërndarja diskrete e probabilitetit]], [[Relacioni i përsëritjes|ekuacionet e diferencës]], [[Sistemet dinamike|sistemet dinamike diskrete]]. ==== Kalkulusi i diferencave të fundme, analiza diskrete dhe kalkulusi diskret ==== Në llogaritjen diskrete dhe llogaritjen e diferencave të fundme, një [[Funksioni|funksion]] i përcaktuar në një interval të [[Numrat e plotë|numrave të plotë]] zakonisht quhet [[Vargu|sekuencë]]. Një sekuencë mund të jetë një sekuencë e fundme nga një burim të dhënash ose një sekuencë e pafundme nga një [[Sistemet dinamike|sistem dinamik diskret]]. Një funksion i tillë diskret mund të përcaktohet në mënyrë eksplicite nga një listë, ose nga një formulë për termin e tij të përgjithshëm (termi i n-t), ose mund të jepet në mënyrë implicite nga një [[Relacioni i përsëritjes|relacion përsëritjeje]] ose [[Relacioni i përsëritjes|ekuacion diference]]. Ekuacionet e diferencave janë të ngjashme me [[ekuacionet diferenciale]], por zëvendësojnë [[Derivati|diferencimin]] duke marrë diferencën midis termave ngjitur; ato mund të përdoren për të përafruar ekuacionet diferenciale ose të studiohen vetëm ato. Shumë pyetje dhe metoda që kanë të bëjnë me ekuacionet diferenciale kanë homologë për ekuacionet e diferencave. Aty ku ka [[Transformimi integral|transformime integrale]] në [[Analiza harmonike|analizën harmonike]] për të studiuar funksione të vazhdueshme ose sinjale analoge, ka transformime diskrete për funksione diskrete ose sinjale dixhitale. Përveç hapësirave metrike diskrete, ka hapësira më të përgjithshme diskrete topologjike, hapësira metrike të fundme, hapësira topologjike të fundme . Kalkulusi i shkallës kohore është një mbledhje e teorisë së [[Relacioni i përsëritjes|ekuacioneve të diferencës]] me atë të [[Ekuacionet diferenciale|ekuacioneve diferenciale]] e cila ka zbatime në fushat që kërkojnë modelim të njëkohshëm të të dhënave diskrete dhe të vazhdueshme. Një mënyrë tjetër për të krijuar një situatë të tillë është nocioni i sistemeve dinamike hibride. ==== Gjeometri diskrete ==== Gjeometria diskrete dhe gjeometria kombinatorike kanë të bëjnë me vetitë kombinatorike të koleksioneve diskrete të objekteve gjeometrike. Një temë e vjetër në gjeometrinë diskrete është vendosja e pllakave në plan. Në gjeometrinë algjebrike, koncepti i një lakore mund të zgjerohet në gjeometri diskrete duke marrë spektrat e unazave polinomiale mbi fusha të fundme si modele të hapësirave afine mbi atë fushë, dhe duke lejuar që nënvarietetet ose spektrat e unazave të tjera të ofrojnë lakoret që shtrihen në atë hapësirë. Edhe pse hapësira në të cilën shfaqen lakoret ka një numër të fundëm pikash, lakoret nuk janë aq shumë grup pikash sesa analoge të lakoreve në mjedise të vazhdueshme. Për shembull, çdo pikë e formës <math>V(x-c) \subset \operatorname{Spec} K[x] = \mathbb{A}^1</math> për <math>K</math> një fushë mund të lexohet ose si <math>\operatorname{Spec} K[x]/(x-c) \cong \operatorname{Spec} K</math>, një pikë, një pikë së bashku me një afërsi përreth saj. Varietetet algjebrike gjithashtu kanë një nocion të përcaktuar mirë të hapësirës tangjente të quajtur hapësira tangjente Zariski, duke i bërë shumë karakteristika të analizës matematike të zbatueshme edhe në mjedise të fundme. ==== Modelim diskret ==== Në [[Matematika aplikative|matematikën e aplikuar]], modelimi diskret është analogu diskret i modelimit të vazhdueshëm. Në modelimin diskret, formulat diskrete i përshtaten [[Të dhënat|të dhënave]]. Një metodë e zakonshme në këtë formë modelimi është përdorimi i [[Relacioni i përsëritjes|marrëdhënies së përsëritjes]]. Diskretizimi ka të bëjë me procesin e transferimit të modeleve dhe ekuacioneve të vazhdueshme në homologë, shpesh me qëllim lehtësimin e llogaritjeve duke përdorur përafrime. [[Analiza numerike]] ofron një shembull të rëndësishëm. == Sfidat == [[Skeda:Four_Colour_Map_Example.svg|djathtas|parapamje|240x240px|Shumë kërkime në [[Teoria e grafeve|teorinë e grafeve]] u motivuan nga përpjekjet për të vërtetuar se të gjitha hartat, si kjo, mund të ngjyrosen duke përdorur [[Teorema e 4 ngjyrave|vetëm katër ngjyra]] në mënyrë që asnjë zonë me të njëjtën ngjyrë të mos ndajë një skaj. Kenneth Appel dhe Wolfgang Haken e vërtetuan këtë në vitin 1976.<ref name="4colors">{{Cite book|last=Wilson|first=Robin|url=https://archive.org/details/fourcolorssuffic00wils|title=Four Colors Suffice|publisher=Penguin Books|year=2002|isbn=978-0-691-11533-7|location=London|language=en|author-link=Robin Wilson (mathematician)|url-access=registration}}</ref>]] Historia e matematikës diskrete ka përfshirë një numër sfidash të cilat kanë përqendruar vëmendjen brenda fushës. Në teorinë e grafeve, shumë kërkime u motivuan nga përpjekjet për të vërtetuar [[Teorema e 4 ngjyrave|teoremën e katër ngjyrave]], e deklaruar për herë të parë në vitin 1852, por që nuk u vërtetua deri në vitin 1976 (Kenneth Appel dhe Wolfgang Haken, duke përdorur ndihmë të konsiderueshme kompjuterike).<ref name="4colors" /> Në [[Logjika matematikore|logjikë]], problemi i dytë në listën e problemeve të hapura të [[David Hilbert|David Hilbertit]] të paraqitura në vitin 1900 ishte të vërtetonte se [[Aksioma|aksiomat]] e [[Aritmetika|aritmetikës]] janë te pandryshueshme. Teorema e dytë e paplotësisë së Gödelit, tregoi se kjo nuk ishte e mundur të paktën jo brenda vetë aritmetikës. Problemi i dhjetë i Hilbertit ishte të përcaktonte nëse një ekuacion polinomial i dhënë Diofantine me koeficientë të plotë ka një zgjidhje të plotë. Në vitin 1970, Yuri Matiyasevich vërtetoi se kjo nuk mund të bëhej . Nevoja për të thyer kodet gjermane në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]] deyroi në përparime në [[Kriptografia|kriptografi]] dhe shkencën teorike të kompjuterave, me kompjuterin e parë dixhital elektronik të programueshëm që u zhvillua në Bletchley Park të Anglisë me udhëzimin e [[Alan Turing]] dhe veprës së tij themelore, Mbi Numrat e Llogaritshëm.<ref>{{Cite book|last=Richard|first=Johnsonbaugh|url=https://discretemath.org/ads/index-ads.html|title=Discrete Mathematics|publisher=Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-159318-3|page=8|language=en}}</ref> [[Lufta e Ftohtë]] bëri që kriptografia të mbetej e rëndësishme, me përparime themelore si [[Principet e Public-Key Kriptosistemit|kriptografia me çelës publik]] që u zhvilluan në vijim. [[Industria e telekomunikimeve|Industria e telekomunikacionit]] ka motivuar gjithashtu përparime në matematikën diskrete, veçanërisht në teorinë e grafeve dhe [[Teoria e informacionit|teorinë e informacionit]]. Verifikimi formal i pohimeve në logjikë ka qenë i nevojshëm për [[Zhvillimi i softuerit|zhvillimin e softuerëve]] të sistemeve kritike për sigurinë, dhe përparimet në vërtetimin e automatizuar të teoremave janë nxitur nga kjo nevojë. Gjeometria kompjuterike ka qenë një pjesë e rëndësishme e grafikës kompjuterike e përfshirë në [[Video loja|videolojërat]] dhe mjetet e dizajnit të ndihmuara nga kompjuteri . Disa fusha të matematikës diskrete, veçanërisht shkenca teorike kompjuterike, teoria e grafeve dhe [[kombinatorika]], janë të rëndësishme në zgjedhjen e problemeve sfiduese [[Bioinformatika|të bioinformatikës]] që lidhen me kuptimin e pemës së jetës.<ref>{{Cite book|last=Richard|first=Johnsonbaugh|url=https://discretemath.org/ads/index-ads.html|title=Discrete Mathematics|publisher=Prentice Hall|year=2008|isbn=978-0-13-159318-3|page=8|language=en}}</ref> Një nga problemet më të famshme të hapura në shkencën teorike të kompjuterave është problemi P = NP, i cili përfshin marrëdhënien midis klasave të kompleksitetit P dhe NP . Instituti i Matematikës Clay ka ofruar një çmim prej 1 milion dollarë [[Dollari i Shteteve të Bashkuara|amerikanë]] për provën e parë të saktë, së bashku me çmime për [[Problemet e Mileniumit|gjashtë probleme të tjera matematikore]].<ref>{{Cite web|title=Millennium Prize Problems|url=https://www.claymath.org/millennium-problems/|website=Clay Mathematics Institute|language=en}}</ref> == Shih edhe == {{Portal|Mathematics}} * Skema e matematikës diskrete * Cyberchase, një shfaqje që u mëson fëmijëve matematikë diskrete == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Wikibooks|Discrete Mathematics}}{{Commonskat}} * [http://archives.math.utk.edu/topics/discreteMath.html Matematikë diskrete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829184228/http://archives.math.utk.edu/topics/discreteMath.html|date=2011-08-29}} Në Arkivat e Matematikës utk.edu, ku ofrohen lidhje për programe mësimore, tutoriale, programe etj. * [http://www.iowacentral.edu/industrial_technology/electrical_technologies/index.asp Iowa Central: Programi i Teknologjive Elektrike.] Matematikë diskrete për [[Inxhinieria elektrike|inxhinieri elektrike]] . <nowiki> [[Kategoria:Matematika diskrete]]</nowiki> [[Kategoria:Matematikë]] mhnsp57qv9bual6k1catdvu3c577abb 0 15893 2996455 2941461 2026-06-14T00:32:21Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996455 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=Muslim Mulliqi|image=|caption=|birth_date=1934|birth_place=[[Gjakova]], [[Kingdom of Yugoslavia]]|death_date=13 January 1998|death_place=[[Pristina|Prishtina]], [[Federal Republic of Yugoslavia]]|nationality=|awards=|notableworks=''Kullat e Junikut'' (The stone towers of [[Junik]])}} '''Muslim Mulliqi''' (1934 &#x2013; 13 janar 1998) ishte një piktor impresionist dhe [[Ekspresionizmi|ekspresionist]] i [[Kosova|Kosovës]] . I lindur në një familje artistësh në qytet, Mulliqi ndoqi Akademinë e Arteve të Bukura në [[Beogradi|Beograd]] nën drejtimin e Zoran Petroviqit, ku edhe vazhdoi studimet pasuniversitare.<ref name="Elsie">{{Citation|last=Robert Elsie|title=Historical Dictionary of Kosovo|url=https://books.google.com/books?id=Fnbw1wsacSAC&dq=Muslim+Mulliqi&pg=PA123|volume=79|page=123|year=2010|series=Historical Dictionaries of Europe|edition=2|publisher=Scarecrow Press|language=sq|isbn=978-0810872318|author-link=Robert Elsie}}</ref> Mulliqi ekspozohet në galeritë e Kosovës, ish-Jugosllavisë, Italisë dhe Shqipërisë. Mulliqi ishte iniciator i themelimit dhe nënkryetar i [[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës|Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës]] . Ka ligjëruar Pikturë në Fakultetin e Arteve në [[Universiteti i Prishtinës|Universitetin e Prishtinës]] .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0VM8AQAAIAAJ|title=Review: Yugolsav Magazine|year=1979|language=sq}}</ref> Ekspozita e Galerisë së Arteve të Kosovës mban emrin e tij. Ndërsa krijimet e tij janë të përjetshme, akademik Mulliqi ishte dhe do të mbetet një nga figurat më të shquara të artit shqiptar. Vdiq në vitin 1998 në [[Prishtina|Prishtinë]]. Puna e tij karakterizohet nga përdorimi i guximshëm i ngjyrave, ritmi i fortë, hapësira e pafund, e ndikuar nga krahina e [[Rrafshi i Dukagjinit|Dukagjinit]].<ref name="Elsie" /> == Ekspozitat == Ekspozitat e Mulliqit përfshijnë:<ref name="ASHAK">[http://www.ashak.org/?cid=1,28,91 Kosovo Academy of Arts and Science]</ref> * ''Pallati i Kulturës, [[Gjakova|Gjakovë]]'' (1952) * ''Foajeu i Teatrit Popullor, Prishtinë'' (1956, 1960, 1965) * ''Pallati i Kulturës, [[Smedereva|Smederevë]] ; Galeria e Shtëpisë së APJ-së, [[Tuzlla|Tuzla]], [[Rijeka|Rieka]], [[Pula (Kroaci)|Pula]]'' (1967) * ''Foajeu i Teatrit Popullor, Prishtinë'' (1969) * ''Salloni i Vogël Figurativ, [[Novi Sadi|Novi Sad]]'' (1970) * ''Galeria e APJ-së, Beograd'' (1973) * ''Galeria “Gjuro Sallaj”, Beograd (1974)'' * ''Galeria "Heleoart", [[Roma|Romë]]'' (1975) * ''Galeria e Arteve, Prishtinë'' (1979) * ''Klubi i Artistëve, Prishtinë; Galeria Bashkëkohore, [[Podgorica|Podgoricë]]'' (1980) * ''Pallati i Kulturës, [[Banja Lluka|Banja Luka]]'' (1981) * ''Galeria “Forum”, [[Zagrebi|Zagreb]]'' (1982, 1991) * ''Galeria e Vogël, [[Lubjana|Lubjanë]]'' (1984) * ''Galeria e Shtëpisë së APJ-së, Beograd'' (1986) * ''Galeria Moderne, [[Budua|Budva]]'' (1987) * ''Galeria e KO, Grožnjan'' (1989, 1990) * ''La Galerie, Pejë, Galeria Kombëtare e Arteve, [[Tirana|Tiranë]]'' (1993) * ''Galeria “Evropa”, [[Peja|Pejë]], Galeria “Roma”, Prishtinë.'' (1996) == Çmimet == Muslim Mulliqi ka marrë këto çmime: * '''1990''', ''Çmimi i Parë për Pikturë'' * '''1974''', ''Çmimi Salloni'' * '''1974''', ''Çmimi i blerjes'' * '''1973''', ''Çmimi i blerjes së sallonit të Cetinjes'' * '''1969''', ''Çmimi i KAFA-s'' * '''1968''', ''Çmimi Blerës i Akademisë së Arteve të Beogradit'' * '''1965''', ''Çmimi i qytetit të Prishtinës Nëntor'' * '''1954''', ''Çmimi i Dhjetorit të Kosovës'' == Referime == == Shiko gjithashtu == * [[Galeria Kombëtare e Kosovës|Galeria Kombëtare e Arteve e Kosovës]] * [[Rexho Mulliqi]] * [[shqiptarët në Kosovë]] [[Kategoria:Artistë shqiptarë]] [[Kategoria:Vdekje 1998]] [[Kategoria:Lindje 1934]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Prishtinës]] fsd0qie8y3sajuno5ckj8nf1nielhfs 0 17394 2996494 2984870 2026-06-14T04:29:06Z Vahdanizana 188247 2996494 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Oslo | settlement_type = [[Kryeqyteti|Kryeqytet]], [[Qarqet e Norvegjisë|qark]] dhe [[Komunat e Norvegjisë|komunë]] | image_skyline = Oslo city in 10 images.jpg | image_flag = Flag of Oslo.svg | image_blank_emblem = Oslo komm.svg | blank_emblem_type = Stema | motto = ''Unanimiter et constanter'' <small>(Latin) <br />"Të bashkuar dhe konstante"</small> | pushpin_map_caption = Vendodhja në [[Norvegji]] | pushpin_map = Norway#Europe | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|59|54|50|N|10|45|8|E|region:NO-03|display=it}} | subdivision_type = [[Lista e shteteve sovrane|Shteti]] | subdivision_name = {{flagicon|NOR}} [[Norvegjia]] | subdivision_type1 = [[Distriktet e Norvegjisë|Distrikti]] | subdivision_name1 = [[Østlandet]] | subdivision_type2 = [[Qarqet e Norvegjisë|Qarku]] | subdivision_name2 = Oslo | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Marianne Borgen]] ([[Partia e Majtë Socialiste (Norvegji)|SV]]) | leader_title1 = Kryetari qeverisës | leader_name1 = [[Raymond Johansen]] ([[Partia e Punës (Norvegji)|Ap]]) | established_title = Themelimi | established_date = 1048 | area_footnotes =<ref name="AreaStats">{{cite web|title=Arealstatistikk for Norge|url=http://kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Oversikt/|website=Kartverket.no|publisher=Kartverket|access-date=13 tetor 2015|date=16 tetor 2014|language=no|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002302/http://kartverket.no/kunnskap/fakta-om-norge/Arealstatistikk/Oversikt/|archive-date=19 prill 2016|df=dmy-all}}</ref> | area_total_km2 = 480 | area_land_km2 = 454.20 | area_water_km2 = 26.64 | elevation_m = 23 | population_as_of = 30 shtator 2021 | population_total = 698,660 {{increase}} | population_urban = 1,036,059 | population_metro = 1,588,457 | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 0001 – 1299<ref>{{cite web|url=http://adressesok.posten.no/nb/postal_codes/search?utf8=%E2%9C%93&q=oslo|title=Finn postnummer og adresser i Norge og utlandet|access-date=11 dhjetor 2014|archive-date=11 dhjetor 2014|language=no|archive-url=https://archive.today/20141211080043/http://adressesok.posten.no/nb/postal_codes/search?utf8=%E2%9C%93&q=oslo|url-status=live}}</ref> | blank_name_sec1 = [[Indeksi i zhvillimit njerëzor|HDI]] (2018) | blank_info_sec1 = 0.968<ref name="GlobalDataLab">{{cite web|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/NOR/?levels=1%2B4&interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2018&colour_scales=national|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13|archive-date=6 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806035018/https://globaldatalab.org/shdi/shdi/NOR/?levels=1%2B4&interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0&years=2018&colour_scales=national|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[Lista e rajoneve norvegjeze sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor|1-rë]] | website = {{URL|http://www.oslo.kommune.no}} }} '''Oslo''' është kryeqyteti dhe qyteti më i populluar i [[Norvegjia|Norvegjisë]]. Ai përbën një [[Qarqet e Norvegjisë|qark]] dhe një [[Komunat e Norvegjisë|komunë]]. Më 30 shtator 2021, komuna e Oslos kishte një popullsi prej 698,660 banorësh, ndërsa popullsia e zonës më të madhe urbane të qytetit ishte 1,019,513, që nga 4 nëntori 2019.<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde/kvartal/2020-02-27|title=2020-02-27|website=ssb.no|language=en|access-date=2020-03-01|archive-date=1 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301184423/https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde/kvartal/2020-02-27|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2019-11-04|title=2019-11-04|website=ssb.no|language=en|access-date=2020-03-01|archive-date=28 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228081754/https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/beftett/aar/2019-11-04|url-status=live}}</ref> Zona metropolitane kishte një popullsi të vlerësuar prej 1,71 milion.<ref name="regjeringen2010">{{cite web|url=https://www.ssb.no/a/samfunnsspeilet/utg/201005/02/tab-2010-12-06-01.html|title=Demografi innenfor ti mil fra Oslo. 1. januar 2010 og endringer 2000–2009. Antall og prosent|access-date=15 janar 2016|trans-title=Demografia brenda njëqind kilometrash nga Oslo. 1 janar 2010 dhe ndryshimet 2000–2009. Numri dhe përqindja|work=Statistics Norway|language=no|archive-date=31 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131202408/https://www.ssb.no/a/samfunnsspeilet/utg/201005/02/tab-2010-12-06-01.html|url-status=live}}</ref> Gjatë [[Epoka e Vikingëve|epokës së vikingëve]] zona ishte pjesë e [[Viken (rajon)|Vikenit]]. Oslo u themelua si qytet në fund të epokës së vikingëve në vitin 1040 me emrin '''Ánslo''', dhe u krijua si një ''[[Kjøpstad|kaupstad]]'' ose vend tregtimi në 1048 nga [[Harald Hardrada]]. Qyteti u ngrit në një peshkopatë në 1070 dhe një kryeqytet nën [[Haakon V i Norvegjisë|Haakon V të Norvegjisë]] rreth vitit 1300. Bashkimet personale me Danimarkën nga [[Bashkimi i Kalmarit|1397 deri në 1523]] dhe përsëri nga [[Danimarkë-Norvegji|1536 deri në 1814]] reduktuan ndikimin e tij. Pasi u shkatërrua nga një zjarr në 1624, gjatë mbretërimit të mbretit [[Christian IV i Danimarkës|Christian IV]], një qytet i ri u ndërtua më afër kalasë Akershus dhe u quajt '''Christiania''' për nder të mbretit. Ai u bë një komunë (''[[Formannskapsdistrikt|formannskapsdistrikt]]'') më 1 janar 1838. Qyteti funksionoi si kryeqyteti i Norvegjisë gjatë [[Bashkimi mes Suedisë dhe Oslos|bashkimit midis Suedisë dhe Norvegjisë]]. Nga viti 1877, emri i qytetit shkruhej '''Kristiania''' në përdorimin e qeverisë, një drejtshkrim që u miratua nga autoritetet komunale në 1897. Në vitin 1925, qyteti, pasi përfshiu fshatin duke ruajtur emrin e tij të mëparshëm, u riemërua Oslo. Në vitin 1948 Oslo u bashkua me [[Aker, Norvegji|Aker]], një komunë që rrethonte kryeqytetin dhe që ishte 27 herë më e madhe, duke krijuar kështu komunën moderne, shumë më të madhe të Oslos. Oslo është qendra ekonomike dhe qeveritare e Norvegjisë. Qyteti është gjithashtu një qendër e tregtisë, bankave, industrisë dhe transportit norvegjez. Është një qendër e rëndësishme për industritë detare dhe tregtinë detare në Evropë. Qyteti është shtëpia e shumë kompanive brenda sektorit detar, disa prej të cilave janë ndër kompanitë më të mëdha të transportit detar në botë, agjentët e anijeve dhe agjentët e sigurimeve detare. Oslo është një qytet pilot i programit të qyteteve ndërkulturore të [[Këshilli i Evropës|Këshillit të Evropës]] dhe të [[Komisioni Evropian|Komisionit Evropian]]. Popullsia e Oslos po rritej me ritme rekord gjatë fillimit të viteve 2000, duke e bërë atë qytetin e madh me rritjen më të shpejtë në Evropë në atë kohë.<ref>{{cite web|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece|title=Oslo europamester i vekst – Nyheter – Oslo|publisher=Aftenposten.no|language=no|access-date=3 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501191333/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece|archive-date=1 maj 2011}}</ref> Kjo rritje vjen në pjesën më të madhe nga imigrimi ndërkombëtar dhe nivelet e larta të lindjeve, por edhe nga migrimi brenda vendit. Deri në vitin 2010, popullsia e emigrantëve në qytet po rritej disi më shpejt se popullsia norvegjeze,<ref>{{cite web|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece|title=Ola og Kari flytter fra innvandrerne – Nyheter – Oslo|date=4 janar 2010|publisher=Aftenposten.no|language=no|access-date=3 qershor 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604155245/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece|archive-date=4 qershor 2011|df=dmy-all}}</ref> dhe në qytet kjo ishte bërë më shumë se 25% e popullsisë totale nëse përfshihen fëmijët e prindërve emigrantë.<ref name="Immigration">{{cite web|url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/|title=Immigration and immigrants|publisher=Ssb.no|date=1 janar 2009|language=en|access-date=29 gusht 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902060458/http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/|archive-date=2 shtator 2009}}</ref> == Demografia == [[Skeda:Befolkningsutvikling kommune 1243.svg|300px|majtas|parapamje|Popullsia e komunës]] Në grafik paraqitet popullsia e komunës duke nisur nga viti [[1950]].<ref>[http://www.ssb.no/emner/02/02/folkendrhist/tabeller/tab/{{{kodi_stat}}}.html Të dhëna mbi popullsinë e komunës duke filluar nga viti 1951.]</ref> == Ekonomia == Oslo është një qendër e rëndësishme e diturisë detare në Europë dhe është baza e afërsisht 980 kompanive dhe 8.500 punonjësve të industrisë detare midis të cilave janë disa nga kompanitë më të mëdha në botë të tregtisë detare dhe sigurimeve. Porti i Oslos eshte porti më i madh në Norvegji për sasi mallrash dhe për pasagjerë. Afërsisht 6.000 anije shërbehen nga ky port cdo vit, që përbëjne 6 milion tonë kargo dhe mbi 5 milion pasagjerë. Prodhimi total bruto i Oslos në vitin 2003 ishte 33.876 miliard Euro që përbën 17% të prodhimit bruto të Norvegjisë. Rajoni reth Oslos është nga më të pasurit në Europë me një prodhim bruto për kokë prej 49.465 Euro. Në qoftë se Norvegjia do të ishte anëtare e Bashkimit Europian, qendra metropolitane e Oslos do të ishte e katërta më e pasur në BE pas qendrës së Londrës, Brukselit dhe Luksemburgut. Oslo gjithashtu është një nga qytetet më të shtrenjta në botë. Sipas një raporti të përgatitur nga banka zvicerane UBS në 2006, Londra dhe Oslo ishin qytetet më të shtrenjta në botë. == Shiko edhe == *[[Norvegjia]] *[[Universiteti i Oslos]] == Referime == {{reflist}} ==Projekte të tjera== * {{Commonscat|Oslo|Oslo}} ==Lidhje të jashtme== * {{URL|www.oslo.kommune.no| website www.oslo.kommune.no}} * [https://web.archive.org/web/20060413085117/http://www.visitoslo.com/indexe/ VisitOslo] {{Kryeqytetet e Evropës}} {{Ndarja administrative në qarkun Oslo}} {{Portal|Norvegjia}} <!-- Ndëlidhje wiki --> [[Kategoria:Komuna në Norvegji]] [[Kategoria:Qytete në Norvegji]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] [[Kategoria:Oslo]] {{Cung|Norvegjia}} jzn41c66sb859as4wtu8tz4q1uby1sp 0 22390 2996520 2977625 2026-06-14T11:34:29Z Prek dodaj 189202 /* Historia */ 2996520 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Luftimet në Gjocaj dhe Jasiq | partof = [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] | image = | image_size = | caption = | date = 28 Korrik 1998 | place = [[Gjocaj]] dhe [[Jasiqi|Jasiq]], [[Komuna e Junikut]], [[Kosovë]] | coordinates = | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | territory = [[UÇK]]-ja i pushtoi fshatrat Gjocaj dhe Jasiq | result = Fitore e UÇK-së | status = | combatant1 = [[File:UCK KLA.svg|30px]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] | combatant2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px]] [[Ushtria Popullore e Jugosllavisë|Ushtria Jugosllave]] | commander1 = [[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Agim Ramadani]]<br>[[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Rrustem Berisha]]<br>[[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Xhezair Shaqiri]]<br>[[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Nasim Haradinaj]] | commander2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Goran Ostojiç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Dragan Dushaniç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Sërgjan Stançetiç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Radosh Ceroviç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Goran Todoroviç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Mile Karanoviç]] | strength1 = [[File:UCK KLA.svg|25px]] E panjohur | strength2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] E panjohur | casualties1 = *[[File:UCK KLA.svg|25px]] 3 të vrarë *[[File:UCK KLA.svg|25px]] 2 të plagosur | casualties2 = *[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px]] 5 të vrarë *[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px]] 7 të plagosur | casualties3 = | notes = | units1 = [[File:UCK KLA.svg|25px]] Brigada 138 "Agim Ramadani" | units2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] Brigada e 63-të Parashutiste }} '''Luftimet në Gjocaj dhe Jasiq''' ose '''Beteja e Zharrës''', u zhvilluan gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] më [[28 Korrik]] [[1998]], ndërmjet [[UÇK|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] (UÇK) dhe [[Ushtria Popullore e Jugosllavisë|Ushtrisë Jugosllave]] (JNA) mbi fshatrat [[Gjocaj]] dhe [[Jasiqi|Jasiq]] në komunën e Junikut në Kosovën perëndimore. ==Beteja== Më 21 korrik 1998, brigada e 63-të parashutiste e Ushtrisë Jugosllave, e udhëhequr nga komandanti serb Goran Ostojiq, iu afrua fshatrave Gjocaj dhe Jasiq, duke u përgaditur për një sulm. Objektivi i tyre ishte të sulmonin forcat e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës që i përkisnin Brigadës 138, të komanduara nga komandanti [[Agim Ramadani]] dhe [[Rrustem Berisha]]. Forcat e UÇK-së ishin vendosur në një bazë afër vendit të quajtur "Zharra". Ushtria Jugosllave monitoroi lëvizjet e UÇK-së deri më 28 korrik 1998, kur UÇK-ja u përball me ta. UÇK-ja arriti të kundërshtojë në mënyrë efektive çdo sulm jugosllav. Të pozicionuar strategjikisht në pikat e Gunovcit dhe Komorecit, njësitë e UÇK-së i shkaktuan humbje të konsiderueshme Ushtrisë Jugosllave. Beteja u intensifikua pasi UÇK-ja preu me sukses rrugën e furnizimit për Ushtrinë Jugosllave, duke ndaluar kështu përparimin e tyre. Komandanti serb Goran Ostojiq më pas drejtoi një grup të ri zbulimi për të siguruar pikën e Gunovcit dhe për të lehtësuar ardhjen e forcave kryesore. Rreth orës 16:00 grupi i zbulimit i drejtuar nga komandanti tjetër serb Mile Karanoviq ka hasur në një sulm të grupit të UÇK-së, i cili ka penguar përpjekjen e tyre për të pushtuar pikën e Gunovcit. Duke ndërhyrë me shpejtësi, Goran Ostojiq e tërhoqi grupin dhe në orën 17:00, ai urdhëroi njësinë të tërhiqej në bazë në grupe. Gjatë përpjekjes për të rivendosur kontaktin me grupin e zbulimit, Goran Ostojiq, duke drejtuar një automjet të terrenit, ra në një pritë të UÇK-së dhe u vra në përleshje. Në përpjekjen e fundit, Ushtria Jugosllave kërkoi të merrte trupin e komandantit serb të vrarë Goran Ostojiqit, por e gjeti veten të rrethuar nga disa grupe të ushtarëve të UÇK-së në malet e Junikut, përpara se të tërhiqej drejt pyjeve për në Junik. Gjatë betejës, 5 ushtarë serbë u vranë, 7 të tjerë u plagosën dhe 2 mbetën të zhdukur dhe supozohet se kanë vdekur. Ndërkohë në palën e UÇK-së u vranë 3 luftëtarë dhe 2 u plagosën. ==Personeli i vrarë në betejë== ===Personeli Jugosllav=== * Goran Ostojiç – nënkolonel serb * Dragan Dushaniç – rreshter i lartë serb * Sërgjan Stançetiç – rreshter i lartë serb * Radosh Ceroviç – ushtar serb * Goran Todoroviç – ushtar serb ===Personeli Shqiptar i UÇK-së=== * Avdyl Jasiqi – ushtar * Arif Gjoci – ushtar * Shkëlzen Gacaferri – ushtar ==Historia== [[Agim Ramadani]] hyri në [[Kosovë]] në qershor të vitit [[1998]]. Agimi së bashku më [[Rrustem Berisha|Rrustem Berishën]] dhe një grup prej tre ushtarësh u vendos në fshatin [[Gjocaj|Jasiq]] te kulla e Ali jasiqit. Jasiq dhe Gjocaj janë fshatra malorë që shtrihen në pjesën perëndimorë të [[Juniku]]t, aty shënon edhe fillimin e vargmaleve më alpet shqiptare që lidhët më majën më të lartë [[Gjeravica|Gjeravicën]] në [[Jugu|Jug]], ndërsa në veriperëndim më majën e Shkëlzenit (përtej kufifirt Shqiptaro-Shqiptar). Ndërsa Brigada 131 që kishte hyrë në krye më [[Tahir Zemaj|Tahir Zemën]] dhe [[Sali Çekaj|Sali Çekun]] vazhduan rrugën për tu vendosur më vonë në fshatin Prapaqan (Komuna e [[Deçani]]t). Agimi dhe Rrustemi në këto dy fshatra gjetën djem që kishin dhënë sprovën për luftë. Si rast i veçantë ishte mbrojtja e [[Juniku]]t dhe vënia nën kontroll e Junikut nga [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]]. Si dhe shum luftime të zhvilluara nga këta djem. Por vlen të theksohet së mungonte një organizim ushtarak. Këtë organizim e sjell pa dyshim Agim Ramadani dhe Rrustem Berisha. Agimi çdo ditë merrej me: stërvitje, inspektime të pikave që mbanin djemtë e këtyre fshatrave. Duke u gjendur çdo ditë pranë tyre dhe duke e njohur çdo ditë e më shumë terrenin, Agimi arriti që më këta djem të krijojë njësinë speciale "KOBRA". Një nga ngjarjet më të rëndësishme të kësaj periudhe ka ndodhur më [[28 korrik]] [[1998]]. Kur forcat speciale serbe të [[Nishi]]t hyrën në Zharrë të fshatit Gjocaj më njësi të blinduara. Në një numër rreth 250-300 ushtarë dhe paramilitarë serbë. Forcat serbe u përleshën për herë të parë më njësitet e [[UÇK]]-së rreth orës 2-3 të mëngjesit. Pikërisht në kohën kur bëhej ndërrimi i ushtarëve të UÇK-ës udhëheqës i këtij grupi ishte Valdet Ganija. Ushtria Jugosllave dhe paramilitarët serbë duke e humbur një rast nga taktika që kishin koordinuar me tradhtarët shqiptarë. Situat filloj të ju dal nga kontrolli. Kështu njësit vëzhguese serbë provojnë krahun tjetër, atë të Gunocit. Njësit vëzhguese serbe duke vëzhguar dhe duke dhënë koordinatat afrohen afër pikës së Gunocit (mbi fshatin Gjocaj) aty nga pjesëtarët e UÇK-së u plagosën në përleshje disa ushtarë serbë. Serbët lanë pas tyre dokumente të rëndësishme. Pika tjetër në fshatin Gjocaj që quhej pika e Kumarecit ku gjindeshin grupi tjetër i UÇK-ës. Pa humbur kohë duke siguruar bazën me disa ushtarë të pjekur, për arsye se pika ishte si çati për Junikun dhe për mbrojtjen e popullsisë civile nga masakrimet. Duke bërë këtë ndarje të detyrave (Ushtaret që ishin në këtë pikë: Komandat Hoxha ([[Xhezair Shaqiri]]) nga Tanusha, Eroll Rexhepi (Hamza) nga Peja, Sabri dhe Shemë Halimi (nga Shkupi), Avdyl dhe Brahim Alia (nga Jasiqi), Sokoli nga Tropoja, ndërsa Xhemë Ganija, Valdet Ganija, Ismet Maloku, Demë Maloku, Arif Maloku, Jahi Ukshini, Miftar Ganija (ishin nga fshati Gjocaj)). Por, në zhvillim e sipër të betejës do shfaqeshin në çdo gur në çdo shkëm dhe do ti shkaktonin humbje të mëdha armikut dhe do ta kthenin mbrapa duke ruajtur nderin e maleve dhe krenarin prej Malsori. Grupi nga Kumareci ndërmerr një kundër sulm duke u futur me katër ushtar mu në mes të lëndinës së quajtur Zharre. Ku forcat Serbe ishin të bindura nga përvoja e më hershme se askush nuk kundërsulmon dhe endeshin lirshëm. Ndërsa grupi tjetër prej pesë ushtarëve futet në pjesën e prapme të Zharrës, për të bllokuar rrugën që furnizonte forcat Serbe. Në anën tjetër njësiti i UÇK-ës i pozicionuar në Gunoc kishte lëshuar pozicionin dhe ishte futur në afërsi të forcave Serbe. Kështu që granatimi më armë të rënda bie. Ushtarët e UÇK-ës rreth orës 2 pas dite arritën që të paralizonin artilerinë Serbe. Avancimi i forcave Serbe për të thyer rezistencën e shqiptarëve në këto male u ndal. Ushtarët Shqiptar që pjesa më e madhe ishin nga fshati Gjocaj e Jasiq të ndihmuar nga disa djem të: [[Gacaferri]]t, Maqedoni dhe në këto forca kishte edhe nga [[Tropoja]]. Kishin filluar të bënin luftë në afërsi. Njësiti nga Gunoci ishte pozicionuar afër. Kurse nga prapë dhe mu në mes të lëndinës po sulmonin fuqishëm ushtaret shqiptar sa të lihej përshtypja se ishin një mi e jo vetëm një grup i vogël. Të ndihmuar edhe nga mesi dhe pjesa përball që sulmonin pa ndërprerë. Mbrëmja afrohej kurse forcave serbe ju kishte ndërprerë furnizimi. Të plagosurit Serb qanin dhe shanin. Të gjithë luftëtarët Shqiptarë ndegjonin këtë edhe pse deri në këtë kohe nga mëngjesi, nga bombardimet e pa kontrolluara kishin vdekur edhe dy persona njëri në fshatin Gjocaj (Mus Ali Ganija) dhe një në Jasiq. Kurse nga ushtarët shqiptar kishte rënë: Arif Gjoci dhe Shkëlzen Gacaferri. Shkëlzeni dhe Arifi u vranë duke ju vënë nga pas ushtarëve serbë të plagosur që po tërhiqeshin dhe u vranë në luftime të afërta. Ndërsa rëndë në dorën e djathtë ishte plagosur i riu Qerim Gjoci (kishte humbur dorën e djathtë në përleshje në afërsi me forcat serbe) Kurse vëllai i Qerimit, Shpend Gjocaj nuk ka qenë asnjë ditë në vijën e frontit. Ndërsa Qerimin e shpëtoi dhe e tërhoqi prapa bashkëluftëtari i tij Eroll Rexhepi (Hamza), plagë të lehtë kishte marrë Arif Maloku (Gjocaj) (gjatë kryerjes se një aksioni të suksesshëm me Xhemë Ganiun po ashtu nga fshati Gjocaj dhe një herrit edhe komandat i UÇK-ës për fshatin Gjocaj mu në mes të lëndinës se Zharrës dhe duke len dy ushtarak serb të vrarë në këtë grup ishin poashtu Ibrahim Jasiqi vëllau i dëshmorit Avdyl Jasiqi si dhe një Malësor nga Tropoja me emrin Sokol). Pas rrënjës së territ ushtaret Shqiptar me jehonën e maleve që buçiste nga detonimet e fuqishme dhe nga breshrit e pa ndalshme, vazhdonin kundërsulmin si rrugë e vetme për të mbrojtur familjet nga masakrimet. Sa dëshmitaret që e kanë parë këtë nga rrafshi, konkretisht nga Juniku. Tregojnë se plumbat në mbrëmje shiheshin sikur të ishte shi që bi pa ndërprerë. Luftimet vazhdojnë deri në mes natë rreth orës 12-01 pm/am. Ushtaret Shqiptar që kishin hyrë në mes të forcave serbe asnjëri nuk dinte për grupin tjetër por një mrekulli qëndronte, sepse çdo njëri nga grupet kishte dal fitimtar. Grupi që kishte zënë pozitën për të bllokuar furnizimin e forcave serbe, sulmonte nga prapa jo vetëm që mbronte. Forcat serbe pas humbjeve të mëdha filluan të tërhiqen duke lënë edhe ushtaret e vetë në pozicione. Në këtë betë shum pak të njohur nga mediat dhe njerëzit por shum e fuqishme në realitet. Fuqinë e kësaj beteje e forcon fakti i mbetjes së katër eprorëve serbë në këtë betejë, me doemos ja vlen të ceket edhe vrasja e një majori të lartë serb nga pushka e dëshmorit të kombit Avdyl Ali Jasiqit. Bashkë më të mbesin edhe dokumente që tregonin dëshmi dhe fakte për përdorimin e drogës, përdorimin e injeksioneve si dhe nënçmimi që u bëhej shqiptarëve. Forcat Serbe lanë pas vetes armë dhe ushtarë serbë të vrarë. Nga Grupi që kishte sulmuar nga pas dhe mbrojtur mund të identifikoj këta persona: Shemën dhe Sabriun nga Shkupi, Ismet Malokun dhe Miftar Ganija (një djalosh 17 vjeçar që luftoi pa u dalluar nga mosha) nga fshati Gjocaj dhe Avdyl Ali Jasiqi. Nga ky grup që mbronte rrugën e Zharrës ishin ndare tre me dy që të fusnin rrugën në gërshërë. Pasi forcat Serbe vërsulën të gjithë për mbi ta. Zhvillohet një luftim aq i afërt ku Sabriu nga Shkupi dhe Avdyl Jasiqi kalojnë në pjesën e poshtme te kroi i Zharrës. Ku dëshmori i kombit Avdyl Jasiqi merr një plagë në gishtin e këmbës dhe kjo ishte plaga e dytë. Plagën e parë e kishte marrë në kokë dy javë më parë në kufi gjatë furnizimit për UÇK-në, me të ishte edhe Qamil Jasiqi. Avdyli akoma e mbante të lidhur me vasha por po thuajse në fund të betejës së fituar mbeti i vdekur nga një minë, kurse Sabriu mbetët i plagosur dhe vazhdon të qëndroj për mbi Batush për rreth 14 ditë pa ngrënë e pa pirë. UÇK-ja në atë kohë e kishte lajmëruar si të vdekur në betejën e Zharrës. Kështu kjo betejë e fituar ishte sukses i Komandant Agimi Ramadanit dhe pas kësaj beteje që la pas shum të vrarë dhe të plagosur Agimi bashkë me Rrustem Berishen qëndruan dhe u lidhën edhe më tej më djemtë e kësaj ane ku edhe vazhduan luftën dhe përgatitjet deri në fund të çlirimit përfundimtar të atdheut duke shkaktuar edhe më tej dëme dhe duke qenë i pari që pas 50 viteve të heqë kufirin shqiptaro-shqiptar. Kjo betejë e cekur daton edhe fillimin e betejave të mëdha gjë që fillon edhe më dëshmoret e pare të brigadës 138 që pas rënies së komandant Agim Ramadanit, Brigada 138 merr emrin e tij. ==Referime== [[Kategoria:Lufta e Kosovës]] [[Kategoria:Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] [[Kategoria:Shpërbërja e Jugosllavisë]] 92wj6iaa9hvcpmnpa3icat2nwg866b7 2996521 2996520 2026-06-14T11:34:52Z Prek dodaj 189202 /* Historia */ 2996521 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Luftimet në Gjocaj dhe Jasiq | partof = [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] | image = | image_size = | caption = | date = 28 Korrik 1998 | place = [[Gjocaj]] dhe [[Jasiqi|Jasiq]], [[Komuna e Junikut]], [[Kosovë]] | coordinates = | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | territory = [[UÇK]]-ja i pushtoi fshatrat Gjocaj dhe Jasiq | result = Fitore e UÇK-së | status = | combatant1 = [[File:UCK KLA.svg|30px]] [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] | combatant2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px]] [[Ushtria Popullore e Jugosllavisë|Ushtria Jugosllave]] | commander1 = [[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Agim Ramadani]]<br>[[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Rrustem Berisha]]<br>[[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Xhezair Shaqiri]]<br>[[File:UCK KLA.svg|25px]] [[Nasim Haradinaj]] | commander2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Goran Ostojiç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Dragan Dushaniç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Sërgjan Stançetiç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Radosh Ceroviç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Goran Todoroviç]]{{KIA}}<br>[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] [[Mile Karanoviç]] | strength1 = [[File:UCK KLA.svg|25px]] E panjohur | strength2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] E panjohur | casualties1 = *[[File:UCK KLA.svg|25px]] 3 të vrarë *[[File:UCK KLA.svg|25px]] 2 të plagosur | casualties2 = *[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px]] 5 të vrarë *[[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|30px]] 7 të plagosur | casualties3 = | notes = | units1 = [[File:UCK KLA.svg|25px]] Brigada 138 "Agim Ramadani" | units2 = [[File:Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|27px]] Brigada e 63-të Parashutiste }} '''Luftimet në Gjocaj dhe Jasiq''' ose '''Beteja e Zharrës''', u zhvilluan gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] më [[28 Korrik]] [[1998]], ndërmjet [[UÇK|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] (UÇK) dhe [[Ushtria Popullore e Jugosllavisë|Ushtrisë Jugosllave]] (JNA) mbi fshatrat [[Gjocaj]] dhe [[Jasiqi|Jasiq]] në komunën e Junikut në Kosovën perëndimore. ==Beteja== Më 21 korrik 1998, brigada e 63-të parashutiste e Ushtrisë Jugosllave, e udhëhequr nga komandanti serb Goran Ostojiq, iu afrua fshatrave Gjocaj dhe Jasiq, duke u përgaditur për një sulm. Objektivi i tyre ishte të sulmonin forcat e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës që i përkisnin Brigadës 138, të komanduara nga komandanti [[Agim Ramadani]] dhe [[Rrustem Berisha]]. Forcat e UÇK-së ishin vendosur në një bazë afër vendit të quajtur "Zharra". Ushtria Jugosllave monitoroi lëvizjet e UÇK-së deri më 28 korrik 1998, kur UÇK-ja u përball me ta. UÇK-ja arriti të kundërshtojë në mënyrë efektive çdo sulm jugosllav. Të pozicionuar strategjikisht në pikat e Gunovcit dhe Komorecit, njësitë e UÇK-së i shkaktuan humbje të konsiderueshme Ushtrisë Jugosllave. Beteja u intensifikua pasi UÇK-ja preu me sukses rrugën e furnizimit për Ushtrinë Jugosllave, duke ndaluar kështu përparimin e tyre. Komandanti serb Goran Ostojiq më pas drejtoi një grup të ri zbulimi për të siguruar pikën e Gunovcit dhe për të lehtësuar ardhjen e forcave kryesore. Rreth orës 16:00 grupi i zbulimit i drejtuar nga komandanti tjetër serb Mile Karanoviq ka hasur në një sulm të grupit të UÇK-së, i cili ka penguar përpjekjen e tyre për të pushtuar pikën e Gunovcit. Duke ndërhyrë me shpejtësi, Goran Ostojiq e tërhoqi grupin dhe në orën 17:00, ai urdhëroi njësinë të tërhiqej në bazë në grupe. Gjatë përpjekjes për të rivendosur kontaktin me grupin e zbulimit, Goran Ostojiq, duke drejtuar një automjet të terrenit, ra në një pritë të UÇK-së dhe u vra në përleshje. Në përpjekjen e fundit, Ushtria Jugosllave kërkoi të merrte trupin e komandantit serb të vrarë Goran Ostojiqit, por e gjeti veten të rrethuar nga disa grupe të ushtarëve të UÇK-së në malet e Junikut, përpara se të tërhiqej drejt pyjeve për në Junik. Gjatë betejës, 5 ushtarë serbë u vranë, 7 të tjerë u plagosën dhe 2 mbetën të zhdukur dhe supozohet se kanë vdekur. Ndërkohë në palën e UÇK-së u vranë 3 luftëtarë dhe 2 u plagosën. ==Personeli i vrarë në betejë== ===Personeli Jugosllav=== * Goran Ostojiç – nënkolonel serb * Dragan Dushaniç – rreshter i lartë serb * Sërgjan Stançetiç – rreshter i lartë serb * Radosh Ceroviç – ushtar serb * Goran Todoroviç – ushtar serb ===Personeli Shqiptar i UÇK-së=== * Avdyl Jasiqi – ushtar * Arif Gjoci – ushtar * Shkëlzen Gacaferri – ushtar ==Historia== [[Agim Ramadani]] hyri në [[Kosovë]] në qershor të vitit [[1998]]. Agimi së bashku më [[Rrustem Berisha|Rrustem Berishën]] dhe një grup prej tre ushtarësh u vendos në fshatin [[Gjocaj|Jasiq]] .Jasiq dhe Gjocaj janë fshatra malorë që shtrihen në pjesën perëndimorë të [[Juniku]]t, aty shënon edhe fillimin e vargmaleve më alpet shqiptare që lidhët më majën më të lartë [[Gjeravica|Gjeravicën]] në [[Jugu|Jug]], ndërsa në veriperëndim më majën e Shkëlzenit (përtej kufifirt Shqiptaro-Shqiptar). Ndërsa Brigada 131 që kishte hyrë në krye më [[Tahir Zemaj|Tahir Zemën]] dhe [[Sali Çekaj|Sali Çekun]] vazhduan rrugën për tu vendosur më vonë në fshatin Prapaqan (Komuna e [[Deçani]]t). Agimi dhe Rrustemi në këto dy fshatra gjetën djem që kishin dhënë sprovën për luftë. Si rast i veçantë ishte mbrojtja e [[Juniku]]t dhe vënia nën kontroll e Junikut nga [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]]. Si dhe shum luftime të zhvilluara nga këta djem. Por vlen të theksohet së mungonte një organizim ushtarak. Këtë organizim e sjell pa dyshim Agim Ramadani dhe Rrustem Berisha. Agimi çdo ditë merrej me: stërvitje, inspektime të pikave që mbanin djemtë e këtyre fshatrave. Duke u gjendur çdo ditë pranë tyre dhe duke e njohur çdo ditë e më shumë terrenin, Agimi arriti që më këta djem të krijojë njësinë speciale "KOBRA". Një nga ngjarjet më të rëndësishme të kësaj periudhe ka ndodhur më [[28 korrik]] [[1998]]. Kur forcat speciale serbe të [[Nishi]]t hyrën në Zharrë të fshatit Gjocaj më njësi të blinduara. Në një numër rreth 250-300 ushtarë dhe paramilitarë serbë. Forcat serbe u përleshën për herë të parë më njësitet e [[UÇK]]-së rreth orës 2-3 të mëngjesit. Pikërisht në kohën kur bëhej ndërrimi i ushtarëve të UÇK-ës udhëheqës i këtij grupi ishte Valdet Ganija. Ushtria Jugosllave dhe paramilitarët serbë duke e humbur një rast nga taktika që kishin koordinuar me tradhtarët shqiptarë. Situat filloj të ju dal nga kontrolli. Kështu njësit vëzhguese serbë provojnë krahun tjetër, atë të Gunocit. Njësit vëzhguese serbe duke vëzhguar dhe duke dhënë koordinatat afrohen afër pikës së Gunocit (mbi fshatin Gjocaj) aty nga pjesëtarët e UÇK-së u plagosën në përleshje disa ushtarë serbë. Serbët lanë pas tyre dokumente të rëndësishme. Pika tjetër në fshatin Gjocaj që quhej pika e Kumarecit ku gjindeshin grupi tjetër i UÇK-ës. Pa humbur kohë duke siguruar bazën me disa ushtarë të pjekur, për arsye se pika ishte si çati për Junikun dhe për mbrojtjen e popullsisë civile nga masakrimet. Duke bërë këtë ndarje të detyrave (Ushtaret që ishin në këtë pikë: Komandat Hoxha ([[Xhezair Shaqiri]]) nga Tanusha, Eroll Rexhepi (Hamza) nga Peja, Sabri dhe Shemë Halimi (nga Shkupi), Avdyl dhe Brahim Alia (nga Jasiqi), Sokoli nga Tropoja, ndërsa Xhemë Ganija, Valdet Ganija, Ismet Maloku, Demë Maloku, Arif Maloku, Jahi Ukshini, Miftar Ganija (ishin nga fshati Gjocaj)). Por, në zhvillim e sipër të betejës do shfaqeshin në çdo gur në çdo shkëm dhe do ti shkaktonin humbje të mëdha armikut dhe do ta kthenin mbrapa duke ruajtur nderin e maleve dhe krenarin prej Malsori. Grupi nga Kumareci ndërmerr një kundër sulm duke u futur me katër ushtar mu në mes të lëndinës së quajtur Zharre. Ku forcat Serbe ishin të bindura nga përvoja e më hershme se askush nuk kundërsulmon dhe endeshin lirshëm. Ndërsa grupi tjetër prej pesë ushtarëve futet në pjesën e prapme të Zharrës, për të bllokuar rrugën që furnizonte forcat Serbe. Në anën tjetër njësiti i UÇK-ës i pozicionuar në Gunoc kishte lëshuar pozicionin dhe ishte futur në afërsi të forcave Serbe. Kështu që granatimi më armë të rënda bie. Ushtarët e UÇK-ës rreth orës 2 pas dite arritën që të paralizonin artilerinë Serbe. Avancimi i forcave Serbe për të thyer rezistencën e shqiptarëve në këto male u ndal. Ushtarët Shqiptar që pjesa më e madhe ishin nga fshati Gjocaj e Jasiq të ndihmuar nga disa djem të: [[Gacaferri]]t, Maqedoni dhe në këto forca kishte edhe nga [[Tropoja]]. Kishin filluar të bënin luftë në afërsi. Njësiti nga Gunoci ishte pozicionuar afër. Kurse nga prapë dhe mu në mes të lëndinës po sulmonin fuqishëm ushtaret shqiptar sa të lihej përshtypja se ishin një mi e jo vetëm një grup i vogël. Të ndihmuar edhe nga mesi dhe pjesa përball që sulmonin pa ndërprerë. Mbrëmja afrohej kurse forcave serbe ju kishte ndërprerë furnizimi. Të plagosurit Serb qanin dhe shanin. Të gjithë luftëtarët Shqiptarë ndegjonin këtë edhe pse deri në këtë kohe nga mëngjesi, nga bombardimet e pa kontrolluara kishin vdekur edhe dy persona njëri në fshatin Gjocaj (Mus Ali Ganija) dhe një në Jasiq. Kurse nga ushtarët shqiptar kishte rënë: Arif Gjoci dhe Shkëlzen Gacaferri. Shkëlzeni dhe Arifi u vranë duke ju vënë nga pas ushtarëve serbë të plagosur që po tërhiqeshin dhe u vranë në luftime të afërta. Ndërsa rëndë në dorën e djathtë ishte plagosur i riu Qerim Gjoci (kishte humbur dorën e djathtë në përleshje në afërsi me forcat serbe) Kurse vëllai i Qerimit, Shpend Gjocaj nuk ka qenë asnjë ditë në vijën e frontit. Ndërsa Qerimin e shpëtoi dhe e tërhoqi prapa bashkëluftëtari i tij Eroll Rexhepi (Hamza), plagë të lehtë kishte marrë Arif Maloku (Gjocaj) (gjatë kryerjes se një aksioni të suksesshëm me Xhemë Ganiun po ashtu nga fshati Gjocaj dhe një herrit edhe komandat i UÇK-ës për fshatin Gjocaj mu në mes të lëndinës se Zharrës dhe duke len dy ushtarak serb të vrarë në këtë grup ishin poashtu Ibrahim Jasiqi vëllau i dëshmorit Avdyl Jasiqi si dhe një Malësor nga Tropoja me emrin Sokol). Pas rrënjës së territ ushtaret Shqiptar me jehonën e maleve që buçiste nga detonimet e fuqishme dhe nga breshrit e pa ndalshme, vazhdonin kundërsulmin si rrugë e vetme për të mbrojtur familjet nga masakrimet. Sa dëshmitaret që e kanë parë këtë nga rrafshi, konkretisht nga Juniku. Tregojnë se plumbat në mbrëmje shiheshin sikur të ishte shi që bi pa ndërprerë. Luftimet vazhdojnë deri në mes natë rreth orës 12-01 pm/am. Ushtaret Shqiptar që kishin hyrë në mes të forcave serbe asnjëri nuk dinte për grupin tjetër por një mrekulli qëndronte, sepse çdo njëri nga grupet kishte dal fitimtar. Grupi që kishte zënë pozitën për të bllokuar furnizimin e forcave serbe, sulmonte nga prapa jo vetëm që mbronte. Forcat serbe pas humbjeve të mëdha filluan të tërhiqen duke lënë edhe ushtaret e vetë në pozicione. Në këtë betë shum pak të njohur nga mediat dhe njerëzit por shum e fuqishme në realitet. Fuqinë e kësaj beteje e forcon fakti i mbetjes së katër eprorëve serbë në këtë betejë, me doemos ja vlen të ceket edhe vrasja e një majori të lartë serb nga pushka e dëshmorit të kombit Avdyl Ali Jasiqit. Bashkë më të mbesin edhe dokumente që tregonin dëshmi dhe fakte për përdorimin e drogës, përdorimin e injeksioneve si dhe nënçmimi që u bëhej shqiptarëve. Forcat Serbe lanë pas vetes armë dhe ushtarë serbë të vrarë. Nga Grupi që kishte sulmuar nga pas dhe mbrojtur mund të identifikoj këta persona: Shemën dhe Sabriun nga Shkupi, Ismet Malokun dhe Miftar Ganija (një djalosh 17 vjeçar që luftoi pa u dalluar nga mosha) nga fshati Gjocaj dhe Avdyl Ali Jasiqi. Nga ky grup që mbronte rrugën e Zharrës ishin ndare tre me dy që të fusnin rrugën në gërshërë. Pasi forcat Serbe vërsulën të gjithë për mbi ta. Zhvillohet një luftim aq i afërt ku Sabriu nga Shkupi dhe Avdyl Jasiqi kalojnë në pjesën e poshtme te kroi i Zharrës. Ku dëshmori i kombit Avdyl Jasiqi merr një plagë në gishtin e këmbës dhe kjo ishte plaga e dytë. Plagën e parë e kishte marrë në kokë dy javë më parë në kufi gjatë furnizimit për UÇK-në, me të ishte edhe Qamil Jasiqi. Avdyli akoma e mbante të lidhur me vasha por po thuajse në fund të betejës së fituar mbeti i vdekur nga një minë, kurse Sabriu mbetët i plagosur dhe vazhdon të qëndroj për mbi Batush për rreth 14 ditë pa ngrënë e pa pirë. UÇK-ja në atë kohë e kishte lajmëruar si të vdekur në betejën e Zharrës. Kështu kjo betejë e fituar ishte sukses i Komandant Agimi Ramadanit dhe pas kësaj beteje që la pas shum të vrarë dhe të plagosur Agimi bashkë me Rrustem Berishen qëndruan dhe u lidhën edhe më tej më djemtë e kësaj ane ku edhe vazhduan luftën dhe përgatitjet deri në fund të çlirimit përfundimtar të atdheut duke shkaktuar edhe më tej dëme dhe duke qenë i pari që pas 50 viteve të heqë kufirin shqiptaro-shqiptar. Kjo betejë e cekur daton edhe fillimin e betejave të mëdha gjë që fillon edhe më dëshmoret e pare të brigadës 138 që pas rënies së komandant Agim Ramadanit, Brigada 138 merr emrin e tij. ==Referime== [[Kategoria:Lufta e Kosovës]] [[Kategoria:Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] [[Kategoria:Shpërbërja e Jugosllavisë]] rc9twm9h327yg1x0up86t2uv6if3mjv 0 25895 2996499 2995049 2026-06-14T05:51:54Z Torvalu4 40844 /* Bibliografia */ 2996499 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = shqip / arbërisht | nativename = | pronunciation = {{IPA|sq|ʃcip||sq-shqip.oga}}<br />{{IPA|sq|ˈɟuha ˈʃcipɛ|}}<br />{{IPA|sq|aɾbəˈɾiʃt|}} | states = {{Plainlist| * [[Languages of Albania|Albania]] * [[Languages of Kosovo|Kosovo]] * [[Languages of Greece|Greece]] * [[Languages of Italy|Italy]] * [[Languages of Montenegro|Montenegro]] * [[Languages of North Macedonia|North Macedonia]] * [[Languages of Serbia|Serbia]] }} | ethnicity = [[Albanians]] | speakers = 7.5 million | date = 2017 | ref = {{sfn|Rusakov|2017|p=552}}<ref name="KlBrFr1800"/> | familycolor = Indo-European | fam2 = [[Albanoid]] | ancestor = [[Proto-Indo-European language|Proto-Indo-European]] | ancestor2 = [[Proto-Albanian language|Proto-Albanian]] | dia1 = [[Gheg Albanian|Gheg]] (<small>[[Arbanasi dialect|Arbanasi]] · [[Istrian Albanian|Istrian]]{{extinct}} · [[Upper Reka dialect|Upper Reka]] · [[Gheg Albanian#Malsia Albanian|Malsia e Madhe]]</small>) | dia2 = [[Tosk Albanian|Tosk]] (<small>[[Arbëresh language|Arbëresh]] · [[Arvanitika]] · [[Cham Albanian dialect|Cham]] · [[Lab Albanian dialect|Lab]]</small>) | listclass = flatlist | script = {{ubl|[[Latin script|Latin]] ([[Albanian alphabet]])|[[Albanian Braille]]}} | nation = {{ubl|{{flag|Albania}}|{{flag|Kosovo}}|{{flag|North Macedonia}} <small>(co-official)</small>|{{flag|Montenegro}} <small>(co-official)</small><ref>{{cite book|url=http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=187544|title=Constitution of Montenegro|chapter-url=http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=187544#LinkTarget_1506|chapter=Language and alphabet Article 13|publisher=[[WIPO]]|date=19 tetor 2007|quote=Serbian, Bosnian, Albanian and Croatian shall also be in the official use.}}</ref>}} | minority = {{ubl|{{flag|Italy}}<ref name="Franceschini533534">{{harvnb|Franceschini|2014|pp=533–534 [https://books.google.com/books?id=wKnnBQAAQBAJ&pg=PT536]}}</ref>|{{flag|Serbia}}<ref>{{cite web|url=http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/SerbiaECRML2_en.pdf|title=Application of the Charter in Serbia|publisher=European Charter for Regional or Minority Languages|date=11 qershor 2013|pages=4–5, 9}}</ref>|{{flag|Croatia}}<ref name="Franceschini546">{{cite book|last=Franceschini|first=Rita|chapter=Italy and the Italian-Speaking Regions|editor-last=Fäcke|editor-first=Christiane|title=Manual of Language Acquisition|year=2014|publisher=Walter de Gruyter GmbH|isbn=978-3-11-039414-6|url=https://books.google.com/books?id=zM_mBQAAQBAJ&q=Manual+of+Language+Acquisition&pg=PA1|page=546}}</ref>|{{flag|Romania}}<ref>{{cite web|title=Reservations and Declarations for Treaty No.148 – European Charter for Regional or Minority Languages|url=http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations?p_auth=63PpH3zN|website=Council of Europe|access-date=3 dhjetor 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208122308/http://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations?p_auth=63PpH3zN|archive-date=8 dhjetor 2015}}</ref>}} | agency = [[Academy of Sciences of Albania]]<br />[[Academy of Sciences and Arts of Kosovo]] | iso1 = sq | iso2b = alb | iso2t = sqi | lingua = 55-AAA-aaa to 55-AAA-ahe (25 varieties) | iso3 = sqi | lc1 = aae | ld1 = [[Arbëresh language|Arbëresh]] | lc2 = aat | ld2 = [[Arvanitika]] | lc3 = aln | ld3 = [[Gheg Albanian|Gheg]] | lc4 = als | ld4 = [[Tosk Albanian|Tosk]] | glotto = alba1267 | glottorefname = Albanian | map = Albanian language map en.svg | mapcaption = The [[Albanian dialects|dialects]] of the Albanian language in Southern Europe.<ref name="Northern Tosk Albanian">{{Cite journal|last1=Coretta|first1=Stefano|title=Northern Tosk Albanian|last2=Riverin-Coutlée|first2=Josiane|last3=Kapia|first3=Enkeleida|last4=Nichols|first4=Stephen|journal=Journal of the International Phonetic Association|year=2022|volume=53|issue=3|location=Illustration of the IPA|pages=1–23|doi=10.1017/S0025100322000044|doi-access=free|hdl=20.500.11820/ebce2ea3-f955-4fa5-9178-e1626fbae15f|hdl-access=free}}</ref>{{NoteTag|The map does not indicate where the language is majority or minority.}} | notice = IPA }} '''Gjuha shqipe''' (ose thjesht '''shqipja''', historikisht ''gjuha arbëreshe'', ''arbërishtja'' ose ''gjuha'' ''arbërore'') është gjuhë dhe [[Gjuha e izoluar|degë e veçantë]] e [[Gjuhët indo-evropiane|familjes indo-evropiane]] që flitet nga rreth 15-25 milionë njerëz në botë,<ref>[http://www.ethnologue.com/18/language/sqi/ Gjuha shqipe] në ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) [http://www.ethnologue.com/18/language/aae/ Arbërishtja(Itali)] në ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) [http://www.ethnologue.com/18/language/aat/ Arbërishtja(Greqi)] në ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) [http://www.ethnologue.com/18/language/aln/ Gegërishtja] në ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) [http://www.ethnologue.com/18/language/als/ Toskërishtja] në ''[[Ethnologue]]'' (18th ed., 2015) </ref> Kjo gjuhë kryesisht përdoret në [[Shqipëria|Shqipëri]], [[Kosova|Kosovë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]], por edhe në zona të tjera të [[Evropa Juglindore|Evropës Juglindore]] ku ka një [[Shqiptarët|popullsi shqiptare]], duke përfshirë [[Mali i Zi|Malin e Zi]] dhe [[Lugina e Preshevës|Luginën e Preshevës]]. Shqipja është [[gjuha zyrtare]] e [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Kosova|Kosovës]], gjuhë bashkë-zyrtare e [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]] si dhe një nga gjuhët zyrtare e [[Mali i Zi|Malit të Zi]]. Bashkësitë shekullore që flasin dialektet shqiptare mund të gjenden të shpërndara në [[Kroacia|Kroaci]] ([[Arbëreshët në Zarë]]), [[Greqia|Greqi]] ([[Arbëreshët në Greqi]], [[Çamëria|Çamëri]] dhe disa bashkësi në rajonet e [[Maqedonia Perëndimore|Maqedonisë Perëndimore]] dhe [[Shqiptarët e Trakës|Trakës Perëndimore]])<ref>Euromosaic project (2006). [http://www.uoc.edu/euromosaic/web/document/albanes/fr/i2/i2.html "L'arvanite/albanais en Grèce"] (Në Frangjisht). Brussels: [[Komisioni Evropian|European Commission]]. Marrë 2016-12-05.</ref>, [[Italia|Itali]] ([[Arbëreshët në Itali|Arbëreshët]] në [[Gjeografia e Italisë|Italinë Jugore]],<ref>[https://web.archive.org/web/20120121173237/http://www.minorityrights.org/1617/italy/albanians.html "WEB Arkiva"]. Arkivuar nga [http://www.minorityrights.org/1617/italy/albanians.html the original] në 21 Janar 2012. Marrë 2012-01-02.</ref> [[Sicilia|Sicili]] dhe [[Kalabria|Kalabri]]) si dhe në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]<ref>[http://www.albanianlanguage.net/ "Robert Elsie"]. Gjuha Shqipe. 25 nëntor 1972. Marrë 17 Janar 2017.</ref>. Ndodh po ashtu edhe në [[Mërgata shqiptare|diasporën e madhe shqiptare]].[[File:Idioma albanés.png|thumb|250px|Shpërndarja e gjuhës shqipe]] Shqipja, si gjuhë moderne, përfaqëson një degë më vete në familjen e [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]]. Shkruhet me [[Alfabeti latin|shkronja latine]]. Gjuha shqipe përfshin gjuhën standarde ose gjuhën e njësuar letrare shqipe, e cila u miratua në [[Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe|Kongresin e Drejtshkrimit të Shqipes]] në vitin 1972 në [[Tirana|Tiranë]], dhe të gjitha dialektet, nëndialektet e të folurat që fliten nga shqiptarët. Gjuha shqipe ka dy dialekte kryesore: [[Gegërishtja|gegërishten]], [[toskërisht]]en, dhe një kronolekt: arbërishten. Fjalori i shqipes ka huazime nga [[greqishtja e lashtë]], si dhe një numër shumë të lartë nga [[latinishtja]]; huazimet pastaj vazhdojnë nga [[Gjuhët sllave|gjuhët sllavo-jugore]], [[greqishtja]] dhe [[Turqishtja osmane|osmanishtja]], si dhe nga [[italishtja]] e [[frëngjishtja]] dhe gjuhë të tjera. Në kohët e fundit gjithnjë e më shumë vijnë duke u shtuar huazimet nga [[anglishtja]]. == Shpërndarja gjeografike == {{Kryesor|Shqiptarët|Shpërndarja e shqiptarëve}} Është gjuha amtare e 2,765,610 njerëzve në [[Shqipëria|Shqipëri]] (v. 2011<ref>{{Cite web|url=http://www.instat.gov.al/media/180938/1.1.15.xls|title=Censusi në Shqipëri 2011|url-status=dead|language=sq|access-date=19 korrik 2016|archive-date=9 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309072923/http://www.instat.gov.al/media/180938/1.1.15.xls}}</ref>), 1,644,865 në [[Kosova|Kosovë]] (v. 2011<ref>{{Cite web|url=http://ask.rks-gov.net/sq/rekos2011?download=333:te-dhenat-kryesore|title=Censusi në Kosovë 2011|language=sq|access-date=19 korrik 2016|archive-date=7 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707130744/https://ask.rks-gov.net/sq/rekos2011?download=333:te-dhenat-kryesore|url-status=dead}}</ref>), 507,989 në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] (v. 2002<ref>[http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf Censusi në Maqedoni 2002]</ref>), 176,293 në [[Zvicra|Zvicër]] (v. 2013<ref>{{cite web|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html|format=XLS|title=Ständige Wohnbevölkerung ab 15 Jahren 1) nach Hauptsprache, 2013|date=2015|publisher=Statistik Schweiz|location=Neuchâtel, Switzerland|accessdate=24 tetor 2015|language=de}}</ref>), rreth 66,000 në [[Turqia|Turqi]] (v. 2014<ref>[[ethnologue:als|Ethnologue – ALS]]</ref>), 63,835 në [[Serbia|Serbi]] (v. 2002<ref>[http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga4_Veroispovest.pdf Censusi në Serbi 2002]</ref>), 32,671 në [[Mali i Zi|Mal të Zi]] (v. 2011<ref>[http://monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Censusi në Mal të Zi 2011]</ref>), 23,820 në [[Kanadaja|Kanada]] (v. 2011) 17,069 në [[Kroacia|Kroaci]] (v. 2011<ref>{{Cite web|url=http://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2012/SI-1469.pdf|title=Censusi në Kroaci 2011|access-date=19 korrik 2016|language=en|archive-date=22 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422013934/https://www.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2012/SI-1469.pdf|url-status=dead}}</ref>), rreth 10,000 në [[Rumania|Rumani]] (v. 2009<ref>[http://ec.europa.eu/languages/policy/language-policy/documents/euromosaic-romania_en.pdf Euromosaic Romania 2009]</ref>), 7,177 në Slloveni (v. 2002<ref>{{Cite web|url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=9|title=Population by mother tongue, Slovenia, Census 1991 and 2002|language=en|access-date=19 korrik 2016|archive-date=18 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130418153814/http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=9|url-status=dead}}</ref>), 4,925 në [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë dhe Hercegovinë]] (v. 1991<ref>[http://www.oscebih.org/documents/osce_bih_doc_2011022813425011cro.pdf Leonard Valenta NACIONALNE MANJINE U BOSNI I HERCEGOVINI]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}</ref>), 1,740 në [[Ukraina|Ukrainë]] (v. 2001<ref>[http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=0&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20&n_page=1 The distribution of the population by nationality and mother tongue] – UKRAINE 2001</ref>) e në [[Mërgata shqiptare|vende të tjera]] si dhe ka rreth 100,000 folës të [[arbërishtja (Itali)|arbërishtes]] në [[Italia|Itali]] dhe rreth 50,000 folës të [[arbërishtja (Greqi)|arbërishtes]] në [[Greqia|Greqi]] (v. 2007).<ref>[[ethnologue:aae|Arbërishtja e Italisë]] 2007</ref><ref>[[ethnologue:aat|Arbërishtja e Greqisë]] 2007</ref> === Ballkan === Shqipja është [[gjuha zyrtare]] e [[Shqipëria|Shqipërisë]],<ref>[http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/sq/al/al057sq.pdf KUSHTETUTA E REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË] – wipo.int</ref> dhe e [[Kosova|Kosovës]].<ref>[http://www.kryeministri-ks.net/repository/docs/Kushtetuta.e.Republikes.se.Kosoves.pdf KUSHTETUTA E REPUBLIKËS SË KOSOVËS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829043131/http://www.kryeministri-ks.net/repository/docs/Kushtetuta.e.Republikes.se.Kosoves.pdf |date=29 gusht 2017 }} – kryeministri-ks.net/</ref> Në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] shqipja është gjuhë zyrtare në [[Njësitë administrative e Maqedonisë së Veriut|komunat]] ku shqiptarët përbëjnë më shumë se 20% të popullsisë. Shqipja është gjuha e dytë më e folur në [[Greqia|Greqi]] ([[Arbërishtja (Greqi)|Arbërishtja]] dhe [[Dialekti Çam|Çamërishtja]]). Gjuha shqipe është në përdorim zyrtar në katër komuna në [[Mali i Zi|Mal të Zi]] ([[Ulqini|Ulqin]],<ref>{{Cite web|url=http://www.ul-gov.me/upload/document/20191206_statuti_i_komuns_s_ulqinit_2019_20191206_120238.pdf|title=Statuti i Komunës së Ulqinit|language=sq|access-date=16 maj 2020|archive-date=16 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516133049/http://www.ul-gov.me/upload/document/20191206_statuti_i_komuns_s_ulqinit_2019_20191206_120238.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Tuzi|Tuz]],<ref>{{Cite web|url=https://tuzi.org.me/wp-content/uploads/2020/02/Statuti-i-Komunes-se-Tuzit.docx|title=Statuti i Komunës së Tuzit|language=sq}}</ref> [[Gucia|Guci]]<ref>{{Cite web|url=https://www.opstinagusinje.me/wp-content/uploads/2019/04/Statut-Op%C5%A1tine-Gusinje-novi-28-12-2018.docx|title=Statut Opstine Gusinje|language=cnr}}</ref> e [[Plava|Plavë]]<ref>{{Cite web|url=https://www.plav.me/tacka-custom/dokumenta/statut-opstine-plav.pdf|title=Statut Opstine Plav|language=cnr}}</ref>),<ref>[https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/MontenegroECRML1_me.pdf �������Evropska Povelja o regionalnim i manjiskim jezicima u crnoj Gori����� �� ��] �– ''coe.int''</ref><ref>[http://www.minmanj.gov.me/ResourceManager/FileDownload.aspx?rid=122181&rType=2&file=KUSHETUT%C3%8BN%20E%20MALIT%20T%C3%8B%20ZI.pdf KUSHETUTA E MALIT TË ZI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021902/http://www.minmanj.gov.me/ResourceManager/FileDownload.aspx?rid=122181&rType=2&file=KUSHETUT%C3%8BN%20E%20MALIT%20T%C3%8B%20ZI.pdf |date=5 mars 2016 }} – ''minmanj.gov.me''</ref> dhe tre në [[Serbia|Serbi]] ([[Presheva|Preshevë]], [[Bujanoci|Bujanoc]] dhe [[Medvegja|Medvegjë]]).<ref>[http://www.kas.de/upload/auslandshomepages/serbien/Gojkovic_pred.pdf SISTEM ZAŠTITE MANJINA U REPUBLICI SRBIJI – Nevena Gojković] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630112306/http://www.kas.de/upload/auslandshomepages/serbien/Gojkovic_pred.pdf |date=30 qershor 2017 }} – ''kas.de''</ref> Kartës Europiane mbi gjuhët rajonale ose minoritare, gjuha shqipe është e mbrojtur në [[Serbia|Serbi]] (2006), [[Mali i Zi|Mal të Zi]] (2006), [[Rumania|Rumani]] (2007), [[Bosnjë dhe Hercegovinë]] (2010).<ref>[http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/AboutCharter/LanguagesCovered.pdf Languages covered by the European Charter for Regional or Minority Languages] – coe.int</ref> === Evropë === [[Arbërishtja (Itali)|Gjuha arbëreshe]] është gjuha e shqiptarve të Italisë, ku është gjuhë e mbrojtur me ligj.<ref>Legge 15 Dicembre 1999, n. 482 "[http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512051856/http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm |date=12 maj 2015 }}" pubblicata nella ''Gazzetta Ufficiale'' n. 297 del 20 dicembre 1999</ref> Po ashtu përafërsisht një milion [[Shqiptarët në Kosovë|shqiptarë]] nga [[Kosova]] janë shpërndarë në të gjithë [[Gjermania|Gjermaninë]], [[Zvicra|Zvicrën]] dhe [[Austria|Austrinë]]. Këto janë kryesisht refugjatë nga Kosova që kanë emigruar gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Në [[Zvicra|Zvicër]], gjuha shqipe është gjuha e shtatë më e folur me 176.293 folës amë. === Amerikë === Ka një numër të madh folësish shqiptarë në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], [[Argjentina|Argjentinë]], [[Kili]], [[Uruguaji|Uruguaj]] dhe [[Kanadaja|Kanada]]. Disa nga shqiptarët e parë etnikë që mbërritën në Shtetet e Bashkuara ishin [[Arbëreshët në Itali|Arbëreshët]]. Arbëreshët kanë një ndjenjë të fortë identiteti, dhe janë unike në atë që flasin një dialekti [[Toskërishtja|Tosk]] arkaik të shqipes së quajtur [[Arbërishtja (Itali)|Arbëreshë]]. Në Amerikën e Veriut (Shtetet e Bashkuara dhe Kanada) ka rreth 250,000 folës shqiptarë. Shqipja flitet në zonën lindore të Shteteve të Bashkuara në qytete si [[New York City]], [[New Jersey]], [[Boston]], [[Filadelfia]], [[Ohio]] dhe [[Detroit]]. [[New Orleans|Greater New Orleans]] ka një komunitet të madh Arbëresh.Kudo që janë italianët, ka disa Arbëreshe të përzier me ta. Arbëreshët amerikanë,shpesh janë të padallueshëm nga amerikanët italianë për shkak të asimilimit në bashkësinë italiane amerikane.<ref>Edwin E. Jacques, ''The Albanians: An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present'', 1995 ( në Anglisht ) </ref> Në [[Argjentina|Argjentinë]] janë pothuajse [[Argjentina|40,000 folës shqiptarë]] kryesisht në [[Buenos Aires]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160916221528/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003672/Albanianmigration.pdf "Arkivimi i kopjuar"](në Anglisjt) (PDF). Arkivuar nga [http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003672/Albanianmigration.pdf the original](PDF) në 16 Shtator 2016.Marrë 2017-07-09.</ref> === Azi dhe Oqeania === Përafërsisht 5-7 milionë njerëz me prejardhje shqiptare jetojnë në [[Turqia|Turqi]] dhe më shumë se 500.000 njohin prejardhjen, gjuhën dhe kulturën e tyre. Ka megjithatë vlerësime të tjera që vendosin numrin e njerëzve në [[Turqi]] me prejardhje shqiptare dhe ose sfondin lart në 10-12 milionë. Megjithatë, shumica dërrmuese e kësaj popullate është e asimiluar dhe nuk ka më rrjedhshmëri me gjuhën, megjithëse një komunitet i gjallë shqiptar mban identitetin e saj të veçantë në [[Stamboll]] deri më sot. Në [[Egjipti|Egjipt]] ekzistojnë rreth 18,000 shqiptarë, kryesisht toskërisht folës.<ref>Saunders 2011, f. 98. "Përveç emigrantëve të fundit, ka edhe komunitete më të vjetra diasporike në mbarë botën. Në Republikën Turke ka mbi [[Shqiptarët në Turqi|5 milionë shqiptarë etnikë]], megjithatë shumica dërrmuese e kësaj popullate është asimiluar dhe nuk ka më rrjedhshmëri në gjuhën, megjithëse një komunitet i gjallë shqiptar mban identitetin e saj të veçantë në [[Stambolli|Stamboll]] deri më sot. Egjipti gjithashtu pretendon rreth 18,000 shqiptarë, që mbeten mbetjet e ushtrisë së Muhammed Aliut ".</ref> Shumë prej tyre janë pasardhës të Janezarit të [[Mehmet Ali Pasha|Muhammed Ali Pashës]], një shqiptar që u bë [[Valiu]] dhe vetëdeklaruar Khedive i Egjiptit dhe [[Sudani]]t. Përveç dinastisë që ai krijoi, një pjesë e madhe e ish [[Aristokracia|aristokracisë]] egjiptiane dhe sudaneze ishte me origjinë shqiptare. Përveç emigrantëve të fundit, ka edhe komunitete më të vjetra diasporike në të gjithë botën. Shqipja flitet edhe nga komunitetet e [[Mërgata shqiptare|diasporës shqiptare]] që banojnë në [[Australia|Australi]] dhe [[Zelanda e Re|Zelandë të Re]]. === Dialektet === {{Shiko gjithashtu|Gegërishtja|Toskërishtja}} Dy dialektet kryesore të gjuhës shqipe janë [[Gegë]] në veri dhe [[Toskë]] në jug, të ndara afërsisht nga [[Lumi Shkumbin]]. Gegërishtja dhe Toskërishtja janë degëzuar për së paku një mijëvjeçar{{cito!}}, dhe format e tyre më pak ekstreme janë ndërsjellash të kuptueshme. Gegërishtja ka nën-variantet më të dallueshme, prerjet të cilat janë lloje më veriore dhe lindore, që përfshinë ato të qyteteve të Shkodrës, rajonin e [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]] verilindore, [[Kosova|Kosovën]], [[Mali i Zi|Malin e Zi]], [[Serbi]]në, dhe fshatin e izoluar Arbanasi (jashtë Zarës) të bregut të [[Kroacia|Kroacisë]], Dalmacisë. “Arbanasi” i themeluar në fillimin e [[Shekulli XVIII|shekullin XVIII]] nga refugjatët nga rajoni rreth qytetit bregdetar të [[Mali i Zi|Malit të Zi]], [[Tivari]]t, ka rreth 17.000 folës të gjuhës shqipe. Toskërishtja dhe Gegërishtja kanë dallime fonetike, morfologjike apo dallime në fjalor. Dallimet fonetike janë të pakta dhe disa nga to janë: â hundore e gegërishtes me ë-në e Toskërishtes (nâna — nëna; bâni — bëri) n-ja e Gegërishtes me r-në e Toskërishtes (syni — syri) etj. Ato morfologjike Tosk - Gegë: të punoj — me punue etj. Disa nga dallimet në fjalor Toskërisht- Gegërisht janë: dhelpër — skile, gjalpë — tlyn, fshat — katund etj. Të gjitha dialektet e folura shqipe në enklavat italiane dhe greke janë variantet e toskërishtes dhe duket se janë të lidhura më së afërmi me dialektin e [[Çamëria|Çamërisë]] dhe te [[Bregdeti]]t në jugun e [[Shqipëria|Shqipërisë]]. Enklavat Italiane — rreth 50 fshatra të shpërndarë — me siguri janë gjetur nga emigrantët nga sundimi i Turqisë në Greqi. Disa dialekte të largëta dhe të izoluara të origjinës jugore të Toskërishtes fliten në Bulgari dhe Trakinë Turke por nuk ka te dhëna të sakta. Gjuha ende përdoret në Madritsa, Bulgari, në kufirin afër Edirnesë, dhe në përfundim të këtij fshati që po mbijeton në Mandres, afër Kilkis në Greqi, që daton nga Lufta Ballkanike. Një enklavë Toskërisht afër Melitopolit në Ukrainë shfaqet vendosja e fundme nga [[Bullgaria]]. Dialektet Shqiptare nga [[Istria]], për të cilin ekziston një tekst, dhe dialekti i Sremit, për të cilin nuk ekziston asnjë tekst, konsiderohet se janë të zhdukura. ==Drejtshkrimi== {{Kryesor|Alfabeti shqip|Braj shqiptarë}} [[Skeda:Albanian keyboard layout.jpg|parapamje|djathtas|Tastiera në gjuhën shqipe|212x212px]]Gjuha shqipe është shkruar duke përdorur shumë alfabete të ndryshme që nga regjistrimet më të hershme të shekullit të 14-të. Historia e ortografisë së gjuhës shqipe është e lidhur ngushtë me orientimin kulturor dhe njohuritë e disa gjuhëve të huaja midis shkrimtarëve shqiptarë. Të dhënat më të hershme të shkruara shqipe vijnë nga gegërishtja në alfafabete të improvizuara bazuar në karaktere italiane ose greke dhe nganjëherë në arabisht. Fillimisht, dialekti Tosk ishte shkruar në [[Alfabeti grek|alfabetin grek]] dhe dialekti Geg u shkrua në [[Shkrimi latin|sciptn latin]]. Të dy dialektet ishin shkruar edhe në versionin [[Gjuha osmane|turk të shkrimit]] [[Shkrimi arab|arab]], [[Alfabeti cirilik|cirilik]] dhe disa alfabete lokale ([[Alfabeti i Elbasanit|Elbasan]], [[Alfabeti i Vithkuqit|Vithkuqi]], Todhri, Veso Bej, Jan Vellara dhe të tjerë, shih [[Alfabeti shqip|alfabetin origjinal shqip]]). Më konkretisht, shkrimtarët nga Shqipëria e Veriut dhe nën ndikimin e Kishës Katolike përdorën letra latine, ata në Shqipërinë e Jugut dhe nën ndikimin e kishës ortodokse greke përdorën letra greke, ndërsa të tjerët në të gjithë Shqipërinë dhe nën ndikimin e Islamit përdorën shkronja arabe . Kishte përpjekje fillestare për të krijuar një alfabet origjinal shqiptar gjatë periudhës 1750-1850. Këto përpjekje u intensifikuan pas [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes së Prizrenit]] dhe kulmuan me [[Kongresi i Manastirit|Kongresin e Manastirit]] të mbajtur nga intelektualët shqiptarë nga 14 deri më 22 nëntor 1908, në [[Manastiri (qytet)|Manastir]] , i cili vendosi se cili alfabet do të përdorte dhe çfarë do të ishte drejtshkrimi standard shqiptar. Kështu mbetet gjuha letrare. Alfabeti është alfabeti latin me shtimin e shkronjave <[[ë]]>, <[[ç]]> dhe nëntë digraphs: dh, th, xh, gj, nj, ll, rr, zh dhe sh. === Tradita shkrimore === {{Kryesor|Kongresi i Manastirit}} [[Skeda:Buzuku meshari.jpg|250px|thumb|Faqe nga [[Meshari]]. Libri i parë shqip 1555 ]] Gjuha zyrtare, e shkruar me germa [[Latinishtja|latine]] dhe që u përvetësua në vitin [[1909]], ishte e bazuar në dialektin e Gegërishtes Jugore të qytetit të [[Elbasani]]t nga fillimi i shtetit të Shqipërisë deri në Luftën e dytë botërore. Deri në vitin 1968 shqiptarët e Kosovës, Maqedonisë së Veriut dhe Malit të Zi përdorën gegërishten letrare si gjuhë zyrtare. Në Shqipëri pas Luftës së Dytë Botërore gegërishtja letrare u mënjanua prej vitit [[1945]], me vendim më 1952 nga tekstet [[1967]] dhe de-fakto prej vitit [[1972]] deri sot. Gjuha e sotme zyrtare shqipe jo vetëm që bazohet në toskërisht letrare, por edhe fjalët e shprehjet qe huazohen prej gegërishtes trupëzohen në morfologjinë, fonologjinë dhe sintaksën e variantit letrar. Më 1968 një konferencë studiuesish kosovarë, të mbledhur në Prishtinë, vendosën të të përqafonin gjuhën zyrtare shqipe. Këtë kosovarët e bënë për të theksuar kombësinë e tyre shqiptare në formë proteste kundër refuzimit të Federatës Jugosllave për t'i dhënë Kosovës statusin e Republikës<ref name=":1">Pipa A., ''Politika e Gjuhës në Shqipërinë Socialiste,'' Tiranë: Princi, 2010, fq. 23. ISBN 978-99956-732-4-6</ref>. Ky vendim politik i marrë në Prishtinë në vitin [[1968]] sot po sfidohet nga shkrimtarë, gazetarë dhe sidomos rinia që shkruan në internet si jo frutdhënës dhe diskriminues ndaj folësve të dialektit gegë, në veçanti ndaj kosovarëve të cilët tingëllojnë si emigrantë kur flasin gjuhën standarde shqipe. Libri i parë në gjuhën shqipe i gjetur deri më sot është [[Meshari]] i [[Gjon Buzuku]]t i shkruar nga data [[20 mars]] [[1554]] deri më [[5 janar]] [[1555]]. Vetëm disa të dhëna të shkruara shkurt janë ruajtur nga shekulli i 15-të. E para ishte një formulë pagëzimi e vitit [[1462]]. Shpërndarja e librave të prodhuar nga shekujt 16 dhe 17 kanë buruar shumë në zonën e gegërishtes (shpesh në gegërishten Shkodrane veriore) dhe pasqyruan veprimtaritë misionare të Katolicizmit Romak. Një rrymë shumë më e vogël e literaturës në shekullin e 19-të ishte prodhuar nga mërgimtarët. Ndoshta punimet e letërsisë më të hershme dhe të pastër të çfarëdo niveli është poezia e shekullit të 18-të të [[Jul Variboba|Jul Varibobës]], të enklavave në [[San Giorgio Albanese|S. Giorgio]] në [[Kalabria|Kalabri]]. Disa prodhime letrare vazhduan në shekullin e 19-të në enklavat [[italia]]ne, por asnjë veprimtari e ngjashme nuk është ruajtur në zonat e [[Greqia|Greqisë]]. Të gjitha këto dokumente të hershme historike tregojnë për një gjuhë e cila dallon pak nga gjuha e tanishme, sepse këto dokumente nga krahina dhe kohë të ndryshme paraqesin karakteristikat e shënuara të dialektit. Sidoqoftë, ato shpesh kanë një vlerë për studimet e gjuhësisë dhe janë shumë më të rëndësishme për vlerën e tyre letrare. == Klasifikimi == [[Skeda:IndoEuropeanTree.svg|parapamje|Pema e [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indoevropiane]].]] Që shqipja është qartë me prejardhje [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropiane]] ishte e njohur nga filologu gjerman [[Franz Bopp]] në [[1854]]; hollësitë e ngjashmërive kryesore të shqipes me gjuhët indo-evropiane ishin përpunuar nga një filolog tjetër gjerman, [[Gustav Meyer]], në vitet e [[1880]]-[[1890]]. Përmirësimet e mëtejme gjuhësore ishin paraqitur nga gjuhëtari [[Danimarka|danez]] [[Holger Pedersen]] dhe [[Norbert Jokl]] nga [[Austria]]. Gjuha shqipe zë një degë të pavarur të pemës gjuhësore indoevropiane.<ref>Fortson, Benjamin W (2004). [https://books.google.com/books?id=5hOtPBF6XWwC&printsec=frontcover&dq=%27Indo-European+Language+and+Culture:++An+Introduction%27&cd=1#v=onepage&q&f=false ''Indo-European language and culture: an introduction''] (Gjuha indo-evropiane dhe kultura). Botime Blackwell. faqe 390. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/1-4051-0315-9|1-4051-0315-9]]. Marrë në 28 Maj 2010  ''Shqipja formon degën e saj të veçantë të gjuhve indo-evropiane; është dega e fundit që duhet të paraqitet në regjistrimet e shkruara''</ref> Shqipja u krahasua më parë nga disa linguistë indo-evropianë me [[gjuhët gjermanike]] dhe [[gjuhët balto-sllave]], të cilët ndajnë të gjitha anët me [[isogloss]] shqiptarë.<ref>Watkins, Calvert. "Protoindo-evropiane: Krahasimi dhe Rindërtimi", në Gjuhët Indo-Europiane, Anna Giacalone Ramat dhe Paulo Ramat, eds. Londër: Routledge, 1998.</ref> Përndryshe gjuhëtarët e lidhën gjuhën shqipe me [[Gjuha latine|latinishten]], [[Gjuha greke|greqishten]] dhe [[Gjuha armene|armenishten]], ndërkohë që vendosnin gjuhët gjermanike dhe gjuhët balto-sllave në një degë tjetër indo-evropiane.<ref>[https://books.google.com/books?id=yfZZX1qjpvkC&printsec=frontcover#PPA111,M1 Google Books], Mallory, J. P. dhe Adams, D. Q.: Prezantimi i Oxford-it në botën Proto-Indo-Europiane dhe Proto-Indo-Europiane</ref><ref>[http://www.hjholm.de/SLRD.pdf JHholm.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011121308/http://www.hjholm.de/SLRD.pdf |date=11 tetor 2017 }}, Holm, Hans J.: Shpërndarja e të dhënave në listat e fjalëve dhe ndikimi i tij në nëngrupimin e gjuhëve. Në: Christine Preisach, Hans Burkhardt, Lars Schmidt-Thieme, Reinhold Decker (eds.): Analiza e të Dhënave, Mësim Machine dhe Aplikacione. Proc. i Konferencës së 31-të Vjetore të Shoqërisë Gjermane të Klasifikimit (GfKl), Universiteti i Freiburgut, 7-9 mars 2007. Springer-Verlag, Heidelberg-Berlin</ref><ref>[http://www.hjholm.de/ HJholm.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905220636/http://www.hjholm.de/ |date=5 shtator 2019 }} Një atdhe i mundshme i gjuhëve indo-evropiane dhe migrimet e tyre në dritën e metodës së rikuperimit të nivelit të ndarjes (SLRD) - Hans J. Holm</ref> [[Etimologjia|Etimologjitë]] në vazhdim e ilustrojnë lidhjen e shqipes me gjuhët indo-evropiane (një yll që i paraprin fjalës<!-- ??? --> tregon të pavërtetuarat, fjala burimore indo-evropiane hipotetike): * ''pesë'' (nga Geg. i lashtë ''pansë'' nga *''pénkʷe''); * ''zjarr'', ''zjarm'' (nga *''xhera'', *''xherma'' nga *''gʷʰermós''); * ''natë'' (nga *''nókʷts''); * ''dhëndër'' (nga *''dzanra'' nga *''ǵomh₃-ter-''); * ''gjarpër'' (nga *''sérpeno''); * ''bjer'' (nga *''bʰere''); * ''djeg'' (nga *''dʰégʷʰo''); * ''kam'' (nga *''kagmi''); * ''pata'' (nga *''pót-''); * ''pjek'' (nga *''pékʷo''); * ''thom'', ''thotë'' (nga *''cāmi'', *''cāte'' nga *''ḱéh₁mi'', *''ḱéh₁te''). Sistemi i foljes përfshin shumë tipare arkaike, si ruajtja e aktive e dallueshme dhe përfundimet mesatare personale (si në greqisht) dhe ndryshimi i zanores rrënjë ''e'' në të tanishmen në ''o'' në kohën e shkuar, një tipar i ndarë me gjuhët baltike. Për shembull, ekziston ''mbledh'' (kalimtare) dhe po ashtu ''mblidhet'' (jokalimtare), në kohën e shkuar, dhe ''mblodha'' me një ''o'' në të shkuarën. Për shkak të ndryshimeve sipërfaqësore në formën fonetike të gjuhës gjatë 2.000 vjetëve dhe për shkak të huazimit të fjalëve nga vendet fqinjë, vazhdimësia e trashëgimisë së indoevropianishtes në shqip ka qenë e nënvlerësuar. === Shqipja e vjetër === Sipas hipotezës qendrore të një projekti të ndërmarrë nga [[Fondi Austriak i Shkencës]], shqiptari i vjetër kishte një ndikim të rëndësishëm në zhvillimin e shumë gjuhëve në [[Gadishulli Ballkanik|Ballkan]]. Hulumtimi intensiv tani synon të konfirmojë këtë teori. Gjuha shqipe po hulumtohet duke përdorur të gjitha tekstet në dispozicion përpara se të kryhet një krahasim me [[Gjuhët e Ballkanit|gjuhët e tjera të Ballkanit]]. Rezultati i kësaj vepre do të përfshijë përpilimin e një leksikoni duke ofruar një pasqyrë të të gjitha foljeve të vjetra shqipe.<ref>[https://www.fwf.ac.at/en/research-in-practice/project-presentations-archive/2008/old-albanian-living-legacy-of-a-dead-language/ "FWF Austrian Science Fund – Press – (Old) Albanian – Living legacy of a dead language?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011121316/https://www.fwf.ac.at/en/research-in-practice/project-presentations-archive/2008/old-albanian-living-legacy-of-a-dead-language/ |date=11 tetor 2017 }}.(Trashëgimia e gjallë e një gjuhe të vdekur) Fwf.ac.at. Marrë 2 Dhjetor 2017.</ref><blockquote>Si udhëheqës i projektit Dr. Schumacher shpjegon, hulumtimi tashmë po jep fryt: „Deri më tani, puna jonë ka treguar se Shqipëria e Vjetër përmbante nivele të shumta modale që lejonin folësin të shprehte një qëndrim të veçantë për atë që u tha.Në krahasim me njohuritë ekzistuese Ne kemi zbuluar gjithashtu një numër të madh të formave verbale që tani janë të vjetruara ose janë humbur përmes ristrukturimit - deri më tani, këto forma mezi janë njohur ose, në të njëjtën kohë, më të mirë, janë klasifikuar gabimisht.“ Këto forma verbale janë vendimtare për të shpjeguar historinë gjuhësore të shqiptarëve dhe përdorimin e saj të brendshëm. Megjithatë, ata gjithashtu mund të hedhin dritë mbi marrëdhëniet reciproke midis gjuhës shqipe dhe gjuhëve fqinje. Hulumtuesit po ndjekin drejtime të ndryshme që sugjerojnë se Shqipëria luajti një rol kyç në Sprachbundin e Ballkanit. Për shembull, ka të ngjarë që gjuha shqipe është burimi i artikullit të caktuar të caktuar në gjuhën rumune, bullgare dhe maqedonase, pasi kjo ka qenë një tipar i shqiptarëve që nga kohërat e lashta.</blockquote> == Historia == Mendohet se përmendja e parë me shkrim në shqip ishte më 14 korrik 1284 në ''Ragu'''s'''a'' ose ''Ragu'''z'''a'' ([[Dubrovniku]] i sotshëm) në [[Kroacia|Kroacinë]] moderne kur në hetimet për një vjedhje në shtëpinë e Petro de Volcio nga Belena, një farë Matheus, biri i Markut prej Mençe, i cili ishte, siç duket, një dëshmitar i krimit, raportoi kështu: Dëgjova një zë duke thirrur në mal në gjuhën shqipe ([[Gjuha latine|Latinisht]]: “''Audivi unam vocem clamantem in monte in lingua albanesca''”).<ref name=":0">[http://www.zeriislam.com/artikulli.php?id=3168 Një vjedhje në Dubrovnik dhe dalja në skenë e gjuhës dhe kulturës shqiptare] [[Robert Elsie]] (1996). 10 Tetor 2015. Marrë 4 Dhjetor 2017.</ref> Rastin e dytë, njëzet e tre vjet më vonë, e gjejmë në një përshkim të Shqipërisë në një vepër anonime të quajtur ''Anonymi Descripto Europea Orientalis'' <ref>[https://books.google.mk/books?id=_sHmTRCEe7kC&pg=PA23&lpg=PA23&dq=Anonymi+Descripto+Europea+Orientalis&source=bl&ots=C5P_p9ACXA&sig=dT1vCvOws5MrLZe3twu1pTI9g-s&hl=mk&sa=X&ved=0ahUKEwjuo-aqoe_XAhUGuRQKHTCHAHkQ6AEIJTAA#v=onepage&q=Anonymi%20Descripto%20Europea%20Orientalis&f=false Anonymi Descripto Europea Orientalis] (Përshkrim: Anonim I Europës Lindore) faqe. 33,34. Marrë 4 Dhjetor 2017</ref>. Kjo vepër mesjetare latine e vitit 1308 trajton vendet dhe viset e [[Evropa lindore|Europës Lindore]], veçanërisht vendet e Gadishullit Ballkanik. Mendohet se autori ishte një prift frëng i urdhrit dominikan, i cili u dërgua nga kisha në Serbi.<ref>Teksti i ''Anonymi Descripto Europea Orientalis'' ekziston në disa dorëshkrime, si për shembull Ms. Lat 5515 dhe Ms. Lat 14693 në Bibliotekën Kombëtare të Parisit, Ms 263 në Bibliotekën e qytetit Poatie (Poitiers) në Francë dhe Cod. Lat. 66 në Bibliotekën Universitare të Laiden-it të Holandës.</ref> Përshkrimi Anonim ka kapituj mbi viset e ndryshme të Greqisë bizantine, mbi Rashën, Bullgarinë, Ruteninë, Hungarinë, Poloninë, Boheminë si dhe një kapitull mbi Shqipërinë, një përshkrim të rrallë të këtij vendi dhe të këtij populli në shekullin e katërmbëdhjetë.<ref>Në tekst thuhet se Shqipëria ka “banorë me të vërtetë luftëtarë, të cilët janë harkëtarë dhe ushtarë të shkëlqyeshëm… të cilët nuk kanë qytete, kampe, fortifikime ose ferma, por jetojnë në [[çadra]] dhe janë gjithmonë në lëvizje nga një vend në tjetrin”. Kapitulli mbi Shqipërinë mbaron duke theksuar edhe këtu ekzistencën e gjuhës shqipe: “''Habent enim Albani prelati linguam distinctam a Latinis, Grecis et Sclavis ita quod in nullo se inteligunt cum aliis nationibus''” (Shqiptarët e lartpërmendur kanë një gjuhë të veçantë nga gjuha e latinëve, grekëve dhe sllavëve , kështu që nuk mund të komunikojnë fare me kombe të tjerë).</ref> Rasti i tretë, ku gjuha shqipe përmendet gjendet në një vepër të shkruar nga një shtegtar i krishterë në udhëtimin për në Tokën e Shenjtë në vitin 1322.<ref>[https://celt.ucc.ie/published/L300002-001/ The journey of Symon Semeonis from Ireland to the Holy Land].celt.ucc.ie . Marrë 4 Dhjetor 2017</ref> Shkrimet e shtegtarëve në rrugën për Tokën e Shenjtë përbëjnë një burim kryesor informacioni mbi vendet e Mesdheut Lindor në gjysmën e parë të mijëvjeçarit të dytë. Në këtë rast, dy shtegtarë angloirlandezë me emrat Symeon Semeonis dhe Hugo Iluminator, që mund t’i quajmë shqip Simon Simoni dhe Hugo Iluminatori, kaluan në Shqipëri në vitin 1322 dhe Simoni shkroi përshtypjet e tij në një lloj udhëpërshkrimi.<ref name=":0" /><ref>Symon Simeonis [https://books.google.mk/books/about/Itinerarium_Symonis_Semeonis_ab_Hybernia.html?id=7hsgswEACAAJ&redir_esc=y Itinerarium Symonis Semeonis ab Hybernia ad Terram Sanctam].[https://www.google.mk/search?tbo=p&tbm=bks&q=bibliogroup:%22Scriptores+Latini+Hiberniae%22&source=gbs_metadata_r&cad=6 Bibliogroup:"Scriptores Latini Hiberniae"] Dublin Institute for Advanced Studies, 1960. 127 faqe.</ref> Rastin e katërt ku përmendet ekzistenca e gjuhës shqipe e kemi në vitin 1332 në veprën e një murgu frëng të urdhrit dominikan me emrin Brokard (Lat. Brocardus monacus). Në traktatin e tij latin të quajtur ''Directorium ad passagiumfaciendum'' (Udhëzime për kapërcimin e detit), Brokardi shënon fjalinë tashmë të njohur në letërsinë shqipe: “''Licet Albaneses aliam omnio linguam a latina habeant et diversam, tamen litteram latinam habent in uso et in omnibus suis libris''” (Shqiptarët kanë një gjuhë tjetër krejt të ndryshme nga latinishtja, megjithatë, përdorin shkronja latine në të gjithë librat e tyre). {{Citim i duhur}}<ref name=":0" /> Regjistrimi i parë audio i shqipes u bë nga [[Norbert Jokl]] më 4 prill 1914 në [[Vjena|Vienë]].<ref>[[Robert Elsie]] (2010). [https://books.google.com/books?id=6inIiCF_930C&pg=PA216 ''Historical Dictionary of Albania'']. Rowman & Littlefield. faqe. 216. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978-0-8108-6188-6|978-0-8108-6188-6]]. Marrë 4 Dhjetor 2017</ref> Gjatë periudhës pesë shekullore të [[Shqipëria osmane|sundimit osman]] në [[Shqipëria|Shqipëri]], qeveria osmane ndaloi që më 1881 e deri më 1908 shkrimin dhe këndimin nëpër shkolla. Ky urdhër nuk ndaloi natyrisht ata që merreshin me letërsinë shqiptare të vazhdonin në punën e tyre, por pengoi arsimimin kombëtar për gati 30 vjet.<ref>[[Eqrem bej Vlora|Vlora E]]., ''Një vështrim mbi kulturën e popullit Shqiptar,'' Romë: Arti Grafiche Comm. A. Urbinati, “Shêjzat = [Le Pleiadi]: Vjeti VII, Nr. 05 - 06 - 07 - 08. fq. 215.</ref> === Afinitetet gjuhësore === {{Kryesor|Gjuha ilire|Gjuha Paleo-Sarde}} Shqipja konsiderohet një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] brenda familjes indo-evropiane; asnjë gjuhë tjetër nuk është e lidhur drejtpërdrejt me [[Familjet e Gjuhëve|degën]] e saj. Të vetmet gjuhë të tjera që janë anëtare të vetme mbijetuese të një dege të gjuhëve indo-evropiane janë [[Gjuha armene|armenishtja]] dhe [[greqishtja]]. Gjuha shqipe është pjesë e [[Familjet e Gjuhëve|grupit gjuhësor]] [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropian]] dhe konsiderohet të ketë evoluar nga një prej gjuhëve [[Gjuhët paleo-ballkanike|paleo-ballkanike]] të antikitetit,<ref>Fine, JA. ''Ballkani mesjetar i hershëm''. Universiteti i Michigan Press, 1991. f.11. [https://books.google.com/books?id=YbS9QmwDC58C&printsec=frontcover&dq=isbn:0472081497&cd=1#v=onepage&q=&f=false Google Books]</ref><ref>Në librin e tij të fundit, [[Eric P. Hamp|Eric Hamp]] mbështet tezën se gjuha ilire i përket grupit veriperëndimor, se gjuha shqipe rrjedh nga gjuha ilire dhe se shqipja është e lidhur me Messapic, e cila është dialekt i mëparshëm ilir (Studimet krahasuese në gjuhën shqipe, 2007) .</ref><ref>Gjuhët e lashta të Evropës - Roger D. Woodard "Gjuha moderne shqipe, që është konjektuar, është pasardhëse direkt nga ilirët e lashtë ..."</ref> megjithëse ende është e paqartë se cila gjuhë e veçantë paleo-ballkanike përfaqëson paraardhësin e gjuhës shqipe ose ku në Evropën Jugore jetonte popullata.<ref>Curtis, Matthew Cowan. [https://eric.ed.gov/?id=ED546136 "Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence"].(Kontakti i gjuhës sllavo-shqipe, konvergjenca dhe bashkëjetesa) ProQuest LLC. faqe 16. E pranuar më 31 mars 2017. Përgjithësisht pranohet se shqiptarët vazhdojnë një nga gjuhët e lashta të Ballkanit, ndonëse dijetarët nuk pajtohen se në cilën gjuhë ata flisnin dhe në cilën zonë të Ballkanit ata zunë përpara migrimit të sllavëve në Ballkan.</ref> Në përgjithësi nuk ka dëshmi të mjaftueshme për ta lidhur shqipen me një prej këtyre gjuhëve, qoftë një nga [[Gjuha ilire|gjuhët ilire]] (nga të cilat historianët më së shumti e konfirmojnë), ose [[Gjuha trake|trake]] dhe [[Gjuha dake|dake]].<ref>Curtis, Matthew Cowan. [https://eric.ed.gov/?id=ED546136 "Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence"]. (Kontakti i gjuhës sllavo-shqipe, konvergjenca dhe bashkëjetesa). ProQuest LLC. faqe 18. Marrjen e 31 marsit 2017. Pra, ndërsa gjuhëtarët mund të debatojnë për lidhjet midis gjuhës shqipe dhe atyre të vjetra të Ballkanit dhe ndërkohë që shumica e shqiptarëve mund të marrin lidhjen gjenealogjike me ilirishten si të pakundërshtueshme, mbetet fakti se ka dëshmi të pamjaftueshme për të lidhur ilirët , trakët, apo dakët me ndonjë gjuhë, përfshirë shqipen.</ref> Midis këtyre mundësive, ilirishtja zakonisht konsiderohet të jetë prova më e mundshme.<ref>Ranko Matasoviq (2012). "Një skemë gramatike shqiptare për studentët e gjuhëve indoeuropiane". Parardhësi më i mundshëm i shqiptarëve ishin ilirët, meqenëse shumë nga Shqipëria e sotme ishin të banuara nga ilirët gjatë antikitetit, por krahasimi i dy gjuhëve është i pamundur sepse pothuajse asgjë nuk dihet për ilirët ... Është më pak a priori mund të supozohet se një gjuhë e vetme flitej në të gjithë Ilirikumin, nga lumi Arsia në Istria, deri në Epir në Greqi, kur një uniformitet i tillë gjuhësor nuk gjendet askund tjetër në Evropë përpara pushtimit romak. Për më tepër, ekzaminimi i emrave personalë dhe toponimeve nga Illyricum tregon se disa zona onomastike mund të dallohen dhe këto zona onomastike mund të korrespondojnë me gjuhët e ndryshme të folura në Ilirikun e lashtë. Nëse ilirët në të vërtetë flasin disa gjuhë të ndryshme, lind pyetja - nga e cila zhvillohet shqipja gjuha 'ilire' dhe kjo pyetje nuk mund të përgjigjet derisa të zbulohen të dhëna të reja.</ref> Edhe pse shqiptarët ndajnë [[isogloss]] leksik me [[Gjuha greke|greqishten]], [[gjuhët gjermanike]], dhe në një masë më të vogël me [[gjuhët baltike|balto]]-[[Gjuhët sllave|sllave]], fjalori i shqipes është mjaft i dallueshëm. Në vitin 1995, Taylor, Ringe dhe Warnow, duke përdorur teknika sasiore gjuhësore, gjetën se shqipja duket që përbën një "nëngrup me gjuhët gjermanike". Megjithatë, ata argumentuan se ky fakt nuk është i rëndësishëm, pasi shqipja ka humbur shumë nga fjalori dhe [[Morfologjia (gjuhësi)|morfologjia]] e saj origjinale, dhe kështu kjo "lidhje që duket e ngushtë me gjuhët gjermanike mbështetet vetëm në disa ngjashmëri leksikore - pothuajse asnjë dëshmi fare"<ref>Ann Taylor, Donald Ringe and Tandy Warnow, 2000, "[https://books.google.com.au/books?id=RtsLKLhCZ0EC&pg=PA392&dq=Character+Based+Reconstruction+of+a+Linguistic+Cladogram+Albanian&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Albanian%20cognates&f=false Character Based Reconstruction of a Linguistic Cladogram]", ("Rindërtimi i Karakteri i një Cladogrami Gjuhësor"), në (eds) John Charles Smith, Delia Bentley Gjuhësi Historike 1995: Vëllimi 1: Çështje të përgjithshme dhe gjuhë jo-gjermanike. Dokumente të përzgjedhura nga Konferenca e 12-të Ndërkombëtare mbi Gjuhësinë Historike, Mançester, gusht 1995, Amsterdam, botimi i John Benjamins, f. 400.</ref> === Ndikimet e hershme gjuhësore === [[Fjala e huazuar|Huazimet]] më të hershme të certifikuara në gjuhën shqipe vijnë nga [[Dorishtja]],<ref>Huld, Martin E. (1986). "Shtrirja e theksuar e fjalëve të huaja greke në gjuhën shqipe". Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung (99,2): 245-253.</ref> ndërsa ndikimi më i fortë erdhi nga [[Gjuha latine|latinishtja]]. Sipas Mateu C. Curtis, huazimet nuk tregojnë domosdoshmërisht vendndodhjen gjeografike të paraardhësit të gjuhës shqipe.<ref>Curtis, Matthew Cowan. [https://eric.ed.gov/?id=ED546136 "Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence"]. ("Kontakti i gjuhës sllavo-shqipe, konvergjenca dhe bashkëjetesa") ProQuest LLC. faqe 16. Numri i huazimeve nuk është domosdoshmërisht një argument bindës për vendosjen gjeografike, pasi fjalët e huazuara mund të zëvendësohen në zhvillimet e mëvonshme të gjuhës (sidomos duke pasur parasysh huamarrjen e madhe që shqiptari më vonë ka bërë nga latinishtja dhe sllave para se të hartohet ndonjë leksik i shqipes) ... atdheu i shqiptarëve.</ref> Megjithatë, sipas gjuhëtarëve të tjerë, fjalët e huazuara mund të ndihmojnë për të marrë një ide rreth vendit të origjinës dhe evoluimit të gjuhës shqipe.<ref>Douglas Q. Adams (January 1997). [https://books.google.it/books?id=tzU3RIV2BWIC&pg=PA11 ''Encyclopedia of Indo-European Culture''] (Enciklopedia e Kulturës Indo-Europiane). Taylor & Francis. p. 11.[[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978-1-884964-98-5|978-1-884964-98-5]]. <q>Fjalët e huazuara nga greqishtja dhe latinishtja datojnë para epokës së krishtit dhe sugjerojnë që paraardhësit e shqiptarëve duhet të kenë okupuar Shqipërinë deri atëherë të kenë zhytur huazime të tilla nga fqinjët e tyre historikë. Ndërsa ilirët pushtuan territorin shqiptar në këtë kohë, ata janë përfituesit më të mundshëm të këtyre huazimeve.</q></ref><ref>Vladimir Orel (2000). [https://books.google.com/books?id=xvKH56aT5mEC&pg ''A concise historical grammar of the Albanian language: reconstruction of Proto-Albanian''] (Një gramatikë e shkurtër historike e gjuhës shqipe: rindërtimi i proto-shqiptarëve.) BRILL. p. 23. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978-90-04-11647-4|978-90-04-11647-4]]. <q>Huazimet latine janë të një rëndësie të jashtëzakonshme për historinë e fonologjisë shqiptare, sidomos të vocalizmit të saj. Kohëzgjatja e huamarrjes ishte aq e gjatë sa që huazimet reflektojnë disa faza kronologjike të dallueshme.</q></ref> Sipas një grupi tjetër të gjuhëtarëve, Shqipja vjen nga një zonë e vendosur në lindje të përhapjes së saj të tanishme gjeografike për shkak të disa artikujve të zakonshëm leksikor që gjenden midis gjuhës shqipe dhe asaj rumune.<ref>Curtis, Matthew Cowan. [https://eric.ed.gov/?id=ED546136 "Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence"]. ("Kontakti i gjuhës sllavo-shqipe, konvergjenca dhe bashkëjetesa"). ProQuest LLC. faqe 17. Një pikë tjetër që disa studiues bëjnë është fakti se shqiptarët dhe rumanët ndajnë shumë artikuj leksikorë; kjo ka bërë që disa të besojnë se shqiptarët kanë origjinën në lindje të përhapjes së tanishme gjeografike (Georgiev 1957; Hamp 1994).</ref> Periudha gjatë së cilës ndërveprou proto-shqipja dhe latinishtja ishte e zgjatur dhe e tërhequr afërsisht nga shekulli i II para Krishtit deri në shekullin e 5-të.<ref>Mallory & Adams 1997, f. 9.</ref> Kjo mbështetet në afërsisht tre shtresa huamarrjesh, numri më i madh që i përket shtresës së dytë. E para, me huazimet më pak, ishte një kohë e ndërveprimit më pak të rëndësishëm. Periudha përfundimtare, ndoshta duke paraprirë pushtimeve sllave apo gjermane, gjithashtu ka një numër shumë më të vogël huamarrjesh. Çdo shtresë karakterizohet nga një trajtim i ndryshëm i shumicës së zanoreve, shtresa e parë që ka disa që ndjekin evolucionin e hershëm proto-shqip në gjuhën shqipe; shtresat e mëvonshme pasqyrojnë ndryshimet e zanoreve endemike në fund Latine dhe me sa duket Proto-Romance. Ndryshime të tjera formuese përfshijnë sinkretizmin e disa përfundimeve të lëndëve të emrave, veçanërisht në shumës, si dhe një palatalizim në shkallë të gjerë. Një periudhë e shkurtër pas shekujve 7 dhe 9, e cila u karakterizua nga huazime të rënda nga sllavët jugorë, disa prej të cilave paraprijnë ndryshimin "o-a" të përbashkët në format moderne të këtij grupi gjuhësor. Duke filluar në shekullin e 9-të, ka pasur një periudhë të karakterizuar nga kontakti i zgjatur me pro-rumunët ose vllehët, edhe pse huamarrja leksikore duket të ketë qenë kryesisht e njëanshëme - nga shqipja në rumanisht. Huamarrja e tillë tregon se rumunët migruan nga një zonë ku shumica ishte sllave (dmth. Bullgaria e Mesme) në një zonë me shumicën e folësve shqiptarë ([[Dardania]], ku vllehët regjistrohen në shekullin e 10-të). ndoshta lidhur me zgjerimin e Perandorisë Bullgare në Shqipëri rreth asaj kohe. === Ndikimi latin === [[Jernej Kopitar]] (1780-1844) ishte i pari që vuri në dukje ndikimin e latinishtes në gjuhën shqipe dhe pretendonte se „fjalë latine në gjuhën shqipe kishin shqiptimin e kohës së perandorit August“.<ref>Kopitar 1829, faq. 254.</ref> Kopitar dha shembuj të tillë si ''qiqer'' shqip nga latinisht ''cicer'' (që do të thotë bizele), ''qytet'' nga ''civitas'', ''peshk'' nga ''piscis'' dhe ''shigjetë'' nga ''sagitta''. Shprehjet e ashpra të latinishtes ⟨c⟩ dhe ⟨g⟩ mbahen si ndalesa palatare dhe velare në huazimet e gjuhës shqipe. Gustav Meyer (1888)<ref>Meyer 1888, faqe. 805.</ref> dhe [[Wilhelm Meyer-Lübke]] (1914)<ref>Meyer-Lübke 1914, faqe. 32</ref> më vonë e vërtetuan këtë. Meyer vuri në dukje ngjashmërinë midis foljeve në gjuhën shqipe: ''shqipoj'' dhe ''shqiptoj'' dhe fjala latine ''excipio'' (që do të thotë të mirëevini). Prandaj, ai besonte se fjala ''shqiptar'' rrjedh nga ''shqipoj'', e cila nga ana e saj rrjedh nga fjala latine ''excipio''. [[Johann Georg von Hahn]], një gjuhëtar austriak, kishte propozuar të njëjtën teori në 1854.<ref>Bardhyl Demiraj (2010). ''Wir sind die Deinen. Studien zur albanischen Sprache, Literatur und Kulturgeschichte, dem Gedenken an Martin Camaj (1925–1992) gewidmet''. Harrassowitz Verlag.(në gjermanisht) [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/978-3-447-06221-3|978-3-447-06221-3]].</ref> [[Eqrem Çabej]] gjithashtu vuri re, ndër të tjera, elementet arkaike latine në shqip:<ref>Çabej 1962, faqe. 13–51</ref> # Latinishtja /au/ bëhet në gjuhën shqipe /a/ në huazimet më të hershme: ''aurum'' → ''ar''; ''gaudium'' → ''gaz''; ''lauri'' → ''lar''. Latinishtja / au / është ruajtur në huazimet e mëvonshme, por ndryshohet në një mënyrë të ngjashme me greqishten: ''causa'' → ''kafshë''; ''laud'' → ''lavd''. # Latinishtja /ō/ bëhet në gjuhën shqipe /e/ në huazimet më të vjetra latine: ''pōmum'' → ''pemë''; ''hōra'' → ''herë''. Një ndryshim analog i ndodhur nga indoevropiane në shqip; PIE *''nōs'' u bë shqipe, PIE *''oḱtō'' + prapashtesa -''ti'' u bë tetë shqipe etj. # Shprehjet e brendshme dhe fillestare të pazgjidhura latine humbasin në shqip: ''cubitus'' → ''kub''; ''medicus'' → ''mjek''; ''palūdis'' → ''padūlis'' → ''pyll''. Një ndryshim analog ka ndodhur nga indoevropiane në shqip. Në të kundërt, në huazimet e mëvonshme latine, ruhet rrokje e brendshme: ''paganus'' „pagan“ → ''(i) pëgërë''; ''plaga'' → ''plagë'' etj. # Latinishtet të qiellzorizuara /tj/, /dj/, /kj/ për shqip /s/, /z/, /c/: ''vitius'' → ''ves''; ''ratio'' → ''arsye''; ''radius'' → ''rreze''; ''facies'' → ''faqe''; ''socius'' → ''shoq'' etj. Nga ana tjetër, latinishtja /s/ u ndryshua në /ʃ/ në shqip. Haralambie Mihăescu demonstoi se: * Rreth 85 fjalë latine kanë mbijetuar në gjuhën shqipe, por jo (si të trashëguara) në asnjë gjuhë romane. Disa shembuj janë: ''bubulcus'' → ''bulk'' → ''bujk'', ''hibernalia'' → ''mërrajë'', ''sarcinarius'' → ''shelqëror'', ''trifurcus'' → ''tërfurk''; ''accipiter'' „skifter“ → greqishtja ''khíphtéri'', ''khephtéri'' → *''qiftër'' → ''qift'', greq. ''chelydros'' → lat. ''celsydri'' → ''kulshedër'', ''kuçedër'', ''spleneticum'' → ''shpënetkë'' → ''shpretkë'', ''solanum'' → ''shullë''<ref>Mihaescu 1966, faqe. 1, 30.</ref> * 151 fjalë shqipe me origjinë latine nuk ishin trashëguar në gjuhën rumune. Disa shembuj përfshijnë ''mik'' në shqip nga latinisht ''amicus'', ose ''armik'' nga ''inimicus'', ''arsye'' nga ''rationem'', ''bekoj'' nga ''benedicere'', ''qelq'' nga ''calix'' (''calicis''), ''kështjellë'' nga ''castellum'', ''cent'' nga ''centum'', ''gjel'' nga ''gallus'', ''gjymtyrë'' nga ''iunctura'', ''mjek'' nga ''medicus'', ''rrjetë'' nga ''rete'', ''shpresë'' nga ''sperare'', ''vullnet'' nga ''voluntas'' (''voluntatis'')<ref>Mihaescu 1966, faqe. 1, 21.</ref> * Disa terminologji të kishës shqiptare kanë tipare fonetike që tregojnë huamarrjen e tyre të hershme nga latinishtja. Disa shembuj përfshijnë altarin shqiptar nga altari latin, ''engjëll'' nga ''angelus'', ''bekoj'' nga ''benedicere'', ''i krishterë'' nga ''christianus'', ''kryq'' nga ''crux'' (''crucis''), ''kishë'' nga ''ecclesia'', ''ipeshkëv'' nga ''episcopus'', ''ungjill'' nga ''evangelium'', ''mallkoj'' nga ''maledicere'', ''meshë'' nga ''missa'', ''murg'' nga ''monacus'', ''(i) pëgërë'' nga ''paganus''<ref>Mihaescu 1966, faqe. 1–2.</ref> Autorët e tjerë<ref>Rosetti 1986, faqe. 195–197.</ref> kanë zbuluar huazimet latine në gjuhën shqipe me një model të lashtë të shëndoshë që nga shekulli i 1 para Krishtit,{{Citim i duhur}} për shembull, ''qingëlë'' shqip nga ''cingulum'' latine dhe shqipj e ''vjetër'' nga latinishtja ''vetus'', ''veteris''. Gjuhët romane trashëguan këto fjalë nga latinishtja popullore: lat. pop. *''cingla'' u bë [[Gjuha rumune|rumanishtja]] ''chingă'', që do të thotë „barku i barkut, qafa e shtratit“, dhe latinishtja popullore ''vetrānus'' u bë rumanishtja ''bătrân'', që do të thotë ''i vjetër''. Shqip, [[Gjuha baske|Baske]] dhe gjuhët mbijetuese [[Gjuhët keltike|keltike]] si [[Gjuha bretoneze|Breton]] dhe [[Gjuha e Uellsit|Uellsisht]], janë gjuhët joromane që sot kanë këtë lloj gjërësish të gjerë latine që datojnë nga kohët e lashta romake, të cilat kanë pësuar ndryshime të shëndosha të lidhura me gjuhët. Gjuhë të tjera në ose pranë zonës së dikurshme romake ose erdhën në vendin e ngjarjes më vonë (turqisht, gjuhët sllave, arabisht) ose hidheshin pak nga latinishtja pavarësisht bashkëjetesës me të (greke, gjermane), edhe pse gjermanishtja ka disa huazime latine të lashta (''Fenster'', ''Käse'', ''Köln''). Studiuesit rumunë, të tillë si Vatasheku dhe Mihaesku, duke përdorur analizat leksikore të gjuhës shqipe, kanë arritur në përfundimin se shqipja u ndikua shumë nga një gjuhë romance e zhdukur, e cila ishte e dallueshme nga rumanishtja dhe [[gjuha dalmate]]. Për shkak se fjalët latine të përbashkëta vetëm me gjuhën rumune dhe shqipe janë dukshëm më të vogla se ato që janë të përbashkëta vetëm me romancën shqipe dhe perëndimore, Mihaesku argumenton se gjuha shqipe ka evoluar në një rajon me kontakt shumë më të madh me rajonet e romances perëndimore sesa me rajonet rumune, dhe e vendosi këtë rajon në Shqipërinë e tanishme, Kosovë dhe Maqedoninë Perëndimore, që përfshin në lindje deri në [[Manastiri (qytet)|Manastir]] dhe [[Prishtina|Prishtinë]].<ref>Madgearu, Alexandru and Gordon, Martin. ''The Wars of the Balkan ('' Luftërat e Gadishullit Ballkanik: Origjina e tyre Mesjetare). Faqet 146-147. </ref> === Prania dhe vendndodhja historike === Vendi dhe koha kur u formua gjuha shqipe është e pasigurtë.<ref>[https://balkanologie.revues.org/2272 "Mythifying the Albanians : A Historiographical Discussion on Vasa Efendi's "Albania and the Albanians""]. ("Mitifikimi i shqiptarëve: Një diskutim historik mbi" Shqipërinë dhe shqiptarët "të Vasa Efendisë".) ''balkanologie.revues.org''.</ref> Gjuhëtari amerikan [[Eric P. Hamp|Eric Hamp]] deklaroi se gjatë një periudhe kronologjike të panjohur një popullsi para-shqiptare (e quajtur "Albanoid" nga Hamp) zona të banuara që shtrihen nga [[Polonia]] në Ballkanin Jugperëndimor.<ref>Curtis, Matthew Cowan. [https://eric.ed.gov/?id=ED546136 "Slavic-Albanian Language Contact, Convergence, and Coexistence"].("Kontakti i gjuhës sllavo-shqipe, konvergjenca dhe bashkëjetesa"). ProQuest LLC. faqe 17. për shembull, argumenton që nga një kohë e papërcaktuar një popullsi para-shqiptare (Albanoid në termin Hamp,) populluar zona që shtrihen nga Polonia në zonën aktuale</ref> Analiza të mëtejshme kanë sugjeruar se ajo ishte në një rajon malor dhe jo në një kodër ose bregdet:<ref>Hamp 1963.</ref> ndërkohë që fjalët për bimët dhe kafshët karakteristike të rajoneve malore janë tërësisht origjinale, emrat për peshk dhe për aktivitetet bujqësore (si [[Parmenda|lërim]]) janë marrë hua nga gjuhë të tjera.<ref>Fine 1991, faqe. 10.</ref> Një analizë më e thellë e fjalorit, megjithatë, tregon se kjo mund të jetë pasojë e një dominimi të tejzgjatur të latinishtes të zonave bregdetare dhe të thjeshtë të vendit, dhe jo dëshmi e mjedisit origjinal ku u formua gjuha shqipe. Për shembull, fjala për 'peshk' është huazuar nga latinishtja, por jo fjala për "gushat", e cila është vendase. Indigjenët janë gjithashtu fjalët për "anije", "trap", "lundrim", "raft detar" dhe disa emra të llojeve të peshkut, por jo fjalët për "vela", "radhë" dhe "port" objekte që kanë të bëjnë me vetë navigacion dhe një pjesë të madhe të faunës së detit. Kjo më tepër tregon se proto-shqiptarët u larguan nga zonat bregdetare në kohë të hershme (ndoshta pas pushtimit latin të rajonit) duke humbur kështu pjesë të mëdha (ose shumica) të leksikut të mjedisit detar. Një fenomen i ngjashëm mund të vërehet me terma bujqësorë. Ndërsa fjalët për "tokën e punueshme", "misri", "gruri", "drithërat", "vreshtin", "zgjedha", "korrja", "mbarështimi i gjedhëve" etj janë lindje, fjalët për "lërim" 'fermë' dhe 'fermeri', praktikat bujqësore dhe disa mjete të korrjes janë të huaja. Kjo, përsëri, tregon për kontakt të ngushtë me gjuhët dhe njerëzit e tjerë, në vend që të sigurojë dëshmi për një Urheimat të mundshëm.{{Citim i duhur}} Qendra e vendbanimit shqiptar mbeti [[Lumi i Matit|lumi Mat]]. Në vitin 1079, ata u regjistruan më larg në jug në luginën e [[Shkumbini|lumit Shkumbin]].<ref>Kazhdan 1991, pp. 52–53.</ref> Shkumbin, një lumë sezonal që shtrihet pranë rrugës së vjetër [[Via Egnatia|Egnatia]], është përafërsisht kufiri i divizionit dialektik parësor për gjuhën shqipe, [[Toskërishtja|Toskërishtes]] dhe [[Gegërishtja|Gegërishtes]]. Karakteristikat e Toskërishtes dhe Gegërishtes në trajtimin e gjuhës amtare dhe fjalëve të huaja nga gjuhë të tjera janë dëshmi se ndarja dialektale parapriu migrimin sllav në Ballkan,<ref>Brown & Ogilvie 2008, p. 23.</ref><ref>Fortson 2004, p. 392</ref><ref>Mallory & Adams 1997, faqe. 9.</ref> që do të thotë se në atë periudhë (nga Shek. 5 deri në Shekulli i 6-të pas Krishtit), shqiptarët po pushtonin pothuajse të njëjtën zonë rreth lumit Shkumbin, i cili shtrihej në [[Linja e Jireçekut|linjën e Jireçekut]].<ref>Demiraj 1999.</ref> Referimet për ekzistencën e gjuhës shqipe si gjuhë të dallueshme mbijetojnë nga shekulli i 14-të, por nuk është cituar ndonjëgjë specifike. Dokumentet më të vjetra të mbijetuara të shkruara në shqip janë "[[Formula e pagëzimit]]", ''Un'te paghesont 'pr'emenit t'Atit e t'Birit e t'Spertit Senit''. ("Unë të pagëzoj në emër të Atit, Birit dhe Shpirtit të Shenjtë") të regjistruara nga Pal Engjelli, Peshkopi i Durrësit në vitin 1462 në dialektin gegë dhe disa vargje të [[Besëlidhja e Re|Dhiatës së Re]] nga ajo periudhë. Libri më i vjetër i njohur shqiptar i shtypur, [[Meshari]], u shkrua në vitin 1555 nga [[Gjon Buzuku]], një klerik [[Kisha Katolike|katolik]]. Në 1635, [[Frang Bardhi]] shkroi fjalorin e parë latinisht-shqip. Besohet se shkolla e parë shqipe është hapur nga françeskanët në vitin 1638 në [[Pllanë]]. Një nga fjalorët më të hershëm të gjuhës shqipe u shkrua në vitin 1693, i cili ishte një dorëshkrim i [[Gjuha italiane|gjuhës italiane]] i shkruar nga kapiten i detit malazez [[Julije Balović]] ''Pratichae Schrivaneschae'' dhe përmban një fjalor shumëgjuhësh me qindra fjalë të përdorura më shpesh në jetën e përditshme në italisht, Slavo-Illiririsht , Greqisht, shqipe dhe [[Gjuha turke|turke]].<ref>Pantić, Miroslav (1990). [https://books.google.com/books?id=G5FiAAAAMAAJ ''Književnost na tlu Crne Gore i Boke Kotorske od XVI do XVIII veka'']. Srpska književna zadruga. p. 98</ref> === Karakteristikat Proto-IE === Edhe pse shqipja është përmendur si "motra e çuditshme" për disa fjalë që nuk korrespondojnë me të afërmit e IE, ajo ka ruajtur shumë karakteristika proto-IE: për shembull, përemri demonstrative *''*ḱo-'' është stërgjyshor shqiptar ''ky/kjo'' dhe Anglisht ''he'', por jo në anglisht ''this'' apo rusisht ''etot.'' Shqipja krahasohet me gjuhët e tjera indo-evropiane më poshtë, por thekson se shqipja ka shfaqur disa raste të dukshme të domethënies semantike (si ''motër'' në vend të "nënës" ose kreditë latine, ''gjelbër'' dhe ''verdhë'' që janë kthyer në kuptim). {| class="wikitable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |+Krahasimi me gjuhët tjera indo-evropiane !Shqip !! muaj !! i ri / e re !! nënë !! motër !! natë !! hundë !! tre !! i zi /e zezë !! i kuq / e kuqe !! i/e gjelbër/blertë !! i/e verdhë !! ujk |- ! colspan="13" style="text-align:center; background:#dedede" | Tjera [[Gjuhët indo-evropiane|Gjuhë indo-evropiane]] |- | '''[[Sanskrit]]''' || māsa|| nava || mātṛ || svasṛ || nakti || nasa || tri || kāla || rudhira || hari || pīta || vṛka |- | '''[[Gjuha perse|Persisht]]''' || māh|| nou || mādar || xāhar || shab || damāg || se || siāh || sorkh || sabz || zard || gorg |- | '''[[Gjuha angleze|Anglisht]]''' || month || new || mother || sister || night || nose || three || black || red || green || yellow || wolf |- | '''[[Gjuha frënge|Frëngjisht]]''' || mois || nouveau || mère || sœur || nuit || nez || trois || noir || rouge || vert || jaune || loup |- | '''[[Gjuha latine|Latinisht]]''' || mēnsis || novus || māter || soror || nox || nasus || trēs || āter, niger || ruber || viridis || flāvus, gilvus || lupus |- | '''[[Gjuha rumune|Rumanisht]]''' || luna || nou/noi || mamă || soră || noapte || nas || trei || negru || roşu || verde || galben || lup |- | '''[[Gjuha italiane|Italisht]]''' || mese || nuovo || madre/mamma || sorella || notte || naso || tre || nero || rosso || verde || giallo || lupo |- | '''[[Gjuha irlandeze|Irlandisht]]''' || mí || nua || máthair || deirfiúr || oiche || srón || trí || dubh || dearg || glas, uaine || buí || mac tíre, faolchú |- | '''[[Gjuha uellsisht|Uellsisht]]''' || mis || newydd || mam || chwaer || nos || trwyn || tri || du (/di/) || coch, rhudd || gwyrdd, glas || melyn || blaidd |- | '''[[Gjuha letoneze|Letonisht]]''' || mēnesis || jauns || māte || māsa || nakts || deguns || trīs || melns || sarkans || zaļš || dzeltens || vilks |- | '''[[Gjuha greke|Greqishtja antike]]''' || μήν<br /> <small>mēn</small> || νέος<br /> <small>néos</small> || μήτηρ<br /> <small>mētēr</small> || αδελφή<br /> <small>adelphē</small> || νύξ<br /> <small>núx</small> || ῥίς<br /> <small>rhís</small> || τρεῖς<br /> <small>treĩs</small> || μέλας<br /> <small>mélas</small> || ἐρυθρός<br /> <small>eruthrós</small> || χλωρός<br /> <small>khlōrós</small> || ξανθός<br /> <small>xanthós</small> || λύκος<br /> <small>lúkos</small> |- | '''[[Gjuha bullgare|Bullgarisht]]''' || месец<br /> <small>mesec</small> || нов<br /> <small>nov</small> || майка<br /> <small>majka</small> || сестра<br /> <small>sestra</small> || нощ<br /> <small>nošt</small> || нос<br /> <small>nos</small> || три<br /> <small>tri</small> || черен<br /> <small>čeren</small> || червен<br /> <small>červen</small> || зелен<br /> <small>zelen</small> || жълт<br /> <small>žălt</small> || вълк<br /> <small>vălk</small> |- | '''[[Gjuha serbe|Serbisht]]''' || месец<br /> <small>mesec</small> || нов<br /> <small>nov</small> || мајка<br /> <small>majka</small> || сестра<br /> <small>sestra</small> || ноћ<br /> <small>noć</small> || нос<br /> <small>nos</small> || три<br /> <small>tri</small> || црн<br /> <small>crn</small> || црвен<br /> <small>crven</small> || зелен<br /> <small>zelen</small> || жут<br /> <small>žut</small> || вук<br /> <small>vuk</small> |- | '''[[Gjuha kroate|Kroatisht]]''' || mjesec || nov || majka || sestra || noć || nos || tri || crn || crven || zelen || žut || vuk |- | '''[[Gjuha lituane|Lituanisht]]''' || mėnesis/mėnuo|| naujas || mama || sesuo/sesė || naktis || nosis || trys || juoda || raudona || žalia || geltona || vilkas |} === Korrespondencat fonologjike shqiptare-PIE === Fonologjikisht, shqipja nuk është aq konservatore. Ashtu si shumë aksione të IE, ajo ka shkrirë dy seri të ndalimeve të shprehura (p.sh., të dyja * d dhe * dʰ u bënë d). Përveç kësaj, ndalesa zanore tentojnë të zhduken midis zanoreve. Ekziston humbja pothuajse e plotë e rrokjeve përfundimtare dhe humbja shumë e gjerë e rrokjeve të tjera të padëshiruara (p.sh mik, "mik" nga Lat. Amicus). PIE * o shfaqet si (gjithashtu si e nëse një zanore e përparme e lartë vijon), ndërsa * ē dhe * ā bëhen o, dhe PIE * ō shfaqet si e. Të palatet, velaret dhe labiovelarët të gjitha mbeten të dallueshme përpara zanoreve të para, një ruajtje e gjetur ndryshe në gjuhët Luvian dhe në lidhje me Anatolinë. Kështu PIE, * k, dhe * kʷ bëhen th, q dhe s, përkatësisht (para mbrapa zanoreve * ќ bëhet th, ndërsa * k dhe * kʷ shkrihen si k) Një tjetër ruajtje e shquar është ruajtja e fillimit * h4 si Alb. h (të gjitha laringjet e tjera zhduken krejtësisht).<ref>Enciklopedia e kulturës indo-evropiane Nga J. P. Mallory, Douglas Q. Adams Botim: ilustruar Publikuar nga Taylor & Francis, 1997 [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BurimeteLibrave/1-884964-98-2|1-884964-98-2]], [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BurimeteLibrave/978-1-884964-98-5|978-1-884964-98-5]]</ref> {| class="wikitable" |+Vazhduesit e mbylltoreve dybuzore indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*p |p |''*'''p'''ékʷo'' |'''''p'''jek''  |- |*b |b |''*sor'''b'''éi̯e/o''" |''gjer'''b'''''  |- |*bʰ |b |''*'''bʰ'''aḱeh₂'' |'''''b'''athë'' |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e mbylltoreve dhëmbore indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Albanian |- |*t |t |''*'''t'''úh₂'' |'''''t'''i''  |- |*d |d |''*'''d'''iHtis'' |'''''d'''itë''  |- | |dh |''*pér'''d'''e/o'' |''pjer'''dh'''''  |- | |g |''*'''d'''l̥h₁gʰós'' |'''''g'''jatë'' (Tosk. dial. ''glatë'') |- |*dʰ |d |''*'''dʰ'''égʷʰe/o'' |'''''d'''jeg''  |- | |dh |''*gʰór'''dʰ'''os'' |''gar'''dh'''''  |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e mbylltoreve qiellzore indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Albanian |- |*ḱ |th |''*'''ḱ'''éh₁mi'' |'''''th'''em'' |- | |s |''*'''ḱ'''uk'' |'''''s'''utë''  |- | |k |''*'''ḱ'''reh₂u'' |'''''k'''rah''  |- | |ç/c |''*'''ḱ'''entro'' |'''''ç'''andër''  |- |*ǵ |dh |''*'''ǵ'''ómbʰos'' |'''''dh'''ëmb'' |- | |d |''*'''ǵ'''ēusnō'' |'''''d'''ua''  |- |*ǵʰ |dh |''*'''ǵʰ'''edi̯e/o'' |'''''dh'''jes''  |- | |d |''*'''ǵʰ'''r̥sdʰi'' |'''''d'''rithë'' |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e mbylltoreve velare indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*k |k |''*'''k'''ágʰmi'' |'''''k'''am'' |- | |q |''*'''k'''lau-ei̯e/o'' |'''''q'''aj'' (Geg ''qanj'', Salamis ''kla'') |- |*g |g |''*h₃lí'''g'''os'' |''li'''g'''ë''  |- | |gj |''*h₁reu'''g'''e'' |''re'''gj'''''  |- |*gʰ |g |''*'''gʰ'''órdʰos'' |'''''g'''ardh'' |- | |gj |''*'''gʰ'''édni̯e/o'' |'''''gj'''ej''  (Geg ''gjêj'') |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e mbylltoreve dhëmborevelare indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*kʷ |k |''*'''kʷ'''eh₂sleh₂'' |'''''k'''ollë''  |- | |s |''*'''kʷ'''éle/o'' |'''''s'''jell''  |- | |q |''*'''kʷ'''ṓd'' |'''''q'''ë'' |- |*gʷ |g |''*'''gʷ'''r̥'' |'''''g'''ur''  |- | |z |''*'''gʷ'''ērHu'' |'''''z'''or'' |- |*gʷʰ |g |''*dʰé'''gʷʰ'''e/o'' |''dje'''g'''''  |- | |z |''*h₁en-dʰo'''gʷʰ'''éi̯e/o'' |''nde'''z''''' |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e fishkëllores indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*s |gj |''*'''s'''éḱstis'' |'''''gj'''ashtë''  |- | |h |''*no'''s'''ōm'' |''na'''h'''e'' |- | |sh |''*bʰreu'''s'''inos'' |''bre'''sh'''ër'' |- | |th |''*gʷé'''sd'''os'' |''gje'''th''''' |- | |h |''*'''sḱ'''i-eh₂'' |'''''h'''ije'' |- | |f |''*'''sp'''élnom'' |'''''f'''jalë''  |- | |sht |''*h₂o'''st'''i''  |''a'''sht''''' |- | |th |''*'''s'''uh₁s'' |'''''th'''i''  |- | |∅ |''h₁é'''s'''mi'' |''jam'' |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e sonorantëve indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*i̯ |gj |''*'''i̯'''ése/o'' |'''''gj'''esh''  |- | |j |''*'''i̯'''uHs'' |'''''j'''u''  |- | |∅ |''*bʰér'''i̯'''ō'' |''bie(r)'' |- | |h |''*streh₂'''i̯'''eh₂'' |''stro'''h'''ë''  |- |*u̯ |v |''*'''u̯'''oséi̯e/o'' |'''''v'''esh'' |- |*m |m |''*'''m'''eh₂tr-eh₂'' |'''''m'''otër'' |- |*n |n |''*'''n'''ōs'' |'''''n'''e'' |- | |nj |''*e'''n'''i-h₁ói-no'' |'''''nj'''ë''  |- | |∅/^ |''*pé'''n'''kʷe'' |''p'''e'''së'', Geg. ''p'''ê'''s'' |- | |r |''*ǵʰeime'''n''''' |''dimë'''r''''' (Geg. ''dimën'') |- |*l |l |''*h₃'''l'''ígos'' |'''''l'''igë'' |- | |ll |''*kʷé'''l'''e/o'' |''sje'''ll''''' |- |*r |r |''*'''r'''epe/o'' |'''''r'''jep'' |- | |rr |''*u̯'''r'''h₁ḗn'' |'''''rr'''unjë'' |- |*n̥ |e |''*h₁'''n̥'''men'' |'''''e'''mër'' |- |*m̥ |e |''*u̯iḱ'''m̥'''ti'' |(''një'')''z'''e'''t'' |- |*l̥ |uj |''*u̯'''ĺ̥'''kʷos'' |''ujk''  |- |*r̥ |ri, ir |''*ǵʰ'''r̥'''sdom'' |''d'''ri'''thë'' |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e laryngeals indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*h1 |∅ |''*'''h₁'''ésmi'' |''jam'' |- |*h2 |∅ |''*'''h₂'''r̥tḱos'' |''ari'' |- |*h3 |∅ |''*'''h₃'''ónr̥'' |''ëndërr'' |- |*h4 |h |''*'''h₄'''órǵʰii̯eh₂'' |'''''h'''erdhe'' |} {| class="wikitable" |+Vazhduesit e zanoreve indoevropiane në shqip !PIE !Shqip !PIE !Shqip |- |*i |i |''*s'''í'''nos'' |''gj'''i''''' |- | |e |''*du̯'''i'''gʰeh₂'' |''d'''e'''gë''  |- |*ī |i |''*d'''īH'''tis'' |''d'''i'''të'' |- |*e |e |''*p'''é'''nkʷe'' |''p'''e'''së'' (Gheg ''pês'') |- | |je |''*u̯'''é'''tos'' |''v'''je'''t'' |- |*ē |o |''*ǵʰ'''ē'''sreh₂'' |''d'''o'''rë'' |- |*a |a |''*bʰ'''a'''ḱeh₂''- |''b'''a'''thë'' |- | |e |''*h₂'''é'''lbʰit'' |'''''e'''lb'' |- |*o |a |''*gʰ'''ó'''rdʰos'' |''g'''a'''rdh'' |- |*ō |e |''*h₂oḱt'''ō'''tis'' |''t'''e'''të''  |- |*u |u |''*s'''u'''pnos'' |''gj'''u'''më'' |- |*ū |y |''*s'''uH'''sos'' |''gj'''y'''sh'' " |- | |i |''*m'''ū'''s'' |''m'''i''''' |} == Shqipja standarde == [[Skeda:AlbaniaPeriodical.jpg|parapamje|Gazeta Albania, botim i [[tetor]] [[1899]]]]Formimi i gjuhës letrare kombëtare të njësuar (gjuha standarde), si varianti më i përpunuar i gjuhës së popullit shqiptar, ka qenë një proces i gjatë, që ka filluar që në shekujt XVI-XVIII, por përpunimi i saj hyri në një periudhë të re, në shekullin XIX, gjatë [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]]. Në vitin 1824 [[Naum Veqilharxhi]] filloi punën për të krijuar [[Alfabeti shqip|alfabetin shqip]] dhe në vitin [[1844]] dhe 1845 u botua “[[Ëvetari|Evetar]]”-i. Vaqilharxhi ishte i pari që shprehu qëllimet e [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare Shqiptare]] nëpërmjet traktatit të tij, parathënies së “Evetar”-it të parë dhe shumë shkrimeve të tjera.<ref>[http://www.panorama.com.al/veqilharxhi-babai-i-alfabetit-dhe-abetares-shqiptare/ Veqilharxhi,Babai i alfabetit dhe gjuhës shqipe]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kosovarimedia.com/index.php/personalitete/37552-naum-veqilharxhi-1797-1846.html|title=Naum Veqilharxhi 1797-1846|url-status=dead|language=sq|access-date=7 dhjetor 2017|archive-date=19 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319144133/http://kosovarimedia.com/index.php/personalitete/37552-naum-veqilharxhi-1797-1846.html}}</ref> Në programin e Rilindjes, mësimi dhe lëvrimi i gjuhës amtare, përpjekjet për pasurimin e saj dhe pastrimin nga fjalët e huaja dhe të panevojshme, zinin një vend qendror. Gjatë kësaj periudhe, u zhvillua një veprimtari e gjerë letrare, kulturore dhe gjuhësore. Në vitin 1879, u krijua “[[Shoqëria e të Shtypurit Shkronja Shqip|Shoqata e të shtypurit shkronja shqip]]”, që i dha një shtysë të re kësaj veprimtarie.<ref>[https://www.shqiperia.com/Shoqeria-e-te-Shtypurit-Shkronja-Shqip-(Shoqeria-e-Stambollit-1879).313/ Shoqeria e te Shtypurit Shkronja Shqip (Shoqeria e Stambollit 1879)]</ref> U hartuan gramatikat e para me synime normative dhe u bë hapi i parë për hartimin e një fjalori kombëtar i gjuhës shqipe, që është “[[Kostandin Kristoforidhi#Përkthime dhe vepra|Fjalori i Gjuhës Shqipe]]” i [[Kostandin Kristoforidhi]]t, i botuar pas vdekjes së autorit, më 1904. Gjatë periudhës së Rilindjes Kombëtare, u përvijuan dy variante letrare të kombit shqiptar<ref>http://modersmal.skolverket.se/albanska/index.php/component/content/article?id=76:prof-dr-bahri-beci-qmbi-disa-pikalpamje-palr-shqipaln-e-shkruarq{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}}</ref>, varianti letrar jugor dhe varianti letrar verior. U bënë gjithashtu, përpjekje për afrimin e këtyre varianteve dhe për njësimin e gjuhës letrare. Detyra e parë që duhej zgjidhur, ishte njësimi i alfabetit. Deri atëherë, shqipja ishte shkruar në disa alfabete: [[alfabeti latin]], [[alfabeti grek]], alfabeti turko-arab dhe alfabete të veçanta. Këtë detyrë e zgjidhi [[Kongresi i Manastirit]], i mbledhur më 14 deri më 22 nëntor të vitit 1908, në qytetin e [[Manastiri (qytet)|Manastirit]], që sot ndodhet në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Ne këtë Kongres, pas shumë diskutimesh, u vendos që të përdorej një alfabet i ri, i mbështetur tërësisht në alfabetin latin, i plotësuar me nëntë digrame ('''dh''', '''g'''j, '''ll''', '''nj''', '''rr''', '''sh''', '''th''', '''xh''', '''zh'''), dhe me dy shkronja me shenja diakritike ('''ç''', '''ë'''), është alfabeti që ka edhe sot në përdorim gjuha shqipe. Kongresi e la të lire edhe përdorimin e alfabetit të Stambollit, që kishte mjaft përhapje, por koha ja lëshoi vendin alfabetit të ri, që u paraqit në Kongres, pra alfabetit të sotëm. Një hap tjetër për njehsimin e gjuhës letrare shqipe, bëri [[Komisia Letrare Shqipe]], që u mblodh në [[Shkodra|Shkodër]] në vitin 1916. Komisioni nënvizoi si detyrë themelore lëvrimin e gjuhës letrare shqipe dhe zhvillimin e letërsisë shqiptare. Ky komision [[gjuhëtar]]ësh e [[Shkrimtarë shqiptar|shkrimtarësh]], krijuar nën pushtim-administrimin austro-hungarez, për të ndihmuar në formimin e një gjuhe letrare të përbashkët përmes afrimit të dy varianteve letrare në përdorim, vlerësoi të adaptojë idiomën gego-jugore të Elbasanit<ref name=":1" />, si një urë në mes [[Toskërishtja|toskërishtes]] dhe [[Gegërishtja|gegërishtes]] dhe përcaktoi disa rregulla për drejtshkrimin e tij, të cilat ndikuan në njësimin e shqipes së shkruar. Vendimet e Komisionit letrar shqip për gjuhën letrare e për drejtshkrimin e saj, u miratuan më vonë edhe nga Kongresi Arsimor i Lushnjës më 1920<ref>Zerdelia E., ''Kongresi arsimor i Lushnjës'', Tiranë : Morava, 2012.</ref> dhe vijuan te zbatoheshin duke fituar terren në zyrat e shtetit dhe në shkolla (sidomos shkollat fillore - Xhuvani për një kohë të gjatë ishte sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Arsimit)<ref name=":1" /> deri në [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore]]. Pas Luftës së Dytë Botërore, puna për njësimin e gjuhës letrare kombëtare (gjuhës standarde) dhe të drejtshkrimit të saj, nisi të organizohet nga [[Akademia e Shkencave e Shqipërisë|Instituti i Shkencave]]. U krijuan komisione të posaçme për hartimin e projekteve të drejtshkrimit. Kështu, u hartuan disa projekte në vitet 1948, 1951, 1953 e 1956. U organizuan gjithashtu, dy konferenca shkencore në vitin 1952, për të diskutuar për problemin e gjuhës letrare.<ref>http://www.gazetatema.net/2017/11/14/analiza-shqipja-dhe-zhvillimi-i-saj-konferenca-ne-jena-ja-cfare-i-terheq-te-huajt-tek-ajo/</ref> Më 1952, [[Lidhja e Shkrimtarëve (Tiranë)|Lidhja e Shkrimtarëve]] e vendosi që botimet të dilnin vetëm toskërisht, duke ngushtuar qerthullin e gegërishtes letrare vetëm tek letërsia artistike. Më [[1967]], u botua nga Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, projekti i ri “[[Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe|Rregullat e drejtshkrimit të shqipes]]”. Ky projekt filloi të zbatohet në të gjithë hapësirën shqiptare, në [[Shqipëria|Republikën e Shqipërisë]], në [[Kosova|Kosovë]] dhe në [[Mali i Zi|Mal të Zi]]. Ndërkohë, përpjekje për njehsimin e gjuhës letrare dhe për drejtshkrimn e saj bëheshin edhe në Kosovë. Në vitin 1968, u mblodh Konsulta Gjuhësore e Prishtinës<ref>{{Cite web|url=http://www.njekomb.com/?p=3715|title=Kopje e arkivuar|access-date=7 dhjetor 2017|archive-date=28 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028234212/http://www.njekomb.com/?p=3715|url-status=dead}}</ref>, e cila, e udhëhequr nga parimi “'''një komb-një gjuhë letrare'''”, vendosi që projekti i ortografisë i vitit 1968, posa të miratohej e të merrte formën zyrtare në [[Shqipëria|Republikën e Shqipërisë]], do të zbatohej edhe në Kosovë. Vendimet e kësaj Konsulte kanë qenë me rëndësi të jashtëzakonshme për njësimin e gjuhës letrare kombëtare shqipe. Projekti "[[Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe#Pika I e Rezolutës|Rregullat e drejtshkrimit të shqipes" i vitit 1967]], pas një diskutimi publik, ai u paraqit për diskutim në Kongresin e Drejtshkrimit të Shqipes, që u mblodh në [[Tirana|Tiranë]], në vitin 1972, i cili ka hyrë në historinë e gjuhës shqipe dhe të kulturës shqiptare, si Kongresi i njësimit të gjuhës letrare kombëtare. Kongresi i Drejtshkrimit të Shqipes, në të cilin morën pjesë delegatë nga të gjitha rrethet e Shqipërisë, nga Kosova, nga Maqedonia e Veriut dhe nga Mali i Zi dhe nga arbëreshët e Italisë, pasi analizoi të gjithë punën e bërë deri atëherë për njësimin e gjuhës letrare, miratoi një rezolutë, në të cilën përveç të tjerash, pohohet se “populli shqiptar ka tashmë një gjuhë letrare të njësuar”. Gjuha letrare kombëtare e njësuar (gjuha standarde), mbështetej kryesisht në variantin letrar të jugut, sidomos në sistemin fonetik por në të janë integruar edhe elemente të variantit letrar të veriut. Pas Kongresit të Drejtshkrimit, janë botuar një varg vepra të rëndësishme, që përcaktojnë normat e gjuhës standarde, siç janë "Drejtshkrimi i gjuhës shqipe" (1973), “Fjalori i gjuhës së sotme letrare" (1980), "[[Fjalor i shqipes së sotme|Fjalori i shqipes së sotme]]" (1984), "[[Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe (2011)|Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe]]" (1976), "Gramatika e gjuhës së sotme shqipe, I Morfologjia" (1995), "Gramatika e gjuhës së sotme shqipe, II Sintaksa" (1997). == Fonologjia == Standardi shqiptar ka 7 [[Zanoret|zanore]] dhe 29 [[Bashkëtingëlloret|bashkëtingëllore]]. Ashtu si [[gjuha angleze]], shqipja ka frikative dhëmbore / θ ð /, të cilat janë të rralla ndër-gjuhësore. Ato janë shkruar si th dhe dh, dhe të ngjashme me bashkëtingëlloret në fillim të anglishtes të hollë dhe kjo. Gegërishtja përdor zanoret e gjata dhe hundore, të cilat mungojnë në [[Toskërishtja|Toskërisht]] dhe zanorja e mesit qendrore është e humbur në fund të fjalës. [[Theksi në gjuhën shqipe|Theksi]] është i ngulitur kryesisht në rrokjen e fundit. == Gramatika == Kategoritë e gramatikës së shqipes janë shumë të afërme me gjuhët e tjera evropiane. Emrat tregojnë dukshëm gjininë, numrin, dhe pesë rasa. Një tipar i pazakonshëm është që emrat ndryshohen më tutje me prapashtesa për të treguar domethënien e caktuar apo pacaktuar: bukë, buka. Mbiemrat-përveç numëror dhe disa shprehje të caktuara sasie-dhe emrat e varur përcjellin emrin të cilin e modifikojnë; dhe ata janë të shquar në kërkimin e pjesëzës që i përcjell ata që pajtohen me emrin. Andaj, në “një burrë i madh, modifikohet nga i madh, i cili paraprihet nga i, i cili pajtohet me termin për “njeri”; gjithashtu në “dy burra të mëdhenj”, mëdhenj, forma mashkullore e shumësit nga i madh, përcjellë emrin burra dhe paraprihet nga një pjesëz që pajtohet me emrin. Foljet kanë numrin dhe një llojllojshmëri të formave të gjetura në Frëngjisht apo Italisht dhe janë mjaft të parregullta në formimin e rrënjëve të tyre. Shumësat e emrit po ashtu janë të dukshëm për parregullsitë në një numër të madh të tyre. Kur të përcaktohet një emër apo një i marrur si i njohur është kundrinori i drejtë, një përemër në rastin e vërtetë që përsëritë këtë informacion po ashtu duhet të futet në shprehjen e foljes; p.sh. I-a dhashë librin atij drejtpërdrejtë është “him-it I-gave the-book to-him, e cila në anglishten standarde do të ishte “I gave the book to him.”Në përgjithësi, gramatika dhe dallimet formale të shqipes na kujtojnë greqishten moderne dhe gjuhët romane, veçanërisht atë rumune. Tingujt sugjerojnë hungarishten apo greqishten, por gegërishtja me zanoret e saj hundore tingëllon më karakteristike. Gramatika e gjuhës shqipe është mjaft e komplikuar në krahasim me gjuhët e tjera indoevropiane. Gjuha shqipe ka 6 ose 5 rasa, emërore, gjinore, dhanore, kallëzore, rrjedhore dhe thirrore, e cila është hequr. Foljet janë mjaft të parregullta. Disa folje si "jap" e "ha", në kohën e shkuar dhe në pjesore ndryshojnë plotësisht në "dhënë" dhe "ngrënë". Foljet të cilat mbarojnë me "t" në vetën e tretë njejës, të kohës së kryer të thjeshtë, marrin dy "tt" p.sh ai "hesht" bëhet "ai heshtte", që shpesh gabimisht shkruhet "heshte". Fjalët në gjuhën shqipe ndiqen nga nyje të shumta, gjë që e bën të komplikuar edhe për folësit e gjuhës shqipe. Ka 27 forma të shumësit. Shumësi i emrave ndiqet nga prapashtesat por, edhe nga ndryshie brenda emrit, p.sh dash-desh, kal-kuaj,djalë-djemë etj. Disa emra asnjëjës nuk ndryshojnë fare, si p.sh nxënës-nxënës, fëmijë-fëmijë etj. == Fonetika == {{Kryesor| shqiptimi}} Transkriptimin në pasoj të përdorimit e '''[[Alfabeti Fonetik Ndërkombëtar|Alfabetit Fonetik Ndërkombëtar]]'''. {| class="wikitable" style="text-align:center"" |+ Alfabeti |- | [[A]] || [[B]] || [[C]] || [[Ç]] || [[D]] || [[DH]] || [[E]] || [[Ë]] | [[F]] || [[G]] || [[Gj]] || [[H]] || [[I]] || [[J]] || [[K]] || [[L]] || [[Ll]] || [[M]] | [[N]] || [[Nj]] || [[O]] | [[P]] || [[Q]] || [[R]] || [[Rr]] || [[S]] || [[Sh]] || [[T]] || [[Th]] || [[U]] || [[V]] || [[X]] | [[Xh]] || [[Y]] || [[Z]] || [[Zh]] |- | [[a]] || [[b]] || [[c]] || [[ç]] || [[d]] || [[dh]] || [[e]] || [[ë]] | [[f]] || [[g]] || [[gj]] || [[h]] || [[i]] || [[j]] || [[k]] || [[l]] || [[ll]] || [[m]] | [[n]] || [[nj]] || [[o]] | [[p]] || [[q]] || [[r]] || [[rr]] || [[s]] || [[sh]] || [[t]] || [[th]] || [[u]] || [[v]] || [[x]] | [[xh]] || [[y]] || [[z]] || [[zh]] |- | {{SAPI|a}} || {{SAPI|b}} || {{SAPI|ʦ}} || {{SAPI|ʧ}} || {{SAPI|d}} || {{SAPI|ð}} || {{SAPI|ɛ}} || {{SAPI|ə}} | {{SAPI|f}} || {{SAPI|g}} || {{SAPI|ɟ}} || {{SAPI|h}} || {{SAPI|i}} || {{SAPI|j}} || {{SAPI|k}} || {{SAPI|l}} || {{SAPI|ɫ}} || {{SAPI|m}} | {{SAPI|n}} || {{SAPI|ɲ}} || {{SAPI|ɔ}} | {{SAPI|p}} || {{SAPI|c}} || {{SAPI|ɾ}} || {{SAPI|r}} || {{SAPI|s}} || {{SAPI|ʃ}} || {{SAPI|t}} || {{SAPI|θ}} || {{SAPI|u}} || {{SAPI|v}} || {{SAPI|ʣ}} | {{SAPI|ʤ}} || {{SAPI|y}} || {{SAPI|z}} || {{SAPI|ʒ}} |} === Tabela nyjëtimore e bashkëtingëlloreve të gjuhës shqipe<ref>{{Cite book|last=Beci|first=Bahri|title=Fonetika e gjuhës shqipe|publisher=EDFA|year=2004|location=Tiranë|pages=44|language=sq}}</ref> === {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |Mënyra e nyjëtimit ! colspan="11" |Vendi i nyjëtimit |- ! !Dybuzore !Buzodhëmbore !Ndër-dhëmbore !Dhëmbore ! colspan="2" |Alveolare !Qiellzore-alveolare !Qiellzore !Velare !Laringale |- | rowspan="2" |'''Mbylltore''' |''të shurdhëta'' |'''p''' | | |'''t''' | colspan="2" |'''c''' |'''ç''' |'''q''' |'''k''' | |- |''të zëshme'' |'''b''' | | |'''d''' | colspan="2" |'''x''' |'''xh''' |'''gj''' |'''g''' | |- | rowspan="2" |'''Fërkimore''' |''të shurdhëta'' | |'''f''' |'''th''' | | colspan="2" |'''s''' |'''sh''' | | |'''h''' |- |''të zëshme'' | |'''v''' |'''dh''' | | colspan="2" |'''z''' |'''zh''' |'''j''' | | |- |'''Hundore''' | |'''m''' | | | | colspan="2" |'''n''' | |'''nj''' | | |- |'''Anësore''' | | | | |'''ll''' | colspan="2" |'''l''' | | | | |- | rowspan="2" |'''Dridhëse''' |''një dridhëse'' | | | | | colspan="2" |'''r''' | | | | |- |''shumë dridhëse'' | | | | | colspan="2" |'''rr''' | | | | |- |'''Pozicioni i majës së gjuhës''' | |'''↓''' |'''↓''' |'''↑''' |'''↑''' |'''↑''' |'''↓''' |'''↑''' |'''↓''' |'''↓''' |'''↓''' |- | colspan="4" |'''Organi nyjëtimor''' | colspan="2" |'''Majore''' '''(apikale)''' | colspan="2" |'''Para-shpinore''' '''(predorsale)''' |'''Majore''' '''(apikale)''' |'''Shpinore''' '''(dorsale)''' | colspan="2" | |} == Fjalori dhe kontaktet me gjuhët e tjera == Edhe pse shqipja ka pranuar huazime nga fqinjët, po ashtu tregon jashtëzakonisht disa dëshmi të kontaktit me Greqishten e lashtë; Si e tillë është Gegërisht mokën (Toskërisht mokër), nga Greqishtja mekhane’. Kontaktet e afërta me Romakët japin shumë huazime latine — mik nga Latinishtja amicus, këndoj nga cantare. Përveç kësaj, huazimet e tilla të fjalëve në Shqip vërtetohen nga ngjashmëritë në zhvillimin e Latinishtes së folur në Ballkan dhe Rumani, një gjuhë e Romantizmit Ballkanik. Për shembull, Latinisht paludem u kthye në padulem dhe pastaj padure në Rumani dhe pastaj pyll në Shqip, të dyja me kuptim të modifikuar. Anasjelltas, rumanishtja po ashtu i ndan disa terma vendorë jo-latinishte me Shqipen — p.sh. Rumanisht brad, Shqip bredh. Andaj këto dy gjuhë reflektojnë kontakte të veçanta historike të kohëve të hershme. Komunikimet e hershme me barbarët me sa duket kontribuuan fjalën "tirq" (nga bashkimi i vjetër “thigh-breech), përderisa huazimet me kontaktet e hershme Sllave mund të atribuojnë në kontaktet kulturore gjatë 500 viteve të kaluara me Venedikasit, Osmanët, Grekët (deri në jug), dhe Sllavët (deri në lindje). Një numër i favorshëm i tipareve — p.sh. formimi i kohës së ardhshme dhe shprehjes së emrit – janë të ndara nga gjuhët tjera të Ballkanit por kanë një origjinë dhe zhvillim të pakuptueshëm, ku ndoshta ne te ardhmen mund të nxirët sekreti kodik i ndërtimit të tyre; Shqipja apo forma e sajë e hershme, shumë lehtë mund të jetë burimi për të zbërthyer mënyrën e ndërtimit te gjuhës se pare universale para çarjeve të mëdha dialektore dhe me vone shendrimit te tyre ne gjuhe te veçanta. Studimi i tipareve të tilla regjionale në Ballkan është bërë një rast klasik për hulumtimi mbi fenomenin e përhapjes së gjuhës. == Alfabeti == [[Alfabeti shqip]] ka tridhjetë e gjashtë shkronja dhe nga to shtatë zanore: A, E, Ë, I, O, U, Y, dhe 29 [[Bashkëtingëlloret|bashkëtingëllore]]: B, C, Ç, D, Dh, F, G, Gj, H, J, K, L, Ll, M, N, Nj, P, Q, R, Rr, S, Sh, T, Th, V, X, Xh, Z, Zh. Rreshtat e mësiperme i përkasin versionit zyrtar të përkufizimit të Alfabetit Shqip. Versioni i saktë është dhe duhet të jetë ky: [[Alfabeti shqip]] ka 27 shkronja dhe 9 grupshkronja ([[digrafi]]) bashkëtingëlluese që së bashku përbëjnë 36 tingujt e Gjuhës Shqipe të folur. Ndahen në: shtatë zanore: A, E, Ë, I, O, U, Y, në 20 bashkëtingëllore: B, C, Ç, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, X, Z, dhe në 9 tinguj: Dh, Gj, Ll, Nj, Rr, Sh, Th, Xh, Zh. Këta 36 tinguj studiohen së bashku në Shkollën Fillore dhe njihen gjithshmërisht që aty e tutje si [[Alfabeti shqip]]. [[Alfabeti]] modern, i vendosur në [[Kongresi i Manastirit|Kongresin e Manastirit]] në vitin [[1908]], është i bazuar në atë [[Alfabeti Latin|Latin]]. [//upload.wikimedia.org/wikipedia/sq/d/d3/Alfabeti_Shqip.ogg Dëgjoni shqiptimin e alfabetit] (Skedar ne formatin [[Ogg Vorbis]], madhësia 146KB). == Veçori tipologjike të shqipes së sotme standarde == Nga ana strukturore, paraqitet sot si një gjuhë sintetiko-analitike, me një mbizotërim të tipareve sintetike dhe me një prirje drejt analitizmit. Një pjesë e mirë e tipareve të saj fonetike dhe gramatikore, janë të trashëguara nga një periudhë e lashtë indoevropiane, një pjesë tjetër janë zhvillime te mëvonshme. Shqipja ka sot një sistem fonologjik të vetin, që përbëhet nga shtatë fonema zanore dhe 29 fonema bashkëtingëllore. Shkruhet me alfabet latin të caktuar në vitin 1908 në Kongresin e Manastirit. Alfabeti i shqipes ka 36 shkronja, nga të cilat 25 janë të thjeshta (a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, x, y, 9 janë bigrame (dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh)) dhe 2 me shkronja diakritike (ë, ç). Shqipja ka theks intensiteti dhe përgjithësisht të palëvizshëm gjate fleksionit. Në shumicën e rasteve, sidomos në sistemin emëror, theksi bie në rrokjen e parafundit. Shqipja ka një sistem të zhvilluar (të pasur) formash gramatikore, ka një sistem lakimi binar: lakimin e shquar dhe të pashquar, ruan ende mirë format rasore (ka pesë rasa), sistemin prej tri gjinish (mashkullore, femërore dhe asnjanëse), kjo e fundit po shkon drejt zhdukjes, mbahet vetëm në një kategori të veçantë emrash foljorë, të tipit: të shkruarit, të menduarit, etj. Sistemi emëror ka trajtë të shquar dhe të pashquar dhe për pasojë, edhe lakim të shquar e të pashquar; nyja shquese është e prapavendosur si në rumanisht dhe në bullgarisht; ka nyje të përparme te emrat në rasën gjinore (i, e malit) dhe te mbiemrat e nyjshëm (i mirë, i vogël, etj)., te emrat asnjanës të tipit të folurit, etj. Përvec fleksionit me mbaresa të veçanta, shqipja njeh edhe fleksionin e brendshëm (dash ~ desh, marr ~ merr); ka dy tipe strukturorë mbiemrash të ngjashëm (i madh, i ndershëm) dhe të panyjshëm (trim, besnik). Te numërorët përdor kryesisht sistemin decimal (dhjetë, tridhjetë, pesëdhjetë), por ruan edhe sistemin vigezimal (njëzet, dyzet); numërorët e përberë nga 11-19, formohen duke vënë numrin e njësheve përpara, parafjalën mbë dhe pastaj dhjetëshet (njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë, etj) si në rumanisht dhe në gjuhët sllave. Sistemi foljor paraqitet mjaft i larmishëm. Shqipja ka një sistem të pasur formash mënyrore dhe kohore, një pjesë të e cilave janë të trashëguara nga një periudhë e hershme, një pjesë janë kryer gjatë evolucionit të saj historik. Folja ka gjashtë mënyra; (dëftore, lidhore, kushtore, habitore, dëshirore, urdhërore) dhe tri forma të pashtjelluara (pjesore, paskajore dhe përcjellore). Koha e ardhshme ndërtohet në mënyre analitike, me dy forma: me do (forma e foljes dua) + lidhore (do të punoj) dhe me foljen ndihmëse kam + paskajore (kam për të punuar). Rendi i fjalëve në fjali është përgjithësisht i lirë, por më i zakonshmi është rendi: kryefjalë + folje + objekt. Leksiku përbëhet nga fjalë me preardhje vendase e nga fjalë të huazuara. Fjalët me burim vendas trashëgohen nga periudha e lashtë indoevropiane (ditë, natë, dimër, motër, jani, etj.), ose janë formuara më vonë, me mjete të shqipes (ditor, dimëror, i përnatshëm). Për fjalët e huazuara qe disa mendojnë vijnë nga gjuhët e popujve me të cilët shqiptarët kanë pasur marrëdhënie gjatë shekujve, greqishtja e vjetër dhe e re, latinishtja e gjuhët romane, gjuhët sllave, turqishtja, frëngjishtja, është një proces i gjate ne diskutim dhe analizim. Kjo për arsyen e thjeshte sepse burimi i pare i tyre dyshohet se është përsëri gjuha shqipe e folur. Metodat e krahasimit ne shkencën e Entomologjisë nuk janë akoma ne nivelin e saktësisë se duhur përderisa nuk arrihet te zbërthehet ne njësinë minimale kuptimi logjik i simbolo-shkronjave te alfabetit grek dhe atij latin. == Përhapja e gjuhës shqipe == Shqipja flitet sot nga më se gjashtë milionë vetë në Republikën e Shqipërisë, në Kosovë, në viset shqiptare të Maqedonisë së Veriut, të Malit të Zi, të Serbisë jugore, si dhe në viset e Çamërisë në Greqi. Shqipja flitet gjithashtu, në ngulimet shqiptare në Itali, në Greqi, në Bullgari, në Ukrainë, si dhe në shqiptarë të mërguar në viset e ndryshme të botës para Luftës se Dytë Botërore dhe në këtë dhjetëvjeçarin e fundit. Gjuha shqipe mësohet dhe studiohet në disa universitete dhe qendra albanologjike në bote, si në Paris, Romë, Napoli, Kozencë, Palermo, Shën Pjetërburg (Leningrad), Pekin, München, Bukuresht, Selanik, Sofie, etj. == Studimet për gjuhën shqipe == Gjuha dhe kultura e shqiptarëve, lashtësia dhe karakteri origjinal i tyre, kanë tërhequr prej kohësh vëmendjen e studiuesve të huaj dhe shqiptarë që në shekullin XVIII dhe më parë. Në mënyrë të veçantë, gjuha, historia dhe kultura e shqiptarëve, tërhoqi vëmendjen e botës gjermane. Me të u mor edhe një filozof i madh, siç ishte [[Gotfried Leibniz]], që punoi një shekull para lindjes së gjuhësisë krahasimtare. Ai mendonte, se studimi krahasues i gjuhëve ishte themelor për të ndërtuar një histori universale të botës, për ta kuptuar dhe për ta shpjeguar atë. Në disa letra, qe ai i shkruante një bibliotekari të Bibliotekës Mbretërore të Berlinit, në fillim të shekullit XVIII, shprehet edhe për natyrën dhe prejardhjen e gjuhës shqipe dhe pas disa luhatjeve, arriti në përfundimin, se shqipja është gjuha e ilirëve të lashtë. Megjithatë, studimet shkencore për gjuhën shqipe, si dhe për shumë gjuhë të tjera, nisën pas lindjes së gjuhësisë historike-krahasuese nga mesi i shekullit XIX. Një nga themeluesit e kësaj gjuhësie, dijetari gjerman Franz Bopp, arriti të provonte që në vitin 1854, se shqipja bënte pjesë në familjen e gjuhëve indoevropiane dhe se zinte një vend të veçantë në këtë familje gjuhësore. Pas tij, studiues të tjerë, si G. Meyer, H. Pedersen, N. Jokli, studiuan aspekte të ndryshme të leksikut dhe të strukturës gramatikore të gjuhës shqipe. G. Meyer do të hartonte që në vitin 1891 një Fjalor etimologjik të Gjuhës shqipe (Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache, Strasburg 1891), i pari fjalor i këtij lloji për shqipen. Përveç këtyre, një varg i madh gjuhëtarësh të huaj, si F. Miclosich, G. Weigand, C. Tagliavini, St. Man, E. Hamp, A. Desnickaja, H. Ölberg, H. Mihaescu, W. Fredler, O. Bucholtz, M. Huld, G. B. Pellegrini, etj. kanë dhënë kontribute të shënuara për studimin e historisë së gjuhës shqipe, të problemeve që lidhen me prejardhjen e saj, me etimologjinë, fonetikën dhe gramatikën historike, si edhe në studimin e gjendjes së sotme të shqipes. Ndërkohë, krahas studimeve për gjuhën shqipe të albanologëve të huaj, lindi dhe u zhvillua edhe gjuhësia shqiptare. Ajo i ka fillimet e saj që në shekullin XVII, kur Frang Bardhi botoi të parin fjalor të gjuhës shqipe “Dictionarium Latino-Epiroticum” (1635). Gjatë Rilindjes Kombëtare u botuan disa gramatika të gjuhës shqipe. Kështu, në vitin 1864, Dhimitër Kamarda, nga arbëreshët e Italisë, botoi veprën “Laggio della grammatica comparata sulla lingua albanese”, Livorno 1864, vëll.II “L’Apendice al saggio dalla gramatica comparata sulla lingua albanese”, Prato 1866. Më 1882, Kostandin Kristoforidhi botoi “Gramatikën e gjuhës shqipe” dhe më 1806, Sami Frashëri botoi “Shkronjëtoren e gjuhës shqipe”, dy vepra gjuhësore të rëndësishme të shekullit XIX për gramatologjinë e gjuhës shqipe. Nga fundi i shekullit XIX, Kostandin Kristoforidhi përgatiti edhe një “Fjalor të gjuhës shqipe”, i cili u botua në vitin 1904 dhe përbën veprën më të rëndësishme të leksikografisë shqiptare, që u botua para Luftës se Dytë Botërore. Në vitin 1909, botohet Fjalori i shoqërisë “Bashkimi”. Pas shpalljes së Pavarësisë, u botuan një varg gramatikash dhe fjalorë dygjuhësh, për të plotësuar nevojat e shkollës dhe të kulturës kombëtare. Në fushën e gramatikës u shqua sidomos Prof. Dr. Aleksandër Xhuvani. Aleksandër Xhuvani (1880-1961) kreu studimet e larta në Universitetin e Athinës. Veprimtaria e tij për studimin e gjuhës shqipe dhe arsimin kombëtar, e nisi që gjatë periudhës së Rilindjes Kombëtare. Bëri një punë të madhe për pajisjen e shkollës sonë me tekste të gjuhës shqipe, të letërsisë, të pedagogjisë dhe të psikologjisë. Drejtoi e punoi për hartimin e udhëzuesve drejtshkrimorë në vitet 1949, 1951, 1954, 1956. Pati një veprimtari të gjerë në fushën e pastërtisë së gjuhës shqipe e të pasurimit të saj dhe botoi veprën “Për pastërtinë e gjuhës shqipe” (1956). Bashkëpunoi me profesorin Eqrem Çabej, për hartimin e veprave “Parashtesat” (1956) dhe “Prapashtesat e gjuhës shqipe” (1962), trajtesa themelore në fushën e fjalëformimit të gjuhës shqipe. Ai botoi gjithashtu edhe një varg punimesh monografike për pjesoren, paskajoren dhe parafjalët e gjuhës shqipe. Ai ishte njohës i mirë dhe mbledhës i pasionuar i visarit leksikor të gjuhës së popullit. Fjalët dhe shprehjet e mbledhura, u botuan pjesërisht pas vdekjes, në formën e një fjalori. Përgatiti një botim të dytë të “Fjalorit të gjuhës shqipe” të Kristoforidhit (1961). Vepra e plotë e tij, e projektuar në disa vëllime, ende nuk është botuar. Në vitin 1980 është botuar vëllimi i parë. Një zhvillim më të madh njohu gjuhësia shqiptare në gjysmën e dytë të shekullit XX, kur u krijuan edhe institucione shkencore të specializuara, si Universiteti i Tiranës, Universiteti i Prishtinës dhe Akademia e Shkencave, Universiteti i Shkodrës, më vonë, Universiteti i Elbasanit, Universiteti i Gjirokastrës, Universiteti i Vlorës, Universiteti i Tetovës, etj. Gjatë kësaj periudhe, u hartuan një varg veprash përgjithësuese nga fusha të ndryshme të gjuhësisë. Në fushën e leksikologjisë dhe të leksikografisë, përveç studime leksikologjike, u hartuan edhe një varg fjalorësh të gjuhës shqipe dhe fjalori dygjuhësh, nga të cilët, më kryesorët janë: “Fjalori i gjuhës shqipe” (1954), “Fjalori i gjuhës së sotme shqipe” (1980), “Fjalori i shqipes së sotme” (1984), “Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe” (1976), “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe” (1973), etj. Kohët e fundit kanë dalë edhe “Fjalor frazeologjik i gjuhës shqipe” (2000) dhe “Fjalor frazeologjik ballkanik” (1999). Në fushën e dialektologjisë është bërë përshkrimi e studimi i të gjithë të folurave të shqipes dhe është hartuar “Atlasi dialektologjik i gjuhës shqipe”, një vepër madhore që pritet të dalë së shpejti nga shtypi. Është bërë gjithashtu, studimi i fonetikës dhe i strukturave gramatikore të gjuhës shqipe përmes studimeve të veçanta dhe përmes gramatikave të ndryshme, niveleve të ndryshme, nga të cilat, më e plota është “Gramatika e gjuhës shqipe” I Morfologjia (1995), II Sintaksa (1997), hartuar nga Akademia e Shkencave, në bashkëpunim me Universitetin e Tiranës, me kryeredaktor Mahir Domin. Një vend të gjerë në studimet gjuhësore të këtij gjysmëshekulli, kanë zënë problemet e historisë së gjuhës shqipe, problemet e etnogjenezës së popullit shqiptar e të gjuhës shqipe, të etimologjisë, të fonetikës dhe të gramatikës historike, etj. Disa nga veprat themelore në këto fusha janë: "Studime etimologjike në fushë të shqipes” në 7 vëllime, nga E.Çabej; “Meshari” i Gjon Buzukut (E.Çabej); “Gramatika historike e gjuhës shqipe” (Sh. Demiraj); “Fonologjia historike e gjuhës shqipe” (Sh. Demiraj); “Gjuhësia ballkanike” (Sh. Demiraj), etj. Eqrem Çabej (1908-1980). Studiuesi më i shquar i historisë së gjuhës shqipe dhe një nga personalitetet më në zë të kulturës shqiptare. Pasi bëri studimet e para në vendlindje (Gjirokastër), studimet e larta i kreu në Austri, në fushën e gjuhësisë së krahasuar indoevropiane. Pas mbarimit të studimeve, kthehet në atdhe dhe fillon veprimtarinë shkencore e arsimore në vitet ’30 të këtij shekulli dhe punoi në këto fusha për një gjysëm shekulli, duke lënë një trashëgimi të pasur shkencore. Eqerem Çabej solli dhe zbatoi në gjuhësinë shqiptare metodat dhe arritjet shkencore të gjuhësisë evropiane, duke kontribuar shumë në ngritjen e nivelit shkencor të studimeve gjuhësore shqiptare. Eqerem Cabej punoi shumë në disa fusha të dijes, por u shqua sidomos në fushën e historisë së gjuhës, në trajtimin e problemeve të origjinës së gjuhës shqipe, të autoktonisë së shqiptarëve e të etimologjisë dhe të filologjisë së teksteve të vjetra. Veprat themelore të tij janë: “Studime etimologjike në fushë të shqipes”, në shtatë vëllime, I “Hyrje në historinë e gjuhës shqipe”, II “Fonetikë historike” (1958), “Meshari i Gjon Buzukut” (1968), “Shqiptarët midis perëndimit dhe lindjes” (1944). Ai është bashkautor edhe në një varg veprash në fushën e gjuhës së sotme, siç janë: “Fjalor i gjuhës shqipe” (1954), “Rregullat e drejtshkrimit të gjuhës shqipe” (1972), “Fjalori drejtshkrimor”. Përveç veprave, ai ka botuar një varg studimesh në revista shkencore brenda e jashtë vendit dhe ka mbajtur dhjetëra referate e kumtesa në kongrese e konferenca kombëtare e ndërkombëtare, të cilat kanë bërë të njohura arritjet e gjuhësisë shqiptare në botë, duke rritur kështu prestigjin e saj. Veprat e Prof. Eqrem Çabej janë botuar në tetë vëllime, në Prishtinë, me titullin “Studime gjuhësore”. Me veprimtarinë e shumanshme shkencore e me nivel të lartë, Eqrem Çabej ndriçoi shumë probleme të gjuhës shqipe dhe të kulturës shqiptare, duke argumentuar lashtësinë dhe origjinën ilire të saj, vitalitetin e saj ndër shekuj dhe marrëdhëniet me gjuhët dhe kulturat e popujve të tjerë. Gjatë kësaj periudhe, gjuhësia shqiptare zgjidhi edhe problemin e gjuhës shqipe letrare kombëtare, të njësuar me çështjet teorike të së cilës është marrë veçanërisht prof. Androkli Kostallari. Në kuadrin e punës që është bërë në fushën e gjuhësisë normative dhe të kulturës së gjuhës, janë hartuar dhe një numër i madh fjalorësh terminologjikë për degë të ndryshme të shkencës e të teknikës. Përveç veprave të shumta që janë botuar në fushën e gjuhësisë, veprimtaria e gjuhësisë studimore e studiuesve shqiptarë pasqyrohet në botimin e disa revistave shkencore, nga të cilat më kryesoret sot, janë: “Studime filologjike” (Tiranë); “Gjuha shqipe” (Prishtinë); “Studia albanica” (Tiranë); “Jehona” (Shkup); etj. Studime te rëndësishme mbi gjuhën shqipe janë bërë nga gjuhëtarë në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Mal i Zi, ku janë botuar një numër i konsiderueshëm veprash mbi historinë e gjuhës shqipe, fonetikën, gramatikën, leksikun etj. Prof. Idriz Ajeti shquhet për kontributin e veçantë që ka dhënë në këtë fushë. Kontribut të veçantë për gjuhen shqipe kanë dhenë edhe shqiptaret e vendosur në Itali, të njohur si “[[arbëreshë|Arbëresh]]”. Disa nga figurat më të shquara të gjuhësisë shqiptare të këtyre dy shekujve të fundit, janë: [[Dhimitër Kamarda]] (arbëresh i Italisë), [[Kostandin Kristoforidhi]], [[Sami Frashëri]], Aleksandër Xhuvani, [[Eqerem Çabej]], [[Selman Riza]], [[Kostaq Cipo]], [[Mahir Domi]], [[Shaban Demiraj]], [[Androkli Kostallari]], [[Idriz Ajeti]], [[Gjovalin Shkurtaj]] etj. Ekziston një qasje e re studimore që tregon origjinën e lashtë te gjuhes duke përdorur së bashku logjikën, filozofinë dhe etimologjinë. Pionieri në këtë qasje të re është [[Petro Zheji]] i cili përfundoi punën e tij unike me librin e tij të fundit "Roli mesianik i shqipes" botuar në vitin 2015. Ai prezanton një mënyrë të re të klasifikimit të gjuhëve, në semantike dhe simbolike. Ai mendon se gjuha e vetme simbolike e mbijetuar është gjuha shqipe, me ane te simboleve te gjuhes shqipe ne mund të copëtojmë secilen fjale te cdo gjuhe dhe të gjejmë kuptimin e saj motivues në të. Për të demonstruar teorinë e tij ai merr 863 shembuj në shumë gjuhë: Kineze, Sanskritishte, Anglishte, Rusishte, Hindishte, Turqishte, Greqishte, Latinishte, Hebraishte, Gjermanishte, proto-gjermanishte, italishte, japoneze, indonezishte dhe persishte. Rrënjët primordiale të gjuhës shqipe u mbuluan edhe në librin e tij "Libri i aforizmave" i botuar në vitin 2012.<ref>Balliu, Suadela (2015-03-21), [http://www.arberianews.com/petro-zheji-nje-profet-per-gjuhen-shqipe/ Petro Zheji, një profet për gjuhën shqipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127083900/http://www.arberianews.com/petro-zheji-nje-profet-per-gjuhen-shqipe/ |date=27 janar 2018 }}, Arberia News</ref> === Bibliografia === * Ajeti, Idriz. “La présence de l’albanais dans les parlers des populations slaves de la Péninsule balkanique à la lumière de la langue et de la toponymie”, ''[[Studia Albanica]]'' 2 (1968): 131–6. * Ajeti, Idriz. “Për historinë e marrëdhënieve të hershme gjuhësore shqiptare-sllave”, ''[[Studime Filologjike]]'' 4 (1972): 83–94 (reprint in ''Gjurmime albanologjike – Seria e shkencave filologjike II – 1972''. Prishtina: 1974, fq.&nbsp;33–44). * Arapi, Inna. ''Der Gebrauch von Infinitiv und Konjunktiv im Altalbanischen mit Ausblick auf das Rumänische''. Hamburgu: Kovač, 2010. * Banfi, Emanuele. ''Linguistica balcanica''. Bolonja: Zanichelli, 1985. * Banfi, Emanuele. ''Storia linguistica del sud-est europeo: Crisi della Romània balcanica tra alto e basso medioevo''. Milano: Franco Angeli, 1991. * Bonnet, Guillaume. ''Les mots latins de l’albanais''. Parisi/Montreali: L'Harmattan, 1998. * [[Franz Bopp|Bopp, Franz]]. “Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen”, in ''Königliche Preußische Akademie der Wissenschaften. Abhandlungen der philosophisch-historischen Klasse''. Berlin: J. Stargardt, 1855, fq.&nbsp;459–549. * Boretzky, Norbert. ''Der türkische Einfluss auf das Albanische''. 2 vëll. vëll. 1: ''Phonologie und Morphologie der albanischen Turzismen''; vël. 2: ''Wörterbuch der albanischen Turzismen''. Vizëbadeni: Otto Harrassowitz, 1975. * Buchholz, Oda & Wilfried Fiedler. ''Albanische Grammatik''. Lajpcigu: VEB Verlag Enzyklopädie, 1987. * [[Eqrem Çabej|Çabej, Eqrem]]. “Disa probleme themelore të historisë së vjetër të gjuhës shqipe”, ''Buletin i Universitetit Shtetëror të Tiranës. Seria e Shkencave Shoqërore'' 4 (1962): 117-148 (In German''Studia Albanica'' 1 (1964)) * Çabej, Eqrem. “Zur Charakteristik der lateinischen Lehnwörter im Albanischen”, ''Revue roumaine de linguistique'' 7, vol. 1 (1962): 161–99 (In Albanian “Karakteristikat e huazimeve latine të gjuhës shqipe”, ''Studime Filologjike'' 2 (1974): 14-51) * Çabej, Eqrem. “Rreth disa çështjeve të historisë së gjuhës shqipe”, ''Buletin i Universitetit Shtetëror të Tiranës. Seria e Shkencave Shoqërore'' 3 (1963): 69-101. (In Romanian ''Studii și cercetări lingvistiche'' 4 (1954)) * Çabej, Eqrem. “Mbi disa rregulla të fonetikës historike të shqipes”, ''Studime Filologjike'' 2 (1970): 77-95 (In German “Über einige Lautregeln des Albanischen”, ''[[Die Sprache]]'' 18 (1972): 132–54) * Çabej, Eqrem. “L'ancien nom national des albanais”, ''Studia Albanica'' 1 (1972): 1-40. * Çabej, Eqrem. “Problemi i vendit të formimit të gjuhës shqipe”,''Studime Filologjike'' 4 (1972): 3-27. * Çabej, Eqrem. ''Studime etimologjike në fushë të shqipes''. 7 vëll. Tiranë: Akademia et Shkencave e Republikës Popullore të Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, 1976–2014. * Camaj, Martin. ''Albanische Wortbildung''. Vizëbadeni: Otto Harrassowitz, 1966. * Camaj, Martin. ''Albanian Grammar''. Trans. Leonard Fox. Vizëbadeni: Otto Harrassowitz, 1984. * Camarda, Demetrio. ''[https://books.google.com/books?id=YWQCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Saggio+di+grammatologia+comparata+sulla+lingua+albanese&cd=2#v=onepage&q&f=false Saggio di grammatologia comparata sulla lingua albanese]''. Livorno: Successore di Egisto Vignozzi, 1864. * Camarda, Demetrio. ''[https://books.google.com/books?id=syYTAAAAYAAJ&pg=PT238&dq=Appendice+al+Saggio+di+grammatologia+sulla+lingua+albanese&cd=2#v=onepage&q&f=false Appendice al saggio di grammatologia comparata sulla lingua albanese]''. Prato, 1866. * Campbell, George L., ed. ''Compendium of the World's Languages'', bot. i 2-të. Vol. 1: ''Abaza to Kurdish'', s.v. “Albanian”. Londra/Nju Jork: Routledge, 2000, pp. 50–7. * [[Wacław Cimochowski|Cimochowski, Wacław]]. “Recherches sur l'histoire du sandhi dans la langue albanaise”, ''Lingua Posnaniensis'' 2 (1950): 220–55. * Cimochowski, Wacław. “Des recherches sur la toponomastique de l'Albanie”, ''Lingua Posnaniensis'' 8 (1960): 133–45. * Cimochowski, Wacław. “Pozicioni gjuhësor i ilirishtes ballkanike në rrethin e gjuhëve indoevropiane”, ''Studime Filologjike'' 2 (1973). * Demiraj, Bardhyl. ''Albanische Etymologien: Untersuchungen zum albanischen Erbwortschatz''. Amsterdam–Atlanta: Rodopi, 1997. * [[Shaban Demiraj|Demiraj, Shaban]]. “Albanian”, in ''[https://books.google.com/books?id=vwUMNCYbLL0C&printsec=frontcover&dq=The+Indo-European+Languages,+Anna+Giacalone+Ramat+and+Paolo+Ramat&hl=en&ei=RoLuS4jZL4T78Ab9x9D9Cg&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=1&ved=0CCkQ6wEwAA#v=onepage&q&f=false The Indo-European Languages]''. Edited by Anna Giacalone Ramat dhe Paolo Ramat. Londra/Nju Jork: Routledge, 1998, fq. 480–501. * Demiraj, Shaban. ''Gramatikë historike e gjuhës shqipe'', bot. i 2-të i përmbledhur, Tirana: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2015 (bot. i parë, 1986). * Demiraj, Shaban. ''Gjuha shqipe dhe historia e saj''. Tirana: Shtëpia botuese e librit universitar, 1988. * Demiraj, Shaban. ''Fonologjia historike e gjuhës shqipe''. (Akademia e Shkencave e Shqiperise. Instituti i Gjuhesise dhe i Letersise). Tirana: TOENA, 1996. * Demiraj, Shaban. ''Prejardhja e shqiptarëve në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe''. Tirana: Shkenca, 1999. * De Simone, Carlo. “Gli illiri del Sud. Tentativo di una definizione”, ''Iliria'' 1 (1986). * Desnickaja, Agnija. ''Albanskij jazyk i ego dialekty''. Leningrad: Nauka, 1968. * Desnickaja, Agnija. “Language Interferences and Historical Dialectology”, ''Linguistics'' 113 (1973): 41–57. * Desnickaja, Agnija. ''Osnovy balkanskogo jazykoznanija''. Leningrad: Nauka, 1990. * [[Mahir Domi|Domi, Mahir]]. “Prapashtesa ilire dhe shqipe, përkime dhe paralelizma”, ''Studime Filologjike'' 4 (1974). * Domi, Mahir. “Considérations sur les traits communs ou parallèles de l'albanais avec les autres langues balkaniques et sur leur étude”, ''Studia Albanica'' 1 (1975). * Fortson IV, Benjamin W. “Albanian”, in ''[https://books.google.com/books?id=5hOtPBF6XWwC&printsec=frontcover&dq=%27Indo-European+Language+and+Culture:++An+Introduction%27&cd=1#v=onepage&q&f=false Indo-European Language and Culture: An Introduction]'', bot. i 2-të. Malden: Wiley-Blackwell, 2010, fq. 446–58 (bot. i parë 2004, fq.&nbsp;390–9). * Gjinari, Jorgji. “Për historinë e dialekteve të gjuhës shqipe”,''Studime Filologjike'' 4 (1968). * Gjinari, Jorgji. “Mbi vazhdimësinë e ilirishtes në gjuhën shqipe”,''Studime Filologjike'' 3 (1969). * Gjinari, Jorgji. “Struktura dialektore e shqipes e parë në lidhje me historinë e popullit”, ''Studime Filologjike'' 3 (1976). * Gjinari, Jorgji. “Dëshmi të historisë së gjuhës shqipe për kohën dhe vendin e formimit të popullit shqiptar”, ''Studime Filologjike''3 (1982). * Gjinari, Jorgji. ''Dialektologjia shqiptare''. Prishtina: Universiteti, 1970. * Gjinari, Jorgji, Bahri Beci, Gjovalin Shkurtaj dhe Xheladin Gosturani, ''Atlasi dialektologjik i gjuhës shqipe'', vëll. 1, Napoli: Università degli Studi di Napoli L’Orientali, 2007. * [[Eric P. Hamp|Hamp, Eric P.]], “Albanian”, në ''Encyclopedia of language and linguistics'', 2 vëll., redaktuar nga R. E. Asher, Oksford: Pergamon, 1994, fq.&nbsp;1:65–7. * Huld, Martin E., ''Basic Albanian etymologies''. Columbus (Ohio): Slavica Publishers, 1984. * Katičić, Radoslav. ''Ancient languages of the Balkans''. 2 vols. Haga/Parisi: Mouton, 1976. * Kopitar, Jernej K. “Albanische, walachische und bulgarische Sprache”, ''Jahrbücher der Literatur (Wien)'' 46 (1829): 59–106. * [[Paul Kretschmer|Kretschmer, Paul]]. ''[https://books.google.com/books?id=f00TAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=Einleitung+in+die+Geschichte+der+griechischen+Sprache&cd=1#v=onepage&q&f=false Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache]''. Göttingen, 1896. * Kretschmer, Paul. “Sprachliche Vorgeschichte des Balkans”,''Revue internationale des études balkaniques'' 2, no. 1 (1935): 41–8. * Lloshi, Xhevat. “Substandard Albanian and Its Relation to Standard Albanian”, in ''Sprachlicher Standard und Substandard in Südosteuropa und Osteuropa: Beiträge zum Symposium vom 12.-16. Oktober 1992 in Berlin''. Edited by Norbert Reiter, Uwe Hinrichs & Jirina van Leeuwen-Turnovcova. Berlini: Otto Harrassowitz, 1994, fq.&nbsp;184–94. * Lloshi, Xhevat. “Albanian”, in ''Handbuch der Südosteuropa-Linguistik''. Edited by Uwe Hinrichs. Vizëbadeni: Otto Harrassowitz, 1999, fq.&nbsp;277–99. * Lloshi, Xhevat. ''[https://books.google.com/books?id=9_gXTda0HS8C&pg=PA191&dq=gjuha+letrare+dhe+gjuha+standarde#v=onepage&q&f=false Rreth alfabetit të shqipes: me rastin e 100-vjetorit të Kongresit të Manastirit]''. Skopje–Prishtina–Tiranë: Logos-A, 2008. * [[Maximilian Lambertz|Lambertz, Maximilian]]. ''Lehrgang des Albanischen''. 3 vols., vol. 1: ''Albanisch-deutsches Wörterbuch''; vol. 2: ''Albanische Chrestomathie''; vol. 3: ''Grammatik der albanischen Sprache''. Berlin: [[Deutscher Verlag der Wissenschaften]] 1954; Berlin 1955; Halle an der Saale 1959. * [[J. P. Mallory|Mallory, J.P.]] & [[Douglas Q. Adams|D. Q. Adams]]. “Albanian language”, në ''Encyclopedia of Indo-European culture''. Londra: Fitzroy Dearborn, 1997, fq.&nbsp;8–11. * Matzinger, Joachim. “Die Albaner als Nachkommen der Illyrier aus der Sicht der historischen Sprachwissenschaft”, në ''Albanische Geschichte: Stand und Perspektiven der Forschung''. Edited by Oliver Jens Schmitt & Eva Frantz. Mynihu: R. Oldenburg Verlag, 2009, fq.&nbsp;13–35. * Matzinger, Joachim. “Der lateinisch-albanische Sprachkontakt und seine Implikationen für Vorgeschichte des Albanischen und der Albaner”, në ''Südosteuropäische Romania: Siedlungs-/Migrationsgeschichte und Sprachtypologie''. Edited by Wolfgang Dahmen et al. Tybingen: Narr Verlag, 2012, fq.&nbsp;75–103. * Mayer, Anton. ''Die Sprache der alten Illyrier''. 2 vëll. Vjena: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 1957/1959. * Mann, Stuart E. ''An Albanian Historical Grammar''. Hamburgu: Helmut Buske, 1977. * [[Gustav Meyer|Meyer, Gustav]]. “[https://books.google.com/books?id=E-IGAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Albanesische+Studien&cd=1#v=onepage&q&f=false Albanesische Studien I. Die Pluralbildungen der albanesischen Nomina]”, in ''Sitzungsberichte der philosophisch-historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften'' 104 (1883): 257–362. * [[Franc Miklošič|Miklošič, Franz]]. ''Albanische Forschungen''. 2 vols., vol. 1: ''Die slavischen Elemente im Albanischen''; vol. 2: ''Die romanischen Elemente im Albanischen''. Vjena: Karl Gerold's Sohn, 1870. * Mihăescu, Haralambie. “Les éléments latins de la langue albanaise”, ''Révue des études sud-est européennes'' 4 (1966): 5–33, 323–53. * Mihăescu, Haralambie. ''La langue latine dans le sud-est de l’Europe''. Bukureshti: Editura Academiei; Parisi: Les Belles Lettres, 1978. * Newmark, Leonard, Philip Hubbard dhe Peter Prifti, ''Standard Albanian: A Reference Grammar for Students''. Stanford: Stanford University Press, 1982. * Ölberg, Hermann. “Einige Uberlegungen zur Autochtonie der Albaner auf der Balkanhalbinsel”, in ''Akten der internationalen albanologischen Kolloquiums, Innsbruck, 1972, zum Gedächtnis an Norbert Jokl''. Edited by Hermann M. Ölberg. Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1977. * Ölberg, Hermann. “Kontributi i gjuhësisë për çështjen e atdheut ballkanik të shqiptarëve”, ''Studime Filologjike'' 3 (1982). * Omari, Anila. ''Marrëdhëniet gjuhësore shqiptaro-serbe''. Tiranë: Botimet albanologjike, 2012. * Pedersen, Holger. “Bidrag til den albanesiske Sproghistorie”, ''Festskrift til Vilhelm Tomsen''. Kopenhaga: Gyldendal, 1894, fq.&nbsp;246–57. * Pedersen, Holger. “Albanesisch”, ''Kritischer Jahrbericht'' 9, vol. 1 (1905): 206–17. Erlangen (1909). * Pellegrini, Giovan Battista. “I rapporti linguistici interadriatici e l’elemento latino dell’albanese”, ''Abruzzo'' 19 (1980): 31-71. * Pellegrini, Giovan Battista. “Disa vëzhgime mbi elementin Latin të shqipes” [Some observations on the Latin element of the Albanian language], ''Studime Filologjike'' 3 (1982); (in Italian) “Alcune osservazioni sull’elemento latino dell’albanese”, ''Studia Albanica'' 1983: 63–83. * Pellegrini, Giovan Battista. ''Avviamento alla linguistica albanese''. Edizione rinnovata. Rende: Università degli studi della Calabria, Centro editoriale e librario, 1997. * Pisani, Vittore. “L’albanais et les autres langues indo-européennes”, in ''Mélanges Henri Grégoire II''. Brukseli, 1950, fq.&nbsp;519–38; reprint in ''Saggi di linguistica storica: Scritti scelti''. Torino: Rosenberg & Sellier, 1959, fq.&nbsp;96–114. * Pisani, Vittore. “Les origines de la langue albanaise, questions de principe et de méthode”, ''Studia Albanica'' 1 (1964): 61–8. * Pisani, Vittore. “Sulla genesi dell'albanese”, in ''Akten der internationalen albanologischen Kolloquiums, Innsbruck, 1972, zum Gedächtnis an Norbert Jokl''. Edited by Hermann M. Ölberg. Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1977, fq.&nbsp;345–66. * [[Vladimir Orel|Orel, Vladimir]]. ''Albanian Etymological Dictionary''. Leida: Brill, 1998. * Orel, Vladimir. ''[https://books.google.com/books?id=xvKH56aT5mEC&printsec=frontcover&dq=Concise+Historical+Grammar+of+the+Albanian+Language&cd=1#v=onepage&q&f=false A Concise Historical Grammar of the Albanian Language: Reconstruction of Proto-Albanian]''. Leida: Brill, 2000. * Price, Glanville (red.), ''Encyclopedia of the Languages of Europe'', s.v. “Albanian”, Oksford: Blackwell, 1998, fq. 4–8. * Riza, Selman. ''Studime albanistike''. Prishtina 1979. * Rusakov, Alexander. “Albanian”, në ''The Indo-European Languages'', bot. i 2-të. Edited by Mate Kopović. Londra/Nju Jork: Routledge, 2014, fq.&nbsp;552–608. * Schumacher, Stefan dhe Joachim Matzinger, ''Die Verben des Altalbanischen: Belegwörterbuch, Vorgeschichte und Etymologie'', Vizëbadeni: Otto Harrassowitz, 2013. * Svane, Gunnar, ''Slavische Lehnwörter im Albanischen'', Århus: Aarhus University Press, 1992. * Tagliavini, Carlo. ''La stratificazione del lessico albanese: Elementi indoeuropei''. Bolonja: Casa editrice Prof. Riccardo Pàtron, 1965. * Thumb, Albert. “Altgriechische Elemente des Albanesischen”,''[[Indogermanische Forschungen]]'' 26 (1909): 1–20. * Topalli, Kolec. ''Theksi në gjuhën shqipe''. Tiranë: Shtëpia Botuese Enciklopedike, 1995. * Topalli, Kolec. ''Fonetika historike e gjuhës shqipe''. Tiranë: Shtëpia Botuese Dituria, 2007. * Topalli, Kolec. ''Sistemi foljor i gjuhës shqipe''. Plejad, Tiranë 2010. * Topalli, Kolec. ''Gramatikë historike e gjuhës shqipe''. Qendra e Studimeve Albanologjike, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë 2011. * Topalli, Kolec. ''Fjalor etimologjik i gjuhës shqipe''. Durrës: Jozef, 2017. * von Hahn, Johann Georg. ''Albanesische Studien''. 3 vëll. Jena: F. Mauko, 1854. * [[Calvert Watkins|Watkins, Calvert]]. “Proto-Indo-European: Comparison and Reconstruction”, in ''The Indo-European Languages''. Edited by Anna Giacalone Ramat & Paolo Ramat. Londra-Nju Jork: Routledge, 1998, pp. 25–73. * Ylli, Xhelal. ''Das slawische Lehngut im Albanischen''. 2 vëll., vëll. 1: ''Lehnwörter''; vëll. 2: ''Ortsnamen''. Mynihu: Otto Sagner, 1997/2000. * Ylli, Xhelal dhe Andrej N. Sobolev. ''Albanskii gegskii govor sela Muhurr''. Mynihu: Biblion Verlag, 2003. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/3-932331-36-2|3-932331-36-2]] * Zheji, Petro. ''Roli mesianik i shqipes: shembja e Kullës së Babelit''. Tiranë: UET Press, 2015. * Zheji, Petro. ''Libri i aforizmave''. Tiranë: Media Print, 2012. ISBN 9789928080813. == Referime == {{Reflist|3}} == Shiko dhe këtë == {{Wiktionary}} {{Libri|Gjuha jonë|Gjuha jonë}}– Libër didaktik për mësimin e gjuhës shqipe * [[SQ Spell Checker]] * [[Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe]] * [[Toskërishtja]] * [[Gegërishtja]] * [[Arbërishtja (Itali)]] * [[Arbërishtja (Greqi)]] * [[Gjuha ilire]] == Vegla elektronike == * [http://www.fjalori.shkenca.org/ Fjalori i Gjuhës së Sotme Shqipe, online me rreth 40.000 fjalë.] * [https://web.archive.org/web/20180601063511/http://drejtshkrimi.net/ Drejtshkrimi i gjuhës shqipe] * [http://www.shkenca.org/k6i/index_sq.html Fjalor i gjuhës shqipe për programet Aspell dhe Ispell] * [http://vargmal.org/shqip Prektora 1 - Përshtatje shqip e tastierës për Windows XP (ë, ç, é, â, ô)] * [http://www.learnalbanianlanguage.com/ Mësoni gjuhen shqipe online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517030921/http://www.learnalbanianlanguage.com/ |date=17 maj 2008 }} * [https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/5485/ Fjalor drejtshkrimor i gjuhës shqipe për Firefox dhe Thunderbird (530.000 fjalë e trajta fjalësh)] * [https://web.archive.org/web/20110403021518/http://www.portashqipe.com/gjuha_shqipe/ Porta Shqipe | Gjuha Shqipe] [[Kategoria:Gjuha shqipe| ]] [[Kategoria:Gjuhë në Shqipëri]] [[Kategoria:Gjuhë në Kosovë]] [[Kategoria:Gjuhë në Maqedoni të Veriut]] [[Kategoria:Gjuhë në Mal të Zi]] [[Kategoria:Gjuhë në Itali]] [[Kategoria:Gjuhë indo-evropiane|Shqip]] [[Kategoria:Gjuhë të Evropës]] 314fdpoz4lnkojwyn8aapq0vobse74j 0 36672 2996392 2145695 2026-06-13T14:39:39Z ~2026-34741-54 189156 2996392 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bjeshkët e Nemuna.jpg|parapamje|Bjeshkët e Nemuna]] '''Uka i Bjeshkëve të Nemura''' është një film artistik produkcioni i [[Kosovafilmi]]t, [[Prishtinë]] {{F|1968}} në formatin 35mm Widescreen 1:1.66 Color. Uka është një shqiptar i moshuar që jeton në malet në kufirin midis Kosovës dhe Shqipërisë. Si një njeri i ndershëm, ai duhet të merret me të birin, i cili u miqësua me fashistët italianë gjatë Luftës së Dytë Botërore. == Stafi == *Regjia: Miki Stamenkovic, *Skenari: Abdurrahman Shala, Murteza Peza dhe, Kole Cashule, *Drejtor fotografie: Branko Ivatovic, *Montazhi: Katarina Stojanovic, *Skenografia: Vlatko Gilic *Kostumet: *Assistent regjie: [[Ekrem Kryeziu]] dhe Aleksandar Djurcinov, == Rolet == *Ljuba Tadic, *[[Abdurrahman Shala]], *Josif Tatic, *[[Faruk Begolli]] *Melihate Ajeti, *Branko Plesa, *[[Xhevat Qena]], etj. {{film-cung}} [[Kategoria:Filma shqip]] [[Kategoria:Filma 1968]] [[Kategoria:Kosovafilmi]] 7g6kcm4178bbqkz5ulvfb9jxe19daao 1 38615 2996471 2985767 2026-06-14T04:16:25Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ulqini/Arkivi 1]] 2996471 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ulqini/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Për qytete nuk ka nevojë kutia. Sepse nuk ka përkufizim të saktë se çka është "[[qyteti|qytet]]" e çka "nuk është qytete". Fjala qytet mund të merret vetem për qendren "city" por edhe për më gjërë për bashkësit lokale, për fshatrat që janë të lidhura me ifrastrukturen ekonomike, politike e urbane të qendrës dhe mund të shkojë aq larg sa të flitet edhe për disa "qytete" të lidhura për një qender, në këto raste përdoren terma metropole. Në kohën më të re gjitha komunat janë një lloj qyteti. Amo, njerzit nuk i marrin si të tilla përderia të plotësohen disa kushte të cilat varren nga standarti i shoqëris. Po mendojë se për qytete mjafzojnë hartat me një pikë që tregojnë qendren. Nëse ka ndonjë simbol ajo qender atëher është mirë të paraqitet aty. Statistikat shkruhen te komunat (departamentet, rrethet etj) . Dihet që secili kryetar i qytetit është edhe kretar i komunës (Njësis administrative qender e së cilës është ai qytet). Edhe në Shqipëri nuk ka komuna.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 27 Mars 2007 01:02 (UTC) :Dan mirë se erdhe prap në Wiki. Tash kritika :) Në shqipëri definitivisht ka komuna shiko këtu [[Wikipedia:Ndarja administrative - Shqipëria]]. Mvaret si e shikon ti te qytetet nuk është patjetër të ket kutia, por edhe nëse ka nuk prish punë. E kam pa në wikin anglisht dhe gjermanisht, secili vendbanim ka nga një Kuti përkatëse, pavarësisht a është qytetet i vogël apo i madh, apo komun. Ka tash mundësi që të shfaqen informacinet që gjenden kutiat pjesa pa informacion zhduket vetë dmth nuk duket përlexuesit. Unë jam që qytet të ken kutia, ka mundësi për kutia më të mira dhe më parktike. tung --[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 27 Mars 2007 14:23 (UTC) 3f7xu3fmnixbw4jsmlpin5qxazoiop6 0 38682 2996383 2996001 2026-06-13T12:02:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996383 wikitext text/x-wiki [[File:Svante Arrhenius 01.jpg|thumb|right|200px|Svante Arrhenius (1909)]] '''Svante August Arrhenius''' u lind më [[19 shkurt]] [[1859]] në [[Gut Wik]] afër [[Uppsala]], [[Suedi]] dhe ndërroi jetë më [[2 tetor]] [[1927]] në [[Stockholm]] ishte kimist dhe fizikan [[suedez]].Ai propozoi ne vitin 1880 teorine e pare per nje shpjegim te sakte te percjellshmerise se tretersirave.Arrheniusi shkroi tezen e doktorates pikerisht per percjellshmerine elektrike te tretesirave,pra mbi elektrolitet.Per fat te keq drejtuesi i temes dhe kolegji i profesoreve nuk u binden nga argumenat e dhene, keshtu qe teoria e tij u shperfill madje dhe u tall nga pjesa me e madhe e komunitetit shkencor.Vetem shume vone u pranua njezeri dhe Arrheniusi u vleresua me cemimin nobel per kimine ne vitin 1903. Ai ishte martuar dy here: me 1894 me Sofia Rudbek,me te cilen beri nje djale dhe me 1905 me Maria Johanson me te cilen beri nje djale dhe dy vajza. [[Kategoria:Kimistë suedezë]] [[Kategoria:Lindje 1859]] [[Kategoria:Vdekje 1927]] [[Kategoria:Çmimi Nobel për Kimi]] == Martesat dhe familja == Ai u martua dy herë, herën e parë ish-nxënësen e tij Sofia Rudbeck (1894–1896), me të cilën pati një djalë, {{Interlanguage link|Olof Arrhenius|sv||fr|Olof Vilhelm Arrhenius}}, dhe pastaj te Maria Johansson (1905–1927), me të cilën pati dy vajza dhe një djalë. Arrhenius ishte gjyshi i bakteriologes Agnes Wold, <ref>{{Cite web |date=1 February 2011 |title=Mot bacillskräck och gubbvälde |trans-title=Against bacillus fear and old man rule |url=http://fof.se/tidning/2011/2/mot-bacillskrack-och-gubbvalde |access-date=17 December 2022}}</ref> kimistit Svante Wold, <ref>{{Cite web |title=Svante Wold |url=https://www.umu.se/personal/svante-wold/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118180926/https://www.umu.se/personal/svante-wold/ |archive-date=18 January 2021 |access-date=31 October 2020 |website=www.umu.se |language=sv}}</ref> dhe biogjeokimistit [[Oqeanografia|të oqeaneve]] {{Interlanguage link|Gustaf Arrhenius (oceanographer)|sv|Gustaf Arrhenius|fr|Gustaf Olof Svante Arrhenius|ru|Аррениус, Густаф Олоф Сванте|zh|古斯塔夫·阿伦尼乌斯}} <ref>{{Cite journal |last=Arrhenius |first=O. |date=January 1923 |title=Statistical Investigations in the Constitution of Plant Associations |journal=Ecology |volume=4 |issue=1 |pages=68–73 |bibcode=1923Ecol....4...68A |doi=10.2307/1929275 |jstor=1929275}}</ref> Svante Thunberg, babai i aktivistes klimatike [[Greta Thunberg]] dhe kushëri paraardhës i Arrhenius, është emëruar sipas tij. <ref name="House">Greta Thunberg, Svante Thunberg, Malena Ernman, Beata Ernman, ''Our House is on Fire: Scenes of a Family and a Planet in Crisis'' (Penguin Publishing Group, 17 March 2020), {{ISBN|978-0525507376}}, p. 141</ref> == Jetëshkrimeria == === Vitet e hershme === Arrhenius u lind më 19 shkurt 1859 në Vik pranë [[Uppsala|Uppsalës]], [[Suedia|Mbretëria e Suedisë]], djali i Svante Gustaf dhe Carolina Thunberg Arrhenius, të cilët ishin luteranë. <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Y0c4PgFznyMC&q=%22Christina+Thunberg+Arrhenius%22+%22lutheran%22 |title=The Who's Who of Nobel Prize Winners, 1901-1995 |publisher=Oryx Press |year=1996 |isbn=9780897748995}}</ref> I ati kishte qenë gjeodet për [[Universiteti në Uppsala|Universitetin e Uppsalës]], duke u ngritur në një vend mbikëqyrës. Në moshën tre vjeç, Arrheniusi mësoj vetëm të lexonte pa ndihmën e prindërve të tij dhe, i ba nji mrekullueshme në aritmetikë Në jetën e mëvonshme, Arrhenius ishte thellësisht i apasionuar pas koncepteve matematikore, analizës së të dhënave dhe zbulimit të marrëdhënieve dhe ligjeve të tyre. [[Category:Articles with unsourced statements from June 2023]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2023)">nevojitet citim</span>]]'' &#x5D;</sup> Në moshën tetë vjeç, ai hyri në shkollën lokale të katedrales, duke filluar në klasën e pestë, duke u dalluar në [[Fizika|fizikë]] dhe [[Matematika|matematikë]], dhe duke u diplomuar si nxënësi më i ri dhe më i aftë në vitin 1876. [[Category:Articles with unsourced statements from June 2023]] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2023)">nevojitet citim</span>]]'' &#x5D;</sup> === Disociimi jonik === Në Universitetin e Upsalës, ai ishte i pakënaqur me instruktorin kryesor të fizikës dhe të vetmin anëtar të fakultetit që mund ta kishte mbikëqyrur në kimi, Per Teodor Cleve, kështu që ai u largua për të studiuar në Institutin e Fizikës të Akademisë Suedeze të Shkencave në [[Stokholmi|Stokholm]] nën fizikanin Erik Edlund në vitin 1881. <ref>{{Cite web |last=Laboratory |first=National High Magnetic Field |title=Svante Arrhenius - Magnet Academy |url=https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/pioneers/svante-arrhenius/ |access-date=2024-04-15 |website=nationalmaglab.org |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLaboratory">Laboratory, National High Magnetic Field. [https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/pioneers/svante-arrhenius/ "Svante Arrhenius - Magnet Academy"]. ''nationalmaglab.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2024</span>.</cite></ref> Puna e tij u përqendrua në përçueshmërinë e [[Elektroliti|elektroliteve]] . Në vitin 1884, bazuar në këtë punim, ai paraqiti një disertacion prej 150 faqesh mbi përçueshmërinë elektrolitike në Uppsala për [[Doktor i Filozofisë|doktoraturë]] . Kjo nuk u bëri përshtypje profesorëve, përfshirë edhe Cleve-in, dhe ai mori një diplomë të klasit të katërt, por pas mbrojtjes së tij, ajo u riklasifikua si e klasit të tretë. Më vonë, zgjerimet e kësaj pune do t'i jepnin atij Çmimin Nobel në Kimi në vitin 1903. <ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Chemistry 1903 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1903/index.html |access-date=18 March 2018 |website=www.nobelprize.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1903/index.html "The Nobel Prize in Chemistry 1903"]. ''www.nobelprize.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 March</span> 2018</span>.</cite></ref> Arrhenius paraqiti 56 [[teza]] në disertacionin e tij të vitit 1884, shumica e të cilave do të pranoheshin edhe sot të pandryshuara ose me ndryshime të vogla. Ideja më e rëndësishme në disertacion ishte shpjegimi i tij për faktin se kripërat e ngurta kristalore shkëputen në grimca të ngarkuara të çiftëzuara kur treten, për të cilat ai do të fitonte Çmimin Nobel në Kimi në vitin 1903 nji nga mate paret që u japin Shpjegimi i Arrheniusit ishte se, gjatë formimit të nji [[Tretësirat|tretësire]], kripa shpërbëhet në grimca të ngarkuara që [[Michael Faraday]] i kishte quajtur [[Joni|jone]] shumë vite më parë. Besimi i Faradeit kishte qenë se jonet prodhoheshin në procesin e [[Elektroliza|elektrolizës]], domethënë, një burim i jashtëm i rrymës së vazhdueshme të energjisë elektrike ishte i nevojshëm për të formuar jone. Arrhenius propozoi që, edhe në mungesë të rrymës elektrike, tretësirat ujore të kripërave përmbanin jone. Kështu, ai propozoi që reaksionet kimike në tretësirë ishin reaksione midis joneve. <ref name="columbia">{{Cite book |url=https://archive.org/details/newcolumbiaencyc00harr/page/155 |title=The New Columbia Encyclopedia |date=1975 |publisher=Columbia University |isbn=978-0-231035-729 |editor-last=Harris |editor-first=William |edition=4th |location=New York City |page=[https://archive.org/details/newcolumbiaencyc00harr/page/155 155] |editor-last2=Levey |editor-first2=Judith |url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHarrisLevey1975">Harris, William; Levey, Judith, eds. (1975). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:newcolumbiaencyc00harr/page/155|''The New Columbia Encyclopedia'']]</span> (4th&nbsp;ed.). New York City: Columbia University. p.&nbsp;[[iarchive:newcolumbiaencyc00harr/page/155|155]]. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-231035-729|<bdi>978-0-231035-729</bdi>]].</cite></ref> <ref name="EncBrit">{{Cite book |title=The New Encyclopædia Britannica |date=1992 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |isbn=978-085-229553-3 |editor-last=McHenry |editor-first=Charles |edition=15 |volume=1 |location=Chicago |page=587}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMcHenry1992">McHenry, Charles, ed. (1992). ''The New Encyclopædia Britannica''. Vol.&nbsp;1 (15&nbsp;ed.). Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc. p.&nbsp;587. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-085-229553-3|<bdi>978-085-229553-3</bdi>]].</cite></ref> <ref name="SciBio">{{Cite book |title=Dictionary of Scientific Biography |date=1970 |publisher=Charles Scribner's Sons |isbn=978-0-684101-125 |editor-last=Cillispie |editor-first=Charles |edition=1 |location=New York City |pages=296–302}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCillispie1970">Cillispie, Charles, ed. (1970). ''Dictionary of Scientific Biography'' (1&nbsp;ed.). New York City: Charles Scribner's Sons. pp.&nbsp;<span class="nowrap">296–</span>302. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-684101-125|<bdi>978-0-684101-125</bdi>]].</cite></ref> Disertacioni nuk i bëri përshtypje profesorëve në Uppsala, por Arrheniusi ua dërgoi atë një numri shkencëtarësh në Evropë që po zhvillonin shkencën e re të [[Kimia fizike|kimisë fizike]], siç ishin Rudolf Clausius, [[Wilhelm Ostwald|Vilhelm Ostvald]] dhe Xhacobus Henricus van 't Hoff .Ata mbetën shumë më të impresionuar dhe Ostwald madje erdhi në Uppsala për të bindur Arrheniusin të bashkohej me ekipin e tij kërkimor në Riga. Megjithatë, Arrheniusi refuzoi, pasi preferonte të qëndronte në Suedi-Norvegji për një kohë (babai i tij ishte shumë i sëmurë dhe do të vdiste në vitin 1885) dhe kishte marrë një takim në Uppsala. <ref name="columbia"/> <ref name="EncBrit"/> <ref name="SciBio"/> Në një zgjerim të [[Joni|teorisë së tij jonike,]] Arrhenius propozoi përkufizime për [[Acidi|acidet]] dhe [[bazat]], në vitin 1884. Ai besonte se acidet ishin substanca që prodhojnë jone hidrogjeni në tretësirë dhe se bazat ishin substanca që prodhojnë jone hidroksidi në tretësirë. === Periudha e Mesme === [[File:Arrhenius,_Svante_August_–_Lehrbuch_der_kosmischen_Physik,_1903_–_BEIC_6781113.jpg|parapamje|''Lehrbuch der kosmischen Physik'', 1903]] Në vitin 1885, Arrhenius mori më pas nji grant udhëtimi nga Akademia Suedeze e Shkencave, i cili i mundësoi atij të studionte me Ostvald në [[Riga]] (Letoni), me Friedrich Kohlrausch në [[Würzburg|Vurzburg]], [[Gjermania|Gjermani]], me [[Ludwig Boltzmann|Ludvig Boltzmann]] në [[Grac|Graz, Austri]] dhe me Xhacobus Henricus van 't Hoff në [[Amsterdami|Amsterdam]] . Në vitin 1889, Arrhenius shpjegoi faktin se shumica e reaksioneve kërkojnë energji të shtuar të nxehtësisë për të vazhduar duke formuluar konceptin e energjisë së aktivizimit, një barrierë energjitike që duhet të kapërcehet përpara se dy molekula të reagojnë. Ekuacioni i Arrheniusit jep bazën sasiore të marrëdhënies midis energjisë së aktivizimit dhe shkallës me të cilën zhvillohet një reaksion. Në vitin 1891, ai u bë lektor në Kolegjin Universitar të Stokholmit ( ''Stockholms Högskola'', tani [[Universiteti i Stokholmit]] ), duke u promovuar në profesor të fizikës (me shumë kundërshtime) në vitin 1895 dhe [[Rektori|rektor]] në vitin 1896. === Çmimet Nobel === Rreth vitit 1900, Arrhenius u përfshi në ngritjen e Instituteve Nobel dhe [[Çmimi Nobel|Çmimeve Nobel]] . Ai u zgjodh anëtar i Akademisë Mbretërore Suedeze të Shkencave në vitin 1901. Për pjesën tjetër të jetës së tij, ai do të ishte anëtar i Komitetit Nobel për Fizikë dhe një anëtar de facto i Komitetit Nobel për Kimi. Ai i përdori pozicionet e tij për të organizuar çmime për miqtë e tij ( Jacobus van 't Hoff, [[Wilhelm Ostwald]], Theodore Richards ) dhe për t'u përpjekur t'ua mohonte ato armiqve të tij ( Paul Ehrlich, [[Walther Hermann Nernst|Walther Nernst]], [[Dmitri Mendelejev|Dmitri Mendeleev]] ). Në vitin 1901, Arrhenius u zgjodh në Akademinë Suedeze të Shkencave, pavarësisht kundërshtimit të fortë. Në vitin 1903, ai u bë suedezi i parë që iu dha Çmimi Nobel në Kimi .Në vitin 1905, me themelimin e Institutit Nobel për Kërkime Fizike në Stokholm, ai u emërua [[Rektori|rektor]] i institutit, pozicion ku qëndroi deri në pension në vitin 1927. Në vitin 1911, ai fitoi Çmimin e parë Willard Gibbs. <ref>{{Cite web |title=Willard Gibbs Award |url=http://chicagoacs.org/content.php?page=Willard_Gibbs_Award |access-date=18 March 2018 |website=chicagoacs.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://chicagoacs.org/content.php?page=Willard_Gibbs_Award "Willard Gibbs Award"]. ''chicagoacs.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 March</span> 2018</span>.</cite></ref> === Anëtarësimet në shoqëri === Ai u zgjodh Anëtar Ndërkombëtar i Akademisë Kombëtare të Shkencave të Shteteve të Bashkuara në vitin 1908. <ref>{{Cite web |title=Svante A. Arrhenius |url=https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001930.html |access-date=2023-11-27 |website=www.nasonline.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001930.html "Svante A. Arrhenius"]. ''www.nasonline.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 November</span> 2023</span>.</cite></ref> Ai u zgjodh Anëtar Nderi i Shoqërisë Kimike të Holandës në vitin 1909. Ai u bë Anëtar i Jashtëm i Shoqërisë Mbretërore (ForMemRS) në vitin 1910. <ref>{{Cite web |last=Royal Society |title=Fellows of the Royal Society |url=https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRoyal_Society">Royal Society. [https://royalsociety.org/about-us/fellowship/fellows/ "Fellows of the Royal Society"].</cite></ref> Ai u zgjodh Anëtar Ndërkombëtar i Shoqërisë Filozofike Amerikane në vitin 1911. <ref>{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Svante+A.+Arrhenius&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=2023-11-27 |website=search.amphilsoc.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Svante+A.+Arrhenius&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced "APS Member History"]. ''search.amphilsoc.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 November</span> 2023</span>.</cite></ref> Në vitin 1912, ai u zgjodh Anëtar Nderi i Huaj i Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave <ref name="AAAS">{{Cite web |title=Book of Members, 1780–2010: Chapter A |url=http://amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060618085753/http://amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf#page=14&zoom=auto,-76,792 |archive-date=18 qershor 2006 |access-date=25 April 2011 |publisher=American Academy of Arts and Sciences }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore=""> <span class="cs1-format">(PDF)</span>. American Academy of Arts and Sciences. Archived from [http://amacad.org:80/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf#page=14&zoom=auto,-76,792 the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 18 June 2006<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 April</span> 2011</span>.</cite> Page 14, third column, on the right.</ref> Në vitin 1919, ai u bë anëtar i huaj i Akademisë Mbretërore të Arteve dhe Shkencave të Holandës . <ref>{{Cite web |title=Svante August Arrhenius (1859–1927) |url=http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00004828 |access-date=19 July 2015 |publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00004828 "Svante August Arrhenius (1859–1927)"]. Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 July</span> 2015</span>.</cite></ref> === Vitet e mëvonshme === [[File:Arrhenius_family_grave.jpg|parapamje|Varri i familjes Arrhenius në [[Uppsala]]]] Përfundimisht, teoritë e Arrhenius u pranuan përgjithësisht dhe ai iu drejtua temave të tjera shkencore. Në vitin 1902, ai filloi të hetonte problemet [[Fiziologjia|fiziologjike]] në terma të teorisë kimike. Ai përcaktoi se reaksionet në organizmat e gjallë dhe në epruvetë ndiqnin të njëjtat ligje. Në vitin 1904, ai mbajti në Universitetin e Kalifornisë një kurs leksionesh, qëllimi i të cilit ishte të ilustronte zbatimin e metodave të kimisë fizike në studimin e teorisë së [[Toksina|toksinave]] dhe antitoksinave, dhe të cilat u botuan në vitin 1907 me titullin ''Imunokimia'' . {{Sfn|Chisholm|1911}} <ref>{{Cite book |last=Svante Arrhenius |url=https://archive.org/details/cu31924000273718 |title=Immunochemistry; the application of the principles of physical chemistry to the study of the biological antibodies |date=1907 |publisher=The Macmillan Company}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSvante_Arrhenius1907">Svante Arrhenius (1907). [[iarchive:cu31924000273718|''Immunochemistry; the application of the principles of physical chemistry to the study of the biological antibodies'']]. The Macmillan Company.</cite></ref>Ai gjithashtu e ktheu vëmendjen e tij te [[gjeologjia]] (origjina e [[Koha e akullit|epokave të akullnajave]] ), [[astronomia]], [[kozmologjia fizike]] dhe [[astrofizika]], duke shpjeguar lindjen e [[Sistemi diellor|Sistemit Diellor]] nga përplasja ndëryjore.Ai e konsideroi Trysnien e rrezatimit si shkak për [[Kometa|kometat]], koronën diellore, [[Aurora polare|aurorën boreale]] dhe dritën zodiakale . Ai mendonte se jeta mund të ishte transportuar nga një planet në tjetrin me anë të transportit të sporeve, teoria që tani njihet si panspermia . {{Sfn|Chisholm|1911}} Ai mendoj për idenë e një gjuhe ndërkombëtare duke shtruar një ndryshim të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] . Ai ishte anëtar i bordit të ''Shoqërisë Suedeze për Higjienën Raciale'' (e themeluar në vitin 1909), e cila mbështeti mendelizmin në atë kohë dhe kontribuoi në temën e kontraceptivëve rreth vitit 1910. Megjithatë, deri në vitin 1938, informacioni dhe shitja e kontraceptivëve ishte e ndaluar në Mbretërinë e Suedisë. Gordon Stein shkroj së Svante Arrhenius ishte ateist. <ref>{{Cite book |last=Gordon Stein |title=The encyclopedia of unbelief |date=1988 |publisher=Prometheus Books |isbn=9780879753078 |volume=1 |page=594 |quote=Svante Arrhenius (I859-I927), recipient of the Nobel Prize in chemistry (I903), was a declared atheist and the author of The Evolution of the Worlds and other works on cosmic physics.}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NNDB.com |title=Svante Arrhenius |url=http://www.nndb.com/people/875/000092599/ |access-date=11 September 2012 |publisher=Soylent Communications}}</ref> Burime të tjera e paraqesin atë si Luteran. <ref>{{Cite book |last=Sherby |first=Louise S. |title=The Who’s Who of Nobel Prize Winners 1901–2000 |date=2001-12-30 |publisher=Oryx Press |isbn=1573564141 |page=3}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSherby2001">Sherby, Louise S. (30 December 2001). ''The Who’s Who of Nobel Prize Winners 1901–2000''. Oryx Press. p.&nbsp;3. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1573564141|<bdi>1573564141</bdi>]].</cite></ref>Në vitet e tij të fundit ai shkroi nji tekste shkollore ashtu edhe libra të njohur, duke u përpjekur të theksonte nevojën për punë të mëtejshme mbi temat që diskutonte. Në shtator të vitit 1927, ai u sëmur pas një sulme i katarrit akut të zorrëve dhe vdiq më 2 tetor. Ai u varros në Uppsala. == Vepra == * 1884, ''Recherches sur la conductibilité galvanique des électrolytes'', disertacion doktorature, Stokholm, Shtëpia botuese Mbretërore, PA Norstedt & Söner, 155 faqe. * 1896a, ''Ueber den Einfluss des Atmosphärischen Kohlensäurengehalts auf die Temperatur der Erdoberfläche'', në Proceedings of the Royal Swedish Academy of Science, Stokholm 1896, Vëllimi 22, I N. 1, faqet 1–101. * 1896b, ''[http://www.rsc.org/images/Arrhenius1896_tcm18-173546.pdf Mbi Ndikimin e Acidit Karbonik në Ajër mbi Temperaturën e Tokës]'', Revista Filozofike dhe Revista e Shkencës në Londër, Edinburg dhe Dublin (seria e pestë), Prill 1896. vëll. 41, faqet 237–275. * 1901a, ''Ueber die Wärmeabsorption durch Kohlensäure'', Annalen der Physik, Vol 4, 1901, faqe 690–705. * 1901b, ''Über Die Wärmeabsorption Durch Kohlensäure Und Ihren Einfluss Auf Die Temperatur Der Erdoberfläche'' . Përmbledhje e punimeve të Akademisë Mbretërore të Shkencave, 58, 25–58. * Arrhenius, Svante. [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015080300869;view=1up;seq=503 Die Verbreitung des Lebens im Weltenraum] . Die Umschau, Frankfurt a. M., 7, 1903, 481–486. * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6781113 |title=Lehrbuch der kosmischen Physik |publisher=Hirzel |year=1903 |volume=1 |location=Leipzig |language=de}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6779391 |title=Lehrbuch der kosmischen Physik |publisher=Hirzel |year=1903 |volume=2 |location=Leipzig |language=de}} * 1906, ''Die vermutliche Ursache der Klimaschwankungen'', Meddelanden från K. Vetenskapsakademiens Nobelinstitut, Vol 1 No 2, faqet 1–10 * 1908, ''[[iarchive:worldsinmakingev00arrhrich|Das Werden der Welten]]'' (Botë në krijimin; evolucioni i universit), Shtepia * Botuese Akademike, Leipzig, 208 faqe. 30g7uj2vfj4eflz94q22ub3pp08gq7s 0 39710 2996403 2904090 2026-06-13T16:35:27Z Karinjo 142152 2996403 wikitext text/x-wiki {{InterMovie |Emri={{PAGENAME}} |TitullFilm={{PAGENAME}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd=1985 |Minuta= |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Esat Musliu]] |Skenari= [[Diana Çuli]] <br>Esat Musliu |Romani= [[Zëri i largët]] [[Diana Çuli]] |Kompozitori= [[Maksim Shehu]] |Kamera= [[Lionel Konomi]] |DrejtorArt= |Prerja= |Producenti= [[Kinostudio Shqipëria e re]] [[Demir Hyskja]] |Aktori5= [[Matilda Makoçi]] |Aktori6= [[Ndriçim Xhepa]] |Aktori7= [[Xhevdet Ferri]] |}} '''Hije që mbetën pas''' është film shqiptar i prodhuar në vitin [[1985]] me regji nga [[Esat Musliu]], skenar nga [[Diana Çuli]] dhe Esat Musliu, me produksion nga [[Kinostudio Shqipëria e re]] dhe me muzikë të komponuar nga [[Maksim Shehu]]. == Përmbajtja e filmit == Artelina dhe Marjeta po jetojnë një fejesë të lumtur deri në ditën kur në një gjygj të proçeduar nga Marjeta Kodra Matilda Makoci 22 vjece xhiro i Qytetit te Beratit dy persona të akuzuar për vjedhje zbulojnë fakte që implikojnë edhe nëna e Marjetës. Marjeta Kodra Matilda Makoci vihet në mes të dashurisë së tij dhe detyrës. Pas një dileme ai gjen kurajo dhe vendosmëri të refuzojë dashurinë me interes të së fejuarës së tij. == Aktorët dhe rolet == * [[Ndriçim Xhepa]] - Arben Kodra * [[Vasjan Lame]] - Astrit Kodra * [[Reshat Arbana]] - Adnan Kodra * [[Antoneta Papapavli]] - Mamaja e Arbenit * [[Tinka Kurti]] - Mamaja e Agronit * [[Demir Hyskja]] - Babai i Agronit * [[Matilda Makoçi]] - Marjeta Kodra * [[Xhevdet Ferri]] - Agron Shkaba * [[Eva Alikaj]] - Irena Shkaba * [[Gjergj Xhuvani]] - Robert Zoi * [[Gëzim Rudi]] - Fred Budina * [[Dhimitër Jano]] - Daja Rustem * [[Paskal Prifti]] - Serveti * [[Xhemil Tagani]] - Lame Çobani * [[Viktor Bruçeti]] - Idriz Braho * [[ *** ]] - Besniku, kolegu i Marjetës * [[ *** ]] - Liljana Kodra, nusja e Astritit * B.Kasmi - * G.Hoxha - * F.Binaj - [[Kategoria:Filma shqip]] [[Kategoria:Filma 1985]] 4qbffztkn380ieex984dzua9mzcidcy 0 42185 2996450 2974508 2026-06-14T00:19:33Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996450 wikitext text/x-wiki {{Infobox gjuhë programimi|logo=Python-logo-notext.svg|paradigm=[[Multi-paradigm]]: [[Object-oriented programming|object-oriented]],<ref>{{Cite web|title=General Python FAQ – Python 3 documentation|url=https://docs.python.org/3/faq/general.html#what-is-python|access-date=7 korrik 2024|website=docs.python.org}}</ref> [[Procedural programming|procedural]] ([[Imperative programming|imperative]]), [[Functional programming|functional]], [[Structured programming|structured]], [[Reflective programming|reflective]]|released={{start date and age|1991|02|20|df=y}}<ref name="alt-sources-history">{{cite web|title=Python 0.9.1 part 01/21|url=https://www.tuhs.org/Usenet/alt.sources/1991-February/001749.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811171015/https://www.tuhs.org/Usenet/alt.sources/1991-February/001749.html|archive-date=11 gusht 2021|access-date=11 gusht 2021|publisher=alt.sources archives}}</ref>|designer=[[Guido van Rossum]]|developer=[[Python Software Foundation]]|latest release version={{wikidata|property|edit|reference|P548=Q2804309|P348}}|latest release date={{start date and age|{{wikidata|qualifier|single|P548=Q2804309|P348|P577}}}}|latest preview version=<!-- 3.15.0a1 on 15 October 2025 {{wikidata|property|edit|reference|P548=Q51930650|P348}} doesn't work, nor what AI suggested as fix: {{#invoke:Wikidata | claim | P348 | qualifier = P548:Q51930650 | rank = best }} -->|latest preview date={{start date and age|2025|08|18|df=y}} <!-- {{start date and age|{{wikidata|qualifier|Q28865 |P548=Q51930650|P348|P577}}}} nor {{#invoke:Wikidata | qualifier | P348 | P577 | qualifier = P548:Q51930650 | rank = best | formatting = date }} -->|typing=[[Duck typing|Duck]], [[Dynamic typing|dynamic]], [[Strong and weak typing|strong]];<ref>{{Cite web|title=Why is Python a dynamic language and also a strongly typed language|url=https://wiki.python.org/moin/Why%20is%20Python%20a%20dynamic%20language%20and%20also%20a%20strongly%20typed%20language|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314173706/https://wiki.python.org/moin/Why%20is%20Python%20a%20dynamic%20language%20and%20also%20a%20strongly%20typed%20language|archive-date=14 mars 2021|access-date=27 janar 2021|website=Python Wiki}}</ref> [[Optional typing|optional type annotations]]{{efn|since 3.5, but those hints are ignored, except with unofficial tools<ref name="type_hint-PEP">{{cite web|last1=van Rossum|first1=Guido|last2=Levkivskyi|first2=Ivan|title=PEP 483 – The Theory of Type Hints|url=https://www.python.org/dev/peps/pep-0483/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614153558/https://www.python.org/dev/peps/pep-0483/|archive-date=14 qershor 2020|access-date=14 qershor 2018|website=Python Enhancement Proposals (PEPs)}}</ref>}}|implementations=[[CPython]], [[PyPy]], [[MicroPython]], [[CircuitPython]], [[IronPython]], [[Jython]], [[Stackless Python]]|operating system=[[Cross-platform]] including 32-bit [[Windows&nbsp;10]]<!-- with latest Python 3.14, Win8.1 still supported with older --> and e.g. for mobile; [[Android (operating system)|Android]] and [[iOS]] <small>(both 64-bit)</small><!-- downloadable official Python 3.14 Android binary executable available; still only tier 3 support. Strangely I find only Android, no iOS, official executable download despite it has "arm64-apple-ios" tier 3 support, so only downloadable as source code; and as unofficial iOS/iPadOS download?! -->{{efn| * '''Tier 1''': 64-bit [[Linux]], [[macOS]]; 64- and 32-bit [[Windows&nbsp;8.1]] and later with older Python versions<!-- Windows 8.1 supported with 3.10 to 3.13 but only Windows 10+ with latest Python 3.14)+<ref>{{Cite web|last1=von Löwis|first1=Martin|last2=Cannon|first2=Brett|title=PEP 11 – CPython platform support|url=https://peps.python.org/pep-0011/|access-date=22 prill 2024|website=Python Enhancement Proposals (PEPs)|language=en}}</ref><!-- Not "Windows for IoT and embedded systems"; NOT UNIX, it's not listed, nor any Unix-like, maybe implied Possibly Windows 8.1 is also supported on at least Python 3.9? Might also work on latest, seems too minor to mention, for any Python version. Windows 7 and 8 are prevented to work on Python 3.9, though it might not rule out 8.1, also some info like this might be a bit wrong: "Windows 8 and newer for Python 3.9 FreeBSD 10 and newer macOS Snow Leopard (macOS 10.6, 2008) and newer" --> * '''Tier 2''': E.g. 32-bit [[WebAssembly]] (WASI) <!-- (WASI SDK, Wasmtime) meaning wasm32-unknown-wasi; wasm32-unknown-emscripten is unsupported since 3.13. aarch64-pc-windows-msvc and powerpc64le-unknown-linux-gnu --> * '''Tier 3''': 64-bit [[Android (operating system)|Android]]<!-- too much trivia to mention "5.0+", even if true, it seemingly is, and corresponding API levels, but thouse are ancient, possibly even only way more recent is officially supported? -->,<ref>{{Cite web|title=PEP 738 – Adding Android as a supported platform {{!}} peps.python.org|url=https://peps.python.org/pep-0738/|access-date=19 maj 2024|website=Python Enhancement Proposals (PEPs)|language=en}}</ref> [[iOS]], [[FreeBSD]], and (32-bit) [[Raspberry Pi OS]]<br />Unofficial (or has been known to work): Other [[Unix-like]]/[[BSD]] variants) and a few other platforms<!-- Used to support many more, only few support latest 3.9+ --><ref name="DownloadOther">{{Cite web|title=Download Python for Other Platforms|url=https://www.python.org/download/other/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127015815/https://www.python.org/download/other/|archive-date=27 nëntor 2020|access-date=18 gusht 2023|website=Python.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=test – Regression tests package for Python|url=https://docs.python.org/3.7/library/test.html?highlight=android#test.support.is_android|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517151240/https://docs.python.org/3.7/library/test.html?highlight=android#test.support.is_android|archive-date=17 maj 2022|access-date=17 maj 2022|website=Python 3.7.17 documentation}}</ref><ref>{{Cite web|title=platform – Access to underlying platform's identifying data|url=https://docs.python.org/3.10/library/platform.html?highlight=android|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517150826/https://docs.python.org/3/library/platform.html?highlight=android|archive-date=17 maj 2022|access-date=17 maj 2022|website=Python 3.10.4 documentation}}</ref>}} <!-- https://mail.python.org/archives/list/python-committers@python.org/thread/K757345KX6W5ZLTWYBUXOXQTJJTL7GW5/ * Alpine / musl is not supported, because our test suite is failing due to bugs and missing features in musl libc. * NetBSD and OpenBSD are in a similar state as Alpine: no stable buildbot and AFAIK tests are failing * [outdated] * Cygwin and MinGW are officially unsupported, see bpo-45537 and bpo-45538 .. The policy Brett is proposing just makes that explicit and gives us something to point to when someone comes up with a patch to support PDP-11 or when someone's patch for Android breaks Windows. I don't think we'll wind up with tier support police; if a core dev wants to take responsibility for a patch for a platform that is not tier 3 or above they can still do that, but if it breaks things for a supported platform it will be reverted. .. E.g. Android support was even funded by the PSF recently.[outdated] Also, note that the stdlib does in fact support other Python implementations reusing (parts of) it, e.g. Jython, PyPy and IronPython. Again, without core devs backing these. -->|license=[[Python Software Foundation License]]|file ext=.py, .pyw, .pyz,<!-- Too much trivia?: (since 3.5), since 3.8 latest supported and Python 3.5.10 Sept. 5, 2020--><ref>{{cite web|last1=Holth|first1=Daniel|last2=Moore|first2=Paul|date=30 mars 2014|title=PEP 0441 – Improving Python ZIP Application Support|url=https://www.python.org/dev/peps/pep-0441/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226141117/https://www.python.org/dev/peps/pep-0441/%20|archive-date=26 dhjetor 2018|access-date=12 nëntor 2015|website=Python Enhancement Proposals (PEPs)}}</ref><br /> .pyi, .pyc, .pyd<!-- too much trivia: .pyo (before 3.5)<ref>File extension .pyo was removed in Python 3.5. See [https://www.python.org/dev/peps/pep-0488/ PEP 0488] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601133202/https://www.python.org/dev/peps/pep-0488/ |date=1 June 2020}}</ref> -->|website={{URL|https://www.python.org/|python.org}}|dialects=[[Cython]], [[RPython]], [[Starlark]]<ref>{{cite web|title=Starlark Language|url=https://docs.bazel.build/versions/master/skylark/language.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615140534/https://docs.bazel.build/versions/master/skylark/language.html|archive-date=15 qershor 2020|access-date=25 maj 2019|website=bazel.build}}</ref>|influenced by=[[ABC (programming language)|ABC]],<ref name="faq-created" /> [[Ada (programming language)|Ada]],<ref>{{cite web|title=Ada 83 Reference Manual (raise statement)|url=https://archive.adaic.com/standards/83lrm/html/lrm-11-03.html#11.3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022155758/http://archive.adaic.com/standards/83lrm/html/lrm-11-03.html#11.3|archive-date=22 tetor 2019|access-date=7 janar 2020|website=archive.adaic.com}}</ref>{{failed verification|date=August 2025|reason=The source does not talk about Python. The "raise" keyword it describes is very similar to the Python version, but this is original research (see WP:OR).}} {{nowrap|[[ALGOL 68]]}},<ref name="98-interview" /> [[APL (programming language)|APL]],<ref name="python.org">{{cite web|title=itertools – Functions creating iterators for efficient looping|url=https://docs.python.org/3.7/library/itertools.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614153629/https://docs.python.org/3/library/itertools.html|archive-date=14 qershor 2020|access-date=22 nëntor 2016|website=Python 3.7.17 documentation|quote=This module implements a number of iterator building blocks inspired by constructs from APL, Haskell, and SML.}}</ref> [[C (programming language)|C]],<ref name="AutoNT-1" /> [[C++]],<ref name="classmix" /> [[CLU (programming language)|CLU]],<ref name="effbot-call-by-object" /> [[Dylan (programming language)|Dylan]],<ref name="AutoNT-2" /> [[Haskell]],<ref name="AutoNT-3" /><ref name="python.org" /> [[Icon (programming language)|Icon]],<ref name="AutoNT-4" /> [[Lisp (programming language)|Lisp]],<ref name="AutoNT-6" /> {{nowrap|[[Modula-3]]}},{{r |98-interview}}<ref name="classmix" /> [[Perl]],<ref>{{cite web|title=re – Regular expression operations|url=https://docs.python.org/3.10/library/re.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718132241/https://docs.python.org/3/library/re.html|archive-date=18 korrik 2018|access-date=6 shtator 2022|website=Python 3.10.6 documentation|quote=This module provides regular expression matching operations similar to those found in Perl.}}</ref> [[Standard ML]]<ref name="python.org" />|influenced=[[Apache Groovy]], [[Boo (programming language)|Boo]], [[Cobra (programming language)|Cobra]], [[CoffeeScript]],<ref>{{Cite web|title=CoffeeScript|url=https://coffeescript.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612100004/http://coffeescript.org/|archive-date=12 qershor 2020|access-date=3 korrik 2018|website=coffeescript.org}}</ref> [[D (programming language)|D]], [[F Sharp (programming language)|F#]], [[GDScript]], [[Go (programming language)|Go]], [[JavaScript]],<ref>{{cite web|last=Rauschmayer|first=Axel|date=24 shkurt 2013|title=Perl and Python influences in JavaScript|url=https://www.2ality.com/2013/02/javascript-influences.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226141121/http://2ality.com/2013/02/javascript-influences.html%0A|archive-date=26 dhjetor 2018|access-date=15 maj 2015|website=2ality.com}}</ref><ref>{{cite web|last=Rauschmayer|first=Axel|title=Chapter 3: The Nature of JavaScript; Influences|url=https://speakingjs.com/es5/ch03.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226141123/http://speakingjs.com/es5/ch03.html%0A|archive-date=26 dhjetor 2018|access-date=15 maj 2015|website=Speaking JavaScript|publisher=O'Reilly}}</ref> [[Julia (programming language)|Julia]],<ref name="Julia">{{cite web|last1=Bezanson|first1=Jeff|last2=Karpinski|first2=Stefan|last3=Shah|first3=Viral B.|last4=Edelman|first4=Alan|date=shkurt 2012|title=Why We Created Julia|url=https://julialang.org/blog/2012/02/why-we-created-julia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502144010/https://julialang.org/blog/2012/02/why-we-created-julia/|archive-date=2 maj 2020|access-date=5 qershor 2014|website=Julia website|quote=We want something as usable for general programming as Python [...]}}</ref> [[Mojo (programming language)|Mojo]],<ref name="Mojo">{{Cite web|last=Krill|first=Paul|date=4 maj 2023|title=Mojo language marries Python and MLIR for AI development|url=https://www.infoworld.com/article/3695588/mojo-language-marries-python-and-mlir-for-ai-development.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230505064554/https://www.infoworld.com/article/3695588/mojo-language-marries-python-and-mlir-for-ai-development.html|archive-date=5 maj 2023|access-date=5 maj 2023|website=InfoWorld|language=en}}</ref> [[Nim (programming language)|Nim]], [[Ring (programming language)|Ring]],<ref name="The Ring programming language and other languages">{{cite web|author=Ring Team|date=4 dhjetor 2017|title=Ring and other languages|url=https://ring-lang.sourceforge.net/doc1.6/introduction.html#ring-and-other-languages|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175312/http://ring-lang.sourceforge.net/doc1.6/introduction.html#ring-and-other-languages|archive-date=25 dhjetor 2018|access-date=4 dhjetor 2017|work=ring-lang.net|publisher=[[ring-lang]]}}</ref> [[Ruby (programming language)|Ruby]],<ref name="bini" /> [[Swift (programming language)|Swift]],<ref name="lattner2014">{{Cite web|last=Lattner|first=Chris|date=3 qershor 2014|title=Chris Lattner's Homepage|url=http://nondot.org/sabre/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175312/http://nondot.org/sabre/|archive-date=25 dhjetor 2018|access-date=3 qershor 2014|publisher=Chris Lattner|quote=The Swift language is the product of tireless effort from a team of language experts, documentation gurus, compiler optimization ninjas, and an incredibly important internal dogfooding group who provided feedback to help refine and battle-test ideas. Of course, it also greatly benefited from the experiences hard-won by many other languages in the field, drawing ideas from Objective-C, Rust, Haskell, Ruby, Python, C#, CLU, and far too many others to list.}}</ref> [[V (programming language)|V]]<ref name="vpeople">{{Cite web|title=V documentation (Introduction)|url=https://github.com/vlang/v/blob/master/doc/docs.md#introduction|access-date=24 dhjetor 2024|website=GitHub|language=en}}</ref> <!-- Do not put in as there's a pure Java implementation (Jython): | programming language = [[C (programming language)|C]] -->|wikibooks=Python Programming}} '''Python''' është një gjuhë programimi e nivelit të lartë dhe me qëllim të përgjithshëm . Filozofia e saj e dizajnit thekson [[Programimi kompjuterik|lexueshmërinë e kodit]] me përdorimin e identimit të theksuar (hapësirave në fillim të rreshtave) . Python [[Sistemi i tipit|kontrollohet në mënyrë dinamike sipas llojit]] dhe [[Mbledhja e mbeturinave (shkenca kompjuterike)|mblidhet nga mbeturinat]] . Ai mbështet [[Paradigma e programimit|paradigma të shumta programimi]], duke përfshirë [[Programimi funksional|programimin]] e strukturuar (veçanërisht procedural ),atë të orientuar drejt objekteve dhe programimin funksional. Guido van Rossum filloi të punonte në Python në fund të viteve 1980 si një pasardhës i gjuhës së programimit ABC . Python&nbsp;Versioni 3.0, i publikuar në vitin 2008, ishte një rishikim i madh dhe jo plotësisht i pajtueshëm me versionet e mëparshme. Duke filluar me Python 3.5,<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> aftësi dhe fjalë kyçe për shtypje iu shtuan gjuhës, duke lejuar [[Sistemi i tipit|shtypjen statike]] opsionale.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> {{As of|2025}} , Python Software Foundation mbështet Python 3.10, 3.11, 3.12, 3.13 dhe 3.14, duke ndjekur ciklin vjetor të publikimit të projektit dhe politikën pesëvjeçare të mbështetjes. Versionet e mëparshme në serinë 3.x kanë arritur në fund të jetës së tyre dhe nuk marrin më përditësime sigurie. Python ka fituar përdorim të gjerë në komunitetin e [[Mësimi makinerik|të mësuarit]] makinerik .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref><ref name="tiobecurrent">{{Cite book|last=Briggs|first=Jason R.|url=https://archive.org/details/pythonforkidspla0000brig|title=Python for kids: a playful introduction to programming|last2=Lipovača|first2=Miran|date=2013|publisher=No Starch Press|isbn=978-1-59327-407-8|location=San Francisco, California, USA|lccn=2012044047|oclc=825076499|ol=26119645M}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Mësohet gjerësisht si një gjuhë hyrëse programimi .<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Që nga viti 2003, Python është renditur vazhdimisht në dhjetë gjuhët më të njohura të programimit në Indeksin e Komunitetit të Programimit TIOBE, i cili rendit gjuhët bazuar në kërkimet në 24 platforma.<ref>{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> == Histori == [[Skeda:Guido_van_Rossum_in_PyConUS24.jpg|parapamje|311x311px|Dizajneri i Python, Guido van Rossum, në PyCon US 2024]] Python u krijua në fund të viteve 1980 nga Guido van Rossum në Centrum Wiskunde &amp;amp; Informatica (CWI) në [[Holanda|Holandë]] . U projektua si pasardhës i gjuhës së programimit ABC, e cila u frymëzua nga SETL, e aftë të trajtojë përjashtime dhe të ndërveprojë me sistemin operativ Amoeba . Implementimi i Python filloi në dhjetor 1989. Van Rossum e publikoi për herë të parë në vitin 1991 si Python 0.9.0. Van Rossum mori përgjegjësinë e vetme për projektin, si zhvilluesi kryesor, deri më 12 korrik 2018, kur ai njoftoi "pushimin e tij të përhershëm" nga përgjegjësitë si " diktatori bamirës për jetë " i Python (BDFL); ky titull iu dha atij nga komuniteti i Python për të reflektuar angazhimin e tij afatgjatë si vendimmarrësi kryesor i projektit. (Ai që atëherë ka dalë nga pensioni dhe është vetëtitulluar "BDFL-emeritus".) Në janar në vitin 2019, zhvilluesit aktivë të Python core zgjodhën një Këshill Drejtues prej pesë anëtarësh për të udhëhequr projektin.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Emri ''Python'' rrjedh nga seriali britanik i komedisë ''Monty Python's Flying Circus''..<ref name=":0">{{Cite book|last=Briggs|first=Jason R.|url=https://archive.org/details/pythonforkidspla0000brig|title=Python for kids: a playful introduction to programming|last2=Lipovača|first2=Miran|date=2013|publisher=No Starch Press|isbn=978-1-59327-407-8|location=San Francisco, California, USA|lccn=2012044047|oclc=825076499|ol=26119645M}}</ref> (Shih {{Section link||Naming}} .) Python 2.0 u publikua më 16 tetor 2000, duke përfshirë shumë veçori të reja, të tilla si kuptimi i listave, mbledhja e mbeturinave që zbulon ciklet, numërimi i referencave dhe mbështetja [[Unicode|për Unicode]] . Fundi i jetës së Python 2.7 fillimisht ishte caktuar për vitin 2015 dhe më pas u shty për në vitin 2020 për shkak të shqetësimit se një pjesë e madhe e kodit ekzistues nuk mund të transferohej lehtësisht në Python 3.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Nuk merr më përditësime ose rregullime sigurie.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Ndërsa Python 2.7 dhe versionet më të vjetra nuk mbështeten zyrtarisht, një implementim tjetër jozyrtar i Python, PyPy, vazhdon të mbështesë Python 2, dmth., "2.7.18+" (plus 3.11), me plusin që nënkupton (të paktën disa) "përditësime sigurie të transferuara ".<ref>{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> Python&nbsp;Versioni 3.0 u publikua më 3 dhjetor 2008 dhe ishte një rishikim i madh dhe jo plotësisht i pajtueshëm me versionet e mëparshme, me disa semantikë të re dhe sintaksë të ndryshuar. Python 2.7.18, i publikuar në vitin 2020, ishte publikimi i fundit i Python 2.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Disa publikime në serinë Python 3.x i kanë shtuar gjuhës sintaksë të re dhe kanë bërë disa ndryshime (të konsideruara shumë të vogla) të papajtueshme me versionet e mëparshme. Qe prej Dhje, Python 3.14.2 është publikimi më i fundit i qëndrueshëm.Të gjitha versionet më të vjetra të serisë 3.x kanë marrë një përditësim sigurie deri te Python 3.9.24 dhe pastaj sërish me 3.9.25, versioni i fundit në serinë 3.9. Python 3.10 është, që nga nëntori 2025, dega më e vjetër që ende mbështetet. Python 3.15 ka një version alfa të publikuar, dhe Android ka një ekzekutues zyrtar të shkarkueshëm të disponueshëm për Python 3.14. Publikimet marrin dy vite mbështetje të plotë të ndjekura nga tre vite mbështetje sigurie. == Filozofia dhe karakteristikat e dizajnit == Python është një gjuhë programimi me shumë paradigma . Programimi i orientuar nga objektet dhe programimi i strukturuar mbështeten plotësisht, dhe shumë nga veçoritë e tyre mbështesin programimin funksional dhe programimin e orientuar nga aspektet - duke përfshirë metaprogramimin dhe metaobjektet . Shumë paradigma të tjera mbështeten nëpërmjet zgjerimeve, duke përfshirë dizajnin me kontratë dhe [[Programimi logjik|programimin logjik]] . Python shpesh quhet <span style="margin-right: 2px">''<nowiki/>'gjuhë ngjitëse'''</span><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> sepse është projektuar qëllimisht për të qenë në gjendje të integrojë komponentë të shkruar në gjuhë të tjera. Python përdor shtypjen dinamike dhe një kombinim të numërimit të referencave dhe një mbledhësi të mbeturinave që zbulon ciklet për [[Menaxhimi i memories|menaxhimin e kujtesës]] .<ref name="Reference_counting">{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> Ai përdor zgjidhjen dinamike të emrave ( lidhja e vonë ), e cila lidh emrat e metodave dhe variablave gjatë ekzekutimit të programit. Dizajni i Python-it ofron njëfarë mbështetjeje për programimin funksional në "traditën [[Lisp]] ". Ai ka funksione {{Code|filter}}, {{Code|map}} dhe {{Code|reduce}} ; përbërje të listave, fjalorë, [[Bashkësitë|bashkësi]] dhe shprehje gjeneratorësh . Biblioteka standarde ka dy module ( itertools dhe functools ) që zbatojnë mjete funksionale të huazuara nga [[Haskell]] dhe Standard ML . Filozofia thelbësore e Python është përmbledhur në Zen of Python (PEP 20) e shkruar nga Tim Peters, i cili përfshin aforizma si këto: * Ekspliciti është më i mirë se impliciti. * E thjeshta është më e mirë se e ndërlikuara. * Lexueshmëria ka rëndësi. * Rastet e veçanta nuk janë aq të veçanta sa të thyejnë rregullat. * Megjithatë, praktika e mposht pastërtinë. * Gabimet nuk duhet të kalojnë kurrë në heshtje. * Përveç nëse heshtet në mënyrë të qartë. * Duhet të ketë një - dhe preferohet vetëm një - mënyrë të qartë për ta bërë këtë. Megjithatë, Python ka marrë kritika për shkeljen e këtyre parimeve dhe për shtimin e fryrjes së panevojshme të gjuhës.<ref name="Python-Changes-2014">{{Cite web|last=Lutz|first=Mark|date=janar 2022|title=Python changes 2014+|url=https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315075935/https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|archive-date=15 mars 2024|access-date=25 shkurt 2024|website=Learning Python}}</ref> Përgjigjet ndaj këtyre kritikave vënë në dukje se Zen i Python është një udhëzues dhe jo një rregull.<ref name="Confusion-regarding-a-rule-in-the-Zen-of-Python">{{Cite web|date=2022-05-03|title=Confusion regarding a rule in 'the Zen of Python'|url=https://discuss.python.org/t/confusion-regarding-a-rule-in-the-zen-of-python/15927|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225221142/https://discuss.python.org/t/confusion-regarding-a-rule-in-the-zen-of-python/15927|archive-date=25 shkurt 2024|access-date=2024-02-25|website=Python.org|series=Python help}}</ref> Shtimi i disa veçorive të reja kishte qenë i diskutueshëm: Guido van Rossum dha dorëheqjen si ''Diktator Mirëdashës për Jetë'' pas konfliktit në lidhje me shtimin e operatorit të shprehjes së caktimit në {{Nowrap|Python 3.8.}}<ref name="The-Most-Controversial-Python-Walrus-Operator">{{Cite web|last=Ambi|first=Chetan|date=2021-07-04|title=The most controversial Python 'walrus operator'|url=https://pythonsimplified.com/the-most-controversial-python-walrus-operator/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827154931/https://pythonsimplified.com/the-most-controversial-python-walrus-operator/|archive-date=27 gusht 2023|access-date=2024-02-05|website=Python simplified (pythonsimplified.com)}}</ref><ref name="The-Controversy-Behind-The-Walrus-Operator-in-Python">{{Cite web|last=Grifski|first=Jeremy|date=2020-05-24|title=The controversy behind the 'walrus operator' in Python|url=https://therenegadecoder.com/code/the-controversy-behind-the-walrus-operator-in-python/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228135749/https://therenegadecoder.com/code/the-controversy-behind-the-walrus-operator-in-python/|archive-date=28 dhjetor 2023|access-date=2024-02-25|website=The Renegade Coder (therenegadecoder.com)}}</ref> Megjithatë, në vend që të ndërtonte të gjithë funksionalitetin në thelbin e tij, Python u dizajnua të ishte shumë i zgjerueshëm nëpërmjet moduleve. Ky modularitet kompakt e ka bërë atë veçanërisht të popullarizuar si një mjet për shtimin e ndërfaqeve të programueshme në aplikacionet ekzistuese. Vizioni i Van Rossum për një gjuhë me bërthamë të vogël kryesore me një bibliotekë të madhe standarde dhe një interpretues lehtësisht të zgjerueshëm buronte nga frustrimet e tij me ABC-në, e cila përfaqësonte qasjen e kundërt. Python pretendon se përpiqet për një sintaksë dhe gramatikë më të thjeshtë dhe më pak të mbingarkuar, ndërkohë që u jep zhvilluesve një zgjedhje në metodologjinë e tyre të kodimit. Python-it i mungojnë sythet do while, të cilat Rossum i konsideronte të dëmshme.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Në kontrast me moton e [[Perl]] -it " [[Perl|ka më shumë se një mënyrë për ta bërë këtë]] ", Python mbështet një qasje ku "duhet të ketë një - dhe preferohet vetëm një - mënyrë të dukshme për ta bërë atë". Megjithatë, në praktikë, Python ofron shumë mënyra për të arritur një qëllim të caktuar. Ekzistojnë të paktën tre mënyra për të formatuar një literal vargu, pa asnjë siguri se cilën duhet të përdorë një programues.<ref name="Python-String-Formatting-Best-Practices">{{Cite web|last=Bader|first=Dan|title=Python string formatting best practices|url=https://realpython.com/python-string-formatting/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240218083506/https://realpython.com/python-string-formatting/|archive-date=18 shkurt 2024|access-date=2024-02-25|website=Real Python (realpython.com)}}</ref> Alex Martelli është një bashkëpunëtor në [[Fondacioni i Softuerit Python|Python Software Foundation]] dhe autor librash Python; ai shkroi se "Të përshkruash diçka si 'të zgjuar' ''nuk'' konsiderohet kompliment në kulturën Python." Zhvilluesit e Python zakonisht i japin përparësi lexueshmërisë mbi performancën. Për shembull, ata refuzojnë korrigjime për pjesët jo kritike të implementimit të referencës CPython që do të ofronin rritje të shpejtësisë që nuk justifikojnë koston e qartësisë dhe lexueshmërisë. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Vërtetueshmëria|<span title="The referenced source did not mention that information. A better source should be found. (August 2025)">verifikimi dështoi</span>]]'' &#x5D;</sup> Shpejtësia e ekzekutimit mund të përmirësohet duke zhvendosur funksione kritike për shpejtësinë në module zgjerimi të shkruara në gjuhë të tilla si [[C (gjuhë programimi)|C]], ose duke përdorur një përpilues të saktë si PyPy . Gjithashtu, është e mundur të transpilohet në gjuhë të tjera. Megjithatë, kjo qasje ose nuk arrin shpejtësinë e pritur, pasi Python është një gjuhë shumë dinamike, ose vetëm një nëngrup i kufizuar i Python përpilohet (me ndryshime të vogla semantike të mundshme).<ref name="PyJL">{{Cite web|title=Transpiling Python to Julia using PyJL|url=https://web.ist.utl.pt/antonio.menezes.leitao/ADA/documents/publications_docs/2022_TranspilingPythonToJuliaUsingPyJL.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119071525/https://web.ist.utl.pt/antonio.menezes.leitao/ADA/documents/publications_docs/2022_TranspilingPythonToJuliaUsingPyJL.pdf|archive-date=19 nëntor 2023|access-date=20 shtator 2023|quote=After manually modifying one line of code by specifying the necessary type information, we obtained a speedup of 52.6×, making the translated Julia code 19.5× faster than the original Python code.}}</ref> Python është menduar të jetë një gjuhë argëtuese për t’u përdorur. Ky qëllim pasqyrohet në emër – një nderim për grupin britanik të komedisë [[Monty Python]] – dhe në qasjet e këndshme ndaj disa udhëzuesve dhe materialeve referuese. Për shembull, disa shembuj kodi përdorin termat "spam" dhe "eggs" (në lidhje me një skeç të Monty Python ), në vend të termave tipikë "foo" dhe "bar" .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref name="pprint-doc">{{Cite web|title=<code>pprint</code> – data pretty printer – {{nobr|Python 3.11.0}} documentation|url=https://docs.python.org/3/library/pprint.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122224848/https://docs.python.org/3/library/pprint.html|archive-date=22 janar 2021|access-date=2022-11-05|website=docs.python.org|quote=<code>stuff {{=}} ['spam', 'eggs', 'lumberjack', 'knights', 'ni']</code>}}</ref> Një [[Neologjizmat|neologjizëm]] i zakonshëm në komunitetin Python është ''pythonic'', i cili ka një gamë të gjerë kuptimesh që lidhen me stilin e programit: Kodi Pythonic mund të përdorë mirë idiomat Python; të jetë natyral ose të tregojë rrjedhshmëri në gjuhë; ose të jetë në përputhje me filozofinë minimaliste të Python dhe theksin në lexueshmëri.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> == Sintaksa dhe semantika == Python është menduar të jetë një gjuhë lehtësisht e lexueshme. Formatimi i tij është vizualisht i pastër dhe shpesh përdor fjalë kyçe në anglisht, ndërsa gjuhët e tjera përdorin shenja pikësimi. Ndryshe nga shumë gjuhë të tjera, ai nuk përdor kllapa të përdredhura për të ndarë blloqet, dhe pikëpresjet pas deklaratave lejohen, por përdoren rrallë. Ka më pak përjashtime sintaksore dhe raste të veçanta sesa [[C (gjuhë programimi)|C]] ose [[Pascal]] . === Indentimi === Python përdor indentim e hapësirës së bardhë, në vend të kllapave të lakuara ose fjalëve kyçe, për të kufizuar blloqet . Një rritje në thellim vjen pas deklaratave të caktuara; një ulje në thellim shënon fundin e bllokut aktual. Kështu, struktura vizuale e programit përfaqëson me saktësi strukturën e tij semantike.<ref name="guttag">{{Cite book|last=Guttag|first=John V.|title=Introduction to Computation and Programming Using Python: With Application to Understanding Data|url=https://archive.org/details/introductiontoco0000gutt_a1w4|date=12 gusht 2016|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-52962-4}}</ref> Kjo veçori nganjëherë quhet rregulli i anës së jashtme . Disa gjuhë të tjera e përdorin thellimin në këtë mënyrë; por në shumicën e gjuhëve,indentimi nuk ka kuptim semantik. Madhësia e rekomanduar e indentimi është katër hapësira.<ref name="pep8">{{Cite web|last=van Rossum|first=Guido|last2=Warsaw|first2=Barry|title=PEP 8 – Style Guide for Python Code|url=https://www.python.org/dev/peps/pep-0008/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417223549/https://www.python.org/dev/peps/pep-0008/|archive-date=17 prill 2019|access-date=26 mars 2019|website=Python Enhancement Proposals (PEPs)}}</ref> === Deklaratat dhe rrjedha e kontrollit === [[Deklarata (shkencë kompjuterike)|Deklaratat]] e Python përfshijnë si në vijim: * Deklarata e caktimit, duke përdorur një shenjë të vetme barazimi <code>=</code> * Deklarata <code>if</code>, e cila ekzekuton me kusht një bllok kodi, së bashku me <code>else</code> dhe <code>elif</code> (një shkurtim i <code>else if</code> ) * Deklarata <code>for</code>, e cila iteron mbi një objekt ''të iterueshëm'', duke kapur çdo element në një variabël për përdorim nga blloku i bashkangjitur; variabla nuk fshihet kur cikli përfundon. * Deklarata <code>while</code>, e cila ekzekuton një bllok kodi për sa kohë që kushti boolean është i vërtetë * Deklarata <code>try</code>, e cila lejon që përjashtimet e ngritura në bllokun e kodit të bashkangjitur të kapen dhe trajtohen nga deklaratat <code>except</code> (ose sintaksa e re <code>except*</code> në Python 3.11 për grupet e përjashtimeve);<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> deklarata <code>try</code> gjithashtu siguron që kodi i pastrimit në një bllok <code>finally</code> të ekzekutohet gjithmonë pavarësisht se si del blloku. * Deklarata <code>raise</code>, e përdorur për të ngritur një përjashtim të specifikuar ose për të ri-ngrerë një përjashtim të kapur * Deklarata e <code>class</code>, e cila ekzekuton një bllok kodi dhe ia bashkëngjit hapësirën e tij lokale të emrave një klase, për përdorim në programimin e orientuar nga objektet. * Deklarata <code>def</code>, e cila përcakton një funksion ose metodë * Deklarata <code>with</code>, e cila përfshin një bllok kodi brenda një menaxheri konteksti, duke lejuar sjellje të ngjashme me blerjen e burimeve si inicializim (RAII) dhe duke zëvendësuar një idiom të zakonshëm try/finally<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Shembuj të një konteksti përfshijnë marrjen e një bllokimi përpara se të ekzekutohet një kod dhe më pas lirimin e bllokimit; ose hapjen dhe më pas mbylljen e një [[Skeda|skedari.]] * Deklarata <code>break</code>, e cila del nga një lak * Deklarata <code>continue</code>, e cila anashkalon pjesën tjetër të iteracionit aktual dhe vazhdon me tjetrin * Deklarata <code>del</code>, e cila heq një variabël—duke fshirë referencën nga emri në vlerë dhe duke prodhuar një gabim nëse variabli referohet përpara se të ripërcaktohet {{Efn|<code>del</code> in Python does not behave the same way <code>delete</code> in languages such as [[C++]] does, where such a word is used to call the [[Destructor (computer programming)|destructor]] and deallocate heap memory.}} * Deklarata <code>pass</code>, që shërben si një NOP (domethënë, pa operacion), e cila është e nevojshme sintaksisht për të krijuar një bllok kodi bosh. * Deklarata <code>assert</code>, e përdorur në debugging për të kontrolluar kushtet që duhet të zbatohen * Deklarata <code>yield</code>, e cila kthen një vlerë nga një funksion gjenerues (dhe gjithashtu një operator); përdoret për të zbatuar korutinat * Deklarata <code>return</code>, e përdorur për të kthyer një vlerë nga një funksion * Deklaratat e <code>import</code> dhe <code>from</code>, të përdorura për të importuar module, funksionet ose variablat e të cilave mund të përdoren në programin aktual. * Deklaratat <code>match</code> dhe <code>case</code>, analoge me një konstruksion deklarate switch, të cilat krahasojnë një shprehje me një ose më shumë raste si një masë e rrjedhës së kontrollit. Deklarata e caktimit ( <code>=</code> ) lidh një emër si [[Pointeri|referencë]] me një objekt të veçantë, të alokuar dinamikisht. Variablat mund të kthehen më pas në çdo kohë te çdo objekti. Në Python, një emër variabli është një mbajtës reference gjenerik pa një [[Sistemi i tipit|lloj të dhënash]] fikse; megjithatë, ai gjithmonë i referohet ''një'' objekti me një lloj. Kjo quhet [[Sistemi i tipit|tipizim dinamik]] - në kontrast me gjuhët [[Sistemi i tipit|e tipizuara statikisht]], ku çdo variabël mund të përmbajë vetëm një vlerë të një lloji të caktuar. Python nuk mbështet optimizimin e thirrjeve bishtore ose vazhdimet e klasit të parë ; sipas Van Rossum, gjuha nuk do ta mbështesë kurrë. Megjithatë, mbështetje më e mirë për funksionalitetin e ngjashëm me korutinën ofrohet duke zgjeruar gjeneratorët e Python. Para versionit 2.5, gjeneratorët ishin iteratorë dembelë ; të dhënat kalonin në një drejtim nga gjeneratori. Nga Python versioni 2.5 e tutje, është e mundur të kalohen të dhënat përsëri në një funksion gjenerues; dhe nga versioni 3.3, të dhënat mund të kalohen përmes niveleve të shumëfishta të pirgut. === Shprehjet === Shprehjet e Python përfshijnë si në vijim: * Operatorët <code>+</code>, <code>-</code> dhe <code>*</code> për mbledhje, zbritje dhe shumëzim matematikor janë të ngjashëm me gjuhë të tjera, por sjellja e ndarjes (division) ndryshon. Në Python ka dy lloje ndarjeje: '''ndarja e dyshemesë (floor division ose integer division)''' <code>//</code> dhe '''ndarja me pikë lundruese (floating-point division)''' <code>/</code>. Python përdor operatorin <code>**</code> për fuqizim (exponentiation). * Python përdor operatorin <code>+</code> për '''bashkimin e vargjeve (string concatenation)'''. Gjuha përdor operatorin <code>*</code> për të '''përsëritur një varg''' një numër të caktuar herësh. * Operatori infiks <code>@</code> është menduar të përdoret nga biblioteka të tilla si '''NumPy''' për '''shumëzimin e matricave'''.<ref name="PEP465">{{Cite web|title=PEP 0465 – A dedicated infix operator for matrix multiplication|url=https://www.python.org/dev/peps/pep-0465/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604224255/https://www.python.org/dev/peps/pep-0465/|archive-date=4 qershor 2020|access-date=1 janar 2016|website=python.org}}</ref><ref name="Python3.5Changelog">{{Cite web|title=Python 3.5.1 Release and Changelog|url=https://www.python.org/downloads/release/python-351/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514034938/https://www.python.org/downloads/release/python-351/|archive-date=14 maj 2020|access-date=1 janar 2016|website=python.org}}</ref> * Sintaksa <code>:=</code>, e quajtur '''“walrus operator”''', u prezantua në Python 3.8. Ky operator cakton vlera variablave si pjesë e një shprehjeje më të madhe.<ref name="Python3.8Changelog">{{Cite web|title=What's New in Python 3.8|url=https://docs.python.org/3.8/whatsnew/3.8.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608124345/https://docs.python.org/3.8/whatsnew/3.8.html|archive-date=8 qershor 2020|access-date=14 tetor 2019}}</ref> * Në Python, <code>==</code> krahasohet dy objekte sipas vlerës. Operatorit <code>is</code> mund t’i përdoret për të krahasuar identitetet e objekteve (krahasim sipas referencës), dhe krahasimet mund të lidhen së bashku — për shembull: <code>a <= b <= c</code>. * Python përdor <code>and</code>, <code>or</code> dhe <code>not</code> si operatorë boolean. * Python ka një lloj shprehjeje të quajtur '''list comprehension''', dhe një shprehje më të përgjithshme të quajtur '''generator expression'''. * '''Funksionet anonime''' implementohen duke përdorur '''lambda expressions'''; megjithatë, çdo trup funksioni mund të përmbajë vetëm një shprehje. * Shprehjet kondicionale shkruhen si <code>x if c else y</code>. (Kjo është ndryshe nga operatori <code>c ? x : y</code> i zakonshëm në shumë gjuhë të tjera, ku rendi i operandëve ndryshon.) * Python bën dallim midis '''listave (lists)''' dhe '''tuple-ve (tuples)'''. Listat shkruhen si <code>[1, 2, 3]</code>, janë të ndryshueshme, dhe nuk mund të përdoren si çelësa të fjalorëve , pasi çelësat në Python duhet të jenë të pandryshueshëm. Tuple-t shkruhen si <code>(1, 2, 3)</code>, janë të pandryshueshme dhe mund të përdoren si çelësa të fjalorëve, për sa kohë që të gjitha elementet e tuple janë të pandryshueshme. Operatorit <code>+</code> mund t’i përdoret për të bashkuar dy tuple, gjë që nuk ndryshon direkt përmbajtjen e tyre, por prodhon një tuple të ri që përmban elementët e të dyve. Për shembull, duke marrë variablin <code>t</code> që fillimisht është <code>(1, 2, 3)</code>, ekzekutimi i <code>t = t + (4, 5)</code> së pari llogarit <code>t + (4, 5)</code>, që jep <code>(1, 2, 3, 4, 5)</code>; ky rezultat pastaj caktohet prapë tek <code>t</code> — duke “ndryshuar efektivisht përmbajtjen” e <code>t</code> duke respektuar natyrën e pandryshueshme të objekteve tuple. Kllapat janë opsionale për tuple në kontekste të qarta.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> * Python ka '''ndarje të sekuencave (sequence unpacking)''' ku shumë shprehje, secila duke llogaritur në diçka që mund të caktohet (p.sh., një variabël ose një pronë e shkruhetshme), lidhen si kur formohet një literal tuple; si një tërësi, rezultatet vendosen në anën e majtë të shenjës së barazimit në një deklaratë caktimi. Kjo deklaratë pret një objekt të përsëritshëm (iterable) në anën e djathtë të barazimit që të prodhojë të njëjtin numër vlerash si shprehjet e shkruhetshme në anën e majtë; gjatë iterimit, deklarata cakton secilën nga vlerat e prodhuara në të djathtë tek shprehja përkatëse në të majtë.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> * Python ka një operator '''“string format”''' <code>%</code> që funksionon në mënyrë analoge me formatin <code>printf</code> në gjuhën C — p.sh., <code>"spam=%s eggs=%d" % ("blah", 2)</code> jep <code>"spam=blah eggs=2"</code>. Në Python 2.6+ dhe 3+, ky operator u plotësua me metodën <code>format()</code> të klasës <code>str</code>, p.sh., <code>"spam={0} eggs={1}".format("blah", 2)</code>. Python 3.6 shtoi '''f-strings''': {{Code|1=spam = "blah"; eggs = 2; f'spam={spam} eggs={eggs}'|2=python}}.<ref name="pep-0498">{{Cite web|title=PEP 498 – Literal String Interpolation|url=https://www.python.org/dev/peps/pep-0498/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615184141/https://www.python.org/dev/peps/pep-0498/|archive-date=15 qershor 2020|access-date=8 mars 2017|website=python.org}}</ref> * Vargjet (strings) në Python mund të bashkohen duke i “shtuar” me operatorin <code>+</code> (i njëjti si për numrat e plotë dhe flotantët); p.sh., <code>"spam" + "eggs"</code> jep <code>"spameggs"</code>. Nëse vargjet përmbajnë numra, ato bashkohen si vargje dhe jo si numra, p.sh., <code>"2" + "2"</code> jep <code>"22"</code>. * Python mbështet literalë vargjesh në disa mënyra: ** Të kufizuara me thonjëza të vetme ose të dyfishta; thonjëzat e vetme dhe të dyfishta kanë funksionalitet të barabartë (ndryshe nga shell-et e Unix, Perl dhe gjuhët e ndikuara nga Perl). Të dy përdorin shenjën <code>\</code> si karakter escape. '''Interpolimi i vargjeve''' u bë i disponueshëm në Python 3.6 si '''“formatted string literals”'''. ** '''Triple-quoted''', dmth. fillojnë dhe mbarojnë me tre thonjëza të vetme ose të dyfishta; mund të zgjaten në shumë linja dhe funksionojnë si here-documents në shell, Perl dhe Ruby. ** '''Raw strings''', të shënuara duke shtuar prefiksin <code>r</code> para literalit të vargut. Sekuencat escape nuk interpretohen; prandaj raw strings janë të dobishme ku ka shumë backslash, si në shprehje të rregullta (regex) ose rrugë stili Windows.(Krahaso "<code>@</code>-quoting" ne [[Gjuha Programuese C Sharp|C#]].) * Python ka shprehje për '''indeksim dhe prerje të array-ve (array slicing)''' në lista, të cilat shkruhen si <code>a[key]</code>, <code>a[start:stop]</code> ose <code>a[start:stop:step]</code>. Indekset fillojnë nga zero, dhe indekset negative janë relative ndaj fundit. Pjesët (slices) marrin elementët nga indeksi fillestar deri tek indeksi përfundimtar, por '''pa përfshirë''' atë të fundit. Parametri i tretë opsional, i quajtur '''step ose stride''', lejon që elementët të anashkalohen ose të kthehen në rend të kundërt. Indekset e pjesëve mund të lihen bosh — p.sh., <code>a[:]</code> jep një kopje të tërë listës. Çdo element i një slice është një '''kopje e shpejtë (shallow copy)'''. Në Python, një dallim midis shprehjeve dhe deklaratave zbatohet në mënyrë të ngurtë, në kontrast me gjuhë të tilla si Common Lisp, Scheme ose [[Ruby (gjuhë programimi)|Ruby]] . Ky dallim çon në dyfishimin e disa funksionaliteteve, për shembull: * Kuptimet e listës kundrejt cikleve <code>for</code> * Shprehjet kushtëzuese kundrejt blloqeve <code>if</code> * Funksionet e integruara <code>eval()</code> kundrejt <code>exec()</code> (në Python 2, <code>exec</code> është një deklaratë); funksioni i parë është për shprehje, ndërsa i dyti është për deklarata Një deklaratë nuk mund të jetë pjesë e një shprehjeje; për shkak të këtij kufizimi, shprehje të tilla si kuptimet e list dhe <code>dict</code> (dhe shprehjet lambda) nuk mund të përmbajnë deklarata. Si një rast i veçantë, një deklaratë caktimi si a = 1 nuk mund të jetë pjesë e shprehjes kushtëzuese të një deklarate kushtëzuese. === Shkrimi === [[Skeda:Python_3.13_Standrd_Type_Hierarchy-en.svg|parapamje|Hierarkia standarde e tipit në Python 3]] Python përdor tipizimin duck, dhe ka objekte të tipizuara, por emra variablash të patipizuara. Kufizimet e tipit nuk kontrollohen në kohën e përcaktimit; përkundrazi, operacionet në një objekt mund të dështojnë në kohën e përdorimit, duke treguar se objekti nuk është i një lloji të përshtatshëm. Pavarësisht se është [[Sistemi i tipit|i tipizuar dinamikisht]], Python është i tipizuar fort, duke ndaluar operacionet që janë të përcaktuara dobët (p.sh., shtimi i një numri dhe një vargu) në vend që të përpiqet t'i interpretojë ato në heshtje. Python u lejon programuesve të përcaktojnë llojet e tyre duke përdorur klasat, më shpesh për [[Programimi i orientuar në objekte|programim të orientuar nga objektet]] . Instancat e reja të klasave ndërtohen duke thirrur klasën, për shembull, {{Code|lang=python|code=SpamClass()}} ose {{Code|lang=python|code=EggsClass()}} ); klasat janë instanca tëmetaklasë <code>type</code> (i cili është një instancë e vetvetes), duke lejuar kështu metaprogramimin dhe reflektimin . Përpara versionit 3.0, Python kishte dy lloje klasash, të dyja duke përdorur të njëjtën sintaksë: ''stili i vjetër'' dhe ''stili i ri'' . Versionet aktuale të Python mbështesin vetëm semantikën e stilit të ri. Python mbështet [[Sistemi i tipit|shënime opsionale të tipit]] .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Këto shënime nuk imponohen nga gjuha, por mund të përdoren nga mjete të jashtme si '''mypy''' për të kapur gabimet. Python përfshin një modul <code>typing</code> që përfshin disa emra tipi për shënime tipi.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Gjithashtu, Mypy mbështet një kompilues Python të quajtur mypyc, i cili shfrytëzon shënimet e tipit për optimizim.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Summary of Python 3's built-in types !Tipi !Ndryshueshmëri !Përshkrim !Shembuj sintakse |- |<code>bool</code> |i pandryshueshëm |Vlerë Boolean |{{Code|True|lang=python}}<br /><br />{{Code|False|lang=python}} |- |<code>bytearray</code> |i ndryshueshëm |Sekuencë bajtesh |{{Code|bytearray(b'Some ASCII')|lang=python}}<br /><br />{{Code|bytearray(b"Some ASCII")|lang=python}}<br /><br />{{Code|bytearray([119, 105, 107, 105])|lang=python}} |- |<code>bytes</code> |i pandryshueshëm |Sekuencë bajtesh |{{Code|b'Some ASCII'|lang=python}}<br /><br />{{Code|b"Some ASCII"|lang=python}}<br /><br />{{Code|bytes([119, 105, 107, 105])|lang=python}} |- |<code>complex</code> |i pandryshueshëm |Numër kompleks me pjesë reale dhe imagjinare |{{Code|3+2.7j|lang=python}}<br /><br />{{Code|3 + 2.7j|lang=python}}<br /><br />{{Code|5j|lang=python}} |- |<code>dict</code> |i ndryshueshëm |Tabelë asociative (ose fjalor) me çelësa dhe vlera; mund të përmbajë tipe të përziera (çelësa dhe vlera); çelësat duhet të jenë të një tipi të hashueshëm. |{{Code|{'key1': 1.0, 3: False}|lang=python}}<br /><br />{{Code|{}|lang=python}} |- |<code>types.EllipsisType</code> |i pandryshueshëm |Një vendmbajtës me pika të ndryshme që përdoret si indeks në array-t e NumPy-t. |{{Code|...|lang=python}}<br /><br />{{Code|Ellipsis|lang=python}} |- |<code>float</code> |i pandryshueshëm |Numër lundrues me precizion të dyfishtë. Precizioni varet nga kompjuteri, por në praktikë zakonisht implementohet si një numër 64-bit sipas standardit IEEE 754 me 53 bit precizion | {{Code|1.33333|lang=python}} |- |<code>frozenset</code> |i pandryshueshëm |Set i pa renditur, nuk përmban elementë të përsëritur; mund të përmbajë tipe të ndryshme, nëse janë të hashueshëm |{{Code|frozenset({4.0, 'string', True})|lang=python}} {{Code|frozenset()|lang=python}} |- |<code>int</code> |i pandryshueshëm |Numër i plotë me madhësi të pakufizuar |{{Code|42|lang=python}} |- |<code>list</code> |i ndryshueshëm |Listë, mund të përmbajë tipe të ndryshme të të dhënave |{{Code|[4.0, 'string', True]|lang=python}}<br /><br />{{Code|[]|lang=python}} |- |<code>types.NoneType</code> |i pandryshueshëm |Një objekt që përfaqëson mungesën e një vlere, shpesh quhet null në gjuhë të tjera |{{Code|None|lang=python}} |- |<code>types.NotImplementedType</code> |i pandryshueshëm |Një vendmbajtës që mund të kthehet nga operatorët e mbingarkuar për të treguar tipe operandësh që nuk mbështeten |{{Code|NotImplemented|lang=python}} |- |<code>range</code> |i pandryshueshëm |Një sekuencë e pandryshueshme numrash, që përdoret zakonisht për të iteruar një numër të caktuar herësh në ciklet <code>for</code> |{{Code|range(−1, 10)|lang=python}}<br /><br />{{Code|range(10, −5, −2)|lang=python}} |- |<code>set</code> |i ndryshueshëm |Set i pa renditur, nuk përmban elementë të përsëritur; mund të përmbajë tipe të ndryshme, nëse janë të hashueshëm |{{Code|{4.0, 'string', True}|lang=python}}<br /><br />{{Code|set()|lang=python}} |- |<code>str</code> |i pandryshueshëm |Një varg karakteresh: një sekuencë e pikave të kodit Unicode |{{Code|'Wikipedia'|lang=python}}<br /><br />{{Code|"Wikipedia"|lang=python}}<syntaxhighlight lang="python">"""Spanning multiple lines"""</syntaxhighlight> |- |<code>tuple</code> |i pandryshueshëm |Tuple, mund të përmbajë tipe të ndryshme të të dhënave |{{Code|(4.0, 'string', True)|lang=python}}<br /><br />{{Code|('single element',)|lang=python}}<br /><br />{{Code|()|lang=python}} |} === Operacione aritmetike === Python përfshin simbole konvencionale për operatorët aritmetikë ( <code>+</code>, <code>-</code>, <code>*</code>, <code>/</code> ), operatorin e pjesëtimit të katit <code>//</code> dhe operatorin modulo <code>%</code> . (Me operatorin modulo, një mbetje mund të jetë negative, p.sh., <code>4 % -3 == -2</code> .) Gjithashtu, Python ofron simbolin <code>**</code> për eksponencim, p.sh. <code>5**3 == 125</code> dhe <code>9**0.5 == 3.0</code> . Gjithashtu, ofron operatorin e shumëzimit të matricës <code>@</code> .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Këta operatorë funksionojnë si në matematikën tradicionale; me të njëjtat [[Radha e veprimeve matematikore|rregulla përparësie]], operatorët infiks <code>+</code> dhe <code>-</code> mund të jenë gjithashtu unarë, për të përfaqësuar përkatësisht numra pozitivë dhe negativë. Pjesëtimi midis numrave të plotë prodhon rezultate me presje dhjetore. Sjellja e pjesëtimit ka ndryshuar ndjeshëm me kalimin e kohës: * Versioni aktual i Python (domethënë, që nga versioni 3.0) e ndryshoi operatorin <code>/</code> për të përfaqësuar gjithmonë pjesëtimin me presje dhjetore, p.sh., {{Code|1=5/2 == 2.5|2=python|class=nowrap}} . * U prezantua operatori i ndarjes së katit <code>//</code>, që do të thotë se <code>7//3 == 2</code>, <code>-7//3 == -3</code>, <code>7.5//3 == 2.0</code> dhe <code>-7.5//3 == -3.0</code> . Për Python 2.7, shtimi i {{Code|from __future__ import division|python2|class=nowrap}} deklarata lejon një moduli në Python 2.7 të përdorë rregullat e Python 3.x për pjesëtimin (shih më sipër). Në termat e Python, operatori <code>/</code> përfaqëson ''pjesëtimin e vërtetë'' (ose thjesht ''pjesëtimin'' ), ndërsa operatori <code>//</code> përfaqëson ''pjesëtimin e katit.'' Përpara versionit 3.0, operatori <code>/</code> përfaqëson ''pjesëtimin klasik'' . Rrumbullakosja drejt pafundësisë negative, megjithëse një metodë e ndryshme nga ajo në shumicën e gjuhëve, i shton qëndrueshmëri Python-it. Për shembull, kjo rrumbullakosje nënkupton që ekuacioni {{Code|1=(a + b)//b == a//b + 1|2=python|class=nowrap}} është gjithmonë i vërtetë. Gjithashtu, rrumbullaksimi nënkupton që ekuacioni {{Code|1=b*(a//b) + a%b == a|2=python|class=nowrap}} është i vlefshëm si për vlerat pozitive ashtu edhe për ato negative të <code>a</code> . Siç pritej, rezultati i <code>a%b</code> qëndron në [[Intervali (matematikë)|intervalin gjysmë të hapur]] [0, ''b'' ), ku <code>b</code> është një numër i plotë pozitiv; megjithatë, ruajtja e vlefshmërisë së ekuacionit kërkon që rezultati të qëndrojë në intervalin ( ''b'', 0] kur <code>b</code> është negativ. Python ofron një funksion <code>round</code> për rrumbullaksimin e një numri me float në numrin e plotë më të afërt. Për thyerjen e barazimit, Python 3 përdor metodën " ''round-to-even"'' : <code>round(1.5)</code> dhe <code>round(2.5)</code> të dyja prodhojnë <code>2</code> .Versionet e Python para 3 përdornin metodën " round-away-from-zero" : <code>round(0.5)</code> është <code>1.0</code>, dhe <code>round(-0.5)</code> është <code>−1.0</code> . Python lejon që shprehjet booleane që përmbajnë marrëdhënie të shumëfishta barazie të jenë në përputhje me përdorimin e përgjithshëm në matematikë. Për shembull, shprehja <code>a < b < c</code> teston nëse <code>a</code> është më e vogël se <code>b</code> dhe <code>b</code> është më e vogël se <code>c</code> . Gjuhët e nxjerra nga C e interpretojnë këtë shprehje ndryshe: në C, shprehja së pari do të vlerësonte <code>a < b</code>, duke rezultuar në 0 ose 1, dhe ky rezultat më pas do të krahasohej me <code>c</code> . Python përdor aritmetikë me saktësi arbitrare për të gjitha operacionet me numra të plotë. Lloji/klasa <code>Decimal</code> në modulin <code>decimal</code> ofron numra decimalë me presje dhjetore me një saktësi arbitrare të paracaktuar me disa mënyra rrumbullakesimi. Klasa <code>Fraction</code> në modulin <code>fractions</code> ofron saktësi arbitrare për [[numrat racionalë]] .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Për shkak të bibliotekës së gjerë të matematikës së Python dhe bibliotekës së palës së tretë NumPy, gjuha përdoret shpesh për skriptim shkencor në detyra të tilla si përpunimi dhe manipulimi i të dhënave numerike.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> === Sintaksa e funksionit === Funksionet krijohen në Python duke përdorur fjalën kyçe <code>def</code> . Një funksion përcaktohet në mënyrë të ngjashme me mënyrën se si thirret, duke dhënë së pari emrin e funksionit dhe më pas parametrat e kërkuar. Ja një shembull i një funksioni që printon të dhënat e tij hyrëse:<syntaxhighlight lang="python3">def printer(input1, input2 = "tashmë aty"): print(input1) print(input2) printer("Përshëndetje") # Shembull i daljes: # përshëndetje # tashmë aty</syntaxhighlight>Për të caktuar një vlerë të paracaktuar për një parametër funksioni në rast se nuk jepet asnjë vlerë aktuale në kohën e ekzekutimit, sintaksa e përcaktimit të variablave mund të përdoret brenda kokës së funksionit. == Shembuj kodi == [[Programi "Përshëndetje, Botë!"]] :<syntaxhighlight lang="python" line="1">print('Përshëndetje, Botë!')</syntaxhighlight>Program për të llogaritur [[Faktoriali|faktorialin]] e një numri të plotë jo-negativ:<syntaxhighlight lang="python" line="1">text = input('Shkruaj një numër, dhe faktoriali i tij do të shtypet: ') n = int(text) if n < 0: raise ValueError('Duhet të shkruash një numër të plotë jo-negativ') factorial = 1 for i in range(2, n + 1): factorial *= i print(factorial)</syntaxhighlight> == Bibliotekat == Biblioteka e madhe standarde e Python-it përmendet zakonisht si një nga pikat e saj më të forta. Për aplikacionet që lidhen me internetin, mbështeten shumë formate dhe protokolle standarde si [[MIME]] dhe [[Protokolli i Transferimit të Teksteve të Lidhura|HTTP]] . Gjuha përfshin module për krijimin e [[Ndërfaqja grafike e përdoruesit|ndërfaqeve grafike të përdoruesit]], lidhjen me [[Baza e të dhënave relacionale|bazat e të dhënave relacionale]], gjenerimin e numrave pseudorandom, aritmetikën me numra dhjetorë me saktësi arbitrare, manipulimin e [[Shprehje e rregullt|shprehjeve të rregullta]] dhe testimin e njësive . Disa pjesë të bibliotekës standarde mbulohen nga specifikimet - për shembull, implementimi i Web Server Gateway Interface (WSGI) <code>wsgiref</code> ndjek PEP 333 - por shumica e pjesëve specifikohen nga kodi i tyre, dokumentacioni i brendshëm dhe paketat e testimit . Megjithatë, për shkak se pjesa më e madhe e bibliotekës standarde është kod Python ndërplatformor, vetëm disa module duhet të ndryshohen ose rishkruhen për implementimet e varianteve. Që nga 13 marsi 2025, the [[Python Package Index]] (PyPI), depoja zyrtare për programet shtesë të palëve të treta në Python, përmban mbi 614,339 paketa. == Mjediset e zhvillimit == Shumica e implementimeve të Python-it (përfshirë CPython) përfshijnë një [[REPL|cikël read–eval–print]] loop (REPL); kjo i lejon mjedisit të funksionojë si një interpretues i linjës së komandës, me të cilin përdoruesit fusin deklarata në mënyrë sekuenciale dhe marrin rezultate menjëherë.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Gjithashtu, CPython është i pajisur me një [[Mjedis i integruar për zhvillim|mjedis të integruar zhvillimi (IDE)]] të quajtur IDLE,<ref name="idle">{{Cite web|title=IDLE — Python editor and shell|url=https://docs.python.org/3/library/idle.html|access-date=31 gusht 2025|website=Python documentation|language=en|quote=IDLE is Python's Integrated Development and Learning Environment.}}</ref> i cili është i orientuar drejt fillestarëve. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">nevojitet citim</span>]]'' &#x5D;</sup> Shell-e të tjerë, duke përfshirë IDLE dhe IPython, shtojnë aftësi shtesë si përmirësim të plotësimit automatik, ruajtjes së gjendjes së sesionit dhe nxjerrjes në pah të sintaksës.<ref name="idle" /><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> IDE-të standarde të desktopit përfshijnë PyCharm, Spyder dhe [[Visual Studio Code]]<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> ; ekzistojnë IDE të bazuara në [[Shfletuesi i internetit|shfletues web]], siç janë mjediset e mëposhtme: * Jupyter Notebooks, një platformë informatike interaktive me burim të hapur;<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> * PythonAnywhere, një IDE e bazuar në shfletues dhe një mjedis hostimi; dhe * Canopy, një IDE komerciale nga Enthought që thekson informatikën shkencore .<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> == Implementime == === Implementimi i referencës === CPython është implementimi referues i Python. Ky implementim është shkruar në C, duke përmbushur standardin C11<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> që nga versioni 3.11. Versionet më të vjetra përdorin standardin C89 me disa veçori të zgjedhura të C99, por zgjerimet e palëve të treta nuk kufizohen vetëm në versionet më të vjetra të C - p.sh., ato mund të implementohen duke përdorur C11 ose C++.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> CPython [[Përpiluesi (Kompiluesi)|kompilon]] programet Python në një [[Bajtkod|bytekod]] të ndërmjetëm, i cili më pas ekzekutohet nga një [[makinë virtuale]] . CPython shpërndahet me një bibliotekë të madhe standarde të shkruar në një kombinim të C dhe Python-it vendas. CPython është i disponueshëm për shumë platforma, duke përfshirë Windows dhe shumicën e sistemeve moderne të ngjashme me Unix, duke përfshirë macOS (dhe [[Apple M1]] Mac, që nga Python)&nbsp;3.9.1, duke përdorur një instalues eksperimental). Duke filluar me Python 3.9, instaluesi i Python dështon qëllimisht të instalohet në [[Windows 7]] dhe 8;<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> [[Windows XP]] mbështetej deri në Python 3.5, me mbështetje jozyrtare për VMS .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Lëvizshmëria e platformës ishte një nga prioritetet më të hershme të Python. Gjatë zhvillimit të Python 1 dhe 2, madje mbështeteshin edhe OS/2 dhe Solaris ; që nga ajo kohë, mbështetja është hequr për shumë platforma. Të gjitha versionet aktuale të Python (që nga versioni 3.7) mbështesin vetëm sisteme operative që kanë shumë fijezime, dhe deri tani nuk mbështesin aq shumë sisteme operative (duke hequr shumë të vjetruara) sesa në të kaluarën. === Kufizimet e implementimit të referencës === * Përdorimi i energjisë së Python me CPython për kodin tipik të shkruar është shumë më i keq se ai i C me një faktor prej 75.88.<ref name=":1">{{Cite book|last=Pereira|first=Rui|url=http://repositorio.inesctec.pt/handle/123456789/5492|title=Proceedings of the 10th ACM SIGPLAN International Conference on Software Language Engineering|last2=Couto|first2=Marco|last3=Ribeiro|first3=Francisco|last4=Rua|first4=Rui|last5=Cunha|first5=Jácome|last6=Fernandes|first6=João Paulo|last7=Saraiva|first7=João|date=2017-10-23|publisher=Association for Computing Machinery|isbn=978-1-4503-5525-4|series=SLE 2017|location=New York, NY, USA|pages=256–267|chapter=Energy efficiency across programming languages: How do energy, time, and memory relate?|doi=10.1145/3136014.3136031|chapter-url=https://doi.org/10.1145/3136014.3136031}}</ref> * Rendimenti i Python me CPython për kodin tipik të shkruar është më i keq se ai i C me një faktor prej 71.9.<ref name=":1" /> * Përdorimi mesatar i memories së CPython për kodin e shkruar zakonisht është më i keq se ai i C me një faktor prej 2.4.<ref name=":1" /> === Implementime të tjera === Të gjitha implementimet alternative kanë semantikë të paktën pak të ndryshme. Për shembull, një alternativë mund të përfshijë fjalorë të pakontrolluar, në kontrast me versionet e tjera aktuale të Python. Si një shembull tjetër në ekosistemin më të madh të Python, PyPy nuk e mbështet API-n e plotë të Python në C. Krijimi i një skedari ekzekutues me Python shpesh bëhet duke përfshirë një interpretues të tërë Python në skedarin ekzekutues, gjë që bën që madhësitë binare të jenë masive për programet e vogla,<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> megjithatë ekzistojnë implementime që janë të afta të kompilojnë vërtet Python. Implementimet alternative përfshijnë si në vijim: * PyPy është një interpretues më i shpejtë dhe në përputhje me Python. 2.7 dhe 3.10.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Kompiluesi “just-in-time” i PyPy shpesh përmirëson shpejtësinë ndjeshëm në krahasim me CPython, por PyPy nuk mbështet disa librari të shkruara në C. PyPy ofron mbështetje për arkitekturën e grupit të udhëzimeve [[RISC-V (shqip)|RISC-V]] . * Codon është një implementim me një kompilues paraprak (AOT), i cili kompilon një gjuhë të tipizuar statikisht si Python, "sintaksa dhe semantika e së cilës janë pothuajse identike me ato të Python, ka disa dallime të dukshme"<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Për shembull, Codon përdor numra të plotë makine 64-bit për shpejtësi, jo në mënyrë arbitrare si me Python; Zhvilluesit e Codon pretendojnë se përshpejtimet mbi CPython janë zakonisht në rendin e dhjetë deri në njëqind herë. Codon kompilohet në kod makine (nëpërmjet LLVM ) dhe mbështet shumëfillëzimin nativ.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Codon gjithashtu mund të kompilohet në module zgjerimi Python që mund të importohen dhe përdoren nga Python. * MicroPython dhe CircuitPython janë Python 3 variante të optimizuara për [[Mikrokontrolluesi|mikrokontrollues]], duke përfshirë Lego Mindstorms EV3 .<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> * Pyston është një variant i kohës së ekzekutimit të Python që përdor kompilimin "just-in-time" për të përshpejtuar ekzekutimin e programeve Python.<ref>{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> * Cinder është një degëzim i CPython 3.8 i orientuar drejt performancës që përmban një numër optimizimesh, duke përfshirë ruajtjen në memorje të kodit byte, vlerësimin e shpejtë të korutinave, një JIT metodë-në-kohë dhe një përpilues eksperimental të kodit byte.<ref>{{Cite web|last=Lutz|first=Mark|date=janar 2022|title=Python changes 2014+|url=https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315075935/https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|archive-date=15 mars 2024|access-date=25 shkurt 2024|website=Learning Python}}</ref> * Gjuha e informatikës së integruar Snek<ref>{{Cite web|date=2022-05-03|title=Confusion regarding a rule in 'the Zen of Python'|url=https://discuss.python.org/t/confusion-regarding-a-rule-in-the-zen-of-python/15927|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225221142/https://discuss.python.org/t/confusion-regarding-a-rule-in-the-zen-of-python/15927|archive-date=25 shkurt 2024|access-date=2024-02-25|website=Python.org|series=Python help}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> "është e frymëzuar nga Python, por nuk është Python. Është e mundur të shkruhen programe Snek që funksionojnë në një sistem të plotë Python, por shumica e programeve Python nuk do të funksionojnë në Snek."<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Snek është i pajtueshëm me [[Mikrokontrolluesi AVR|mikrokontrolluesit AVR]] 8-bitësh siç është Arduino i bazuar në [[Mikrokontrolluesi AVR|ATmega 328P]], si dhe me mikrokontrolluesit më të mëdhenj që janë të pajtueshëm me MicroPython . Snek është një gjuhë imperative që (ndryshe nga Python) lë jashtë [[Programimi i orientuar në objekte|programimin e orientuar nga objektet]] . Snek mbështet vetëm një lloj të dhënash numerike, i cili përmban precizion të vetëm 32-bitësh (i ngjashëm me numrat [[JavaScript]], megjithëse më të vegjël). === Implementime të pambështetura === Python pa stack është një degëzim i rëndësishëm i CPython që implementon mikrofibra . Ky implementim përdor stivën e thirrjeve ndryshe, duke lejuar kështu programe masivisht të njëkohshme. PyPy gjithashtu ofron një version pa stack. Janë zhvilluar kompilues Python të momentit, por tani nuk mbështeten: * Google filloi një projekt të quajtur Unladen Swallow në vitin 2009: ky projekt synonte të përshpejtonte interpretuesin e Python pesëfish duke përdorur LLVM dhe të përmirësonte aftësinë e shumëfishimit për shkallëzimin në mijëra bërthama, ndërsa implementimet tipike janë të kufizuara nga bllokimi global i interpretuesit . * Psyco është një kompilues i specializuar "just-in-time" që nuk prodhohet më, i cili integrohet me CPython dhe transformon kodin e bajtit në kod makine gjatë kohës së ekzekutimit. Kodi i emetuar është i specializuar për lloje të caktuara të të dhënave dhe është më i shpejtë se kodi standard Python. Psyco nuk e mbështet Python 2.7 ose më i ri. * PyS60 ishte një Python 2 interpretues për telefonat celularë Seria 60, i cili u publikua nga [[Nokia]] në vitin 2005. Interpretuesi zbatoi shumë module nga biblioteka standarde e Python, si dhe module shtesë për integrimin me sistemin operativ [[Symbian]] . Nokia N900 gjithashtu mbështet Python përmes bibliotekës së widget-eve GTK, duke lejuar që programet të shkruhen dhe të ekzekutohen në pajisjen e synuar.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> === Transpilerë në gjuhë të tjera === Ekzistojnë disa kompilues/ transpilues për gjuhë objektesh të nivelit të lartë; gjuha burimore është Python i pakufizuar, një nëngrup i Python-it ose një gjuhë e ngjashme me Python-in: * Brython<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> dhe Transcrypt<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> kompilojnë Python në [[JavaScript]] . * Cython kompilon një superbashkësi të Python në C. Kodi që rezulton mund të përdoret me Python nëpërmjet thirrjeve të drejtpërdrejta të API-t në nivel C në interpretuesin Python. * PyJL kompilon/transpilon një nëngrup të Python në "kod burimor Julia të lexueshëm nga njeriu, të mirëmbajtur dhe me performancë të lartë".<ref name="PyJL" /> Pavarësisht pretendimeve të zhvilluesve për performancë, kjo nuk është e mundur për kodin ''arbitrar'' Python; domethënë, kompilimi në një gjuhë ose kod makine më të shpejtë dihet se është i pamundur në rastin e përgjithshëm. Semantika e Python mund të ndryshohet potencialisht, por në shumë raste përshpejtimi është i mundur me pak ose aspak ndryshime në kodin Python. Kodi burimor Julia më i shpejtë mund të përdoret më pas nga Python ose të kompilohet në kod makine. * Nuitka kompilon Python në C.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Ky kompilues punon me Python 3.4 deri në 3.13 (dhe 2.6 dhe 2.7) për platformat kryesore të mbështetura nga Python (dhe Windows 7 ose edhe Windows XP) dhe për Android. Zhvilluesit e kompiluesve pretendojnë mbështetje të plotë për Python 3.10, mbështetje të pjesshme për Python 3.11 dhe 3.12, dhe mbështetje eksperimentale për Python 3.13. Nuitka mbështet macOS duke përfshirë versionet e bazuara në Apple Silicon. Kompiluesi është pa pagesë, megjithëse ka shtesa komerciale (p.sh., për fshehjen e kodit burimor). * Numba është një kompilues JIT që përdoret nga Python; kompiluesi përkthen një nëngrup të kodit Python dhe NumPy në kod të shpejtë makine. Ky mjet aktivizohet duke shtuar një dekorues në kodin përkatës Python. * Pythran kompilon një nëngrup të Python&nbsp;3 në C++ ( C++11 ).<ref name="Guelton Brunet Amini Merlini 2015 p=014001">{{Cite journal|last=Guelton|first=Serge|last2=Brunet|first2=Pierrick|last3=Amini|first3=Mehdi|last4=Merlini|first4=Adrien|last5=Corbillon|first5=Xavier|last6=Raynaud|first6=Alan|date=16 mars 2015|title=Pythran: enabling static optimization of scientific Python programs|journal=Computational Science & Discovery|publisher=IOP Publishing|volume=8|issue=1|bibcode=2015CS&D....8a4001G|doi=10.1088/1749-4680/8/1/014001|issn=1749-4699|doi-access=free}}</ref> * RPython mund të kompilohet në C dhe përdoret për të ndërtuar interpretuesin PyPy për Python. * Transpileri Python → 11l → C++<ref>{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> kompilon një nëngrup të Python-it&nbsp;3 në C++ ( C++17 ). Ekzistojnë gjithashtu përpilues të specializuar: * MyHDL është një gjuhë përshkrimi hardueri (HDL) e bazuar në Python që konverton kodin MyHDL në kod Verilog ose VHDL . Ekzistonin disa projekte më të vjetra, si dhe kompilues që nuk ishin projektuar për përdorim me Python 3.x dhe sintaksën përkatëse: * Grumpy i Google-it e zëvendëson Python-in 2 për të [[Go (gjuhë programimi)|shkuar]] .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Publikimi i fundit ishte në vitin 2017. * IronPython lejon ekzekutimin e Python 2.7 programe me .NET Common Language Runtime .<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> Një version [[Cikli jetësor i lëshimit të softuerit|alfa]] (i lëshuar në vitin 2021) është i disponueshëm për "Python 3.4, megjithëse mund të përfshihen veçori dhe sjellje nga versionet e mëvonshme."<ref>{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> * Jython kompilon Python 2.7 në kodin bajtesh Java, duke lejuar përdorimin e librarive Java nga një program Python.<ref>{{Cite web|last=Lutz|first=Mark|date=janar 2022|title=Python changes 2014+|url=https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315075935/https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|archive-date=15 mars 2024|access-date=25 shkurt 2024|website=Learning Python}}</ref> * Pyrex (i publikuar për herë të fundit në 2010) dhe Shed Skin (i publikuar për herë të fundit në 2013) kompilohen përkatësisht në C dhe C++. === Performanca === Një krahasim i performancës midis implementimeve të ndryshme të Python, duke përdorur një ngarkesë pune jo-numerike (kombinatoriale), u prezantua në EuroSciPy '13.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Përveç kësaj, performanca e Python në krahasim me gjuhët e tjera të programimit është krahasuar me The Computer Language Benchmarks Game .<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Ekzistojnë disa qasje për optimizimin e performancës së Python, pavarësisht ngadalësisë së natyrshme të një [[Intepretuesi (informatikë)|gjuhe të interpretuar]] . Këto qasje përfshijnë strategjitë ose mjetet e mëposhtme: * Kompilimi në kohë : Kompilimi dinamik i pjesëve të një programi Python gjatë ekzekutimit të programit. Kjo teknikë përdoret në biblioteka të tilla si Numba dhe PyPy . * [[Përpiluesi (Kompiluesi)|Kompilimi statik]] : Ndonjëherë, kodi Python mund të kompilohet në kod makine diku para ekzekutimit. Një shembull i kësaj qasje është Cython, i cili kompilon Python në C. * Konkurrenca dhe [[Informatika paralele|paralelizmi]] : Detyra të shumëfishta mund të ekzekutohen njëkohësisht. Python përmban module të tilla si `multiprocessing` për të mbështetur këtë formë të paralelizmit. Për më tepër, kjo qasje ndihmon në kapërcimin e kufizimeve të Global Interpreter Lock (GIL) në detyrat e CPU-së. * [[Struktura e të dhënave|Struktura efikase të të dhënave]] : Performanca mund të përmirësohet gjithashtu duke përdorur lloje të të dhënave të tilla si <code>Set</code> për testet e anëtarësisë ose <code>deque</code> nga <code>collections</code> për operacionet e radhës . * Rritjet në performancë mund të vërehen duke përdorur librari të tilla si NumPy . Shumica e librarive Python me performancë të lartë përdorin [[C (gjuhë programimi)|C]] ose [[Fortran]] në vend të interpretuesit Python.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> == Zhvillimi i Gjuhës == Zhvillimi i Python kryhet kryesisht përmes procesit ''të Propozimit të Përmirësimit të Python'' (PEP); ky proces është mekanizmi kryesor për të propozuar veçori të reja kryesore, për të mbledhur kontributin e komunitetit mbi çështjet dhe për të dokumentuar vendimet e dizajnit të Python. Stili i kodimit Python trajtohet në PEP.&nbsp;8.<ref name="pep8" /> PEP-të e shquara shqyrtohen dhe komentohen nga komuniteti i Python dhe këshilli drejtues. Përmirësimi i gjuhës korrespondon me zhvillimin e implementimit të referencës CPython. Lista e postimeve python-dev është forumi kryesor për zhvillimin e gjuhës. Çështje specifike u diskutuan fillimisht në gjurmuesin e gabimeve Roundup të organizuar nga fondacioni. Në vitin 2022, të gjitha çështjet dhe diskutimet u migruan në [[GitHub]].<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Zhvillimi fillimisht u zhvillua në një depo të vetë-organizuar të kodit burimor që ekzekutonte Mercurial, derisa Python u zhvendos në [[GitHub]] në janar 2017.<ref name="py_dev_guide">{{Cite web|title=Python Developer's Guide – Python Developer's Guide|url=https://devguide.python.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109032501/https://devguide.python.org/|archive-date=9 nëntor 2020|access-date=17 dhjetor 2019|website=devguide.python.org}}</ref> Versionet publike të CPython kanë tre lloje, të cilat dallohen nga ajo pjesë e numrit të versionit që rritet: * ''Versione të papajtueshme me versionet e prapambetura'', ku kodi pritet të prishet dhe duhet të portohet manualisht. Pjesa e parë e numrit të versionit rritet. Këto lëshime ndodhin rrallë - versioni 3.0 u lëshua 8 vjet pas versionit 2.0. Sipas Guido van Rossum, një version 4.0 ndoshta nuk do të ekzistojë kurrë.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> * ''Versionet kryesore ose "me karakteristika"'' janë kryesisht të pajtueshme me versionin e mëparshëm, por prezantojnë karakteristika të reja. Pjesa e dytë e numrit të versionit rritet. Duke filluar me Python 3.9, këto publikime pritet të ndodhin çdo vit.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Çdo version kryesor mbështetet nga rregullime të gabimeve për disa vite pas publikimit të tij. * ''Versionet e korrigjimit të gabimeve'', të cilat nuk prezantojnë veçori të reja, ndodhin afërsisht çdo tre muaj; këto versione bëhen kur një numër i mjaftueshëm gabimesh janë korrigjuar që nga versioni i fundit. Dobësitë e sigurisë gjithashtu korrigjohen në këto versione. Pjesa e tretë dhe e fundit e numrit të versionit rritet. Shumë [[Cikli jetësor i lëshimit të softuerit|versione alfa, beta dhe kandidatë për lëshime]] lëshohen gjithashtu si parapamje dhe për testim para lëshimeve përfundimtare. Edhe pse ekziston një orar i përafërt për lëshimet, ato shpesh vonohen nëse kodi nuk është ende gati. Ekipi i zhvillimit të Python monitoron gjendjen e kodit duke ekzekutuar një suitë të madhe testimi njësie gjatë zhvillimit. [[Konferenca|Konferenca kryesore akademike]] mbi Python është PyCon . Gjithashtu, ekzistojnë programe të veçanta mentorimi për Python, të tilla si PyLadies . == Emërtimi == Emri i Python është frymëzuar nga grupi britanik i komedisë [[Monty Python]], të cilin krijuesi i Python, Guido van Rossum, e shijoi gjatë zhvillimit të gjuhës. Referencat e Monty Python shfaqen shpesh në kodin dhe kulturën Python; për shembull, variablat metasintaksore të përdorura shpesh në literaturën Python janë ''spam'' dhe ''eggs'', në vend të ''foo'' dhe ''bar'' tradicionale. Gjithashtu, dokumentacioni zyrtar i Python përmban referenca të ndryshme për rutinat e Monty Python. {{Sfn|Lutz|2013|p=17}}<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> Përdoruesit e Python ndonjëherë quhen "Pythonistas".<ref name="introducing_python">{{Cite book|last=Lubanovic|first=Bill|url=http://archive.org/details/introducingpytho0000luba|title=Introducing Python|date=2014|publisher=Sebastopol, CA : O'Reilly Media|isbn=978-1-4493-5936-2|page=305|access-date=2023-07-31}}</ref> == Gjuhët e ndikuara nga Python == * Cobra ka një dokument ''Mirënjohjeje'' që e rendit Python-in të parin midis gjuhëve që kanë ndikuar.<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> * ECMAScript dhe [[JavaScript]] huazuan iteratorë dhe gjeneratorë nga Python.<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> * [[Go (gjuhë programimi)|Go]] është projektuar për "shpejtësi pune në një gjuhë dinamike si Python".<ref>{{Cite web|title=PEP 484 – Type Hints|url=https://peps.python.org/pep-0484/|access-date=27 tetor 2025|website=Python Enhancement Proposals|language=en}}</ref> * Julia u krijua për të qenë "po aq e përdorshme për programim të përgjithshëm sa Python".<ref>{{Cite web|title=mypy – Optional Static Typing for Python|url=https://mypy-lang.org/|access-date=17 gusht 2025|website=mypy-lang.org|language=en}}</ref> * Mojo është pothuajse<ref>{{Cite web|title=Reference counts|url=https://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018063230/http://docs.python.org/extending/extending.html#reference-counts|archive-date=18 tetor 2012|access-date=5 qershor 2020|website=Docs.python.org|language=en|quote=Since Python makes heavy use of <code>malloc()</code> and <code>free()}</code>, it needs a strategy to avoid memory leaks as well as the re‑use of freed memory. The method chosen is called ''reference counting''.}}</ref> një mbibashkësi e Python-it.<ref>{{Cite web|last=Lutz|first=Mark|date=janar 2022|title=Python changes 2014+|url=https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315075935/https://learning-python.com/python-changes-2014-plus.html|archive-date=15 mars 2024|access-date=25 shkurt 2024|website=Learning Python}}</ref> * GDScript është ndikuar fuqimisht nga Python.<ref>{{Cite web|date=2022-05-03|title=Confusion regarding a rule in 'the Zen of Python'|url=https://discuss.python.org/t/confusion-regarding-a-rule-in-the-zen-of-python/15927|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225221142/https://discuss.python.org/t/confusion-regarding-a-rule-in-the-zen-of-python/15927|archive-date=25 shkurt 2024|access-date=2024-02-25|website=Python.org|series=Python help}}</ref> * Groovy, Boo, CoffeeScript, F#, Nim, Ring, [[Ruby (gjuhë programimi)|Ruby]], Swift, dhe V janë ndikuar gjithashtu. == Shih edhe == * Lista e librave të programimit Python * pip (menaxher paketash) * Pydoc * NumPy * [[SciPy]] * Jupiter * [[PyTorch|Pytorch]] * Kitoni * CPython * Mojo * Pygame * PyQt * PyGTK * PyPy * PyCon * Google Colab{{Snd}}IDE online pa konfigurim që ekzekuton Python {{Clear}} == Shënime == '''a.''' ^ Që nga versioni 3.5, por ato këshilla injorohen, përveçse me mjete jozyrtare. '''b.^''' * '''Niveli 1 (Tier 1):''' Linux 64-bit, macOS; Windows 8.1 64- dhe 32-bit dhe më të vonshme me versione më të vjetra të Python-it. * '''Niveli 2 (Tier 2):''' P.sh. WebAssembly 32-bit (WASI). * '''Niveli 3 (Tier 3):''' Android 64-bit, iOS, FreeBSD, dhe Raspberry Pi OS (32-bit). Jozyrtare (ose dihet që kanë funksionuar): variante të tjera Unix-like/BSD dhe disa platforma të tjera. '''c.''' ^ <code>del</code> në Python nuk sillet në të njëjtën mënyrë si <code>delete</code> në gjuhë si C++, ku ai përdoret për të thirrur destruktorin dhe për të liruar memorien e heap-it.{{Listë shënimesh}} === Referime === {{Reflist|25em}} * {{Cite web|date=19 korrik 2012|title=Python for Artificial Intelligence|url=https://wiki.python.org/moin/PythonForArtificialIntelligence|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101045354/http://wiki.python.org/moin/PythonForArtificialIntelligence|archive-date=1 nëntor 2012|access-date=3 dhjetor 2012|publisher=Python Wiki|language=en}} * {{Cite journal|date=gusht 2005|editor-last=Paine|editor-first=Jocelyn|title=AI in Python|url=http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0508.htm#python_ai_ai|journal=AI Expert Newsletter|language=en|publisher=Amzi!|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326105810/http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0508.htm#python_ai_ai|archive-date=26 mars 2012|access-date=11 shkurt 2012}} * {{Cite web|title=PyAIML 0.8.5: Python Package Index|url=https://pypi.python.org/pypi/PyAIML|access-date=17 korrik 2013|publisher=Pypi.python.org|language=en}} * {{Cite book|last=Russell|first=Stuart J.|title=Artificial Intelligence: A Modern Approach|last2=Norvig|first2=Peter|publisher=Prentice Hall|year=2009|isbn=978-0-13-604259-4|edition=3rd|location=Upper Saddle River, NJ|language=en|author-link=Stuart J. Russell|author-link2=Peter Norvig|name-list-style=amp}} == Lexime të mëtejshme == * {{Cite book|last=Downey|first=Allen|url=https://allendowney.github.io/ThinkPython/|title=Think Python: How to Think Like a Computer Scientist|date=korrik 2024|publisher=O'Reilly Media|isbn=978-1-0981-5543-8|edition=3rd|language=en}} * {{Cite book|last=Lutz|first=Mark|title=Learning Python|publisher=O'Reilly Media|year=2013|isbn=978-0-596-15806-4|edition=5th|language=en}} * {{Cite book|last=Summerfield|first=Mark|title=Programming in Python 3|publisher=Addison-Wesley Professional|year=2009|isbn=978-0-321-68056-3|edition=2nd|language=en}} * {{Cite book|last=Ramalho|first=Luciano|url=https://www.thoughtworks.com/insights/books/fluent-python-2nd-edition|title=Fluent Python|date=maj 2022|publisher=O'Reilly Media|isbn=978-1-4920-5632-4|language=en}} == Lidhje të jashtme == * [https://docs.python.org/3/ Python documentation] * [https://docs.python.org/3/tutorial/ The Python Tutorial] [[Kategoria:Gjuhë programimi]] [[Kategoria:Shpikje holandeze]] ephg8rpivdv16xo3ixr18yp0kg647lv 0 59339 2996517 2942931 2026-06-14T11:30:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996517 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Scotpop1.PNG|parapamje|400px|right|Rritja dhe Ulja e popullsisë së [[Skoci]]së]] Popullsia e Skocisë më [[2001]] ishte 5,062,011. Sipas parashikimeve më [[2006]] kjo shumë ështërritu në 5,116,900.<ref name="population>{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/2007-news/scotlands-mid-year-population-estimates.html|title=Scotland's mid year population estimates|date=2007-04-26|publisher=General Register Office for Scotland|accessdate=2007-04-26|archive-date=21 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080421030239/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/2007-news/scotlands-mid-year-population-estimates.html|language=en|url-status=dead}}</ref> Kjo do ta rendiste Skocinë në vendin e 112të për nga [[Lista e Shteteve nga Popullsia|popullsia]], po të ishte shtet i pavarur. Megjithëse [[Edinburgu]] është [[Kryeqytet]] i Skocisë, ai nuk është qyteti më i madh. Me një popullatë prej më se 600,000 ky vend i takon [[Glasgou]]it. Realisht, [[Greater Glasgou]], me një popullatë të përgjithshme prej rreth 1.1 million, pra një të pestën e tërë Skocisë.<ref>[http://www.citypopulation.de/UK-ScotlandUA.html "Great Britain and Northern Ireland: Scotland. All settlements (urban areas) in Scotland of more than 20,000 inhabitants."] citypopulation.de. Retrieved [[26 September]] [[2007]].</ref><ref>[http://rampantscotland.com/know/blknow_cities.htm "Did You Know?&mdash;Scotland's Cities"] rampantscotland.com Retrieved [[26 September]] [[2007]].</ref> ''Rrypi qendror'' është pjesa ku ndodhen qytetet më të mëdha. [[Glasgou]] është në perëndim derisa tri qytetet e tjera të mëdha [[Edinburgu]], [[Aberden]]i dhe [[Dundee]] shtrihen në pjesën lindore. Zonat e larta janë pak të banuara, megjithëse qyteti [[Inverness]] ka provuar rritje të vazhdueshme në vitet e fundit. Kryesisht vetëm ishujt më të mëdhenj dhe të arritshëm popullohen me njerëz dhe më pak se 90% janë momentalisht të banuara. Zonat malore të jugut janë kryesisht rurale nga natyra dhe dominohen nga agrikultura dhe pylltaria.<ref>Clapperton, C.M. (ed) (1983) ''Scotland: A New Study''. London. David & Charles.</ref><ref>Miller, J. (2004) ''Inverness''. Edinburgh. Birlinn. ISBN 978-1-84158-296-2</ref> Për shkak të vështirësive në gjetjen e shtëpive në [[Glasgou]] dhe [[Edinburg]], pesë qyteza të reja janë krijuar mes viteve [[1947]] dhe [[1966]]. Ato janë '''''East Kilbride''''', '''''Glenrothes''''', '''''Livingston''''', '''''Cumbernauld''''', dhe '''''Irvine'''''.<ref>[http://www.bbc.co.uk/scotland/education/as/sixties/standard/rural/new_towns.shtml "New Towns"] BBC Scotland. Retrieved [[24 July]] [[2007]].</ref> Për shkak të imigrimit qysh nga [[Lufta e Dytë Botërore]], [[Glasgou]], [[Edinburg]]u dhe Dundee kanë komunitete të vogla Aziatike.<ref>[http://www.urdustan.net/2004/11/scotland-speaks-urdu.html "Scotland speaks Urdu"] (2004)Urdustan.net. Retrieved [[26 September]] [[2007]].</ref> Qysh prej ''Rritjes sëfundit të Bashkimit Europian'', ka pasur një numër të madh të njerëzve [[Europa Qendore]] dhe [[Europa Lindore|Lindore]] që janë shpërngulur për në [[Skoci]], gjithshtu është parashikuar se mes 40,000 dhe 50,000 [[Polonia|Polakë]] tani jetojnë në [[Skoci]].<ref>''The Pole Position'' ([[6 August]], [[2005]]). Glasgow. Sunday Herald newspaper.</ref> Prej vitit [[2001]] janë më se 16,310 [[Kina|Kinezë etnik]] që banojnë në [[Skoci]].<ref>Statistics [http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939 Analysis of Ethnicity in the 2001 Census - Summary Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008052918/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939 |date=8 tetor 2014 }} Scottish Government. Retrieved [[27 September]] [[2007]].</ref> Skocia ka tri gjuhë zyrtare: [[Gjuha Angleze|Anglishten]], [[Gjuha Skoceze|Skocishtja]] dhe [[Gjuha Gale|Galishtje]]. Thuajse të gjithë skocezët flasin [[Anglisht]]en standarte Skoceze, dhe më [[1996]] Zyra e regjistrimit të popullsisë në [[Skoci]] parashikoi se 30% e popullsisë janë folës të rrjedhshëm të [[Skocishtja|Skocishtes]].<ref>{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/census/censushm/censcr02/census-user-needs-and-legislation/cenrep10.html|title=Scotland's Census 2001, Part 1: Census User Needs and Legislation|publisher=General Register Office for Scotland|accessdate=2007-09-26|archive-date=27 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927205549/http://www.gro-scotland.gov.uk/census/censushm/censcr02/census-user-needs-and-legislation/cenrep10.html|language=en|url-status=dead}}</ref> [[Galishtja]] flitet kryesisht në [[Ishujt Perëndimorë]], ku shumica e njerëzve ende e flasin, sidoqoftë, kombëtarisht përdorimi i saj është konfirmuar në vetëm 1% të popullsisë.<ref>{{cite web|url=http://www2.arts.gla.ac.uk/SESLL/STELLA/STARN/lang/GAELIC/focus.htm|title=A Century on the Census&mdash;Gaelic in Twentieth Century Focus|author=Dr. Kenneth MacKinnon|publisher=[[University of Glasgow]]|accessdate=2007-09-26|archive-date=5 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070905013846/http://www2.arts.gla.ac.uk/SESLL/STELLA/STARN/lang/GAELIC/focus.htm|url-status=dead}}</ref> == Grupet Etnike == Grupet etnike në Skoci janë: *Të Bardhë - 97.99% *Aziatikë Jugorë - 1.09% *Zezakë - 0.16% *Të Përzier - 0.25% *Kinezë - 0.32% *Të Tjerë - 0.19%. == Shih dhe këtë == *[[Skocia]] *[[Demografia e Mbretërisë së Bashkuar]] == Burime të dhënash == {{reflist}} {{GB-gjeo-cung}} [[Kategoria:Britani e Madhe]] [[Kategoria:Skoci]] 3tm9uyfksd7op0fdcwxhoovkte49gwg 4 59986 2996418 2986022 2026-06-13T17:52:42Z DieliAlla 149013 /* Kandidatura */ 2996418 wikitext text/x-wiki == Kandidatura == <section begin="dritare" /> <!--Vendosni kandidaturën tuaj këtu në formën {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Titulli}}--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Faith and Confidence}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Rrethimi i parë i Krujës}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Adolf Hitleri}} j38bfhvc0dzjt8mga0yv3oqhbhdtt0c 0 83466 2996495 2702488 2026-06-14T05:14:38Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Lidhja e hidrogjenit]] 2996495 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Lidhja e hidrogjenit]] 3psm1xsj412t681nvf92wvfkxvry3py 0 87013 2996502 2944131 2026-06-14T08:51:20Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996502 wikitext text/x-wiki '''Buzuku''' është revistë informative, kulturore e shoqërore në gjuhën shqipe, numri i parë i së cilës është botuar më 27 qershor 2001. Fillimisht revista botohej si organ i Shoqatës Dom Gjon Buzuku, ndërsa nga numri 37 është revistë e pavarur.<ref>{{Cite web|date=2014-01-14|title=Revista BUZUKU, arkiv në miniaturë + Foto|url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/01/14/revista-buzuku-arkiv-ne-miniature-foto/|access-date=2023-03-03|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|archive-date=23 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623124306/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/01/14/revista-buzuku-arkiv-ne-miniature-foto/|url-status=dead}}</ref> == Shih edhe == * [[Simë Dobreci]], themelues dhe kryeredaktor i revistës == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.buzuku.info/ Faqja zyrtare e revistës "Buzuku"] [[Kategoria:Revista]] [[Kategoria:Revista shqip]] [[Kategoria:Media në Ulqin]] d7mat9ue93vbs37to4v1q77ggddbgt5 0 94273 2996451 2944438 2026-06-14T00:20:31Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996451 wikitext text/x-wiki {{Dalloje|Computational engineering}} {{Infobox profesion|employment_field=Science, technology, engineering, industry, military, exploration|type=[[Engineering]]|official_names=Computer engineer|competencies=Technical knowledge, hardware design, software design, advanced mathematics, systems design, abstract thinking, analytical thinking|activity_sector=Electronics, telecommunications, signal processing, computer hardware, software}} '''Inxhinieria kompjuterike është një degë e inxhinierisë që merret me krijimin dhe zhvillimin e harduerit dhe softuerit të kompjuterëve. Ajo kombinon njohuri nga elektronika dhe informatika për të ndërtuar sisteme kompjuterike moderne.''' Kjo fushë bashkon disa disiplina si inxhinieria elektrike, elektronika dhe shkenca kompjuterike. Në shumë universitete, programi njihet edhe me emra të tjerë, si Inxhinieri Elektrike dhe Kompjuterike ose Shkencë dhe Inxhinieri Kompjuterike. Inxhinierët e kompjuterave kërkojnë trajnim në integrimin harduer-softuer, [[Dizajnimi i softuerit|projektimin e softuerëve]] dhe [[Inxhinieria e softuerit|inxhinierinë e softuerëve]] . Ai mund të përfshijë fusha të tilla si [[elektromagnetizmi]], [[Inteligjenca artificiale|inteligjenca artificiale (IA)]], [[robotika]], [[Rrjeti kompjuterik|rrjetet kompjuterike]], [[arkitektura kompjuterike]] dhe [[Sistemi operativ|sistemet operative]] . Inxhinierët e kompjuterëve janë të përfshirë në shumë aspekte të harduerit dhe softuerit të [[Llogaritja (kompjuterike)|informatikës]], nga projektimi i [[Mikrokontrolluesi|mikrokontrolluesve]] individualë, mikroprocesorëve, [[Kompjuteri personal|kompjuterëve personalë]] dhe [[Superkompjuteri|superkompjuterëve]], deri te projektimi i qarqeve .Kjo degë nuk studion vetëm mënyrën si funksionojnë sistemet kompjuterike, por edhe si bashkohen dhe përdoren së bashku brenda sistemeve më të mëdha. Robotika është një nga fushat ku këto njohuri zbatohen shumë. Inxhinieria kompjuterike merret me shumë fusha të ndryshme, si programimi i softuerit dhe firmware-it për mikrokontrollues, dizajnimi i çipave VLSI, sensorëve analogë dhe qarqeve me sinjale të përziera. Ajo përfshin edhe njohuri në termodinamikë dhe sisteme kontrolli. Inxhinierët kompjuterikë janë gjithashtu shumë të përgatitur për kërkime në robotikë, sepse robotët varen nga sistemet dixhitale që kontrollojnë motorët, komunikimet dhe sensorët. [[Skeda:STM32F100C4T6B-HD.jpg|parapamje|Një pamje e një [[mikrokontrolluesi]] STM32 . Ky çip është projektuar nga inxhinierë kompjuterash dhe përdoret prej tyre për të krijuar sisteme të tjera.]] [[Skeda:Babbage_Difference_Engine.jpg|parapamje|Motori Diferencial, kompjuteri i parë mekanik]] [[Skeda:Glen_Beck_and_Betty_Snyder_program_the_ENIAC_in_building_328_at_the_Ballistic_Research_Laboratory.jpg|parapamje|[[Eniac|ENIAC]], kompjuteri i parë elektronik]] Inxhinieria kompjuterike filloi në vitin 1939, kur John Vincent Atanasoff dhe Clifford Berry filluan të zhvillonin kompjuterin e parë dixhital elektronik në botë duke përdorur principet e fizikës, matematikës dhe inxhinierisë elektrike. John Vincent Atanasoff më parë kishte qenë mësues i fizikës dhe matematikës në Universitetin Shtetëror të Ajovës, ndërsa Clifford Berry kishte përfunduar studimet në inxhinieri elektrike dhe fizikë. Së bashku, ata krijuan kompjuterin Atanasoff-Berry, i njohur si ABC, që u deshën pesë vjet për ta përfunduar. Edhe pse ABC origjinal u çmontua dhe u shkatërrua në vitet 1940, shpikësit u nderuan më vonë; një kopje e ABC u ndërtua në vitin 1997 nga një ekip studiuesish dhe inxhinierësh, një projekt që zgjati katër vjet dhe kushtoi 350,000 dollarë. [[Kompjuteri personal]] modern u shfaq në vitet 1970, pas disa përparimeve në teknologjinë [[Gjysmëpërcjellësi|e gjysmëpërçuesve]] . Këto përfshijnë [[Tranzistori|transistorin]] e parë funksional nga William Shockley, John Bardeen dhe Walter Brattain në Bell Labs në vitin 1947,<ref>{{Cite web|title=1947: Invention of the Point-Contact Transistor|url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/invention-of-the-point-contact-transistor/|access-date=9 tetor 2019|website=The Silicon Engine|publisher=[[Computer History Museum]]}}</ref> në vitin 1955, pasivizimin sipërfaqësor me dioksid silikoni nga Carl Frosch dhe Lincoln Derick, transistorët e parë planarë me dioksid silikoni nga Frosch dhe Derick në vitin 1957,<ref>{{Cite journal|last=Frosch|first=C. J.|last2=Derick|first2=L|date=1957|title=Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650|journal=Journal of the Electrochemical Society|language=en|volume=104|issue=9|pages=547|doi=10.1149/1.2428650|url-access=subscription}}</ref> procesin planar nga Jean Hoerni,<ref>{{Cite book|last=Lojek|first=Bo|title=History of Semiconductor Engineering|date=2007|publisher=[[Springer Science & Business Media]]|isbn=9783540342588|pages=120 & 321–323}}</ref><ref name="Bassett46">{{Cite book|last=Bassett|first=Ross Knox|url=https://books.google.com/books?id=UUbB3d2UnaAC&pg=PA46|title=To the Digital Age: Research Labs, Start-up Companies, and the Rise of MOS Technology|date=2007|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|isbn=9780801886393|page=46}}</ref> çipin [[Qarku i integruar|monolit të qarkut të integruar]] nga Robert Noyce në Fairchild Semiconductor në vitin 1959,<ref name="Saxena140">{{Cite book|last=Saxena|first=Arjun N.|url=https://books.google.com/books?id=-3lpDQAAQBAJ&pg=PA140|title=Invention of Integrated Circuits: Untold Important Facts|date=2009|publisher=[[World Scientific]]|isbn=9789812814456|page=140}}</ref> [[MOSFET|transistorin metal-oksid-gjysmëpërçues me efekt fushe]] (MOSFET, ose transistor MOS) të demonstruar nga një ekip në Bell Labs në vitin 1960<ref>{{Cite book|last=Lojek|first=Bo|title=History of Semiconductor Engineering|date=2007|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|isbn=978-3-540-34258-8|location=Berlin, Heidelberg|page=321}}</ref> dhe mikroprocesorin me një çip të vetëm ( Intel 4004 ) nga Federico Faggin, Marcian Hoff, Masatoshi Shima dhe Stanley Mazor në [[Intel Corporation|Intel]] në vitin 1971.<ref name="computerhistory1971">{{Cite web|title=1971: Microprocessor Integrates CPU Function onto a Single Chip|url=https://www.computerhistory.org/siliconengine/microprocessor-integrates-cpu-function-onto-a-single-chip/|access-date=22 korrik 2019|website=[[Computer History Museum]]}}</ref> === Historia e edukimit në inxhinieri kompjuterike === Programi i parë i diplomës në inxhinieri kompjuterike në Shtetet e Bashkuara u krijua në vitin 1971 në Universitetin Case Western Reserve në [[Cleveland]], [[Ohaio|Ohio]] .<ref>{{Cite web|date=5 janar 2017|title=History|url=https://engineering.case.edu/about/history|website=engineering.case.edu|publisher=Case School of Engineering}}</ref> {{As of|2015}} , në SHBA kishte 250 programe të inxhinierisë kompjuterike të akredituara nga ABET<ref>{{Cite web|title=Find an ABET-Accredited Program {{!}} ABET|url=http://main.abet.org/aps/accreditedprogramsearch.aspx|access-date=2015-11-29|website=main.abet.org}}</ref> Në Evropë, akreditimi i shkollave të inxhinierisë kompjuterike bëhet nga një sërë agjencish si pjesë e rrjetit EQANIE . Për shkak të rritjes së kërkesave për punë për inxhinierët që mund të projektojnë njëkohësisht pajisje kompjuterike, [[Softueri kompjuterik|softuer]], firmware dhe të menaxhojnë të gjitha format e sistemeve kompjuterike të përdorura në industri, disa institucione terciare në të gjithë botën ofrojnë një [[Baçelori|diplomë bachelor]] që përgjithësisht quhet inxhinieri kompjuterike. Programet e inxhinierisë kompjuterike zakonisht përfshijnë mësime mbi dizajnimin e qarqeve analoge dhe dixhitale, algoritme dhe programim. Njohuritë e forta në matematikë dhe shkenca bazë janë thelbësore për të kuptuar dhe zhvilluar sisteme kompjuterike komplekse. == Zbatimet dhe praktika == Ekzistojnë dy fokuse kryesore në inxhinierinë kompjuterike: hardueri dhe softueri. === Inxhinieri pajisjesh kompjuterike === {{Reflist|30em}} Sipas Byrosë së Statistikave të Punës në Shtetet e Bashkuara (BLS), perspektiva aktuale e punësimit për inxhinierët e harduerit kompjuterik parashikon një rritje prej '''7%''' nga viti 2024 deri në 2034. Megjithatë, nga 2019 në 2029, rritja e parashikuar ishte vetëm '''2%''', me rreth '''71,100 vende pune''' në total (“më e ngadaltë se mesatarja”, sipas vetë BLS, krahasuar me profesionet e tjera). Kjo është një rënie krahasuar me periudhat e mëparshme: '''3% rritje''' për vitet 2014–2024 (77,700 vende pune), '''7% për vitet 2012–2022''', dhe '''9% për vitet 2010–2020'''. "<ref name="hweng">{{Cite web|title=Computer Hardware Engineers: Occupational Outlook Handbook|url=http://www.bls.gov/ooh/architecture-and-engineering/computer-hardware-engineers.htm|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics}}</ref> Sot, pajisjet kompjuterike janë disi të barabarta. për inxhinierinë elektronike dhe kompjuterike (ECE) dhe është ndarë në shumë nënkategori, më e rëndësishmja duke qenë dizajn i sistemit të integruar .<ref name="CHE">{{Cite web|date=8 janar 2014|title=Computer Hardware Engineers|url=http://www.bls.gov/ooh/architecture-and-engineering/computer-hardware-engineers.htm|access-date=20 korrik 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics}}</ref> Inxhinieria e harduerit është një profesion që kërkon kreativitet dhe aftësi të forta teknike, pasi përfshin projektimin e komponentëve fizikë të kompjuterëve, si procesorët, qarkoret elektronike dhe pajisjet e komunikimit. Me rritjen e pajisjeve inteligjente dhe IoT, kërkesa për inxhinierë që dinë të kombinojnë harduerin me softuerin po rritet gradualisht. === Inxhinieri softuerësh kompjuterikë === Sipas Byrosë së Statistikave të Punës (BLS) të SHBA-së, " ''inxhinierët e softuerëve të aplikacioneve kompjuterike dhe inxhinierët e softuerëve të sistemeve kompjuterike, parashikimet aktuale të rritjes për vitet 2024 deri në 2034 janë 15%.'' ''Kjo është afër rritjes së inxhinierisë së softuerëve kompjuterikë për periudhën 2014-2024, e cila ishte rreth 17% dhe kishte gjithsej 1,114,000 vende pune po atë vit.<ref name="softdev">{{Cite web|title=Software Developers: Occupational Outlook Handbook|url=http://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/software-developers.htm|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics}}</ref> Kjo është më e ulët se vlerësimi i BLS për periudhën 2012-2022 prej 22% për zhvilluesit e softuerëve.<ref name="C.S.E.">{{Cite web|date=19 mars 2010|title=Computer Software Engineer|url=http://www.bls.gov/k12/computers04.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726002354/http://www.bls.gov/k12/computers04.htm|archive-date=26 korrik 2013|access-date=20 korrik 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics}}</ref><ref name="softdev" /> Dhe, më poshtë nga vlerësimi i BLS prej 30% për periudhën 2010-2020.<ref name="CSE2">{{Cite web|date=8 janar 2014|title=Software Developers|url=http://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/software-developers.htm|access-date=21 korrik 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics}}</ref> Përveç kësaj, shqetësimet në rritje për sigurinë kibernetike e vendosin inxhinierinë e softuerëve kompjuterikë shumë mbi shkallën mesatare të rritjes për të gjitha fushat. Megjithatë, disa nga punët do të jepen me kontratë në vende të huaja.<ref>{{Cite news|date=4 gusht 2020|title=Tech Companies Want You to Believe America Has a Skills Gap|work=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-08-04/big-tech-wants-you-to-believe-america-has-a-skills-gap}}</ref> Për shkak të kësaj, rritja e vendeve të punës nuk do të jetë aq e shpejtë sa gjatë dekadës së fundit, pasi vendet e punës që do t'u kishin shkuar inxhinierëve të softuerëve kompjuterikë në Shtetet e Bashkuara do të shkonin në vend të kësaj." për inxhinierët e softuerëve kompjuterikë në vende si India.<ref name="bls.gov">{{Cite web|title=Computer Programmers: Occupational Outlook Handbook|url=http://www.bls.gov/ooh/computer-and-information-technology/computer-programmers.htm|publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics}}</ref> Në të kundërt, BLS tregon se Programuesit e Kompjuterëve kanë parë një rënie të vazhdueshme të kërkesës: '''−8%''' (2014–2024), '''−9%''' (2019–2029), '''−10%''' (2021–2031), dhe '''−11%''' (2022–2032). Kjo prek kryesisht ata që programojnë në nivele të ulëta (si embedded systems) por nuk janë zhvillues aplikacionesh. Gjithashtu, përqindja e grave në fushën e softuerit ka rënë në mënyrë të vazhdueshme ndër vite, madje më shpejt se në disa fusha të tjera të inxhinierisë.'' Inxhinieria e softuerit është sot një nga karrierat më të kërkuara, sepse çdo industri – nga mjekësia te financat – funksionon përmes programeve kompjuterike. Ajo kërkon zgjidhje problemesh, kreativitet dhe aftësi për të punuar me ekipe. Edhe pse disa punë mund të zhvendosen jashtë vendit, profesionistët e aftë në siguri kibernetike, inteligjencë artificiale dhe zhvillim sistemesh mbeten shumë të kërkuar. == Karriera == Si inxhinier kompjuterik, mund të punoni në çdo fushë të industrisë së kompjuterëve dhe teknologjisë së lartë, duke përfshirë zhvillimin e harduerit, zhvillimin e softuerit, telekomunikacionin, robotikën, teknologjitë mjekësore, si dhe industrinë automobilistike dhe atë aerohapësinore. Mund të bëheni një profesionist si: * Programues Kompjuterik * Inxhinier Softueri * Inxhinier Mekanik * Specialist Robotike * Analist i Sistemeve * Arkitekt i Rrjetave === Dizajni i procesorit === Procesi i projektimit të një procesori përfshin zgjedhjen e një grupi udhëzimesh dhe të një paradigme ekzekutimi (p.sh. VLIW ose RISC), duke rezultuar në një mikroarkitekturë që mund të përshkruhet me gjuhë si VHDL ose Verilog. Projektimi i CPU-së ndahet në disa komponentë kryesorë: shtigjet e të dhënave (p.sh. ALU-të dhe tubacionet), njësia e kontrollit (logjika që menaxhon shtigjet e të dhënave), komponentët e memories (si regjistrat dhe memorjet e përkohshme), qarqet e orës (p.sh. drejtuesit e orës, PLL-të, rrjetet e shpërndarjes së orës dhe qarqet e transmetuesve të panelit) dhe biblioteka e qelizave të portave logjike, e cila përdoret për të zbatuar funksionet logjike. === Kodimi, kriptografia dhe mbrojtja e informacionit === [[Skeda:Source_code_in_C.png|parapamje|Kodi burimor i shkruar në gjuhën e programimit [[C (gjuhë programimi)|C]]]] Inxhinierët e kompjuterave punojnë në kodim, kriptografi të aplikuar dhe mbrojtje të informacionit për të zhvilluar metoda të reja për mbrojtjen e informacioneve të ndryshme, të tilla si imazhet dhe [[Audio digjitale|muzika]] dixhitale, fragmentimi, shkelja e të drejtave të autorit dhe forma të tjera të ndërhyrjes, për shembull, filigranimi dixhital .<ref name="SCCC">{{Cite web|title=Computer Engineering Overview|url=http://www.careercornerstone.org/pdf/compeng/compeng.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916035940/http://www.careercornerstone.org/pdf/compeng/compeng.pdf|archive-date=16 shtator 2012|access-date=20 korrik 2012|publisher=Sloan Career Cornerstone Center}}</ref> === Kompiluesit dhe sistemet operative === [[Skeda:Windows10abstract.png|parapamje|Windows 10, një shembull i një [[sistemi operativ]]]] Kjo specialitet përqendrohet në hartimin dhe zhvillimin e [[Përpiluesi|kompiluesve]] dhe [[Sistemi operativ|sistemeve operative]] . Inxhinierët në këtë fushë zhvillojnë arkitekturë të re të sistemit operativ, teknika të analizës së programit dhe teknika të reja për të siguruar cilësinë. Shembuj të punës në këtë fushë përfshijnë zhvillimin e [[Algoritmi|algoritmeve]] të transformimit të kodit pas lidhjes në kohë dhe zhvillimin e sistemeve të reja operative.<ref name="SCCC">{{Cite web|title=Computer Engineering Overview|url=http://www.careercornerstone.org/pdf/compeng/compeng.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916035940/http://www.careercornerstone.org/pdf/compeng/compeng.pdf|archive-date=16 shtator 2012|access-date=20 korrik 2012|publisher=Sloan Career Cornerstone Center}}</ref> === Vizioni kompjuterik dhe robotika === [[Skeda:Humanoid_Robot_(1)_ITB_2017.JPG|parapamje|Një shembull i një roboti humanoid]] Në këtë specialitet, inxhinierët e kompjuterave përqendrohen në zhvillimin e teknologjisë së ndjeshmërisë vizuale për të ndjerë një mjedis, përfaqësimin e një mjedisi dhe manipulimin e mjedisit. Informacioni tre-dimensional i mbledhur më pas zbatohet për të kryer një sërë detyrash. Këto përfshijnë modelim të përmirësuar njerëzor, komunikim imazhi dhe ndërfaqe njeri-kompjuter, si dhe pajisje të tilla si kamera me qëllime të veçanta me sensorë të gjithanshëm shikimi.<ref name="SCCC" /> === Shënime === Inxhinieria kompjuterike është një fushë që kombinon njohuri nga hardueri, softueri dhe elektronika për të krijuar sisteme kompjuterike komplekse. Ajo ofron mundësi të shumta karriere, përfshirë robotikën, inteligjencën artificiale dhe zhvillimin e çipave, dhe kërkon aftësi të avancuara teknike dhe bashkëpunim ekipor. Përmes specializimeve të ndryshme, studentët mund të thellojnë njohuritë e tyre dhe të përgatiten për kërkesa në rritje të industrisë moderne të teknologjisë. === Referime === * '''National Institute of Standards and Technology (NIST)''' – Teknologji & Siguri https://www.nist.gov * '''Computer Science Teachers Association (CSTA)''' – Informatikë & Edukim https://www.csteachers.org * '''OECD Science, Technology, and Innovation Reports''' https://www.oecd.org/sti/ * '''MLA''': “Computer Engineering – Undergraduate Admissions.” ''McGill University'' https://www.mcgill.ca/undergraduate-admissions/ * '''MIT OpenCourseWare – Computer Science and Engineering''' https://ocw.mit.edu/courses/electrical-engineering-and-computer-science/ * '''IEEE – Institute of Electrical and Electronics Engineers''' https://www.ieee.org * '''ACM – Association for Computing Machinery''' https://www.acm.org * '''National Institute of Standards and Technology (NIST)''' https://www.nist.gov * '''Stanford University – Computer Science Department''' https://cs.stanford.edu * '''Coursera – Computer Engineering Courses''' https://www.coursera.org/browse/computer-science * '''National Science Foundation – Engineering Statistics''' https://www.nsf.gov/statistics/ {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Disiplina inxhinierike]] [[Kategoria:Inxhinieri kompjuterike]] pwbwam4087l4m8n6ils1ee8a70yn4dc 0 98279 2996438 2986714 2026-06-13T20:38:31Z ~2026-34869-86 189177 2996438 wikitext text/x-wiki {{pa referenca|7 maj, 2015}} {{perm-urgj}} [[Skeda:BilallMaliqi.jpg|thumb|Foto e Bilal Maliqit|alt=i lindur më 08.04.1969 shkrimtar shqiptar]] Shkrimtar shqiptar dhe poet nga [[Presheva]]. == Jeta == Bilall Maliqi, lindi më 08.04.1969 në fshatin ElezBali, komuna e Preshevës.Ka mbaruar shkollën e grafikës, me shkallë të lartë.Ka ndjekur kursin e gazetarisë dhe aftësimin në fushën e trajnimeve gazetareske në B K SH "Perspektiva" Bujanoc. Ka ndjekur edhe kursin e gazetarisë me DW Akademi, dhe disa kurse të tjera të gazetarisë dhe është pajisur me certifikata. Shkruan poezi dhe prozë për fëmijë e të rritur, merret edhe me kritikë letrare. Është prezantuar në: Është i prezantuar në Almanakun Botëror të Poezisë “WORLD POETRY” 2014; Panoramën e krijuesve të Kosovës Juglindore "Psherëtimë për tokën (I dhe II)" të shkrimtarit Hysen Këqiku. Almanakun Botëror të poezisë “WORLD POETRY” 2014. Në leksikonin "Autorë të letërsisë shqiptare për fëmijë e të rinj 1886-2009” të prof. as. dr. Astrit Bishqemit. Në leksikonin “Autorë të letërsisë për fëmijë dhe të rinj 1886-2017, të Prof. Dr. Astrit Bishqemi dhe prof. Migena Arllati. Në leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë të Zvicër të autorëve: Besnik Camaj dhe Shefqet Dibrani. Në Antologjinë e Poetëve Mbarëkombëtarë të Ilir J. Hoxha. Në Antologjinë poetike shqip-suedisht "Baladë e përflakur" (Fllammande ballad) të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike "Jehona e shekujve" të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike Ndërkombëtare “Korsi e hapur” (Open lane) e Kristaq Shabanit. Në Antologjinë poetike belge frëngjisht-shqip “Anthologie de poètes albanophones”. Në Antologjinë e Poezisë Bashkëkohore të Ballkanit (Poetry from the Balkans. The Balkan Poets), 2018. Në Antologjinë e Poezisë Botërore Atunis Galaxy Anthology, 2023. Në Antologjinë “Nus vers l’independancë” tregime të shkurtra të dashurisë, në gjuhën frënge, të Reshat Sahitajt, 2020. Në Antologjinë poetike në gjuhën frënge “La Poesie Contemporaine Albanaise” të autorit Reshat Sahitaj, 2024. Në Antologjinë “Poets from Kosovo” të autorit Suurav Sarkar. Në Antologjinë poetike ” Çurgon vargu II” të bashkautorëve: Angela Kosta, Dibran Fylli dhe Irma Kurti, 2024. Në Antologjinë poetike “All together 3” , editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Buqetën Poetike “Poetic bouquet Valentines day”, editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Antologjinë “Ti Amo” në italisht, autore Lucia Geata. Në Antologjinë Poetike të gazetës "Lissalba" "Nën hijen e kohës Horizonte të paemërta ", 2025. Në Antologjinë Poetike "Stina Poetike, Verë- 2025" Të akademisë Troci-Al, në Tiranë. Në Antologjinë e poezisë shqipe për gruan “Diell në sytë e saj” të Prof. Dr. Merxhan Avdyli. Në Antologjinë Poetike "Borë mbi degët e mimozës" i autorit Rifat Ismaili. Në antologjinë Poetike botërore, me titull "OUR WORLD IN VERSE" (An Anthology of contemporary literature), përgatitur nga editori dhe Presidenti i Galaktika Poetike Atunis, me seli në Bruksel, z. Agron Shele. Në Antologjinë Poetike për Vitin e Ri, 2026, me titull "Anthology for New Year 2026,i autorit, Sourav Sarkar. Në Vjetarin e Poezisë Botërore (World Poetry Yerabook 2025) hartuar nga Bengt Berg, Zhang Zhi e  Zi WU. Në Antologjinë Poetike "180 vjetori i lindjes së Naim Frashërit" (100 poezi), 2026. Çmimet letrare: 1. Çmimi i tretë, në Takimet Poetike të Karadakut, Kumanovë, 2007; 2. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2011; 3. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2012; 4. Çmimi i tretë në Manifestimin “Esad Mekuli”, LSHK, Prishtinë, 2012; 5. Çmimi letrar, Pegasi “Vitrina” Tiranë, 2012; 6. Çmimi i tretë “ Ora e Tahir Deskut” Klinë, 2015; 7. Çmimi i dytë, Në konkursin anonim “ Abdulla Thaçi” Prizren, 2016; 8. Çmimi i tretë, “Ora e Ymer Prizrenit” Zgatar, Prizren, 2017; 9. Çmimi i dytë “Flakadani i Karadakut” Viti, 2017; 10. Çmimi i parë Konkurs anonim, “Abdulla Thaçi” Prizren, 2019; 11. Çmimi “Fehmi Agani” Prishtinë, 2020; 12. Çmimi i Karrierës, “Vjeshta Poetike në Obiliq:, 2022; 13. Çmimi i parë “Fadil Bekteshi” “Takimet Poetike të Karadakut” Kumanovë, 2022; 14. Çmimi special për poezinë “Ëndrra” në Itali, 2023; 15. Çmimi i tretë “Flakadani i Karadakut, Viti, 2024; 16. Çmimi “Cupido” Itali; 17. Çmimi i dytë në “Lulëkuqet e prillit” në Dardanë, 2025; 18. Çmimi i tretë në 'Konkursit Poetik të Verës", nga sh.b. "Garip Troci", 2025. I përkthyer në këto gjuhë: Në anglisht, italisht, rumanisht, frëngjisht,suedisht, armanisht dhe kinezisht. Është themelues dhe kryeredaktor i revistës letrare "Qëndresa" që del në Kosovën Lindore (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë). Ka qenë kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve "Feniks" për Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë (2010-2022), tani Kryetar Nderi i Sh.Sh. "Feniks" dhe Drejtor i Edicionit të Botimeve të Feniksit. Është Anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës. Anëtar i Galaktika poetike Atunis", Kryetar i "Atunis Lugina", anëtar i Bordit Drejtues të Shoqatës së Shkrimtarëve "Princ Muzaka". Është gazetar i së përjavshmes "[[Perspektiva(reviste)|Perspektiva]]", bashkëpunëtor i revistës letrare për fëmijë dhe të rinj "Diellori", anëtar i redaksisë së revistës shkollore për fëmijë "Zog mëngjesi" në Prishtinë, zv/ kryeredaktor i revistës për fëmijë dhe të rinj "Shpresat", bashkëpunëtor i së përjavshmes "Nacionali : Shkruan edhe në gazeta ditore të Kosovës dhe të Maqedonisë si: "Epoka e Re", "Zëri", "Kosova sot", "Fakti ditor", "Lajm" etj. == Veprat letrare == # Rrugëtimi - poezi për të rritur. # Rrugëtim përjetësie - poezi për të rritur. # Gëzim dhe drojë - tregime. # I lutemi Zotit - poezi fetare. # Perëndim i varur - poezi për të rritur. # Kodra e luleve - poezi për fëmijë. # Vula e kohëzezës - poezi për të rritur. # Shtëpia afër pyllit - tregime për fëmijë. # Gërfyejt e shpresës - poezi për të rritur. # Ide të trazuara - intervista me shkrimtarë. # Lutje të lagura – poezi për të rritur. # Mbresa vrojtuese - vështrime letrare. # Hëna flet me lule – poezi për fëmijë. # Hullive artistike - vështrime kritike. # Nën strehën e kujtimeve (SOTTO LA GRONDA DEI RICORDI), poezi shqip -italisht # Në thellësi të ëndrrës - poezi për të rritur. # Aforizma. # Semantika e shtrirjes krijuese - vështrime kritike. # I kthehem ëndrrës - poemë. # Sheshi i fjalëve - poema. # Rrugët e shikimit - Paths of vision poezi shqip-anglisht. # Drithërimë - Tremuratura (poemë shqip-rumanisht). # Këngë zogu - poezi për fëmijë. # Vlerësime - vështrime kritike. # Pikojnë fjalët - aforizma. # Shtigjeve të shpresës-poezi për të rritur. # Vetmi e mërdhirë-proza poetike. # Rrëmbimi Euridikës-poezi për të rritur. #Ëndrra që më dha gëzim-poezi për fëmijë. #Në prehrin e ëndrrës-poezi për të rritur. #Sytë e Erës- poezi për fëmijë. #Shkreptimë dashurie-poezi për të rritur #Blini në Blinishtë-tregime për fëmijë #Pikëpyetje kohës-poezi për të rritur #Lule për kurorë-poezi për fëmijë #Ëndrra e Malit-roman për fëmijë #Ejani të vallëzojmë- poezi për fëmijë #Në kërkim të veprës së profesor Begzad Baliut-kritika, intervista dhe diskutime #Nëpër vepra letrare-vështrime letrare #Në gjumoren e shpirtit-poezi për të rritur #Grushtim kohësh-poezi për të rritur #A ka shtëpi zogu?-poezi për fëmijë #Kalaja e besimit-poezi për të rritur (moralizuese) #Lepurushi i ëndrrës-tregime për fëmijë #Prekje malli (Feeling absence), poezi për të rritur, shqip- anglisht #Degëzim shikimesh, poezi për të rritur Bilall Maliqi jeton dhe punon në Preshevë… '''Bibliografia e Bilall Maliqit''' Revista shqiptare, Podujevë, nr. 1,2,3,4; Revista “Jehona”, Bujanoc, 2005; Revista “Perspektiva” , Bujanoc nga 2005- 2025, vazhdon;<ref>{{Citation|title=Ausgewählte Bibliografie / Sélection bibliographique Bibliografia scelta / Bibliografia tschernida Selected Bibliography|date=2013-12-31|url=https://doi.org/10.1515/9783110291520.39|work=Aargau - Basel-Stadt|pages=39–42|publisher=DE GRUYTER SAUR|isbn=978-3-598-35721-3|access-date=2025-05-15}}</ref> Revista Letrare: “Doruntina”, Kumanovë, nr. 38, 41,42,43,44, 45,46,47,48, 49, 50,54,55,62; Jehona e Karadakut, monografi; Revista Letrare, “Nositi”, Dardanë, nr. 7, 8, 9,10, 11, 25; Revista letrare “Agmia”, Gjilan, nr. 12, 15, 20; Revista letrare” Fjalë e valë”, Mitrovicë, nr. 24, 28; Revista letrare, “Ars Albanica”, Tetovë, nr.3, 4, 6, 8 dhe numri  special,, 2020 shqip –anglisht; “Trekëndëshi Poetik i Paqes”, Gjilan, viti, 2011,2013,2015, 2019,2020; “Vjeshta letrare e Gjilanit”, edicioni i parë, 2010; “Vjeshta Poetike në Obiliq”, edicioni i shtatë; “Malli poetik”, Prishtinë, 2014; Ferstivali Ndërkombëtar i Poezisë. Edicioni i katërt, 2018; Revista “Sent” Novi Pazar nr. 39-41”, 2016; Revista letrare, ‘Albanezul”, Rumani, 2015; “Ilz”, Tiranë, 2028; “Illyricum”, nr.1/2, Zagreb, 2017; Drita e jetës,  nr.5/6; “Dituria Islame” nr. 223, 384, 374, 410; Revista letrare “Qëndresa” Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë: nr.1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16; 17; Numrat vjetor nga Biblioteka Ndërkomunale e Prizrenit: “Nga gjerdani kombëtar”, 2014; “Kreshta e fjalës”, 2016; “Gërshetat e vargut”, 2017; “Parzmore çeliku”, 2018; “Ngjyrat e vargut”, 2019; "Malli i shtampës" nr. 9, Viti, 2026 "Rendition of International Poetry Quarterly " ,poezi anglisht, kinezisht. Në revista të ndryshme ndërkombëtare, në gjuhën angleze dhe italiane: sindhcourier, kavyakishor, friendshipofpeoplemagazine, wordsmitheditorial, subinnsaeijournal dhe feversofthemind. Të gjitha vështrimet, recensionet, vlerësimet e botuara në “Epoka e Re”, “Zëri” , “Koha Ditore” , “Bota Sot, “Lajm”, “Fakti ditor”, “Kosova Sot” etj, janë të botuara në pesë lirat e mi me vështrime letrare. '''Në antologji të tjera:''' Ajet Shala, “Vatra e Fjalës”,  Prishtinë, 2023; Ajet Shala “Antologi për çlirimtarët : Ilaz Kodra dhe Antigona Fazliu”,2014’ Ajet Shala “Antologji për Sejdi Kralanin”, 2015; Rrahman Hyseni,  “Nënës”, 2017,   “Babait”, 2018, “Fli biri i nënës”, 2016, “ Faqeve të pavdekësisë”, 2015; “Fjalë me krah”, Migjeni, Boras, Suedi, 2023; Mevlyde Mezini Saraçi, “Dhembje që vret” , 2017; Vilson Culaj, “Në parajsën poetike të Zejnulla Hailit, 2024; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Udhëtimi në rrugën e lirisë” Ramadan Kastrati, 2021; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Ëndrra në shtegu e lirisë”, 2022 “Frymësi amshimi” Antologji për Agim Ramadanin, 2023 Zarije Zenuni Bajrami “Agimi i një jete në perëndim”, 2016; Ismet Krasniqi “Çelna udhë”, 2017; Shoqata Mbarëkombëtare “Bytyçi” “Plisi i vargut tim” , 2017; Shefqet Dinaj ” Përjetësia e poetit”, 2019; Reshat Sahitaj &Begzad Baliu “Dhimbë e bukur”, 2012; Feri Arifi “ Flakadani i lirisë”, 2019; Flori Bruqi “Marsi i përflakur” ; Arif Molliqi “ Puhizë përmbi Koshare”, 2014; Reshat Sahitaj, Asllan Qyqalla “Gani Xhafolli princi i letërsisë për fëmijë”, 2018; Reshat Sahitaj”Adem e Hamëz Jashari” , 2021; Prend Buzhala “Rrëfime nga izolimi” , 2020; Sherife Thaçi &Luljeta Thaçi-Osmani “Rasim Thaçi idealist që krijoi ura mes njerëzve”, 2022; Bedri Halimi” Tinguj kohe për shpirtzinj”. 2024; Prof.dr. Fatmir Terziu & Agim Mato,  “Lotët e virgjër” (Virgin tears), 2012; Engjëll Koliqi “Ylli i Dardanisë rrezaton tokë e qiell” ,2010 Engjëll Koliqi “ Ibrahim Rugova arkitekti i Dardanisë së Republikës së Kosovës”,  Prishtinë, 2011; Naim Kelmendi “Fjala e dhembjes”, Prishtinë, 2015; Mark Simoni “Antologji poetike për dashurinë nr.3”, Tiranë, 2014; “Fluturim pulëbardhash”, Durrës, 2014; Sokol Demaku “Baladë e përflakur”, Bukursht, 2009; Sokol Demaku “Jehona e shekujve”, BKRSH, Suedi, 2010; Fatime Kulli & Kolec Traboini “Çamëri zemra ime”, Tiranë; Baki Ymeri “Jam pjesë e qiellit tënd” Amanda Edit, Bukuresht, 2014; Luan Maloku “Muza ime” Feniks Preshevë, 2014; Luan Maloku “Lartësia e një jete” për Qerim Arifin; Ymrije Beqiri&Hysen Ibrahimi ” Të dashurosh nuk është mëkat”. Atunis Galaxy Anthology, 2018, 2019, 2023, 2024, 2025. '''Nëpër libra të studiuesve:''' Dr.sc.  Faik Shkodra “Kur flasin poetët” , Prishtinë, 2009; Dr. sc. Faik Shkodra “Flakë e fjalës”, Prishtinë, 2011; Prof. Dr. Begzad Baliu” Kujtesa letrare”, Prishtinë, 2013; Prof.dr. Fatmir Sulejmani” Gjurmë kohe” Tetovë, 2019; Prof.dr. Zejnepe Alili-Rexhepi “Pas gjurmëve të fjalës”, Tetovë, 2017; Prof.dr. Rovena Vata-Mikeli “Identitet kulturor përmes vlerash” Tiranë, 2018; Mr.sc. Arsim Haili “Sprova eseistike”.  Prishtinë, 2015; Prend Buzhala “Në aktin e leximit I dhe III” Prishtinë, 2016; Prend Buzhala “Shtegtime me magjinë e së bukurës”, 2016; Agron Shele “Ngjyrime universale” Tiranë, 2014; Mexhid Mehmeti “Vlerësime veprash dhe autorësh” , Prishtinë, 2015; Shefqet  Dibrani “Shoshitje letrare” , 2022; Prof. Dr. Zyhdi Dervishi “Fatmir Terziu: krijues dhe studiues i risive artistike”, Sarandë, 2016; Nexhat Rexha ” Fjala ruan kujtimin” , Dardanë, 2010; Nexhat Rexha “Vlerësime” , Gjilan, 2016 Sinan Sadiku “Rendi i vlerave në poezinë bashkëkohore shqiptare” Gjilan, 2013 Halil Haxhosaj “Nyjëtime letrare” Bukuresht, 2014; Hysen Këqiku “Në kuptim të fjalës”, Gjilan, 2021; Hysen Këqiku “Shprishje shprehjesh letrare”, Prishtinë, 2024; Hysen Këqiku “Jehu i fjalës”, Prishtinë, 2020; Hysen Këqiku “Shkrimtari për shkrimtarë”, Prishtinë, 2024; Zekerija Idrizi “Përsiatje studimore letrare”  Baden, 2024; Zekerija Idrizi “Gjurmëve të kritikës letrare” Baden, 2025; Zekerija Idrizi "Bilall Maliqi penë e shquar e kombit" (monografi), Baden, 2026. '''Intervista:''' Arsim Halili “Shtigjeve të artit” Poezia, pasqyrë e ndodhive nëpër kohë” fq.29; Ministria e lajmeve; Medvegja sot; Departamenti. {{biografi-cung}} {{DEFAULTSORT:Maliqi, Bilall}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Lindje 1969]] sp17i0otd8mvyu9chyic7u3s2i5jbki 2996439 2996438 2026-06-13T20:41:23Z ~2026-34869-86 189177 2996439 wikitext text/x-wiki {{pa referenca|7 maj, 2015}} {{perm-urgj}} [[Skeda:BilallMaliqi.jpg|thumb|Foto e Bilal Maliqit|alt=i lindur më 08.04.1969 shkrimtar shqiptar]] Shkrimtar shqiptar dhe poet nga [[Presheva]]. == Jeta == Bilall Maliqi, lindi më 08.04.1969 në fshatin ElezBali, komuna e Preshevës.Ka mbaruar shkollën e grafikës, me shkallë të lartë.Ka ndjekur kursin e gazetarisë dhe aftësimin në fushën e trajnimeve gazetareske në B K SH "Perspektiva" Bujanoc. Ka ndjekur edhe kursin e gazetarisë me DW Akademi, dhe disa kurse të tjera të gazetarisë dhe është pajisur me certifikata. Shkruan poezi dhe prozë për fëmijë e të rritur, merret edhe me kritikë letrare. Është prezantuar në: Është i prezantuar në Almanakun Botëror të Poezisë “WORLD POETRY” 2014; Panoramën e krijuesve të Kosovës Juglindore "Psherëtimë për tokën (I dhe II)" të shkrimtarit Hysen Këqiku. Almanakun Botëror të poezisë “WORLD POETRY” 2014. Në leksikonin "Autorë të letërsisë shqiptare për fëmijë e të rinj 1886-2009” të prof. as. dr. Astrit Bishqemit. Në leksikonin “Autorë të letërsisë për fëmijë dhe të rinj 1886-2017, të Prof. Dr. Astrit Bishqemi dhe prof. Migena Arllati. Në leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë të Zvicër të autorëve: Besnik Camaj dhe Shefqet Dibrani. Në Antologjinë e Poetëve Mbarëkombëtarë të Ilir J. Hoxha. Në Antologjinë poetike shqip-suedisht "Baladë e përflakur" (Fllammande ballad) të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike "Jehona e shekujve" të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike Ndërkombëtare “Korsi e hapur” (Open lane) e Kristaq Shabanit. Në Antologjinë poetike belge frëngjisht-shqip “Anthologie de poètes albanophones”. Në Antologjinë e Poezisë Bashkëkohore të Ballkanit (Poetry from the Balkans. The Balkan Poets), 2018. Në Antologjinë e Poezisë Botërore Atunis Galaxy Anthology, 2023. Në Antologjinë “Nus vers l’independancë” tregime të shkurtra të dashurisë, në gjuhën frënge, të Reshat Sahitajt, 2020. Në Antologjinë poetike në gjuhën frënge “La Poesie Contemporaine Albanaise” të autorit Reshat Sahitaj, 2024. Në Antologjinë “Poets from Kosovo” të autorit Suurav Sarkar. Në Antologjinë poetike ” Çurgon vargu II” të bashkautorëve: Angela Kosta, Dibran Fylli dhe Irma Kurti, 2024. Në Antologjinë poetike “All together 3” , editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Buqetën Poetike “Poetic bouquet Valentines day”, editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Antologjinë “Ti Amo” në italisht, autore Lucia Geata. Në Antologjinë Poetike të gazetës "Lissalba" "Nën hijen e kohës Horizonte të paemërta ", 2025. Në Antologjinë Poetike "Stina Poetike, Verë- 2025" Të akademisë Troci-Al, në Tiranë. Në Antologjinë e poezisë shqipe për gruan “Diell në sytë e saj” të Prof. Dr. Merxhan Avdyli. Në Antologjinë Poetike "Borë mbi degët e mimozës" i autorit Rifat Ismaili. Në antologjinë Poetike botërore, me titull "OUR WORLD IN VERSE" (An Anthology of contemporary literature), përgatitur nga editori dhe Presidenti i Galaktika Poetike Atunis, me seli në Bruksel, z. Agron Shele. Në Antologjinë Poetike për Vitin e Ri, 2026, me titull "Anthology for New Year 2026,i autorit, Sourav Sarkar. Në Vjetarin e Poezisë Botërore (World Poetry Yerabook 2025) hartuar nga Bengt Berg, Zhang Zhi e  Zi WU. Në Antologjinë Poetike "180 vjetori i lindjes së Naim Frashërit" (100 poezi), 2026. Çmimet letrare: 1. Çmimi i tretë, në Takimet Poetike të Karadakut, Kumanovë, 2007; 2. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2011; 3. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2012; 4. Çmimi i tretë në Manifestimin “Esad Mekuli”, LSHK, Prishtinë, 2012; 5. Çmimi letrar, Pegasi “Vitrina” Tiranë, 2012; 6. Çmimi i tretë “ Ora e Tahir Deskut” Klinë, 2015; 7. Çmimi i dytë, Në konkursin anonim “ Abdulla Thaçi” Prizren, 2016; 8. Çmimi i tretë, “Ora e Ymer Prizrenit” Zgatar, Prizren, 2017; 9. Çmimi i dytë “Flakadani i Karadakut” Viti, 2017; 10. Çmimi i parë Konkurs anonim, “Abdulla Thaçi” Prizren, 2019; 11. Çmimi “Fehmi Agani” Prishtinë, 2020; 12. Çmimi i Karrierës, “Vjeshta Poetike në Obiliq:, 2022; 13. Çmimi i parë “Fadil Bekteshi” “Takimet Poetike të Karadakut” Kumanovë, 2022; 14. Çmimi special për poezinë “Ëndrra” në Itali, 2023; 15. Çmimi i tretë “Flakadani i Karadakut, Viti, 2024; 16. Çmimi “Cupido” Itali; 17. Çmimi i dytë në “Lulëkuqet e prillit” në Dardanë, 2025; 18. Çmimi i tretë në 'Konkursit Poetik të Verës", nga sh.b. "Garip Troci", 2025. I përkthyer në këto gjuhë: Në anglisht, italisht, rumanisht, frëngjisht,suedisht, armanisht dhe kinezisht. Është themelues dhe kryeredaktor i revistës letrare "Qëndresa" që del në Kosovën Lindore (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë). Ka qenë kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve "Feniks" për Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë (2010-2022), tani Kryetar Nderi i Sh.Sh. "Feniks" dhe Drejtor i Edicionit të Botimeve të Feniksit. Është Anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës. Anëtar i Galaktika poetike Atunis", Kryetar i "Atunis Lugina", anëtar i Bordit Drejtues të Shoqatës së Shkrimtarëve "Princ Muzaka". Është gazetar i së përjavshmes "[[Perspektiva(reviste)|Perspektiva]]", bashkëpunëtor i revistës letrare për fëmijë dhe të rinj "Diellori", anëtar i redaksisë së revistës shkollore për fëmijë "Zog mëngjesi" në Prishtinë, zv/ kryeredaktor i revistës për fëmijë dhe të rinj "Shpresat", bashkëpunëtor i së përjavshmes "Nacionali : Shkruan edhe në gazeta ditore të Kosovës dhe të Maqedonisë si: "Epoka e Re", "Zëri", "Kosova sot", "Fakti ditor", "Lajm" etj. == Veprat letrare == # Rrugëtimi - poezi për të rritur. # Rrugëtim përjetësie - poezi për të rritur. # Gëzim dhe drojë - tregime. # I lutemi Zotit - poezi fetare. # Perëndim i varur - poezi për të rritur. # Kodra e luleve - poezi për fëmijë. # Vula e kohëzezës - poezi për të rritur. # Shtëpia afër pyllit - tregime për fëmijë. # Gërfyejt e shpresës - poezi për të rritur. # Ide të trazuara - intervista me shkrimtarë. # Lutje të lagura – poezi për të rritur. # Mbresa vrojtuese - vështrime letrare. # Hëna flet me lule – poezi për fëmijë. # Hullive artistike - vështrime kritike. # Nën strehën e kujtimeve (SOTTO LA GRONDA DEI RICORDI), poezi shqip -italisht # Në thellësi të ëndrrës - poezi për të rritur. # Aforizma. # Semantika e shtrirjes krijuese - vështrime kritike. # I kthehem ëndrrës - poemë. # Sheshi i fjalëve - poema. # Rrugët e shikimit - Paths of vision poezi shqip-anglisht. # Drithërimë - Tremuratura (poemë shqip-rumanisht). # Këngë zogu - poezi për fëmijë. # Vlerësime - vështrime kritike. # Pikojnë fjalët - aforizma. # Shtigjeve të shpresës-poezi për të rritur. # Vetmi e mërdhirë-proza poetike. # Rrëmbimi Euridikës-poezi për të rritur. #Ëndrra që më dha gëzim-poezi për fëmijë. #Në prehrin e ëndrrës-poezi për të rritur. #Sytë e Erës- poezi për fëmijë. #Shkreptimë dashurie-poezi për të rritur #Blini në Blinishtë-tregime për fëmijë #Pikëpyetje kohës-poezi për të rritur #Lule për kurorë-poezi për fëmijë #Ëndrra e Malit-roman për fëmijë #Ejani të vallëzojmë- poezi për fëmijë #Në kërkim të veprës së profesor Begzad Baliut-kritika, intervista dhe diskutime #Nëpër vepra letrare-vështrime letrare #Në gjumoren e shpirtit-poezi për të rritur #Grushtim kohësh-poezi për të rritur #A ka shtëpi zogu?-poezi për fëmijë #Kalaja e besimit-poezi për të rritur (moralizuese) #Lepurushi i ëndrrës-tregime për fëmijë #Prekje malli (Feeling absence), poezi për të rritur, shqip- anglisht #Degëzim shikimesh, poezi për të rritur Bilall Maliqi jeton dhe punon në Preshevë… '''Bibliografia e Bilall Maliqit''' Revista shqiptare, Podujevë, nr. 1,2,3,4; Revista “Jehona”, Bujanoc, 2005; Revista “Perspektiva” , Bujanoc nga 2005- 2025, vazhdon;<ref>{{Citation|title=Ausgewählte Bibliografie / Sélection bibliographique Bibliografia scelta / Bibliografia tschernida Selected Bibliography|date=2013-12-31|url=https://doi.org/10.1515/9783110291520.39|work=Aargau - Basel-Stadt|pages=39–42|publisher=DE GRUYTER SAUR|isbn=978-3-598-35721-3|access-date=2025-05-15}}</ref> Revista Letrare: “Doruntina”, Kumanovë, nr. 38, 41,42,43,44, 45,46,47,48, 49, 50,54,55,62; Jehona e Karadakut, monografi; Revista Letrare, “Nositi”, Dardanë, nr. 7, 8, 9,10, 11, 25; Revista letrare “Agmia”, Gjilan, nr. 12, 15, 20; Revista letrare” Fjalë e valë”, Mitrovicë, nr. 24, 28; Revista letrare, “Ars Albanica”, Tetovë, nr.3, 4, 6, 8 dhe numri  special,, 2020 shqip –anglisht; “Trekëndëshi Poetik i Paqes”, Gjilan, viti, 2011,2013,2015, 2019,2020; “Vjeshta letrare e Gjilanit”, edicioni i parë, 2010; “Vjeshta Poetike në Obiliq”, edicioni i shtatë; “Malli poetik”, Prishtinë, 2014; Ferstivali Ndërkombëtar i Poezisë. Edicioni i katërt, 2018; Revista “Sent” Novi Pazar nr. 39-41”, 2016; Revista letrare, ‘Albanezul”, Rumani, 2015; “Ilz”, Tiranë, 2028; “Illyricum”, nr.1/2, Zagreb, 2017; Drita e jetës,  nr.5/6; “Dituria Islame” nr. 223, 384, 374, 410; Revista letrare “Qëndresa” Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë: nr.1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16; 17; Numrat vjetor nga Biblioteka Ndërkomunale e Prizrenit: “Nga gjerdani kombëtar”, 2014; “Kreshta e fjalës”, 2016; “Gërshetat e vargut”, 2017; “Parzmore çeliku”, 2018; “Ngjyrat e vargut”, 2019; "Flakadani i Karadakut", 2024, 2025, 2026 "Malli i shtampës" nr. 9, Viti, 2026 "Rendition of International Poetry Quarterly " ,poezi anglisht, kinezisht. Në revista të ndryshme ndërkombëtare, në gjuhën angleze dhe italiane: sindhcourier, kavyakishor, friendshipofpeoplemagazine, wordsmitheditorial, subinnsaeijournal dhe feversofthemind. Të gjitha vështrimet, recensionet, vlerësimet e botuara në “Epoka e Re”, “Zëri” , “Koha Ditore” , “Bota Sot, “Lajm”, “Fakti ditor”, “Kosova Sot” etj, janë të botuara në pesë lirat e mi me vështrime letrare. '''Në antologji të tjera:''' Ajet Shala, “Vatra e Fjalës”,  Prishtinë, 2023; Ajet Shala “Antologi për çlirimtarët : Ilaz Kodra dhe Antigona Fazliu”,2014’ Ajet Shala “Antologji për Sejdi Kralanin”, 2015; Rrahman Hyseni,  “Nënës”, 2017,   “Babait”, 2018, “Fli biri i nënës”, 2016, “ Faqeve të pavdekësisë”, 2015; “Fjalë me krah”, Migjeni, Boras, Suedi, 2023; Mevlyde Mezini Saraçi, “Dhembje që vret” , 2017; Vilson Culaj, “Në parajsën poetike të Zejnulla Hailit, 2024; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Udhëtimi në rrugën e lirisë” Ramadan Kastrati, 2021; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Ëndrra në shtegu e lirisë”, 2022 “Frymësi amshimi” Antologji për Agim Ramadanin, 2023 Zarije Zenuni Bajrami “Agimi i një jete në perëndim”, 2016; Ismet Krasniqi “Çelna udhë”, 2017; Shoqata Mbarëkombëtare “Bytyçi” “Plisi i vargut tim” , 2017; Shefqet Dinaj ” Përjetësia e poetit”, 2019; Reshat Sahitaj &Begzad Baliu “Dhimbë e bukur”, 2012; Feri Arifi “ Flakadani i lirisë”, 2019; Flori Bruqi “Marsi i përflakur” ; Arif Molliqi “ Puhizë përmbi Koshare”, 2014; Reshat Sahitaj, Asllan Qyqalla “Gani Xhafolli princi i letërsisë për fëmijë”, 2018; Reshat Sahitaj”Adem e Hamëz Jashari” , 2021; Prend Buzhala “Rrëfime nga izolimi” , 2020; Sherife Thaçi &Luljeta Thaçi-Osmani “Rasim Thaçi idealist që krijoi ura mes njerëzve”, 2022; Bedri Halimi” Tinguj kohe për shpirtzinj”. 2024; Prof.dr. Fatmir Terziu & Agim Mato,  “Lotët e virgjër” (Virgin tears), 2012; Engjëll Koliqi “Ylli i Dardanisë rrezaton tokë e qiell” ,2010 Engjëll Koliqi “ Ibrahim Rugova arkitekti i Dardanisë së Republikës së Kosovës”,  Prishtinë, 2011; Naim Kelmendi “Fjala e dhembjes”, Prishtinë, 2015; Mark Simoni “Antologji poetike për dashurinë nr.3”, Tiranë, 2014; “Fluturim pulëbardhash”, Durrës, 2014; Sokol Demaku “Baladë e përflakur”, Bukursht, 2009; Sokol Demaku “Jehona e shekujve”, BKRSH, Suedi, 2010; Fatime Kulli & Kolec Traboini “Çamëri zemra ime”, Tiranë; Baki Ymeri “Jam pjesë e qiellit tënd” Amanda Edit, Bukuresht, 2014; Luan Maloku “Muza ime” Feniks Preshevë, 2014; Luan Maloku “Lartësia e një jete” për Qerim Arifin; Ymrije Beqiri&Hysen Ibrahimi ” Të dashurosh nuk është mëkat”. Atunis Galaxy Anthology, 2018, 2019, 2023, 2024, 2025. '''Nëpër libra të studiuesve:''' Dr.sc.  Faik Shkodra “Kur flasin poetët” , Prishtinë, 2009; Dr. sc. Faik Shkodra “Flakë e fjalës”, Prishtinë, 2011; Prof. Dr. Begzad Baliu” Kujtesa letrare”, Prishtinë, 2013; Prof.dr. Fatmir Sulejmani” Gjurmë kohe” Tetovë, 2019; Prof.dr. Zejnepe Alili-Rexhepi “Pas gjurmëve të fjalës”, Tetovë, 2017; Prof.dr. Rovena Vata-Mikeli “Identitet kulturor përmes vlerash” Tiranë, 2018; Mr.sc. Arsim Haili “Sprova eseistike”.  Prishtinë, 2015; Prend Buzhala “Në aktin e leximit I dhe III” Prishtinë, 2016; Prend Buzhala “Shtegtime me magjinë e së bukurës”, 2016; Agron Shele “Ngjyrime universale” Tiranë, 2014; Mexhid Mehmeti “Vlerësime veprash dhe autorësh” , Prishtinë, 2015; Shefqet  Dibrani “Shoshitje letrare” , 2022; Prof. Dr. Zyhdi Dervishi “Fatmir Terziu: krijues dhe studiues i risive artistike”, Sarandë, 2016; Nexhat Rexha ” Fjala ruan kujtimin” , Dardanë, 2010; Nexhat Rexha “Vlerësime” , Gjilan, 2016 Sinan Sadiku “Rendi i vlerave në poezinë bashkëkohore shqiptare” Gjilan, 2013 Halil Haxhosaj “Nyjëtime letrare” Bukuresht, 2014; Hysen Këqiku “Në kuptim të fjalës”, Gjilan, 2021; Hysen Këqiku “Shprishje shprehjesh letrare”, Prishtinë, 2024; Hysen Këqiku “Jehu i fjalës”, Prishtinë, 2020; Hysen Këqiku “Shkrimtari për shkrimtarë”, Prishtinë, 2024; Zekerija Idrizi “Përsiatje studimore letrare”  Baden, 2024; Zekerija Idrizi “Gjurmëve të kritikës letrare” Baden, 2025; Zekerija Idrizi "Bilall Maliqi penë e shquar e kombit" (monografi), Baden, 2026. '''Intervista:''' Arsim Halili “Shtigjeve të artit” Poezia, pasqyrë e ndodhive nëpër kohë” fq.29; Ministria e lajmeve; Medvegja sot; Departamenti. {{biografi-cung}} {{DEFAULTSORT:Maliqi, Bilall}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Lindje 1969]] ncpx87lhz5wsm03y2twqy41g48vv0im 0 117161 2996452 2945383 2026-06-14T00:26:00Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996452 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Twilight_description_full_day.svg|parapamje|300x300px| Muzgu është periudha kohore midis [[Agimi|agimit]] dhe [[Lindja e diellit|lindjes së diellit]], ose midis [[Perëndimi i diellit|perëndimit të diellit]] dhe [[Muzgu|muzgut]].]] [[Skeda:Twilight-dawn_subcategories.svg|djathtas|parapamje|300x300px| Muzgu [[Mëngjesi (periudhë)|i mëngjesit]]: faza astronomike, detare dhe civile në [[Agimi|agim]]. Disku i dukshëm i Diellit tregohet në shkallë.<ref name="Low precision formulae">{{Cite journal|last=Van Flandern|first=T.|last2=K. Pulkkinen|year=1980|title=Low precision formulae for planetary positions|journal=Astrophysical Journal Supplement Series|volume=31|issue=3|page=391|bibcode=1979ApJS...41..391V|doi=10.1086/190623}}</ref>]] [[Skeda:Twilight_subcategories.svg|djathtas|parapamje|300x300px| Muzgu [[Mbrëmja|i mbrëmjes]]: faza civile, detare dhe astronomike në [[Muzgu|muzg]]. Disku diellor tregohet në shkallë.]] '''Muzgu''' është [[Rrezatimi i përhapur i qiellit|dritë]] e prodhuar nga [[rrezet e diellit]] [[Shpërndarje|që shpërndahen]] në [[Atmosfera e Tokës|atmosferën]] e sipërme, kur [[Dielli]] është nën horizont, i cili ndriçon atmosferën e poshtme dhe sipërfaqen e Tokës. Fjala muzg mund t'i referohet gjithashtu periudhave kohore kur ndodh ky ndriçim.<ref name="USNO">{{Cite web|title=Definitions from the US Astronomical Applications Dept|url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927072432/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php|archive-date=2019-09-27|access-date=2011-07-22|publisher=[[United States Naval Observatory|USNO]]}}</ref> Sa më i ulët të jetë Dielli nën horizont, aq më i zbehtë është muzgu (faktorë të tjerë si kushtet atmosferike janë të barabarta). Kur Dielli arrin 18° nën horizont, shkëlqimi i muzgut është pothuajse zero, dhe muzgu i [[Mbrëmja|mbrëmjes]] bëhet [[Nata|natë]]. Kur Dielli arrin përsëri 18° nën horizont, nata bëhet muzg i mëngjesit. Për shkak të cilësisë së tij të veçantë, kryesisht mungesës së [[Hija|hijeve]] dhe pamjes së objekteve [[Siluetë|të siluetuara]] kundër qiellit të ndriçuar, muzgu ka qenë prej kohësh i popullarizuar nga fotografët dhe piktorët, të cilët shpesh i referohen si ora blu, sipas shprehjes [[Gjuha frënge|franceze]] ''l'heure bleue''. Në analogji me muzgun e mbrëmjes, fjala ''muzg'' përdoret ndonjëherë edhe [[Metafora|në mënyrë metaforike]], për të nënkuptuar se diçka po humbet forcën dhe po i afrohet fundit. Për shembull, [[Plakja|njerëzit shumë të moshuar]] mund të thuhet se janë "në muzgun e jetës së tyre". [[Mbiemër kolateral|Mbiemri kolateral]] për ''muzg'' është ''[[Krepuskulare|crepuscular]]'', i cili mund të përdoret për të përshkruar sjelljen e kafshëve që janë më aktive gjatë kësaj periudhe.   == Përkufizime sipas gjeometrisë == Muzgu përcaktohet sipas [[Këndi i lartësisë diellore|këndit të lartësisë diellore]] ''θ_s'', që është pozicioni i qendrës gjeometrike të [[Dielli|Diellit]] në raport me horizontin. Ekzistojnë tre ''nënkategori'' të vendosura dhe të pranuara gjerësisht të muzgut: muzgu civil (më afër horizontit), muzgu detar dhe muzgu astronomik (më i largët nga horizonti).<ref name="USNO"/> == Muzgu civil == [[Skeda:Top_of_Rock_Cropped.jpg|djathtas|parapamje|250x250px| [[Midtown Manhattan]] gjatë muzgut civil, duke demonstruar [[Ora blu|orë blu]]]] Muzgu civil përcaktohet si kur qendra gjeometrike e Diellit është midis 6° nën horizont dhe vetë horizontit.<ref name="TAPN2002">{{Cite web|title=The American Practical Navigator|url=https://flaterco.com/files/xtide/Bowditch.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205225742/https://flaterco.com/files/xtide/Bowditch.pdf|archive-date=5 dhjetor 2021|access-date=15 shtator 2023|website=FlaterCo|page=227}}</ref><ref name="Cambridge">http://www.ast.cam.ac.uk/public/ask/2445 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805060246/http://www.ast.cam.ac.uk/public/ask/2445 |date=5 gusht 2017 }} University of Cambridge – Institute of Astronomy – Ask an Astronomer ['''NB: questionable source as its sources refer back to Wikipedia''']</ref> Muzgu civil është periudha kur mbetet mjaftueshëm dritë natyrale saqë nuk nevojitet drita artificiale në qytete dhe qytete. Në ushtrinë e Shteteve të Bashkuara, [[Akronimi|inicializmat]] BMCT (fillojnë muzgu civil i mëngjesit, d.m.th., agimi civil) dhe EECT (muzgu civil në fund të mbrëmjes, d.m.th., muzgu civil) përdoren për t'iu referuar fillimit të muzgut civil të mëngjesit dhe fundit të mbrëmjes. muzgu civil, respektivisht. Agimi civil paraprihet nga muzgu detar i mëngjesit dhe muzgu civil pasohet nga muzgu detar i mbrëmjes. [[Skeda:Blue hour twilight in the Mojave desert, California 2017.jpg|majtas|parapamje| Muzgu civil në një qytet të vogël në [[Shkretëtira Mojave|shkretëtirën Mojave]]]] Në kushte të motit të kthjellët, muzgu civil përafron kufirin në të cilin ndriçimi diellor i mjafton syrit të njeriut për të dalluar qartë objektet tokësore. Ndriçimi i mjaftueshëm i bën burimet artificiale të panevojshme për shumicën e aktiviteteve në natyrë. Në agim civil dhe në muzg civil, rrezet e diellit përcaktojnë qartë horizontin ndërsa mund të shfaqen yjet dhe planetët më të shndritshëm. Siç vërehet nga Toka (shih [[Madhësia e dukshme|madhësinë e dukshme]]), vëzhguesit e qiellit e njohin [[Venera|Venusin]], planetin më të ndritshëm, si "ylli i mëngjesit" ose "ylli i mbrëmjes", sepse ata mund ta shohin atë gjatë muzgut civil.<ref>{{Cite web|title=What Is Civil Twilight?|url=https://www.timeanddate.com/astronomy/civil-twilight.html|website=www.timeanddate.com}}</ref> Ligjvënësit kanë mishëruar konceptin e muzgut civil. Të tilla statute zakonisht përdorin një periudhë të caktuar pas perëndimit të diellit ose para lindjes së diellit (më së shpeshti 20-30 minuta), në vend se sa gradë Dielli është nën horizont. Shembujt përfshijnë kur drejtuesit e automobilave duhet të ndezin fenerët e tyre (i quajtur [[koha e ndezjes]] në MB), kur gjuetia është e kufizuar ose kur krimi i [[Vjedhje|vjedhjes]] duhet të trajtohet si vjedhje gjatë natës, gjë që mbart dënime më të ashpra në disa juridiksione. == Muzgu detar == [[Skeda:Twilight_Toronto_across_Lake_Ontario51km_with_ship5-10km.jpg|parapamje|250x250px| Muzgu detar i mbrëmjes në [[Liqeni i Ontarios|liqenin Ontario]], Kanada]] Muzgu detar përkufizohet si kur qendra gjeometrike e Diellit është midis 12° dhe 6° nën horizont.<ref name="timeanddate1">{{Cite web|title=What Is Nautical Twilight?|url=https://www.timeanddate.com/astronomy/nautical-twilight.html|website=www.timeanddate.com}}</ref><ref name="TAPN2002"/><ref name="Cambridge"/> [[Skeda:Twilight_in_Landers.jpg|majtas|parapamje| Ekspozim i gjatë i muzgut detar në një qytet të vogël në shkretëtirën Mojave]] Para agimit detar dhe pas muzgut detar, marinarët nuk mund të lundrojnë përmes horizontit në det pasi nuk mund ta shohin qartë horizontin.<ref name="Low precision formulae" /> [[Skeda:PanoSantPere.jpg|parapamje|250x250px| Në fillim të muzgut detar, ndriçimi artificial duhet të përdoret për të parë qartë objektet tokësore.]] Detarët mund të shohin yje të besueshëm të yjeve të mirënjohur, gjatë fazës së muzgut detar, kur ata mund të dallojnë një horizont të dukshëm për referencë (dmth. pas agimit astronomik ose para muzgut astronomik). Në kushte të mira atmosferike me mungesë të ndriçimit tjetër, gjatë muzgut detar, syri i njeriut mund të dallojë konturet e përgjithshme të objekteve tokësore, por nuk mund të marrë pjesë në operacione të detajuara në natyrë.<ref>{{Cite web|title=Rise, Set, and Twilight Definitions|url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814180458/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php|archive-date=2015-08-14|access-date=2007-09-06}}</ref> Muzgu detar ka gjithashtu konsiderata ushtarake. Inicializmat BMNT (fillojnë muzgu detar i mëngjesit, ''d.m.th.'' agimi detar) dhe EENT (në fund të mbrëmjes, muzgu detar, ''pra'' muzgu detar) përdoren dhe merren parasysh gjatë planifikimit të operacioneve ushtarake. Një njësi ushtarake mund t'i trajtojë BMNT dhe EENT me siguri të shtuar, p.sh. duke "qëndruar në këmbë", në të cilën të gjithë marrin një pozicion mbrojtës. == Muzg astronomik == [[Skeda:Landers in the Mojave Desert at dusk, looking west from Joshua Tree, California USA.jpg|majtas|parapamje| Ekspozim i gjatë i muzgut astronomik në një qytet të vogël në [[Shkretëtira Mojave|shkretëtirën Mojave]]]] [[Skeda:Moonrise_over_kuala_lumpur.jpg|parapamje| Muzg astronomik ([[Muzgu|muzg]]) me një gjysmëhënë, siç shihet nga [[Kuala Lumpur|Kuala Lumpur, Malajzi]]]] Muzgu astronomik përkufizohet si kur qendra gjeometrike e Diellit është midis 18° dhe 12° nën horizont.<ref name="TAPN2002"/><ref name="USNO"/> Gjatë muzgut astronomik, qielli është mjaft i errët për të lejuar vëzhgimin astronomik të burimeve pikësore të dritës si [[Ylli|yjet]], me përjashtim të rajoneve me [[shkëlqim qielli]] më intensiv për shkak të [[Ndotje e lehte|ndotjes së dritës]], [[Drita e hënës|dritës së hënës]], [[Aurora polare|aurorave]] dhe burimeve të tjera të dritës. Disa vëzhgime kritike, të tilla si objektet me difuzion të dobët si [[Mjegullnajë|mjegullnajat]] dhe [[Yllplimja|galaktikat]], mund të kërkojnë vëzhgim përtej kufirit të muzgut astronomik. Teorikisht, yjet më të zbehta të dallueshme me sy të lirë (ato të përmasës së gjashtë) do të bëhen të dukshme në mbrëmje në [[Muzgu|muzg]] astronomik dhe do të bëhen të padukshëm në [[Agimi|agim astronomik]].<ref>{{Cite web|title=What Is Astronomical Twilight?|url=https://timeanddate.com/astronomy/astronomical-twilight.html|publisher=timeanddate.com}}</ref> == Kohët e shfaqjes == [[Skeda:Twilight_latitudes_world_map.svg|parapamje| Harta botërore që tregon gjerësitë kufizuese të secilit lloj muzgu gjatë solsticit]] === Midis ditës dhe natës === Vëzhguesit brenda 48°33'43" të Ekuatorit mund të shikojnë muzgun dy herë çdo ditë në çdo datë të vitit midis [[Agimi|agimit]] astronomik, agimit detar ose agimit civil dhe [[Lindja e diellit|lindjes së diellit]], si dhe midis [[Perëndimi i diellit|perëndimit]] të diellit dhe muzgut civil, muzgut detar ose astronomisë [[Muzgu|muzg]]. Kjo ndodh gjithashtu për shumicën e vëzhguesve në gjerësi gjeografike më të larta në shumë data gjatë gjithë vitit, përveç atyre rreth solsticit veror. Megjithatë, në gjerësi gjeografike më afër se 8°35' (midis 81°25' dhe 90°) me secilin nga polet, Dielli nuk mund të ngrihet mbi horizont dhe as të zhytet më shumë se 18° nën të në të njëjtën ditë në çdo datë, kështu që ky shembull muzgu nuk mund të ndodhë sepse diferenca këndore midis mesditës diellore dhe mesnatës diellore është më pak se 17°10'. Vëzhguesit brenda 63°25'00" të Ekuatorit mund të shikojnë muzgun dy herë çdo ditë në çdo datë nga muaji i ekuinoksit të vjeshtës deri në muajin e ekuinoksit të pranverës midis [[Agimi|agimit]] astronomik, agimit detar ose agimit civil dhe [[Lindja e diellit|lindjes së diellit]], si dhe ndërmjet [[perëndimi i diellit]] dhe muzgu civil, muzgu detar ose [[muzgu]] astronomik, dmth. nga '''[[1 Shtator|1 shtatori]]''' deri '''[[31 Mars|më 31 mars të vitit të ardhshëm]]''' në '''[[Hemisfera veriore|hemisferën veriore]]''' dhe nga '''[[1 Mars|1 marsi]]''' deri '''[[30 Shtator|më 30 shtator]]''' në '''[[Hemisfera jugore|hemisferën jugore]]'''. '''Kufiri i natës/muzgut, gjerësia e mesnatës diellore ndryshon në varësi të muajit të caktuar:''' • Në muajt janar ose korrik, agimi astronomik dhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi më të vogla se 48°50' në veri ose në jug, sepse në muajt janar ose korrik pjerrësia e Diellit është më pak se 23°10' nga Ekuatori; • Në muajt shkurt ose gusht, si agimi astronomik ashtu edhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi gjeografike më të vogla se 53°47' në veri ose në jug, sepse në muajt shkurt ose gusht pjerrësia e Diellit është më pak se 18°13' nga Ekuatori; • Në muajt mars ose shtator para ekuinokseve, si agimi astronomik ashtu edhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi gjeografike më të vogla se 63°26' në veri ose në jug, sepse në muajt mars ose shtator para ekuinokseve pjerrësia e Diellit është më pak se 8°. 34' nga Ekuatori; • Gjatë ekuinokseve, si agimi astronomik ashtu edhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi gjeografike më të vogla se 72°00' në veri ose në jug, sepse gjatë ekuinokseve Dielli po kalon [[Ekuatori|vijën e Ekuatorit]]; • Në muajt mars ose shtator pas ekuinokseve, si agimi astronomik ashtu edhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi më të vogla se 67°45' në veri ose në jug, sepse në muajt mars ose shtator pas ekuinokseve pjerrësia e Diellit është më e vogël se 4° 15' nga Ekuatori; • Në muajt prill ose tetor, si agimi astronomik ashtu edhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi më pak se 57°09' në veri ose në jug, sepse në muajt prill ose tetor pjerrësia e Diellit është më pak se 14°51' nga Ekuatori; • Në muajt maj ose nëntor, si agimi astronomik ashtu edhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi gjeografike më të vogla se 50°03' në veri ose në jug, sepse në muajt maj ose nëntor pjerrësia e Diellit është më pak se 21°57' nga Ekuatori; • Në muajt qershor ose dhjetor, agimi astronomik dhe muzgu astronomik ndodh në gjerësi më pak se 48°33'43" në veri ose në jug, sepse në muajin qershor Dielli kalon [[Tropiku i kancerit|Tropikun e Gaforres (rreth 23°26'17 "Në veri)]] dhe në muajin dhjetor Dielli kalon [[Tropiku i Bricjapit|Tropikun e Bricjapit (rreth 23°26'17" Jug)]]. === Që zgjat nga një ditë në tjetrën === [[Skeda:Twilight_and_Sunrise_in_Gjøvik_in_February_2021.webm|parapamje| Video me kohëzgjatje të muzgut dhe lindjes së diellit në [[Gjøvik]] në shkurt 2021]] Në gjerësi më të mëdha se 48°33'43" në veri ose në jug, në datat afër solsticit të verës, muzgu mund të zgjasë nga perëndimi i diellit deri në lindjen e diellit, pasi Dielli nuk zhytet më shumë se 18 gradë nën horizont, kështu që errësira e plotë nuk ndodh as në mesnatën diellore. Këto gjerësi përfshijnë shumë rajone me popullsi të dendur të Tokës, duke përfshirë të gjithë [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar]] dhe vende të tjera në [[Evropa Veriore|Evropën veriore]] dhe madje edhe pjesë të [[Evropa Qendrore|Evropës Qendrore]]. Kjo ndodh edhe në hemisferën jugore, por ndodh më 21 dhjetor. Ky lloj muzgu ndodh gjithashtu nga një ditë në tjetrën në gjerësi gjeografike brenda rrathëve polare pak para dhe pak pas periudhës së diellit të mesnatës. Solstici veror në hemisferën veriore është më [[21 Qershor|21 qershor]], ndërsa solstici veror në hemisferën jugore është më [[21 Dhjetor|21 dhjetor]]. * Muzgu civil: ndërmjet 60°33'43" dhe 65°43'43" [[Solstici i Qershorit|në veri]] ose [[Solstici i dhjetorit|në jug]]. Në hemisferën veriore, kjo përfshin qendrën e [[Islanda|Islandës]], [[Finlanda|Finlandës]], [[Suedia|Suedisë]], [[Norvegjia|Norvegjisë]], [[Ishujt Faroe]] dhe [[Ishulli Shetland|ishullit Shetland]]. Në hemisferën jugore kjo përfshin pjesë të [[Oqeani Jugor|Oqeanit Jugor]] dhe majën veriore të [[Gadishulli Antarktik|Gadishullit Antarktik]]. Kur muzgu ''civil'' zgjat gjithë natën, kjo quhet edhe një [[Dita Polare|natë e bardhë]]. * Muzgu detar: midis 54°33'43" dhe 60°33'43" [[Solstici i Qershorit|në veri]] ose [[Solstici i dhjetorit|në jug]]. Në hemisferën veriore kjo përfshin qendrën e [[Rusia|Rusisë]], [[Kanadaja|Kanadasë]], [[Estonia|Estonisë]], [[Letonia|Letonisë]], [[Lituania|Lituanisë]] dhe [[Danimarka|Danimarkës]] . Në hemisferën jugore kjo përfshin pikën më jugore të [[Amerika Jugore|Amerikës së Jugut]] dhe [[Ushuaia]] në [[Argjentina|Argjentinë]]. Kur muzgu ''detar'' zgjat gjithë natën, kjo quhet edhe një [[Dita Polare|natë e bardhë]].<ref>{{Cite web|title=Sunrise and sunset times in Saint-Petersburg|url=https://www.timeanddate.com/sun/russia/saint-peterburg|access-date=2023-08-26|website=www.timeanddate.com|language=en}}</ref> * Muzgu astronomik: midis 48°33'43" dhe 54°33'43" [[Solstici i Qershorit|në veri]] ose [[Solstici i dhjetorit|në jug]]. Në hemisferën veriore, kjo përfshin qendrën e [[Ishulli i Manit|Ishullit të Manit]], [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]], [[Bjellorusia]], [[Irlanda]], [[Holanda]], [[Polonia]], [[Gjermania]], [[Belgjika]], [[Republika Çeke]], [[Bellingham, Uashington|Bellingham, Uashingtoni]], [[Ishulli Orcas, Uashington|Ishulli Orcas, Uashingtoni,]] [[Vankuvër|Vankuveri, Kolumbia Britanike,]] [[Luksemburgu]], [[Guernsey]], [[Ukraina]], [[Sllovakia]] dhe [[Hungaria]]. Në hemisferën jugore kjo përfshin qendrën e [[Gjeorgjia Jugore dhe Ishujt Jugorë Sanduiç|Gjeorgjisë Jugore dhe Ishujt Sanduiç të Jugut]], [[Ishulli Bouvet|Ishullin Bouvet]], [[Ishulli i dëgjuar|Ishullin Heard]], [[Ishujt Falkland]]. Ai përfshin gjithashtu [[El Calafate]] dhe [[Río Gallegos]] në [[Argjentina|Argjentinë]] dhe [[Puerto Natales]] në [[Kili]]. Kur muzgu ''astronomik'' zgjat gjithë natën, kjo nuk përbën një natë të bardhë. === Midis një nate dhe një nate tjetër === Në gjerësinë gjeografike [[Arktiku|të Arktikut]] dhe [[Antarktis|Antarktikut]] në dimër, [[nata polare]] vetëm rrallë prodhon errësirë të plotë për 24&nbsp;orë çdo ditë. Kjo mund të ndodhë vetëm në vendndodhje brenda 5.5&nbsp;shkallët e gjerësisë gjeografike të Polit, dhe atje vetëm në datat afër [[Solstici dimëror|solsticit të dimrit]]. Në të gjitha gjerësitë dhe datat e tjera, nata polare përfshin një periudhë ditore të muzgut, kur Dielli nuk është shumë poshtë horizontit. Rreth solsticit dimëror, kur deklinacioni diellor ndryshon ngadalë, errësira e plotë zgjat disa javë në vetë Polin, p.sh., nga 11 maji deri më 31 korrik në [[Stacioni i Polit të Jugut Amundsen–Scott|stacionin e Polit të Jugut Amundsen–Scott]]. {{Efn|This is the range of dates when the Sun is more than 18&nbsp;degrees north of the [[Celestial equator]], so it is more than 18&nbsp;degrees below the horizon as seen from the South Pole. See [[Position of the Sun#Declination of the Sun as seen from Earth]].}} Poli i Veriut ka përvojën e kësaj nga 13 nëntori deri më 29 janar. Mesdita diellore në muzg civil gjatë një nate polare: midis 67°23'43" dhe 72°33'43" [[Solstici i dhjetorit|në veri]] ose [[Solstici i Qershorit|në jug]]. Mesdita diellore në muzgun detar gjatë një nate polare: midis 72°33'43" dhe 78°33'43" [[Solstici i dhjetorit|në veri]] ose [[Solstici i Qershorit|në jug]]. Mesdita diellore në muzg astronomik gjatë një nate polare: midis 78°33'43" dhe 84°33'43" [[Solstici i dhjetorit|në veri]] ose [[Solstici i Qershorit|në jug]]. Mesdita diellore gjatë natës gjatë një nate polare: midis 84°33'43" dhe 90° [[Solstici i dhjetorit|në veri]] ose [[Solstici i Qershorit|në jug]]. === Zgjat për 24 orë === Në gjerësi gjeografike më të mëdha se 81°25' në veri ose në jug, meqenëse ndryshimi këndor i lartësisë së Diellit është më pak se 18 gradë, muzgu mund të zgjasë për të gjithë 24 orët. Kjo ndodh për një ditë në gjerësi gjeografike afër 8°35' nga Poli dhe shtrihet deri në disa javë sa më tej shkon drejt Polit. Kjo ndodh si pranë Polit të Veriut ashtu edhe pranë Polit të Jugut. I vetmi vendbanim i përhershëm për të përjetuar këtë gjendje është [[Alert, Nunavut]], Kanada, ku ndodh nga 22-26 shkurt dhe përsëri nga 15-19 tetor. == Kohëzgjatja == [[Skeda:Daylight_Length.svg|majtas|parapamje| Numri i orëve të ditës varet nga gjerësia gjeografike dhe koha e vitit. Çdo pol ka dritë të vazhdueshme afër [[Solstici veror|solsticit të verës]].]] [[Skeda:Carpet_Plot_of_Sun-Elevation_over_a_whole_Year_-_North_of_the_Polar_Circle.png|parapamje| [[Parcela qilimash|Tapet me rreze]] dielli në gjerësinë gjeografike 70° në veri]] [[Skeda:Carpet_Plot_of_Sun-Elevation_over_a_whole_Year_-_Frankfurt.png|parapamje| Tapet me rreze dielli në gjerësinë gjeografike 50° në veri]] [[Skeda:Carpet_Plot_of_Sun-Elevation_over_a_whole_Year_-_Equator.png|parapamje| Tapeti me rreze dielli në ekuator]] [[Skeda:Venus_and_the_Moon_strike_a_pose.jpg|parapamje| Muzgu në [[Observatori Paranal|Observatorin Paranal]] në Kili<ref>{{Cite web|title=Venus and the Moon strike a pose|url=http://www.eso.org/public/images/potw1616a/|access-date=18 prill 2016}}</ref>]] Kohëzgjatja e muzgut varet nga gjerësia gjeografike dhe koha e vitit. Udhëtimi i dukshëm i Diellit ndodh me shpejtësinë 15 gradë në orë (360° në ditë), por lindja dhe perëndimi i diellit ndodhin zakonisht në kënde të pjerrëta me horizontin dhe kohëzgjatja aktuale e çdo periudhe muzgu do të jetë një funksion i atij këndi. duke qenë më i gjatë për kënde më të zhdrejtë. Ky kënd i lëvizjes së Diellit në lidhje me horizontin ndryshon me [[Gjerësia gjeografike|gjerësinë gjeografike]] si dhe me kohën e vitit (duke ndikuar në këndin e boshtit të Tokës në lidhje me Diellin). Në [[Greenwich, Angli]] (51.5°N), kohëzgjatja e muzgut civil do të ndryshojë nga 33 minuta në 48 minuta, në varësi të kohës së vitit. Në [[Ekuatori|ekuator]], muzgu civil mund të zgjasë deri në 24 minuta. Kjo është e vërtetë sepse në [[Zona tropike|gjerësi të ulëta,]] lëvizja e dukshme e Diellit është [[pingul]] me horizontin e vëzhguesit. Por në pole, muzgu civil mund të zgjasë deri në 2-3 javë. Në rajonet e [[Arktiku|Arktikut]] dhe [[Antarktis|Antarktikut]], muzgu (nëse ka) mund të zgjasë për disa orë. Nuk ka muzg astronomik në polet pranë [[Solstici dimëror|solsticit të dimrit]] (për rreth 74 ditë në Polin e Veriut dhe rreth 80 ditë në Polin e Jugut). Ndërsa dikush i afrohet rrathëve të Arktikut dhe Antarktikut, disku i Diellit lëviz drejt horizontit të vëzhguesit në një kënd më të ulët. Vendndodhja tokësore e vëzhguesit do të kalojë nëpër zonat e ndryshme të muzgut më pak drejtpërdrejt, duke marrë më shumë kohë. Brenda [[Rrethi polar|rrathëve polare]], [[Dita Polare|drita e ditës njëzet e katër orë]] ndeshet në verë, dhe në rajone shumë afër poleve, muzgu mund të zgjasë me javë në anën e dimrit të [[Ekuinoksi|ekuinokseve]]. Jashtë rrathëve polare, ku distanca këndore nga rrethi polar është më e vogël se këndi që përcakton muzgun (shih më lart), muzgu mund të vazhdojë gjatë mesnatës lokale pranë [[Solstici veror|solsticit të verës]]. Pozicioni i saktë i rrathëve polare dhe rajoneve ku muzgu mund të vazhdojë gjatë mesnatës lokale, ndryshon pak nga viti në vit me [[Pjerrësia boshtore|animin boshtor]] të Tokës. Gjerësia më e ulët në të cilën muzgu i ndryshëm mund të vazhdojë gjatë mesnatës lokale janë afërsisht 60,561° (60°33'43″) për muzgun civil, 54,561° (54°33'43″) për muzgun detar dhe 48,561° (48°33′). 43″) për muzgun astronomik.<ref>{{Cite web|title=Length of Day and Twilight (Formulas)|url=http://www.gandraxa.com/length_of_day.xml|access-date=2011-08-26|publisher=www.gandraxa.com}}</ref><ref>Herbert Glarner's website, reference 2. "Civil Twilight" "6°", "Nautical Twilight" "12°". "90° − Axis(23.439°) − 12° = 54.561°.</ref> {| class="wikitable" |+Muzgu i gjerësisë më të ulët të vëzhguar në mesnatë lokale për çdo muaj ! Muaj ! Dielli i mesnatës ! Civile ! Detare ! Astronomike |- | Janar | 66°S | 60°50′S | 54°50′S | 48°50′S |- | Shkurt | 70º57′S | 65°47′S | 59°47′S | 53°47′J |- | Mars<br />(para ekuinoksit) | 80°36′S | 75°26′S | 69°26′S | 63°26′S |- | Mars (pas ekuinoksit) | 84º55′N | 79º45′N | 73º45′N | 67º45′N |- | Prill | 74°19′N | 69°09′N | 63°09′N | 57°09′N |- | Maj | 67º13′N | 62°03′N | 56°03′N | 50°03′N |- | Qershor | 65°43′43″N | 60°33′43″N | 54°33′43″N | 48°33′43″N |- | Korrik | 66°N | 60°50′N | 54°50′N | 48°50′N |- | Gusht | 70°57′N | 65°47′N | 59°47′N | 53°47′N |- | shtator<br />(para ekuinoksit) | 80°36′N | 75°26′N | 69°26′N | 63°26′N |- | Shtator<br />(pas ekuinoksit) | 84º55′S | 79º45′S | 73º45′S | 67º45′S |- | Tetor | 74°19′S | 69°09′S | 63°09′S | 57°09′S |- | Nëntor | 67°13′S | 62°03′J | 56°03′J | 50°03′S |- | Dhjetor | 65°53′43″J | 60°33′43″J | 54°33′43″J | 48°33′43″J |} == Në planetët e tjerë == Muzgu në [[Marsi|Mars]] është më i gjatë se në Tokë, duke zgjatur deri në dy orë para lindjes së diellit ose pas perëndimit të diellit. Pluhuri i lartë në atmosferë shpërndan dritën në anën e natës të planetit. Muzg të ngjashëm shihen në Tokë pas [[Shpërthim vullkanik|shpërthimeve të mëdha vullkanike]].<ref>NASA-Jet Propulsion Laboratory: [http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20060807.html Winter Solstice on Mars: Rovers Look Forward to A Second Martian Spring], August 07, 2006.</ref> == Në fe == === Krishterimi === [[Skeda:BenedictineEasterVigil.jpg|parapamje| [[murg|Murgjit]] [[Benediktinët|benediktinë]] [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikanë]] rreth një [[Zjarri i Pashkëve|zjarri të Pashkëve]] përgatiten të ndezin [[Qiri i Pashkëve|qiriun e Pashkëve]] përpara [[meshë (liturgji)|meshës]] së Vigjiljes së Pashkëve]] Në praktikën [[Krishtërimi|e krishterë]], festimet e "[[Vigjilja|vigjiljes]]" shpesh ndodhin gjatë muzgut në mbrëmje para festave të mëdha ose festave. Për shembull, ''[[Vigjilja e Pashkëve]]'' mbahet në orët e errësirës midis perëndimit të diellit të [[E shtuna e madhe|Shtunën e Shenjtë]] dhe lindjes së diellit në [[Pashkët|ditën e Pashkëve]] - më së shpeshti në mbrëmjen e së Shtunës së Madhe ose mesnatën - dhe është kremtimi i parë i Pashkëve, ditët tradicionalisht konsiderohen të fillojnë në perëndimi i diellit. === hinduizmi === Muzgu është i shenjtë në [[Hinduizmi|hinduizëm]]. Quhet गोधूळिवेळ ''gōdhūḷivēḷ'' në sanskritisht ose गोधूलिवेऱा ''godhūlivelā'' në [[Hindi|hindisht]]", ి godhoolivela" në telugu, fjalë për fjalë "koha e pluhurit të lopës". Shumë [[Rituali|rituale]], duke përfshirë [[Sandhyavandanam]] dhe [[Puxha|Puja]], kryhen në orën e muzgut. Gjatë kësaj periudhe nuk rekomandohet të hani ushqim. Ndonjëherë ajo përmendet si Asurasandhya vela. Besohet se [[Asura|Asurat]] janë aktive gjatë këtyre orëve. Një nga avatarët e Zotit [[Vishnu]], Narasimha, është i lidhur ngushtë me periudhën e muzgut. Sipas [[Shkrimet e shenjta hindu|shkrimeve të shenjta hindu]], një mbret demonik, [[Hiranakashipa]], bëri pendim dhe mori një ndihmë nga [[Brahma]] që nuk mund të vritej gjatë ditës apo natës, as nga njerëzit dhe as nga kafshët, as brenda shtëpisë së tij dhe as jashtë. Zoti [[Vishnu]] u shfaq në një formë gjysmë-luani gjysmë njeriu (as njeri, as kafshë), i dha fund jetës së Hiranakashipa-s i ulur në pragun e derës (as brenda as jashtë) gjatë muzgut (as ditë e as natë).<ref>{{Cite book|last=Jossleyn Hennessy|url=https://books.google.com/books?id=fGEXAAAAIAAJ|title=India democracy and education|publisher=Orient Longmans|year=1955|page=127|chapter=ch. VII Education in the villages "Cow-dust time"}}</ref> === Islami === Muzgu është i rëndësishëm në [[Islami|Islam]] pasi përcakton se kur duhet të recitohen disa [[Namazi|lutje të detyrueshme universale]]. Muzgu i mëngjesit është koha kur falet namazi i sabahut (''[[Namazi i Sabahut|sabahut]]''), ndërsa muzgu i akshamit është koha e namazit të akshamit (''[[Namazi i Jacisë|namazi i jacisë]]''). Gjithashtu gjatë Ramazanit, koha e ''syfyrit'' (hakti i mëngjesit para agjërimit) përfundon në muzgun e mëngjesit, ndërsa agjërimi përfundon pas perëndimit të diellit. Ekziston gjithashtu një diskutim i rëndësishëm në jurisprudencën islame midis "agimit të vërtetë" dhe "[[Drita zodiakale|agimit të rremë]]". === Judaizmin === Në judaizëm, muzgu nuk konsiderohet as dita as nata; rrjedhimisht ajo trajtohet si një mbrojtje kundër cenimit të ndonjërit. Mund të konsiderohet një kohë [[wiktionary:liminal|kufitare]]. Për shembull, muzgu i së premtes llogaritet si mbrëmja [[Sabati|e së shtunës]] dhe ajo e së shtunës si ditë e shtunë; dhe i njëjti rregull vlen edhe për ditët e festave.<ref>{{Cite web|title=SUN, RISING AND SETTING OF THE - JewishEncyclopedia.com|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/14114-sun-rising-and-setting-of-the|website=www.jewishencyclopedia.com}}</ref> == Referime == {{Reflist}} == Fusnotat == {{Listë shënimesh}} == Leximi më tej == * {{Cite journal|last=Mateshvili|first=Nina|last2=Didier Fussen|last3=Filip Vanhellemont|last4=Christine Bingen|last5=Erkki Kyrölä|last6=Iuri Mateshvili|last7=Giuli Mateshvili|year=2005|title=Twilight sky brightness measurements as a useful tool for stratospheric aerosol investigations|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110|issue=D09209|pages=D09209|bibcode=2005JGRD..11009209M|doi=10.1029/2004JD005512|doi-access=free}} [[Kategoria:Pjesë të një dite]] [[Kategoria:Dukuri tokësore]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Natë]] [[Kategoria:Agim]] [[Kategoria:Dukshmëri]] 6545cbuzp42e33d4yvq20ct1oez0e73 1 150339 2996473 2985627 2026-06-14T04:17:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Teknologjia/Arkivi 1]] 2996473 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Teknologjia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 4p1yen1yebnafscj5zy86x1di7x4w3q 1 151248 2996475 2985851 2026-06-14T04:17:33Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Xhamitë e Ulqinit/Arkivi 1]] 2996475 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Xhamitë e Ulqinit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 6bndw617aba6y0pecgphouuxtcmulek 0 151388 2996508 2964596 2026-06-14T09:51:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996508 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ciro Immobile | image = Ciro Immobile 20240803 (cropped).jpg | image_size = 220px | caption = Immobile me [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaşin]] në 2024 | fullname = Ciro Immobile | birth_date = {{birth date and age|20|2|1990|df=y}} | birth_place = [[Torre Annunziata]], [[Italia|Itali]] | height = 1.85 m<ref name="LazioBio">{{cite web|url=http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra/player/50/Immobile|title=S.S.Lazio - Tesserati - Prima Squadra|trans-title=S.S. Lazio - Ekipi i parë|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio|language=it|accessdate=1 tetor 2018|archive-date=23 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200123191522/http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra/player/50/Immobile|url-status=dead}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[Paris FC]] | clubnumber = 36 | youthyears1 = 2002–2008 | youthyears2 = 2008–2009 | youthclubs1 = [[Sorrento Calcio|Sorrento]] | youthclubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | years1 = 2007 | clubs1 = [[Sorrento Calcio|Sorrento]] | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2009–2012 | clubs2 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps2 = 3 | goals2 = 0 | years3 = 2010–2011 | clubs3 = → [[A.C. Siena|Siena]] (huazim) | caps3 = 4 | goals3 = 1 | years4 = 2011 | clubs4 = → [[U.S. Grosseto F.C.|Grosseto]] (loan) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2011–2012 | clubs5 = → [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] (loan) | caps5 = 37 | goals5 = 28 | years6 = 2012–2013 | clubs6 = [[Genoa C.F.C.|Genoa]] | caps6 = 33 | goals6 = 5 | years7 = 2013–2014 | clubs7 = [[Torino F.C.|Torino]] | caps7 = 33 | goals7 = 22 | years8 = 2014–2016 | clubs8 = [[Borussia Dortmund]] | caps8 = 24 | goals8 = 3 | years9 = 2015–2016 | clubs9 = → [[Sevilla FC|Sevilla]] (huazim) | caps9 = 8 | goals9 = 2 | years10 = 2016 | clubs10 = [[Sevilla FC|Sevilla]] | caps10 = 0 | goals10 = 0 | years11 = 2016 | clubs11 = → [[Torino F.C.|Torino]] (huazim) | caps11 = 14 | goals11 = 5 | years12 = 2016–2024 | clubs12 = [[SS Lazio|Lazio]] | caps12 = 270 | goals12 = 169 | years13 = 2024–2025 | clubs13 = [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]] | caps13 = 30 | goals13 = 15 | years14 = 2025–2026 | clubs14 = [[Bologna F.C. 1909|Bologna]] | caps14 = 6 | goals14 = 0 | years15 = 2026– | clubs15 = [[Paris FC]] | caps15 = 6 | goals15 = 1 | nationalyears1 = 2009–2010 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2009–2013 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 10 | nationalyears3 = 2014– | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 57 | nationalgoals3 = 17 | pcupdate = 26 maj 2024 | ntupdate = 9 shtator 2023 }} '''Ciro Immobile''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[ˈtʃiro imˈmɔbile]]]; lindur më [[20 shkurt]] [[1990]]) është një [[futbolli]]st profesionist [[Italia|italian]] i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin francez [[Paris FC]] dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. Immobile e nisi karrierën e tij si futbollist te [[Sorrento Calcio|Sorrento]] në vitin 2002 para se të kalonte te akademia e [[Juventus F.C.|Juventusit]] në vitin 2008. Pas një viti ai u bë pjesë e ekipit të parë ku u aktivizua pak para se të huazohej në tre klube të ndryshme në Serie B në tre vitet e ardhshme. Në vitin 2012, ai u transferua te [[Genoa C.F.C.|Genoa]], duke luajtur për një sezon para se të kalonte te [[Torino F.C.|Torino]], klubi rival i Juventusit. Immobile shkëlqeu në sezonin e tij të parë te Torino, duke fituar çmimin e golashënuesit më të mirë të Serie A para se të shitej në Gjermani te [[Borussia Dortmund]] për 18 milion €. Pas një sezoni pa shkëlqim, Immobile e shpenzoi sezonin 2015–16 fillimisht si i huazuar te [[Sevilla FC|Sevilja]] në [[La Liga]] dhe më pas te Torino, duke u rikthyer. Në korrik 2016, ai u transferua te Lazio ku shënoi 26 gola në sezonin e parë. Në sezonin e dytë, ai fitoi çmimin ''Capocannoniere'' si golashënuesi më i mirë në Serie A për herë të dytë pasi regjistroi 29 gola në 33 ndeshje. Në nivel ndërkombëtar, Immobile luajti me ekipet [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|nën-20]] dhe [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|-21]] te të rinjtë para se të debutonte me ekipin e parë në vitin 2014. Ai ka përfaqsuar Italinë në [[2014 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës 2014]] dhe [[UEFA Euro 2016]]. ==Karriera me klube== ===Vitet e hershme=== Lindur në [[Torre Annunziata]], Itali, Immobile filloi karrierën e tij të hershme me [[Sorrento Calcio|Sorrenton]], ku në sezonin 2007–08 shënoi 30 gola, duke ndezur interesin e gjigandit italian [[Juventus F.C.|Juventus]].<ref>{{cite web|url=http://www.spaziomilan.it/2011/06/esclusiva-spaziojuve-un-giorno-con-ciro-immobile/|title=Esclusiva spaziojuve: un giorno con Ciro Immobile|publisher=Spazio Milan|language=it|accessdate=1 qershor 2014}}</ref> Në 2008, në moshën 18 vjeçare, ai u ble për 80 mijë [[Euro|€]] nga Juventus, nën rekomandimin e [[Ciro Ferrara]]s. Ai u vendos për të luajtur me [[Juventus F.C. Primavera|''Primaverën'']].<ref>{{cite news|url=http://sport.panorama.it/calcio/Immobile-Inter-Juventus-Sorrento|title="Quando l'Inter scartò Immobile per Balotelli..."|publisher=Sport Panorama|language=it|accessdate=1 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140609073940/http://sport.panorama.it/calcio/Immobile-Inter-Juventus-Sorrento|archive-date=9 qershor 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tuttomercatoweb.com/juventus/?action=read&idnet=dHV0dG9qdXZlLmNvbS05NDI5Nw|title=Danilo Pagni: "Ecco come la Juve soffiò Immobile all'Inter"|publisher=Tutto Mercato Web|language=it|accessdate=1 qershor 2014}}</ref> Më 23 shkurt 2009, ai kontriboi në fitoren e [[Torneo di Viareggio 2009|Turnamentit Viareggio 2009]] duke shënuar dy gola në finale kundër Sampdorias.<ref>{{cite web|url=http://www.offsidepisa.com/allievi-b-gir-a/34-commenti/1465-torneo-di-viareggio-juventus-sampdoria-4-1.html|title=Juventus 4-1 Sampdoria|website=Offside Pisa|language=it|date=23 shkurt 2009|access-date=9 qershor 2014|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714135815/http://www.offsidepisa.com/allievi-b-gir-a/34-commenti/1465-torneo-di-viareggio-juventus-sampdoria-4-1.html|url-status=dead}}</ref> ===Juventus=== Ai bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në të njëjtin vit më 14 mars në fitoren 4–1 kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolonjës]], duke u aktivizuar në momentet e fundit të ndeshjes në vend të sulmuesit [[Alessandro Del Piero]].<ref>{{cite web|url=http://www.calcioblog.it/post/8431/juve-bologna-4-1-giovinco-scatenato-nella-ripresa-bianconeri-travolgenti|title=Juve - Bologna 4-1: Giovinco scatenato, nella ripresa bianconeri travolgenti|publisher=Calcio Blog|language=it|accessdate=1 qershor 2014|archive-date=3 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203000137/http://www.calcioblog.it/post/8431/juve-bologna-4-1-giovinco-scatenato-nella-ripresa-bianconeri-travolgenti|url-status=dead}}</ref> Më 25 nëntor 2009, ai bëri debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] në humbjen 2–0 kundër francezëve të [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]].<ref>{{cite web|url=http://www.sportlive.it/calcio/video-gol-bordeaux-juventus-2-0-champions-league.html|title=Video gol Bordeaux-Juventus 2-0 Champions league|publisher=Sport Live|language=it|accessdate=1 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605052013/http://www.sportlive.it/calcio/video-gol-bordeaux-juventus-2-0-champions-league.html|archive-date=5 qershor 2014|url-status=dead}}</ref> Në shkurt 2010, ai shënoi një tregolësh kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në finalen e [[Torneo di Viareggio 2010]] duke i dhuruar Juventusit titullin e dytë rresht.<ref>{{cite news|url=http://juventus.it/site/eng/NEWS_newsseriea_900C72BC50F14DDB8F78886E4EAEE037.asp|title="Ciro Immobile turns 20 in a perfect week!"|publisher=Juventus F.C.|language=en|accessdate=1 qershor 2014|archive-url=https://archive.today/20120711010529/http://juventus.it/site/eng/NEWS_newsseriea_900C72BC50F14DDB8F78886E4EAEE037.asp|archive-date=11 korrik 2012|url-status=dead}}</ref> Pas Torneo di Viareggio, Immobile kaloi në skuadrën e parë duke lënë sektorin e të rinjëve. Më 1 korrik, Immobile sëbashku me shokun e tij [[Luca Marrone]] u huazuan te [[A.C. Siena|Siena]] në [[Serie B]].<ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-scambio-juventus-siena-immobile-e-marrone-in-toscana-215968|title=Ufficiale: Scambio Juventus-Siena, Immobile e Marrone in Toscana|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|date=1 korrik 2010|access-date=2 shkurt 2015}}</ref> Në shkëmbim të dy huazimeve, Juventus mori [[Niccolò Giannetti]], [[Leonardo Spinazzola]] dhe mesfushorin austriak [[Marcel Büchel]].<ref>{{cite web|url=http://www.acsiena.it/2010/07/01/immobile-e-marrone-al-siena-giannetti-buchel-e-spinazzola-alla-juventus/|title=Immobile e Marrone al Siena, Giannetti, Buchel e Spinazzola alla Juventus|publisher=A.C. Siena|language=it|date=1 korrik 2010|accessdate=13 korrik 2013|archive-url=https://archive.today/20130218084923/http://www.acsiena.it/2010/07/01/immobile-e-marrone-al-siena-giannetti-buchel-e-spinazzola-alla-juventus/|archive-date=18 shkurt 2013|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai nuk la mbresa te Siena, duke u larguar në janar 2011 pas vetëm katër ndeshjesh dhe një goli.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/esclusiva-tmw-immobile-via-da-siena-tre-pretendenti-238631|title=Immobile via da Siena: tre pretendenti|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|date=17 nëntor 2010|access-date=2 shkurt 2015}}</ref> Pas largimit nga Siena, ai u huazua sërisht nga Juventusi te klubi tjetër i Serie B, [[U.S. Grosseto F.C.|Grosseto]], për pjesën e mbetur të sezonit 2010–11<ref>{{cite web|url=http://www.usgrosseto.com/portal2010/comunicati-societa/751-ufficiale-ciro-immobile-al-grosseto.html|title=Ufficiale: Ciro Immobile al Grosseto|website=Biancorossi.it|language=it|date=24 janar 2011|accessdate=24 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110425231804/http://www.usgrosseto.com/portal2010/comunicati-societa/751-ufficiale-ciro-immobile-al-grosseto.html|archive-date=25 prill 2011|url-status=dead}}</ref> Immobile bëri debutimin e tij me Grosseton më 29 janar 2011 në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Vicenza Calcio|Vicenzës]].<ref>{{cite web|url=http://www.legaserieb.it/it/serie-b/campionato/matchreport/-/match-report/Vicenza-Grosseto/25863|title=Vicenza 0-1 Grosseto|publisher=Lega Serie B|language=it|date=29 janar 2011|access-date=21 qershor 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314010938/http://www.legaserieb.it/it/serie-b/campionato/matchreport/-/match-report/Vicenza-Grosseto/25863|archive-date=14 mars 2014}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 16 paraqitje përpara se të rikthehej te Juventus më 30 qershor 2011. ===Pescara=== Më 17 gusht 2011, u njoftua se Immobile do të bashkohej me klubin e [[Serie B]] [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] për një sezon të plotë në huazim nga Juventus.<ref>{{cite web|url=http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/4518-speciale-calciomercato-immobile-in-biancazzurro.html|title=Speciale Calciomercato: Immobile in biancazzurro|publisher=Delfino Pescara 1936|language=it|date=17 gusht 2011|accessdate=13 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205243/http://www.pescaracalcio.com/stagione/archivio-news/4518-speciale-calciomercato-immobile-in-biancazzurro.html|archive-date=4 janar 2014|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë më 26 gusht gjatë debutimit të tij me klubin në ndeshjen e parë të sezonit në ligë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Verona]]. Deri në pjesën e parë të sezonit, Immobile kishte shënuar plot 14 gola. Më 30 janar 2012, [[Genoa C.F.C.|Genoa]] kishin paguar katër milion [[Euro|€]] për gjysmën e kartonit të lojtarit nga Juventus, pas performancave të tij të mira në Serie B. Immobile e kompletoi sezonin e tij me Pescarën në divizionin e dytë italian, duke ndihmuar klubin të ngjitej në [[Serie A]]. Ai gjithashtu u bë golashënuesi më i mirë në atë sezon me plot 28 gola,<ref name="Serie B">{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ciro-immobile/ita-serie-b-2011-2012/pescara-calcio/3/|title=Ciro Immobile » Serie B 2011/2012|publisher=World Football|language=en|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> shtatë më shumë se vendi i dytë që mbahej nga [[Marco Sau]] i [[S.S. Juve Stabia|Juve Stabias]].<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/goalgetter/ita-serie-b-2011-2012/|title=Italy » Serie B 2011/2012 » Top Scorer|trans-title=Italy » Serie B 2011/2012 » Golashënuesi më i mirë|publisher=World Football|language=en|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Immobile gjithashtu u emërua Lojtari i Vitit i Serie B. Më 20 qershor, u rinovua bashkpronësia midis Juventusit dhe Genoas, me ''Kuqeblutë'' që e regjistruan si lojtarin e tyre italianin për sezonin [[2012–13 Serie A|2012–13]]. Pas mori katër milion [[Euro|€]] nga Genoa, Juventus mori gjithashtu edhe gjysmën e kartonit të [[Richmond Boakye]] në korrik 2012. ===Genoa=== Immobile më në fund u bë lojtari i Genoas më 1 korrik 2012 pas mbarimit të huazimit te Pescara.<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/c/document_library/get_file?p_l_id=58608&folderId=159875&name=DLFE-47629.pdf|title=Partecipazioni|publisher=Lega Serie A|language=it|date=18 qershor 2012|access-date=8 nëntor 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626172007/http://www.legaseriea.it/c/document_library/get_file?p_l_id=58608&folderId=159875&name=DLFE-47629.pdf|archive-date=26 qershor 2013}}</ref> Më 26 gusht, ai shënoi golin e parë në Serie A në fitoren 2–0 në shtëpi kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]].<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Genoa-Cagliari/47668|title=Genoa 2-0 Cagliari|publisher=Lega Serie A|language=it|date=26 gusht 2012|access-date=19 prill 2014|archive-date=2 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202093618/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Genoa-Cagliari/47668|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi edhe golin e dytë më 16 shtator në humbjen 1–3 kundër klubit të tij Juventus në [[Stadio Luigi Ferraris]]. Ai gjitashtu shënoi gola edhe kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] dhe [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]] respektivisht më 11 dhe 18 nëntor, me Genoan që dështoi të fitonte ndeshjet. Immobile e përfundoi sezonin me pesë gola në 33 ndeshje në Serie A, 21 prej të cilave si titullar. Të gjithë golat e tij erdhën në pjesën e parë të sezonit. Genoa u rendit në vendin e 17të, vetëm një pozicion më lartë nga pozicionet e rënjes. Më 19 qershor 2013, Genoa dhe Juventus rinovuan bashkpronësitë e Immobiles dhe Boakye.<ref>{{cite news|url=http://www.juventus.com/juve/en/news/youthtransferoperations|title=Youth transfer operations|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=19 qershor 2013|accessdate=13 korrik 2013}}</ref> ===Torino=== [[Skeda:Cirogranata.jpg|parapamje|majtas|Immobile me Torinon.]] Më 12 korrik 2013, Juventus bleu pjesën e të drejtave të Genoas për Immobilen për 2.75 milion [[Euro|€]].<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/36366/official-immobile-torino|title=Official: Immobile to Torino|trans-title=Zyrtare: Immobile te Torino|publisher=Football Italia|language=en|accessdate=1 qershor 2014}}</ref> Në të njëjtën ditë, ai u shit te rivalët e qytetit [[Torino F.C.|Torino]] në formën e bashkpronësisë për 2.75 milion €.<ref>{{cite news|url=http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308/comunicato+12072013+immobile+eng.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308|title=Agreements about the player Ciro Immobile|trans-title=Marrëveshje mbi lojtarit Ciro Immobile|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=12 korrik 2013|accessdate=13 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610231739/http://www.juventus.com/wps/wcm/connect/1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308/comunicato+12072013+immobile+eng.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=1d6aef85-06d7-44f8-8ed7-63bc34f66308|archive-date=10 qershor 2015|url-status=dead}}</ref> Immobile bëri debutimin e tij me Torinon gjatë raundit të parë të Kupës së Italisë kundër ish klubit të tij Pescara, ku arriti të shënojë golin e parë të sezonit.<ref>{{cite news|url=http://int.soccerway.com/matches/2013/08/17/italy/coppa-italia/torino-fc/pescara-calcio/1568297/|title=Torino vs Pescara|publisher=Soccerway|language=en|date=17 gusht 2013|accessdate=1 qershor 2014}}</ref> Ai dhuroi një asist në debutimin e tij me Torinon në Serie A, dhe shënoi golin e parë për sezonin 2013–14 në barazimin 2–2 kundër Sampdorias më 7 tetor.<ref name="Transfermarkt">{{cite news|url=http://www.transfermarkt.co.uk/en/ciro-immobile/leistungsdaten/spieler_105521_2012.html|title=Immobile|publisher=Transfermarket|language=en|accessdate=1 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104202350/http://www.transfermarkt.co.uk/en/ciro-immobile/leistungsdaten/spieler_105521_2012.html|archive-date=4 nëntor 2013|url-status=dead}}</ref> Ky ishte goli i tij i parë në Serie A që nga dhjetori i vitit 2012.<ref name="Transfermarkt"/> Ky ishte fillimi i një forme fantastike për sulmuesin italian, i cili regjistroi 12 gola në 15 ndeshjet e rradhës,<ref>{{cite news|url=http://int.soccerway.com/players/ciro-immobile/75164/|title=Ciro Immobile|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=1 qershor 2014}}</ref> përfshirë edhe dopietën e tij të parë kundër [[A.C. Chievo Verona|Chievo Veronës]]. Më 22 mars 2014, Immbile shënoi tregolshin e parë në Serie A në fitoren 3–1 kundër [[A.S. Livorno Calcio|Livornos]].<ref>{{cite web|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Torino-Livorno/66357|title=TORINO LIVORNO 3–1|publisher=Lega Serie A|language=it|accessdate=23 mars 2014|archive-date=22 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322225903/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Torino-Livorno/66357|url-status=dead}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi një gol spektakolar me këmbën të majtë kundër [[A.S. Roma|Romës]] në [[Stadio Olimpico]].<ref>{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/2006258-ciro-immobile-scores-amazing-volley-for-torino-vs-roma-in-serie-a|title=Ciro Immobile Scores Amazing Volley for Torino vs. Roma in Serie A|trans-title=Ciro Immobile shënon një gjuajtje vollej të mrekullueshëm për Torinon kundër Romës në Serie A|publisher=Bleacher Report|language=en|accessdate=7 prill 2014}}</ref> Më 6 prill, ai shënoi golin e fitores kundër [[Calcio Catania|Catanias]] në fitoren 2–1.<ref>{{cite web|url=http://it.soccerway.com/matches/2014/04/06/italy/serie-a/calcio-catania/torino-fc/1552096/|title=Catania vs. Torino 1 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=6 prill 2014|accessdate=7 prill 2014}}</ref> Më 13 prill, gjatë ndeshjes kundër ish klubit të tij Genoa, Immobile shënoi golin e barazimit të përkohshëm në kohën shtesë e cila u pasua nga një gol i [[Alessio Cerci]]t disa momente më pas për ti dhënë Torinos një fitore 2–1 me përmbysje.<ref>{{cite web|url=http://forzaitalianfootball.com/2014/04/torino-2-1-genoa-immobile-and-cerci-leave-it-late/|title=Torino 2–1 Genoa: Immobile And Cerci Leave It Late|trans-title=Torino 2–1 Genoa: Immobile dhe Cerci e lejnë në fund|publisher=Forza Italian Football|language=en|accessdate=14 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://au.eurosport.com/football/torino-trainer-ruptures-achilles-tendon-celebrating-goal_sto4213335/story.shtml|title=Torino trainer ruptures achilles tendon celebrating goal|trans-title=Trajneri i Torinos këput tendinat e akilit duke festuar golin|publisher=Eurosport|language=en|accessdate=14 prill 2014}}</ref> Ai shënoi sërisht në ndeshjen tjetër në barazimin 3–3 në transfertë kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref name="lazio">{{cite web|url=http://it.soccerway.com/matches/2014/04/19/italy/serie-a/ss-lazio-roma/torino-fc/1552137/?ICID=PL_MS_01|title=Lazio vs. Torino 3 – 3|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=27 prill 2014}}</ref> Më 27 prill, ai shënoi për të gjashtën ndeshje rresht në fitoren 2–0 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]].<ref>{{cite web|url=http://www.italianfootballdaily.com/immobile-joining-two-legends-makes-proud/#.U3n0nNoaySN|title=Immobile: Joining two legends makes me proud|trans-title=Immobile: Ti bashkohesh dy legjendave më bën krenar|publisher=Inside Italian Football|language=en|date=27 prill 2014|accessdate=19 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519151412/http://www.italianfootballdaily.com/immobile-joining-two-legends-makes-proud/#.U3n0nNoaySN|archive-date=19 maj 2014|url-status=dead}}</ref> Ky ishte goli i 21të në sezonin 2013–14 për të,<ref name="21st">{{cite web|url=http://it.soccerway.com/matches/2014/04/27/italy/serie-a/torino-fc/udinese-calcio/1552157/?ICID=PL_MS_08|title=Torino vs. Udinese 2 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=27 prill 2014|accessdate=27 prill 2014}}</ref> duke barazuar numrin e golave të shënuar në një sezon nga një lojtar i Torinos, një rekord i mbajtur nga [[Paolo Pulici]] dhe [[Francesco Graziani]].<ref name="21-record">{{cite news|url=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/2014/04/27-292870/Serie+A+Toro,+Udinese+ko.+Immobile+in+stile+Pulici?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter|title=Serie A Toro, Udinese ko. Immobile in stile Pulici|trans-title=Serie A Toro, Udinese ko. Immobile në stilin Pulici|publisher=Tutto Sport|language=en|accessdate=27 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427211931/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/2014/04/27-292870/Serie+A+Toro,+Udinese+ko.+Immobile+in+stile+Pulici?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter|archive-date=27 prill 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/altre-notizie/immobile-orgoglioso-di-aver-raggiunto-due-miti-come-pulici-e-graziani-550065|title=Immobile: "Orgoglioso di aver raggiunto due miti come Pulici e Graziani"|trans-title=Immobile: "Krenar që kam arritur dy mite si Pulici dhe Graziani"|publisher=Tutto Mercato Web|language=it|accessdate=27 prill 2014}}</ref> Më 11 maj, Immobile shënoi në ndeshjen e fundit të tij të sezonit 2013–14 kundër [[Parma F.C.|Parmës]]. Në atë ndeshje, ai u përjashtua me karton të kuq duke humbur ndeshjen e fundit të kampionatit kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref>{{cite web|url=http://int.soccerway.com/matches/2014/05/11/italy/serie-a/torino-fc/parma-fc/1552196/|title=Torino vs. Parma 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=11 maj 2014}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 23 gola në 33 ndeshje, përfshirë një gol të shënuar në [[2013–14 Coppa Italia|Kupën e Italisë]].<ref name="C1">{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ciro-immobile/ita-serie-a-2013-2014/torino-fc/3/|title=Ciro Immobile » Serie A 2013/2014|publisher=World Football|language=en|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Ai u bë lojtari i parë i Torinos që fiton çmimin ''[[Capocannoniere]]'' që nga [[Ciccio Graziani]] në [[1976–77 Serie A|sezonin 1976–77]].<ref>{{cite news|url=http://www.football-italia.net/49372/serie-week-38-did-you-know|title=Serie A Week 38: Did You Know?|trans-title=Serie A Java 38të? A e dini?|publisher=Football Italia|language=en|date=19 maj 2014|accessdate=19 maj 2014}}</ref> ===Borussia Dortmund=== [[Skeda:Ciro-immobile-bvb-2014.jpg|parapamje|djathtas|220px|Immobile duke luajtur me [[Borussia Dortmund]], 27 korrik 2014.]] Më 2 qershor 2014, klubi gjerman i [[Bundesliga|Bundesligës]] [[Borussia Dortmund]] njoftoi blerjen e Immobiles, pavarësisht se marrëveshja e bashkpronësisë midis Torinos dhe Juventusit nuk u zgjidh.<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/sport-immobile-konfirmon-transferimin-ne-dortmund-18030/|title=Immobile konfirmon transferimin në Dortmund|publisher=Gazeta Express|language=sq|date=1 qershor 2014|accessdate=8 qershor 2020|archive-date=8 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608013807/https://www.gazetaexpress.com/sport-immobile-konfirmon-transferimin-ne-dortmund-18030/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/immobile-ne-borussia-dortmund/|title=Immobile në Borussia Dortmund|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=30 maj 2014|accessdate=8 qershor 2020}}</ref> Më 10 maj 2014, presidenti i Torinos, [[Urbano Cairo]], akuzoi Dortmundin dhe Juventusin se kishin shkelur rregulloren e FIFA-s në lidhje me këtë transferim, kurse [[Federata Italiane e Futbollit|FIGC]] deklaroi se këto lloje transferimesh duhet të kenë një konsensus midis klubeve bashkpronare.<ref>{{cite news|url=http://www.football-italia.net/49016/torino-accuse-bvb-over-immobile|title=Torino accuse BVB over Immobile|trans-title=Torino akuzon BVB në lidhje me Immobilen|publisher=Football Italia|language=en|date=10 maj 2014|accessdate=18 qershor 2014}}</ref> Cairo gjithshtu synonte ta mbante Immobilen edhe për një sezon për arsye sportive dhe për përfitime. Më 18 qershor 2014, Juventus shiti 50% të kartonit të sulmuesit te Torino për 8 milion €.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/english/price-sensitive-press-releases/2014-2015/comunicato%2018062014%20immobile%20eng.pdf|title=Agreement with Torino FC for the termination of the sharing agreement of the player Ciro Immobile|trans-title=Marrëveshje me Torinon për ndërprerjen e marrëveshjes së ndarë të lojtarit Ciro Immobile|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=18 qershor 2014|accessdate=18 qershor 2014|archive-date=10 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110014210/https://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/english/price-sensitive-press-releases/2014-2015/comunicato%2018062014%20immobile%20eng.pdf|url-status=dead}}</ref> Më 13 gusht 2014, Immobile bëri debutimin e tij zyrtar duke luajtur si titullar për 90 minuta në suksesin 2–0 kundër rivalëve të [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e [[DFL-Supercup 2014|DFL-Supercup]], gjë që i solli Dortmundit trofeun e parë të sezonit.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/%EF%BB%BFmund-2-0-bajernin-superkupa-e-dortmundit/|title=Bajerni mposhtet 2-0, triumfon Dortmundi|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=14 gusht 2014|accessdate=14 gusht 2014}}</ref> Dhjetë ditë më pas, Immobile startoi në ndeshjen e parë të sezonit 2014–15 në [[Bundesliga|Bundesligë]]; Dortmundi u mund 2–0 nga [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] në shtëpi. Në debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] më 17 shtator, Immobile shënoi golin e parë të skuadrës së tij që mposhti me rezultatin 2–0 [[Arsenal F.C.|Arsenalin]] në [[Signal Iduna Park]].<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/super-imobile-borusia-balsamos-arsenalin/|title=Eshtë Super-Borusia, “balsamos” Arsenalin|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=17 shtator 2014|accessdate=18 shtator 2014}}</ref> ===Sevilla=== [[Skeda:2015 UEFA Super Cup - Ciro Immobile (2).jpg|parapamje|majtas|Immobile me Seviljen në gusht 2015, para nisjes së ndeshjes së UEFA Super Kupës.]] Më 12 korrik 2015, Immobile u huazua për një sezon në [[La Liga]] te [[Sevilla FC|Sevilja]] pas vetëm një sezoni me Dortmundin në Gjermani.<ref>{{cite web|url=https://demo.telesport.al/zyrtare-immobile-huazohet-te-sevilla|title=Zyrtare / Immobile huazohet te Sevilla|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Ergi Lubani|date=12 korrik 2015|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609154427/https://demo.telesport.al/zyrtare-immobile-huazohet-te-sevilla|url-status=dead}}</ref> Klubi spanjoll gjithashtu kishte të drejtën e blerjes në përfundim të sezonit. Më 31 korrik, duke luajtur në një ndeshje miqësore kundër [[Watford F.C.|Watfordit]] në [[Vicarage Road]], Immobile u nxorr nga fusha me barrelë duke pasur një maskë oksigjeni dhe një mbajtës qafe pas një përplasje të rëndë me një lojtar kundërshtar.<ref>{{cite web|url=https://lapsi.al/2015/07/31/demtim-i-rende-per-ciro-immobile-dergohet-urgjent-ne-spital-foto/|title=Dëmtim i rëndë për Ciro Immobile, dërgohet urgjent në spital (foto)|publisher=Lapsi.al|language=sq|date=31 korrik 2015|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609155122/https://lapsi.al/2015/07/31/demtim-i-rende-per-ciro-immobile-dergohet-urgjent-ne-spital-foto/|url-status=dead}}</ref> Ai u dërgua menjëherë në spital për të kryer teste.<ref>{{cite web|url=http://sport.albeu.com/sport/immobile-demtohet-rende-perfundon-ne-spital/208117/|title=Immobile dëmtohet rëndë, përfundon në spital|website=Sport.albeu.com|language=sq|date=1 gusht 2015|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609155154/http://sport.albeu.com/sport/immobile-demtohet-rende-perfundon-ne-spital/208117/|url-status=dead}}</ref> Më vonë u përcaktua se ai kishte dëmtuar septumin e tij hundor, i cili dukej si një dëmtim i madh, por doli të ishte një dëntim i vogël.<ref>{{cite web|url=https://sport.cna.al/2015/08/01/frike-per-immobile-u-perplas-dhunshem-ne-miqesore/|title=Frikë për Immobile, u përplas dhunshëm në miqësore|publisher=City News Albania|language=sq|date=1 gusht 2015|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825175427/https://sport.cna.al/2015/08/01/frike-per-immobile-u-perplas-dhunshem-ne-miqesore/|url-status=dead}}</ref> Immobile u rikthye nga ky dëmtim dhe bëri debutimin e tij zyrtar me ekipin më 11 gusht në ndeshjen e [[UEFA Super Kupa 2015|UEFA Super Kupës]] kundër [[FC Barcelona|Barcelonës]], duke zëvëndësuar sulmuesin francez [[Kevin Gameiro]] në minutën e 80të. Ai asistoi golin e barazimit të përkohëshëm të shënuar [[Yevhen Konoplyanka]] që e dërgoi ndeshjen në kohën shtesë, ku Sevilja u mposht me rezultatin 5–4.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2015/08/11/barcelona-fiton-superkupen-e-europes-mposht-sevillan-5-4/|title=Barcelona fiton Superkupën e Europës. Mposht Sevillan 5-4|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=11 gusht 2015|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Më 8 nëntor, Immobile regjistroi golin e parë me Seviljen në fitoren 3–2 në shtëpi kundër [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] në La Liga.<ref>{{cite web|url=https://demo.telesport.al/sevilla-e-kthen-realin-me-kembe-ne-toke|title=Sevilla e kthen Realin me këmbë në tokë...|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Ergi Lubani|date=8 nëntor 2015|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609160300/https://demo.telesport.al/sevilla-e-kthen-realin-me-kembe-ne-toke|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ikubmagazine.com/ReadArticleNew.aspx?no=1511080083&title=Reali-zhgenjen-mposhtet-3-2-nga-Sevilla-kreu-i-Primeras-per-Barcelonen&l=en|title=Reali zhgënjen, mposhtet 3-2 nga Sevilla, kreu i Primeras për Barcelonën|publisher=Ikub.al|language=sq|date=8 nëntor 2015|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825175502/http://www.ikub.al/transitionpage.aspx?returnUrl=%2FReadArticleNew.aspx|url-status=dead}}</ref> Po nëntor, pasi Immobile zhvilloi paraqitjen e tij të pestë në kampionat, Sevilja ushtroi të drejtën e blerjes së kartonit të tij, duke i paguar Dortmundit 11 milion € plus 3 milion € për huazimin.<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/75677/sevilla-buy-immobile|title=Sevilla to buy Immobile|trans-title=Sevilla do të blejë Immobilen|publisher=Football Italia|language=en|date=12 nëntor 2015|accessdate=27 korrik 2016}}</ref> ====Huazimi te Torino==== Më 14 janar 2016, Immobile u rikthye te Torino në formë huazimi deri në përfundim të sezonit 2015–16.<ref>{{cite web|url=https://archive.koha.net/?id=8&l=93575|title=Immobile huazohet te Torino|publisher=Koha.net|language=sq|date=14 janar 2016|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609195835/https://archive.koha.net/?id=8&l=93575|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gazetatribuna.com/arena/zyrtare-immobile-rikthehet-ne-serie-a/|title=Zyrtare: Immobile rikthehet në Serie A|publisher=Gazeta Tribuna|language=sq|date=13 janar 2016|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609200208/http://www.gazetatribuna.com/arena/zyrtare-immobile-rikthehet-ne-serie-a/|url-status=dead}}</ref> Dy ditë pas rikthimit të tij në Torino, Immobile shënoi një nga golat e fitores 4–2 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]].<ref>{{cite web|url=http://www.football-italia.net/78471/immobile-inspires-torino-revival|title=Immobile inspires Torino revival|trans-title=Immobile frymëzon ringjalljen e Torinos|publisher=Football Italia|language=en|date=16 janar 2016|accessdate=17 janar 2016}}</ref> Më 14 shkurt, ai shënoi një dopietë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[U.S. Città di Palermo|Palermos]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/02/14/italy/serie-a/us-citta-di-palermo/torino-fc/2120625/|title=Palermo vs. Torino 1 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=14 shkurt 2016|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Më 22 mars, Immobile pësoi një dëmtim muskular në pjesën e parë të derbit të Torinos kundër Juventusit, duke u detyruar të qëndrojë jashtë fushave për rreth një muaj.<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/81701/immobile-out-month|title=Immobile out for a month|trans-title=Immobile jashtë për një muaj|publisher=Football Italia|language=en|date=22 mars 2016|accessdate=22 mars 2016}}</ref> ===Lazio=== ====2016–2019: Debutimi dhe trofetë e para==== [[Skeda:FC Salzburg versus S.S. Lazio Rom Euroleague-Viertelfinale (12. April 2018) 33 - Ciro Immobile (cropped).jpg|parapamje|djathtas|180px|Immobile në aksion për Lazion gjatë ndeshjes së Ligës së Evropës kundër Salzburgut, 12 prill 2018.]] Më 27 korrik 2016, Immobile u ble nga [[S.S. Lazio|Lazio]] për 8.75 milion € (plus 700,000 € komision për agjentët).<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/tare-transferon-sulmuesin-italian-te-lazio/|title=Tare transferon sulmuesin italian te Lazio|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=23 korrik 2016|accessdate=8 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://archive.koha.net/?id=6&l=125735|title=Zyrtare: Lazio transferon Immobilen|publisher=Koha.net|language=sq|date=27 korrik 2016|accessdate=8 qershor 2020|archive-date=8 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608141451/https://archive.koha.net/?id=6&l=125735|url-status=dead}}</ref> Ai bëri debutimin e tij më 21 gusht në ndeshjen hapëse të Serie A kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]], duke shënuar një nga golat e fitores 4–3 në transfertë.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2016/08/21/news/atalanta-lazio_3-4_difese_ancora_in_vacanza_la_spuntano_i_biancocelesti-146407586/|title=Atalanta-Lazio 3-4: difese in vacanza, la spuntano i biancocelesti|trans-title=Atalanta-Lazio 3-4: mbrojtjet me pushime, por bardhekaltrit shfaqen|publisher=Repubblica.it|language=it|author=Federico Sala|date=21 gusht 2016|accessdate=8 qershor 2020}}</ref> Më 1 tetor, ai regjistroi dopietën e parë sezonale në fitoren 3–0 në transfertë kundër Udineses.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/10/01/italy/serie-a/udinese-calcio/ss-lazio-roma/2305821/|title=Udinese vs. Lazio 0 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=1 tetor 2016|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Më 1 mars 2017, Immobile shënoi golin e tij të parë në ''[[Derby della Capitale]]'' kundër [[A.S. Roma|Romës]], duke ndihmuar Lazion të fitonte 2–0 në ndeshjen e vlefshme për gjysëm-finalen e Kupës së Italisë.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/03/01/lazio-fiton-derbin-ne-kupe-mposht-2-0-romen/|title=Lazio fiton derbin në Kupë, mposht 2-0 Romën|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=1 mars 2017|accessdate=8 qershor 2020}}</ref> Ai luajti në ndeshjen finale më 17 maj kundër Juventusit, ku Lazio u mposht me rezultatin 2–0.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/05/17/juventus-fiton-kupen-e-italise-strakosha-i-pafat/|title=Juventus fiton Kupën e Italisë, Strakosha i pafat|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=17 maj 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Immobile e mbylli sezonin e tij të parë në kryeqytet me 23 gola në 36 ndeshje në kampionat, duke kaluar shifrën që regjistroi në sezonin 2013–14 ku fitoi çmimin ''Capocannoniere'', por në këtë sezon ai e humbi çmimin ndaj sulmuesit boshnjak të Romës [[Edin Džeko]], i cili shënoi 29 gola.<ref>{{cite web|url=https://demo.telesport.al/raporti-golaminute-mertens-miri-serie|title=Raporti gola/minuta, Mertens më i miri i Serie A|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Denis Hakanaj|date=29 maj 2017|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=8 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608222303/https://demo.telesport.al/raporti-golaminute-mertens-miri-serie|url-status=dead}}</ref> Më 13 gusht 2017, Immobile e nisi sezonin e ri duke i shënuar një dopietë Juventusit në ndeshjen e [[Supercoppa Italiana 2017|Superkupës së Italisë]]. Lazio fitoi ndeshjen me rezultatin 3–2 duke fituar trofeun e parë të sezonit; ky ishte edhe trofeu i parë i Immobiles me klubin.<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/ndeshje-dritheruese-ne-olimpico-lazio-mund-juven-dhe-fiton-superkupen-e-italise/|title=Ndeshje drithëruese në Olimpico, Lazio mund Juven dhe fiton SuperKupën e Italisë|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=13 gusht 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2017/08/13/superkupa-eshte-e-lazio-s-zhgenjen-juventus/|title=Superkupa është e Lazio-s, zhgënjen Juventus|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=13 gusht 2017|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=8 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608222655/https://www.gazeta-shqip.com/2017/08/13/superkupa-eshte-e-lazio-s-zhgenjen-juventus/|url-status=dead}}</ref> Më 10 shtator, në ndeshjen e javës së tretë të Serie A, Immobile shënoi tregolëshin e parë me Lazion në fitoren 4–1 në shtëpi kundër [[A.C. Milan|Milanit]],<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/09/10/milan-i-ri-avaz-i-vjeter-lacio-shkerrmoq-kuqezinjte/|title=Milan i ri, “avaz” i vjetër, Lacio shkërrmoq “Kuqezinjtë”|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=10 shtator 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> ku ai asistoi edhe golin e katërt të shënuar nga [[Luis Alberto]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/lazio-4-1-milan-notat-e-lojtareve-maksimale-per-immobilen-foto/|title=Lazio 4-1 Milan: Notat e lojtarëve, maksimale për Immobilen (Foto)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=10 shtator 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Më 21 tetor, Immobile firmosi një kontratë të re me Lazion deri në vitin 2022.<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/52315/zyrtare-strakosha-e-immobile-vazhdojne-me-lazion/|title=Zyrtare: Strakosha e Immobile vazhdojnë me Lazion|publisher=Koha.net|language=sq|date=21 tetor 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Në Ligën e Evropës ku Lazio ishte vendosur në Grupin K, Immobile shënoi dy gola dhe ndihmoi ekipin ta mbyllte grupin në vendin e parë.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/09/14/europe/uefa-cup/sbv-vitesse/ss-lazio-roma/2580392/|title=Vitesse vs. Lazio 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=14 shtator 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2017/09/28/europe/uefa-cup/ss-lazio-roma/sv-zulte-waregem/2580393/|title=Lazio vs. Zulte-Waregem 2 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=28 shtator 2017|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Ai e nisi vitin e ri 2018 duke shënuar katër gola në fitoren në fitoren 5–2 në transfertë kundër [[S.P.A.L. 2013|SPAL-it]];<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/01/06/italy/serie-a/spal-1907/ss-lazio-roma/2538973/|title=SPAL vs . Lazio 2 – 5|publisher=Soccerway|language=en|date=6 janar 2018|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> ai u bë lojtari i parë i Lazios në 16 vitet e fundit që shënon tre ose më shumë gola në ndeshje të ndryshme.<ref>{{cite web|url=http://m.calciomercato.com/en/news/immobile-rewrites-lazio-s-record-book-with-1st-half-hat-trick-97168|title=Immobile rewrites Lazio's record book with 1st half hat-trick|trans-title=Immobile rishkruan librin e rekordeve të Lazios me tregolëshin në pjesën e parë|publisher=Calcio Mercato|language=en|date=6 janar 2018|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=18 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218101730/https://m.calciomercato.com/en/news/immobile-rewrites-lazio-s-record-book-with-1st-half-hat-trick-97168|url-status=dead}}</ref> Më 22 shkurt, Immobile shënoi tregolëshin e parë në kompeticionet evropiane në ndeshjen e kthimit të raundit të 32-tave të Ligës së Evropës kundër [[FC Steaua București|Steaua Bucureștit]], duke i dhënë Lazios fitoren 5–1 dhe kualifikimin në raundin tjetër pas humbjes 1–0 në ndeshjen e parë.<ref>{{cite web|url=http://www.tvt.al/2018/02/22/europa-league-lazio-shkat-rron-steaua-n-kualifikohet-atletiko-eliminohen-napoli-dhe-aek|title=Europa League /Lazio “shkatërron” Steaua-n, kualifikohet Atletiko, eliminohen Napoli dhe AEK|website=tvt.al|language=sq|date=22 shkurt 2018|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=9 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609202534/http://www.tvt.al/2018/02/22/europa-league-lazio-shkat-rron-steaua-n-kualifikohet-atletiko-eliminohen-napoli-dhe-aek|url-status=dead}}</ref> Me këto gola, ai hyri në listën e dhjetë golashënuesve më të mirë të të gjitha kohrave të Lazios. Më 31 mars, Immobile shënoi dy herë në fitoren tenistike 6–2 kundër [[Benevento Calcio|Beneventos]], duke regjistruar golin e 36të në të gjitha kompeticionet për këtë sezon; me këto gola, ai they rekordin e [[Giorgio Chinaglia]]s për numrin e golave të shënuar në një sezon të vetëm për Lazion.<ref>{{Cite web|url=http://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/45887-laziobenevento-immobile-supera-chinaglia|title=#LazioBenevento {{!}} Immobile supera Chinaglia|trans-title=#LazioBenevento {{!}} Immobile kalon Chinaglian|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio|language=it|date=1 prill 2018|accessdate=9 qershor 2020|archive-date=2 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802020301/http://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/45887-laziobenevento-immobile-supera-chinaglia|url-status=dead}}</ref> Më 20 maj, me përfundimin e kampionatit, Immobile u shpall golashënuesi më i mirë sëbashku me [[Mauro Icardi]]n e [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] me 29 gola në 33 ndeshje.<ref name="C2">{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ciro-immobile/ita-serie-a-2017-2018/lazio-roma/3/|title=Ciro Immobile » Serie A 2017/2018|publisher=World Football|language=en|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Ai u bë lojtari i tretë pas [[Zlatan Ibrahimović]] dhe [[Luca Toni]]t që fiton ''Capocannonieren'' me dy ekipe të ndryshme.<ref>{{cite web|url=https://www.milanlive.it/2020/05/26/serie-a-ibrahimovic-immobile-toni-cannonieri/|title=Serie A – Ibrahimovic come Immobile e Toni|trans-title=Serie A – Ibrahimovic si Immobile dhe Toni|website=milanlive.it|language=en|date=26 maj 2020|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Në Ligën e Evropës, ai u shpall sërisht golashënuesi më i mirë sëbashku me spanjollin [[Aritz Aduriz]], duke regjistruar 8 gola në 9 ndeshje.<ref name="Liga e Evropës">{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ciro-immobile/europa-league-2017-2018/lazio-roma/3/|title=Ciro Immobile » Europa League 2017/2018|trans-title=Ciro Immobile » Liga e Evropës 2017/2018|publisher=World Football|language=en|accessdate=9 qershor 2020}}</ref> Immobile e mbylli sezonin 2017–18 me 41 gola në 47 ndeshje në të gjitha kompeticionet, duke vendosur një rekord personal. Më 25 tetor 2018, Immobile luajti ndeshjen e tij të 100të me Lazion në të gjitha kompeticionet në fitoren 3–1 në transfertë kundër klubit francez [[Olympique de Marseille]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/10/25/europe/uefa-cup/olympique-de-marseille/ss-lazio-roma/2909615/|title=Olympique Marseille vs. Lazio 1 –3|publisher=Soccerway|language=en|date=25 tetor 2018|accessdate=10 qershor 2020}}</ref> Sezoni 2018–19 nuk ishte në pritshmëritë e Immobiles pasi ai shënoi vetëm 19 gola në 46 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Megjithatë, ai fitoi trofeun e dytë me Lazion, [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]], duke luajtur 66 minuta në finalen e fituar 2–0 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] më 15 maj 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/163112/lazio-fiton-kupen-e-italise/|title=Lazio fiton Kupën e Italisë|publisher=Koha.net|language=sq|date=15 maj 2019|accessdate=10 qershor 2020}}</ref> Në ndeshjen e parë të sezonit 2019–20, i katërti i tij në Romë, më 25 gusht, Immobile shënoi dy gola kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]] për të arritur në shifrën 100 gola në Serie A.<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/2019/08/25/news/sampdoria-lazio_0-3_dominio_biancoceleste_a_marassi-234347623/|title=Sampdoria-Lazio 0-3, Immobile sfonda il muro dei 100 gol|trans-title=Sampdoria-Lazio 0-3, Immobile thyen murin e 100 golave|publisher=Repubblica.it|language=it|author=Marco Gaetani|date=25 gusht 2019|accessdate=10 qershor 2020}}</ref> Më 3 nëntor, ai shënoi golin e parë të fitores 2–1 kundër Milanit në [[San Siro]], duke arritur edhe golin e 100të me fanellën e Lazios;<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/146022/immobile-celebrates-lazio-century|title=Immobile celebrates Lazio Century|trans-title=Immobile feston 100 gola me Lazion|publisher=Football Italia|language=en|date=3 nëntor 2019|accessdate=10 qershor 2020}}</ref> ai u bë lojtari i gjashtë në historinë e klubit që shënon 100 ose më shumë gola. Më 22 dhjetor, ai luajti 82 minuta në ndeshjen e [[Supercoppa Italiana 2019|Superkupës së Italisë 2019]] kundër Juventusit, ku Lazio fitoi me rezultatin 3–1; ky ishte trofeu i tretë i Immobiles me ''Bardhekaltrit''.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/lazio-e-thomas-strakoshes-mposht-juventusin-dhe-fiton-superkupen-e-italise/|title=Lazio e Thomas Strakoshës mposht Juventusin dhe fiton Superkupën e Italisë|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=22 dhjetor 2019|accessdate=10 qershor 2020}}</ref> ====2019–2021: Këpuca e Artë Evropiane, rekordi i golave dhe rinovimi i kontratës==== Më 26 korrik 2020, Immobile shënoi një tregolësh në fitoren 5–1 kundër Veronës, duke rimarrë sërisht kreun e renditjes së golashënuesve; me këto tre gola, ai barazoi polakun [[Robert Lewandowski]] në garën për [[Këpuca e Artë Evropiane|Këpucën e Artë Evropiane]].<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2020/07/video-rindizet-lacio-imobile-arrin-levandovskin-ne-garen-per-kepucen-e-arte/|title=VIDEO / Rindizet Lacio, Imobile arrin Levandovskin në garën për “Këpucën e Artë”|publisher=VIPSport.al|language=sq|date=26 korrik 2020|accessdate=2 gusht 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825175423/http://www.vipsport.al/2020/07/video-rindizet-lacio-imobile-arrin-levandovskin-ne-garen-per-kepucen-e-arte/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/kepuca-e-arte-evropiane-eshte-larg-vetem-dy-xhiro-gara-e-ngushte-mes-tre-lojtareve/|title=Këpuca e Artë Evropiane është larg vetëm dy xhiro – gara e ngushtë mes tre lojtarëve|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=28 korrik 2020|accessdate=2 gusht 2020}}</ref> Gjashtë ditë më pas, në ndeshjen e fundit të kampionatit, Immobile shënoi golin e vetëm të ekipit të tij në distafën 3–1 kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]], duke arritur në shifrën e 36 golave. Ai barazoi rekordin e të gjitha kohërave për numrin e golave të shënuar në një sezon të Serie A të vendosur nga [[Gonzalo Higuaín]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/immobile-barazon-rekordin-e-higuainit-per-shume-gola-brenda-nje-sezoni-ne-serie/|title=Immobile barazon rekordin e Higuainit për më shumë gola brenda një sezoni në Serie A|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=1 gusht 2020|accessdate=2 gusht 2020}}</ref> Me 36 gola në 37 ndeshje, Immobile fitoi Këpucën e Artë Evropiane për herë të parë në karrierë,<ref name="KAE">{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/231689/immobile-fiton-kepucen-e-arte-te-evropes/|title=Immobile fiton “Këpucën e Artë” të Evropës|publisher=Koha.net|language=sq|date=1 gusht 2020|accessdate=2 gusht 2020}}</ref> duke u bërë lojtari i parë nga Serie A që e fiton këtë çmim që nga [[Francesco Totti]] në viti 2007, si dhe çmimin ''Capocannoniere'' për herë të tretë.<ref name="cap">{{cite web|url=https://www.sportsnet.ca/soccer/ciro-immobile-matches-serie-scoring-record-36th-goal/|title=Ciro Immobile matches Serie A scoring record with 36th goal|publisher=sportsnet.ca|language=en|date=1 gusht 2020}}</ref> Për më tepër, ai vendosi një rekord për numrin e golave nga penalltia në një sezon në Serie A (14).<ref>{{cite web|url=https://www.mn24.it/calcio-ciro-immobile-da-record-e-il-giocatore-con-il-maggior-numero-di-rigori-realizzati-in-una-sola-stagione/|title=Calcio - Ciro Immobile da record: è il giocatore con il maggior numero di rigori realizzati in una sola stagione|publisher=Media News 24|language=it|date=27 korrik 2020|access-date=6 shtator 2020|archive-date=29 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129230548/https://www.mn24.it/calcio-ciro-immobile-da-record-e-il-giocatore-con-il-maggior-numero-di-rigori-realizzati-in-una-sola-stagione/|url-status=dead}}</ref> Lazio e mbylli sezonin në vendin e 4të dhe siguroi rikthimin në Ligën e Kampioneve pas 13 vitesh. Më 31 gusht 2020, Immobile firmosi një kontratë të re pesë-vjeçare me klubin.<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/157887/official-immobile-signs-five-year-deal-lazio|title=Official: Immobile signs five-year deal with Lazio|publisher=Football Italia|language=en|date=31 gusht 2020}}</ref> Më 20 tetor, ai bëri debutimin e tij në Ligën e Kampioneve me Lazion në fitoren 3–1 kundër ish klubit të tij Dortmund në fazën e grupeve.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/54559710|title=Lazio 3–1 Borussia Dortmund|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 tetor 2020}}</ref> Më 12 maj 2021, ai shënoi golin e vetëm të ndeshjes kundër [[Parma F.C.|Parmës]], duke arritur në kuotën e 150 golave në të gjitha kompeticionet me Lazion;<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/lazio/2021/05/13-81642087/immobile_il_signor_gol_numeri_da_record_con_la_lazio|title=Immobile, il signor gol: numeri da record con la Lazio|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=13 maj 2021|access-date=5 qershor 2021}}</ref> ky gol bëri që ai të kalonte legjendën e klubit [[Silvio Piola]] si golashënuesi më i mirë i Lazios në kompeticionet zyrtare.<ref>{{cite web|author=Simone Pace|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a/2020-2021/lazio-immobile-miglior-bomber-di-sempre-raggiunto-piola-a-quota-149-gol_sto8300864/story.shtml|title=Lazio: Immobile miglior bomber di sempre, raggiunto Piola a quota 149 gol|publisher=Eurosport|language=it|date=2 maj 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/lazio/2021/05/13-81642087/immobile_il_signor_gol_numeri_da_record_con_la_lazio|title=Immobile, il signor gol: numeri da record con la Lazio|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=13 maj 2021}}</ref> ====2021–2024: Shiriti i kapitenit dhe rekorde të tjera==== [[Skeda:Ciro Immobile - CFR Cluj - Lazio 0-0 (cropped).png|parapamje|majtas|200px|Immobile duke luajtur si kapiten në një ndeshje kundër klubit rumun CFR Cluj, 24 shkurt 2023.]] Gjatë fazës përgatitore në verën e vitit 2021, Immobile u bë [[Kapiteni (futboll)|kapiteni]] i ri i ekipit pas largimit të kapitenit [[Senad Lulić]] dhe zëvëndësuesit të tij [[Marco Parolo]].<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/lazio/2021/07/01-83180533/lazio_immobile_nuovo_capitano_e_ufficiale|title=Lazio, Immobile nuovo capitano: è ufficiale|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=1 korrik 2021}}</ref> Më 30 tetor, ai shënoi golin e 159të me klubin në fitoren 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]], duke barazuar rekordin e të gjitha kohërave të Piolës.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=30 tetor 2021|title=Ciro Immobile Draws Level With Silvio Piola as Lazio's All-Time Top Goalscorer|url=https://thelaziali.com/2021/10/30/immobile-lazios-all-time-goalscorer/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Ai e theu rekordin pesë ditë më vonë kundër [[Olympique de Marseille|Marsejës]] në fazën e grupeve të Ligës së Evropës.<ref>{{Cite web|author=Steven Moore|date=4 nëntor 2021|title=Ciro Immobile Make History With 160th Lazio Goal in Match Against Marseille|url=https://thelaziali.com/2021/11/04/immobile-history-160-goal-marseille/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Me këtë gol, ai u bë gjithashtu golashënuesi më i mirë i klubit në Ligën e Evropës me 11 gola, duke kaluar ish sulmuesin [[Pierluigi Casiraghi]], i cili kishte shënuar 10 gola.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=6 nëntor 2021|title=Immobile Is Now Lazio's All-Time Top Scorer in Europa League/UEFA Cup|url=https://thelaziali.com/2021/11/06/immobile-lazios-top-scorer-europa/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Më 7 nëntor, Immobile shënoi një nga tre golat e fitores kundër [[U.S. Salernitana 1919|Salernitanës]] për t'u bërë lojtari i parë në historinë e Lazios që shënon 10 ose më shumë gola në gjashtë sezone rresht në Serie A.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=8 nëntor 2021|title=Immobile Is The First Lazio Player To Score 10+ Goals In Six Consecutive Seasons|url=https://thelaziali.com/2021/11/08/immobile-lazio-goals-six-seasons/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Më 6 janar 2022, Immobile shënoi në barazimin 3–3 kundër [[Empoli F.C.|Empolit]], duke u bërë lojtari i katërt në historinë e Serie A që shënon 15 ose më shumë gola në shtatë sezone të ndryshme.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=12 dhjetor 2021|title=Star Striker Immobile Can Break Another Personal Record for Lazio vs Sassuolo|url=https://thelaziali.com/2021/12/12/immobile-break-record-vs-sassuolo/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Pas kësaj, ai luajti ndeshjen e 200të me Lazion në Serie A në fitoren 3–0 kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]] në transfertë, duke shënuar me penallti.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=4 mars 2022|title=Immobile Closing in on a Number of Important Lazio & Serie A Records|url=https://thelaziali.com/2022/03/04/immobile-closing-in-important-records/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Me këtë gol ai barazoi Silvio Piolën si golashënuesi më i mirë i Lazios në Serie A (143) si dhe u bë lojtari i tretë në histori që shënon 20 ose më shumë gola në gjashtë sezone në Serie A.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=6 mars 2022|title=Lazio Star Immobile Matches Multiple Historic Serie A Records|url=https://thelaziali.com/2022/03/06/lazio-immobile-historic-goal-records/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Më 16 prill, Immobile shënoi në minutat shtesë të barazimit 1–1 kundër Torinos, duke regjistruar golin e tij të 180të në Serie A, gjë që e bëri golashënuesin e 13të më të të mirë të të gjitha kohrave të ligës pasi barazoi veteranin [[Fabio Quagliarella]]. Përveç kësaj, ai u bë lojtari i parë në historinë e Serie A që shënon 25 ose më gola në tre sezone të ndryshme si dhe arriti në kuotën e 30 golave për herë të tretë në karrierë.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=17 prill 2022|title=Lazio Star Immobile Continues to Write His Name Into the History Books|url=https://thelaziali.com/2022/04/17/lazio-immobile-write-name-history/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Tetë ditë më pas, ai shënoi në suksesin 2–1 kundër Milanit, duke u bërë lojtari i katërt, pas Robert Lewandowskit, [[Lionel Messi]]t, dhe [[Cristiano Ronaldo]]s që shënon 25 gola në kampionat në tre sezone të ndryshme në një nga pesë ligat e mëdhaja të Evropës që nga sezoni 2016–17.<ref>{{Cite web|author=Apollo Heyes|date=27 prill 2022|title=Immobile Joins Lewandowski, Messi & Ronaldo In Exclusive Goalscorer Club|url=https://thelaziali.com/2022/04/26/immobile-lewandowski-messi-ronaldo-goalscorer/|access-date=27 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> Immobile e mbylli sezonin me 27 gola në kampionat, duke fituar çmimin ''Capocannoniere'' për herë të katërt në karrierë, gjë që e bëri atë italianin e parë që e fiton këtë çmim katër herë;<ref>{{cite web|url=https://www.fantacalcio.it/news/calcio-italia/22_05_2022/lazio-immobile-capocannoniere-fantacalcio-425870|title=Lazio, Immobile capocannoniere per la quarta volta|website=fantacalcio.it|language=it|date=22 maj 2022}}</ref> falë performancave të tij, ai u nderua me çmimin "Sulmuesi më i mirë".<ref>{{Cite news|date=20 maj 2022|title=The MVPs of the Serie A 2021/2022|publisher=Serie A|language=en|url=https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/the-mvps-of-the-serie-a-2021-1|url-status=dead|access-date=20 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521081107/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/the-mvps-of-the-serie-a-2021-1|archive-date=21 maj 2022}}</ref> Më 13 tetor 2022, Immobile shënoi në barazimin 2–2 kundër [[SK Sturm Graz|Sturm Gaz]] në fazën e grupeve të Ligës së Evropës, duke kaluar [[Simone Inzaghi]]n si golashënuesi më i mirë i klubit në kompeticionet evropiane.<ref>{{Cite web|url=https://it.uefa.com/uefaeuropaleague/news/027a-1656e7113af3-d6610ff3257d-1000--lazio-sturm-graz-2-2-biancocelesti-raggiunti-due-volte/|title=Lazio-Sturm Graz 2-2: Biancocelesti raggiunti due volte|publisher=UEFA|language=it|date=13 tetor 2022}}</ref> Lazio nuk e kaloi grupin e Ligës së Evropës, duke rënë në [[UEFA Liga e Konferencave|UEFA Ligën e Konferencave]]; më 16 shkurt 2023, Immobile shënoi golin e parë të Lazios në këtë kompeticion në fitoren minimale 1–0 kundër [[CFR Cluj]] në ndeshjen e parë në fazën me eliminim direkt.<ref>{{cite web|author=Nicola Berardino|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Conference-League/16-02-2023/conference-league-lazio-cluj-1-0-decide-perla-immobile-460264520312.shtml|title=Immobile, che capolavoro. Così la Lazio in dieci piega il Cluj e vede gli ottavi|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=16 shkurt 2023}}</ref> Tre ditë më pas, ai shënoi një dopietë në fitoren 2–0 kundër Salernitanës në transfertë, duke kaluar suedezin [[Kurt Hamrin]] si golashënuesi i 8të më i mirë i Serie A.<ref>{{cite news|title=È tornato Immobile: segna una doppietta e la Lazio sbanca Salerno|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Salernitana/19-02-2023/salernitana-lazio-0-2-doppietta-immobile-460304427449.shtml|access-date=19 shkurt 2023|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 shkurt 2023}}</ref> Më 14 prill, Immobile shënoi me penallti në fitoren 3–0 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] për t'u bërë lojtari i tretë, pas Francesco Tottit dhe [[Antonio Di Natale]]s që shënon 10 ose më shumë gola në shtatë sezone me të njëjtin ekip.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37638049/lionel-messi-equals-cristiano-ronaldo-495-erling-haaland-record-32-kylian-mbappe-all-139-stats|title=Messi equals Ronaldo at 495, Haaland's record 32, Mbappe's all-time 139: Stats|publisher=ESPN FC|language=en|author=Anish Anand|date=16 prill 2023|access-date=26 dhjetor 2023}}</ref> Më 2 shtator 2023, Immobile luajti ndeshjen e tij të 300të në të gjitha kompeticionet me Lazion në fitoren 2–1 kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në javën e 3të të Serie A.<ref>{{Cite web|url=https://www.lazionews.eu/notizie/lazio-traguardo-300-presenze-settembre-2023/|title=Altro traguardo per Immobile: 300 presenze con la Lazio|website=Lazio News|language=it|date=3 shtator 2023}}</ref> Në fitoren 1–0 kundër [[Feyenoord]]it në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve, Immobile shënoi golin e tij të 200të me Lazion.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/champions-league/2023/11/07-116392770/lazio_immobile_e_il_record_dei_200_gol_l_emozione_e_in_champions|title=Lazio, Immobile e il record dei 200 gol: l’emozione è in Champions|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=7 nëntor 2023}}</ref> Më 25 nëntor, ai shënoi me penallti kundër Salernitanës, duke u bërë lojtari i parë në historinë e Serie A që shënon 100 gola në ndeshjet në transfertë.<ref name="100trasferta">{{Cite web|url=https://www.pazzidifanta.com/news-fantacalcio/lazio-immobile-gol-trasferta-serie-a-news/|title=Lazio, 100 gol in trasferta per Immobile: nessuno come lui|publisher=Pazzi di Fanta|language=it|author=Giuseppe Vignola|date=25 nëntor 2023|access-date=26 dhjetor 2023|archive-date=26 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126100610/https://www.pazzidifanta.com/news-fantacalcio/lazio-immobile-gol-trasferta-serie-a-news/|url-status=dead}}</ref> Tre muaj më vonë, më 10 shkurt 2024, Immobile shënoi golin e tij të 200të në Serie A në fitoren 3–1 në transfertë kundër Cagliarit.<ref>{{cite news|title=La Lazio riparte verso il 4° posto, Immobile a 200 gol in A: 3-1 al Cagliari penultimo|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Cagliari/10-02-2024/cagliari-lazio-1-3-autorete-di-deiola-e-gol-di-immobile-e-felipe-anderson.shtml|access-date=10 shkurt 2024|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=10 shkurt 2024}}</ref> Në ndeshjen e parë të raundit të 16-tave të Ligës së Kampioneve, Immobile shënoi golin e golin e vetëm të fitores në shtëpi kundër [[FC Bayern München|Bayern München]]; ky ishte goli i tij i parë në fazën me eliminim direkt në këtë kompeticion, fitorja e parë Lazios kundrejt këtij kundërshtari si dhe fitorja e parë në fazën me eliminim të Ligës së Kampioneve që nga sezoni 1999–2000.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2024/feb/14/lazio-bayern-munich-champions-league-match-report|title=Immobile on the spot to give Lazio edge as 10-man Bayern Munich struggle again|publisher=The Guardian|language=en|date=14 shkurt 2024}}</ref> Ai e mbylli sezonin e tij të 8të në Romë me vetëm 11 gola të shënuar, duke treguar për herë të parë në karrierën e tij një rënie të konsiderueshme fizike aq shumë sa, së pari [[Maurizio Sarri]] dhe më pas [[Igor Tudor]], preferuan të riun [[Valentín Castellanos]] si titullar në sulm.<ref>{{cite web|last=Miguel Angel Fernandez Castro|url=https://bolavip.com/en/uefa-euro/why-is-ciro-immobile-not-playing-for-italy-in-euro-2024|title=Why is Ciro Immobile not playing for Italy in Euro 2024?|publisher=Bolavip|language=en|date=15 qershor 2024}}</ref> ===Beşiktaş=== Më 13 korrik 2024, Immobile firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin turk [[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]].<ref>{{cite web|url=https://bjk.com.tr/tr/haber/89371/besiktasimiza-hos-geldin-ciro-immobile.html|title=Beşiktaşımıza Hoş Geldin Ciro Immobile|language=tr|publisher=Beşiktaş J.K.|date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024}}</ref> Një muaj më vonë, më 3 gusht, ai shënoi dy gola dhe u shpall lojtari i ndeshjes në fitoren historike 5–0 kundër ekipit rival [[Galatasaray S.K.|Galatasaray]] në Superkupën e Turqisë, duke fituar trofeun e parë me klubin.<ref>{{cite web|url=https://www.tff.org/default.aspx?pageID=267&ftxtID=44994|title=Turkcell Süper Kupa 2024, Beşiktaş'ın|publisher=Federata Turke e Futbollit|language=tr|date=3 gusht 2024|access-date=4 gusht 2024|archive-date=7 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507051212/https://www.tff.org/default.aspx?pageID=267&ftxtID=44994|url-status=live}}</ref> Më 18 gusht, ai shënoi dy golat e parë në [[Süper Lig]] në fitoren 4–2 kundër [[Antalyaspor]]. Immobile vazhdoi me formën e tij të mrekullueshme në fillimin e sezonit, duke shënuar 10 gola në 10 ndeshjet e para me klubin; ai u bë lojtari i parë i Beşiktaşit që nga sezoni 2007–08 që shënonte 5 gola në 6 ndeshjet e para të kampionatit.<ref>{{cite web|url=https://www.turkiyetoday.com/sports/besiktas-ciro-immobile-10-in-10-60080/|title=Besiktas' goal machine Ciro Immobile nets 10 in 10 matches|publisher=Türkiye Today|language=en|date=1 tetor 2024}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== [[Skeda:20150616 - Portugal - Italie - Genève - Ciro Immobile au milieu de la défense portugaise.jpg|parapamje|djathtas|Immobile në aksion me Italinë në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalisë]] në vitin 2015.]] Immobile bëri debutimin e tij me kombëtaren nën-19 në kualifikueset e [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 i futbollit 2009|Kampionatit Evropian të Futbollit 2009]] në tetor 2008, por Italia dështoi të arrinte në play-off. Më 25 mars 2009, ai bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja austriake nën-21 e futbollit|Austrisë]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2009/marzo/26/Ariaudo_poi_Paloschi_Quest_Italia_ga_10_090326012.shtml|title=Ariaudo, poi Paloschi - Quest'Italia sa lottare|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=26 mars 2009|access-date=24 dhjetor 2013}}</ref> Ai shënoi golin e parë më 25 prill 2012 në ndeshjen e rradhës miqësore kundër [[Kombëtarja skoceze nën-21 e futbollit|Skocisë]], duke ndihmuar Italinë të fitonte 4–1. Ai gjithashtu shënoi edhe kundër [[Kombëtarja holandeze nën-21 e futbollit|Holandës]] pasi dribloi tre mbrojtës dhe portierin. Immobile ishte një nga 23 lojtarët e thirrur për [[UEFA Kampionati Europian nën-19 i futbollit 2013|Kampionatin Evropian 2013]] në [[Izrael]].<ref>{{cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/06/18/news/europeo_under_21_spagna_batte_italia-61377885/|title=Europeo U21, Spagna-Italia 4-2: Furie Rosse troppo forti per gli azzurri|publisher=La Repubblica|language=it|date=18 qershor 2013}}</ref> Më 2 mars 2014, ai mori thirrjen e parë në kombëtaren e parë nga trajneri [[Cesare Prandelli]], për miqësore kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]] tre ditë më vonë.<ref name="first cap">{{cite web|url=http://www.figc.it/it/204/39094/2014/03/News.shtml|title=FRIENDLY WITH SPAIN: FIRST CALL FOR BUILDING AND SCOOP|publisher=Federazione Italiana Giuoco Calcio|language=it|accessdate=3 mars 2014|archive-date=10 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410005542/http://www.figc.it/it/204/39094/2014/03/News.shtml|url-status=dead}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si zëvëndësim në humbjen 1–0.<ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/305333/report|title=International friendly: Spain see off resilient Italy with a 1-0 win in Madrid|publisher=Sky Sport|language=en|date=5 mars 2017|accessdate=1 qershor 2017}}</ref> Më 13 maj 2014, Immobile ishte në listën paraprake me 30 lojtarë për [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2014]],<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/27402363|title=World Cup 2014: Striker Giuseppe Rossi in Italy's provisional squad|trans-title=Kupa e Botës 2014: Giuseppe Rossi në ekipin paraprak të Italisë|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 maj 2014|accessdate=15 maj 2014}}</ref> kurse më 1 qershor u përfshi në listën përfundimtare me 23 lojtarë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27402363|title=World Cup 2014: Italy omit Giuseppe Rossi from final squad|trans-title=Kupa e Botës 2014: Italia përjashton Giuseppe Rossi nga ekipi final|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 qershor 2014|accessdate=3 qershor 2014}}</ref> Shtatë ditë më pas, Immobile shënoi një tregolësh në ndeshjen e fundit përgatitore të Italisë para fillimit të turnamentit, në një fitore 5–3 kundër klubit brazilian [[Fluminense FC|Fluminenses]]. Ai bëri debutimin e tij në një Kupë Bote në ndeshjen e parë të fazës së grupeve kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] më 14 qershor, duke u aktivizuar në vend të sulmuesit [[Mario Balotelli]] i cili kishte shënuar golin e fitores.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/italia-mposht-angline-vulos-mario-baloteli/|title=Italia mposht Anglinë, vulos Mario Baloteli|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=15 qershor 2014|accessdate=8 qershor 2020}}</ref> Më 31 maj 2016, Immobile ishte pjesë e listës së 23 lojtarëve të përzgjedhur nga [[Antonio Conte]] për [[UEFA Euro 2016]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/conte-zgjedh-ekipin-e-italise-per-euro-2016/|title=Conte zgjedh ekipin e Italisë për “Euro 2016”|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=31 maj 2016|accessdate=13 qershor 2020}}</ref> Ai u aktivizua në ndeshjet e fazës së grupeve kundër [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]] dhe [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republikës së Irlandës]].<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/13-06-2016/euro-2016-belgio-italia-0-2-giaccherini-pelle-gol-conte-testa-girone-1501056614049.shtml|title=Euro 2016, Belgio-Italia 0-2: Giaccherini e Pellè, gol, Conte in testa al girone|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 qershor 2016|access-date=6 shtator 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/italia/22-06-2016/euro-2016-italia-irlanda-0-1-decide-brady-anche-verdi-ottavi-16073481692.shtml|title=Euro 2016, Italia-Irlanda 0-1: decide Brady, anche i verdi agli ottavi|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=22 qershor 2016|access-date=6 shtator 2016}}</ref> Në qershor 2021, Immobile u ftua nga trajneri [[Roberto Mancini]] për të luajtur në [[UEFA Euro 2020]].<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/mancini-names-uncapped-striker-raspadori-final-italy-euro-2020-squad-2021-06-01/|title=Mancini names uncapped striker Raspadori in final Italy Euro 2020 squad|publisher=Reuters|language=en|date=1 qershor 2021|access-date=5 qershor 2021}}</ref> Në ndeshjen hapëse të grupit, ai shënoi dhe asistoi në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]].<ref>{{cite web|url=https://football-italia.net/turkey-0-3-italy-azzurri-dominate-euro-2020-debut/|title=Turkey 0-3 Italy: Azzurri dominate Euro 2020 debut|publisher=Football Italia|language=en|author=Susy Campanale|date=11 qershor 2021|access-date=12 qershor 2021}}</ref> Immobile shënoi edhe në ndeshjen e dytë të grupit kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]], me Italinë që fitoi, duke siguruar kualifimin në fazën me eliminim direkt.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/italy-switzerland-result-score-euro-2020-b1867416.html|title=Manuel Locatelli dazzles as Italy dominate Switzerland|publisher=The Independent|language=en|date=16 qershor 2021|access-date=17 qershor 2021}}</ref> Në ndeshjen gjysëm-finale kundër Spanjës më 6 korrik, Immobile asistoi golin e [[Federico Chiesa|Federico Chiesës]], para se të zëvëndësohej nga [[Domenico Berardi]]; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 1–1, por Italia avancoi në finale pasi fitoi me penallti 4–2.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/51198738|title=Italy beat Spain on penalties to reach final|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 korrik 2021|access-date=7 korrik 2021}}</ref> Në finalen e madhe më 11 korrik, Immobile e nisi ndeshjen kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] si titullar, por u zëvëndësua sërisht në pjesën e dytë nga Berardi; Italia u shpall kampione evrope pasi fitoi 3–1 nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|title=England lose shootout in Euro 2020 final|author=Phil McNulty|publisher=BBC Sport|language=en|date=11 korrik 2021|access-date=11 korrik 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tribuna.com/amp/en/news/2021-07-12-caught-on-camera-ciro-immobile-loses-his-pants-during-italys-celebrations/|title=Caught on camera: Ciro Immobile loses his pants during Italy's celebrations|publisher=Tribuna|language=en|date=11 korrik 2021}}</ref> ==Profili i lojtarit== Edhe pse pozicioni i tij parësor është [[Sulmuesi (futboll)|qëndër-sulmues]], Immobile mund të luajë pa problem në çdo repart të sulmit. Ai është një sulmues i shpejtë, i njohur për lëvizjet e tij pa top, si dhe aftësitë për të kryer inkursione drejt sulmit dhe të shfrytëzojë hapsirat.<ref name="Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/italy/10865748/World-Cup-2014-Ciro-Immobile-is-primed-and-ready-to-be-Italys-new-Toto-Schillaci.html|title=World Cup 2014: Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci|trans-title=Kupa e Botës 2014: Ciro Immobile është gati të bëhet Toto Schillaci i ri i Italisë|publisher=The Telegraph|language=en|author=James Horncastle|date=30 maj 2014|accessdate=4 janar 2016}}</ref> Karakteristikat e tij kryesore janë instikti për gol dhe finalizimi i saktë me të dyja këmbët, si dhe fiziku u tij; ai gjithashtu zotëron një teknik të mirë, dhe është i aftë në duelet ajërore.<ref name="Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci"/><ref>{{cite web|url=http://www.torinotoday.it/sport/ciro-immobile-pescara-juventus-prestito.html|title=Ciro Immobile capocannoniere della Serie B: dalla Juventus al Pescara per imporsi con Zeman|trans-title=Ciro Immobile golashënuesi më i mirë i Serisë B: nga Juventus në Pescara për të imponuar veten me Zeman|publisher=Torino Today|language=it|date=31 gusht 2011|accessdate=14 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/3785/generazione-di-fenomeni/2012/01/17/2851678/generazione-di-fenomeni-ciro-immobile-lultimo-goleador|title=Generazione di Fenomeni – Ciro Immobile, l'ultimo goleador esploso con Zeman: mamma Juventus lo aspetta, il Genoa lo brama, a Pescara sperano di trattenerlo|trans-title=Gjenerat e Fenomenëve – Ciro Immobile, goleadori i fundit shpërtheu me Zeman: nëna Juventus po e pret atë, Xhenova dëshiron për të, në Pescara ata shpresojnë ta mbajnë atë|publisher=Goal.com|language=it|date=17 janar 2012|accessdate=14 tetor 2014}}</ref> Përveç aftësive në sulm dhe golave të shumtë, Immobile është një lojtar me intensitet të lartë pune, i njohur për vullnetin e tij për të ndjekur topin dhe për të bërë presion për ta fituar atë;<ref name="Ciro Immobile is primed and ready to be Italy's new Toto Schillaci"/> ai gjithashtu di të kombinohet me shokët e tij,<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/111068/immobile%E2%80%99s-new-lease-life|title=Immobile’s new lease of life|trans-title=Qiraja e re e jetës së Immobiles|publisher=Football Italia|language=en|author=Greg Murray|date=9 tetor 2017|accessdate=24 nëntor 2018}}</ref> qjë që e lejon të dhurojë asiste për ta.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/la-lazio-vola-immobile-svetta-primo-per-goal-e-assist-in-a/1evz8byb60u5p1134djdhf2dn4|title=La Lazio vola, Immobile svetta: primo per goal e assist in A|trans-title=Lazio fluturon, Immobile qëndron jashtë: së pari për gola dhe më pas asistime në A|publisher=Goal.com|language=it|date=29 tetor 2017|accessdate=24 nëntor 2018}}</ref> ==Jeta personale== Në maj 2014, Immobile u martua me të dashurën e tij Jessica Melena.<ref>{{Cite web|title=Ciro Immobile Wife - Jessica Melena|url=https://ohmyfootball.com/news/522/immobile-wife-jessica-melena|access-date=5 korrik 2021|website=ohmyfootball.com|date=2 gusht 2020|language=en}}</ref> Ata sëbashku kanë katër femijë.<ref>{{Cite web|author=Emma Mariani|date=25 qershor 2022|title=Jessica Melena: età, altezza, origini, figli e lavoro|url=https://www.quiquotidiano.it/2022/06/26/jessica-melena-eta-altezza-origini-figli-e-lavoro/|access-date=24 janar 2023|website=QuiQuotidiano|language=it}}</ref> Më 16 prill 2023, Immobile, i shoqëruar nga dy vajzat e tij, u përfshi në një aksident automobilistik pasi makina e tij u godit nga një tramvaj në [[Romë]], duke pësuar dëmtime në shpinë dhe në brinjë.<ref>{{cite web|author=Harry Sherlock|url=https://www.goal.com/en-gb/news/ciro-immobile-car-accident-vehicle-colliding-tram-stadio-olimpico/bltce507c4a3cb5f276|title=Ciro Immobile suffers fractured rib and spinal injury after car collides with tram, Lazio confirm|publisher=Goal.com|language=en|date=16 prill 2023|accessdate=17 prill 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 prill 2023|title=Lazio's Immobile suffers rib and back injuries in car crash, says club|language=en|publisher=Reuters|url=https://www.reuters.com/sports/lazios-immobile-suffers-rib-back-injuries-car-crash-says-club-2023-04-16/|access-date=16 prill 2023}}</ref> == Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|15 mars 2026}}<ref>{{cite web|url=http://int.soccerway.com/players/ciro-immobile/75164/|title=Ciro Immobile|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=1 qershor 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|[[UEFA|Evropa]] !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[2008–09 Serie A|2008–09]] |rowspan="2"|[[Serie A]] |1||0||0||0||0||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2009–10 Serie A|2009–10]] |2||0||1||0||1<ref group="lower-alpha" name="UCL">All appearances in [[UEFA Champions League]]</ref>||0||colspan="2"|—||4||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !3||0||1||0||1|| 0||0||0||5||0 |- |[[A.C. Siena|Siena]] (huazim) |[[2010–11 Serie B|2010–11]] |[[Serie B]] |4||1||2||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||2 |- |[[U.S. Grosseto F.C.|Grosseto]] (huazim) |[[2010–11 Serie B|2010–11]] |Serie B||16||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||16||1 |- |[[Delfino Pescara 1936|Pescara]] (huazim) |[[2011–12 Serie B|2011–12]] |Serie B ||37||28||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||28 |- |[[Genoa C.F.C.|Genoa]] |[[2012–13 Serie A|2012–13]] |Serie A |33||5||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||34||5 |- |[[Torino F.C.|Torino]] |[[2013–14 Serie A|2013–14]] |Serie A ||33||22||1||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||34||23 |- |[[Borussia Dortmund]] |[[2014–15 Bundesliga|2014–15]] |[[Bundesliga]] |24||3||3||3||6<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||4||1<ref group="lower-alpha" name="DFL">Ndeshje në [[DFL-Supercup]]</ref>||0||34||10 |- |[[Sevilla FC|Sevilla]] (huazim) |[[2015–16 La Liga|2015–16]] |[[La Liga]] |8||2||3||2||3<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||1<ref group="lower-alpha" name="USC">Ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]]</ref>||0||15||4 |- |Torino (huazim) |[[2015–16 Serie A|2015–16]] |Serie A |14||5||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||14||5 |- |rowspan="9"|[[S.S. Lazio|Lazio]] |[[2016–17 Serie A|2016–17]] |rowspan="8"|Serie A |36||23||5||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||41||26 |- |[[2017–18 Serie A|2017–18]] |33||29||4||2||9<ref group="lower-alpha" name="UEL">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||8||1<ref group="lower-alpha" name="SUP">Ndeshje në [[Supercoppa Italiana]]</ref>||2||47||41 |- |[[2018–19 Serie A|2018–19]] |36||15||5||3||5<ref group="lower-alpha" name="UEL"/>||1||colspan="2"|—||46||19 |- |[[2019–20 Serie A|2019–20]] |37||36||2||1||4<ref group="lower-alpha" name="UEL"/>||2||1<ref group="lower-alpha" name="SUP"/>||0||44||39 |- |[[2020–21 Serie A|2020–21]] |35||20||1||0||5{{efn|name=UCL}}||5||colspan="2"|—||41||25 |- |[[2021–22 Serie A|2021–22]] |31||27||2||1||7{{efn|name=UEL}}||4||colspan="2"|—||40||32 |- |[[2022–23 Serie A|2022–23]] |31||12||1||0||6{{efn|Katër ndeshje dhe një gol në UEFA Ligën e Evropës, dy ndeshje dhe një gol në UEFA Ligën e Konferencave}}||2||colspan="2"|—||38||14 |- |[[2023–24 Serie A|2023–24]] |31||7||3||0||8{{efn|name=UCL}}||4||1<ref group="lower-alpha" name="SUP"/>||0||43||11 |- !colspan="2"|Gjithsej !270||169||23||10||44||26||3||2||340||207 |- |[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]] |[[2024–25 Beşiktaş J.K. season|2024–25]] |[[Süper Lig]] |30||15||2||0||8{{efn|name=UEL}}||2||1{{efn|Ndeshje në [[Superkupa e Turqisë|Superkupën e Turqisë]]}}||2||41||19 |- |[[Bologna F.C. 1909|Bologna]] ||[[2025–26 Bologna FC 1909 season|2025–26]] |Serie A |6||0||1||0||0||0||2{{efn|name=SCI}}||0||9||0 |- |[[Paris FC]] |[[2025–26 Paris FC season|2025–26]] |[[Ligue 1]] |6||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !484||251||38||17||62||32||9||4||593||304 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi:<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=28541|title=Ciro Immobile|publisher=EU-Football.info|language=en|accessdate=4 gusht 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/54817/Ciro_Immobile.html|title=Ciro Immobile|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|accessdate=4 gusht 2020}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="10"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2014||9||1 |- |2015||3||0 |- |2016||8||4 |- |2017||10||2 |- |2018||5||0 |- |2019||4||3 |- |2020||3||0 |- |2021||12||5 |- |2022||1||0 |- |2023||2||2 |- !colspan="2"|Gjithsej!!57!!17 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Immobile.'' {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Ciro Immobile |- !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 |4 shtator 2014||[[Stadio San Nicola]], [[Bari]], Itali||align="center"|5||{{fb|NED}}||align="center"|1–0||align="center"|2–0||Ndeshje miqësore |- |align="center"|2 |5 shtator 2016||[[Sammy Ofer Stadium]], [[Haifa]], Izrael||align="center"|16||{{fb|ISR}}||align="center"|3–1||align="center"|3–1||Kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2018|FIFA Kupës së Botës 2018]] |- |align="center"|3 |rowspan="2"|9 tetor 2016||rowspan="2"|[[Philip II Arena]], [[Shkup]], Maqedoni||rowspan="2" align="center"|18||rowspan="2"|{{fb|MKD|name=Macedonia}}||align="center"|2–2||rowspan="2" align="center"|3–2||rowspan="2"|Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2018 |- |align="center"|4 |align="center"|3–2 |- |align="center"|5 |12 nëntor 2016||[[Rheinpark Stadion]], [[Vaduz]], Lihteshtejn||align="center"|19||{{fb|LIE}}||align="center"|2–0||align="center"|4–0||Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2018 |- |align="center"|6 |24 mars 2017||[[Stadio Renzo Barbera]], [[Palermo]], Itali||align="center"|21||{{fb|ALB}}||align="center"|2–0||align="center"|2–0||Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2018 |- |align="center"|7 |5 shtator 2017||[[Mapei Stadium – Città del Tricolore]], [[Reggio Emilia]], Itali||align="center"|26||{{fb|ISR}}||align="center"|1–0||align="center"|1–0||Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2018 |- |align="center"|8 |8 shtator 2019||[[Tampere Stadium]], [[Tampere]], Finland||align="center"|37||{{fb|FIN}}||align="center"|1–0||align="center"|2–1||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2020]] |- |align="center"|9 |rowspan="2"|18 nëntor 2019||rowspan="2"|Stadio Renzo Barbera, Palermo, Itali||rowspan="2" align="center"|39||rowspan="2"|{{fb|ARM}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|9–1||rowspan="2"|Kualifikueset e UEFA Euro 2020 |- |align="center"|10 |align="center"|4–0 |- |align="center"|11 |25 mars 2021||[[Stadio Ennio Tardini]], [[Parma]], Itali||align="center"|43||{{fb|NIR}}||align="center"|2–0||align="center"|2–0||Kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]] |- |align="center"|12 |31 mars 2021||[[LFF Stadium]], [[Vilnius]], Lituani||align="center"|45||{{fb|LTU}}||align="center"|2–0||align="center"|2–0||Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2022 |- |align="center"|13 |4 qershor 2021||[[Stadio Renato Dall'Ara]], [[Bolonja|Bolonjë]], Italy||align="center"|46||{{fb|CZE}}||align="center"|1–0||align="center"|4–0||Ndeshje miqësore |- |align="center"|14 |11 qershor 2021||[[Stadio Olimpico]], [[Romë]], Itali||align="center"|47||{{fb|TUR}}||align="center"|2–0||align="center"|3–0||[[UEFA Euro 2020]] |- |align="center"|15 |16 qershor 2021 |Stadio Olimpico, Romë, Itali|| align="center" |48||{{fb|SUI}}||align="center"|3–0||align="center"|3–0||UEFA Euro 2020 |- |align="center"|16 |15 qershor 2023 |[[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë|| align="center" |56||{{fb|ESP}}||align="center"|1–1||align="center"|1–2||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|17 |9 shtator 2023 |[[Toše Proeski Arena]], [[Shkup]], Maqedoni e Veriut|| align="center" |57||{{fb|MKD}}||align="center"|1–0||align="center"|1–1||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2024]] |} == Trofe == ===Klube=== ;Pescara<ref name="Transfermarkt.de">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ciro-immobile/erfolge/spieler/105521|title=Ciro Immobile|publisher=Transfermarkt|language=en|accessdate=8 qershor 2020}}</ref> * [[Serie B]]: [[2011-12 Serie B|2011–12]] ;Borussia Dortmund<ref name="Transfermarkt.de"/> * [[DFL-Supercup]]: [[2014 DFL-Supercup|2014]] ;Lazio<ref name="Transfermarkt.de"/> * [[Coppa Italia]]: [[2018–19 Coppa Italia|2018–19]] * [[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2017|2017]], [[Supercoppa Italiana 2019|2019]] ;Beşiktaş<ref name="Transfermarkt.de"/> *[[Superkupa e Turqisë]]: [[Superkupa e Turqisë 2024|2024]] ===Personale=== ;Çmime *Lojtari më i mirë i [[Torneo di Viareggio]]: 2010 *[[Futbollisti i Vitit në Serie B]]: 2011–12 *[[Ekipi i Vitit në Serie A]]: 2013–14, 2017–18, 2019–20, 2021–22 *Ekipi i Sezonit në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]: 2017–18 *Lojtari i Muajit në Serie A: tetor 2019 *[[Këpuca e Artë Evropiane]]: 2019–20<ref name="KAE"/> *Lojtari i Sezonit i Lazios: 2019–20<ref>{{cite web|url=https://www.sslazio.it/it/news/ultime-news/60659-player-of-the-season-vince-ciro-immobile|title=Player of the Season {{!}} Vince Ciro Immobile|publisher=S.S. Lazio|date=9 gusht 2020|language=it|access-date=9 gusht 2020|archive-date=4 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404002333/https://www.sslazio.it/it/news/ultime-news/60659-player-of-the-season-vince-ciro-immobile|url-status=dead}}</ref> ;Performanca *Golashënuesi më i mirë në Torneo di Viareggio: 2010 *Golashënuesi më i mirë në Serie B: 2011–12<ref name="Serie B"/> *[[Capocannoniere|Golashënuesi më i mirë në Serie A]]: 2013–14,<ref name="C1"/> 2017–18,<ref name="C2"/> 2019–20, 2021–22 *Golashënuesi më i mirë në Ligën e Evropës: 2017–18<ref name="Liga e Evropës"/> == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{commons}} *[http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra/player/50/Immobile Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123191522/http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra/player/50/Immobile |date=23 janar 2020 }} te uebfaqja zyrtare e Lazios *[https://web.archive.org/web/20200610112641/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=306780/index.html Ciro Immobile] – Rekordi në kompeticionet e FIFA-s *[https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=45125&squadraId=12 Profili dhe statistikat] te FIGC *[http://www.transfermarkt.com/ciro-immobile/profil/spieler/105521 Profili] te Transfermarkt {{Skuadra S.S. Lazio}} {{Golashënuesit e Serie A}} {{2017–18 Serie A Skuadra e Vitit}} {{DEFAULTSORT:Immobile, Ciro}} [[Kategoria:Lindje 1990]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Siena]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Grosseto S.S.D.]] [[Kategoria:Futbollistë në Delfino Pescara 1936]] [[Kategoria:Futbollistë në Genoa C.F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Torino F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Borussia Dortmund]] [[Kategoria:Futbollistë në Sevilla FC]] [[Kategoria:Futbollistë në S.S. Lazio]] [[Kategoria:Futbollistë në Beşiktaş J.K.]] [[Kategoria:Futbollistë në Bologna F.C. 1909]] [[Kategoria:Futbollistë në Paris FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Süper Lig]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 1]] [[Kategoria:Futbollistë në 2014 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Kampionatit Evropian]] ksdxyhxtahj5uk28ay9ayta1yru0tdj 10 157024 2996386 2983264 2026-06-13T13:21:14Z Mitrovica02 128863 2996386 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Futbollisti Shqiptar i Vitit |title = [[Futbollisti Shqiptar i Vitit|<span style="color:white;">Futbollisti Shqiptar i Vitit</span>]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |basestyle = background: red; color: white; border: 1px solid black; |list1 = 2005: [[Erjon Bogdani|Bogdani]] – 2006: [[Nevil Dede|Dede]] – 2007: [[Ervin Skela|Skela]] – 2009: [[Elis Bakaj|Bakaj]] – 2010: [[Elis Bakaj|Bakaj]] – 2011: [[Armando Vajushi|Vajushi]] – 2012: [[Orges Shehi|Shehi]] – 2013: [[Daniel Xhafaj|Xhafaj]] – 2014: [[Alban Hoxha|Hoxha]] * 2015: [[Sabien Lilaj|Lilaj]] * 2016: [[Hamdi Salihi|Salihi]] * 2017: [[Sabien Lilaj|Lilaj]] * 2018: [[Lorenc Trashi|Trashi]] * 2020: [[Idriz Batha|Batha]] * 2022: [[Redon Xhixha|Xhixha]] * 2023: [[Arinaldo Rrapaj|Rrapaj]] * 2024: [[Bekim Balaj|Balaj]] * 2025: [[Bekim Balaj|Balaj]] }}<noinclude> [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Stampa të çmimeve futbollistike]] </noinclude> itgqf40mubyxw407wcf4ux455tk5tb3 0 170966 2996454 2948224 2026-06-14T00:31:33Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996454 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = George Raymond Martin | image = [[Skeda:George R.R. Martin at Archipelacon.jpg|220px]] | caption = George R.R. Martin si mysafir i Nderit në Archipelacon në [[Mariehamn]], në vitin 2015 | name i vërtetë = | birth_date = {{birth date and age|20|9|1948}} | birth_place = [[Bayonne]], [[New Jersey]], {{flagicon|USA}} | death_date = | death_place = | pseudonym = | punësimi = | awards = | nationality = Amerikan | bashkëshort = Gale Burnick (1975–1979)<br />Parris McBride (2011–present) | vendbanimi = [[Santa Fe, New Mexico]] | profesioni = [[Novelist]], [[short story writer]], [[screen writer]] | genre = fantashkencë, horror, [[fantazi]] | pasuria = {{gain}} $15 million | shkollimi = [[Northwestern University]] (B.S., Journalism, 1970; M.S. 1971) | vepër e njohur = ''[[A Song of Ice and Fire]]'' | website = {{URL|http://www.georgerrmartin.com/}} | nënshkrimi = }} '''George Raymond Richard Martin'''<ref name="middlename" /> (i lindur '''George Raymond Martin'''; 20 shtator, 1948), shpesh i referohen si '''GRRM''',<ref name="grrm" /> është një shkrimtar i tregimeve të shkurtra dhe novelist amerikan, i cili shkruan ne zhanrin [[Fantazia|fantazi]], horor, dhe [[Science fiction|fanta-shkencë]], gjithashtu është a skenarist, dhe producent televiziv. Ai është i njohur mirë për serinë e tij të novelave fantastike më të shitura ndërkombëtarisht, ''[[A Song of Ice and Fire]]'', të cilën më vonë [[Home Box Office|HBO]] e përshtati për serinë e saj dramë, të titulluar ''[[Game of Thrones]] (loja e froneve)''. Martin është bashkë-udhëheqës i prodhimit të serisë, gjithashtu skenarist i katër episodeve të serisë. Në vitin 2005, Lev Grossman nga ''[[Time]]'' e quajti Martin-in "[[J. R. R. Tolkien|Tolkien]] amerikan",<ref name="time_american_tolkien">{{Cite news|last=Grossman|first=Lev|author-link=Lev Grossman|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1129596,00.html|title=Books: The American Tolkien|work=Time|date=13 nëntor 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081229125934/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1129596,00.html|archivedate=29 dhjetor 2008|accessdate=2 gusht 2014}}</ref> dhe magazina më vonë e emëroj një nga 100 personat e vitit në "2011 [[Time 100]]," një listë e "njerëzve me më shumë ndikim në botë"<ref name="time100pat">[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066129,00.html The 2011 TIME 100: George R.R. Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824004736/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066129,00.html |date=24 gusht 2013 }}, John Hodgman, April 21, 2011</ref><ref name="time100list">[http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,2066367,00.html The 2011 TIME 100: Full List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725004700/http://www.time.com/time/specials/packages/completelist/0%2C29569%2C2066367%2C00.html |date=25 korrik 2011 }} Retrieved June 5, 2011</ref>. == Jeta e hershme == George Raymond Martin (më vonë ai e përshtati emrin Richard, kur ishte trembëdhjetë vjeç)<ref name="confirmation" /> u lind më 20 shtator, 1948,<ref>{{cite news|title=Monitor|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|date=20–27 sht 2013|issue=1277/1278|pages=36}}</ref> në [[Bayonne]], [[New Jersey]],<ref>{{cite web|url=http://georgerrmartin.com/life/|title=Life & Times of George R.R. Martin|website=George R.R. Martin (official website)|accessdate=27 shkurt 2012}}</ref> djali i hamallit Raymond Collins Martin dhe gruas së tij Margaret Brady Martin. Martin ka dy motra më të vogla, Darleen dhe Janet. Babai i Martinit ishte me prejardhje gjysmë italian, ndërsa nëna e tij ishte me prejardhje gjysmë irlandeze;<ref>{{cite journal|last1=Martin|first1=George R. R.|date=tetor 2004|title=The Heart of a Small Boy|journal=Asimov's Science Fiction|url=http://www.asimovs.com/_issue_0410/theheartofasmall.shtml|accessdate=28 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20041019140503/http://www.asimovs.com/_issue_0410/theheartofasmall.shtml|archive-date=19 tetor 2004|url-status=dead}}</ref> ai gjithashtu ka prejardhje gjermane, angleze dhe franceze. == Karriera == Martini filloi të shesë profesionalisht tregime të shkurtra fanta-shkencë në vitin 1970, në moshën 21 vjeçare. Shitja e tij e parë ishte ''"The Hero"'', që ja shiti revistës ''[[Galaxy Science Fiction|Galaxy]]'' dhe u publikua në të në lëshimin e shkurtit në vitin 1971; shumë shpejt pasuan shitje të tjera. Tregimi i tij i parë që nominohet nga [[Hugo Award]]<ref>{{cite web|title=With Morning Comes Mistfall|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1974-hugo-awards/|publisher=Hugo Awards|accessdate=22 maj 2012}}</ref> dhe [[Nebula Award]], ishte "[[With Morning Comes Mistfall]]", i publikuar në vitin 1973 në revistën ''[[Analog Science Fiction and Fact|Analog]]''. ==Shpërblimet== *1975 [[Hugo Award]] për [[Hugo Award for Best Novella|Best Novella]] për "[[A Song for Lya (novella)|A Song for Lya]]" *1980 [[Hugo Award for Best Novelette]] për "[[Sandkings (novelette)|Sandkings]]" *1980 [[Nebula Award]] për [[Nebula Award for Best Novelette|Best Novelette]] për "Sandkings" (Ky është tregimi i vetëm nga Martini që fiton të dy çmimet, Hugo edhe Nebula.) *1980 [[Hugo Award for Best Short Story]] për "[[The Way of Cross and Dragon]]" *1986 ''Nebula Award'' për ''Best Novelette'' për "Portraits of His Children" *1988 [[Bram Stoker Award]] për [[Bram Stoker Award for Best Long Fiction|Long Fiction]] për "The Pear-Shaped Man" *1989 [[World Fantasy Award]] për [[World Fantasy Award for Best Novella|Best Novella]] për "[[The Skin Trade]]" *1997 ''Hugo Award'' për ''Best Novella'' për "Blood of the Dragon" *2003 [[Premio Ignotus]] për ''Best Foreign Novel'' për ''[[A Game of Thrones]]'' *2004 Premio Ignotus për ''Best Foreign Novel'' për ''[[A Clash of Kings]]'' *2003 [[Locus Award]] për ''Best Fantasy Novel'' për ''[[A Storm of Swords]]'' *2006 ''Premio Ignotus'' për ''Best Foreign Novel'' për ''A Storm of Swords'' *2011 Locus Award for Best Original Anthology për ''[[Warriors (anthology)|Warriors]]'' (co-edited with [[Gardner Dozois]]) *Declared by ''[[Time (magazine)|Time]]'' "One of the Most Influential People of 2011"<ref name="time100pat"/> *2012 ''Locus Award'' për ''Best Fantasy Novel'' për ''[[A Dance with Dragons]]'' *2012 [[Hugo Award for Best Dramatic Presentation]], Long Form për ''Game of Thrones'' Sezoni 1 (Co-Executive Producer of the HBO series) *2012 [[World Fantasy Award for Life Achievement]] *2013 ''Hugo Award'' për ''Best Dramatic Presentation'', Short Form për ''Game of Thrones'', Sezoni 2, Episoda 9, "Blackwater" (Screenwriter) *2014 ''Locus Award'' për ''Best Original Anthology'' për ''[[Old mars]]'' (co-edited with Gardner Dozois)<ref name="Locus 2014">{{cite web|url=http://www.locusmag.com/News/2014/06/2014-locus-awards-winners-2/|title=2014 Locus Awards Winners|work=[[Locus (magazine)|Locus]]|date=28 qershor 2014|accessdate=26 shtator 2014}}</ref> *2015 ''Emmy Award'' për ''Best Drama Series''- Game of Thrones (co-executive producer) ===Nominimet=== *1997 ''Nebula Award'' për ''Best Novel'' për ''A Game of Thrones''<ref>{{cite web|url=http://www.worldswithoutend.com/books_year_index.asp?year=1997|title=2004 Award Winners & Nominees|work=Worlds Without End|accessdate=2009-07-25}}</ref> *1999 ''Nebula Award'' për ''Best Novel'' për ''A Clash of Kings'' *2001 ''Nebula Award'' për ''Best Novel'' për ''A Storm of Swords'' *2001 ''Hugo Award'' për ''Best Novel'' për ''A Storm of Swords''<ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2001-hugo-awards/|title=2001 Hugo Awards|publisher=World Science Fiction Society|accessdate=21 qershor 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/5yVVHiEzn?url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2001-hugo-awards/|archivedate=7 maj 2011|url-status=live}}</ref> *2006 ''Hugo Award'' për ''Best Novel'' për ''[[A Feast for Crows]]''<ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2006-hugo-awards/|title=2006 Hugo Awards|publisher=World Science Fiction Society|url-status=dead|access-date=29 tetor 2015|archive-date=7 maj 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/5yVVIozkz?url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2006-hugo-awards/}}</ref> *2006 [[Quill Award]] për ''A Feast for Crows'' *[[British Fantasy Award]] për ''A Feast for Crows'' *2012 ''Hugo Award'' për ''Best Novel'' për ''A Dance with Dragons''<ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2012-hugo-awards/|title=2012 Hugo Awards|publisher=World Science Fiction Society|accessdate=21 qershor 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/66nnsGGRI?url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2012-hugo-awards/|archivedate=9 prill 2012|url-status=live}}</ref> == Bibliografia == === Autor === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! Titulli ! Viti ! Lloji ! Shënim |- | ''[[A Song for Lya]]'' | 1976 | Short story collection | |- | ''[[Dying of the Light]]'' | 1977 | Novel | |- | ''[[Songs of Stars and Shadows]]'' | 1977 | Short story collection | |- | ''[[The Ice Dragon]]'' | 1980 | Young-adult fiction |- | ''[[Windhaven]]'' | 1981 | Novel |me ''[[Lisa Tuttle]]'' |- | ''[[Sandkings (short story collection)|Sandkings]]'' | 1981 | Short story collection | |- | ''[[Fevre Dream]]'' | 1982 | Novel | |- | "In the Lost Lands" | 1982 | Short story | ''[[Amazons II]]'' anthology |- | ''[[Songs the Dead Men Sing]]'' | 1983 | Short story collection | |- | ''[[The Armageddon Rag]]'' | 1983 | Novel | |- | ''[[Nightflyers (fiction)|Nightflyers]]'' | 1985 | Short story collection | |- | ''[[Tuf Voyaging]]'' | 1986 | ''Fix-up'' novel | |- | ''[[Portraits of His Children]]'' | 1987 | Short story collection | |- | ''[[The Skin Trade]]'' | 1989 | Novella | ''Dark Visions'' compilation |- | ''[[A Game of Thrones]]'' | 1996 | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', <br> libri 1 |- | ''[[A Clash of Kings]]'' | 1998 | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', <br> libri 2 |- | ''[[The Hedge Knight]]'' | 1998 | Novella | ''[[Tales of Dunk and Egg]]'', pjesa 1 |- | ''[[A Storm of Swords]]'' | 2000 | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', <br> libri 3 |- | ''[[Quartet (fiction)|Quartet]]'' | 2001 | Short story collection | NESFA Press |- | ''[[GRRM: A RRetrospective]]'' | 2003 | Short story & essay collection | Subterranean Press |- | ''[[The Sworn Sword]]'' | 2003 | Novella | ''[[Tales of Dunk and Egg]]'', pjesa 2 |- | ''[[A Feast for Crows]]'' | 2005 | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', <br> libri 4 |- | ''[[Hunter's Run]]'' | 2007 | Novel |meh ''[[Gardner Dozois]]'' dhe ''[[Daniel Abraham (autor)|Daniel Abraham]]'' |- | ''[[The Mystery Knight]]'' | 2010 | Novella | ''[[Tales of Dunk and Egg]]'', phesa 3 |- | ''[[A Dance with Dragons]]'' | 2011 | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', <br> libri 5 |- | ''[[The Wit and Wisdom of Tyrion Lannister]]'' | 2013 | Quote collection |nga ''[[A Song of Ice and Fire]]'' |- | ''[[The Princess and the Queen]]'' | 2013 | Novella | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', prequel<ref>{{Cito web|url=http://www.tor.com/stories/2013/07/dangerous-women-george-r-r-martin-excerpt|title=Dangerous Women: "The Princess and The Queen, or, The Blacks and The Greens" (Excerpt) by George R. R. Martin|work=tor.com|date=30 korrik 2013|accessdate=8 korrik 2014|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413213220/http://www.tor.com/stories/2013/07/dangerous-women-george-r-r-martin-excerpt|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[The Rogue Prince]]'' | 2014 | Novella | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', prequel<ref name="GRRM 2014-03">{{Cito web|url=http://grrm.livejournal.com/360936.html|first=George R. R.|last=Martin|title=Not a Blog: The Rogues Are Coming...|website=grrm.livejournal.com|date=12 mars 2014|accessdate=2 maj 2014}}</ref> |- | ''[[The World of Ice & Fire]]'' | 2014 | Reference book | The history of Westeros, with Elio M García Jr. and Linda Antonsson |- | ''[[The Ice Dragon]]'' | 2014 | Young adult illustrated novel | Reworked version of the original novel published in 1980, illustrated by [[Luis Royo]]<ref>{{Cito web|title=The Ice Dragon – UK cover reveal!|url=http://harpervoyagerbooks.co.uk/2014/10/the-ice-dragon-uk-cover-reveal//|publisher=HarperVoyagerbooks.co.uk|accessdate=13 tetor 2014}}</ref> |- | ''[[Tales of Dunk and Egg#Planned installments|A Knight of the Seven Kingdoms]]'' | 2015 | Collection | ''compilation of the first three [[Tales of Dunk and Egg]]''<ref>{{Cito web|url=http://grrm.livejournal.com/365715.html|title=Not a Blog post: Dunk and Egg|publisher=George R.R. Martin|accessdate=14 prill 2014}}</ref> |- | ''[[The Winds of Winter]]'' | Forthcoming | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', libri 6 |- | ''[[A Dream of Spring]]'' | Forthcoming | Novel | ''[[A Song of Ice and Fire]]'', libri 7 |} == Referime == {{Reflist|30em|refs =<ref name="middlename">{{cite web|last=Richards|first=Linda|url=http://januarymagazine.com/profiles/grrmartin.html|title=January interview: George R.R. Martin|publisher=[[January Magazine|januarymagazine.com]]|date=janar 2001|url-status=dead|access-date=29 tetor 2015|archive-date=4 prill 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/66ff9Skfe?url=http://januarymagazine.com/profiles/grrmartin.html}}</ref><ref name="confirmation">{{cite news|url=http://tamutimes.tamu.edu/2013/03/22/author-george-r-r-martin-is-visiting-texas-am-talks-game-of-thrones-and-texas-am-libraries/|title=Author George R.R. Martin Is Visiting Texas A&M, Talks ‘Game of Thrones' and Texas A&M Libraries|publisher=Texas A&M University|work=TAMUTimes|date=22 mars 2013|access-date=29 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326010252/http://tamutimes.tamu.edu/2013/03/22/author-george-r-r-martin-is-visiting-texas-am-talks-game-of-thrones-and-texas-am-libraries|archive-date=26 mars 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="grrm">{{cite news|url=http://www.timesrecordnews.com/news/2011/sep/22/quest-into-world-of-fantasy-books-can-be-hobbit/|title=Choate: Quest into world of fantasy books can be hobbit-forming|last=Choate|first=Trish|date=22 shtator 2011|work=[[Times Record News]]|accessdate=28 shkurt 2012|archive-date=9 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409090228/http://www.timesrecordnews.com/news/2011/sep/22/quest-into-world-of-fantasy-books-can-be-hobbit/|url-status=dead}}</ref>}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|George R. R. Martin}} * {{Official website|http://www.georgerrmartin.com/}} * {{Imdb name|id= 552333}} * [https://web.archive.org/web/20140222015938/http://www.iblist.com/author326.htm George R. R. Martin]<span> në ''Internet Book List''</span> * [http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?George_R._R._Martin George R. R. Martin]<span> në </span>''[[Internet Speculative Fiction Database]]'' * [http://worldcat.org/identities/lccn-n80-160390 Veprat nga ose rreth George R. R. Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106052028/http://worldcat.org/identities/lccn-n80-160390/ |date=6 nëntor 2015 }}<span> në librari (katalogu i </span>[[WorldCat]]<span>)</span> * [http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/NomLit86.html#3371 Nominimet dhe shpërblimet të Martin-it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804012818/http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/NomLit86.html#3371 |date=4 gusht 2011 }} në ''[[Locus (magazine)|Locus]]'' Indeksi i Shpërblimeve në Fanta-Shkencë. {{DEFAULTSORT:Martin, George R.R.}} [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Shkrimtarë amerikanë]] a6egd6zr3z5xvqy5seo2stcnv4xmgls 0 180501 2996456 2974288 2026-06-14T00:33:56Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996456 wikitext text/x-wiki '''Kultura në Ukrainë '''ka një kulturë dhe histori të përbashkët me kombet fqinje, që daton që nga shekulli i IX dhe në Tokën e Rus-it. Tradita të përbashkëta ndajnë [[Kultura ruse|Rusia]], [[Ukraina]], [[Kultura e Polonisë|Polonia]], [[Kultura e Bjellorusisë|Bjellorusia]], Cosakët e ukrainës dhe popujt Turk të [[Azia Qendrore|Azisë Qendrore]]. Traditat ukrainase janë ndikuar shumë nga [[Kisha ortodokse|Kisha ortodokse lindore]] dhe nga mitologjia Sllave. Epoka Sovjetike unifikoi kulturat e shumë kombeve të ndara me një gjuhë të përbashkët. == Traditat == [[Skeda:Shepherds_Bow_-_Google_Art_Project.jpg|parapamje|Ikona e krishtlindjeve, Adhurimi i barinjve, nga koleksioni i Muzeut Ivan Honchar. Artist i panjohur, c. 1670.<br> ]] ==== Dasmat ==== Dasmat tradicionale ukrainase kanë shumë rituale, të cilat përfshijnë muzikë dhe valle, pije dhe ushqim, si dhe turmat e njerëzve. Dasma përbëhet nga tre pjesë të veçanta që mund të zgjasë me ditë ose edhe javë. Së pari ka një [[Fejesa|fejesë]], pastaj një ceremoni, e ndjekur nga një festë e madhe. Në fejesa, dhëndëri duhet të shkoj te prindërit e nuses për marrëveshjen e kompensimit/shpërblimit që do të paguaj për nusen dhe të kërkojë bekimin e prindërve të saj. Ka shumë histori në folklorin ukrainas një nuse që vidhet nga dhëndri pa u paguar paguar shpërblimin. Shpesh, nusja e vjedhur është e gatshme dhe çifti arratiset pa lejen e prindërve të saj. Nga ana tjetër, nusja mund të refuzojë një ofertë e martesës, në të cilin rast, është e zakonshme për prindërit që të takojnë dhëndrin në derë me një kungull për të përcjellë mesazhin. Pasi ata të arrijnë një marrëveshje, dasma zyrtare zhvillohet në një kishë, shpesh në një ceremoni grupore me çiftet e tjera. Një festë vijon në shtëpi me pjesëmarrjen e të gjithë komunitetit. === Gjuhë === {{kryesor|Gjuha ukrainase}} Gjuha kryesore është gjuha ukrainase. [[Skeda:Cernauti_Residentia_04.jpg|djathtas|parapamje|Universiteti Chernivtsi]] === Feja === [[Feja]] është praktikuar në të gjithë vendin. [[Kisha ortodokse|Kisha Ortodokse Lindore]] dhe Katolike Lindore dhe [[Kisha Katolike|Katolike Romake]] janë tre fe më të praktikuar gjerësisht. Kisha Ortodokse e Ukrainës<ref>{{Cito web|title=CIA World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|accessdate=16 mars 2012|archive-date=9 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|url-status=dead}}</ref> është më e madhja në vend.<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.ukraine-travel-advisor.com/ukraine-culture.html|title=Ukraine Culture.|url-status=dead|access-date=11 prill 2016|archive-date=4 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100904054142/http://www.ukraine-travel-advisor.com/ukraine-culture.html}}</ref> == Kuzhina == [[Skeda:Borscht_served.jpg|parapamje|''Borshi'' ukrainas me ''smetana''<br> ]] [[Ushqimi]] është një pjesë e rëndësishme për të kulturën ukrainase. Ushqimet e veçanta përdoren në [[Pashkët|Pashkë]], si dhe [[Krishtlindja|Krishtlindje]]. Gjatë Krishtlindjeve, për shembull, njerëzit përgatitin ëmbëlsirën ''[[kutia]]'', e cila është një përzierje e kokrrizave të gatuara të grurit, fara lulekuqe, [[Mjalti|mjaltë]], dhe bukë e veçantë e ëmbël. == Art == == Historia == [[Skeda:Pektoral111.JPG|alt=Gold ornament of the Scythian era discovered at Tovsta Mohyla|parapamje|Pektorali i artë nga Tovsta Mohyla (shekulli i 4-të p.e.s.)]] [[Skeda:Оранта_Софії_Київської.jpg|parapamje|Brendësia e Katedrales së Shën Sofisë në Kiev]] Ukraina ka zhvilluar në mënyrë të vazhdueshme përpjekje për ruajtjen e pavarësisë së saj. Populli ukrainas ka mbrojtur me përkushtim vlerat dhe pasuritë e veta kulturore, duke shfaqur krenari të thellë për trashëgiminë e tij. Kultura ukrainase ka përjetuar një ringjallje të dukshme, veçanërisht pas shpalljes së pavarësisë së vendit në vitin 1991. Rrënjët më të hershme të artefakteve kulturore në territorin e sotëm të Ukrainës datojnë që nga periudha e Neandertalit, siç dëshmohet nga dhëmbët e mamuthëve të dekoruar. Më vonë, në shekullin IV p.e.s., fiset nomade të rajoneve jugore, si skithët, krijuan zbukurime ari të punuara me mjeshtëri të lartë, ndër të cilat spikat pektorali i zbuluar në kodrën Tovsta Mohyla. Kultura moderne ukrainase besohet se është formuar si pasardhëse e shtetit të lashtë të [[Rusi i Kievit|Rusit Kievan]] me qendër në [[Kievi|Kiev]], si dhe e Mbretërisë së Galicia-Volhynia, të cilat ukrainasit i pretendojnë si paraardhësit e tyre historikë.<ref name="Brit_Galicia">{{Cite web|title=Galicia|url=https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717054914/https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe|archive-date=17 korrik 2015|access-date=7 March 2022|website=Britannica}}</ref><ref name="Brit_Volhynia">{{Cite web|title=Volhynia|url=https://www.britannica.com/place/Volhynia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906064457/https://www.britannica.com/place/Volhynia|archive-date=6 shtator 2015|access-date=7 March 2022|website=Britannica}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Jo hulumtime vetjake|<span title="The material near this tag possibly contains original research. (May 2024)">hulumtim origjinal?</span>]]'' &#x5D;</sup> Historiani ukrainas Mykhailo Hrushevsky e quajti Ukrainën ''Ukrainë-Rus,'' duke theksuar pretendimin historik të Ukrainës ndaj shtetit të lashtë të Kievan Rus.<ref>{{Cite web|title=Hrushevsky, Mykhailo. History of Ukraine-Rus': vols. 1–10 (in 12 books)|url=http://hrushevsky.nbuv.gov.ua/item/0001716|access-date=2020-05-16|website=hrushevsky.nbuv.gov.ua}}</ref> Arti popullor tradicional fshatar, qëndisja dhe arkitektura vernakulare janë thelbësore për kulturën ukrainase dhe elementët e saj shpesh janë përcaktuar nga burimet e disponueshme në atë kohë. Tradita e fortë e vendit në artin popullor dhe qëndisjen vazhdon edhe sot e kësaj dite, me qëndisjen ukrainase që shpesh konsiderohet një formë arti në vetvete. Zakonet ukrainase janë të ndikuara shumë nga [[Kisha Greko-Katolike Ukrainase|katolicizmi grek ukrainas]], katolicizmi grek rus dhe [[Kisha Ortodokse Lindore|Kisha ortodokse lindore]]<ref name="ARDA_Orth">{{Cite web|title=Orthodox Christians|url=https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_231_2.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_231_2.asp|archive-date=11 prill 2010|access-date=7 March 2022|website=ARDA}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-03-03|title=Ukraine|url=https://kids.nationalgeographic.com/geography/countries/article/ukraine|access-date=2026-04-02|website=Geography|language=en}}</ref> dhe traditat nga [[Paganizmi sllav|mitologjia sllave]] .<ref name="Brit_SlavRel">{{Cite web|title=Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906081043/https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion|archive-date=6 shtator 2015|access-date=7 March 2022|website=Slavic religion}}</ref> Përpara [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], kultura ukrainase ka pasur ndikim të madh nga kulturat e tjera sllave lindore, si kultura ruse dhe bjelloruse.<ref name="Conv_RusUk">{{Cite web|date=14 janar 2022|title=How Russian is Ukraine?|url=https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114145202/https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758|archive-date=14 janar 2022|access-date=7 March 2022|website=The Conversation}}</ref> Kulturës ukrainase i është dashur të kapërcejë pengesa të shumta për të mbijetuar dhe për të ruajtur origjinalitetin e saj, pasi fuqitë dhe perandoritë e huaja që dominuan vendin dhe popullin e tij në të kaluarën shpesh zbatuan politika që synonin asimilimin e popullsisë ukrainase në popullsinë e tyre, si dhe përpiqeshin të zhduknin dhe spastronin elementët e kulturës. Për shembull, politika e rusifikimit paraqiti pengesa të konsiderueshme për zhvillimin e kulturës.<ref name="Conv_RusUk" /> Ndërsa përparon drejt modernitetit, Ukraina mbetet një vend shumë tradicional, ku respektimi i disa zakoneve dhe praktikave luan një rol qendror në kulturën e saj. Shumë festa dhe ngjarje të rëndësishme ukrainase bazohen në Kalendarin e vjetër Julian dhe për këtë arsye ndryshojnë nga homologët e tyre Gregorian.<ref name="EMP_Julian">{{Cite web|date=24 dhjetor 2016|title=Christmas on January 7|url=https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225035857/https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/|archive-date=25 dhjetor 2016|access-date=7 March 2022|website=Euromaidan Press}}</ref> Këto përfshijnë Krishtlindjet dhe Natën e Vitit të Ri, të cilat të dyja janë shumë të rëndësishme në kulturën ukrainase.<ref>{{Cite web|last=Sibirtseva|first=Maria|date=17 korrik 2018|title=11 Things You Should Know About Ukrainian Culture|url=https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192436/https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/|archive-date=2019-02-28|access-date=2019-02-28|website=Culture Trip}}</ref> Gjatë [[Lufta Ruso-Ukrainase|pushtimit të Ukrainës nga Rusia]], dëme u shkaktuan në 1,945 objekte të infrastrukturës kulturore, sipas Ministrisë së Kulturës dhe Politikës së Informacionit të Ukrainës. Institucionet kulturore që u dëmtuan ose u shkatërruan nga rusët përfshijnë klube kulturore, biblioteka, muze, galeri, teatro, kopshte zoologjike dhe institucione të arsimit artistik. Vlerësohet se rindërtimi i vendeve të dëmtuara mund të zgjasë rreth 10 vjet.<ref>{{Cite web|title=Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310222515/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/|archive-date=2024-03-10|access-date=2024-03-10|website=Ukrainska Pravda|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Pektoral111.JPG|alt=Gold ornament of the Scythian era discovered at Tovsta Mohyla|parapamje|Pektorali i artë nga Tovsta Mohyla (shekulli i 4-të p.e.s.)]] [[Skeda:Оранта_Софії_Київської.jpg|parapamje|Brendësia e Katedrales së Shën Sofisë në Kiev]] Edhe pse Ukraina ka bërë përpjekje të mëdha për të ruajtur pavarsinë e saj,gjithashtu populli ka mbrojtur me përkushtim vlerat dhe pasuritë e veta kulturore,për trashëgiminë e tij. Kultura ukrainase ka përjetuar një ndryshim të dukshëm,sidomos pas shpalljes së pavarësisë në vitin 1991. Provat më të reja kulturore në territorin e sotëm të Ukrainës fillojnë që nga periudha e Neandertalit, siç dëshmohet nga dhëmbët e mamuthëve të dekoruar. Më vonë, në shekullin IV p.e.s., fiset nomade të rajoneve jugore, si skithët, krijuan zbukurime ari të punuara me mjeshtëri të lartë, ndër të cilat spikat pektorali i zbuluar në kodrën Tovsta Mohyla. Kultura moderne ukrainase konsiderohet të jetë formuar si vazhdimësi e trashëgimisë së shtetit të lashtë të Rusit të Kievit, me qendër në Kiev, si dhe e Mbretërisë së Galicia-Volhynia, të cilat ukrainasit i shohin si paraardhës të tyre historikë. Historiani ukrainas Mykhailo Hrushevsky e ka përkufizuar Ukrainën si “Ukrainë-Rus”, duke theksuar kështu pretendimin historik të saj ndaj trashëgimisë së shtetit të lashtë të Rusit të Kievit. Arti popullor tradicional fshatar, qëndisja dhe arkitektura vernakulare janë thelbësore për kulturën ukrainase dhe elementët e saj shpesh janë përcaktuar nga burimet e disponueshme në atë kohë. Tradita e fortë e vendit në artin popullor dhe qëndisjen vazhdon edhe sot e kësaj dite, me qëndisjen ukrainase që shpesh konsiderohet një formë arti në vetvete. Zakonet ukrainase janë të ndikuara shumë nga [[Kisha Greko-Katolike Ukrainase|katolicizmi grek ukrainas]], katolicizmi grek rus dhe [[Kisha Ortodokse Lindore|Kisha ortodokse lindore]]<ref name="ARDA_Orth">{{Cite web|title=Orthodox Christians|url=https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_231_2.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411090638/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_231_2.asp|archive-date=11 prill 2010|access-date=7 March 2022|website=ARDA}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-03-03|title=Ukraine|url=https://kids.nationalgeographic.com/geography/countries/article/ukraine|access-date=2026-04-02|website=Geography|language=en}}</ref> dhe traditat nga [[Paganizmi sllav|mitologjia sllave]] .<ref name="Brit_SlavRel">{{Cite web|title=Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906081043/https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion|archive-date=6 shtator 2015|access-date=7 March 2022|website=Slavic religion}}</ref> Përpara [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], kultura ukrainase ka pasur ndikim të madh nga kulturat e tjera sllave lindore, si kultura ruse dhe bjelloruse.<ref name="Conv_RusUk">{{Cite web|date=14 janar 2022|title=How Russian is Ukraine?|url=https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114145202/https://theconversation.com/how-russian-is-ukraine-clue-not-as-much-as-vladimir-putin-insists-173758|archive-date=14 janar 2022|access-date=7 March 2022|website=The Conversation}}</ref> Kulturës ukrainase i është dashur të kapërcejë pengesa të shumta për të mbijetuar dhe për të ruajtur origjinalitetin e saj, pasi fuqitë dhe perandoritë e huaja që dominuan vendin dhe popullin e tij në të kaluarën shpesh zbatuan politika që synonin asimilimin e popullsisë ukrainase në popullsinë e tyre, si dhe përpiqeshin të zhduknin dhe spastronin elementët e kulturës. Për shembull, politika e rusifikimit paraqiti pengesa të konsiderueshme për zhvillimin e kulturës.<ref name="Conv_RusUk" /> Ndërsa përparon drejt modernitetit, Ukraina mbetet një vend shumë tradicional, ku respektimi i disa zakoneve dhe praktikave luan një rol qendror në kulturën e saj. Shumë festa dhe ngjarje të rëndësishme ukrainase bazohen në Kalendarin e vjetër Julian dhe për këtë arsye ndryshojnë nga homologët e tyre Gregorian.<ref name="EMP_Julian">{{Cite web|date=24 dhjetor 2016|title=Christmas on January 7|url=https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225035857/https://euromaidanpress.com/2016/12/25/why-does-ukraine-celebrate-christmas-on-january-7-not-december-25/|archive-date=25 dhjetor 2016|access-date=7 March 2022|website=Euromaidan Press}}</ref> Këto përfshijnë Krishtlindjet dhe Natën e Vitit të Ri, të cilat të dyja janë shumë të rëndësishme në kulturën ukrainase.<ref>{{Cite web|last=Sibirtseva|first=Maria|date=17 korrik 2018|title=11 Things You Should Know About Ukrainian Culture|url=https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192436/https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/11-things-you-should-know-about-ukrainian-culture/|archive-date=2019-02-28|access-date=2019-02-28|website=Culture Trip}}</ref> Gjatë [[Lufta Ruso-Ukrainase|pushtimit të Ukrainës nga Rusia]], dëme u shkaktuan në 1,945 objekte të infrastrukturës kulturore, sipas Ministrisë së Kulturës dhe Politikës së Informacionit të Ukrainës. Institucionet kulturore që u dëmtuan ose u shkatërruan nga rusët përfshijnë klube kulturore, biblioteka, muze, galeri, teatro, kopshte zoologjike dhe institucione të arsimit artistik. Vlerësohet se rindërtimi i vendeve të dëmtuara mund të zgjasë rreth 10 vjet.<ref>{{Cite web|title=Russians damage 1,946 cultural landmarks in two years of full-scale war against Ukraine|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240310222515/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/03/7/7445420/|archive-date=2024-03-10|access-date=2024-03-10|website=Ukrainska Pravda|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist}} == Burimet e botuara == * Dubrovytskyi Visnyk. November 2007. “…I ne pereshkoda letu lita” [[Kategoria:Ukrainë]] bryqyabu6nzgeehnqab02algchd32bx 0 197553 2996430 2355102 2026-06-13T19:24:48Z ~2026-34787-17 189175 2996430 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Vërboc''' | emër tjetër = Врбовац | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Toplicës|Toplicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Bllacës|Bllacë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 538 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=19 | gjer_s=50 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=17 | gjat_s=23 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Vërboc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Врбовац/Vrbovac'') është fshat në [[Komuna e Bllacës|komunën e Bllacës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> Fshat i banuar ne vitet 1800 nga Shqipetaret ku pasi ndodhi spastrimi etnik nga uzurpuesi serb shqiptaret u detyruan ta leshojn fshtatin e tyre Bërbatoc ne vitet 1878, ku tani pas ardhjes ne Kosove te gjithe ata banor te fshatit Vërboc mbajn mbiemrin Vërbovci , per arsye qe asnjehere mos ta harrojne prejardhjen e tyre. <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Vrbovac4.html vendndodhja] {{Komuna e Bllacës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Bllacës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] gt1lfv15f5vuvuujirkgsmbnp07c6rb 2996431 2996430 2026-06-13T19:25:28Z ~2026-34787-17 189175 2996431 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Vërboc''' | emër tjetër = Врбовац | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Toplicës|Toplicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Bllacës|Bllacë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 538 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=19 | gjer_s=50 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=17 | gjat_s=23 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Vërboc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Врбовац/Vrbovac'') është fshat në [[Komuna e Bllacës|komunën e Bllacës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> Fshat i banuar ne vitet 1800 nga Shqipetaret ku pasi ndodhi spastrimi etnik nga uzurpuesi serb shqiptaret u detyruan ta leshojn fshtatin e tyre Vërboc ne vitet 1878, ku tani pas ardhjes ne Kosove te gjithe ata banor te fshatit Vërboc mbajn mbiemrin Vërbovci , per arsye qe asnjehere mos ta harrojne prejardhjen e tyre. <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Vrbovac4.html vendndodhja] {{Komuna e Bllacës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Bllacës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] fykyriro93itt6v657fuxxedp6ny6lf 2996432 2996431 2026-06-13T19:26:33Z ~2026-34787-17 189175 2996432 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Vërboc''' | emër tjetër = Врбовац | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Toplicës|Toplicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Bllacës|Bllacë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 538 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=19 | gjer_s=50 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=17 | gjat_s=23 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Vërboc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Врбовац/Vrbovac'') është fshat në [[Komuna e Bllacës|komunën e Bllacës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> == Historia == Fshat i banuar ne vitet 1800 nga Shqipetaret ku pasi ndodhi spastrimi etnik nga uzurpuesi serb shqiptaret u detyruan ta leshojn fshtatin e tyre Vërboc ne vitet 1878, ku tani pas ardhjes ne Kosove te gjithe ata banor te fshatit Vërboc mbajn mbiemrin Vërbovci , per arsye qe asnjehere mos ta harrojne prejardhjen e tyre. <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Vrbovac4.html vendndodhja] {{Komuna e Bllacës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Bllacës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] 8iebekhsjykjtzubb5ebpn32w4x58po 2996433 2996432 2026-06-13T19:27:04Z ~2026-34787-17 189175 /* Historia */ 2996433 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Vërboc''' | emër tjetër = Врбовац | settlement_type = Fshat | nicknames = | mottoes = | flamuri = | flamuri përshkrimi = | stema = | stema përshkrimi = | stema gjerësia = | image_skyline = | image_caption = <!--Administrimi--> | krahina = | qarku = [[Qarku i Toplicës|Toplicë]] | qyteti = | komuna = [[Komuna e Bllacës|Bllacë]] | rajoni = <!--Udhëheqësit--> | kryetari i komunës = | partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> | sipërfaqja = | sipërfaqja urbane = | sipërfaqja metropolitane = | population_total = | population_total_viti = | zona urbane = | zona metropolitane = | dendësia = <!-- Të dhëna--> | lartësia = 538 | population_demonym = | established_date = | postal_code = | prefiksi = | targat e automjeteve = | aeroporti = | website = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | image_map = | image_map2 = | map_caption2 = | coordaddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=43 | gjer_m=19 | gjer_s=50 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=17 | gjat_s=23 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Vërboc''' ([[gjuha serbe|serbisht]]: ''Врбовац/Vrbovac'') është fshat në [[Komuna e Bllacës|komunën e Bllacës]], [[Serbi]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> == Historia == Fshat i banuar ne vitet 1800 nga Shqipetaret ku pasi ndodhi spastrimi etnik nga uzurpuesi serb shqiptaret u detyruan ta leshojn fshtatin e tyre Vërboc ne vitet 1878, ku tani pas ardhjes ne Kosove te gjithe ata banor te fshatit Vërboc mbajn mbiemrin Vërbovci, per arsye qe asnjehere mos ta harrojne prejardhjen e tyre. <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Vrbovac4.html vendndodhja] {{Komuna e Bllacës}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Bllacës]] [[Kategoria:Fshatra në Serbi]] jilgq3xteoqsbyxoe76sso3bvpaiysf 0 204012 2996436 2951168 2026-06-13T20:33:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996436 wikitext text/x-wiki Më 19 dhjetor 2016, [[Andrej Karllov]] u qëllua dhe u vra nga Mevlüt Mert Altıntaş, një polic turk i cili ishte jashtë shërbimit. Andrei u qëllua gjatë një ekpozite në galerinë e arteve. Pas vrasjes, Mevlüt bërtiste duke thënë: "Mos e harroni [[Aleppo|Aleppon]], mos e harroni [[Siria|Sirinë]]!", "Allahu Ekber". Përderisa vendet tona nuk janë të sigurta as ju nuk do të jeni të sigurtë.<ref>{{cite news|title=Turqi: ambasadori i Rusisë vritet nga një policë|url=http://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey/1.760063|accessdate=19 dhjetor 2016|work=haaretz.com|language=en|agency=Reuters and the Associated Press|archive-date=19 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019071628/https://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey/1.760063|url-status=dead}}</ref><ref name="Independent">{{cite news|title=Russian ambassador to Turkey dead: Andrey Karlov dies after being shot in Ankara|language=en|date=19 dhjetor 2016|newspaper=[[The Independent]]|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/russian-ambassador-dead-turkey-death-andrey-karlov-shot-ankara-back-murder-assassination-latest-a7484991.html}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-4895332,00.html|title=שגריר רוסיה בטורקיה נרצח. המתנקש צעק: "אנחנו מתים בחלבּ, אתם תמותו כאן"|publisher=[[ynet]]|language=he|date=19 dhjetor 2016|trans-title=Ambasadori i Rusisë në Turqi vritet. Vrasësi thotë duke bërtitur: "Ne jemi duke vdekur, ju do të vdisni këtu"}}</ref> Vrasja ndodhi pas disa ditëve të protestës nga turkët të cilët protestuan para ambasadës ruse për shkak sulmeve ruse mbi Aleppon. ==Autori i krimit== '''Mevlüt Mert Altıntaş''' (24 qershor 1994 - 19 dhjetor 2016) ishte policë turk nga qyteti [[Soke]] në perëndim të Turqisë.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-4049400/The-undercover-cop-assassin-special-forces-officer-22-gunned-Russian-ambassador-meant-protect.html Russian ambassador was gunned down by Turkish special forces officer Mevlut Mert Altintas – Daily Mail Online], accessdate: 20 dhjetor 2016</ref> Ai ka diplomuar në shkollën e policisë në Izmir më 2014. Sipas disa burimeve thuhet se Mevlüti është pushuar nga policia si dyshim për përfshirjen në [[Përpjekja për grusht shtet në Turqi (2016)|përpjekjen për grusht shteti]], por u kthye në punë në nëntor.<ref>{{cite news|title=Karlov's assassin stayed in hotel close to scene, took 11 shots|url=http://www.hurriyetdailynews.com/karlovs-assassin-stayed-in-hotel-close-to-scene-took-11-shots.aspx?PageID=238&NID=107528&NewsCatID=509|accessdate=20 dhjetor 2016|publisher=Hürriyet Daily News|language=en|date=20 dhjetor 2016}}</ref> Autoritetet turke kanë raportuar se janë duke hetuar nëse personi ka lidhje me [[Lëvizja Gjylen|Lëvizjen Gjylen]].<ref name="ABCNews20Dec">{{cite news|title=Who was the Ankara assassin?|url=http://www.abc.net.au/news/2016-12-20/ankara-russian-ambassador-shooting-who-is-mevlut-mert-aydintas/8135510|work=ABC News|language=en|date=20 dhjetor 2016}}</ref> ==Reagimi== *{{Flamuri|Turqia}} - Pas bisedimit mes [[Rexhep Taip Erdoan]] dhe [[Vladimir Putin]], ata janë pajtuar se vrasja e ambasadorit rusë ka qenë vetëm provokim dhe dëshirojnë që marrëdhëniet tona diplomatike të prishen. *{{Flamuri|Rusia}} - "Ne e konsiderojmë këtë sulm terroristë" - thotë Ministrja për Punë të jashtme, [[Maria Zakharova]]. Presidenti rus Vladimir Putin thotë se ai beson që "vrasja e ambasadorit ka qenë vetëm provokim dhe tentojn që ta prishin marrëdhëniet diplomatike Rusi-Turqi dhe përpiqenë ta gjejnë një zgjidhje për krizën në Siri. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:2016 në Turqi]] [[Kategoria:Vrasje në Turqi]] pmc3q9s58ydzqj89q46jb72n16ml7qi 0 216616 2996511 2596190 2026-06-14T10:52:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996511 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Dariga Nazarbayeva.jpg|220px|parapamje|Dariga Nazarbayeva në vitin 2006.]] '''Dariga Nursultanqyzy Nazarbayeva''' ({{lang-kk|'''Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева'''}}; {{Lang-ru|'''Дарига Нурсултановна Назарбаева'''}}; e lindur më 7 Maj 1963) është një politikane kazake dhe vajza e presidentit të Kazakistanit [[Nursultan Nazarbayev]]. Ajo ishte Zëvendës Kryeministre nga viti 2015 deri në 2016. == Jeta dhe karriera == Nazarbayeva ka lindur në Temirtau në vitin 1963. Një kohë ajo ka punuar si kreu i agjencisë zyrtare të lajmeve shtetërore, Khabar. Ajo formoi partinë politike kazake Asar, që përkthehet "të gjithë së bashku". Partia e saj Asar u bashkua me partinë pro-Nazarbayev, Otan, në korrik të vitit 2006.<ref name="MERGED">[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5487.htm Background Note: Kazakhstan] U.S. Department of State</ref> Shumë analistë besojnë se presidenti Nazarbajev po përgatit vajzën e tij për ta pasuar atë pas pensionimit ose vdekjes së tij. Marrëdhënia e saj me babain e saj është përkeqësuar kohët e fundit, pjesërisht për shkak të kritikave ndaj administratës së tij që ajo ndonjëherë shpreh.<ref>[http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/05/C68B3EB0-8C9F-4AE1-9B39-344A33610EA7.html Kazakhstan: Apparent Rift Opens Within Nazarbaev Family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709053846/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/05/c68b3eb0-8c9f-4ae1-9b39-344a33610ea7.html |date=9 korrik 2008 }} RadioFreeEurope/RadioLiberty</ref> Më 3 prill 2014 Nazarbayeva u zgjodh nënkryetar i Mazhilis. Më 11 shtator 2015 ajo u emërua zëvendëskryeministër. <ref>{{Cito web|url=http://www.inform.kz/eng/article/2817022|language=en|title=Dariga Nazarbayeva appointed Vice PM of Kazakhstan|date=11 shtator 2015|accessdate=17 dhjetor 2015|publisher=Kazinform|archive-date=28 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428094913/http://www.inform.kz/eng/article/2817022|url-status=dead}}</ref><ref>[http://azertag.az/en/xeber/Kazakhstani_President_appoints_Dariga_Nazarbayeva_as_deputy_PM-884224 ''Kazakhstani President appoints Dariga Nazarbayeva as deputy PM'', Ilaha Ahmadova in Astana for Azertac news agency, Baku 12 September 2015].</ref> Një vit më vonë, më 13 shtator 2016, ajo u emërua në Senat; Ajo u caktua si kreu i Komitetit të Senatit për Çështjet Ndërkombëtare, Mbrojtje dhe Siguri më 16 shtator.<ref>[http://www.rferl.org/content/kazakhstan-nazarbaeva-appointed-senate-committee-chairs/27992983.html "Kazakh president's daughter appointed head Of Senate committee"], Radio Free Europe/Radio Liberty, 16 September 2016.</ref> == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20070310223122/http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=10&y=2006&id=E6D03F65-19D6-481E-8D8C-C27473F2D624 Kazakh President's Daughter Chides Steel Baron Mittal] * [https://web.archive.org/web/20070610115830/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav103006b.shtml Kazakhstan: New Political Party Borrows From Western Right] * [https://web.archive.org/web/20070716032717/http://www.gusnews.net/2007/07/05/nasarbayev-schmiss-seine-tochter-raus/ Nazarbayev schmiss seine Tochter raus] (German) Nazarbayev boots his daughter out. [[Kategoria:Lindje 1963]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] f5d2p949f5bk2lx0fyd2cltnsvozt3x 1 216622 2996512 2596191 2026-06-14T10:52:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996512 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2017 |user= Liridon |topic= Gratë |topic2=Politikën |topic3= |country= Kazakistanin |country2= |country3=}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 3 lidhjet e jashtme në [[Dariga Nazarbayeva]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1990080 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070310223122/http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=10&y=2006&id=E6D03F65-19D6-481E-8D8C-C27473F2D624 te http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=10&y=2006&id=E6D03F65-19D6-481E-8D8C-C27473F2D624 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070610115830/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav103006b.shtml te http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav103006b.shtml *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070716032717/http://www.gusnews.net/2007/07/05/nasarbayev-schmiss-seine-tochter-raus/ te http://www.gusnews.net/2007/07/05/nasarbayev-schmiss-seine-tochter-raus/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 18:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dariga Nazarbajeva]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2596190 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180428094913/http://www.inform.kz/eng/article/2817022 për lidhjen http://www.inform.kz/eng/article/2817022. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2023 08:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dariga Nazarbajeva]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996511 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080709053846/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/05/c68b3eb0-8c9f-4ae1-9b39-344a33610ea7.html për lidhjen http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/05/C68B3EB0-8C9F-4AE1-9B39-344A33610EA7.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 12:52 (CEST) nzmackuu5railueguzew0hgxtdhlsoc 0 228533 2996515 2748081 2026-06-14T11:20:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996515 wikitext text/x-wiki '''Deklarata mbi të Drejtat e Personave që i përkasin pakicave kombëtare ose etnike, religjioze dhe gjuhësore''' është miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së më 18 dhjetor 1992, pa votim<ref>[http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/47 Rezolutat e miratuara nga Asambleja e Përgjithshme në seancën e saj të 47-të]</ref> , me rezolutën nr. 47/135. Dispozitat e tij kryesore përfshijnë që "Personat që u përkasin pakicave kombëtare ose etnike, fetare dhe gjuhësore (këtu e tutje të referuara si persona që u përkasin pakicave) kanë të drejtë të gëzojnë kulturën e tyre, të profess dhe praktikojnë fenë e tyre dhe të përdorin gjuhën e tyre , në mënyrë private dhe publike, lirisht dhe pa ndërhyrje ose ndonjë formë diskriminimi "(neni 2.1). == Instrumentet ndërkombëtare që i referohen Deklaratës == [[Konventa Kuadër për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare]] i referohet Deklaratës në para. 24 të Raportit shpjegues. Konventa [[BSHP]] për Garantimin e të Drejtave të Personave që i përkasin pakicave kombëtare (në përkthime të tjera - Konventa për të Drejtat e Personave që i përkasin Pakicave Kombëtare ose Konventa për Mbrojtjen e të Drejtave të Personave që i përkasin pakicave kombëtare)<ref>[http://russia.bestpravo.com/fed1994/data01/tex11292.htm КОНВЕНЦИЯ СТРАН СНГ ОБ ОБЕСПЕЧЕНИИ ПРАВ ЛИЦ, ПРИНАДЛЕЖАЩИХ К НАЦИОНАЛЬНЫМ МЕНЬШИНСТВАМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170527164003/http://russia.bestpravo.com/fed1994/data01/tex11292.htm |date=27 maj 2017 }} (në rusisht)</ref> i referohet Deklaratës në preambulën e saj. == Më shumë info == [http://www.un.org/Docs/asp/ws.asp?m=A/RES/47/135 Deklarimi] [http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=E/CN.4/Sub.2/AC.5/2005/2&Lang=E Kimentimi i deklarimit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229025244/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=E/CN.4/Sub.2/AC.5/2005/2&Lang=E |date=29 dhjetor 2017 }} E/CN.4/Sub.2/AC.5/2005/2 [http://www.ohchr.org/EN/Issues/Minorities/SRMinorities/Pages/SRminorityissuesIndex.aspx Raportuesi Special i OKB-së për çështjet e minoriteteve] , mandati i të cilit përfshin promovimin e Deklaratës == Burimet == [[Kategoria:Organizata e Kombeve të Bashkuara]] [[Kategoria:1992]] qrm1zvkhdbyq8z3jp84r3o5nggcsucr 0 231791 2996385 2016150 2026-06-13T13:07:40Z Mitrovica02 128863 /* Referimet */ 2996385 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Dritan Baholli | birth_date = 23 korrik 1974 | birth_place = [[Tirana|Tiranë]], [[Shqipëria|Shqipëri]] | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Mbrojtës]] | years1 = 1991–1995 | clubs1 = [[KF Tirana]] | caps1 = 56 | goals1 = 2 | years2 = 1995–1997 | clubs2 = [[FK Partizani Tirana]] | caps2 = 46 | goals2 = 3 | years3 = 1997 | clubs3 = [[FK Austria Wien]] | caps3 = 0 | goals3 = 0 | years4 = 1997 | clubs4 = [[SV Würmla]] | caps4 = ? | goals4 = ? | years5 = 1998 | clubs5 = [[Kremser SC]] | caps5 = ? | goals5 = ? | years6 = 1998 | clubs6 = [[First Vienna FC]] | caps6 = ? | goals6 = ? | years7 = 1999–2000 | clubs7 = Nußdorfer AC | caps7 = ? | goals7 = ? | years8 = 2000–2001 | clubs8 = FC Stadlau | caps8 = ? | goals8 = ? | years9 = 2001–2003 | clubs9 = DSV Fortuna 05 Wien | caps9 = ? | goals9 = ? | years10 = 2003–2004 | clubs10 = [[SV Wienerberg]] | caps10 = ? | goals10 = ? | nationalyears1 = 1996 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | manageryears1 = 2005–2006 | manageryears2 = 2006–2007 | manageryears3 = 2010–2011 | manageryears4 = 2011–2013 | managerclubs1 = [[SK Rapid Wien]] (trajnerë i fitnesit) | managerclubs2 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] (trajnerë i fitnesit) | managerclubs3 = [[SC Wiener Neustadt]] (trajnerë i fitnesit) | managerclubs4 = [[SK Rapid Wien]] (Asistent) }} '''Dritan Baholli''' (lindi më 23 korrik 1974) është trajnerë dhe ish-futbollistë shqiptarë. Shumicën e karrierës së tij si trajnerë e kaloi në skuadrat austriake. ==Karriera== Baholli luajti për skuadrat [[KF Tirana]] dhe [[FK Partizani Tirana]] në vitet 1990 përpara se të shkonte në Austri për të luajtur për disa klube austriake më të ulëta të ligës. ==Karriera ndërkombëtare== Në prill 1996, Baholli luajti në ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnjës dhe Hercegovinës]]. Tregohet se kjo ishte e vetmja ndeshje ndërkombëtare.<ref>[http://eu-football.info/_player.php?id=24238 National Team stats]. EU Football.</ref> ==Referimet== <references/> {{DEFAULTSORT:Baholli, Dritan}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] sqm342fbnkn7bwhmsu6l3725pxzua6k 3 240369 2996408 2996348 2026-06-13T16:56:27Z ~2026-34817-23 189164 2996408 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 13 mars 2018 11:26 (CET) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> mriu3edis6a9pljz1p0cduxezkpy84a 2996409 2996408 2026-06-13T16:57:05Z ~2026-34817-23 189164 /* */ Përgjigje 2996409 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 13 mars 2018 11:26 (CET) :@[[Përdoruesi:Emilio2005|Emilio2005]] segnalo disamb. fuori standard per [[it:Meridiana Zero (editore)]], meglio (casa editrice). [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-34817-23|&#126;2026-34817-23]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-34817-23|talk]]) 13 qershor 2026 18:57 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> rgq4leddfyfa4k9k2evpahsvogn5rzm 2996410 2996409 2026-06-13T16:57:25Z ~2026-34817-23 189164 /* */ 2996410 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 13 mars 2018 11:26 (CET) :@[[Përdoruesi:Emilio2005|Emilio2005]] segnalo disamb. fuori standard per [[it:Meridiana zero (editore)]], meglio (casa editrice). [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-34817-23|&#126;2026-34817-23]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-34817-23|talk]]) 13 qershor 2026 18:57 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> 3cecudy0asubr47tmekkk47d99wtg9o 2996411 2996410 2026-06-13T16:57:59Z ~2026-34817-23 189164 /* */ 2996411 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 13 mars 2018 11:26 (CET) :@[[Përdoruesi:Emilio2005|Emilio2005]] segnalo disamb. fuori standard per [[it:Meridiano Zero (editore)]], meglio (casa editrice). [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-34817-23|&#126;2026-34817-23]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-34817-23|talk]]) 13 qershor 2026 18:57 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> f5toteutlz9gla6mjdxj1s6fx1goyz6 2996443 2996411 2026-06-13T22:22:27Z ~2026-34800-54 189183 /* */ 2996443 wikitext text/x-wiki <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi_diskutim:Liridon|diskutimet]]) 13 mars 2018 11:26 (CET) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> mriu3edis6a9pljz1p0cduxezkpy84a 0 265453 2996513 2964786 2026-06-14T11:10:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996513 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = David Trezeguet | image = David Trezeguet became Save the Dream Ambassador, 2017.jpg | image_size = 250 | caption = Trezeguet në vitin 2017 | fullname = David Sergio Trezeguet<ref>{{cite web|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=14296|title=Acta del Partido celebrado el 21 de mayo de 2011, en Alicante|trans-title=Minutat e ndeshjes së mbajtur më 21 maj 2011, në Alicante|publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit|language=es|accessdate=16 qershor 2019|archive-date=16 qershor 2019|archive-url=https://archive.today/20190616005208/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=14296|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|15|10|1977|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.bdfutbol.com/en/j/j8600.html|title=Trezeguet: David Sergio Trezeguet: Player|trans-title=Trezeguet: David Sergio Trezeguet: Lojtar|publisher=BDFutbol|language=en|accessdate=3 shtator 2018}}</ref> | birth_place = [[Rouen]], Francë | height = 1.90 m | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | youthyears1 = 1985–1994 | youthclubs1 = [[Club Atlético Platense|Platense]] | years1 = 1994–1995 | clubs1 = [[Club Atlético Platense|Platense]] | caps1 = 5 | goals1 = 0 | years2 = 1995–2000 | clubs2 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | caps2 = 93 | goals2 = 52 | years3 = 2000–2010 | clubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps3 = 245 | goals3 = 138 | years4 = 2010–2011 | clubs4 = [[Hércules CF|Hércules]] | caps4 = 31 | goals4 = 12 | years5 = 2011 | clubs5 = [[Baniyas SC|Baniyas]] | caps5 = 3 | goals5 = 0 | years6 = 2012–2013 | clubs6 = [[Club Atlético River Plate|River Plate]] | caps6 = 35 | goals6 = 16 | years7 = 2013–2014 | clubs7 = [[Newell's Old Boys]] | caps7 = 24 | goals7 = 7 | years8 = 2014 | clubs8 = [[FC Pune City|Pune City]] | caps8 = 9 | goals8 = 2 | totalcaps = 445 |totalgoals = 227 | nationalyears1 = 1998–2008 | nationalteam1 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]] | nationalcaps1 = 71 | nationalgoals1 = 34 | pcupdate = | ntupdate = | medaltemplates = {{Medal|Team|Kombëtarja: {{flamuri|Franca}} [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]}} {{MedalCompetition|[[FIFA Kupa e Botës]]}} {{Medal|W|[[1998 FIFA Kupa e Botës|1998]]|}} {{Medal|RU|[[2006 FIFA Kupa e Botës|2006]]|}} {{MedalCompetition|[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2000|2000]]|}} }} '''David Sergio Trezeguet''' (<small>Frëngjisht: </small> [[Gjuha franceze|[david sɛʁʒjo tʁezəɡɛ]]]; lindur më 15 tetor 1977) është një ish [[futbolli]]st profesionist [[Franca|francez]] i cili luante si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]]. Trezeguet e nisi karrierën e tij në Argjentinë me [[Club Atlético Platense|Platense]]n në moshën tetë vjeç, duke kaluar nga akademia e të rinjëve në ekipin e parë, me të cilën debutoi në vitin 1994 në [[Primera División Argjentinase|Primera División]]. Pas një sezoni, ai u transferua në [[Ligue 1]] te [[AS Monaco FC|AS Monaco]], ku ai formoi një sulm me shokun e skuadrës në kombëtare [[Thierry Henry]], duke fituar kampionatin në [[1996–97 Divizioni i 1rë Francez|sezonin 1996–97]]. Ai u largua nga klubi në vitin 2000, duke shënuar 52 gola në 93 ndeshje në Ligue 1; ai gjithsej fitoi dy kampionate dhe [[Trophée des champions]] në vitin 1997. Në vitin 2000, Trezeguet firmosi me [[Juventus F.C.|Juventusin]] në [[Serie A]] për 20 milion £. Në sezonin 2001–02, ai fitoi çmimin ''[[Capocannoniere]]'' si golashënuesi më i mirë i kampionatit, e cila u fitua nga Juventusi; Trezeguet gjithashtu shënoi tetë gola në dhjetë ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]] me Juventusin që arriti në fazën e dytë të turnamentit. Pavarësisht se vuajti me dëmtimet në sezonin e ardhshëm, ai fitoi një tjetër [[2002–03 Serie A|kampionat]] me klubin, si dhe shënoi katër gola në dhjetë ndeshje në Ligën e Kampioneve, ku Juventus arriti në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2003|finale]]; ekipi u mposht 3–2 me penallti nga [[A.C. Milan|Milani]], me Trezeguet i cili gaboi në gjuajtjen e tij. Trezeguet shënoi 138 gola në 245 paraqitje në kampionat për Juventusin, duke u bërë shënuesi i katërt më i mirë në historinë e klubit.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/178/972/8/index.html|title=Trezeguet: I’m Argentinian at heart|trans-title=Trezeguet: Jam Argjentinas me zemër|publisher=FIFA|language=en|date=22 tetor 2012|accessdate=20 prill 2014|archive-date=21 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140421050543/http://www.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/178/972/8/index.html|url-status=dead}}</ref> Në vitet e fundit të karrierës, ai luajti me ekipe në Spanjë, Emiratet e Bashkuara Arabe, Argjentinë dhe Indi. Në nivel ndërkombëtar, Trezeguet shënoi 34 gola në 71 ndeshje me [[Kombëtarja franceze e futbollit|kombëtaren franceze]] nga viti 1998 e deri në vitin 2008. Ai gjithashtu luajti për Francën në nivelet [[Kombëtarja franceze nën-18 e futbollit|nën-18]], [[Kombëtarja franceze nën-20 e futbollit|-20]] dhe [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|-21]].<ref>{{cite web|url=http://www.rlfoot.fr/index.php?page=http://www.rlfoot.fr/Selections/95-96_18ans_joueurs.htm|title=Toutes les sélections françaises de Football depuis 1988|publisher=Rlfoot.fr|language=fr|accessdate=28 korrik 2019|archive-date=4 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180204000520/http://www.rlfoot.fr/index.php?page=http://www.rlfoot.fr/Selections/95-96_18ans_joueurs.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rlfoot.fr/index.php?page=http://www.rlfoot.fr/Selections/96-97_20ans_joueurs.htm|title=Toutes les sélections françaises de Football depuis 1988|publisher=Rlfoot.fr|language=fr|accessdate=28 korrik 2019|archive-date=17 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165301/http://www.rlfoot.fr/index.php?page=http://www.rlfoot.fr/Selections/96-97_20ans_joueurs.htm|url-status=dead}}</ref> Trezeguet ka përfaqsuar Francën në [[1998 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1998]], [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]] (ku në [[Finalja e UEFA Euro 2000|finale]] shënoi një gol të artë kundër [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italisë]]), [[2002 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2002]], [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] dhe [[2006 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2006]] (ku ai humbi penalltinë e tij në humbjen nga gjuajtjet e penalltive ndaj Italisë në finale). Në vitin 2004, ai u përzgjodh në listën [[FIFA 100]] si një nga "125 futbollistët më të mirë të të gjitha kohërave që jetojnë".<ref name="FIFA 100"/> ==Karriera me klube== ===Platense=== Trezeguet e nisi karrierën e tij si profesionist te [[Club Atlético Platense|Platense]] në [[Primera División Argjentinase|Primera División]], ku ai debutoi zyrtarisht më 12 qershor 1994 në moshën 16 vjeç në barazimin 1–1 kundër [[Gimnasia y Esgrima de La Plata]].<ref name="Trezeguet">{{cite web|url=http://www.lanacion.com.ar/86361-la-increible-historia-de-trezeguet|title=La increíble historia de Trezeguet|trans-title=Historia e jashtëzakonshme e Trezeguet|publisher=Lanacion|language=es|accessdate=22 janar 2015|archive-date=25 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025215310/http://www.lanacion.com.ar/86361-la-increible-historia-de-trezeguet|url-status=dead}}</ref> Pas vetëm pesë ndeshjesh, ai u largua nga vendlindja e tij kaloi në Francë për të luajtur me Monacon.<ref name="Trezeguet"/> ===Monaco=== Në vitin 1995, Trezeguet ishte pranë nënshkrimit të një kontrate me [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]], por kjo gjë nuk ndodhi pasi klubet dështuan të arrinin në një marrëveshje.<ref name="Trezeguet"/> Trajneri i Monacos [[Jean Tigana]] ishte i "impresionuar" nga Trezeguet, i cili kishte shënuar 5 gola gjatë provës, duke bërë që ai të firmoste një kontratë me vlerë 15,000 franca në muaj.<ref>{{cite web|url=https://www.humanite.fr/1997-12-11_Articles_-Trezeguet-est-arrive-a-Monaco-les-mains-dans-les-poches|title=Trezeguet est arrivé à Monaco les mains dans les poches|publisher=Humanite|language=fr|accessdate=22 janar 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608004150/http://www.humanite.fr/1997-12-11_Articles_-Trezeguet-est-arrive-a-Monaco-les-mains-dans-les-poches|archivedate=8 qershor 2009}}</ref> Trezeguet shpenzoi dy sezone me Monaco B. Gjatë kësaj kohe, ai zhvilloi vetëm nënte paraqitje me ekipin e parë.<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/2422/David_Trezeguet.html|title=David Trezeguet|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Në vitin 1998, Trezeguet shënoi golin më të shpejtë në historinë e [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]] për sa i përket shpjetësisë së gjuajtjes në ndeshjen çerek-finale kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]]. Gjuajtja e tij arriti shpejtësinë 157.3 km/h.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/feb/14/theknowledge.sport|title=The hardest recorded shot in football - ever|trans-title=Gjuajtjet më të forta në futboll|publisher=The Guardian|language=en|author1=James Dart|author2=Paolo Bandini|date=14 shkurt 2007|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Me Monacon, ai fitoi titullin e [[Ligue 1]] dy herë dhe u emërua [[Trophées UNFP du football#Lojtari i Ri i Vitit|Lojtari i Ri i Vitit]] në vitin 1998. Ai shënoi gjithsej 60 gola në 113 ndeshje, duke e vendosur veten si një gjahtar goli.<ref name="Gli eroi in bianconero: David TRÉZÉGUET">{{cite web|url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-david-trazaguet-66189|title=Gli eroi in bianconero: David TRÉZÉGUET|trans-title=Heronjtë bardhezi: David Trézéguet|website=tuttojuve.com|language=it|author1=Stefano Bedeschi|date=15 tetor 2013|accessdate=24 prill 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052346/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-david-trazaguet-66189|url-status=dead}}</ref> ===Juventus=== Në verën e vitit 2000, Trezeguet u ble nga [[Juventus F.C.|Juventus]] për 45 miljard [[Lira italiane]].<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/giugno/27/Trezeguet_Juve_miliardi_record_ga_0_00062716186.shtml|title=Trezeguet Juve: 45 miliardi da record|trans-title=Trezeguet Juve: 45 miljard rekord|publisher=Gazzetta.it|language=it|date=27 qershor 2000|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Në sezonin e tij të parë në Torino nën drejtimin e trajnerit [[Carlo Ancelotti]], Trezeguet shënoi 14 gola në Serie A edhe pse shumicën e ndeshjeve ai i luajti si zëvëndësues. Juventus nuk e fitoi kampionatin në atë sezon, duke përfunduar në vendin e dytë mbrapa [[A.S. Roma|Romës]].<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ital01.html|title=Italy 2000/01|trans-title=Italia 2000/01|publisher=RSSSF.com|language=en|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Në sezonin e dytë, këtë herë me [[Marcello Lippi]]n si trajner, ai shënoi plot 24 gola në 34 ndeshje, duke u shpallur [[Capocannoniere|golashënuesi më i mirë]] sëbashku me italianin [[Dario Hübner]] të [[Piacenza Calcio 1919|Piacenzës]]; golat e tij ishin vendimtar për Juventusin, e cila fitoi titullin e Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ital02.html|title=Italy 2001/02|trans-title=Italia 2001/02|publisher=RSSSF.com|language=en|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Përveç çmimit si golashënuesi më i mirë, Trezeguet gjithashtu u nderua me çmimet [[Serie A Futbollisti i vitit]] dhe [[Serie A Futbollisti i huaj i vitit]]. Ai ndihmoi ekipin të arrinte në finalen e [[Coppa Italia|Kupës së Italisë]], kurse në Ligën e Kampioneve, shënoi tetë gola në dhjetë ndeshje, me Juventusin që u eliminua në raundin e dytë. Sezoni i tretë i Trezeguet në Itali u kushtëzua nga dëmtimet, edhe pse ai kontriboi në fitimin e një tjetër titulli të Serie A nga Juventusi. Ai gjithashtu fitoi edhe [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]] në gusht 2002,<ref>{{cite web|url=http://www.juworld.net/partita.asp?d=25/08/2002|title=Supercoppa Italiana 2002-2003|trans-title=Superkupa e Italisë 2002-2003|publisher=juveworld.net|language=it|date=25 gusht 2002|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> kurse në Ligën e Kampioneve shënoi katër gola në dhjetë ndeshje duke ndihmuar ekipin të arrinte në finale. Në finale, Trezeguet ishte një nga tre lojtarët e Juventusit që gabuan në gjuajtjen e penalltive në humbjen 3–2 me penallti nga [[A.C. Milan|Milani]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/champions_league/2934840.stm|title=Milan win Champions League shoot-out|trans-title=Milan fiton Ligën e Kampioneve me penallti|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 maj 2003|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Trezeguet e nisi sezonin 2003–04 duke fituar Superkupën e Italisë për të dytin vit rresht, duke shënuar golin e vetëm të ekipit të tij kundër Milanit; koha e rregullt dhe shtesa u mbyll në barazim 1–1, duke bërë që ndeshja të kalonte në gjuajtjet e penalltive, ku Trezeguet ishte i saktë në gjuajtjen e tij, duke ndihmuar Juventusin të fitojë 5–3.<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/show/311|title=La Juventus conquista la Supercoppa Italiana al rigori|trans-title=Juventus fiton Superkupën e Italisë me penallti|publisher=A.C. Milan|language=it|date=2 gusht 2003|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Pavarësisht se luajtën në një tjetër finale të Kupës së Italisë, Juventus zhgënjeu në Ligën e Kampioneve dhe në Serie A, pavarësisht 16 golave të shënuar nga Trezeguet. Në vitin 2004, legjenda braziliane [[Pelé]] e bëri Trezeguet pjesë të [[FIFA 100]], lista e tij me 125 lojtarët më të mirë që jetojnë.<ref name="FIFA 100">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2004/mar/04/newsstory.sport15|title=The FIFA 100|publisher=The Guardian|language=en|date=4 mars 2004|accessdate=28 qershor 2019}}</ref> [[Skeda:David Trezeguet.jpg|parapamje|180px|majtas|Trezeguet duke luajtur për Juventusin.]] Edhe pse Trezeguet fitoi kampionatin në sezonet 2004–05 dhe 2005–06, duke shënuar 23 gola në sezonin e dytë, Juventus u kap në [[Seria A skandali i vitit 2006|skandalin e futbollit 2006]] që tronditi futbollin italian; Juventus sëbashku me Milan, [[ACF Fiorentina|Fiorentinën]], [[S.S. Lazio|Lazioz]], dhe [[Reggina Calcio|Regginën]] u akuzuan për trukim ndeshjesh.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/6129251e-0de3-11db-a385-0000779e2340.html|title=Azzurri's quest consoles nation rocked by scandals|trans-title=Detyra e të kaltërve konsolon kombin e tronditur nga skandalet|publisher=Financial Times|language=en|author=Simon Kuper|date=7 korrik 2006|accessdate=30 korrik 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060715141908/http://www.ft.com/cms/s/6129251e-0de3-11db-a385-0000779e2340.html|archivedate=15 korrik 2006|url-status=dead}}</ref> Edhe pse lojtarët nuk kishin pjesë në këtë skandal, Juventusit j'u hoqën titujt e sezoneve 2004–05 dhe 2005–06 dhe u detyra t'a niste sezonin 2006–07 në [[Serie B]] me 30 pikë minus.<ref>{{cite web|url=https://www.foxsports.com/soccer/story/10th-anniversary-of-juventus-relegation-to-serie-a-071416|title=10 years ago today, Juventus were relegated from Serie A|trans-title=Si sot 10 vite më parë, Juventus u rrëzua nga Serie A|publisher=Fox Sports|language=en|date=14 korrik 2016|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Pas rënjes në Serie B, Juventus humbi disa nga yjet e skuadrës: [[Fabio Cannavaro]] kaloi te [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]], [[Gianluca Zambrotta]] te [[FC Barcelona|Barcelona]], [[Adrian Mutu]] te Fiorentina, dhe [[Zlatan Ibrahimović]] te [[F.C. Internazionale Milano|Interi]].<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/calciomercato-2006/buffon-resta/buffon-resta.html|title=Real Madrid, accordo con la Juve per Cannavaro ed Emerson|trans-title=Real Madrid, akord me Juven për Cannavaron dhe Emerson|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 korrik 2006|accessdate=13 prill 2015}}</ref> Patriotët e tij [[Lilian Thuram]] dhe [[Patrick Vieira]] u larguan gjithashtu, duke u transferuar respektivisht te Barcelona dhe Interi. Trajneri [[Fabio Capello]] u largua drejt Real Madridit, duke sjellur afrimin e ish shokut të Trezeguet në kombëtare [[Didier Deschamps]].<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/07/10/italy.juventus/|title=Deschamps confirmed as Juve coach|trans-title=Deschamps konfirmohet si trajneri i Juves|publisher=CNN.com|language=en|date=10 korrik 2006|accessdate=28 korrik 2019|archive-date=28 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728142119/http://edition.cnn.com/2006/SPORT/football/07/10/italy.juventus/|url-status=dead}}</ref> Si një nga yjet e ekipit, Trezeguet gjithashtu ishte i lidhur me një largim nga Juventusi, megjithatë, ai shfaqi besnikëri ndaj klubit, duke qëndruar. Ai ndihmoi ekipin të ngjitej në elitë pas vetëm një sezoni, duke shënuar 15 gola në 31 ndeshje. Më 16 shtator 2006, para fillimit të ndeshjes kundër [[Venezia Calcio|Venezias]], Trezeguet j'u dhurua një pllakëz mirnjohje për arritjen e 125 golave me klubin. Më 19 maj 2007, Juventus siguroi ngjitjen në Serie A me një fitore 5–1 kundër [[A.C. Arezzo|Arezzos]], me Trezeguet i cili shënoi golin e pestë të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2007/05/sezioni/sport/calcio/serie_b/arezzo-juventus/arezzo-juventus/arezzo-juventus.html|title=Juve, l'incubo della B è finito, 5-1 ad Arezzo ed ecco la serie A|trans-title=Juve, makthi B merr fund, 5-1 në Arezzo dhe ja Serie A|website=repubblica.it|publisher=La Repubblica|language=it|location=Arezzo|date=19 maj 2007|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Pavarësisht një rikthimi të suksesshëm në Serie A duke fituar titullin e Serie B, ky sezon nuk ishte pa polemika për Trezeguet: pasi shënoi në ndeshjen e fundit të Juventusit kundër [[Spezia Calcio|Spezias]],<ref>{{cite web|url=http://www.vbtv.it/2016/05/19/19-maggio-2007-bentornata-serie-juventus/|title=19 maggio 2007 – Bentornata in serie A, Juventus|trans-title=19 maj 2007 – Mirëseerdhe në Serei A, Juventus|publisher=Vbtv.it|language=it|date=19 maj 2007|accessdate=28 korrik 2019|archive-date=28 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728150223/http://www.vbtv.it/2016/05/19/19-maggio-2007-bentornata-serie-juventus/|url-status=dead}}</ref> Trezeguet bëri një verim me dore në drejtim të presidentit të klubit, që në [[Gjuha italiane|italisht]] do të thotë "Ika që këtu".<ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.com/calcio/serie-b/2006-2007/il-saluto-di-trezeguet_sto1208849/story.shtml|title=Il saluto di Trezeguet|trans-title=Përshëndetja e Trezeguet|publisher=Eurosport.com|language=it|date=10 qershor 2007|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Megjithatë, më 25 qershor 2007, Juventus njoftoi rinovimin e kontratës me francezin deri në vitin 2011.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/a/arsenal/6239950.stm|title=Trezeguet signs new Juventus deal|trans-title=Trezeguet firmos marrëveshje të re me Juventusin|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 qershor 2007|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Në sezonin 2007–08 në Serie A, Trezeguet shënoi 20 gola dhe u rendit i dyti mbrapa shokut të skuadrës [[Alessandro Del Piero]] për çmimin ''Capocannoniere''.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/goalgetter/ita-serie-a-2007-2008/|title=Italy » Serie A 2007/2008 » Top Scorer|trans-title=Italia » Serie A 2007/2008 » Shënuesit më të mirë|publisher=World Football|language=en|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Juventus u rendit në vendin e tretë duke siguruar një vend në Ligën e Kampioneve pas një mungese dy-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/schedule/ita-serie-a-2007-2008-spieltag/38/|title=Italy » Serie A 2007/2008 » 38. Round|trans-title=Italia » Serie A 2007/2008 » Raundi 38|publisher=World Football|language=en|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Në shtator 2008, në fillim të sezonit 2008–09, Trezeguet pësoi një dëmtim në ijë që e la jashtë fushave të lojës për katër muaj.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Juventus/Primo_Piano/2008/09/20/trezeguet.shtml|title=Trezeguet: "Non voglio finire come Ronaldo"|trans-title=Trezeguet: "Nuk dua të përfundoj si Ronaldo"|publisher=Gazzetta.it|language=it|date=20 shtator 2008|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 28 janar 2009 duke luajtur disa minuta në humbjen 2–1 si vizitor ndaj [[Udinese Calcio|Udineses]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2009/01/28/italy/serie-a/udinese-calcio/juventus-fc/666722/|title=Udinese vs. Juventus 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=28 janar 2009|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Më 4 shkurt 2009, në një ndeshje të Kupës së Italisë kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]], ai shënoi një gol që u anullua në mënyrë polemizuese për pozicion jashtë loje. Megjithatë, ai ishte një nga lojtarët që shënoi penalltinë e tij me Juventusin që fitoi 4–3, duke u kualifikuar në gjysëm-finale. Pas kësaj, Trezeguet shënoi golin e parë të sezonit më 21 shkurt në një fitore 2–0 kundër [[U.S. Città di Palermo|Palermos]] në [[Stadio Renzo Barbera]];<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2009/02/21/italy/serie-a/us-citta-di-palermo/juventus-fc/666764/|title=Palermo vs. Juventus 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=21 shkurt 2009|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> në këtë ndeshje, ai u vendos [[Kapiteni (futboll)|kapiten]] i ekipit për herë të parë. Trezeguet e mbylli sezonin 2008–09 me 15 ndeshje në të gjitha kompeticionet dhe një gol të shënuar, me Juventusin që e mbylli kampionatin në vendin e dytë dhe arriti në raundin e 16-tave të Ligës së Kampioneve.<ref name="Gli eroi in bianconero: David TRÉZÉGUET"/> Më 9 dhjetor 2009, Trezeguet shënoi golin e 168të për Juventusin në humbjen 4–1 ndaj [[FC Bayern München|Bayern München]] në [[2009–10 UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve 2009–10]], duke u bërë lojtari i huaj me më shumë gola në historinë e klubit; rekordi më parë mbahej nga [[Omar Sívori]] me 167 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/12/08/1674979/juventus-1-4-bayern-munich-germans-record-sensational-victory-in-|title=Juventus 1-4 Bayern Munich: Germans Record Sensational Victory In Turin To Qualify For Last 16|trans-title=Juventus 1-4 Bayern Munich: Gjermanët regjistrojnë një fitore të jashtëzakonshme në Torino për t'u kualifikuar në 16 të fundit|publisher=Goal.com|language=en|date=8 dhjetor 2009|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> Në fund të [[2009–10 Serie A|sezonit 2009–10]], Trezeguet renditej i katërti në listën e shënuesve më të mirë në historinë e klubit with 171 gola. Në gusht 2010, ai u la i lirë nga klubi 12 muaj para përfundimit të kontratës.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/soccer-italy-trezeguet-idUKLDE67R09120100828|title=Soccer-Trezeguet released by Juve and set to join Hercules|trans-title=Futboll-Trezeguet lirohet nga Juve dhe është gati të bashkohet me Hercules|publisher=Reuters.com|language=en|location=Milano|date=28 gusht 2010|accessdate=28 korrik 2019}}</ref> ===Hércules=== [[Skeda:Trezeguet presentación Hércules 3.jpg|parapamje|150px|djathtas|Trezeguet gjatë prezantimit të tij si lojtari i [[Hércules CF|Hércules]] në gusht 2010.]] Më 28 gusht 2010, Trezeguet u transferua te [[Hércules CF]] i sapongjitur në [[La Liga]] në një marrëveshje dy-vjeçare; klubi ndodhet me seli në qytetin e gruas së tij.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/12961/6344748/trezeguet-joins-hercules|title=Trezeguet joins Hercules|trans-title=Trezeguet i bashkohet Hercules|publisher=Sky Sports|language=en|date=28 gusht 2010|accessdate=15 tetor 2017}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar me ekipin më 11 shtator në fitoren surprizë 2–0 kundër kampionëve në fuqi [[FC Barcelona|Barcelonës]] në [[Camp Nou]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/sep/11/barcelona-hercules-la-liga|title=Nelson Valdez double helps Hercules pull off shock win at Barcelona|trans-title=Dopieta e Nelson Valdez ndihmon Hercules të arrij një fitore shokuese në Barcelonë|publisher=The Guardian|work=Reuters|language=en|date=11 shtator 2010|accessdate=14 shkurt 2012}}</ref> Tetë ditë më vonë, në ndeshjen e rradhës, Trezeguet shënoi golin e parë me klubin, një penallti në humbjen 2–1 kundër [[Valencia CF|Valencias]].<ref>{{cite web|url=http://alicantepedia.com/h%C3%A9rcules-1-valencia-2-2010|title=Hércules 1 - Valencia 2 (2010)|publisher=Alicantepedia.com|language=es|author=David Rubio|date=4 prill 2017|accessdate=29 korrik 2019}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ai nuk arriti të shpëtoj ekipin nga rënja një kategori më poshtë, dhe pas 12 golave në 31 ndeshje, ai u largua në verën e vitit 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.ftbl.com.au/news/trezeguet-eyes-france-return-255345|title=Trezeguet eyes France return|trans-title=Trezeguet shikon rikthimin në Francë|publisher=Ftbl.com.au|language=en|date=22 prill 2011|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=29 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729000215/https://www.ftbl.com.au/news/trezeguet-eyes-france-return-255345|url-status=dead}}</ref> ===River Plate=== Më 19 dhjetor 2011, Trezeguet kaloi te [[Club Atlético River Plate|River Plate]] në Argjentinë në një kontratë tre-vjeçare, pak pasi klubi kishte rënë në [[Primera B Nacional|divizionin e dytë]] argjentinas për herë të parë në histori.<ref>{{cite web|url=http://www.ole.com.ar/river-plate/futbol/goleador-anos_0_613138772.html|title=Hay goleador por tres años|publisher=Olé|language=es|accessdate=12 janar 2012|archive-date=14 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814095752/https://www.ole.com.ar/river-plate/futbol/goleador-anos_0_613138772.html|url-status=dead}}</ref> Gjatë prezantimit të tij, Trezeguet, një tifoz i River që në fëmijëri, dhe i rritur në [[Buenos Aires]],<ref>{{cite web|url=http://fourfourtwo.com/news/southamerica/92411/default.aspx|title=Trezeguet on verge of joining River Plate|trans-title=Trezeguet pranë bashkimit me River Plate|publisher=FourFourTwo.com|language=en|date=15 dhjetor 2011}}</ref> deklaroi se si ty transferim ishte një ëndërr, duke thënë: "Të jesh këtu është një ndjesi unike, i motivuar nga gjithçka që Riveri përfaqson."<ref name="Lawrence">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/jan/05/david-trezeguet-river-plate|title=David Trezeguet's move to River Plate shows money does not rule all|trans-title=Kalimi i David Trezeguet te River Plate tregon që paraja nuk komandon gjithçka|publisher=The Guardian|language=en|author=Amy Lawrence|location=Londër|date=5 janar 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Më 19 janar 2012, Trezeguet debutoi me gol në një ndeshje miqësore kundër [[Racing Club de Avellaneda]].<ref>{{cite web|url=http://www.101greatgoals.com/still-got-it-david-trezeguet-scores-on-river-plate-debut/135814|title=Still got it: David Trezeguet scores on River Plate debut|trans-title=Ende e ka: David Trezeguet shënon në debutimin me River Plate|publisher=101 Great Goals|language=en|date=20 janar 2012|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=23 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120123045642/http://www.101greatgoals.com/still-got-it-david-trezeguet-scores-on-river-plate-debut/135814/|url-status=dead}}</ref> Debutimi i tij zyrtar erdhi më 12 shkurt në fitoren 2–0 ndaj [[Chacarita Juniors]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/02/12/argentina/prim-b-nacional/club-atletico-chacarita-juniors/club-atletico-river-plate/1228295/|title=Chacarita Juniors vs. River Plate 0 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=12 shkurt 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Një javë më vonë, Trezeguet luajti ndeshjen e tij të parë në [[Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti|Estadio Monumental]], duke shënuar një gol kundër [[Independiente Rivadavia]] pasi hyri si zëvëndësues.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/02/18/argentina/prim-b-nacional/club-atletico-river-plate/cs-independiente-rivadavia/1228311/|title=River Plate vs. Independiente Rivadavia 3 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=18 shkurt 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Më 27 shkurt, ai shënoi golin e dytë sezonal në një fitore 4–1 kundër [[Sportivo Desamparados]] pasi u aktivizua sërisht si zëvëndësues,<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/02/27/argentina/prim-b-nacional/sportivo-desamparados/club-atletico-river-plate/1228322/|title=Sportivo Desamparados vs. River Plate 1 – 4|publisher=Soccerway|language=en|date=27 shkurt 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> kurse më 10 mars, duke shënuar një dygoësh, ai rezultoi vendimtar në barazim 3–3 kundër [[Defensa y Justicia]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/03/10/argentina/prim-b-nacional/csd-defensa-y-justicia/club-atletico-river-plate/1228336/|title=Defensa y Justicia vs. River Plate 3 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=18 mars 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Shtatë ditë më vonë, në ndeshjen e parë si titullar, Trezeguet shënoi në pjesën e parë të fitores 3–0 ndaj [[Deportivo Merlo]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/03/17/argentina/prim-b-nacional/club-atletico-river-plate/club-social-y-deportivo-merlo/1228352/|title=River Plate vs. Deportivo Merlo 3 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=17 mars 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Pas këtyre performancave pozitive në muajt e parë në Argjentinë, Trezeguet foli për adrenalinën që ai kishte kur luante me River Platen, një adrenalinë më e madhe se ajo që kishte në suksesin në Kupën e Botës 1998 dhe Euro 2000: "Kam një ndjesi që nuk e kam pasur më parë. As me Juventusin, as me Monacon dhe as në nivel ndërkombëtar me Francën. Të jesh një tifoz i River dhe të shikosh këtë pasion që ekziston në ekip, me të gjithë njerëzit dhe të gjithëë presionin, kam më shumë adrelaninë se kurr më parë."<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/news/the-week-quotes-1600593|title=The Week in Quotes|trans-title=Java në Citime|publisher=FIFA|language=en|date=17 mars 2012|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=29 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729110445/https://www.fifa.com/news/the-week-quotes-1600593|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e fundit të kampionatit kundër [[Club Almirante Brown|Almirante Brown]] më 23 qershor, Trezeguet i siguroi fitoren ekipit të tij duke shënuar të dy golat e fitores 2–0, një rezultat që i siguroi Riverit rikthimit në elitë; ai gjithshtu humbi një penallti.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/football/columns/story/_/id/1116916/kelly:-david-trezeguet-helps-river-plate-wake-from-their-nightmare|title=River Plate wake from their nightmare|trans-title=River Plate zgjohen nga makthi i tyre|publisher=ESPN FC|language=en|date=2 korrik 2012|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=29 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729110908/https://www.espn.in/football/columns/story/_/id/1116916/kelly:-david-trezeguet-helps-river-plate-wake-from-their-nightmare|url-status=dead}}</ref> Më 9 shtator 2012, Trezeguet shënoi golin e parë në Primera División në barazimin 3–3 kundër [[Newell's Old Boys]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2012/09/10/argentina/primera-division/club-atletico-river-plate/newell-s-old-boys/1338756/|title=River Plate vs. Newell's Old Boys 3 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=10 shtator 2012|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Në sezonin 2012–13, ai luajti 16 ndeshje dhe shënoi 3 gola. Në qershor 2013, pas përfundimit të sezonit, pavarësisht se ishte një nga lojtarët kyç në rikthimin e ekipit në elitë, trajneri [[Ramón Díaz]] deklaroi se francezi nuk do të ishte pjesë e ekipit për sezonin e ardhshëm, çka shkaktoi protesta nga tifozët e klubit.<ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com.my/sport/football/2013/06/25/trezeguet-may-have-played-last-match-for-river-plate/|title=Trezeguet may have played last match for River Plate|trans-title=Trezeguet mund të ketë luajtur ndeshjen e fundit për River Platen|publisher=The Star|language=en|date=25 qershor 2013|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> ===Newell's Old Boys=== Më 22 korrik 2013, Trezeguet u bashkua me Newell's Old Boys duke firmosur një kontratë një-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/football/david-trezeguet-joins-argentinas-newells-old-boys|title=David Trezeguet joins Argentina's Newell's Old Boys|trans-title=David Trezeguet i bashkohet Newell's Old Boys në Argjentinë|publisher=Sport Skeeda|language=en|date=23 korrik 2013|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Ai debutoi në barazimin pa gola kundër [[Belgrano de Córdoba]] më 18 gusht, duke u aktivizuar në minutën e 73të në vend të [[Víctor Aquino]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/08/18/argentina/primera-division/newell-s-old-boys/ca-belgrano-de-cordoba/1505223/|title=Newell's Old Boys vs. Belgrano de Córdoba 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=18 gusht 2013|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Në ndeshjen e dytë me klubin, Trezeguet shënoi golin e parë të tij në suksesin 2–0 jashtë fushe ndaj [[Atlético de Rafaela]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/08/23/argentina/primera-division/atletico-de-rafaela/newell-s-old-boys/1505235/|title=Atlético Rafaela vs. Newell's Old Boys 0 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=23 gusht 2013|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Më 1 nëntor, Trezeguet shënoi golin e 300të në karrierë në minutën e 73të të ndeshjes ndaj [[Colón de Santa Fe]], të cilën e pasoi me golin e 301të në minutën e 84të, duke i dhënë ekipit të tij një barazim 2–2.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/585/argentina/2013/11/02/4377576/trezeguet-surpasses-300-career-goals|title=Trezeguet surpasses 300 career goals|trans-title=Trezeguet kalon 300 gola në karrierë|publisher=Goal.com|language=en|author=Joe Wright|date=2 nëntor 2013|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Më 16 mars 2014, në fitoren 2–0 kundër [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]], klubi i ish shokut të tij te Juventusi [[Mauro Camoranesi]], Trezeguet hyri në lojë në minutën e 78të në vend të [[Ezequiel Ponce]], i cili kishte shënuar golin e parë të ndeshjes. Në minutën e 83të, ai shënoi golin e dytë të ndeshjes dhe të gjashtin sezonal.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/03/16/argentina/primera-division/newell-s-old-boys/racing-club-de-avellaneda/1622760/|title=Newell's Old Boys vs. Racing Club 2 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=16 mars 2014|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> ===Pune City=== Më 30 korrik 2014, Trezeguet firmosi me klubin e [[Super Liga Indiane|Super Ligës Indiane]] [[FC Pune City|Pune City]].<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11095/9400553/indian-super-league-ex-juventus-and-monaco-striker-david-trezeguet-joins-fc-pune-city|title=Indian Super League: Ex-Juventus and Monaco striker David Trezeguet joins FC Pune City|trans-title=Super Liga Indiane: Ish sulmuesi i Juventusit dhe Monacos David Trezeguet i bashkohet FC Pune City|publisher=Sky Sports|language=en|date=30 korrik 2014|accessdate=31 korrik 2014}}</ref> Goli i tij i parë me ekipin në ndeshjen kundër [[FC Goa]]s rezultoi vendimtare, pasi Pune City fitoi ndeshjen e parë në histori në Super Ligën Indiane.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/football/indian-super-league-david-trezeguet-on-target-as-fc-pune-city-register-maiden-win/|title=David Trezeguet on target as FC Pune City register maiden win|trans-title=David Trezeguet në shenjë me FC Pune City që regjistron fitoren e parë|publisher=Indian Express|language=en|accessdate=22 janar 2015}}</ref> Ky gol u pasua nga një tjetër, e fundit për të në kampionat, në një disfatë ndaj [[Kerala Blasters FC]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/10/31/5650631/david-james-pleased-to-register-first-win-for-kerala|title=David James pleased to register first win for Kerala Blasters|trans-title=David James i kënaqur që regjistroi fitoren e parë për Kerala Blasters|publisher=Goal.com|language=en|accessdate=22 janar 2015|archive-date=29 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729150742/https://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/10/31/5650631/david-james-pleased-to-register-first-win-for-kerala|url-status=dead}}</ref> Më 20 janar 2015, agjenti i Trezeguet njoftoi se lojtari ishte tërhequr nga futbolli aktiv dhe se ishte bashkuar me stafin teknik të Juventusit.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/news/frances-euro-2000-hero-trezeguet-retires-221730119--sow.html|title=France's Euro 2000 hero Trezeguet retires|trans-title=Heroi i Francës në Euro 2000 Trezeguet tërhiqet|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=20 janar 2015|accessdate=15 shkurt 2015|archive-date=21 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121135817/http://sports.yahoo.com/news/frances-euro-2000-hero-trezeguet-retires-221730119--sow.html|url-status=dead}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Trezeguet e nisi karrierën e tij ndërkombëtare në vitin 1995 me [[Kombëtarja franceze nën-18 e futbollit|Francën nën-18]]. Dy vite më vonë, ai luajti në Kupën e Botës me [[Kombëtarja franceze nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]] ku ishte shok skuadre me yje si [[Thierry Henry]], [[Willy Sagnol]], dhe [[William Gallas]]. Në turnament, ai shënoi pesë gola, përfshirë dy dopieta në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja koreanojugore nën-20 e futbollit|Koresë së Jugut]] dhe [[Kombëtarja afrikanojugore nën-20 e futbollit|Afrikës së Jugut]],<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/round=191277/match=30987/index.html#overview#nosticky|title=Korea Republic 2–4 France|trans-title=Republika e Koresë 2–4 Franca|publisher=FIFA.com|language=en|date=19 qershor 1997|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=7 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807001549/https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/round=191277/match=30987/index.html#overview|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/round=191277/match=31000/index.html#overview#nosticky|title=South Africa 2–4 France|trans-title=Afrika e Jugut 2–4 Franca|publisher=FIFA.com|language=en|date=22 qershor 1997|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=7 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807001626/https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/round=191277/match=31000/index.html#overview|url-status=dead}}</ref> me Argjentinën që u eliminua në çerek-finale me penallti nga [[Kombëtarja uruguajiane nën-20 e futbollit|Uruguaji]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/round=191286/match=31017/index.html#overview#nosticky|title=Uruguay 1–1 France|trans-title=Uruguaji 1–1 Franca|publisher=FIFA.com|language=en|date=29 qershor 1997|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=2 shkurt 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202181000/https://www.fifa.com/u20worldcup/matches/round=191286/match=31017/index.html#overview|url-status=dead}}</ref> Para fillimit të [[1998 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 1998]] në Francë, trajneri [[Aimé Jacquet]] i dha mundësinë talentëve si David Trezeguet, Henry dhe [[Patrick Vieira]] që të tregonin aftësitë e tyre, duke i bërë pjesë të skuadrës në vend të lojtarëve me përvojë si [[David Ginola]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/teams/team=43946/players.html|title=France squad|trans-title=Skuadra e Francës|publisher=FIFA.com|language=en|accessdate=29 korrik 2019|archive-date=29 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729163953/https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/teams/team%3D43946/players.html|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë dhe të vetëm në turnament më 18 qershor në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja saudite e futbollit|Arabisë Saudite]] në ndeshjen e dytë të Grupit C.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/sports/soccer/longterm/worldcup98/results/articles/france_sarabia.htm?noredirect=on|title=France's 4-0 Rout of Saudi Arabia is Costly|trans-title=Goleada 4–0 e Francës ndaj Arabisë Saudite është e kushtueshme|publisher=Washington Post|language=en|author=Raf Casert|date=18 qershor 1998|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Franca arriti të fitonte turnamentin, duke mposhtur [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilin]] 3–0 në [[Finalja e FIFA Kupës së Botës 1998|finale]].<ref>{{cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/07/12/zidane_side/|title=Zidane leads France to pinnacle of soccer glory|trans-title=Zidane udhëheq Francën në majën e lavdisë së futbollit|publisher=CNNSI|agency=Associated Press|language=en|date=12 korrik 1998|accessdate=27 janar 2012|archive-date=15 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415233742/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/world/events/1998/worldcup/news/1998/07/12/zidane_side/|url-status=dead}}</ref> Dy vite më vonë, Trezeguet luajti në [[UEFA Euro 2000]], turnamenti i tij i dytë madhor.<ref>{{cite web|url=https://theworldgame.sbs.com.au/french-euro-2000-squad|title=French Euro 2000 squad|trans-title=Skuadra franceze e Euro 2000|publisher=The World Game|language=en|date=16 prill 2014|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Ai fillimisht shënoi në ndeshjen e tretë të fazës së grupeve kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]],<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64868/postmatch/report/index.html|title=Netherlands bite back to edge past France|trans-title=Holanda kafshon mbrapsht duke mposhtur Francën ngushtë|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> para se të shënonte një gol të artë në kohën shtesë të finales ndaj [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italisë]], duke i dhënë Francës fitoren 2–1 dhe trofeun.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1461/match=65299/postmatch/report/index.html|title=Trezeguet's golden moment makes French history|trans-title=Momenti i artë i Trezeguet bën historinë franceze|publisher=UEFA|language=en|date=6 tetor 2003|accessdate=29 korrik 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2000/jul/03/euro2000.sport4|title=France add Europe to the world|trans-title=Franca shton Evropën në botë|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|author=David Lacey|date=2 korrik 2000|accessdate=19 qershor 2013}}</ref> Franca erdhi në [[2002 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2002]] si kampionja në fuqi dhe e para në renditjen botërore të FIFA-s. Edhe pse me Trezeguet, Henry dhe Cissé në sulm, që ishin shpallur golashënuesit më të mirë respektivisht në [[Serie A]], [[Premier League|Premier Ligë]] dhe [[Ligue 1]], Franca shënoi vetëm një gol dhe u eliminua që në fazën e grupeve.<ref>{{cite web|url=https://thesefootballtimes.co/2015/07/28/frances-failure-at-world-cup-2002/|title=The story of France's failure at World Cup 2002|trans-title=Historia mbrapa dështimit të Francës në Kupën e Botës 2002|publisher=These Football Times|language=en|author=Gareth Bland|date=28 korrik 2015|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Ky zhgënjim u pasua nga një tjetër në turnamentin e rradhës, [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]]; pavarësisht se fituan grupin e tyre me shtatë pikë, ku Trezeguet shënoi në barazimin 2–2 kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]], Franca u eliminua në mënyrë surprizë në çerek-finale nga [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqia]],<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3830575.stm|title=France 0-1 Greece|trans-title=Franca 0-1 Greqia|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 qershor 2004|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> e cila në fund fitoi turnamentin. Në maj 2006, Trezeguet u thirr nga trajneri [[Raymond Domenech]] për të luajtur në [[2006 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2006]], e cila do të do të ishte edicioni i tretë i tij.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/teams/frankreich-team/wm-2006-in-deutschland/2/|title=France » Squad World Cup 2006 Germany|trans-title=Franca » Skuadra e Kupës së Botës Gjermani 2006|publisher=World Football|language=en|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Megjithatë, Trezeguet e shpenzoi shumicën e turnamentit në stol, kjo për shkak se formacioni 4–2–3–1 i Domenech kishte vend vetëm për një sulmues, pozicion i cili ishte i Henry. Më 9 korrik, në finale kundër Italisë, Trezeguet luajti si zëvëndësues në pjesën e dytë; koha e rregullt dhe shtesa u mbyll në barazim 1–1, duke bërë që ndeshja të shkonte në gjuajtjet e penalltive, ku Trezeguet ishte i vetmi që gaboi, duke i hapur rrugës fitores së Italisë 5–3.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4991652.stm|title=Italy 1–1 France (aet)|trans-title=Italia 1–1 Franca (pksh)|publisher=BBC Sport|language=en|author=Jonathan Stevenson|date=9 korrik 2006|accessdate=18 gusht 2009}}</ref> Më 19 tetor 2007, Trezeguet deklaroi se do të tërhiqej nga kombëtarja pasi nuk u thirr nga trajneri Domenech për dy ndeshje [[Eliminatoret e Kampionatit Evropian të Futbollit 2008|kualifikuese të Euro 2008]].<ref name="retirementthreat">{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/19102007/58/euro-2008-trezeguet-threatens-quit-france.html|title=Euro 2008: Trezeguet threatens to quit France|trans-title=Euro 2008: Trezeguet kërcënon se do të tërhiqet nga Franca|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=19 tetor 2007|accessdate=29 korrik 2019}}</ref> Më 26 mars 2008, Trezeguet u thirr për një miqësore ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] në vënd të të dëmtuarit [[Karim Benzema]]; kjo ndeshje rezultoi e fundit për të me fanellën e kombëtares pasi ai në fund nuk u thirr për të luajur në [[UEFA Euro 2008]].<ref>{{cite web|url=http://fourfourtwo.com/news/restofeurope/9438/default.aspx|title=France drop Trezeguet from Euro 2008 squad|trans-title=Franca heq Trezeguet nga skuadra e Euro 2008|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=19 maj 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711021556/http://fourfourtwo.com/news/restofeurope/9438/default.aspx|archivedate=11 korrik 2011|df=dmy}}</ref> Më 9 korrik 2008, Trezeguet deklaroi tërheqjen nga futbolli ndërkombëtar, duke e mbyllur karrierën me Francën si golashëneuesi i tretë më i mirë në historinë e saj me 34 gola në 71 ndeshje.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11854_3797840,00.html|title=Trezeguet quits France scene|trans-title=Trezeguet heq dorë nga skena franceze|publisher=Sky Sports|language=en|date=9 korrik 2008|accessdate=9 korrik 2008}}</ref> Ai tha se arsyet e tërheqjes ishin "Euro 2008 i tmerrshëm" dhe riemërimi i trajnerit, duke shtuar: "Unë e shoh futbollin ndryshe nga ata në Francë. Euro 2008 ishte shumë negative, por ajo që më mërzit më shumë është qëndrimi i Domenech."<ref>{{cite web|url=http://fourfourtwo.com/news/restofeurope/12953/default.aspx|title=Trezeguet retires from international football|trans-title=Trezeguet tërhiqet nga futbolli ndërkombëtar|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=9 korrik 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711021604/http://fourfourtwo.com/news/restofeurope/12953/default.aspx|archivedate=11 korrik 2011|df=dmy}}</ref> ==Stili i lojës== Trezeguet ishte një sulmues i kompletuar, i talentuar, me dhunti, i cili shquhej për shpejtësinë, fuqinë dhe instiktin për golin.<ref name="Gli eroi in bianconero: David TRÉZÉGUET"/><ref name="BBC Profile">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/france/squad/747335.stm|title=Euro 2000 Profile: David Trezeguet|trans-title=Euro 2000 Profili: David Trezeguet|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=12 shtator 2014}}</ref> Ai njihej si një lojtar i cili shfrytëzonte çdo mundësi për të shënuar dhe rikuperuar topa, si dhe zotëronte një finalizim të përkyer; ai gjithashtu ishte i aftë të shënonte vetëm me pak prekje të topit, kjo falë aftësisë për të shënuar me prekje të parë si nga brënda dhe jashtë zone. Trezeguet mund të shënonte me të dyja këmbët, edhe pse parapëqente të luante me të djathtën, dhe me kokë, duke qënë një lojtar i shkëlqyer në duelet ajërore; ai gjithashtu njihej si një sulmues i cili shënonte gola akrobatik. Edhe pse nuk ishte veçanërisht i talentuar dhe nuk shquhej për kombinimet, Trezeguet kishte pozicionim të saktë, reagim, dhe lëvizje ofensive, si dhe njihej për lojën me kurriz nga porta, kjo për shkak të teknikës së tij.<ref name="Gli eroi in bianconero: David TRÉZÉGUET"/><ref>{{cite web|url=http://juventinologo.blogspot.ca/2009/05/david-trezeguet-scheda-tecnica.html|title=David Trezeguet – Scheda tecnica|trans-title=David Trezeguet – Skeda teknike|language=en|accessdate=12 shtator 2014}}</ref><ref name="Trezeguet's ruthless finishing">{{cite web|url=http://www.espnfc.us/blog/tactics-and-analysis/67/post/2259406/david-trezeguets-ruthless-and-clinical-finishing-made-him-a-memorable-striker|title=David Trezeguet's ruthless finishing made him a memorable striker|trans-title=Finalizimi i pamëshirshëm i David Trezeguet e bëri atë një sulmues të paharrueshëm|publisher=ESPN FC|language=en|author1=Michael Cox|date=22 janar 2015|accessdate=6 mars 2017}}</ref> I konsideruar të jetë një nga sulmuesit më të mirë të gjeneratës së tij, kjo për shkak të numrit të madh të golave të shënuar me Juventusin, ai fitoi pseudonimet ''Cobra'', ''Trezegol'', dhe ''Re David'' (Mbreti David, në italisht) gjatë kohës së tij në Itali. Megjithatë, në karrierën e tij ai ka pësuar edhe dëmtimte që e kanë kufizuar lojën e tij.<ref name="Gli eroi in bianconero: David TRÉZÉGUET"/><ref>{{cite web|url=http://www.juveatrestelle.it/opinioni/david-trezeguet-mito/|title=Il mito di Re David|trans-title=Miti i Mbretit David|website=juveatrestelle.it|language=it|accessdate=12 shtator 2014|archive-date=12 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912192955/http://www.juveatrestelle.it/opinioni/david-trezeguet-mito/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2016/auguri--trezegol--.php|title=Auguri, Trezegol!|trans-title=Gëzuar, Trezegol!|publisher=juventus.com|language=it|date=15 tetor 2016|accessdate=6 shkurt 2017}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi:<ref name="SW">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/david-trezeguet/553/|title=David Trezeguet|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=15 shkurt 2015}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[Club Atlético Platense|Platense]] ||[[1993–94 Argentine Primera División|1993–94]] |rowspan="2"|[[Argentine Primera División|Primera División]] |3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- ||[[1994–95 Argentine Primera División|1994–95]] |2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||2||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !5!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!5!!0 |- |rowspan="6"|[[AS Monaco FC|Monaco]] ||[[1995–96 Division 1 Francez|1995–96]] |rowspan="5"|[[Ligue 1|Division 1]] |4||0||0||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="CDL">Të gjitha ndeshjet në [[Coupe de la Ligue]]</ref>||0||5||0 |- ||[[1996–97 Division 1 Francez|1996–97]] |5||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||5||0 |- ||[[1997–98 Division 1 Francez|1997–98]] |27||18||3||1||9<ref group="lower-alpha" name="UCL">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]</ref>||4||2<ref group="lower-alpha" name="CDL"/>||1||41||24 |- ||[[1998–99 Division 1 Francez|1998–99]] |27||12||1||0||5<ref group="lower-alpha" name="UEF">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]</ref>||2||2<ref group="lower-alpha" name="CDL"/>||0||35||14 |- ||[[1999–2000 Division 1 Francez|1999–2000]] |30||22||1||0||6<ref group="lower-alpha" name="UEF"/>||2||1<ref group="lower-alpha" name="CDL"/>||0||38||24 |- !colspan="2"|Gjithsej !93!!52!!5!!1!!21!!8!!6!!1!!125!!62 |- |rowspan="12"|[[Juventus F.C.|Juventus]] ||[[2000–01 Serie A|2000–01]] |rowspan="6"|[[Serie A]] |25||14||2||0||5<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||1||colspan="2"|—||32||15 |- ||[[2001–02 Serie A|2001–02]] |34||24||2||0||10<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||8||colspan="2"|—||46||32 |- ||[[2002–03 Serie A|2002–03]] |17||9||1||0||10<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||4||0||0||28||13 |- ||[[2003–04 Serie A|2003–04]] |25||16||3||1||5<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||4||1<ref group="lower-alpha" name="ITA">Ndeshje në [[Supercoppa Italiana]]</ref>||1||34||22 |- ||[[2004–05 Serie A|2004–05]] |18||9||1||1||5<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||4||colspan="2"|—||24||14 |- ||[[2005–06 Serie A|2005–06]] |32||23||0||0||9<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||6||1<ref group="lower-alpha" name="ITA"/>||0||42||29 |- ||[[2006–07 Serie B|2006–07]] |rowspan="1"|[[Serie B]] |31||15||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||15 |- ||[[2007–08 Serie A|2007–08]] |rowspan="4"|[[Serie A]] |36||20||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||39||20 |- ||[[2008–09 Serie A|2008–09]] |8||1||1||0||4<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||4||colspan="2"|—||12||1 |- ||[[2009–10 Serie A|2009–10]] |19||7||0||0||8<ref group="lower-alpha">Katër ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], tre ndeshje dhe dy gola në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||3||colspan="2"|—||27||10 |- ||[[2010–11 Serie A|2010–11]] |0||0||0||0||1<ref group="lower-alpha" name="UEL">Të gjitha ndeshjet [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||0||colspan="2"|—||1||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !245!!138!!16!!2!!57!!30!!2!!1!!320!!171 |- |rowspan="1"|[[Hércules CF|Hércules]] ||[[2010–11 La Liga|2010–11]] |rowspan="1"|[[La Liga]] |31||12||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||12 |- |rowspan="1"|[[Baniyas SC|Baniyas]] ||[[2011–12 UAE Pro-League|2011–12]] |rowspan="1"|[[UAE Pro-League|Pro-League]] |3||0||0||0||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha" name="UAE">Ndeshje në [[Kupa e Ligës UAE|Kupën e Ligës UAE]]</ref>||0||4||0 |- |rowspan="3"|[[Club Atlético River Plate|River Plate]] ||[[2011–12 Primera B Nacional|2011–12]] |rowspan="1"|[[Primera B Nacional]] |19||13||2||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||21||14 |- ||[[2012–13 Primera B Nacional|2012–13]] |rowspan="1"|[[Primera División Argjentinase|Primera División]] |16||3||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||16||3 |- !colspan="2"|Gjithsej !35!!16!!2!!1!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!37!!17 |- |rowspan="1"|[[Newell's Old Boys]] ||[[2013–14 Argentine Primera División season|2013–14]] |rowspan="1"|[[Argentine Primera División|Primera División]] |24||7||0||0||6<ref group="lower-alpha" name="CL">Të gjitha ndeshjet në [[Copa Libertadores]]</ref>||2||colspan="2"|—||30||9 |- |rowspan="1"|[[FC Pune City|Pune City]] ||[[Super Liga Indiane 2014|2014]] |rowspan="1"|[[Super Liga Indiane]] |9||2||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||9||2 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !445!!227!!23!!4!!82!!40!!9!!2!!559!!273 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== Burimi:<ref name="rsssf">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/trezeguet-intl.html|title=David Trezeguet - Goals in International Matches|trans-title=David Trezeguet - Golat në ndeshjet ndërkombëtare|publisher=RSSSF.com|language=en|date=23 prill 2008|accessdate=25 prill 2018}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=11|[[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]] |1998||12||2 |- |1999||2||1 |- |2000||12||9 |- |2001||7||5 |- |2002||7||3 |- |2003||8||8 |- |2004||7||1 |- |2005||5||2 |- |2006||8||3 |- |2007||2||0 |- |2008||1||0 |- !colspan=2|Gjithsej||81||48 |} ==Trofe== ===Klube=== ;AS Monaco<ref name="SW"/> *[[Ligue 1|Divizioni 1]]: [[1996–97 Divizioni i 1rë Francez|1996–97]], [[1999–2000 Divizioni i 1rë Francez|1999–2000]] *[[Trophée des Champions]]: [[Trophée des Champions 1997|1997]] ;Juventus<ref name="SW"/> *[[Serie A]]: [[2001–02 Serie A|2001–02]], [[2002–03 Serie A|2002–03]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2003|2003]] *[[Serie B]]: [[2006–07 Serie B|2006–07]] ;River Plate<ref name="SW"/> *[[Primera B Nacional]]: [[2011–12 Primera B Nacional|2011–12]] ===Kombëtarja=== ;Franca<ref name="SW"/> *[[FIFA Kupa e Botës]]: [[1998 FIFA Kupa e Botës|1998]] *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit]]: [[UEFA Euro 2000|2000]] ===Personale=== *Këpuca e Artë e FIFA Kampionatit Botëror të të rinjëve: 1997 *[[Trophées UNFP du football|Lojtari i ri i vitit i Divizionit 1 UNFP]]: 1997–98 *[[UEFA Ekipi i Vitit]]: [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2001|2001]]<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/community/news/newsid=1584401.html|title=UEFA Team of the Year 2001|trans-title=UEFA Ekipi i Vitit 2001|publisher=UEFA|language=en|date=8 janar 2012|accessdate=2 dhjetor 2015}}</ref> *[[Futbollisti i Vitit i Serie A]]: 2001–02<ref name="Guerin d'Oro">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy - Footballer of the Year|trans-title=Itali - Futbollisti i Vitit|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=6 shkurt 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121013030/http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|archivedate=21 janar 2015|df=dmy}}</ref> *[[Futbollisti i huaj i vitit i Serie A]]: 2001–02 *[[Capocannoniere|Golashënuesi më i mirë i Serie A]]: [[2001–02 Serie A|2001–02]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italtops.html|title=Italy - Serie A Top Scorers|trans-title=Itali - Shënuesit më të mirë të Serie A|publisher=RSSSF|language=en|author1=Roberto Di Maggio|author2=Igor Kramarsic|author3=Alberto Novello|date=11 qershor 2015|accessdate=2 dhjetor 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031163443/http://www.rsssf.com/tablesi/italtops.html|archivedate=31 tetor 2015|df=dmy}}</ref> *[[FIFA 100]]<ref name="Pele">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|trans-title=Lista e të mëdhenjëve e Peles|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|accessdate=15 qershor 2013}}</ref> *[[Golden Foot]]: 2015 (nën kategorinë e "[[Golden Foot|Legjendës së futbollit]]")<ref>{{cite web|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|trans-title=Legjendat e Golden Foot|website=goldenfoot.com|language=en|accessdate=27 mars 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archivedate=16 prill 2015|df=dmy-all}}</ref> *[[Juventus F.C.|XI më e mirë e të gjitha kohërave e Juventusit]]: 2017<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/juve120-team-announced.php|title=#JUVE120 team announced|trans-title=Ekipi #Juve120 publikohet|publisher=juventus.com|language=en|date=24 nëntor 2017|accessdate=29 maj 2018}}</ref> ===Urdhëra=== *[[Chevalier of the Légion d'honneur]]: 1998<ref>{{cite journal|url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000374701|title=Décret du 24 juillet 1998 portant nomination à titre exceptionnel|trans-title=Dekret i 24 korrik 1998 emërimi në një bazë të jashtëzakonshme|journal=Journal Officiel de la République Française|language=fr|volume=1998|issue=170|page=11376|id=PREX9801916D|date=25 korrik 1998|accessdate=24 gusht 2019}}</ref> == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{commons}} *[https://web.archive.org/web/20190610053047/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=170709/index.html David Trezeguet] – Rekordi në kompeticionet e [[FIFA]]-s *[https://www.national-football-teams.com/player/2422/David_Trezeguet.html David Trezeguet] te National-Football-Teams.com *[http://www.sporting-heroes.net/football-heroes/searchresults.asp?ButtonLeap=0&countryLinkDescription=+matching+search+results&FootballHeroName=David+Tr%E9z%E9guet&FootballHeroClubCountry=&FootballHeroDecade=Select+One&SearchButton=Search Fotot dhe Staistikat e David Trezeguet te sporting-heroes.net] *[http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=217&b=true&pn=David_Sergio_Trézéguet Profili] te Football Database {{DEFAULTSORT:Trezeguet, David}} [[Kategoria:Lindje 1977]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë francezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren franceze]] [[Kategoria:Futbollistë në Club Atlético Platense]] [[Kategoria:Futbollistë në AS Monaco FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Hércules CF]] [[Kategoria:Futbollistë në Baniyas SC]] [[Kategoria:Futbollistë në Club Atlético River Plate]] [[Kategoria:Futbollistë në Newell's Old Boys]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Pune City]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 1]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në 1998 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në 2002 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2004]] [[Kategoria:Futbollistë në 2006 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të FIFA Kupës së Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Kampionatit Evropian]] akjr5enq0bxqfas3v62wymyybdk12xt 1 265454 2996514 2978154 2026-06-14T11:10:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996514 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:David Trezeguet/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[David Trezeguet]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996513 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304052346/http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-david-trazaguet-66189 për lidhjen http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-david-trazaguet-66189. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 13:10 (CEST) cpggq7javmfj7fj5phtkkg177odx4ub 1 266569 2996509 2977911 2026-06-14T09:51:18Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996509 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ciro Immobile/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ciro Immobile]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996508 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200609155122/https://lapsi.al/2015/07/31/demtim-i-rende-per-ciro-immobile-dergohet-urgjent-ne-spital-foto/ për lidhjen https://lapsi.al/2015/07/31/demtim-i-rende-per-ciro-immobile-dergohet-urgjent-ne-spital-foto/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 11:51 (CEST) npok92xcwfutuogdiblp0vd7b8geaby 1 266637 2996516 1990135 2026-06-14T11:20:36Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996516 wikitext text/x-wiki == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Deklarimi për të Drejtat e Personave që i përkasin pakicave kombëtare ose etnike, fetare dhe gjuhësore]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1990134 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170527164003/http://russia.bestpravo.com/fed1994/data01/tex11292.htm te http://russia.bestpravo.com/fed1994/data01/tex11292.htm Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 18:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deklarimi për të Drejtat e Personave që i përkasin pakicave kombëtare ose etnike, fetare dhe gjuhësore]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996515 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171229025244/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=E/CN.4/Sub.2/AC.5/2005/2&Lang=E për lidhjen http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=E/CN.4/Sub.2/AC.5/2005/2&Lang=E. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 13:20 (CEST) 1av9vfm12sozsilfudebi5dpxp5ov1p 1 268695 2996477 2985548 2026-06-14T04:19:50Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Shoqata Leibniz/Arkivi 1]] 2996477 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Shoqata Leibniz/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} cwpvbjqq5xg6mjsith5rp5vky27y3gw 1 268738 2996479 2985864 2026-06-14T04:20:10Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Siddhartha/Arkivi 1]] 2996479 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Siddhartha/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 9461pg1f7bs059070j4cf91009nf070 1 268992 2996481 2985748 2026-06-14T04:20:30Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Tuzi/Arkivi 1]] 2996481 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Tuzi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} kscaeq0xqz7vl2hkjkinvm7ryp3ke55 1 269177 2996483 2987270 2026-06-14T04:20:50Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Xabi Alonso/Arkivi 1]] 2996483 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Xabi Alonso/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} etv1hvhmqbw0ajh72aim3r4plrziyuy 1 271496 2996459 2996300 2026-06-14T02:16:13Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 2996459 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ruth Halperin-Kaddari/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039049 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180416064038/http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize për lidhjen http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 10:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2046154 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180702150641/https://2001-2009.state.gov/g/wi/archives/ për lidhjen https://2001-2009.state.gov/g/wi/archives/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2019 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259263 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180416064038/http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize për lidhjen http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 01:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2601407 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180327084549/http://law.biu.ac.il/en/node/372 për lidhjen http://law.biu.ac.il/en/node/372. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180702122354/https://www1.biu.ac.il/indexE.php?id=33&pt=20&pid=33&level=2&cPath=33&type=1&news=2203 për lidhjen https://www1.biu.ac.il/indexE.php?id=33&pt=20&pid=33&level=2&cPath=33&type=1&news=2203. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2023 22:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996299 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180327084431/https://www.haaretz.com/religious-feminist-tells-it-like-it-is-1.5197215 për lidhjen https://www.haaretz.com/religious-feminist-tells-it-like-it-is-1.5197215. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 06:07 (CEST) 2gzj1ka8v23d94ujsn3micv6tkxjqnn 2996485 2996459 2026-06-14T04:21:26Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ruth Halperin-Kaddari/Arkivi 1]] 2996485 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ruth Halperin-Kaddari/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996299 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180327084431/https://www.haaretz.com/religious-feminist-tells-it-like-it-is-1.5197215 për lidhjen https://www.haaretz.com/religious-feminist-tells-it-like-it-is-1.5197215. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 06:07 (CEST) 4kex6evbn0cgacpqhdi2kttn4r4mvc5 0 281644 2996466 2807525 2026-06-14T03:09:03Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996466 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|monument_name=Anıtkabir|begin=9 tetor 1944|coordinates={{coord|39|55|32|N|32|50|16|E|region:TR_type:landmark|display=inline,title}}|map_width=|map_image=|dedicated_to=[[Mustafa Qemal Atatürk]]|open=1 shtator 1953|complete=1 shtator 1953|height={{convert|27|m|ft|abbr=on}}|native_name=|width={{convert|41.65|m|ft|abbr=on}}|length={{convert|57.35|m|ft|abbr=on}}|material=Beton, travertine dhe mermer|type=[[Mauzoleu|Mauzole]]|designer=[[:tr:Emin Halid Onat|Emin Halid Onat]] dhe [[:tr:Ahmet Orhan Arda|Ahmet Orhan Arda]]|location=[[Ankara]], [[Turqi]]|image=[[File:Ankara asv2021-10 img04 Anıtkabir.jpg|250px]]|extra=}} '''Anıtkabir''' ([[Gjuha shqipe|shqip]]: "varri memorial") është [[mauzoleu]] i [[Mustafa Qemal Ataturku]]t, udhëheqësit të [[ Lufta e Pavarësisë Turke |Luftës së Pavarësisë Turke]] dhe themeluesi dhe Presidenti i parë i [[Turqia|Republikës së Turqisë]]. Ajo është e vendosur në [[Ankaraja|Ankara]] dhe është projektuar nga arkitektët [[Emin Halid Onat|Profesor Emin Onat]] dhe Asistent Profesor Ahmet Orhan Arda, propozimi i të cilit i mundi 48 hyrje të tjera nga disa vende në një konkurs të mbajtur nga Qeveria Turke më 1941 për një "varr monumental" për Ataturkun. Vendi është gjithashtu vendi i pushimit përfundimtar të [[Ismet Inony]], Presidenti i dytë i Turqisë, i cili u varros atje pasi vdiq më 1973. Varri i tij gjendet përballë mauzoleut të Ataturkut, në anën e kundërt të Terrenit Ceremonial. Mauzoleu ishte përshkruar në kartëmonedha të ndryshme turke gjatë viteve 1966-1987 dhe 1997-2009<ref>The mausoleum was depicted in the following Turkish banknotes: </ref> dhe u përfshi në dhomën turke të inxhinierëve civilë listën e pesëdhjetë bëmave të inxhinierisë civile në Turqi, një listë e projekteve të mrekullueshme inxhinierike të realizuara në 50-të vitet e para të dhomës. == Ndërtimi == [[Skeda:Anıtkabir_Ulus_10.11.44.jpg|parapamje| Artikulli i Paul Bonatz për projektin Anıtkabir, duke përfshirë paraqitjen dhe planin e vendit ]] [[Skeda:Anıtkabir_ziyareti.jpeg|majtas|parapamje| Anitkabir ]] Zona e zgjedhur për Anıtkabir njihej si ''Rasattepe'' (''Kodra e Vëzhgimit''), e cila, në kohën e konkursit arkitektonik për Anıtkabir, ishte një vendndodhje qendrore në Ankara dhe mund të shihej nga të gjitha pjesët e qytetit. Gërmimet [[Arkeologjia|arkeologjike]] zbuluan objekte që i përkisnin civilizimit [[Frigjia|frigjian]], të cilat u gërmuan me kujdes dhe u shfaqën në [[ Muzeu i Qytetërimeve Anatoliane |Muzeun e Qytetërimeve Anadolliane]], gjithashtu në Ankara. Ndërtimi i Anıtkabir, i cili zgjati nëntë vjet dhe përshkoi katër faza, filloi më 9 tetor 1944 me ceremoninë e hedhjes së gurit të themelit. [[Skeda:Anitkabir.JPG|parapamje| Një pamje nga oborri ceremonial. ]] === Rishikimi i planeve origjinale === Projekti Anıtkabir fillimisht kishte një tavan të harkuar mbi mauzoleun të bartur nga kolonat rrethuese. Më 4 dhjetor 1951, Qeveria pyeti arkitektët për mundësinë e shkurtimit të kohës së ndërtimit duke ulur 28 metra tavanin e lartë të Sallës së Nderit. Pas studimit të temës, arkitektët arritën në përfundimin se ishte e mundur të mbulohej tavani me një pllakë betoni të armuar në vend të një kasaforte prej guri. Ky ndryshim uli peshën e tavanit dhe gjithashtu eliminoi rreziqe të caktuara ndërtimore. === Relieve sipërfaqësore dhe gurë === Të gjithë gurët dhe mermeret u sollën nga pjesë të ndryshme të Turqisë. Travertina poroze e përpunuar me lehtësi përdoret në veshjen e jashtme të sipërfaqeve të betonit dhe mermeri përdoret për sipërfaqet e brendshme të Sallës së Nderit. Travertina e bardhë e përdorur për grupet e skulpturave, figurat e luanëve dhe kolonat e mauzoleve u sollën nga [[Kajseriu]] dhe travertina e përdorur brenda kullave u soll nga [[ Polatlı |Polatlı]] dhe [[ Sincan, Ankara |Malıköy]]. Travertina kuq e zi e përdorur për shtrimin e tokës ceremoniale dhe dyshemetë e kullave vinte nga Kayseri. Travertina e verdhë e sjellë nga [[Çankırı]] u përdor për ndërtimin e Ndihmave të Fitores, mureve të jashtme të Sallës së Nderit dhe kolonave rrethuese të tokës ceremoniale. Mermeri me ngjyrë të kuqe, të zezë dhe me krem, që u përdor në dyshemenë e Sallës së Nderit u sollën nga Hatay, [[Adanë|Adana]] dhe [[Çanakalaja|akanakkale]], dhe për muret e brendshme, u përdor mermeri me formë tigri nga Afyon dhe mermer jeshil nga Bilecik . Sarkofagu, një gur varri monolit me peshë 40 tonë, u soll nga [[Adanë|Adana]] dhe mermeri i bardhë që mbulonte anët e sarkofagut ishte gjithashtu nga Afyon. == Plani urbanistik == Ka katër pjesë kryesore për në Anikabir: Rruga e Luanëve, Plaza Ceremonial, Salla e Nderit (vendndodhja e varrit të Ataturkut) dhe Parku i Paqes që rrethon monumentin. === Rruga e Luanëve === Afrimi i monumentit është një kalim prej {{Convert|262|m|ft|0}} për këmbësorë që është rreshtuar nga të dy anët nga dymbëdhjetë palë luanë të gdhendur në një stil si gjetjet arkeologjike të Hitejve. Luanët përfaqësojnë 24 Fiset Turke Oghuz dhe tregohen të ulur për të përfaqësuar njëkohësisht fuqinë dhe paqen. Një boshllëk prej pesë centimetrash ndan gurët e shtrimit në Rrugën e Luanëve për të siguruar që vizitorët të marrin kohën e tyre dhe të vëzhgojnë sjellje respektuese gjatë rrugës për në varrin e Ataturkut. === Plaza ceremoniale === Plaza Ceremonial ndodhet në fund të Rrugës së Luanit. Zona është {{Convert|129|m|ft|0}} e gjatë dhe {{Convert|84|m|ft|0}} e gjerë dhe ishte krijuar për të akomoduar 15,000 njerëz. Dyshemeja është zbukuruar me 373 modele tepihësh dhe ''kilim'' (qilim turk), dhe është bërë nga travertina në ngjyra të ndryshme. === Salla e Nderit === [[Skeda:Atatürk'ün_mozolesi.JPG|parapamje| [[Sarkofag|Sarkofagu]] simbolik i varrit të Ataturkut brenda Sallës së Nderit. ]] [[Skeda:Medvedev_in_Turkey6.jpg|parapamje| [[Rusia|Presidenti rus]] [[Dmitry Medvedev]] duke vendosur një kurorë në sarkofagun e varrit të Ataturkut brenda Sallën së Nderit. ]] [[Skeda:Turkey-1658_(2215850337).jpg|parapamje| Roje në Anıtkabir ]] Salla e Nderit është simboli ikonik i Anıtkabir dhe vendndodhja e varrit të Ataturkut. Struktura është {{Convert|41.65|x|57.35|m}} në plan dhe ngrihet në një lartësi prej {{Convert|17|m|ft|0}}, me vetë kolonat që janë {{Convert|14.4|m|ft|0}}. Varri i Ataturkut ndodhet pikërisht nën sarkofagun simbolik prej 40 tonësh në katin e parë të Sallës së Nderit, dhe trupi i Ataturkut është varrosur nën këtë në një dhomë të veçantë varri në nivelin e bodrumit. Dhoma ka një plan tetëkëndësh në stilet arkitekturore Seljuk dhe Osmane, dhe tavani i tij piramidal është i veshur me mozaikë ari. === Parku i Paqes === Parku që rrethon monumentin quhet "Parku i Paqes" për nder të shprehjes së famshme të Atatürk "Paqja në shtëpi, paqe në botë". Ai përmban rreth 50,000 pemë dekorative, lule dhe shkurre në 104 lloje, dhuruar nga rreth 25 vende. == Kullat, statujat dhe muzetë == Brenda faqes Anıtkabir ka dhjetë kulla të vendosura në një rregullim simetrik. Këto simbolizojnë idealet që ndikuan në kombin turk dhe krijimin e Republikës së Turqisë. Kullat janë të ngjashme për sa i përket planifikimit dhe strukturës: ato janë drejtkëndëshe, afër një sheshi, me çati piramidale. Shigjetat prej bronzi vendosen në majë të çatisë, si në tendat tradicionale të nomadës turke. Brenda kullave, zbukurimet gjeometrike të frymëzuara nga modelet dhe motivet tradicionale të qilimave turq (kilim) mund të gjenden në tavanet e kullave në teknikën e afreskut. Ka edhe mbishkrime me citate nga Ataturku që korrespondojnë me temën e asaj kulle. === Kulla e Pavarësisë === Relievi brenda Kullës së Pavarësisë tregon një djalë të ri duke qëndruar drejt dhe duke mbajtur një shpatë me të dy duart, ndërsa një [[Shqiponja|shqiponjë]] po ngjitet në një shkëmb pranë tij. Shqiponja përfaqësonte fuqinë dhe pavarësinë në mitologji dhe në artin selxhuk, dhe i riu me shpatë përfaqëson kombin turk që mbron pavarësinë e tij. === Grupi i statujave femra === Përpara Kullës së Pavarësisë, ka një grup statujash prej tri grave me veshje kombëtare turke. Dy gratë në anët po mbajnë një kurorë të madhe që arrin në tokë. Kjo kurorë, e përbërë nga leshterikë, paraqet vendin e bollshëm. Gruaja në të majtë me një filxhan në dorën e saj të shtrirë po kërkon dhembshurinë e Zotit. Gruaja në mes, duke e mbuluar fytyrën me dorë, po qan. Ky grup përfaqëson krenarinë e grave turke, dhe solemnitetin dhe vendosmërinë e tyre madje në pikëllim dhe vështirësi. === Kulla e Lirisë === Relievi brenda Kullës së Lirisë tregon një figurë të një [[engjëlli]] që mban një fletë letre dhe një [[Kali|kal]] të rritur pranë tij. Figura e engjëllit simbolizon shenjtërinë e lirisë dhe fleta e letrës simbolizon Deklaratën Turke të Lirisë. Figura e kuajve është një simbol i lirisë dhe pavarësisë. === Grupi i statujave meshkuj === Përpara Kullës së Lirisë ndodhet një grup statujash i përbërë nga tre burra. Burri në të djathtë me një përkrenare dhe pallto përfaqëson një ushtar turk; në të majtë me një libër në dorë është një i ri dhe intelektual turk; prapa të dyve, me veshje fshati, është një fshatar turk. Shprehjet serioze të fytyrës së të tri statujave paraqesin solemnitetin dhe vullnetin e popullit turk. === Kulla e Mehmetçikut === Kulla e Mehmetçikut ndodhet në të djathtën e fundit të Rrugës së Luanit. Relievi në fasadën e jashtme përshkruan një ''mehmetçik'' (ushtar turk) duke lënë shtëpinë për në front. Në këtë përbërje, një nënë e trishtuar, por krenare që mban dorën mbi supin e djalit të saj, e dërgon atë në luftë për vendin. Ekziston një librari dhe një dyqan dhuratash në këtë kullë për vizitorët e interesuar për të blerë artikuj në lidhje me Anıtkabir dhe Atatürk. === Kulla e Fitores === Datat e tri fitoreve më të rëndësishme të kombit dhe fjalët e Ataturkut për këto fitore janë mbishkruar në muret e kësaj kulle. Brenda kullës, ekspozohet karroca e armës, e cila mbante arkivolin e Atatürk nga [[Pallati Dolmabahçe]] në Sarayburnu dhe i dorëzoi Marinës më 19 nëntor 1938. === Kulla e Paqes === Një përbërje relievi që shpreh parimin e Ataturkut për '''[[ Paqja në shtëpi, paqja në botë |Paqja në shtëpi, paqe në botë]]''' është e mbishkruar brenda mureve të kullës. Në këtë reliev, fshatarët dhe një figurë ushtarake që i mbron ata duke mbajtur shpatën e tij përshkruhen. Ky ushtar simbolizon Ushtrinë Turke, mbajtësin e fortë dhe të vërtetë të paqes, duke i lejuar njerëzit të jetojnë jetën e tyre të përditshme në paqe të siguruar nga Ushtria Turke. === Kulla e 23 Prillit === [[Skeda:Cadillac_of_Kemal_Ataturk.JPG|djathtas|parapamje|220x220px| Ekrani Cadillac i Serisë 80 në ekran. ]] Në muret e brendshme të kësaj kulle është një reliev që përshkruan hapjen e [[ Asambleja e Madhe Kombëtare Turke |Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke]] më 23 prill 1920. Gruaja që qëndron në këtë vend po mban në dorë një letër me një mbishkrim të datës. Çelësi në anën tjetër, simbolizon hapjen e Kuvendit. Makina Cadillac Seria 80<ref>[http://www.isteataturk.com/haber/4564/ertugrul-yati 1936 Cadillac Series 80 used by Mustafa Kemal Atatürk]</ref> e Ataturkut e vitit 1936, e përdorur mes viteve 1936 dhe 1938, është në ekspozitë në këtë kullë. === Kulla e Reformave === Kjo kullë është shtrirja e muzeut dhe rrobat e Atatürk janë ekspozuar këtu. Relievi brenda murit të kullës tregon një dorë të dobët që mban pishtarin gati të shuhet, duke simbolizuar rënien e Perandorisë Osmane. Një tjetër dorë e fortë që ngre një pishtar rrezatues drejt qiellit simbolizon reformat me të cilat Republika e re Turke dhe Atatürk ngritën Kombin Turk në nivelin e qytetërimit bashkëkohor. === Kulla Misak-ı Millî (Pakti Kombëtar) === Kulla është në hyrje të muzeut (shih më poshtë) dhe relievi brenda kësaj kullë simbolizon detyrimin në bashkësi. Relievi tregon katër duar të bashkuara me një shpatë. Kjo përbërje simbolizon betimin e përbashkët të kombit për të shpëtuar vendin turk. === Muzeu Anıtkabir i Ataturkut === [[ Muzeu Anıtkabir Atatürk |Muzeu Anıtkabir i Ataturkut]] u hap më 21 qershor 1960. Artikujt personalë të Ataturkut, veshjet e tij dhe disa nga dhuratat e paraqitura të tij janë në ekspozitë në këtë muze. Medaljet, dekorimet dhe disa sende personale të Ataturkut dhuruar në muze nga fëmijët e tij të birësuar janë ekspozuar edhe në muze. {{Wide image|Anıtkabir in Ankara Turkey by Mardetanha (67).JPG|800px|Panoramë e Anıtkabir||alt=Metamorphosis}} == Karakteristikat arkitekturale == Periudha e [[ Arkitektura e Turqisë |arkitekturës turke]] midis viteve 1940 dhe 1950 është klasifikuar nga historianët e arkitekturës si ''Lëvizja'' e ''Dytë Kombëtare e Arkitekturës''. Kjo periudhë karakterizohet më së shumti nga ndërtesa monumentale, simetrike, të veshura me rrasa, me theks të madh dhënë detajeve dhe mjeshtërisë në ndërtim. Anıtkabir përmban të njëjtat karakteristika të kësaj periudhe, dhe konsiderohet nga shumë si monumenti i fundit i epokës. Për më tepër, Anıtkabir përmban karakteristika arkitekturore dhe zbukuruese të [[Selxhukët|selxhukëve]] dhe osmanëve. Për shembull, qepalla e kullave dhe Salla e Nderit janë të gjitha zbukurimet e stilit të ''selxhukëve''. == Vizitorët == [[Skeda:Anıtkabir,_Ankara.jpg|parapamje| Një pamje ballore e Anıtkabir. ]] [[Skeda:Anıtkabir.JPG|majtas|parapamje| Një pamje e Anıtkabir. ]] Më 10 nëntor 2007, 69 vjetori i vdekjes së Atatürk, 546.620 njerëz, nga të cilët 2.420 ishin të huaj, vizituan Anıtkabir, duke vendosur një rekord të lartë për vizitorët e përditshëm. Në 11 muajt e parë të vitit 2007, Anıtkabir mori më shumë se 11 milionë vizitorë, duke tejkaluar numrin e përgjithshëm të vizitorëve për çdo vit të mëparshëm. Në vitin 2006, gjithsej 8,150,000 njerëz dhe në 2005, gjithsej 3,800,000 njerëz vizituan Anıtkabir.<ref name="Visits">{{Cito web|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/7665998.asp?gid=180&sz=53950|title=Milyonlar Ata'ya koştu|publisher=[[Hürriyet]]|accessdate=10 nëntor 2007}}</ref> Më 10 nëntor 2013, 1.089.615 njerëz vizituan Anıtkabir që është rekordi i ri i të gjitha kohërave. Më 29 tetor 2013 që është përvjetori i themelimit të Republikës së Turqisë, 438,451 njerëz vizituan Anıtkabir. Më 10 nëntor 2012, numri i regjistruar i vizitorëve u njoftua si 413,568 njerëz.<ref name="Visits2">{{Cite news|url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/10_kasimda_anitkabirde_ziyaret_rekoru_kirildi-1160153|title=10 Kasım'da Anıtkabir'de ziyaret rekoru kırıldı|date=11 nëntor 2013|work=[[Radikal]]|access-date=11 nëntor 2013|language=Tr}}</ref> == Galeri == <gallery> Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 25.jpg|Rruga e Luanëve Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 27.jpg|Rruga e Luanëve Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 29.jpg|Skulptura e burrave turq, e vendosur në hyrje të Rrugës së Luanëve Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 30.jpg|Skulptura e grave turke, e vendosur në hyrje të Rrugës së Luanëve Skeda:Cambio de la guardia, Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 03.jpg|Roje ceremoniale në hyrje të mauzoleumit Skeda:Ankara Anıtkabir Taking care of guard in 2011 01.jpg|Ditë e nxehtë në Anıtkabir Skeda:Anıtkabir rölyef 2.JPG|Reliev Skeda:Inonutomb.jpg|Varri i [[Ismet Inëny|Ismet Inonu]] Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 22-24 HDR.jpg|Varri i Ismet Inonys Skeda:Protect Your Republic Protest - 6 (2007-04-14) edit.jpg|Mbroni Demonstratën tuaj të Republikës Skeda:20 Old TL reverse.jpg|Kthimi i kartëmonedhës 20 lira (1970) Skeda:5 Million TL reverse.jpg|Kthim i kartëmonedhës prej 5 milion lira (1990-2005) Skeda:5 YTL arka.jpg|Kthimi i kartëmonedhës së re 5 lira (2005-2008) Skeda:Anıtkabir, Ankara, Turquía, 2024-10-03, DD 20.jpg|Një pamje e përgjithshme e Anıtkabir </gallery> == Shiko edhe == * [[Lufta e Pavarësisë Turke]] * [[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html Uebfaqja zyrtare e Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805091221/http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html |date=5 gusht 2017 }} (in English) * [http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html 360° turne virtual në Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826084609/http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html |date=26 gusht 2019 }} * [http://www.anitkabirozeldefteri.com Libri i vizitorëve të Anıtkabir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922152212/http://www.anitkabirozeldefteri.com/ |date=22 shtator 2020 }} (in Turkish) * [https://web.archive.org/web/20150923175824/http://www.ashgate.com/isbn/9781409429777 Përtej Anıtkabir: Ndërtimi dhe Mirëmbajtja e Kujtesës Kombëtare në Arkitekturën Funerative për Mustafa Kemal Atatürk] * [http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir Anıtkabir në 3D në vendin e saj të vërtetë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010214005/http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir |date=10 tetor 2016 }} == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Monumente]] [[Kategoria:Turqi]] eqipi2usp0qrk1co8u4lku2do4vnqh6 1 281652 2996467 2487986 2026-06-14T03:09:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996467 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2020|user=Berishasinan|topic=Arkitekturën|topic2=|topic3=|country=Turqi|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anıtkabir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2093067 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923175824/http://www.ashgate.com/isbn/9781409429777 për lidhjen http://www.ashgate.com/isbn/9781409429777. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2020 01:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anıtkabir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2173129 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200922152212/http://www.anitkabirozeldefteri.com/ për lidhjen http://www.anitkabirozeldefteri.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 janar 2021 03:09 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anıtkabir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376474 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161010214005/http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir për lidhjen http://www.3dkonut.com/projeler/tam-ekran/anitkabir. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 13:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anıtkabir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170805091221/http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html për lidhjen http://www.anitkabir.tsk.tr/index_eng.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 tetor 2022 12:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anıtkabir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996466 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190826084609/http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html për lidhjen http://www.360tr.com/anitkabir-mausoleum-virtual-tour_ce78e8512_en.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 05:09 (CEST) 02fs21iw5q78s5igk0xhuw71vprdhzj 0 283424 2996469 2996325 2026-06-14T03:25:57Z Saranda Gremo 189195 Shtova dy libra të rinj 2996469 wikitext text/x-wiki [[File:Odise Gremo, shkrimtar shqiptar.jpg|thumb|200px]] '''Odise Gremo''' është shkrimtar shqiptar. Ka lindur në Sopik të Sarandës dhe shkollën fillore e 8-vjeçare e mbaroi në vendlindje, kurse të mesmen pranë hidrocentralit të Fierzës në vitet 1979-83, pa shkëputje nga puna, në specialitetin ndërtim. Ka botuar 7 vëllime me poezi si dhe gjashtë romane. <ref>http://www.bksh.al/</ref><ref>{{Cite web|title=Odise Gremo: Kumbari i hënës|url=https://www.zemrashqiptare.net/news/38811/odise-gremo-kumbari-i-henes.html|access-date=2025-10-07|website=Zemra Shqiptare|language=sq}}</ref> == Botime == * Një dorë manaferra : poezi - 2009 * Pash më pash do t'i bie ferrit : poezi - 2010 * Kumbari i hënës: poezi - 2014 * Kronika e një mali: poezi - 2015 * Vargje me filtër: poezi - 2016 * Në livadhin e traumave : poezi- 2023 * Kujtesa që ecën me këmbët në prush: poezi-2026 * Skifteri me flamur në kthetra : roman - 2025 * Orë muzike nën tokë: roman - 2025 * Kam fuqi për të rrëfyer: roman - 2025 * Të digjesh në flakën e huaj: roman - 2025 * Fjala që nuk më mposhti: roman - 2025 * Fara e Derviçanit: roman- 2026 == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] <references /> <ref>{{Cite book|last=Gremo|first=Odise|title=Skifteri me flamur në kthetra|publisher=Botimet "Streha" Solution printing|year=2025|location=Tiranë|language=sq}}</ref> <references responsive="" /> __INDEX__ ls1xsu3wyekwaojuzo999vmv7bzg57o 1 291810 2996476 2981791 2026-06-14T04:19:40Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Shoqata Leibniz]] 2996476 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 21 lidhje të jashtme te artikulli [[Shoqata Leibniz]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1996124 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130819010753/http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html te http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110211134435/http://www.gnm.de/index_en.html te http://www.gnm.de/index_en.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20101031095628/http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1 te http://www.ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110527234337/http://web.rgzm.de/1.html?&L=1 te http://web.rgzm.de/1.html?&L=1 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131101102813/http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp te http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110220210959/http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en te http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080721141045/http://www.wzb.eu/default.en.asp te http://www.wzb.eu/default.en.asp *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110128141202/http://www.zew.de/en/index.php3 te http://www.zew.de/en//index.php3 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110719101917/http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en te http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20101228065228/http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1 te http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131102184913/http://www.ifado.de/en/index.html te http://www.ifado.de/en/index.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131102033308/http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp te http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131101160408/http://www.lifa-muenster.de/ te http://www.lifa-muenster.de/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110925155641/http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs te http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=9ge15bgqno1lbfts462lltb695calme4 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131101235458/http://www.fbh-berlin.com/welcome te http://www.fbh-berlin.com/welcome *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131102125353/http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html te http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131102001347/http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm te http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131102005159/http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0 te http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131022025211/http://www.tib.uni-hannover.de/en.html te http://www.tib.uni-hannover.de/en.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081105232040/http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1 te http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20131106053014/http://www.tropos.de/eng/index.html te http://www.tropos.de/eng/index.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 08:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039320 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100812111336/http://www.dsm.museum/edsm.htm për lidhjen http://www.dsm.museum/edsm.htm. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110908005554/http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html për lidhjen http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 12:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 24 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2093532 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100812111336/http://www.dsm.museum/edsm.htm për lidhjen http://www.dsm.museum/edsm.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130819010753/http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html për lidhjen http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110211134435/http://www.gnm.de/index_en.html për lidhjen http://www.gnm.de/index_en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101031095628/http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1 për lidhjen http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110527234337/http://web.rgzm.de/1.html?&L=1 për lidhjen http://web.rgzm.de/1.html?&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101102813/http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp për lidhjen http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110220210959/http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en për lidhjen http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080721141045/http://www.wzb.eu/default.en.asp për lidhjen http://www.wzb.eu/default.en.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110128141202/http://www.zew.de/en/index.php3 për lidhjen http://www.zew.de/en/index.php3. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110719101917/http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en për lidhjen http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101228065228/http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1 për lidhjen http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102184913/http://www.ifado.de/en/index.html për lidhjen http://www.ifado.de/en/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102033308/http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp për lidhjen http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101160408/http://www.lifa-muenster.de/ për lidhjen http://www.lifa-muenster.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110925155641/http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs për lidhjen http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120514143624/http://www.zbmed.de/ për lidhjen http://www.zbmed.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101235458/http://www.fbh-berlin.com/welcome për lidhjen http://www.fbh-berlin.com/welcome. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102125353/http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html për lidhjen http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102001347/http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm për lidhjen http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102005159/http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0 për lidhjen http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131022025211/http://www.tib.uni-hannover.de/en.html për lidhjen http://www.tib.uni-hannover.de/en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081105232040/http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1 për lidhjen http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131106053014/http://www.tropos.de/eng/index.html për lidhjen http://www.tropos.de/eng/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110908005554/http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html për lidhjen http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2020 13:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 25 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116969 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100812111336/http://www.dsm.museum/edsm.htm për lidhjen http://www.dsm.museum/edsm.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130819010753/http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html për lidhjen http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110211134435/http://www.gnm.de/index_en.html për lidhjen http://www.gnm.de/index_en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101031095628/http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1 për lidhjen http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110527234337/http://web.rgzm.de/1.html?&L=1 për lidhjen http://web.rgzm.de/1.html?&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101102813/http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp për lidhjen http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110220210959/http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en për lidhjen http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110902030306/http://en.rwi-essen.de/ për lidhjen http://en.rwi-essen.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080721141045/http://www.wzb.eu/default.en.asp për lidhjen http://www.wzb.eu/default.en.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110128141202/http://www.zew.de/en/index.php3 për lidhjen http://www.zew.de/en/index.php3. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110719101917/http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en për lidhjen http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101228065228/http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1 për lidhjen http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102184913/http://www.ifado.de/en/index.html për lidhjen http://www.ifado.de/en/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102033308/http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp për lidhjen http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101160408/http://www.lifa-muenster.de/ për lidhjen http://www.lifa-muenster.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110925155641/http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs për lidhjen http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120514143624/http://www.zbmed.de/ për lidhjen http://www.zbmed.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101235458/http://www.fbh-berlin.com/welcome për lidhjen http://www.fbh-berlin.com/welcome. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102125353/http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html për lidhjen http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102001347/http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm për lidhjen http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102005159/http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0 për lidhjen http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131022025211/http://www.tib.uni-hannover.de/en.html për lidhjen http://www.tib.uni-hannover.de/en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081105232040/http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1 për lidhjen http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131106053014/http://www.tropos.de/eng/index.html për lidhjen http://www.tropos.de/eng/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110908005554/http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html për lidhjen http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 12:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 26 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2128956 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100812111336/http://www.dsm.museum/edsm.htm për lidhjen http://www.dsm.museum/edsm.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130819010753/http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html për lidhjen http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110211134435/http://www.gnm.de/index_en.html për lidhjen http://www.gnm.de/index_en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101031095628/http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1 për lidhjen http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110527234337/http://web.rgzm.de/1.html?&L=1 për lidhjen http://web.rgzm.de/1.html?&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101102813/http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp për lidhjen http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110220210959/http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en për lidhjen http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110902030306/http://en.rwi-essen.de/ për lidhjen http://en.rwi-essen.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080721141045/http://www.wzb.eu/default.en.asp për lidhjen http://www.wzb.eu/default.en.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110128141202/http://www.zew.de/en/index.php3 për lidhjen http://www.zew.de/en/index.php3. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110719101917/http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en për lidhjen http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101228065228/http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1 për lidhjen http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102184913/http://www.ifado.de/en/index.html për lidhjen http://www.ifado.de/en/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102033308/http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp për lidhjen http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101160408/http://www.lifa-muenster.de/ për lidhjen http://www.lifa-muenster.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110925155641/http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs për lidhjen http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120514143624/http://www.zbmed.de/ për lidhjen http://www.zbmed.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131101235458/http://www.fbh-berlin.com/welcome për lidhjen http://www.fbh-berlin.com/welcome. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102125353/http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html për lidhjen http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111003171726/http://www.ifw-dresden.de/lsp/?set_language=en për lidhjen http://www.ifw-dresden.de/lsp/?set_language=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102001347/http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm për lidhjen http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131102005159/http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0 për lidhjen http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131022025211/http://www.tib.uni-hannover.de/en.html për lidhjen http://www.tib.uni-hannover.de/en.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081105232040/http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1 për lidhjen http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131106053014/http://www.tropos.de/eng/index.html për lidhjen http://www.tropos.de/eng/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110908005554/http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html për lidhjen http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 korrik 2020 07:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219931 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120320141753/http://www.dfal.de/ për lidhjen http://www.dfal.de/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 prill 2021 03:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2233642 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110822114150/http://www.dipf.de/en/dipf-news/news?set_language=en për lidhjen http://www.dipf.de/en/dipf-news/news?set_language=en. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 korrik 2021 17:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2236652 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121229192753/http://www.deutsches-museum.de/index.php?id=1&L=1 për lidhjen http://www.deutsches-museum.de/index.php?id=1&L=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 korrik 2021 21:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2375333 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110905214406/http://www.zbw-kiel.de/index-e.html për lidhjen http://www.zbw-kiel.de/index-e.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110930040545/http://www.inp-greifswald.de/web-n.nsf/index?OpenPage&Language=eng për lidhjen http://www.inp-greifswald.de/web-n.nsf/index?OpenPage&Language=eng. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 19:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489925 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111027032750/http://www.zmt-bremen.de/en/zmt.html për lidhjen http://www.zmt-bremen.de/en/zmt.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 tetor 2022 09:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2495902 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110903215100/http://www.liag-hannover.de/en/home.html për lidhjen http://www.liag-hannover.de/en/home.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 nëntor 2022 11:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2498035 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090906223351/http://www.mfn-berlin.de/index_english.html për lidhjen http://www.mfn-berlin.de/index_english.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 nëntor 2022 15:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2558131 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100113031801/http://www.diefe.de/ për lidhjen http://www.diefe.de/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 qershor 2023 16:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2626402 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110903092411/http://www.iamo.de/en/iamo-links/home.html për lidhjen http://www.iamo.de/en/iamo-links/home.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 dhjetor 2023 17:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2636562 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110713003646/http://www.ifl-leipzig.com/index.php?id=1&L=1 për lidhjen http://www.ifl-leipzig.com/index.php?id=1&L=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2024 08:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2649193 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002173238/http://www.hpi-hamburg.de/home.html?L=1 për lidhjen http://www.hpi-hamburg.de/home.html?L=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 mars 2024 11:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2668051 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110914200838/http://www.inm-gmbh.de/en/about-us/ për lidhjen http://www.inm-gmbh.de/en/about-us/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 qershor 2024 23:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2676561 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070108082910/http://www.iwh-halle.de/default.asp?lang=e për lidhjen http://www.iwh-halle.de/default.asp?Lang=e. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 korrik 2024 04:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2700475 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111009041707/http://www.ihp-microelectronics.com/index.php?id=1&L=0 për lidhjen http://www.ihp-microelectronics.com/index.php?id=1&L=0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2024 02:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2767843 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110830235658/http://www.ipb-halle.de/en/ për lidhjen http://www.ipb-halle.de/en/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110928211540/http://www.zfmk.de/index.en.html për lidhjen http://www.zfmk.de/index.en.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 mars 2025 01:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977044 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.iap-kborn.de/index.php?id=2&L=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 maj 2026 05:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985547 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230715015110/https://www.giga-hamburg.de/ për lidhjen http://www.giga-hamburg.de/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 11:20 (CEST) 3n2af2pva14bfz4mx4df6bppxf6oaro 1 292018 2996470 2872596 2026-06-14T04:16:15Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ulqini]] 2996470 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Ulqini]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997015 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj te http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/ te http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90 te http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html te http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 10:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039881 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja për lidhjen http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag=%7B5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01%7D *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx për lidhjen https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg për lidhjen http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 15:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2041659 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150919031355/http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin për lidhjen http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag=%7B5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01%7D *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2019 23:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 10 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2097265 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150919031355/http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin për lidhjen http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja për lidhjen http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj për lidhjen http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag=%7B5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01%7D. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200323090556/http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html për lidhjen http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/ për lidhjen http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90 për lidhjen http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx për lidhjen https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html për lidhjen http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg për lidhjen http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 prill 2020 06:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 10 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2117311 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150919031355/http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin për lidhjen http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja për lidhjen http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj për lidhjen http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag=%7B5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01%7D. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200323090556/http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html për lidhjen http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/ për lidhjen http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90 për lidhjen http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx për lidhjen https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html për lidhjen http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg për lidhjen http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 13:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2172538 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140323105557/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html për lidhjen http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 20:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2182206 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160107050957/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html për lidhjen http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140312021655/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html për lidhjen http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150219022546/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html për lidhjen http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160313071805/http://albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html për lidhjen http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2021 14:51 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2188422 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag=%7B5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01%7D. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2021 04:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2216074 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161229035336/http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ për lidhjen http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2021 12:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260158 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja për lidhjen http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj për lidhjen http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200323090556/http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html për lidhjen http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/ për lidhjen http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90 për lidhjen http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx për lidhjen https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html për lidhjen http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg për lidhjen http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 06:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376053 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140819153026/http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm për lidhjen http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 04:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2500934 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304221736/http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html për lidhjen http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141222165702/http://ul-gov.me/index.php?lang=sq për lidhjen http://ul-gov.me/index.php?lang=sq. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 dhjetor 2022 14:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2510505 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220619222022/https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html për lidhjen https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 janar 2023 13:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2523139 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029133039/http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac për lidhjen http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 shkurt 2023 23:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2559985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171015202027/http://www.ulcinj.travel/al/ për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 qershor 2023 06:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2806619 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150518092613/http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf për lidhjen http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 qershor 2025 12:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2867477 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160312042214/http://bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 për lidhjen http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2025 13:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ulqini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985766 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250409182249/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101115173551/http://www.visit-ulcinj.com/blog/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 maj 2026 00:18 (CEST) okor1nehcnrzavorckew6bugoc2v3ts 1 293105 2996474 2849267 2026-06-14T04:17:23Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Xhamitë e Ulqinit]] 2996474 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Referencat == Ndoshta shpejtova pak, por duhet ta kesh në mend që këto ''vend ndërtimesh'' nuk bëhen në hapësirën e publikuar të Wikipedias por tek '''[[Wikipedia:Livadhi|Livadhi]]'''. Kur do jetë gati artikulli '''me''' referencat, atëherë mund t'ia shtosh enciklopedisë. Përshëndetje--[[Përdoruesi:Alboholic|Alboholic]] ([[Përdoruesi diskutim:Alboholic|diskutimet]]) 26 maj 2014 22:34 (CEST) : Prsh, unë e krijova artikullin më herët por tani i bërë një ''make up'' dhe sa për referenca ato janë të pakëta në internet edhe në shtyp. Unë u mundova që gjej disa. --[[User:Ammartivari|'''<span style="color:#A3BFAC"><big>A</big></span>'''<span style="color:#CEF2DA"><small>MMAR</small></span><span style="color:#A3ACBF">'''<big>T</big>'''</span><span style="color:#CEDAF2"><small>IVARI</small></span>]] ^{[[User_talk:Ammartivari|D<small><small>ISKUTO</small></small>]]} 28 maj 2014 00:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2040185 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601193832/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601190205/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601192958/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601200054/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601194619/http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te https://maps.google.ca/gallery/details?id=zrm9EIpUkf80.k-DT03zSl-1A&hl Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 17:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2117477 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601193832/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601190205/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601192958/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601200054/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601194619/http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://maps.google.ca/gallery/details?id=zrm9EIpUkf80.k-DT03zSl-1A&hl. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 14:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2135525 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601193832/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601190205/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601192958/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601200054/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601194619/http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 korrik 2020 17:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2188584 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://maps.google.ca/gallery/details?id=zrm9EIpUkf80.k-DT03zSl-1A&hl. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2021 06:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260540 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601193832/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-pash%C3%ABs. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601190205/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-n%C3%AB-krye-t%C3%AB-pazarit. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601192958/http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamia-e-bregut. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601200054/http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/xhamija-e-marinar%C3%ABve. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130601194619/http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/kisha-xhamija. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 08:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2839370 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160312042214/http://bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 për lidhjen http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 shtator 2025 12:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xhamitë e Ulqinit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985850 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120620230433/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2012/06/01/ne-rane-te-ulqinit-u-perurua-objekti-i-xhamise-se-detarve/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2012/06/01/ne-rane-te-ulqinit-u-perurua-objekti-i-xhamise-se-detarve/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305034429/http://www.visit-ulcinj.com/sq/guida/historia-e-ulqinit/objektet-fetare-dhe-historike-islame-ne-ulqin-i/attachment/objektet-fetare-dhe-historike-islame-ne-ulqin-1/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/sq/guida/historia-e-ulqinit/objektet-fetare-dhe-historike-islame-ne-ulqin-i/attachment/objektet-fetare-dhe-historike-islame-ne-ulqin-1/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123003729/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/03/15/shenime-per-xhamine-e-kalase-xhamin-e-haxhi-halil-skures/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/03/15/shenime-per-xhamine-e-kalase-xhamin-e-haxhi-halil-skures/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120518103449/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2012/03/30/xhamia-e-merase-ne-ulqin-nga-i-karamanaga/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2012/03/30/xhamia-e-merase-ne-ulqin-nga-i-karamanaga/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 maj 2026 05:15 (CEST) 0bjeoji67u1iqyw1b5q25ygg473mx0r 1 293167 2996482 2987269 2026-06-14T04:20:40Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Xabi Alonso]] 2996482 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Xabi Alonso]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997484 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm te http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm te http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 12:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2040143 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120329050445/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=674&n=xabi%2Falonso%2Fxabier%2Falonso%2Folana për lidhjen http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=674&n=xabi%2Falonso%2Fxabier%2Falonso%2Folana. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 17:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2125739 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm për lidhjen http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120329050445/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=674&n=xabi%2Falonso%2Fxabier%2Falonso%2Folana për lidhjen http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=674&n=xabi%2Falonso%2Fxabier%2Falonso%2Folana. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm për lidhjen http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081204081030/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/thegame_podcasts/article2598097.ece për lidhjen http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/thegame_podcasts/article2598097.ece. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 qershor 2020 07:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2135813 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm për lidhjen http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120329050445/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=674&n=xabi%2Falonso%2Fxabier%2Falonso%2Folana për lidhjen http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=674&n=xabi%2Falonso%2Fxabier%2Falonso%2Folana. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm për lidhjen http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2020 23:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2227249 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20051231161108/http://news.bbc.co.uk/sport1/shared/bsp/hi/football/statistics/players/a/alonso_212763.stm për lidhjen http://news.bbc.co.uk/sport1/shared/bsp/hi/football/statistics/players/a/alonso_212763.stm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 qershor 2021 22:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260498 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120408132651/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm për lidhjen http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202777506538/jugador/Jugador/Xabi_Alonso.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 07:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2368776 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200517205300/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf për lidhjen http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131020012245/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/players/player=207528/index.html për lidhjen http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/players/player=207528/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 05:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379583 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100429024739/http://soccernet.espn.go.com/players/profile?id=13842&cc=5739 për lidhjen http://soccernet.espn.go.com/players/profile?id=13842&cc=5739. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 09:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2867550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231216132508/https://edition.cnn.com/2004/SPORT/football/05/20/euro.spain/ për lidhjen https://edition.cnn.com/2004/SPORT/football/05/20/euro.spain/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2025 21:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977284 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.soccersat.com/news/Xabi-Alonso-From-Leverkusen-to-Neverlosing. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 maj 2026 19:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982640 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180612143046/https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-fc-yahoo/nicklas-bendtner-wolfsburg-bayern-dfl-supercup-225044544.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/blogs/soccer-fc-yahoo/nicklas-bendtner-wolfsburg-bayern-dfl-supercup-225044544.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2026 00:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Xabi Alonso]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985840 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250425110255/https://69vnvn.net/ për lidhjen https://69vnvn.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 maj 2026 04:40 (CEST) 3a9sqe9er9uaftcwzpuunst76u51ryp 0 294180 2996397 2995767 2026-06-13T15:42:24Z DieliAlla 149013 2996397 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendës-Kancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelar i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Weimarit]] | branch_label = Branch | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Rezervës Bavarez | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres]] ** [[Beteja e Somme]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arras]] ** [[Beteja e Passchendaele]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në {{Lang|de|[[Führerbunker]]}} në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin {{Lang|de|[[Untermensch]]en}} (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej {{Lang|de|"Hiedler", "Hüttler"|italic=no}}, ose {{Lang|de|"Huettler"|italic=no}}. Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane {{Lang|de|Hütte}} (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se {{Lang|de|Dolchstoßlegende}} ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua {{Lang|de|Verbindungsmann}} (agjent i inteligjencës) i një {{Lang|de|Aufklärungskommando}} (njësia e zbulimit) e {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në {{Lang|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}} (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, {{Lang|de|[[Sturmabteilung]]}} (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të {{Lang|de|[[Mein Kampf]]}}, të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e {{Lang|de|Staatskommissar}} (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, {{Lang|de|Mein Kampf}} shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin "{{Lang|de|Hitler über Deutschland}}" ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli {{Lang|de|Ermächtigungsgesetz}} (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht {{Lang|de|Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich}} ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin {{Lang|de|[[Führer|Führer und Reichskanzler]]}} (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si {{Lang|de|Führer und Reichskanzler}} (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse {{Lang|de|Reichskanzler}} përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së {{Lang|de|Reichswehr}}-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë {{Lang|de|[[Wehrmacht]]}}-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e {{Lang|de|Reichsbank}}, Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për {{Lang|de|Lebensraum}} në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme ({{Lang|de|Auswärtiges Amt}}), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: {{Lang|de|[[Anschluss]]}} me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në {{Lang|de|Mein Kampf}}.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-- Adolf Hitler, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për {{Lang|de|[[Aktion T4]]}}, 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe {{Lang|de|Generalplan Ost}} do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur {{Lang|de|[[Führerprinzip]]}} ([[Führerprinzip|parimin e udhëheqësit]]). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë beqar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Ualter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri dhe demokracikurrë më fashizëmmiliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në ''[[Anshlusi|Anshlus (Anschluss)]]''.{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte {{Lang|de|Fall Grün}}, fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej {{Lang|de|Lebensraum}}-it të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarakundëk r Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot Gdansk) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose {{Lang|de|Sitzkrieg}} ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në ''Rajhshtag'' më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: {{Lang|de|"als Partisanen auszurotten"}} ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus Fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek {{Lang|de|Armeeabteilung Steiner}} (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner . Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në {{Lang|de|Führerbunker}}.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Burime == {{Reflist|30em}} n4n7fhfklfbs6iowm21erpe5d293z9v 2996398 2996397 2026-06-13T15:51:29Z DieliAlla 149013 2996398 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në {{Lang|de|[[Führerbunker]]}} në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin {{Lang|de|[[Untermensch]]en}} (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej {{Lang|de|"Hiedler", "Hüttler"|italic=no}}, ose {{Lang|de|"Huettler"|italic=no}}. Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane {{Lang|de|Hütte}} (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se {{Lang|de|Dolchstoßlegende}} ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua {{Lang|de|Verbindungsmann}} (agjent i inteligjencës) i një {{Lang|de|Aufklärungskommando}} (njësia e zbulimit) e {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në {{Lang|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}} (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, {{Lang|de|[[Sturmabteilung]]}} (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të {{Lang|de|[[Mein Kampf]]}}, të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e {{Lang|de|Staatskommissar}} (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, {{Lang|de|Mein Kampf}} shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin "{{Lang|de|Hitler über Deutschland}}" ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli {{Lang|de|Ermächtigungsgesetz}} (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht {{Lang|de|Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich}} ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin {{Lang|de|[[Führer|Führer und Reichskanzler]]}} (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si {{Lang|de|Führer und Reichskanzler}} (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse {{Lang|de|Reichskanzler}} përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së {{Lang|de|Reichswehr}}-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë {{Lang|de|[[Wehrmacht]]}}-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e {{Lang|de|Reichsbank}}, Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për {{Lang|de|Lebensraum}} në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme ({{Lang|de|Auswärtiges Amt}}), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: {{Lang|de|[[Anschluss]]}} me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në {{Lang|de|Mein Kampf}}.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-- Adolf Hitler, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për {{Lang|de|[[Aktion T4]]}}, 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe {{Lang|de|Generalplan Ost}} do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur {{Lang|de|[[Führerprinzip]]}} ([[Führerprinzip|parimin e udhëheqësit]]). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë beqar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Ualter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri dhe demokracikurrë më fashizëmmiliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në ''[[Anshlusi|Anshlus (Anschluss)]]''.{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte {{Lang|de|Fall Grün}}, fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej {{Lang|de|Lebensraum}}-it të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarakundëk r Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot Gdansk) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose {{Lang|de|Sitzkrieg}} ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në ''Rajhshtag'' më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: {{Lang|de|"als Partisanen auszurotten"}} ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus Fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek {{Lang|de|Armeeabteilung Steiner}} (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner . Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në {{Lang|de|Führerbunker}}.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Burime == {{Reflist|30em}} 44fvmy6y7nvj9ksthq11qiyfb0rau3i 2996399 2996398 2026-06-13T15:58:16Z DieliAlla 149013 2996399 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në {{Lang|de|[[Führerbunker]]}} në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin {{Lang|de|[[Untermensch]]en}} (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej {{Lang|de|"Hiedler", "Hüttler"|italic=no}}, ose {{Lang|de|"Huettler"|italic=no}}. Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane {{Lang|de|Hütte}} (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se {{Lang|de|Dolchstoßlegende}} ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua {{Lang|de|Verbindungsmann}} (agjent i inteligjencës) i një {{Lang|de|Aufklärungskommando}} (njësia e zbulimit) e {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në {{Lang|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}} (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, {{Lang|de|[[Sturmabteilung]]}} (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të {{Lang|de|[[Mein Kampf]]}}, të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e {{Lang|de|Staatskommissar}} (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, {{Lang|de|Mein Kampf}} shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin "{{Lang|de|Hitler über Deutschland}}" ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli {{Lang|de|Ermächtigungsgesetz}} (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht {{Lang|de|Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich}} ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin {{Lang|de|[[Führer|Führer und Reichskanzler]]}} (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si {{Lang|de|Führer und Reichskanzler}} (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse {{Lang|de|Reichskanzler}} përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së {{Lang|de|Reichswehr}}-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë {{Lang|de|[[Wehrmacht]]}}-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e {{Lang|de|Reichsbank}}, Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për {{Lang|de|Lebensraum}} në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme ({{Lang|de|Auswärtiges Amt}}), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: {{Lang|de|[[Anschluss]]}} me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në {{Lang|de|Mein Kampf}}.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në ''[[Anshlusi|Anshlus (Anschluss)]]''.{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte {{Lang|de|Fall Grün}}, fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej {{Lang|de|Lebensraum}}-it të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarakundëk r Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot Gdansk) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose {{Lang|de|Sitzkrieg}} ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në ''Rajhshtag'' më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: {{Lang|de|"als Partisanen auszurotten"}} ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus Fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek {{Lang|de|Armeeabteilung Steiner}} (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner . Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në {{Lang|de|Führerbunker}}.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-- Adolf Hitler, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për {{Lang|de|[[Aktion T4]]}}, 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe {{Lang|de|Generalplan Ost}} do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur {{Lang|de|[[Führerprinzip]]}} ([[Führerprinzip|parimin e udhëheqësit]]). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë beqar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Ualter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri dhe demokracikurrë më fashizëmmiliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Burime == {{Reflist|30em}} ax0qr7zjzu2hbbc8d3c84ea2aj1jw0l 2996400 2996399 2026-06-13T15:59:32Z DieliAlla 149013 /* Burime */ 2996400 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në {{Lang|de|[[Führerbunker]]}} në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin {{Lang|de|[[Untermensch]]en}} (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej {{Lang|de|"Hiedler", "Hüttler"|italic=no}}, ose {{Lang|de|"Huettler"|italic=no}}. Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane {{Lang|de|Hütte}} (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se {{Lang|de|Dolchstoßlegende}} ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua {{Lang|de|Verbindungsmann}} (agjent i inteligjencës) i një {{Lang|de|Aufklärungskommando}} (njësia e zbulimit) e {{Lang|de|[[Reichswehr]]}}-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në {{Lang|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}} (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, {{Lang|de|[[Sturmabteilung]]}} (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të {{Lang|de|[[Mein Kampf]]}}, të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e {{Lang|de|Staatskommissar}} (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, {{Lang|de|Mein Kampf}} shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin "{{Lang|de|Hitler über Deutschland}}" ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli {{Lang|de|Ermächtigungsgesetz}} (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht {{Lang|de|Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich}} ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin {{Lang|de|[[Führer|Führer und Reichskanzler]]}} (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si {{Lang|de|Führer und Reichskanzler}} (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse {{Lang|de|Reichskanzler}} përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së {{Lang|de|Reichswehr}}-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë {{Lang|de|[[Wehrmacht]]}}-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e {{Lang|de|Reichsbank}}, Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për {{Lang|de|Lebensraum}} në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme ({{Lang|de|Auswärtiges Amt}}), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: {{Lang|de|[[Anschluss]]}} me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në {{Lang|de|Mein Kampf}}.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në ''[[Anshlusi|Anshlus (Anschluss)]]''.{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte {{Lang|de|Fall Grün}}, fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej {{Lang|de|Lebensraum}}-it të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarakundëk r Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot Gdansk) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose {{Lang|de|Sitzkrieg}} ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në ''Rajhshtag'' më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: {{Lang|de|"als Partisanen auszurotten"}} ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus Fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek {{Lang|de|Armeeabteilung Steiner}} (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner . Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në {{Lang|de|Führerbunker}}.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-- Adolf Hitler, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për {{Lang|de|[[Aktion T4]]}}, 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe {{Lang|de|Generalplan Ost}} do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur {{Lang|de|[[Führerprinzip]]}} ([[Führerprinzip|parimin e udhëheqësit]]). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë beqar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Ualter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri dhe demokracikurrë më fashizëmmiliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Referimet == {{Reflist|30em}} o12u6nbbl1f7acnf52ayp4ur97shgkw 2996402 2996400 2026-06-13T16:15:21Z DieliAlla 149013 2996402 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte [[Lebensraum]] (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në [[Führerbunker]] në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin [[Untermensch|Untermenschen]] (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej "Hiedler", "Hüttler" ose "Huettler". Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane "Hütte" (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se ''Dolchstosslegende'' ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua ''Verbindungsmann'' (agjent i inteligjencës) i një ''Aufklärungskommando'' (njësia e zbulimit) e [[Reichswehr]]-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në ''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, ''[[Sturmabteilung]]'' (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'', të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e ''Staatkommissar'' (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, ''Mein Kampf'' shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin ''Hitler über Deutschland'' ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli ''Ermächtigungsgesetz'' (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht ''Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich'' ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin ''[[Führer|Führer und Reichkanzler]]'' (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si ''Füher und Reichkanzler'' (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse ''Reichkanzler'' përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së Reichswehr-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë [[Wehrmacht]]-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e ''Reichsbank'', Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për {{Lang|de|Lebensraum}} në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme ({{Lang|de|Auswärtiges Amt}}), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: {{Lang|de|[[Anschluss]]}} me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në {{Lang|de|Mein Kampf}}.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në ''[[Anshlusi|Anshlus (Anschluss)]]''.{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte {{Lang|de|Fall Grün}}, fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej {{Lang|de|Lebensraum}}-it të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarakundëk r Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot Gdansk) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose {{Lang|de|Sitzkrieg}} ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në ''Rajhshtag'' më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: {{Lang|de|"als Partisanen auszurotten"}} ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus Fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek {{Lang|de|Armeeabteilung Steiner}} (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner . Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në {{Lang|de|Führerbunker}}.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-- Adolf Hitler, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se {{Lang|de|[[Lebensraum]]}} ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për {{Lang|de|[[Aktion T4]]}}, 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe {{Lang|de|Generalplan Ost}} do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur {{Lang|de|[[Führerprinzip]]}} ([[Führerprinzip|parimin e udhëheqësit]]). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë beqar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Ualter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri dhe demokracikurrë më fashizëmmiliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Referimet == {{Reflist|30em}} 2d87i3aerbfv8p30aqahcuum0ghpmix 2996412 2996402 2026-06-13T17:13:30Z DieliAlla 149013 2996412 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte [[Lebensraum]] (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në [[Führerbunker]] në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin [[Untermensch|Untermenschen]] (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej "Hiedler", "Hüttler" ose "Huettler". Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane "Hütte" (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se ''Dolchstosslegende'' ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua ''Verbindungsmann'' (agjent i inteligjencës) i një ''Aufklärungskommando'' (njësia e zbulimit) e [[Reichswehr]]-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në ''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, ''[[Sturmabteilung]]'' (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'', të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e ''Staatkommissar'' (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, ''Mein Kampf'' shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin ''Hitler über Deutschland'' ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli ''Ermächtigungsgesetz'' (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht ''Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich'' ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin ''[[Führer|Führer und Reichkanzler]]'' (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si ''Füher und Reichkanzler'' (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse ''Reichkanzler'' përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së Reichswehr-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë [[Wehrmacht]]-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e ''Reichsbank'', Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për Lebensraum në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme (''Auswärtiges Amt''), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: [[Anshlusi|Anshlus]] me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në ''Mein Kampf''.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në [[Anshlusi|Anshlus]].{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte ''Fall Grün'', fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej Lebensraumit të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-Polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarak kundër Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot [[Dancigu|Gdansk]]) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose ''Sitzkrieg'' ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në Rajhshtag më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: ''"als Partisanen auszurotten"'' ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek ''Armeeabteilung Steiner'' (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner. Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në ''Führerbunker''.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-Adolf Hitleri, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se [[Lebensraum]] ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për ''Aktion T4'', 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe Generalplan Ost do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur ''[[Führerprinzip]]'' (parimin e udhëheqësit). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë i pamartuar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Uollter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri dhe demokracikurrë më fashizëmmiliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Referimet == {{Reflist|30em}} qfinkdcl3po2h5scnc98tw5c69oo0zh 2996413 2996412 2026-06-13T17:15:15Z DieliAlla 149013 2996413 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte [[Lebensraum]] (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në [[Führerbunker]] në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin [[Untermensch|Untermenschen]] (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej "Hiedler", "Hüttler" ose "Huettler". Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane "Hütte" (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se ''Dolchstosslegende'' ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua ''Verbindungsmann'' (agjent i inteligjencës) i një ''Aufklärungskommando'' (njësia e zbulimit) e [[Reichswehr]]-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në ''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, ''[[Sturmabteilung]]'' (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'', të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e ''Staatkommissar'' (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, ''Mein Kampf'' shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin ''Hitler über Deutschland'' ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli ''Ermächtigungsgesetz'' (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht ''Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich'' ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin ''[[Führer|Führer und Reichkanzler]]'' (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si ''Füher und Reichkanzler'' (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse ''Reichkanzler'' përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së Reichswehr-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë [[Wehrmacht]]-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e ''Reichsbank'', Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për Lebensraum në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme (''Auswärtiges Amt''), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: [[Anshlusi|Anshlus]] me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në ''Mein Kampf''.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në [[Anshlusi|Anshlus]].{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte ''Fall Grün'', fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej Lebensraumit të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-Polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarak kundër Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot [[Dancigu|Gdansk]]) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose ''Sitzkrieg'' ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në Rajhshtag më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: ''"als Partisanen auszurotten"'' ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek ''Armeeabteilung Steiner'' (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner. Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në ''Führerbunker''.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]''<blockquote class="templatequote" id="1670">Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!<ref name="FOOTNOTEMarrus200037">[[Adolf Hitler#CITEREFMarrus2000|Marrus 2000]], p.&nbsp;37.</ref></blockquote>-Adolf Hitleri, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag [[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se [[Lebensraum]] ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për ''Aktion T4'', 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe Generalplan Ost do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur ''[[Führerprinzip]]'' (parimin e udhëheqësit). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë i pamartuar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Uollter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri/dhe demokraci/kurrë më fashizëm/miliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Referimet == {{Reflist|30em}} qphwaylb3mugrl5iotwrpcgsninqxxh 2996416 2996413 2026-06-13T17:44:59Z DieliAlla 149013 2996416 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte [[Lebensraum]] (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në [[Führerbunker]] në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin [[Untermensch|Untermenschen]] (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej "Hiedler", "Hüttler" ose "Huettler". Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane "Hütte" (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se ''Dolchstosslegende'' ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua ''Verbindungsmann'' (agjent i inteligjencës) i një ''Aufklärungskommando'' (njësia e zbulimit) e [[Reichswehr]]-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në ''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' {{Citim2|quote=Ai kishte ardhur në një shtëpi ku nuk kishte qenë kurrë më parë, i veshur me geta, një kapelë të varur me strehë të gjerë dhe mbante një kamzhik kalërimi. ... Më në fund, ai arriti të fillonte një fjalim. Ai foli pa pushim, pafundësisht. Ai predikoi. Ai vazhdoi drejt nesh si një kapelan divizioni në Ushtri. Ne nuk e kundërshtuam aspak, ose guxuam të kundërshtonim në ndonjë mënyrë, por ai filloi të na bërtiste. Shërbëtorët menduan se po na sulmonin dhe nxituan të na mbronin. Kur ai u largua, ne qëndruam në heshtje, të hutuar dhe aspak të argëtuar. Kishte një ndjenjë zhgënjimi, si kur në një tren papritmas zbulon se po ndan një kabinë me një psikotik.}} Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: {{Citim2|quote=Shpërthyem në një tërbim krenarie nacionaliste, në kufi të histerisë. Për minuta të tëra, bërtitëm me gjithë shpirt, me lotët që na rridhnin në faqe: Sieg Heil, Sieg Heil, Sieg Heil! Që nga ai çast, i përkisja Adolf Hitlerit me mish e me shpirt.}} Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, ''[[Sturmabteilung]]'' (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'', të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e ''Staatkommissar'' (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, ''Mein Kampf'' shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: {{Citim2|quote="Pse," e pyeta Hitlerin, "e quan veten Nacional Socialist, meqenëse programi i partisë tënde është pikërisht antiteza e asaj që zakonisht i atribuohet socializmit?" "Socializmi," u përgjigj ai, duke lënë filxhanin e çajit me ashpërsi, "është shkenca e trajtimit të mirëqenies së përbashkët. Komunizmi nuk është socializëm. Marksizmi nuk është socializëm. Marksistët e kanë vjedhur termin dhe ia kanë ngatërruar kuptimin. Do t'ua heq socializmin socialistëve. Socializmi është një institucion i lashtë arian, gjermanik. ... Ne kërkojmë përmbushjen e kërkesave të drejta të klasave prodhuese nga shteti bazuar në solidaritetin racor. Për ne, shteti dhe raca janë një."}} == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin ''Hitler über Deutschland'' ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli ''Ermächtigungsgesetz'' (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht ''Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich'' ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   {{Citim2|quote=Me rrezikun e të qenit sikur po flas budallallëqe, po ju them se lëvizja Nacional Socialiste do të vazhdojë për 1,000 vjet! ... Mos harroni se si qeshën njerëzit 15 vjet më parë kur deklarova se një ditë do të qeverisja Gjermaninë. Ata qeshin edhe tani, me po të njëjtin budallallëk, kur deklaroj se do të qëndroj në pushtet!|personquoted=Adolf Hitleri drejtuar një korrespondenti britanik në Berlin, qershor 1934}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin ''[[Führer|Führer und Reichkanzler]]'' (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si ''Füher und Reichkanzler'' (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse ''Reichkanzler'' përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së Reichswehr-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë [[Wehrmacht]]-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e ''Reichsbank'', Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === [[Skeda:Adolf_Hitler-_Speech_at_Krupp_Factory_in_Germany_(1935)_-_British_Pathé.webm|parapamje|Hitleri duke mbajtur një fjalim në fabrikën Krup në Esen, Gjermani, 1935.]] Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për Lebensraum në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme (''Auswärtiges Amt''), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: [[Anshlusi|Anshlus]] me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në ''Mein Kampf''.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në [[Anshlusi|Anshlus]].{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte ''Fall Grün'', fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej Lebensraumit të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-Polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarak kundër Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot [[Dancigu|Gdansk]]) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose ''Sitzkrieg'' ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në Rajhshtag më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: ''"als Partisanen auszurotten"'' ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek ''Armeeabteilung Steiner'' (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner. Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në ''Führerbunker''.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]'' {{Citim2|quote=Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!|personquoted=Adolf Hitleri, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag}}[[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se [[Lebensraum]] ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për ''Aktion T4'', 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe Generalplan Ost do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur ''[[Führerprinzip]]'' (parimin e udhëheqësit). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë i pamartuar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Uollter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri/dhe demokraci/kurrë më fashizëm/miliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Referimet == {{Reflist|30em}} fga3r2pm5wcavsn2uu8dplm7s0dbuvu 1 296300 2996518 2179744 2026-06-14T11:30:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996518 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demografia e Skocisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2169436 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070927205549/http://www.gro-scotland.gov.uk/census/censushm/censcr02/census-user-needs-and-legislation/cenrep10.html për lidhjen http://www.gro-scotland.gov.uk/census/censushm/censcr02/census-user-needs-and-legislation/cenrep10.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070905013846/http://www2.arts.gla.ac.uk/SESLL/STELLA/STARN/lang/GAELIC/focus.htm për lidhjen http://www2.arts.gla.ac.uk/SESLL/STELLA/STARN/lang/GAELIC/focus.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 01:40 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demografia e Skocisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179743 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080421030239/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/2007-news/scotlands-mid-year-population-estimates.html për lidhjen http://www.gro-scotland.gov.uk/press/2007-news/scotlands-mid-year-population-estimates.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2021 09:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demografia e Skocisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996517 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141008052918/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939 për lidhjen http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 13:30 (CEST) poygbyx2fz168k51ddhk1qd5pk02nk8 0 300322 2996388 2958322 2026-06-13T13:31:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996388 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Territoret palestineze | native_name = الأراضي الفلسطينية<br />''al-Arāḍī al-Filasṭīniyya'' | common_name = Territoret palestineze | image_map = File:State_of_Palestine_(orthographic_projection).svg | map_width = 220px | image_map2 = Occupied Palestinian Territories.jpg | map_caption2 = Territoret palestineze sipas një përkufizimi të bazuar në [[Vija e Gjelbër (Izrael)|Vijën e Gjelbër]] | demonym = {{hlist |[[Palestinezët|Palestinez]] |[[Kolonët izraelitë|Kolonët izraelitë/hebrenj]]}} | languages = {{hlist|[[Gjuha arabe|Arabisht]]|[[Gjuha hebraike|Hebraisht]]|[[Gjuha angleze|Anglisht]]}} | languages_type = Gjuhët | largest_settlement_type = Qytetet | largest_settlement = {{hlist |[[Gaza (qytet)|Gaza]] |[[Hebron]] |[[Nablus]] |[[Khan Yunis]] |[[Jeruzalemi Lindor]]<ref group="note">[http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_11x&CYear=2012 Dokumentacioni] izraelit ofron shifra të popullsisë për të gjithë Jerusalemin pa dhënë informacion specifik për Jeruzalemin Lindor.</ref>}} | area_km2 = 6,220 | area_sq_mi = 2,402 | percent_water = 3.5 | area_label2 = [[Bregu Perëndimor]] | area_data2 = 5,860&nbsp;km²<ref name="CIAwe">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/|title=CIA – The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=28 nëntor 2012|archive-date=22 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/|url-status=dead}}</ref><br />{{nowrap|(nga të cilat [[Deti i Vdekur]]: 220&nbsp;km²)}} | area_label3 = [[Rripi i Gazës]] | area_data3 = 360&nbsp;km²<ref name="CIAgz">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/|title=CIA – The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|language=en|access-date=28 nëntor 2012|archive-date=12 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip|url-status=dead}}</ref> | area_footnote = | ethnic_groups = {{hlist |[[Palestinezët]]|[[Hebrenjtë]]|[[Samaritanët]]}} | population_census = 3,719,189 (Pal.)<ref name="Ref_pop">{{cite web|url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm|access-date=20 prill 2023|website=State of Palestine Central Bureau of Statistics|title=Estimated Population in the Palestinian Territory Mid-Year by Governorate, 1997–2016|language=en|archive-date=8 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="pna_rel">{{cite web|url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf|language=en|access-date=20 prill 2023|website=pcbs.gov.ps|title=Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS). On the Eve of International Population Day 11/7/2009|archive-date=20 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120200330/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_census_year = 2007 | population_label2 = Palestinezët (2016) | population_data2 = 4,816,503<ref name="Ref_pop"/> | population_label3 = Settlers (2012) | population_data3 = 564,000<ref name="PCBS_settlements_2012">[http://pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf ''Israeli Settlements in Palestine—Annual Statistical Report 2012''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115012105/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf |date=15 nëntor 2014 }}, Table 2, p. 48. Palestinian Central Bureau of Statistics, August 2013</ref> | population_density_km2 = 654<ref name="pna_rel"/> | population_density_sq_mi = 1,694 | HDI_year = 2010 | HDI = 0.645 <!--vetëm numrat--> | HDI_ref =<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/Lets-Talk-HD-HDI_2010.pdf|title=Human Development Reports|publisher=Hdr.undp.org|language=en|access-date=2016-06-10|archive-date=15 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115032934/http://hdr.undp.org/en/media/Lets-Talk-HD-HDI_2010.pdf|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = 97th | currency = {{unbulleted list |[[Paundi egjiptian]]^a ([[ISO 4217|EGP]]) |[[Shekel i ri izraelit]]^b (ILS) |[[Dinari jordanez]]^c (JOD)}} | iso3166code = PS | time_zone = [[Zona kohore në Evropën Lindore|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Ora Verore e Evropës Lindore|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | calling_code = [[+970]]^d | cctld = {{unbulleted list |[[.ps]] |[[فلسطين.]]}} | footnote_a = Përdoret në [[Rripi i Gazës|Rripin e Gazës]] që nga viti 1951. | footnote_b = Përdoret që nga viti 1985. | footnote_c = Përdoret në [[Bregu Perëndimor|Bregun Perëndimor]] që nga viti 1950. | footnote_d = [[Numrat telefonik në Izrael|+972]] gjithashtu përdoret. }} '''Territoret palestineze''' janë dy rajonet e ish-[[Mandati britanik i Palestinës|Mandatit Britanik për Palestinën]] që janë [[Pushtimi ushtarak|pushtuar ushtarakisht]] nga [[Izraeli]] që nga [[Lufta Gjashtë Ditore]] e vitit 1967, përkatësisht: [[Bregu Perëndimor]] (përfshirë [[Jeruzalemi Lindor|Jeruzalemin Lindor]]) dhe [[Rripi i Gazës|Rripin e Gazës]]. [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]] (GJND) i ka referuar Bregut Perëndimor, përfshirë Jeruzalemin Lindor, si '''Territori i Pushtuar Palestinez''', dhe ky term është përdorur si përkufizim ligjor nga GJND në opinionin e saj këshillues të korrikut 2004.<ref>{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1671.pdf|title=Archived copy|access-date=2010-07-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706021237/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1671.pdf|language=en|archive-date=6 korrik 2010}} "International Court of Justice Reports of Judgments, Advisory Opinions and Orders – Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory Advisory Opinion of 9 July 2004 ". Retrieved 11 August 2013</ref><ref>{{cite journal|first1=Orna|last1=Ben-Naftali|first2=Aeyel M.|last2=Gross|first3=Keren|last3=Michaeli|title=Illegal Occupation:Framing the Occupied Palestinian Territory|journal=Berkeley Journal of International Law|volume=23|issue=3|year=2005|language=en|page=552|url=https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil|quote="gradually substituting the terms....Palestinian occupied territories|access-date=7 shtator 2023|archive-date=1 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401053636/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil|url-status=dead}}</ref> Termi ''territor i pushtuar palestinez'' u përdor nga [[Kombet e Bashkuara]] dhe organizata të tjera ndërkombëtare midis tetorit 1999<ref>{{cite web|url=http://www.iso.org/iso/newsletter_v-2_palestinian_territory_occupied.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722001642/http://www.iso.org/iso/newsletter_v-2_palestinian_territory_occupied.pdf|url-status=dead|archive-date=22 korrik 2011|language=en|date=22 korrik 2011|title=RE: Inclusion of new country name and code elements|publisher=International Organization for Standardization}}</ref> dhe dhjetorit 2012 për t'iu referuar zonave të kontrolluara nga [[Autoriteti Kombëtar Palestinez]], por që nga viti 2012, kur [[Palestina]] u pranua si një nga shtetet e saj vëzhguese joanëtare, Kombet e Bashkuara filluan të përdorin ekskluzivisht emrin [[Shteti i Palestinës]].<ref>{{Cite book|last=Le More|first=Anne|title=International assistance to the Palestinians after Oslo: political guilt, wasted money|publisher=[[Routledge]]|year=2008|isbn=978-0-415-45385-1|language=en|series=Routledge studies on the Arab-Israeli conflict|volume=1|location=London and New York|page=27}}</ref><ref name="UNOCHADec2009">{{cite web|date=dhjetor 2009|title=December Overview|url=http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_the_humanitarian_monitor_2010_01_18_english.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216063443/http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_the_humanitarian_monitor_2010_01_18_english.pdf|archive-date=16 shkurt 2010|access-date=3 janar 2010|publisher=[[UNOCHA]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=30 gusht 2016|title=Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem: Report of the Secretary-General (UN Doc. A/71/364)|url=https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/71/364|access-date=29 nëntor 2016|publisher=United Nations|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Le More|first=Anne|title=International assistance to the Palestinians after Oslo: political guilt, wasted money|publisher=[[Routledge]]|year=2008|isbn=978-0-415-45385-1|language=en|series=Routledge studies on the Arab-Israeli conflict|volume=1|location=London and New York|page=29}}</ref> [[Bashkimi Evropian]] (BE) miraton gjithashtu termin ''territor i pushtuar palestinez'',<ref>{{cite web|date=4 nëntor 2016|title=European Union, Trade in goods with Occupied Palestinian Territory|url=https://webgate.ec.europa.eu/isdb_results/factsheets/country/details_occupied-palestinian-territory_en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528064232/https://webgate.ec.europa.eu/isdb_results/factsheets/country/details_occupied-palestinian-territory_en.pdf|archive-date=2019-05-28|url-status=live|access-date=29 nëntor 2016|publisher=European Commission / Directorate-General for Trade|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=18 janar 2016|title=Council conclusions on the Middle East Peace Process|url=http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/01/18-fac-conclusions-mepp/|language=en|access-date=29 nëntor 2016|publisher=Council of the European Union|quote=The Council highlights the importance of unhindered work of civil society both in Israel and the occupied Palestinian territory and follows recent developments in this regard with concern.}}</ref> me një term paralel '''territore të Autoritetit Palestinez'''<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:92003E001338|title=WRITTEN QUESTION E-1338/03 by Maurizio Turco (NI) and Marco Cappato (NI) to the Council. Persecution of homosexuals in the Palestinian Authority territories and Israeli expulsions of Palestinian homosexuals.|website=Official Journal 051 E , 26/02/2004, p. 0078|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=7530&lang=en|title=CONTRIBUTION to the debate on the situation in the Middle East concerning economic reconstruction and development, with particular reference to the Palestinian Authority territories|website=assembly.coe.int|language=en}}</ref><ref>[https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-207373/ Request for Partner for Democracy status with PACE submitted by the Palestinian National Council – Report/Non-UN document: 5.Participation of Palestinian representatives in Council of Europe activities] 15 September 2011.</ref> që përdoret gjithashtu herë pas here. Qeveria e Izraelit dhe mbështetësit e saj përdorin etiketën "territore të diskutueshme" në vend të saj.<ref>{{cite web|title=Occupied Territories or Disputed Territories?|url=https://jcpa.org/article/occupied-territories-or-disputed-territories/|website=Jerusalem Center for Public Affairs|language=en|access-date=27 qershor 2023}}</ref> == Kufijtë == {{Kryesor|Kufijtë e Izraelit}} Territoret palestineze përbëhen nga dy zona të dallueshme: Bregun Perëndimor (përfshirë Jeruzalemin Lindor) dhe Rripin e Gazës. Megjithëse kufijtë zakonisht quhen "kufijtë e vitit 1967", ata janë historikisht linjat e armëpushimit sipas [[Marrëveshjet e Armëpushimit të vitit 1949|Marrëveshjeve të Armëpushimit të vitit 1949]], të cilat i dhanë fund [[Lufta Arabo-Izraelite 1948|Luftës Arabo-Izraelite të vitit 1948]] dhe zakonisht quhen [[Vija Jeshile (Izrael)|Vija e Gjelbër]]. Linjat e armëpushimit të vitit 1949 u deklaruan shprehimisht si linja armëpushimi, dhe jo kufij ndërkombëtarë. Disa negociatorë palestinezë kanë pretenduar një kthim në ato linja si kufijtë e një shteti të ardhshëm palestinez, ndërsa Hamasi nuk e njeh fare shtetin e Izraelit.<ref name="untreaty1">{{cite web|url=http://legal.un.org/ola/Default.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928083906/http://untreaty.un.org/unts/144078_158780/11/6/4045.pdf|url-status=dead|title=United Nations – Office of Legal Affairs|archive-date=28 shtator 2011|publisher=United Nations|language=en}}</ref> [[Lidhja Arabe]] i ka mbështetur këta kufij si kufijtë e [[Shteti i Palestinës|shtetit të ardhshëm të Palestinës]] në [[Nisma Arabe e Paqes|Nismën Arabe të Paqes]] të vitit 2002. Kufiri lindor i Bregut Perëndimor është kufiri me [[Jordania|Jordaninë]]. [[Traktati i paqes Izrael-Jordani]] e përcaktoi atë kufi si kufi ndërkombëtar dhe Jordania hoqi dorë nga të gjitha pretendimet për territorin në perëndim të tij. Segmenti kufitar midis Jordanisë dhe Bregut Perëndimor u la i papërcaktuar në pritje të një marrëveshjeje përfundimtare për statusin e territorit.<ref name="untreaty1" /> Kufiri jugor i Rripit të Gazës është kufiri me [[Egjipti]]n. Egjipti hoqi dorë nga të gjitha pretendimet për të zbritur në veri të kufirit ndërkombëtar, duke përfshirë Rripin e Gazës, në [[Traktati i paqes Egjipt-Izrael|traktatin e paqes Egjipt-Izrael]]. Palestinezët nuk ishin palë në asnjërën marrëveshje. Rripi i Gazës kufizohet nga [[Deti Mesdhe]]. Kufiri natyror gjeografik i Bregut Perëndimor, siç nënkupton edhe emri, është [[lumi Jordan]]. Territoreve i përkasin ujërat territoriale të Rripit të Gazës dhe pjesës së [[Deti i Vdekur|Detit të Vdekur]] midis Bregut Perëndimor dhe vijës kufitare të Jordanisë të cilat gjithashtu kontrollohen plotësisht nga Izraeli. == Demografia == === Feja === Shumica dërrmuese e palestinezëve janë [[Myslimanët|myslimanë]]. Pothuajse e gjithë popullata [[Islami në Palestinë|myslimane palestineze]] është [[Islami Synit|sunite]], megjithëse disa dhjetëra të konvertuar në [[Ahmedijati|Islamin Ahmedijat]] banojnë në Bregun Perëndimor.<ref>{{cite web|url=https://www.rabwah.net/myths-facts-israel-palestine-conflict-ahmadiyya-qadiani/|title=Myths & Facts: Israel-Palestine conflict and the Ahmadiyya|language=en|access-date=17 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927051624/https://www.rabwah.net/myths-facts-israel-palestine-conflict-ahmadiyya-qadiani/|archive-date=27 shtator 2016|url-status=dead}}</ref> Sipas Kushtetutës Palestineze, neni 4: "Islami është feja zyrtare e Palestinës. Duhet të ruhet respekti për shenjtërinë e të gjitha feve të tjera hyjnore".<ref>{{cite web|url=http://www.palestinianbasiclaw.org/basic-law/2003-amended-basic-law|title=2003 Amended Basic Law|date=17 shkurt 2008|language=en}}</ref> Të krishterët përbëjnë rreth 1-2% të popullsisë së territoreve palestineze.<ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689|title=Declining Palestinian Christian Population Fears Its Churches Are Turning into Museums|agency=Reuters|newspaper=Haaretz|language=en|access-date=7 shtator 2023|archive-date=4 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904223027/http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689|url-status=dead}}</ref> Popullsia e krishterë e Gazës vlerësohet në rreth 3,000<ref>[http://imeu.org/article/palestinian-christians-in-the-holy-land Palestinian Christians in the Holy Land – IMEU]</ref> Ka gjithashtu rreth 370 [[samaritanë]] në fshatin [[Kiryat Luza]] në Bregun Perëndimor në [[Mali Gerizim|malin Gerizim]], të cilët kanë shtetësi palestineze dhe izraelite.<ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.com/israeli-election-preview-samaritans-caught-between-two-votes-1028684|title=Israeli Election Preview: The Samaritans, Caught Between Two Votes|newspaper=International Business Times|date=21 janar 2013|language=en}}</ref> Numri i kolonëve hebrenj në Bregun Perëndimor vlerësohet në 341 000 në fund të vitit 2012 dhe mbi 200 000 në Jeruzalemin Lindor.<ref>{{cite web|url=http://www.timesofisrael.com/a-look-at-israeli-settlers-by-the-numbers/|title=A look at Israeli settlers, by the numbers|website=[[The Times of Israel]]|language=en}}</ref> === Gjuhët === [[Arabishtja]] është gjuha zyrtare në [[Shteti i Palestinës|Shtetin e Palestinës]].<ref>The [http://www.palestinianbasiclaw.org/2003-amended-basic-law Palestine Basic Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118034917/http://www.palestinianbasiclaw.org/2003-amended-basic-law |date=18 January 2012 }}, approved by the PLC in March 2003, states in article 4 that "Arabic shall be the official language."</ref> [[Arabishtja palestineze]] është gjuha popullore. [[Hebraishtja]] dhe [[anglishtja]] fliten gjerësisht. 16.1% e popullsisë janë kolonë izraelitë të cilët kryesisht flasin hebraisht si gjuhën e tyre amtare, dhe hebraishtja është gjithashtu një gjuhë e dytë ose e tretë për shumë palestinezë.<ref>{{cite web|url=http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/palestine.htm|title=Palestine|publisher=Tlfq.ulaval.ca|language=en|access-date=3 janar 2013|archive-date=8 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208130252/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/asie/palestine.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|last=Barahona|first=Ana|title=Bearing Witness – Eight weeks in Palestine|publisher=Metete|location=London|language=en|isbn=978-1-908099-02-0|year=2013|page=80}}</ref> == Ndarjet administrative == Kushtetuta e Lidhjes së Shteteve Arabe thotë se ekzistenca dhe pavarësia e Palestinës nuk mund të vihet në dyshim ''de jure'' edhe pse shenjat e jashtme të kësaj pavarësie kanë mbetur të mbuluara si rezultat i forcës madhore.<ref>Henry G. Schermers and Niels M. Blokker, International Institutional Law, Hotei, 1995–2004, {{ISBN|90-04-13828-5}}, page 51</ref> Lidhja mbikëqyri kujdestarinë [[egjipti]]ane të qeverisë palestineze në Gaza pas përfundimit të Mandatit Britanik dhe siguroi garanci nga Jordania se Akti i Bashkimit i vitit 1950 ishte "pa paragjykim ndaj zgjidhjes përfundimtare".<ref name="WhitemanII">Marjorie M. Whiteman, Digest of International Law, vol. 2, US State Department (Washington, DC: U.S. Government Printing Office, 1963) pages 1163–68</ref><ref>See paragraph 2.20 of the Written Statement submitted by the Hashemite Kingdom of Jordan {{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1559.pdf|title=Archived copy|access-date=2010-06-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511134718/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1559.pdf|language=en|archive-date=11 maj 2011}}</ref> Me deklaratën e vitit 1988, KKP fuqizoi këshillin e saj qendror për të formuar një qeveri në mërgim kur ishte e përshtatshme dhe i bëri thirrje komitetit ekzekutiv të kryente detyrat e qeverisë në mërgim deri në themelimin e saj. Sipas kushteve të Marrëveshjes së Oslos të nënshkruar ndërmjet Izraelit dhe [[Organizata Çlirimtare e Palestinës|PLO]], kjo e fundit mori kontrollin mbi zonën e Jerikos në Bregun Perëndimor dhe Rripin e Gazës më 17 maj 1994. Më 28 shtator 1995, pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Përkohshme izraelito-palestineze në Bregun Perëndimor dhe Rripin e Gazës, forcat ushtarake izraelite u tërhoqën nga qytetet [[Nablus]], [[Ramallah]], [[Jeriko|Jeriho]], [[Xhenin]], [[Tulkarem]], [[Kalkilja]] and [[Bethlehem]] në Bregun Perëndimor. Në dhjetor 1995, PLO gjithashtu mori përgjegjësinë për administratën civile në 17 zona në [[Hebron]]. Ndërsa PLO mori këto përgjegjësi si rezultat i Oslos, një organ i ri i përkohshëm administrativ u krijua si rezultat i Marrëveshjeve për të kryer këto funksione në terren: Autoriteti Kombëtar Palestinez (PNA). Një analizë që përshkruan marrëdhëniet midis PLO, PNA (PA), Palestinës dhe Izraelit në dritën e marrëveshjeve të përkohshme të përcaktuara në Marrëveshjet e Oslos fillon duke deklaruar se, "Palestina mund të përshkruhet më së miri si një shoqëri kalimtare midis AP dhe PLO." Më tej shpjegon se ky asociacion kalimtar i jep përgjegjësisë së AP-së për qeverisjen vendore dhe përgjegjësisë së PLO-së për përfaqësimin e popullit palestinez në arenën ndërkombëtare, ndërkohë që e ndalon atë të lidhë marrëveshje ndërkombëtare që prekin statusin e territoreve të pushtuara. Kjo situatë thuhet se pranohet nga popullsia palestineze për aq sa shihet si një marrëveshje e përkohshme. Që nga [[Beteja e Gazës (2007)]], dy territoret e veçanta, Rripi i Gazës dhe Bregu Perëndimor, janë të ndarë në një udhëheqje të Hamasit në Rripin e Gazës dhe një udhëheqje civile të Fatahut në zonat autonome të Bregut Perëndimor. Secili e sheh veten si administrator të të gjitha territoreve palestineze dhe nuk e njeh tjetrin si qeveri zyrtare të territoreve. Prandaj, territoret palestineze de facto janë ndarë në dy entitete. [[Skeda:Palestine election map.PNG|parapamje|[[Guvernoratet e Autoritetit Kombëtar Palestinez]]]] === Guvernoratet === {{Kryesor|Guvernoratet e Palestinës}} Pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Oslos, territoret palestineze u ndanë në 16 guvernorate nën juridiksionin e Autoritetit Kombëtar Palestinez. Që nga viti 2007 ka dy qeveri që pretendojnë të jenë qeveria legjitime e Autoritetit Kombëtar Palestinez, një me qendër në Bregun Perëndimor dhe një me bazë në Rripin e Gazës. == Shënime == {{reflist|group=note}} == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Territoret palestineze| ]] [[Kategoria:Gjeografia e Palestinës (rajon)|*]] [[Kategoria:Territoret e diskutueshme në Azi]] [[Kategoria:Politika palestineze|Territore]] [[Kategoria:Konflikti izraelito-palestinez|Territore]] [[Kategoria:Lindja e Mesme]] [[Kategoria:Azi Perëndimore]] 7dy708lvqznuiieun54ts66g9wrof7t 0 302601 2996457 2958643 2026-06-14T00:38:38Z Ponor 41272 [[:m:Community_Wishlist/W550]] – duplicate ref bug 2996457 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Lar gibbon<ref name="MSW3">{{MSW3 Primates | id = 12100761 | pages=179–180}}</ref>|status=EN|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn">{{cite iucn|author1=Brockelman, W.|author2=Geissmann, T.|title=''Hylobates lar''|year=2020|page=e.T10548A17967253|access-date=27 korrik 2020}}</ref>|image=Hylobates lar pair of white and black 01.jpg|image_caption=[[Austria]], në [[Kopsht zoologjik]]|genus=Hylobates|species=lar|authority=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1771)|range_map=Lar Gibbon area.png|range_map_caption=Lar gibbon range}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Lar gibbon<ref name="MSW3" /> |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |in [[Austria]], at the [[Zoo Salzburg]] |- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" ! colspan="2" |<div style="text-align: center">[[Conservation status]]</div> |- | colspan="2" |<div style="text-align: center">[[File:Status_iucn3.1_EN.svg|lidhje=|alt=|frameless]]<br /><br />[[Endangered species (IUCN status)|Endangered]] <small>&nbsp;([[IUCN Red List|IUCN 3.1]])<ref name="iucn" /></small></div> |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|lidhje=Template:Taxonomy/Hylobates| edit ]]</span> |- |Mbretëria: |[[Animal|Animalia]] |- |Kategoria: |[[Chordate|Chordata]] |- |Klasa: |[[Mammal|Mammalia]] |- |Mjedisi: |[[Primate|Primates]] |- |Nënmjedisi: |[[Haplorhini]] |- |Nënlloji: |[[Simian|Simiiformes]] |- |Familja |[[Gibbon|Hylobatidae]] |- |Gjinia: |''[[Hylobates]]'' |- |Specie: |<div class="species" style="display:inline">'''''H.&nbsp;lar'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Binomial nomenclature|Binomial name]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Hylobates lar''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1771)</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |Lar gibbon range |} [[Category:Articles with 'species' microformats]] '''Giboni lar''' ''(Hylobates lar),'' i njohur gjithashtu si '''Gibon me duar të bardhë''' është [[Primatët|primat]] i rrezikuar e familjes Gibon, Hylobatidae. Ai është një nga gibonët më të njohur dhe shpeshherë mbahet në robëri. == Taksonomia == Ekzistojnë pesë nënlloje të gibonit:<ref name="MSW3" /><ref name="Geissmann">{{Cito web|last=Geissmann|first=Thomas|title=Gibbon Systematics and Species Identification|url=http://gibbons.de/main/system/intro.html|access-date=2006-04-13}}</ref> * Gibon i Malajzisë ( ''H. l. Lar'' ) * Marangozi Gibon ( ''H. l.'' Carpenteri) * Gibon qendror ( ''H. l. Entelloides'' ) * Lar gibbon Sumatran ( ''H. l. Vestitus'' ) * Yunnan lar gibbon ( ''H. l. Yunnanensis'' (ndoshta i zhdukur)) == Përshkrimi fizik == [[Skeda:Flickr_-_Shinrya_-_Tokyo_Zoo.jpg|majtas|parapamje| Pamje e kokës]] Gëzofi i gibonit lar ka ngjyrë të zezë në kafe të errët dhe të lehtë si dhe ngjyrë rëre. Duart dhe këmbët kanë ngjyrë të bardhë, gjithashtu një unazë me flokë të bardhë rrethon fytyrën e zezë. Si meshkujt dhe femrat mund të kenë të gjitha variantet e ngjyrave dhe nuk ndryshojnë në madhësi. Gibonët lar janë brakiatorë dhe lëvizin e lëkunden nëpër pyll vetëm duke përdorur krahët e tyre. Kjo lloj këtë mënyrë lëvizjeje bën që giboni lar dorëbardhë ka gishta të lakuar, duar të zgjatura, krahë jashtëzakonisht të gjata dhe këmbë relativisht të shkurtra, duke i dhënë atij një indeks ndërmembral prej 129.7, një nga [[primatët]] më të lartë.<ref name="Rowe, Noel 1996">Rowe, Noel.</ref> Ashtu si të gjithë majmunët, numri i rruazave kaudale është zvogëluar në mënyrë drastike duke rezultuar në humbjen e një [[Bishti (biologji)|bishti]] funksional. Gibonët kanë vithe të forta dhe kockore, të njohura si kallogjitë iskiale. == Shpërndarja dhe habitati == [[Skeda:White-handed_Gibbon.jpg|djathtas|parapamje|220x220px| Ngjitja e gibonit që tregon gëzofin më të errët të disa majmunëve]] Gibonët lar jetojnë në një habitat nga veriu në jug në krahasim me e tjera të gibonëve.<ref>{{Cite book|last=Barlett|first=T.Q.|url=https://www.researchgate.net/publication/227106090|title=Intragroup and intergroup social interactions in white-handed gibbons.|publisher=Int J Primatol|year=2003|pages=239–59}}</ref> Ato gjenden në Indonezi, Laos, Malajzi, Mianmar dhe Tajlandë.<ref>{{Cite book|last=Brandon-Jones|first=D|title=Asian primate classification|publisher=Int J Primatol|year=2004|pages=97–164}}</ref> Mjedisii tyre historikisht është shtrirë nga [[Kina]] Jugperëndimore në [[Tajlanda|Tajlandë]] dhe [[Birmania|Burma në]] jug deri në tërë Gadishullin Malaj në pyjet tropikale primare dhe dytësore. Gjithashtu gjenden edhe në pjesën veriperëndimore të ishullit të [[Sumatra|Sumatrës]] . Sidomos, në dekadat e fundit mjedisi kontinental është zvogëluar dhe fragmentuar. Gibonët e mëdhenj ka të ngjarë të zhduken në Kinë, por nëse ato ende ekzistojnë, ato do të gjenden vetëm në jugperëndim të Junanit, në mjedisin e tyre të dikurshëm.<ref>{{Cite book|last=Brandon-Jones D, Eudey AA, Geissmann T Groves CP, Melnick DJ, Morales JC, Shekelle M, Stewart|title=Asian primate classification|publisher=Int J Primatol|year=2004|pages=97–164}}</ref> Gibonët lar zakonisht gjendet në pyllin e ultësirës dipterokarp, duke përfshirë pyjet primare të ultësirës dhe ato nënmalore, pyllin e përzier me bambu, dhe pyllin sezonal me gjelbërim të përhershëm. Zakonisht ata nuk gjenden në vende më të larta se 1200 metra mbi nivelin e detit.<ref>{{Cite book|last=Chivers DJ|title=The siamang and the gibbon in the Malay Peninsula.|publisher=Gibb Siam 1|year=1972|pages=103–35}}</ref> Gjinia e gibonit lar është shumë alopatrike, zakonisht e ndarë nga lumenj të mëdhenj. Si rezultat, mjedisi i tyre shtrihet përmes Mianmarit jugor dhe lindor, por vetëm në lindje të lumit Saluen. Ata gjithashtu gjenden në Gadishullin Malaj. Gibonët lar gjithashtu ekzistojnë në perëndim të lumit Mekong në Laosin veriperëndimor dhe Sumatrën veriore.<ref>{{Cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/225770816|title=Dispersal, pair formation and social structure in gibbons (Hylobates lar).|vauthors=Brockelman WY, Reichard U, Treesucon U, Raemaekers JJ|publisher=Behav Ecol Sociobiol 42|year=1998|pages=329–39}}</ref> Ata mund të gjenden duke jetuar në harmoni me disa primatë dhe majmunë të tjerë, duke përfshirë orangutanët ( ''Pongo pygmaeus'' ), siamangët( ''S. syndactylus'' ), gibonë të grumbulluar (''Hylobates pileatus'' ) langura ngjyrë vjollcë ( ''Trachypithecus'' spp.), languri i Tomasit ( ''Presbytis thomasi'' ), ''lori i ngadaltë (Nycticebus coucang'' ) dhe disa makaka ( ''Macaca'' spp. )<ref>{{Cite book|last=Ellefson JO|title=A natural history of white-handed gibbons in the Malayan peninsula.|publisher=Gibb Siam 3|year=1974|pages=1–136}}</ref> Në Tajlandë, gibonët lar me gjasë numërohen midis 15,000 dhe 20,000, megjithëse mund të ketë deri në 10 në Kinë, nëse ka.<ref>{{Cite journal|last=Geissmann|first=T.|year=2007|title=Status reassessment of the gibbons: results of the Asian primate red list workshop 2006|journal=Gibbon Journal|volume=3|pages=5–15|citeseerx=10.1.1.694.8483}}</ref> == Dieta dhe dhëmbët == [[Skeda:Someone_a_carrot%3F%3F_(4032566062).jpg|djathtas|parapamje| Një gibon që ha karrota]] Giboni lar konsiderohet i paqëndrueshëm me fruta që përbën 50% të dietës së tij, por gjethet (29%) janë një pjesë e konsiderueshme, me insektet (13%) dhe lulet (9%) që formojnë pjesën e mbetur.<ref name="Rowe, Noel 1996">Rowe, Noel.</ref> Në natyrë, giboni lar do të hajë një larmi të madhe ushqimesh, duke përfshirë fiq dhe fruta të tjerë të vegjël, të ëmbël, fruta liana, fruta pemësh dhe manaferra, si dhe gjethe të reja, sytha dhe lule, lastarë të rinj, hardhi, lastarë hardhi insektet, përfshirë mantidat dhe grerëzat, madje edhe vezët e zogjve.<ref>{{Cite book|last=Carpenter CR.|title=A field study in Siam of the behavior and social relations of the gibbon (Hylobates lar).|publisher=Comp Psychol Mono 16|year=1940|pages=1–212}}</ref> Gjatë muajve të verës, kur fiqtë dhe gjethet janë më pak të disponueshëm, konsumi i insekteve rritet njëzet herë në krahasim me dimrin.<ref name="bartlett">{{Cite book|last=Bartlett TQ.|title=The gibbons of Khao Yai: seasonal variation in behavior and ecology. Upper Saddle River|publisher=Pearson Prentice Hall.|year=2009|pages=170}}</ref> Formula dentare e tij është 2.1.2.3 2.1.2.3, formula përgjithësuar për majmunët e Vjetër Botërore dhe majmunëve (duke përfshirë edhe [[Njeriu|njerëzit]] ). Arkada dentare është në formë U, dhe [[Nofulla e poshtme|mandibula]] është e hollë dhe e lehtë. Prerësit janë të gjerë dhe të rrafshët, ndërsa molarët kanë kuspe të ulëta, të rrumbullakosura me smalt të trashë. Karakteristika më e dukshme e dhëmbëzimit të ''Hylobates lar'' është prania e qenve të mëdhenj, të ngjashëm me kamë, në nofullën e sipërme dhe të poshtme. Këto qen nuk janë [[Dimorfizmi gjinor|dimorfikë seksualisht]] . == Sjellja == [[Skeda:Description_iconographique_comparée_du_squelette_et_du_système_dentaire_des_mammifères_récents_et_fossiles_(Hylobates_lar).jpg|majtas|parapamje| Skeleti]] [[Skeda:Gibbon_à_mains_blanches_(Zoo_de_Lille_Nord).jpg|parapamje| Një gibon lar që po luan në litar në kopshtin zoologjik Lille, Francë]] Gibonët lar janë ditorë, jetojnë në pemë e në pyjet e shiut. Gibonët lar janë zakonisht aktivë për një mesatare prej 8.7 orë në ditë, duke lënë vendet e tyre të gjumit menjëherë gjatë lindjes së diellit dhe duke hyrë në pemë duke fjetur mesatarisht 3.4 orë para perëndimit të diellit. Mesatarisht, gibonët lar i kalojnë ditët e tyre duke u ushqyer (32.6%), duke pushuar (26.2%), duke udhëtuar (24.2%), në aktivitete sociale (11.3%), duke vokalizuar (4.0%) dhe në takime ndërmjet grupeve (1.9%), megjithëse aktuale proporcionet e aktiviteteve mund të ndryshojnë ndjeshëm gjatë vitit.<ref name="bartlett" /> Ata rrallë vijnë në tokë, në vend që të përdorin krahët e tyre të gjatë për të kapërcyer pemët. Me duart e tyre të tëri, ata mund të lëvizin me shpejtësi të madhe, duke u lëkundur nga degët. Megjithëse ata rrallë vijnë në tokë natyrshëm, ndërsa janë atje, ata ecin në mënyrë bipedale me krahët e ngritur mbi kokat e tyre për ekuilibër. Organizimi i tyre shoqëror është i dominuar nga çifte familjare monogame, me një mashkull dhe një femër, së bashku me pasardhësit e tyre. Kur një i ri arrin pjekurinë seksuale, ai përjashtohet nga njësia familjare. Sidoqoftë, ky konceptim tradicional ka hyrë në vëmendje. Studimet afatgjata të kryera në Parkun Kombëtar Khao Yai në Tajlandë sugjerojnë që sistemi i tyre i çiftëzimit është disi fleksibël, duke përfshirë kopulime ekstra palësh, ndryshime partneresh dhe grupime [[Poliandria|poliandroze.]]<ref>{{Cite book|last=Sommer, V.|title=Primate Males|last2=Reichard, U.|publisher=Cambridge University Press|year=2000|editor-last=P. Kappeler|location=Cambridge|pages=159–168|chapter=Rethinking Monogamy: The Gibbon Case}}</ref> Kjo poliandri multimale mund t'i atribuohet përdorimit të territorit bashkëpunues dhe mbrojtjes së grave. Ndërsa madhësia e diapazonit rritet, meshkujt janë më të suksesshëm në mbrojtjen e tij në një çift ose grup.<ref>{{Cite book|last=Reichard|first=Ulrich H.|title=The Gibbons|url=https://archive.org/details/gibbonsnewperspe00lapp|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-0-387-88603-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/gibbonsnewperspe00lapp/page/n347 347]–384|chapter=The social organization and mating system of Khao Yai white-handed gibbons: 1992-2006.|doi=10.1007/978-0-387-88604-6_17}}</ref> Për më tepër, këto përpilime shtesë dyshe mund të rrisin mundësinë e riprodhimit me një bashkëshort të një cilësie superiore gjenetike dhe të ulin shansin e vrasjes së fëmijëve.<ref>{{Cite journal|last=Reichard, U.|last2=Sommer, V.|year=1997|title=Group Encounters in Wild Gibbons (Hylobates Lar): Agonism, Affiliation, and the Concept of Infanticide|journal=Behaviour|volume=134|issue=15|pages=1135–1174|doi=10.1163/156853997x00106}}</ref> === Vokalizimet === Grupet familjare banojnë në një territor të fortë, të cilin e mbrojnë duke larguar gibbonët e tjerë me thirrjet e tyre. Çdo mëngjes, familja mblidhet në skajin e territorit të saj dhe fillon një "thirrje të shkëlqyeshme", një duet midis çiftit të shumimit. Çdo specie ka një thirrje të tipizuar dhe secila palë edukate ka variacione unike në atë temë. Thirrja e madhe e ''Hylobates lar'' karakterizohet nga përdorimi i saj i shpeshtë i gomave të shkurtra me çizme më komplekse, së bashku me një hapje dhe mbyllje të "lëkundur".<ref>{{Cito web|last=Geissmann|first=Thomas|title=Sound Gallery: Hylobates lar|url=http://gibbons.de/main/sound/03lar.html|access-date=2009-04-29}}</ref> Këto thirrje janë një nga tiparet e përdorura duke përcaktuar ndryshimet e specieve midis gibbons.<ref name="Geissmann" /> Studimet e fundit tregojnë se kënga gibbon ka evoluar për të komunikuar konfliktin në aspektin e grabitjes. Në prani të tigrit aziatik, leopardi i vrenjtur, shqiponja e kreshtë e gjarprit dhe këngët me rrjetë python kishin më shumë të ngjarë të përmbajnë elementë të mprehtë sesa duet normal.<ref>{{Cite journal|last=Clarke, E.|year=2011|title=The Anti-Predator Behaviour of Wild White-Handed Gibbons (Hylobates Lar)|url=http://www.academia.edu/download/46579217/The_anti-predator_behaviour_of_wild_whit20160617-13983-1lwiqos.pdf|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> === Riprodhimi === Seksualisht, ato janë të ngjashme me gibonët e tjerë. Çiftëzimi ndodh në çdo muaj të vitit, por shumica e konceptimeve ndodhin gjatë sezonit të thatë në mars, me një kulm në lindjet gjatë sezonit të vonë të shiut, në tetor.<ref>{{Cite book|url=http://www.academia.edu/download/43779674/Barelli_et_al._2008.pdf|title=Mating patterns and sexual swellings in pair-living and multimale groups of wild white-handed gibbons, Hylobates lar.|vauthors=Barelli C, Heistermann M, Boesch C, Reichard UH|publisher=Anim Behav 75(3)|year=2008|pages=991–1001}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Mesatarisht, femrat riprodhohen për herë të parë në moshën rreth 11 vjeç në natyrë, shumë më vonë sesa në robëri.<ref>{{Cite book|url=http://www.eva.mpg.de/documents/Brill/Barelli_Female_Behaviour_2008_1554419.pdf|title=Female white-handed gibbons (Hylobates lar) lead group movements and have priority of access to food resources.|vauthors=Barelli C, Boesch C, Heistermann M, Reichard UH|publisher=Behaviour 145|year=2008|pages=965–81}}</ref> Shtatzënia është e gjatë mesatarisht gjashtë muaj, dhe shtatzënitë zakonisht janë të një të riu beqar. Të rinjtë ushqehen me gji për afërsisht dy vjet, dhe pjekuria e plotë vjen rreth tetë vjet. Jetëgjatësia e gibbons lar në natyrë është rreth 25 vjet.<ref>{{Cite book|title=Sexual swellings in wild white-handed gibbon females (Hylobates lar) indicate the probability of ovulation.|vauthors=Barelli C, Heistermann M, Boesch C, Reichard UH|publisher=Horm Behav 51|year=2007|pages=221–30|citeseerx=10.1.1.516.8946}}</ref> == Konservimi == [[File:White-handed_Gibbon_Ueno_Zoo_2009.ogv|djathtas|alt=Video showing a lar gibbon monkey holding on to cage bars|parapamje|Gibon lar i futur në kafaz.]] Gibonët lar kërcënohen në mënyra të ndryshme: ndonjëherë gjuhen për mishin e tyre, ndonjëherë një prind vritet për të kapur kafshë të reja për kafshët shtëpiake, por ndoshta më e përhapura është humbja e habitatit. Habitatet e mëdha të gibbonit tashmë janë të kërcënuar nga pastrimi i pyjeve për ndërtimin e rrugëve, bujqësisë, ekoturizmit, bagëtive dhe elefantëve të zbutur, zjarreve në pyje, prerjeve të ekzistencës, prerjeve të paligjshme, vendbanimeve të reja të fshatit dhe plantacioneve të vajit të palmës.<ref>{{Cite book|title=Ecology and site-based conservation of the white-handed gibbon (Hylobates lar L.) in human-use forests in Mae Hong Son province, northern Thailand.|vauthors=Yimkao P, Srikosamatara S|publisher=Nat Hist Bull Siam Soc 54|year=2006|pages=109–38}}</ref> == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507073221/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hylobates_lar/ imazhe dhe filma të ''gibbonit me duar të bardha (Hylobates lar)''] * [https://web.archive.org/web/20070104085023/http://www.gibbons.de/main/photo/03lar.html Fotografitë e Lar Gibbon] * [http://www.gibbons.de/main/sound/03lar.html Këngë të Lar Gibbon] * [http://www.gibboncenter.org/ Qendra e Ruajtjes së Gibbon] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Hylobates_lar.html Lar Gibbon] në ''Rrjetin e Diversitetit të Kafshëve'' * [http://www.gibbons.de Gibbon Research Lab dhe Gibbon Network i] Thomas Geissmann [[Kategoria:Raca kafshësh]] 4va4wxxqyfsolhnpogn7tjyzeov6q6f 1 303615 2996472 2700960 2026-06-14T04:17:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Teknologjia]] 2996472 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2043859 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070406124751/http://www.tudiscovery.com/guia_tecnologia/index.shtml për lidhjen http://www.tudiscovery.com/guia_tecnologia/index.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 tetor 2019 21:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2083286 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070406124751/http://www.tudiscovery.com/guia_tecnologia/index.shtml për lidhjen http://www.tudiscovery.com/guia_tecnologia/index.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190209173648/https://www.dancongnghe.vn/ për lidhjen https://www.dancongnghe.vn/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 mars 2020 11:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2172315 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130122045248/http://mw1.merriam-webster.com/dictionary/technology për lidhjen http://mw1.merriam-webster.com/dictionary/technology. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070928020912/http://www.anansi.ca/titles.cfm?series_id=4&pub_id=58 për lidhjen http://www.anansi.ca/titles.cfm?series_id=4&pub_id=58. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 18:09 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2188353 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201203163509/https://techsot.al/ për lidhjen http://www.techsot.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2021 02:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2227195 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060209020056/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/default.stm për lidhjen http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/default.stm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 qershor 2021 19:56 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2695533 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070217141847/http://www.intute.ac.uk/sciences/ për lidhjen http://www.intute.ac.uk/sciences/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 shtator 2024 07:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Teknologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985626 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120404192421/http://www.greatachievements.org/?id=2988 për lidhjen http://www.greatachievements.org/?id=2988. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 17:07 (CEST) fg9t6gxl785hyhlxd95y1nn5dd5pwta 1 310827 2996487 2985872 2026-06-14T04:23:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni/Arkivi 1]] 2996487 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 8anwcuypuuhchmlbhsut65sbp1zoddp 0 322547 2996449 2960934 2026-06-13T23:43:54Z Qendrimi15 122927 2996449 wikitext text/x-wiki {{Aktualiteti}} {{Infobox international football competition | tourney_name = FIFA Kupa e Botës | year = 2026 | other_titles = {{ubl|FIFA World Cup 26|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem (with wordmark).svg | size = 150px | caption = {{ubl|''We Are 26'' | ''Somos 26'' | ''Nous Sommes 26''}} | country = {{ubl|[[Kanada]]|[[Meksikë]]|[[SHBA]]}} | dates = 11 Qershor – 19 Korrik 2026<ref name="schedule">{{cite web|title=World Cup 2026 Schedule|url=https://www.roadtrips.com/world-cup/2026-world-cup-packages/schedule/|website=Roadtrips|access-date=1 qershor 2025|language=en}}</ref> | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | matches = 104 | goals = | attendance = | champion = | count = | second = | third = | fourth = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|2022]] | nextseason = [[Kampionati Botëror i Futbollit 2030|2030]] | updated = }} '''Kupa e Botës FIFA 2026''' është edicioni i tanishëm dhe i 23-të i [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kampionatit Botëror të Futbollit]] për meshkuj, organizuar nga [[FIFA]]. Turneu aktualisht zhvillohet nga 11 qershori deri më 19 korrik 2026. Ai organizohet bashkërisht nga gjashtëmbëdhjetë qytete - njëmbëdhjetë në [[Shtetet e Bashkuara]], tre në [[Meksikë]] dhe dy në [[Kanada]]. Turneu është i pari i Kupës së Botës FIFA që organizohet nga tre kombe dhe i pari që përfshin 48 ekipe, një zgjerim nga 32 të mëparshmet. [[Oferta e United për Kupën e Botës FIFA 2026|Oferta e United 2026]] mundi një [[Oferta e Marokut për Kupën e Botës FIFA 2026|ofertë rivale nga Maroku]] gjatë një votimi përfundimtar në [[Kongresi i 68-të e FIFA-s|Kongresin e 68-të të FIFA-s]] në [[Moskë]]. Është Kupa e Botës e parë që nga viti [[Kampionati Botëror i Futbollit 2002|2002]] që bashkëorganizohet nga disa kombe. Me organizimin e mëparshëm të turneve të viteve [[Kampionati Botëror i Futbollit 1970|1970]] dhe [[Kampionati Botëror i Futbollit 1986|1986]], Meksika do të bëhet vendi i parë që do të presë ose bashkëorganizojë Kupën e Botës tri herë. Shtetet e Bashkuara më parë e kanë pritur Kupën e Botës në vitin [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|1994]]. Në të kundërt, do të jetë hera e parë e Kanadasë që do të presë ose bashkëorganizojë turneun. Si kombe pritëse, Kanadaja, Meksika dhe Shtetet e Bashkuara u kualifikuan automatikisht. [[Kombëtarja e futbollit të Kepit të Gjelbër|Kepi i Gjelbër]], [[Kombëtarja e futbollit të Curaçao|Curaçao]], [[Kombëtarja jordaneze e futbollit|Jordania]] dhe [[Kombëtarja uzbeke e futbollit|Uzbekistani]] do të debutojnë në Kupën e Botës. [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] është [[Finalja e Kupës së Botës FIFA 2022|kampionia në fuqi]], pasi fitoi Kupën e Botës për herë të tretë në vitin 2022. == Formati == Formati i ri përfshin 48 ekipe të ndara në 12 grupe me nga 4 skuadra. Dy vendet e para të çdo grupi, së bashku me 8 ekipet më të mira të vendeve të treta, do të kalojnë në fazën me eliminim direkt me 32 skuadra. Në total do të zhvillohen 104 ndeshje gjatë gjithë turneut.<ref name="format">{{cite web|title=2026 FIFA World Cup format confirmed with 104 matches|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/35847819/2026-fifa-world-cup-format-include-104-matches|website=ESPN|access-date=1 qershor 2025|language=en}}</ref> === Rregulla të reja === Kupa e Botës FIFA 2026 prezanton disa ndryshime në rregulla. Në përputhje me IFAB, këto janë hartuar kryesisht për të zvogëluar humbjen e kohës. Rregullat e reja për turneun përfshijnë: * Zëvendësime 10-sekondëshe: Lojtarët që zëvendësohen kanë 10 sekonda për të dalë nga fusha, përndryshe zëvendësuesi i tij duhet të presë një minutë para se të hyjë në ndeshje. * Rinisje 5-sekondëshe: Një numërim mbrapsht vizual prej 5 sekondash mund të tregohet nga gjyqtari për rivëniet anësore dhe goditjet nga porta në situata të humbjes së kohës. Nëse topi nuk vihet në lojë në kohë, posedimi i jepet ekipit kundërshtar. * Trajtim mjekësor: Çdo lojtar që merr ndihmë mjekësore në fushë duhet të largohet nga fusha dhe të presë 1 minutë para se të kthehet në lojë. * [[VAR (futboll)|VAR]] i zgjeruar: VAR tani mund të rishikojë dhe përmbysë gabimet e qarta në kartonët e dytë të verdhë të dhënë, goditjet nga këndi të dhëna gabimisht, identitetin e gabuar të zgjeruar dhe disa faule sulmuese. Kartona të kuq për mbulimin e gojës: Për të ndaluar sjelljen konfrontuese ose fyese të fshehur nga leximi i buzëve, çdo lojtar që mbulon gojën me dorën, krahun ose bluzën e tij ndërsa përballet me një kundërshtar do të marrë një karton të kuq.<ref name="newrules">{{cite news |last1=Sanjesh Singh |title=What are the new rules for 2026 World Cup? Covering mouths, making subs and more |url=https://www.nbcnewyork.com/world-cup/new-rules-covering-mouths-substitutions-breaks/6510949/ |publisher=NBC New York |date=9 qershor 2026 |access-date=10 qershor 2026 |language=en}}</ref> === Pushime === Pushimet për ftohje ose hidratim u prezantuan në Kupën e Botës 2014 në Brazil. Për Kupën e Botës 2026, FIFA ka futur pushime të detyrueshme 3-minutëshe për hidratim në çdo gjysmë për të gjitha ndeshjet. Transmetuesit lejohen të transmetojnë reklama gjatë këtyre pauzave.<ref name="Breaks">{{cite news |title=Players to benefit from hydration breaks at FIFA World Cup 2026 |url=https://inside.fifa.com/organisation/news/hydration-breaks-world-cup-2026-player-welfare |publisher=FIFA |date=7 dhjetor 2025 |access-date=11 qershor 2026 |language=en}}</ref> == Qytetet dhe stadiumet pritëse == Turneu do të zhvillohet në 16 qytete të ndryshme në tre vendet pritëse. Tabela më poshtë paraqet qytetet dhe stadiumet përkatëse, sipas vendit organizator dhe me kapacitetet e tyre: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%; border-collapse: collapse;" |+ '''Qytetet dhe stadiumet pritëse për Kupën e Botës 2026''' ! style="border-right: 2px solid #555;" | Vendi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti (ulëse) !! Datat e ndeshjeve |- ! colspan="5" style="background:#f2f2f2; font-weight:bold; text-align:center; border-top:2px solid black; border-bottom:2px solid black;" | Kanada |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Canada}} || [[Toronto]] || BMO Field || 45,500 || Më 12, 17, 23 dhe 26 qershor, si edhe më 2 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Canada}} || [[Vancouver]] || BC Place || 54,500 || Më 13, 18, 21, 24 dhe 26 qershor 2026 |- ! colspan="5" style="background:#e6e6e6; font-weight:bold; text-align:center; border-top:2px solid black; border-bottom:2px solid black;" | Meksikë |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Mexico}} || [[Mexico City]] || Estadio Azteca || 87,523 || Më 11 (ndeshja hapëse), 17 dhe 24 qershor, 30 qershor dhe 5 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Mexico}} || [[Guadalajara]] || Estadio Akron || 46,232 || Më 11, 18, 23 dhe 26 qershor 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|Mexico}} || Monterrey || Estadio BBVA || 53,500 || Më 14, 20 dhe 24 qershor, si edhe më 29 qershor 2026 |- ! colspan="5" style="background:#f2f2f2; font-weight:bold; text-align:center; border-top:2px solid black; border-bottom:2px solid black;" | SHBA |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Atlanta]], Georgia || Mercedes-Benz Stadium || 71,000 || Më 15, 18, 21 dhe 24 qershor, 1 dhe 7 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Boston]] (Foxborough), [[Massachusetts]] || Gillette Stadium || 65,878 || Më 13, 16, 19, 23 dhe 26 qershor, 29 qershor dhe 9 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Dallas]] (Arlington), [[Texas]] || AT&T Stadium || 80,000 || Më 14, 17, 22 dhe 25 qershor, 30 qershor, 6 dhe 14 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Houston]], [[Texas]] || NRG Stadium || 71,795 || Më 14, 17, 20 dhe 23 qershor, 26 dhe 29 qershor, si edhe më 4 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Kansas]], [[Missouri]] || Arrowhead Stadium || 76,416 || Më 16, 20, 25 dhe 27 qershor, 3 korrik dhe 11 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Los Angeles]] (Inglewood), [[California]] || SoFi Stadium || 70,240 || Më 12, 15, 18, 21 dhe 25 qershor, 28 qershor, 2 dhe 10 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Miami]] (Miami Gardens), [[Florida]] || Hard Rock Stadium || 64,767 || Më 15, 21 dhe 24 qershor, 3 dhe 11 korrik, si edhe më 18 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[New York City|New York]] / [[New Jersey]] (East Rutherford) || MetLife Stadium || 82,500 || Më 13, 16, 22 dhe 25 qershor, 30 qershor, 5 dhe 19 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]] || Lincoln Financial Field || 69,176 || Më 14, 19, 22 dhe 25 qershor, 28 qershor dhe 4 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[San Francisco]] Bay Area (Santa Clara), [[California]] || Levi's Stadium || 68,500 || Më 13, 16, 19, 22 dhe 25 qershor, si edhe më 1 korrik 2026 |- | style="border-right: 2px solid #555;" | {{flag|United States}} || [[Seattle]], [[Washington]] || Lumen Field || 69,000 || Më 15, 19 dhe 24 qershor, 26 qershor dhe 6 korrik 2026 |} == Ekipet == === Kualifikimi === {{main|Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2026}} [[File:2026 world cup qualification map.svg|thumb|459x459px|{{Legend|#0000ff|Skuadrat e kualifikuara}}{{Legend|#2ad4ff|Skuadrat, statusi i kualifikimit i të cilave ende nuk është vendosur}}{{Legend|#ffcc00|Skuadrat që nuk u kualifikuan}}{{Legend|#000000|Skuadrat u tërhoqën ose u pezulluan}}{{Legend|#cccccc|Jo anëtare e FIFA-s}}]] Personeli i ofertës së bashkuar parashikoi që të tre vendet pritëse do të fitonin vende automatike.<ref name="bid_cities">{{Cite web|title=United 2026 bid book|url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|publisher=united2026.com|access-date=30 prill 2018|archive-date=15 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|url-status=live}}</ref> Më 31 gusht 2022, presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, konfirmoi se gjashtë skuadra të CONCACAF do të kualifikohen për Kupën e Botës, me Kanadanë, Meksikën dhe Shtetet e Bashkuara që kualifikohen automatikisht si pritës.<ref>{{cite web|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|title=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026|language=es|website=ESPN Deportes|date=31 gusht 2022|access-date=18 tetor 2022|archive-date=22 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|title=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026|language=es|website=CRHoy.com|date=31 gusht 2022|access-date=18 tetor 2022|archive-date=31 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|url-status=live}}</ref> Kjo u konfirmua nga [[Këshilli i FIFA-s]] më 14 shkurt 2023.<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|title=FIFA Council highlights record breaking revenue in football|publisher=[[FIFA]]|date=14 shkurt 2023|access-date=14 shkurt 2023|archive-date=14 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|title=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup|publisher=[[Reuters]]|date=14 shkurt 2023|access-date=14 shkurt 2023|archive-date=15 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|url-status=live}}</ref> Menjëherë para [[Kongresi i 67-të i FIFA-s|Kongresit të 67-të të FIFA-s]], Këshilli i FIFA-s miratoi alokimin e vendeve në një takim në [[Manama]], Bahrein.<ref name="slot">{{Cite web|date=30 mars 2017|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|access-date=5 gusht 2022|publisher=FIFA|archive-date=19 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 mars 2017|title=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament|url=https://www.bbc.com/sport/football/39448474|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474|archive-date=30 mars 2017|publisher=BBC}}</ref> Kjo përfshin një turne ndërkontinental "play-off" që përfshin gjashtë skuadra për të vendosur dy vendet e fundit në Kupën e Botës FIFA.<ref name="fifa_council">{{Cite web|date=9 maj 2017|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|archive-date=18 qershor 2017|publisher=FIFA}}</ref> Gjashtë skuadrat në "play-off" do të përbëhen nga një skuadër nga secila konfederatë, përveç [[UEFA]], dhe një skuadër shtesë nga konfederata e vendeve pritëse ([[CONCACAF]]). Dy nga skuadrat do të jenë të grupuara bazuar në [[Renditja Botërore e FIFA-s për Meshkuj|Renditjen Botërore]], dhe ato do të luajnë me fituesit e dy ndeshjeve eliminatore midis katër skuadrave të pagrupuara për dy vendet në [[Kampionati Botëror i Futbollit|Kampionatin Botëror]]. Turneu me katër ndeshje do të luhet në një ose më shumë nga vendet pritëse, dhe do të përdoret gjithashtu si një ngjarje testuesepër Kupën e Botës FIFA.<ref name="slot" /> Ratifikimi i alokimit të vendeve i jep gjithashtu [[Konfederata e Futbollit të Oqeanisë|OFC]] një vend të garantuar në turneun final për herë të parë: Kupa e Botës FIFA 2026 do të jetë turneu i parë në të cilin të gjashtë konfederatat kanë të paktën një vend të garantuar. Kjo do të jetë gjithashtu hera e parë që nga [[Kupa e Botës FIFA 2010|edicionin 2010]] në të cilën të gjitha kontinentet kanë një skuadër të kualifikuar për finalet e Kupës së Botës.<ref name="slot" /> [[Eritrea national football team|Eritrea]] u tërhoq nga kualifikimet para se të luante ndonjë ndeshje, për shkak të shqetësimeve se lojtarët do të kërkonin azil politik nëse do t'u lejohej të udhëtonin jashtë shtetit.<ref name="ERI withdrawal">{{cite web|title=Eritrea Pull Out Of 2026 World Cup Qualifier|url=http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|website=Dehai News|access-date=9 nëntor 2023|archive-date=9 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109141912/http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|title=Eritrea withdrew from 2026 World Cup qualifying 'over fears players will flee'|website=The Guardian|date=14 nëntor 2023|accessdate=3 janar 2024|archive-date=13 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113160357/https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Eritrea withdraw from FIFA World Cup qualifiers|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|website=FIFA|access-date=10 nëntor 2023|archive-date=13 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113083754/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|url-status=live}}</ref> [[Congo national football team|Kongo]], e cila ishte në të njëjtin grup me Eritrean, u pezullua më 6 shkurt 2025, për shkak të ndërhyrjes së qeverisë në operacionet e [[Federata e Futbollit e Kongos|FECOFOOT]].<ref name="FIFA1922">{{cite magazine|url=https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|title=Suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT) from 6 February 2025 until further notice|magazine=FIFA Circular|issue=1922|date=6 shkurt 2025|access-date=8 shkurt 2025|archive-date=11 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211201642/https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters_CGO_PAK">{{cite news|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07/#:~:text=Feb%207%20(Reuters)%20%2D%20FIFA,governing%20body%20said%20on%20Thursday.|title=FIFA suspends Congo Republic and Pakistan|publisher=[[Reuters]]|date=7 shkurt 2025|access-date=8 shkurt 2025|archive-date=8 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208122018/https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07|url-status=live}}</ref> CAF fillimisht anuloi ndeshjet e mbetura të Kongos.<ref name="CAF_Schedule">{{cite web|title=Schedule & Results|url=https://www.cafonline.com/fifa-world-cup/schedule-results/|website=CAFonline.com|publisher=[[Confederation of African Football|CAF]]|access-date=16 mars 2025|archive-date=16 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516073949/https://www.cafonline.com/fifa-world-cup/schedule-results/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, Tanzania dhe Zambia më vonë iu dhanë fitore 3–0 me humbje në tavolinë (forfeit).<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|title=Scores & Fixtures|publisher=FIFA|archive-date=28 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231128140036/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|url-status=live}}</ref> Pezullimi u hoq nga FIFA më 14 maj 2025.<ref>{{Cite magazine|url=https://digitalhub.fifa.com/m/3a3f494faf675682/original/Circular-1933_Lifting-of-the-suspension-of-the-Congolese-Football-Association.pdf|title=Lifting of the suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT)|magazine=FIFA Circular|issue=1933|date=14 maj 2025|access-date=15 maj 2025|archive-date=17 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517184618/https://digitalhub.fifa.com/m/3a3f494faf675682/original/Circular-1933_Lifting-of-the-suspension-of-the-Congolese-Football-Association.pdf|url-status=live}}</ref> Nga 22 skuadrat që janë kualifikuar deri më sot, 14 kishin marrë pjesë gjithashtu në [[Kupa e Botës FIFA 2022|edicionin 2022]]. [[Kombëtarja kolumbiane e futbollit|Kolumbia]] dhe [[Kombëtarja egjiptiane e futbollit|Egjipti]] kthehen në turne pasi morën pjesë për herë të fundit në [[Kupa e Botës FIFA 2018|2018]]; [[Algjeria national football team|Algjeria]] kthehet pasi mori pjesë për herë të fundit në [[Kupa e Botës FIFA 2014|2014]]; ndërsa [[Paraguaji national football team|Paraguaji]] dhe [[Zelanda e Re national football team|Zelanda e Re]] kthehen pasi morën pjesë për herë të fundit në [[Kupa e Botës FIFA 2010|2010]]. [[Kepi i Gjelbër national football team|Kepi i Gjelbër]], [[Jordania national football team|Jordania]] dhe [[Uzbekistani national football team|Uzbekistani]] të gjithë do të bëjnë debutimin e tyre në Kupën e Botës. Kepi i Gjelbër është vendi më i vogël për nga sipërfaqja që kualifikohet për Kupën e Botës, dhe i dyti për nga popullsia më e ulët pas [[Iceland national football team|Islandës]] në [[Kupa e Botës FIFA 2018|2018]],<ref>{{cite web|date=13 tetor 2025|title=Cabo Verde seal historic World Cup qualification|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify|access-date=14 tetor 2025|work=FIFA}}</ref> ndërsa Uzbekistani do të konkurrojë si një komb i pavarur pas [[Shpërbërja e Bashkimit Sovjetik|shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik]], duke u bërë anëtari i tretë i mëparshëm që e bën këtë pas [[Russia national football team|Rusisë]] në [[Kupa e Botës FIFA 1994|1994]] dhe [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukrainës]] në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|2006]]. Skuadrat që janë kualifikuar deri më sot, të renditura sipas rajonit: {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[AFC]]''' (6) * {{fb|AUS}} * {{fb|IRN}} * {{fb|JPN}} * {{fb|Jordan}} (debutimi) * {{fb|KOR}} * {{fb|UZB}} (debutimi) |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[CAF]]''' (6) * {{fb|ALG}} * {{fb|CPV}} (debutimi) * {{fb|EGY}} * {{fb|GHA}} * {{fb|MAR}} * {{fb|TUN}} |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[CONCACAF]]''' (3) * {{fb|CAN}} (nikoqir) * {{fb|MEX}} (nikoqir) * {{fb|USA|name=ShBA}} (nikoqir) |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[CONMEBOL]]''' (6) * {{fb|ARG}} * {{fb|BRA}} * {{fb|COL}} * {{fb|ECU}} * {{fb|PAR}} * {{fb|URU}} |width="50"|&nbsp; |valign="top"|'''[[Konfederata futbollistike e Oqeanisë|OFC]]''' (1) * {{fb|NZL}} |} === Shorti === Shorti do të zhvillohet në {{UTZ|12:00|-5}} (EST) më 5 dhjetor 2025, në [[Qendra Kennedy|Kennedy Center]] në [[Washington, D.C.]]<ref>{{Cite web|title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc|date=22 gusht 2025|website=ESPN.com|access-date=22 gusht 2025}}</ref> Katër fituesit e [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2026 – Raundi i dytë i UEFA-s|play-off-eve të UEFA-s]] dhe dy fituesit e [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2026 (play-off-et ndër-konfederata)|play-off-eve ndër-konfederata]] nuk do të dihen në kohën e shortit, pasi këto ndeshje janë planifikuar të zhvillohen në mars 2026. Meqenëse tashmë është konfirmuar se ndeshja e parë e turneut do të zhvillohet në Estadio Azteca në Mexico City më 11 qershor, Meksika është vendosur automatikisht në Grupin A. Kanadaja do të luajë ndeshjen e tretë dhe është vendosur në Grupin B, ndërsa Shtetet e Bashkuara do të luajnë ndeshjen e katërt dhe janë në Grupin D; si Kanadaja ashtu edhe Shtetet e Bashkuara do të fillojnë më 12 qershor.<ref name="Schedule">{{cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|publisher=FIFA|date=4 shkurt 2024|access-date=4 shkurt 2024|archive-date=5 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Bushnell|first=Henry|last2=Crafton|first2=Adam|date=22 gusht 2025|title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces|url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/|access-date=22 gusht 2025|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|url-access=limited}}</ref> == Transmetimi në Shqipëri == Të drejtat ekskluzive për transmetimin e Kupës së Botës FIFA 2026 në Shqipëri janë blerë nga Televizioni Kombëtar [[TV Klan|Klan]]. Marrëveshja përfshin transmetimin falas të të gjitha ndeshjeve të turneut përmes platformave televizive dhe digjitale të TV Klan, për një periudhë katërvjeçare që mbulon të gjitha garat kryesore të FIFA-s.<ref>{{cite web|title=TV Klan snaps up 2026 FIFA World Cup rights in Albania|url=https://www.sportcal.com/media/tv-klan-snaps-up-2026-fifa-world-cup-rights-in-albania/|website=Sportcal|publisher=Sportcal|date=15 korrik 2024|access-date=1 qershor 2025|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/2026 Faqja zyrtare në FIFA.com] {{Kampionatët Botëror e Futbollit}} [[Kategoria:FIFA Kupa e Botës]] [[Kategoria:FIFA Kupa e Botës 2026]] [[Kategoria:Kampionatet Botërore të Futbollit të organizuara në SHBA]] [[Kategoria:Kampionatet Botërore të Futbollit të organizuara në Meksikë]] [[Kategoria:Kampionatet Botërore të Futbollit të organizuara në Kanada]] 1tjvaiy7vbhr79dj8dor8h8ivh1pnno 0 325435 2996507 2961592 2026-06-14T09:37:14Z ~2026-34831-43 189200 Shtova dy gjëra që mungonin, një vlerësim dhe një roman të ri, duke cituar burimet e nevojshme. 2996507 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Andreas Dushi''' ([[Shkodra|Shkodër]], [[10 Shtator|10 shtator]] [[1999]] - ) është shkrimtar, përkthyes dhe redaktor shqiptar. == Jeta == U lind në Shkodër më 10 shtator 1999. Arsimin fillor dhe atë të mesëm e mori pranë shkollave të qytetit, ndërsa atë universitar për Gjuhë Shqipe dhe Letërsi pranë universitetit të Shkodrës “Luigj Gurakuqi”. Studimet pasuniversitare i vijoi në Universitetin e Tiranës për Letërsi shqipe dhe Antropologji kulturore. Romani i tij i parë “Marrja e gjakut” i cili u nominua nga Ministria e Kulturës si një ndër tre romanet më të mira të vitit.<ref>{{Cite web|title=Janari, muaji i çmimeve kombëtare të letërsisë|url=https://kultura.gov.al/janari-muaji-i-cmimeve-kombetare-te-letersise/|url-status=live|website=kultura.gov.al|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Është redaktor përgjegjës i gazetës letrare "ExLibris” si dhe punon pranë [[Akademia e Shkencave e Shqipërisë|Akademisë së Shkencave të Shqipërisë]].<ref>{{Cite web|title=Rreth meje|url=https://andreasdushi.com/rreth-meje/|access-date=2026-03-29|website=Andreas Dushi|language=en-US}}</ref> == Vepra == [[Skeda:Kopertina e Marrja e gjakut.jpg|majtas|parapamje|236x236px]] Së pari ka botuar vëllimin poetik ''Krishti vesh me t'kuqe'' (Muzgu, 2017)<ref>{{Cite web|last=Çokaj|first=Arben|date=10 korrik 2017|title=Rëndësia e "Krishti vesh me t'kuqe" e autorit Andreas Dushi|url=https://fjala.info/2016-2021/rendesia-e-krishti-vesh-me-tkuqe-e-autorit-andreas-dushi/|url-status=dead|website=fjala.info|language=sq|access-date=23 shkurt 2023|archive-date=23 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223152346/https://fjala.info/2016-2021/rendesia-e-krishti-vesh-me-tkuqe-e-autorit-andreas-dushi/}}</ref> dhe vëllim me novela e tregime ''Kur vdekja të na bashkojë'' (Fishta, 2017).<ref>{{Cite web|date=2020|title="Pragu i braktisjes", një hapësirë surreale e ndërtuar me mjete të realizmit, nga Andreas Dushi|url=https://www.portalishkollor.al/news/pragu-i-braktisjes-nje-hapesire-surreale-e-ndertuar-me-mjete-te-realizmit-nga-andreas-dushi|url-status=live|website=portalishkollor.al|language=sq|interviewer=Parajsa Shtini}}</ref> Romani i parë i tij është ''Marrja e gjakut'' (Onufri, 2018) u përcoll me vëmendje nga shkrimtari [[Visar Zhiti]],<ref>{{Cite web|last=Zhiti|first=Visar|author-link=Visar Zhiti|date=27 korrik 2019|title=Në qytetin e librit, nëpër labirint… Takoj dy autorë, shkrimtarin-gjysh, shkrimtarin-nip|url=https://exlibris.al/ne-qytetin-e-librit-neper-labirint-takoj-dy-autore-shkrimtarin-gjysh-shkrimtarin-nip/|url-status=live|website=exlibris.al|language=sq}}</ref> si dhe nga studjuesi [[Alfred Çapaliku]].<ref>{{Cite web|last=Çapaliku|first=Alfred|author-link=Alfred Çapaliku|date=12 tetor 2020|title=Vështrim periferin i romanit "Marrja e gjakut" të Andreas Dushi|url=https://exlibris.al/veshtrim-periferik-mbi-romanin-marrja-e-gjakut-te-andreas-dushit-nga-prof-dr-alfred-capaliku/|url-status=live|website=exlibris.al|language=sq}}</ref>[[Skeda:Kopertina e Ne bese te tatuazhit tend.jpg|parapamje|278x278px]] Më 2019 me [[Albas|shtëpinë botuese Albas]] botoi ''Pragu i braktisjes,'' i cili u nominua për Çmimin Evropian të Letërsisë.<ref>{{Cite web|last=Progonati|first=Ekleva|date=2 mars 2021|title=Çmimi Evropian i Letërsisë 2021, Shqipëria kandidate me 5 autorë|url=https://albanianpost.com/cmimi-evropian-i-letersise-2021-shqiperia-kandidade-me-5-autore/|url-status=live|website=albanianpost.com|language=sq}}</ref> Më 2022 botoi romanin e fundit, ''Në besë të tatuazhit tënd'' i cili fitoi Çmimin Atë Zef Pllumi për vitin 2023<ref>{{Cite news|title=Çmimet ‘At Zef Pllumi’/ Juria vlerëson shkrimtarin Andreas Dushi me romanin “Në besë të tatuazhit tënd”|language=sq|work=Top Channel|url=https://top-channel.tv/2023/02/25/cmimet-at-zef-pllumi-juria-vleres1on-shkrimtarin-andreas-dushi-me-romanin-ne-bese-te-tatuazhit-tend/}}</ref>. Krijimtaria e tij është përkthyer në gjuhë të huaja si në sllovenisht, anglisht, kroatisht dhe italisht; duke u përfshirë së bashku me autorë të tjerë bashkëkohorë në antologjinë ''La mamma e l’umidità.''<ref>{{Cite web|title=La mamma e l’umidità|url=https://albanialetteraria.it/libro/mamma-umidita-narratori-albanesi-contemporanei-3/|url-status=live|website=albanialetteraria.it|language=it}}</ref> Në vitin 2023 fitoni çmimin letrar mbarëkombëtar "Atë Zef Pllumi" me romanin "Në besë të tatuzhit tënd" me motivacionin "Për zhdërvjelltësinë dhe natyrshmërinë e rrëfimit; ligjërimin e pasur artistik; ndërtimin kompozocional si dhe kurajon e një shkrimtari të ri për të reflektuar e shprehur artistikisht problematikat e qenies njerëzore në tërësi dhe të asaj shqiptare në veçanti."<ref>{{Cite web|title=Andreas Dushi fiton çmimin letrar “Atë Zef Pllumi” me romanin “Në besë të tatuazhit tënd”|url=https://politiko.al/e-tjera/andreas-dushi-fiton-cmimin-letrar-ate-zef-pllumi-me-romanin-ne-bese-te-t-i476506|access-date=2023-03-10|website=politiko.al|language=sq}}</ref> Ky roman është botuar edhe në italisht nga "Besa Editricce", në rumanisht nga "A" dhe në sertbisht nga "Partizanska Knjinga"<ref>{{Cite web|title=Rreth meje|url=https://andreasdushi.com/rreth-meje/|language=sq}}</ref>. Në vitin 2024 fitoi çmimin "Koliqi", akorduar nga biblioteka publike "Marin Barleti", Shkodër.<ref>{{Cite web |title=Ridvan Dibra dhe Andreas Dushi nderohen me çmime nga Shkodra! |url=https://www.gazetatema.net/kulture/ridvan-dibra-dhe-andreas-dushi-nderohen-me-cmime-nga-shkodra-i463924 |archive-url=https://www.gazetatema.net/kulture/ridvan-dibra-dhe-andreas-dushi-nderohen-me-cmime-nga-shkodra-i463924 |archive-date=27 Tetor 2024 |access-date=14 Qershor 2026 |website=Gazeta "Tema" |language=sq}}</ref> Në vitin 2026, botoi romanin e tij të ri "Droja".<ref>{{Cite web |last=Salaj |first=Xhoina |date=22 Maj 2026 |title=Andreas Dushi: Vetmia e brezit tonë është e trishtë. Lehtësia me të cilën e pranojmë është e padurueshme |url=https://exlibris.al/andreas-dushi-vetmia-e-brezit-tone-eshte-e-trishte-lehtesia-me-te-cilen-e-pranojme-eshte-e-padurueshme/ |archive-url= |access-date=14 Qershor 026 |website=Gazeta "ExLibris" |language=sq}}</ref> == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Prozatorë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë nga Shkodra]] ox875b4x0rsutfbz2cihomhqjqv7nvk 1 331835 2996489 2985522 2026-06-14T04:23:30Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:S.S. Lazio/Arkivi 1]] 2996489 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:S.S. Lazio/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 9ym5dous84i9q49irf6sify2o88p0f8 1 339455 2996389 2906529 2026-06-13T13:31:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996389 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2585542 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190401053636/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil për lidhjen https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 shtator 2023 05:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2668123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170120200330/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141115012105/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf për lidhjen http://pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 qershor 2024 09:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906528 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 mars 2026 12:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996388 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904223027/http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689 për lidhjen http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 15:31 (CEST) k7fshowd8oox0h06co7azb08ycegprt 2996460 2996389 2026-06-14T02:16:23Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 2996460 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Territoret palestineze/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2585542 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190401053636/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil për lidhjen https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 shtator 2023 05:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2668123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170120200330/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141115012105/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf për lidhjen http://pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 qershor 2024 09:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906528 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 mars 2026 12:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996388 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904223027/http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689 për lidhjen http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 15:31 (CEST) 75v6tsb5u37o5hfuc2tth0072ot3l7v 2996491 2996460 2026-06-14T04:23:50Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Territoret palestineze/Arkivi 1]] 2996491 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Territoret palestineze/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996388 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904223027/http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689 për lidhjen http://www.haaretz.com/israel-news/declining-palestinian-christian-population-fears-its-churches-are-turning-into-museums-1.317689. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 15:31 (CEST) qkxrnlp8jjv8g4ye1xgfd1rr9he9whp 1 349470 2996461 2996376 2026-06-14T02:16:33Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 2996461 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Stasi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2636630 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.ph/20141028031210/http://www.thueringer-allgemeine.de/startseite/detail/-/specific/Wie-ein-Jenaer-Stasi-Spitzel-Menschen-verriet-die-ihm-eigentlich-vertrauen-1200276943 për lidhjen http://www.thueringer-allgemeine.de/startseite/detail/-/specific/Wie-ein-Jenaer-Stasi-Spitzel-Menschen-verriet-die-ihm-eigentlich-vertrauen-1200276943. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2024 11:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2733461 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200412164019/https://www.bundesstiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr- për lidhjen http://bundesstiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr-%2363%3B-1424.html?ID=2538. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2024 07:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2883904 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150527201532/http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/rezensionen/2.1715/rezension-sachbuch-projektgruppe-moralische-entsorgung-11310752.html për lidhjen https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/rezensionen/2.1715/rezension-sachbuch-projektgruppe-moralische-entsorgung-11310752.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2025 18:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996375 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100919020658/http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799 për lidhjen http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100919020658/http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799 për lidhjen http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 12:58 (CEST) d7ytljq70hid5up7wfl5avu120q3dt6 2996493 2996461 2026-06-14T04:24:10Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Stasi/Arkivi 1]] 2996493 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Stasi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996375 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100919020658/http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799 për lidhjen http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100919020658/http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799 për lidhjen http://www.haaretz.com/weekend/special-report-the-schlaff-saga/the-schlaff-saga-laundered-funds-business-ties-to-the-stasi-1.312799. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 12:58 (CEST) o1calnu1e524awguvjk5m0bls9q1oir 0 355738 2996428 2967246 2026-06-13T19:05:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996428 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess biography | name = Vasily Smyslov | image = Interpolisschaaktoernooi Tilburg 1819 Smyslov aan zet, Bestanddeelnr 929-3630.jpg | caption = Smyslov më 1977 | birthname = Vasily Vasilyevich (Vasilievich) Smyslov | country = {{flagicon|USSR}} [[Bashkimi Sovjetik]] | birth_date = 24 mars 1921 | birth_place = [[Moskë]], [[Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë|RSFS Rusia]] | death_date = 27 mars 2010 (89 vjet) | death_place = Moskë, [[Rusi]] | title = [[Mjeshtër i madh (shah)|Mjeshtër i madh]] (1950) | worldchampion = 1957-1958 | peakrating = 2620 (korrik 1971) | peakranking = Nr. 9 (korrik 1971) }} '''Vasily Vasilyevich Smyslov''' ([[Gjuha ruse|Rusisht]]: Васи́лий Васи́льевич Смысло́в, [[Romanizimi i rusishtes|romanizuar]]: ''Vasíliy Vasíl'yevich Smyslóv''; 24 mars 1921 – 27 mars 2010)<ref>{{cite web|author=Crowther, Mark|title=Vasily Smyslov 1921–2010|date=27 mars 2010|url=http://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010|publisher=The Week in Chess|language=en|access-date=28 mars 2010|archive-date=30 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130131803/https://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010|url-status=dead}}</ref> ishte një [[Mjeshtër i madh (shah)|mjeshtër i madh]] [[shahu]] sovjetik dhe rus, i cili ishte [[Kampionati Botëror i Shahut|kampioni i shtatë botëror i shahut]] nga 1957 deri në 1958. Ai ishte [[Turneu i Kandidatëve|Kandidat]] për [[Kampionati Botëror i Shahut|Kampionatin Botëror të Shahut]] në tetë raste (1948, 1950, 1953, 1956, 1959, 1965, 1983, dhe 1985). Smyslov u barazua dy herë për vendin e parë në [[Kampionati i Shahut i Bashkimit Sovjetik|Kampionatin e Shahut të BRSS]] (1949, 1955), dhe gjithsej 17 medaljet e tij të Olimpiadës së Shahut të fituara është një rekord i të gjitha kohërave. Në pesë kampionate evropiane ekipore, Smyslov fitoi dhjetë medalje të arta. Smyslov mbeti aktiv dhe i suksesshëm në shah konkurrues edhe pas moshës gjashtëdhjetë vjeçare. Pavarësisht nga pamjaftueshmëria e shikimit, ai qëndroi aktiv në kompozimin e herëpashershëm të problemeve dhe studimeve të shahut deri pak para vdekjes së tij në vitin 2010. Përveç shahut, ai ishte një këngëtar i arrirë [[baritone]]. ==Vitet e hershme== Smyslov lindi në Moskë. Fillimisht u interesua për shahun në moshën gjashtë vjeçare. Babai i tij, [[Vasily Osipovich Smyslov]], punonte si teknik inxhinierik dhe kishte përfaqësuar Institutin Teknik të Shën Petersburgut në garat ndëruniversitare të shahut. Babai i Smyslov kishte studiuar gjithashtu shah për një kohë nën tutelën e [[Mikhail Chigorin]] dhe i moshuari Smyslov u bë mësuesi i parë i djalit. Plaku Smyslov i dha djalit të tij një kopje të librit të [[Alexander Alekhine]], ''My Best Games of Chess 1908–1923'' dhe kampioni i ardhshëm i botës më vonë do të shkruante se ky libër u bë referenca e tij e vazhdueshme. Ai do të shkruante gjithashtu se "...më vonë do të lexoja gjithçka që babai im kishte në bibliotekën e tij: doracakun e [[Jean Dufresne|Dufresne]], numra të veçantë të revistave sovjetike të shahut ''Chess'' dhe ''Chess Sheet'', librat shkollorë të [[Emanuel Lasker|Lasker]] dhe [[José Raúl Capablanca|Capablanca]] dhe koleksione lojërash të turneve sovjetike dhe ndërkombëtare. Më lanë përshtypje të pashlyeshme lojërat e mjeshtrit të madh rus të shahut M. I. Chigorin; Ishte me interes që lexova deklaratat e ndryshme mbi çështjet e strategjisë nga [[Aron Nimzowitsch|A. I. Nimzovitch]]; Kam studiuar me vëmendje gjenialitetin e mjeshtrave të shquar sovjetikë".<ref>Fine, R. (Ed.). (1976). ''The World's Greatest Chess Games''. New York: Dover Publications, Inc.</ref> Përvojat konkurruese të shahut të Smyslovit filluan në moshën 14-vjeçare, kur ai filloi të merrte pjesë në turnetë e klasifikimit. Në vitin 1938, në moshën 17-vjeçare, Smyslov fitoi kampionatin e të rinjve të BRSS. Në të njëjtin vit, ai u barazua për vendet 1-2 në [[Kampionati i Shahut të Moskës|Kampionatin e Shahut të Moskës]], me 12½/17. Megjithatë, përpjekja e parë e Smyslov për konkurrencën e të rriturve jashtë qytetit të tij dështoi; ai zuri vendin e 12-13 në turneun ndërkombëtar Leningrad-Moskë të vitit 1939 me 17/8 në një fushë jashtëzakonisht të fortë. Në kampionatin e Moskës 1939–40 Smyslov u rendit i dyti–3 me 9/13. ==Sfiduesi i titullit botëror== Smyslov ishte një nga pesë lojtarët e përzgjedhur për të konkurruar për turneun e [[Kampionati Botëror i Shahut 1948|Kampionatit Botëror të Shahut 1948]] për të përcaktuar se kush duhet të pasojë të ndjerin [[Alexander Alekhine]] si kampion. Përzgjedhja e tij u vu në pikëpyetje në disa qarqe, por kjo kritikë u kundërshtua shumë kur ai përfundoi i dyti pas [[Mikhail Botvinnik]], me rezultatin 11/20. Me përfundimin e tij në vendin e dytë nga Kampionatin Botëror 1948, Smyslov u pranua drejtpërdrejt në turneun e kandidatëve të Budapestit të vitit 1950 pa pasur nevojë të luante në garat kualifikuese. Smyslov shënoi 10/18 për vendin e tretë, pas Bronstein dhe Boleslavsky, të cilët barazuan për vendin e parë. Vendi i tretë i Smyslov automatikisht e kualifikoi atë në turneun e ardhshëm të kandidatëve. Atij iu dha titulli [[Mjeshtri i madh (shah)|Mjeshtër i Madh]] Ndërkombëtar në vitin 1950 nga [[FIDE]] në listën e saj inauguruese. Pasi fitoi Turneun e Kandidatëve në Cyrih më 1953, me 18/28, dy pikë përpara Keres, Bronstein dhe [[Samuel Reshevsky]], Smyslov luajti një ndeshje me Botvinnik për titullin vitin e ardhshëm. E vendosur në Moskë, ndeshja përfundoi në barazim, pas 24 ndeshjesh (shtatë fitore secila dhe dhjetë barazime), që do të thotë se Botvinnik ruajti titullin e tij. ==Kampion bote== [[Skeda:Botvinnik vs Smyslov 1957-04-19.jpg|parapamje|upright=1.2|Botvinnik vs. Smyslov (djathtas) në [[Kampionati Botëror i Shahut 1957|Kampionatin Botëror të Shahut 1957]]]] Smyslov përsëri fitoi [[Turneu i Kandidatëve 1956|Turneun e Kandidatëve në Amsterdam]] më 1956, këtë herë me 1½ pikë. Kjo e kualifikoi atë për një ndeshje të dytë të Kampionatit Botëror kundër Botvinnik më 1957. I ndihmuar nga trajnerët [[Vladimir Makogonov]] dhe [[Vladimir Simagin]], Smyslov fitoi titullin, duke shënuar 12½–9½. Një vit më pas, Botvinnik ushtroi të drejtën e tij për një rindeshje dhe rifitoi titullin me rezultatin përfundimtar 12½–10½. Smyslov më vonë tha se shëndeti i tij vuajti gjatë ndeshjes së kthimit, pasi ai ra me pneumoni, por ai gjithashtu pranoi se Botvinnik ishte përgatitur shumë mirë.<ref name="watson">{{cite web|url=http://theweekinchess.com/john-watson-reviews/historical-and-biographical-works-installment-2|title=Book Reviews by John Watson|author=Watson, J.|publisher=chess.co.uk|language=en}}</ref> Gjatë tre ndeshjeve të Kampionatit Botëror, Smyslov pati 18 fitore ndaj 17 të Botvinnik (me 34 barazime), por ishte kampion vetëm për një vit. Megjithatë, Smyslov shkroi në koleksionin e tij të lojërave autobiografike ''Smyslov's Best Games'', "Nuk kam asnjë arsye të ankohem për fatin tim. E përmbusha ëndrrën time dhe u bëra kampioni i shtatë i botës në historinë e shahut."<ref name="watson"/> ==Kampionatet Botërore të mëvonshme== Smyslov nuk u kualifikua për një tjetër Kampionat Botëror, por vazhdoi të luante në ngjarjet kualifikuese të Kampionatit Botëror. Ai ishte kandidat në vitin 1959, por përfundoi i katërti në turneun kualifikues të mbajtur në [[Jugosllavi]], i cili u fitua nga superylli në ngritje [[Mikhail Tal]]. Ai humbi në vitin 1962, por u rikthye në vitin 1964, pas një barazimi në vendin e parë në Amsterdam Interzonal, me 17/23. Megjithatë, ai humbi ndeshjen e tij të raundit të parë ndaj [[Efim Geller]]. Në vitin 1983, në moshën 62 vjeç, ai arriti në Finalen e Kandidatëve (ndeshja për të përcaktuar se kush luan kundër kampionit, në atë rast [[Anatoly Karpov]]), duke humbur 8½–4½ në [[Vilnius]] 1984 ndaj [[Garry Kasparov]], i cili ishte 21 vjeç në atë kohë, dhe i cili vazhdoi të mposhtte Karpov për t'u bërë kampion bote në vitin 1985. Ai e kishte mposhtur [[Zoltán Ribli]] 6½–4½ në gjysmëfinale, por barazoi ndeshjen e tij çerekfinale kundër [[Robert Hübner]] 7–7, me lojtarin që do të avanconte (Smyslov) të përcaktohej vetëm nga rrotullimi i rrotës së ruletës. Paraqitja e tij e fundit si Kandidat ishte turneu i [[Montpellier]] 1985, ku ai nuk avancoi. ==Kampionatet Sovjetike== Smyslov ishte një konkurrent i shpeshtë në [[Kampionati i Shahut i Bashkimit Sovjetik|Kampionatet Sovjetike]] dhe pati disa suksese të dukshme. Në vitin 1940, ndërsa ishte ende adoleshent, ai përfundoi i treti pas Bondarevsky dhe Lilienthal. Në Kampionatin e 13-të në vitin 1944, ai u rendit i dyti pas Botvinnik dhe në vitin 1947, ndau vendin e tretë me Bondarevsky, duke përfunduar pas Keres dhe Boleslavsky. Ai ishte fitues i përbashkët i garës në vitin 1949 dhe përsëri në vitin 1955 (respektivisht me Bronstein dhe Geller). Ndërsa titulli i vitit 1949 u nda, titulli i vitit 1955 iu dha Geller pas një ndeshjeje play-off. Shumë më vonë në karrierën e tij ai tregoi se ende mund të ngrinte një sfidë të besueshme; ai zuri vendin e tretë në vitin 1969 (pas [[Tigran Petrosian|Petrosian]] dhe [[Lev Polugaevsky|Polugaevsky]]) dhe në vitin 1971, u rendit i dyti me Tal, pas [[Vladimir Savon|Savon]]. Ai u rendit nga FIDE si një nga 15 lojtarët më të mirë në botë nga fundi i viteve 1940 deri në fillim të viteve 1980, një periudhë prej gati 40 vitesh. ==Vitet e fundit== Në vitin 1991, Smyslov fitoi Kampionatin Botëror të Shahut për të Moshuar. Me një vlerësim FIDE ende rreth 2400 që nga viti 2000, mjeshtri i madh 80-vjeçar mori pjesë në atë që do të ishte turneu i tij i fundit, Turneun Klompendans Veterans Vs. Ladies në [[Amsterdam]]. Pika kulmore e ndeshjes ishte shpartallimi i tij ndaj [[Zsofia Polgar]], duke e lënë rekordin e të gjitha kohërave midis të dyjave si +5–1=3. Disa nga ndeshjet u ndërprenë herët si barazime për shkak të shikimit të tij të dobët, dhe Smyslov zyrtarisht u tërhoq nga loja garuese pas këtij turneu. Vlerësimi i tij Elo pas kësaj ngjareje ishte 2494. Smyslov vdiq nga [[dështimi i zemrës kongjestive]] në një spital të Moskës në mëngjesin e 27 marsit 2010, tre ditë pas ditëlindjes së tij të 89-të. Raportet qarkulluan se vitet e tij të fundit i kaloi në varfëri të plotë dhe se ai nuk mund të përballonte një operacion të domosdoshëm në sy. Gjithashtu u raportua se Smyslov dhe gruaja e tij Nadezhda jetonin kryesisht me të ardhurat nga qiraja e apartamentit të tyre dhe se askush nuk i kontrollonte ose nuk u ofronte kujdes.<ref>[http://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010 Vasily Smyslov 1921–2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220130131803/https://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010 |date=30 janar 2022 }}. The Week in Chess (27 March 2010).</ref> ==Stili i shahut== Smyslov ishte i njohur për stilin e tij pozicional dhe, veçanërisht, për trajtimin e saktë të ndeshjes së fundit, por shumë nga lojërat e tij shfaqën gjithashtu taktika spektakolare. Repertori i tij i hapjes ishte konvencional për epokën e viteve 1950-1960, duke shfaqur kryesisht [[Ruy Lopez]] dhe [[Hapja Angleze|Hapjen Angleze]] si Bardhë, dhe [[Mbrojtja Siçiliane|Mbrojtjen Siçiliane]] dhe [[Mbrojtja Nimzo-Indian|Mbrojtjen Nimzo-Indian]] si Zi. Ai dha një kontribut të madh në teorinë e [[Hapje shahu|hapjes së shahut]], duke përfshirë [[Hapja Angleze|Hapjen Angleze]], [[Mbrojtja Grünfeld|Mbrojtjen Grünfeld]] dhe [[Mbrojtja Siçiliane|Mbrojtjen Siçiliane]]. ==Këngëtar opere== Një bariton, Smyslov vendosi për një karrierë shahu vetëm pas një audicioni të dështuar me [[Teatri Bolshoi|Teatrin Bolshoi]] në vitin 1950. Ai herë pas here jepte recitale gjatë turneve të shahut, shpesh i shoqëruar nga mjeshtri i madh dhe pianisti i koncerteve [[Mark Taimanov]]. Smyslov dikur shkroi se, ashtu si në muzikë, ai përpiqej të arrinte harmoni në tabelën e shahut, me secilën pjesë që ndihmonte të tjerat.ref>Smyslov, Vassily (1995), ''Smyslov's Selected Games''. London, Everyman Chess.</ref> Ai gjithashtu regjistroi arie operistike.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/IAvrT52VXOI Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20200616043326/https://www.youtube.com/watch?v=IAvrT52VXOI Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web|title=Vasily Smyslov. Operatic Arias (1997)|url=https://www.youtube.com/watch?v=IAvrT52VXOI&feature=youtu.be|website=www.youtube.com|date=27 mars 2016|access-date=23 janar 2021|language=en}}</ref> Kompania holandeze e sigurimeve [[Interpolis]] dikur publikoi një EP të kënduar tërësisht nga Smyslov në shtëpinë e tyre diskografike Interpolis Verzekeringen për të festuar përvjetorin e pestë të turneut të shahut Interpolis. EP, i titulluar ''Schaakgrootmeester Vassily Smyslov Zingt'', përmban interpretime vokale të këngëve tradicionale holandeze të shoqëruara nga orkestra e dirigjuar nga [[Harry van Hoof]].<ref>[https://www.discogs.com/release/1598858-Vassily-Smyslov-Schaakgrootmeester-Vassily-Smyslov-Zingt Schaakgrootmeester Vasily Smyslov Zingt]. ''Discogs''. 1981.</ref> ==Jeta personale== [[Skeda:Vasily Smyslov with wife 1956.jpg|parapamje|upright=0.90|Smyslov me gruan e tij në [[Turneu i Kandidatëve|Turneun e Kandidatëve]] më 1956]] Për më shumë se 50 vjet, Smyslov ishte i martuar me Nadezhda Smyslovën, një grua tre vjet më të madhe se ai, burri i parë i së cilës u ekzekutua gjatë një spastrimi stalinist në fillim të viteve 1940. Ata u takuan në vitin 1948. Nadezhda kishte një djalë nga martesa e saj e parë, një lojtar shahu aspirant që garoi në Kampionatin Botëror për të Rinj. Vasily dhe Nadezhda nuk kishin fëmijë të tyre. Ajo shpesh e shoqëronte burrin e saj në turne të mëdha për të ofruar mbështetje morale.<ref>[http://president.org.ua/news/news-187422/ 24 марта выдающемуся шахматисту исполнилось 87 лет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106154907/http://president.org.ua/news/news-187422/ |date=6 janar 2014 }}. president.org.ua (26 March 2008)</ref> Megjithatë, ajo qëndroi në Moskë gjatë turneut të Kandidatëve të vitit 1959 kur, për habinë e autoriteteve sovjetike, Smyslovi, zakonisht i qetë, pati një lidhje të hapur me një mjeshtre të madhe grua që ndikoi në lojën e tij.<ref name=":0">{{Cite news|date=2010-03-29|title=Vasily Smyslov obituary|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/2010/mar/28/vasily-smyslov-obituary|language=en}}</ref> Djali i Smyslovit, Vladimir Selimanov, përfaqësoi BRSS në Kampionatin Botëror për të Rinj të vitit 1957 në Toronto, ku përfundoi i 4-ti. Selimanov vdiq nga vetëvrasja në vitin 1960.<ref>{{Cite news|last=Soltis|first=Andy|title=Champ's tragedy|url=https://nypost.com/2010/04/04/champs-tragedy/|work=New York Post|date=2010-04-04|access-date=2023-09-06|language=en}}</ref> ==Librat nga Smyslov== *Vasily Smyslov (2003) ''Smyslov's Best Games, Volume 1: 1935–1957'' (Moravian Chess Publishing House) *Vasily Smyslov (2003) ''Smyslov's Best Games, Volume 2: 1958–1995'' (Moravian Chess Publishing House) *Vasily Smyslov (1997) ''Endgame Virtuoso'' (Cadogan) *Vasily Smyslov (1995) ''Smyslov's 125 Selected Games'' (modern edition published by Everyman Chess) *[[Grigory Levenfish]] dhe Vasily Smyslov (1971) ''Rook Endings'' (Batsford Edition) == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * [http://www.chesshistory.com/winter/extra/smyslov.html “Vassily Smyslov (1921-2010)” by Edward Winter] * [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=14676 Vassily Smyslov] profili dhe lojërat në [[Chessgames.com]] * [https://docs.google.com/spreadsheet/ccc?key=0AiF9ULO9hJY3dFhZSHYtbmZJN2ZpeFdLU2lpb2tBclE&hl=en Rekordet e Shahut të Smyslov] [[Kategoria:Lindje 1921]] [[Kategoria:Vdekje 2010]] [[Kategoria:Kampionë Botërorë të Shahut]] [[Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut]] [[Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu]] [[Kategoria:Shahistë sovjetikë]] [[Kategoria:Shahistë rusë]] [[Kategoria:Shkrimtarë rusë të shahut]] oeows7wzina8z19t1cij1o8kuudgihv 1 361817 2996488 2885137 2026-06-14T04:23:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:S.S. Lazio]] 2996488 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2552352 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190331140944/http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra për lidhjen http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2023 07:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2633017 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170219085303/http://sports.yahoo.com/news/police-high-alert-foreign-invasion-rome-derby-192812013--sow.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/news/police-high-alert-foreign-invasion-rome-derby-192812013--sow.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 janar 2024 00:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2633299 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210804230050/https://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/38795-163-anni-fa-nasceva-giuseppe-pedercini për lidhjen https://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/38795-163-anni-fa-nasceva-giuseppe-pedercini. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 janar 2024 08:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2634304 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://rsssf.com/ec/ec200708.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 janar 2024 07:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2635467 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200624051051/http://syndication.teleborsa.it/Nis/NisViewer.ashx?file=8385.pdf&year=2004&filetype=documenti për lidhjen http://syndication.teleborsa.it/Nis/NisViewer.ashx?file=8385.pdf&year=2004&filetype=documenti. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 janar 2024 02:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2640842 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240106075804/https://thelaziali.com/2023/10/16/lazios-1968-69-serie-b-title/ për lidhjen https://thelaziali.com/2023/10/16/lazios-1968-69-serie-b-title/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shkurt 2024 10:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2653913 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180725003051/http://www.sodaliziolazio.com/contenuto.php?idCont=2677 për lidhjen http://www.sodaliziolazio.com/contenuto.php?idCont=2677. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2024 15:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2673962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240107022633/https://thesefootballtimes.co/2018/03/23/the-roman-tragicomedy-of-paul-gascoigne-at-lazio/ për lidhjen https://thesefootballtimes.co/2018/03/23/the-roman-tragicomedy-of-paul-gascoigne-at-lazio/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2024 07:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2707689 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141017011443/http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/10/22/first11.derbies/index.html për lidhjen http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/10/22/first11.derbies/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2024 07:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2880784 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.transfermarkt.us/vergleich/bilanzdetail/verein/398/gegner_id/12. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221205120832/https://www.transfermarkt.us/lazio-rom/erfolge/verein/398 për lidhjen https://www.transfermarkt.us/lazio-rom/erfolge/verein/398. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 dhjetor 2025 17:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985521 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140415071824/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,1544_02_1966_0021_0013_21454902/ për lidhjen http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,1544_02_1966_0021_0013_21454902/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 07:01 (CEST) 7aqzt54o0gnfqc6ukqaqnl20pbbl2ao 0 378458 2996395 2971288 2026-06-13T15:24:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996395 wikitext text/x-wiki [[Skeda:AMT_Salta_crop.jpg|parapamje| Travestistë në Salta, Argjentinë, në vitin 1988.]] Termi '''travestizëm''' përdoret në [[Amerika Latine|Amerikën Latine]] për të përcaktuar persona të cilëve u është caktuar gjinia mashkull në lindje, por që zhvillojnë një[[Identiteti gjinor|identitet gjinor]] femëror. Terma të tjerë janë shpikur dhe përdoren në Amerikën e Jugut për ta dalluar këtë identitet nga veshja e përkohshme me rroba të gjinisë tjetër (''cross-dressing''), arti ''drag'' dhe kuptimet patologjike. Në Spanjë, ky term është përdorur në një mënyrë të ngjashme gjatë [[Diktatura e Francisko Frankos|kohës së Frankos]], por më pas u zëvendësua me përhapjen e modelit mjekësor të transseksualitetit në fund të viteve 1980 dhe fillim të viteve 1990, për të shmangur stereotipet negative.<ref>{{Cite book|last=Óscar Guasch|title=Las masculinidades en la Transición|last2=Jordi Mas|date=2015|publisher=Egales|isbn=978-84-16491-02-5|language=es|chapter=Proyectos Corporales, Género e Identidad en España: del “Travestí” al “Transexual” (1970–1995)}}</ref> Këto koncepte mbërritën më vonë në Amerikën Latine se sa në Evropë, ndaj termi ''travesti'' vazhdoi të përdorej, megjithëse me kuptime të ndryshme. Fjala ''travestir'', që fillimisht kishte një kuptim përçmues, u riinterpretua dhe u përvetësua nga aktivistë në Peru, Brazil dhe Argjentinë, pasi ka një specifikë rajonale që ndërthur: një gjendje të përgjithshme të cenueshmërisë sociale, një lidhje me punën seksuale, përjashtimin nga të drejtat themelore dhe njohjen e saj si një identitet [[Gjinia jobinare|jobinar]] dhe politik. Travestitët jo vetëm që vishen ndryshe nga gjinia që u është caktuar në lindje, por gjithashtu marrin emra dhe përemra femërorë dhe shpesh i nënshtrohen praktikave kozmetike, terapisë me hormone, injeksioneve me mbushës dhe ndërhyrjeve estetike për të fituar tipare trupore femërore, megjithatë, zakonisht pa modifikuar organet gjenitale dhe pa e konsideruar veten si gra. Popullata e travestitëve ka qenë historikisht e cenueshme dhe e kriminalizuar, e ekspozuar ndaj përjashtimit shoqëror dhe dhunës strukturore, ku diskriminimi, ngacmimi, ndalimet arbitrare, torturat dhe vrasjet janë fenomene të zakonshme në gjithë Amerikën Latine. Si pasojë, shumica e travestitëve i drejtohen prostitucionit si burimi i vetëm i të ardhurave, i cili nga ana tjetër luan një rol të rëndësishëm në formësimin e identitetit të tyre. Identitetet travestite janë të ndryshme dhe të shumta, ndaj është e vështirë të reduktohen në përkufizime universale. Ato janë studiuar nga disiplina të ndryshme, veçanërisht [[antropologjia]], e cila e ka dokumentuar gjerësisht këtë fenomen si në [[Etnografia|etnografitë]] klasike, ashtu edhe në ato më të fundit. Studiuesit në përgjithësi kanë propozuar njërën nga tre hipotezat kryesore për të përkufizuar travestit: se ato përbëjnë një “gjiní të tretë” (ashtu si hijrat në Indi dhe muxet në [[Meksika|Meksikë]]), se ato përforcojnë ndarjen binare të gjinisë në shoqërinë e tyre, ose se në fakt e dekonstruktojnë vetë kategorinë e gjinisë. Megjithëse është një koncept i përdorur gjerësisht në Amerikën Latine, përkufizimi i ''travesti'' mbetet i debatueshëm dhe, në varësi të kontekstit, ende shihet si një fyerje transfobike. Grupa shumë të ngjashme ekzistojnë në gjithë rajonin, me emra të tillë si ''vestidas'', ''maricón'', ''cochón'', ''joto'', ''marica'', ''pájara'', ''traveca'' dhe ''loca'', ndër të tjera. Aktivistë të shquar të të drejtave të travestitëvee janë argjentinaset Lohana Berkins, Klaudia Pía Baudracco, [[Diana Sacayán]], Marlene Uajar dhe Susi Shok; Erika Hilton nga Brazili dhe Iren Rotela nga Paraguai. == Terminologjia ==  Edhe pse përdorimi i termit ''travestizëm'' vazhdon të jetë i zakonshëm në gjuhën spanjolle,<ref>{{Cite journal|last=Cutuli|first=María Soledad|year=2012|title=Antropología y travestismo: revisando las etnografías latinoamericanas recientes|url=https://fh.mdp.edu.ar/revistas/index.php/sudamerica/article/view/162|journal=Sudamérica: Revista de Ciencias Sociales|language=es|publisher=[[Universidad Nacional de Mar del Plata]]|volume=1|issue=1|pages=162–181|issn=2314-1174|access-date=7 maj 2020}}</ref><ref name="berkins">{{Cite journal|last=Berkins|first=Lohana|author-link=Lohana Berkins|year=2003|editor-last=Maffía|editor-first=Diana|editor-link=Diana Maffía|title=Un itinerario político del travestismo|url=http://www.comisionporlamemoria.org/wp-content/uploads/sites/21/2018/03/Berkins-Un-itinerario-politico-del-travestismo.pdf|journal=Sexualidades Migrantes. Género y Transgénero|language=es|location=Buenos Aires|publisher=Scarlett Press|pages=127–137|isbn=978-987-914-305-6|access-date=10 qershor 2021}}</ref> disa autorë bashkëkohorë e refuzojnë atë për të shmangur ngatërrimin me praktikën e ''cross-dressing''-ut (veshjes me rroba të gjinisë tjetër),<ref name="etnografía" /><ref name="travestidad">{{Cite web|last=Friera|first=Silvina|date=4 janar 2020|title=Marlene Wayar: 'Somos otra manera de transitar la humanidad'|url=https://www.pagina12.com.ar/239814-marlene-wayar-somos-otra-manera-de-transitar-la-humanidad|access-date=9 qershor 2021|language=es}}</ref> si dhe për shkak të prapashtesës ''-ismo'', e cila vjen nga shkencat mjekësore dhe konsiderohet [[Patologjia|patologjike]].<ref name="thesis">{{Cite thesis|language=es|url=https://www.tdx.cat/handle/10803/95889|title=Geografía travesti: Cuerpos, sexualidad y migraciones de travestis brasileñas (Rio de Janeiro-Barcelona)|last=Vartabedian Cabral|first=Julieta|publisher=[[Universitat de Barcelona]]|degree=doctoral thesis}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sander|first=Vanessa|date=2012|title=Patologização das travestilidades: entre a doença nos manuais e a saúde no cotidiano travesti.|url=https://periodicos.ufmg.br/index.php/revistatrespontos/article/view/3172|journal=Revista Três Pontos|language=pt|issn=2525-4693}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Silva Junior|first=Jonas Alves da|last2=Silva|first2=Maria de Lourdes|last3=Silva|first3=Leandro|date=2019-08-31|title=Travestilidades no espaço socioeducativo: (des)patologização, monstruosidade, violência, abjeção e negação das identidades transgêneras|journal=Dialogia|language=pt|issue=32|pages=93–107|doi=10.5585/dialogia.n32.13641|issn=1983-9294|doi-access=free}}</ref> Si përgjigje ndaj kësaj, përdorimi i termave ''travestilidade'' (portugalisht) dhe ''travestilidad'' (spanjisht) është përhapur gjerësisht në literaturën akademike braziliane që nga vitet 2000,<ref name="travestilidade">{{Cite journal|last=Amaral|first=Marília dos Santos|last2=Silva|first2=Talita Caetano|last3=Cruz|first3=Karla de Oliveira|last4=Toneli|first4=Maria Juracy Filgueiras|year=2014|title='Do travestismo às travestilidades': uma revisão do discurso acadêmico no Brasil entre 2001-2010|trans-title='From travestism to travestilities': A critical review of Brazilian academic production (2001–2010)|url=https://www.scielo.br/pdf/psoc/v26n2/a07v26n2.pdf|journal=Psicologia & Sociedade|language=pt|location=Florianópolis|publisher=[[Universidade Federal de Santa Catarina]]|volume=26|issue=2|pages=301–311|doi=10.1590/S0102-71822014000200007|issn=1807-0310|access-date=9 qershor 2021}}</ref> dhe është përvetësuar edhe nga disa autorë të tjerë spanjishtfolës,<ref name="thesis" /><ref name="vestidas" /> ndërsa disa të tjerë kanë zgjedhur fjalët ''travestidad'' (afërsisht "travestiteti") ose ''transvestividad'' (afërsisht "transvestiviteti").<ref name="travestidad" /><ref name="vestidas">{{Cite thesis|url=https://tesisenred.net/bitstream/handle/10803/310618/mfgz1de1.pdf?sequence=1&isAllowed=y|language=es|last=Guerrero Zavala|first=María Fernanda|degree=doctoral thesis|publisher=[[Universitat Autònoma de Barcelona]]|title=Corporeidad, materialidad y experiencia. 'Las vestidas'. (Re) localización de los cuerpos en las fronteras discursivas|access-date=8 maj 2025|archive-date=20 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170855/https://tesisenred.net/bitstream/handle/10803/310618/mfgz1de1.pdf?sequence=1&isAllowed=y|url-status=dead}}</ref> ë të njëjtën mënyrë, fjalët ''travestimento''<ref>{{Cite journal|last=Queiroz|first=Leandro Júnio Santos|date=2013-06-01|title=Travestimento: literatura, gênero e escritura|url=https://periodicos.utfpr.edu.br/cgt/article/view/6096|journal=Cadernos de Gênero e Tecnologia|language=pt|volume=7|issue=25/26|pages=85–113|doi=10.3895/cgt.v7n25/26.6096|issn=2674-5704|doi-access=free}}</ref> dhe {{Lang|pt|travestimiento}}<ref>{{Cite journal|last=Pastor|first=Brígida M.|date=2014-11-01|title=El travestimiento literario en la lírica de Gertrudis Gómez de Avellaneda|url=https://doi.org/10.1179/0263990414Z.00000000080|journal=Romance Studies|language=es|volume=32|issue=4|pages=282–293|doi=10.1179/0263990414Z.00000000080|issn=0263-9904}}</ref> (afërsisht “transvestitet” ose “transformim gjinor”) përdoren si alternativa ndaj ''transvestismo'', por për të përcaktuar ''transformistas'' (pra artistët ''drag'').<ref>{{Cite journal|last=Cruz|first=Paul Forigua|date=2020-06-26|title=Transformistas vs Travestis: as experiências transgênero no Miss Gay Internacional by Theatron|url=https://seer.ufrgs.br/presenca/article/view/104704|journal=Revista Brasileira de Estudos da Presença|language=pt|volume=10|issue=3|pages=01–32|issn=2237-2660}}</ref><ref>{{Cite web|last=Fabris|first=Annateresa|title=Disfarce e identidade: o corpo travestido|url=http://www.encontro2014.sp.anpuh.org/resources/anais/29/1405360254_ARQUIVO_AnnateresaFabris1.pdf|access-date=2021-06-24|website=encontro2014.sp.anpuh.org|language=es|archive-date=15 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515210741/http://www.encontro2014.sp.anpuh.org/resources/anais/29/1405360254_ARQUIVO_AnnateresaFabris1.pdf|url-status=dead}}</ref> Në disa artikuj në anglisht, veçanërisht nga autorë të Amerikës së Jugut, haset edhe termi ''travestism'' (anglisht: ''transvestism'') si një hispanizëm. Përdorimi i termit ''travestit'' me kuptimin “person që vishet me rrobat e gjinisë tjetër” ka qenë tashmë i zakonshëm në gjuhën frënge në fillim të shekullit të 19-të, nga ku u importua në gjuhën portugeze me të njëjtin kuptim. Termi ''travesti'' i paraprin atij të ''transgjinorit'' në rajon, dhe dallimi i tij nga nocionet ''transseksual'' dhe ''grua trans'' është kompleks dhe i ndryshueshëm në varësi të kontekstit, duke u parë herë si një ekuivalent rajonal, e herë si një identitet i veçantë në vetvete.<ref>{{Cite thesis|language=es|url=https://www.tdx.cat/handle/10803/95889|title=Geografía travesti: Cuerpos, sexualidad y migraciones de travestis brasileñas (Rio de Janeiro-Barcelona)|last=Vartabedian Cabral|first=Julieta|publisher=[[Universitat de Barcelona]]|degree=doctoral thesis}}</ref> Përdorimi origjinal i fjalës i referohej aktit veshjes me rrobat e gjinisë tjetër, dhe që nga vitet 1960, kuptimi i saj u zgjerua për të përfshirë individët që visheshin si gra, qoftë si formë performance, qoftë në jetën e tyre të përditshme.<ref name="issues">{{Cite journal|last=Garcia|first=Marcos R. V.|last2=Lehman|first2=Yvette Piha|year=2011|title=Issues Concerning the Informality and Outdoor Sex Work Performed by Travestis in São Paulo, Brazil|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10508-010-9702-4|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|language=en|volume=40|issue=6|pages=1211–1221|doi=10.1007/s10508-010-9702-4|pmid=21203815|access-date=9 qershor 2021}}</ref> Megjithatë, travestitët jo vetëm që zgjedhin të vishen ndryshe nga gjinia që u është caktuar në lindje, por gjithashtu marrin emra dhe përemra femërorë dhe shpesh i nënshtrohen praktikave kozmetike, terapisë me zëvendësim hormonal, injeksioneve me mbushës dhe ndërhyrjeve estetike për të marrë tipare trupore femërorem, megjithëse zakonisht pa ndryshuar organet gjenitale dhe pa e konsideruar veten si gra.<ref name="nonbinarygender">{{Cite book|last=McNabb|first=Charlie|url=https://books.google.com/books?id=UNo5DwAAQBAJ&pg=PA44|title=Nonbinary Gender Identities: History, Culture, Resources|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2017|isbn=978-1-4422-7552-2|page=44|language=en|access-date=17 qershor 2021}}</ref><ref name="queering">{{Cite journal|last=Álvares Ferreira|first=Amanda|year=2018|title=Queering the Debate: Analysing Prostitution Through Dissident Sexualities in Brazil|url=https://www.scielo.br/pdf/cint/v40n3/0102-8529-cint-2018400300525.pdf|journal=Contexto Internacional|language=en|location=Rio de Janeiro|publisher=Instituto de Relações Internacionais. [[Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro]]|volume=40|issue=3|pages=525–546|doi=10.1590/s0102-8529.2018400300006|issn=0102-8529|access-date=9 qershor 2021}}</ref><ref name="chautabu.buenosaires.gob.ar">{{Cite web|title=¿Es lo mismo ser una persona trans, transgénero, travesti, transexual o intersex/intersexual?|url=https://chautabu.buenosaires.gob.ar/salud/info.php?id=63|access-date=9 qershor 2021|publisher=Chautabú. Government of the City of Buenos Aires|language=es|archive-date=9 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609201451/https://chautabu.buenosaires.gob.ar/salud/info.php?id=63|url-status=dead}}</ref> Si të tillë, ato mund të përshkruhen si një identitet gjinor [[transfemëror]]<ref name="The Day Before the Fall">{{Cite web|title=The Day Before the Fall|url=https://apexart.org/aidar.php|access-date=20 korrik 2021|publisher=[[Apexart]]|language=en}}</ref> dhe janë konsideruar si një ekuivalent rajonal i nocionit “transseksual para operacionit”.<ref name="stephenbrown">{{Cite journal|last=Brown|first=Stephen|date=2002|title='Con discriminación y represión no hay democracia': The Lesbian Gay Movement in Argentina|url=https://www.jstor.org/stable/3185130|journal=Latin American Perspectives|language=es|volume=29|issue=2|pages=119–138|doi=10.1177/0094582X0202900207|issn=0094-582X|jstor=3185130}}</ref> Pas një periudhe të gjatë kriminalizimi, "devijimet seksuale" u bënë objekt studimi në shkencat mjekësore dhe seksuale, të cilat përpiqeshin të kategorizonin format e ndryshme të devijimit. Në një periudhë të parë, mes viteve 1870 dhe 1920, u prodhua një sasi e madhe kërkimesh rreth personave që [[Ndërveshja|visheshin me rroba të gjinisë tjetër]] ose që dëshironin të merrnin rolin e caktuar për gjininë e kundërt.<ref name="Fernández22">Fernández, 2004. p. 22</ref> Në vitin 1910, seksologu i njohur gjerman Magnus Hirschfeld përdori termin ''transvestit'' (''travesti'' në spanjisht dhe portugalisht), në tekstin e tij ''Transvestites: The Erotic Drive to Cross-Dress'' (gjermanisht: ''Die Transvestiten: ein Untersuchung über den erotischen Verkleidungstrieb''), për të përshkruar “persona që ndjejnë një shtysë për të veshur rrobat e gjinisë tjetër” dhe hodhi poshtë idenë se ata ishin thjesht një variant i homoseksualitetit, një ide e përhapur gjerësisht në atë kohë në fushën e seksologjisë.<ref name="maricas">{{Cite journal|last=Cutuli|first=María Soledad|year=2013|title=Maricas y travestis: repensando experiencias compartidas|url=https://www.redalyc.org/pdf/996/99629534009.pdf|journal=Sociedad y Economía|language=es|location=Cali|publisher=[[University of Valle|Universidad del Valle]]|issue=24|pages=183–206|doi=10.25100/sye.v0i24.3992|issn=1657-6357}}</ref> Mes viteve 1920 dhe 1950, termat ''transvestizëm'' dhe ''eonizëm'' u përfshinë në literaturën shkencore, ndonëse në përgjithësi raportet e kësaj periudhe vetëm plotësonin ato të viteve të mëparshme. Gjatë viteve 1950, termi ''transseksual,'' i përdorur për herë të parë nga seksologu amerikan David Oliver Cauldwell, fitoi rëndësi në të njëjtën kohë me shfaqjen e klinikave të identitetit gjinor dhe ndërhyrjeve kirurgjikale për ndryshim gjinie. Në këtë mënyrë, që nga fundi i viteve 1960 dhe gjatë viteve 1970, transvestizmi u la mënjanë si një temë me interes mjekësor.<ref name="Fernández23">Fernández, 2004. p. 23</ref> Termi ''transgjinor'' u bë i njohur nga aktivistja amerikane Virginia Prince në fund të viteve 1960 për të përshkruar ata që shkelin normat gjinore por që nuk identifikohen as si ''travesti'' dhe as si ''transseksualë'', dhe deri në vitet 1980 përdorimi i tij ishte përhapur në vendet perëndimore.<ref name="maricas" /> Megjithatë, kategoritë ''trans'' dhe ''transgjinor'' nuk përkthehen lehtë jashtë vendeve të zhvilluara, për shkak të kompleksitetit të praktikave që përfshijnë.<ref name="maricas" /> Përdorimi i termit ''travesti'' u paraprin atyre në Amerikën Latine, dhe dallimi midis tyre është i ndërlikuar dhe i ndryshueshëm në varësi të kontekstit.<ref name="thesis"/><ref name="queering"/> Studiuesi Cole Rizki thekson se “identifikimet ''trans'' dhe ''travesti'' janë vazhdimisht në ndryshim dhe nuk duhet të kuptohen si kategori që përjashtojnë njëra-tjetrën. Tensionet midis ''trans'' dhe ''travesti'' si kategori identitare shpesh janë të papërkthyeshme, duke na çuar të pyesim se çfarë lloj kufizimesh dhe mundësish janë të ngulitura në ndarjet dhe afritë kritike të këtyre termave.”<ref name="rizki">{{Cite journal|last=Rizki|first=Cole|date=maj 2019|title=Latin/X American Trans Studies|url=https://static1.squarespace.com/static/5c1d2bb485ede1e27eb215ea/t/5d35fb227a74960001190ec3/1563818789702/Rizki+Intro+to+Trans+Studies+en+las+Ame%CC%81ricas+TSQ_pub.pdf|journal=TSQ: Transgender Studies Quarterly|language=es|publisher=[[Duke University Press]]|volume=6|issue=2|pages=145–155|doi=10.1215/23289252-7348426|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615001854/https://static1.squarespace.com/static/5c1d2bb485ede1e27eb215ea/t/5d35fb227a74960001190ec3/1563818789702/Rizki+Intro+to+Trans+Studies+en+las+Ame%CC%81ricas+TSQ_pub.pdf|archive-date=15 qershor 2020|access-date=9 qershor 2021}}</ref> Megjithëse është një koncept ''emik'' i përdorur gjerësisht në të gjithë rajonin<ref name="thesis"/> përkufizimi i ''travestizmit'' mbetet një burim debatesh,<ref name="mobile">{{Cite book|last=Aizura|first=Aren Z.|url=https://books.google.com/books?id=otpyDwAAQBAJ&pg=PT90|title=Mobile Subjects: Transnational Imaginaries of Gender Reassignment|date=2018|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=978-147-800-264-2|language=es|access-date=9 qershor 2021}}</ref> pasi i referohet identiteteve të ndryshme dhe të shumëllojshme, dhe për këtë arsye është paradoksale të reduktohet në shpjegime universale.<ref name="thesis" /><ref name="queering"/> Grupe shumë të ngjashme me travestit ekzistojnë në gjithë Amerikën Latine, me emra si ''maricón'', ''cochón'', ''joto'', ''marica'', ''pájara'', ''loca'', ndër të tjerë. Duke shkruar për ''Latin American Research Review'' në vitin 2020, Joseph M. Pierce deklaron se në vendet hispanoamerikane, “si një kategori e përgjithshme, ''transgénero'' (transgjinor) ose termi më i përhapur ''trans'' [...] i referohet personave që bëjnë përpjekje identitare, trupore dhe shoqërore për të jetuar si anëtarë të gjinisë që ndryshon nga seksi normativ që u është caktuar në lindje.”<ref name="monster">{{Cite journal|last=Pierce|first=Joseph M.|year=2020|title=I Monster: Embodying Trans and Travesti Resistance in Latin America|journal=[[Latin American Research Review]]|language=en|volume=55|issue=2|pages=305–321|doi=10.25222/larr.563|issn=1542-4278|doi-access=free}}</ref> Disa gjithashtu përdorin termin ''travesty'', që përfundon me shkronjën ''y'', për të nënkuptuar të njëjtën gjë si ''travesti''zëm por me një tingëllim më artistik, subversiv ose dekolonial.<ref>{{Cite journal|last=Martins|first=Rafael|last2=Adad|first2=Shara Jane Holanda Costa|last3=Araújo|first3=Valdenia Pinto de Sampaio|last4=Martins|first4=Lucivando Ribeiro|last5=Nascimento|first5=Letícia Carolina Pereira do|last6=Batista|first6=Pedro Victor Modesto|date=2024-04-26|title=Transpornografias: performances transeróticas a partir do documentário Bixa Travesty|url=https://periodicoscientificos.ufmt.br/ojs/index.php/rebeh/article/view/16234|journal=Revista Brasileira de Estudos da Homocultura|language=pt|volume=7|issue=22|pages=1–21|doi=10.29327/2410051.7.22-47|issn=2595-3206|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Silva|first=Danillo da Conceição Pereira|last2=Santos|first2=Emilly Silva dos|date=2019-08-01|title=Performances discursivas de uma "Bixa Travesty": sobre corpo, gênero e identidade em Linn da Quebrada|journal=Fórum Linguístico|language=pt|volume=16|issue=2|pages=3627–3641|doi=10.5007/1984-8412.2019v16n2p3627|issn=1984-8412|doi-access=free}}</ref> == Historia dhe kultura == === Argjentina === [[Skeda:Carrilches_1945_crop.jpg|parapamje| Një grup travestitësh {{Rreth|1945}}, gjatë një festimi privat në periferi të Buenos Airesit, larg policisë.]] Një burim i rëndësishëm historik në historinë e komunitetit ''travesti'' gjatë shekullit të 20-të janë dëshmitë e para të Malva Solís, e cila emigroi nga Kili si adoleshente dhe jetoi në Argjentinë deri në vdekjen e saj në vitin 2015, në moshën 93-vjeçare, duke u konsideruar si travestia më jetëgjatë e vendit. Pasi mblodhi dëshmi nga travesti mbi moshën shtatëdhjetë vjeç, Josefina Fernández arriti në vitin 2004 në përfundimin se shumica e tyre e konsideronin periudhën e parë të qeverisjes së Juan Perón-it — që sundoi Argjentinën nga viti 1946 deri më 1955 — si "atë që më qartë nisi përndjekjen ndaj burrave homoseksualë dhe travestive, pavarësisht nëse ushtronin apo jo prostitucion rrugësh." Në ato vite, travestit (të identifikuara asokohe si ''mariconas'') nisën të burgoseshin rregullisht në burgun Devoto, si “shkelës seksualë.” Ky burg u bë një pikë takimi e përsëritur për travestit, dhe mbeti i tillë deri në shekullin XXI.<ref name="maricas"/> Pavarësisht aspektit represiv, hapësira e burgut u ofroi atyre mundësinë për të ndërtuar strategji solidariteti dhe për të krijuar lidhje që më vonë do të përhapeshin edhe jashtë. Madje, ata zhvilluan një zhargon të vetin të quajtur ''carrilche'', i cili ushqehej nga gjuha e burgut. Siç shpjegon antropologia María Soledad Cutuli: “Sot ky kod njihet si ''teje''. Ai përbëhet nga marrja e elementeve të zhargonit të burgut ose të ''lunfardo''-s [policore], deformimi i disa rrokjeve të fjalëve të caktuara, dhe përdorimi i termave të shpikur si ''cirilqui'' për të treguar policinë, ose vetë fjala shumëkuptimëshe ''teje'' (në spanjisht: 'thurje'), e cila, në varësi të kontekstit, mund të nënkuptojë 'gënjeshtër, histori, argument, ngjarje'. Të thuash që dikush është ''tejedora'' është një mënyrë e hollë për ta cilësuar si gënjeshtare; ndërsa pyetja ''çfarë po thurin?'' nënkupton se një takim apo bisedë mund të ketë motive të fshehura.”<ref name="maricas" /> [[Karnavalet|Karnavali]] është konsideruar historikisht si festa popullore e ''travestitëve'', pasi ishte e vetmja periudhë e vitit kur ato mund të shprehnin veten lirisht në hapësirën publike pa u përndjekur nga policia. Siç kujtonte një ''travesti'' nga Buenos Aires në vitin 2019: “Ishin 6 ditë liri dhe 350 në burg. Nuk po e ekzagjeroj. Kështu ishte për ne. Ashtu ishte para dhe pas diktaturës, madje më keq pas saj. Ato ditë ishin diçka magjike: sepse nga të diskriminuara ktheheshim në diva. Nëse nuk kishte ''travesti'' në paradën e karnavalit, dukej sikur diçka mungonte.” Murgat e Karnavalit të Buenos Aires filluan të përfshijnë akte “kaotike” ''cross-dressing''-u në vitet 1940 dhe 1950 për të argëtuar publikun, një formë që më vonë çoi në shfaqjen e figurës së ''transformista''-s (pra ''drag queen'') — të përkufizuar si “''maricón''-i i veshur me luks” — duke u kthyer në një atraksion për publikun. Sipas Malva Solís, dy ''travesti'' nga parada e La Boca-s, të quajtura Cualo dhe Pepa "La Carbonera", ishin pioniere të figurës së “vedetës së murga-s”, një risi që nisi rreth vitit 1961. Ky fenomen i pakdokumentuar, i njohur si “lëvizja ''travesti'' e karnavalit”, shënoi një pikë kthese në paradat e viteve 1960 dhe 1970, dhe përfshinte grimierë, stilistë dhe koreografë nga skena e teatrit ''revue'' të Buenos Airesit — të gjithë ''maricones''. Një artikull i vitit 1968 nga revista ''Primera Plana'' mbi Karnavalin e Buenos Aires raportonte: “Ato që nuk dorëzohen janë ''travestit'', që filluan duke ekzagjeruar hijeshinë e tyre femërore dhe përfunduan në një përpunim të rrezikshëm. Paruket dhe kozmetika moderne i kthyen ato në yje sugjestive, identiteti gjinor i të cilave nuk ishte më aq i lehtë për t’u kuptuar.” Në vitin 2011, Solís reflektoi mbi rëndësinë e festimeve të Karnavalit për ''travestit'': “Mendoj me vete se motivi i brendshëm i ''travestive'' që ishin pjesë e murgave ishte të nxirrnin nga thellësia e shpirtit vetveten e shtypur gjatë gjithë vitit. Të gjithë i shikonin dhe i duartrokisnin, por nuk kuptonin që pas asaj fasade të ndritshme fshihej një dëshirë — dëshira për t’u njohur dhe pranuar, për të jetuar të lira.”<ref name="historiando">{{Cite journal|last=Solís|first=Malva|year=2011|title=Historiando el carnaval porteño|url=https://elteje.com/sociedad-cultura/historiando-el-carnaval-porteno|url-status=dead|journal=El Teje|language=es|publisher=Centro Cultural Ricardo Rojas|issue=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20210609201559/https://elteje.com/sociedad-cultura/historiando-el-carnaval-porteno|archive-date=9 qershor 2021|access-date=11 qershor 2021}}</ref> Në kontrast me vitet 1950, vitet 1970 konsiderohen si epoka e “shfaqjes artistike travesti” (spanjisht: ''destape''), që nisi me ardhjen e një ''travesti'' nga Brazili, e cila performoi në një teatër të njohur në Buenos Aires. Shfaqja e saj hapi rrugën për paraqitjet e mëvonshme të ''travestive'' vendase. Sipas Malva Solís, termi ''travesti'' filloi të përdorej në vitet 1960, fillimisht për t’iu referuar artistëve ''cross-dressing'' dhe ''transseksualëve'' që vinin nga jashtë për të bërë shfaqje. Në vitin 1963, argëtuesja franceze Coccinelle vizitoi Buenos Airesin për të performuar në Teatro Maipo dhe pati ndikim të madh tek ''mariconas'' vendase. Solís i tha studiueses María Soledad Cutuli në vitin 2013: “Që nga Coccinelle (…) ndodhi një hapje, diçka e re që po vinte. Erdhi shumë botë e ‘silikonizuar’, kirurgji plastike; një hapje sociale (…) u krijuan mundësi të reja për ''mariconas'', nisi ‘artistja travesti’. (…) Që atëherë nisi një mënyrë e re jetese. (…) Kultura e ''puto'' artist, të gjitha tashmë qarkullonin me pambuk në trup për të formuar gjoksin dhe dilnin për të kënduar, për të kërcyer…” Skena ishte i vetmi vend ku ''travestit'' mund të visheshin si gra në publik, pasi kjo ishte e ndaluar në rrugë. Rreth vitit 1964, artistet ''travesti'' — të njohura asokohe si ''lenci'', në referencë me një lloj cope, sepse “ishin si kukulla të vogla prej leckash” — takoheshin në një apartament në Avenida Callao, ku stërviteshin për numra muzikorë dhe përgatiteshin për të dalë nëpër lokale nate ose në teatër. Meqenëse përdorimi i silikonit nuk ishte përhapur ende, ato përdornin hormone femërore për të “mundur të shfaqnin gjoksin në skenë sa më estetikisht.” Sipas shkrimtares Daniela Vizgarra: “Nëse nuk kishe një Anovlar 21 në çantën e grimit, thuajse nuk ekzistoje.” ''Travestit'' imitonin format trupore — duke theksuar gjoksin dhe të pasmet — përmes mbushjeve të quajtura ''truquis'', ''piu-piú'' ose ''colchón'' (“dyshek”), fillimisht me copa pambuku, më pas me shkumë plastike. Ndërsa mbushjet ishin përdorur që nga vitet 1950, ardhja e likrës në vitet 1960 u lejoi të ndërtonin forma më realiste të trupit. Ideali i bukurisë femërore i promovuar nga televizioni amerikan përfshinte edhe hundë të vogla dhe të mprehta, por për shkak të kostos së lartë të operacioneve, shumica e ''travestive'' improvizonin përkohësisht me ngjitës dhe objekte që imitonin protezat. María Belén Correa argumenton se shfaqja e artisteve ''travesti'' si Vanessa Show, Jorge Pérez Evelyn, Brigitte Gambini dhe Ana Lupe Chaparro në vitet 1960–1970 përbënin “një formë tjetër aktivizmi.” Sipas Jorge Pérez Evelyn, të parat që popullarizuan ''transformismo''-n në teatër — “''travestit'' e para që u shfaqën në Buenos Aires” — ishin një grup i quajtur ''Les Girls'' në vitin 1972, të pasuara nga Vanessa Show dhe Ana Lupez. Evelyn përmend gjithashtu brezin e mëvonshëm të ''travestive'', përfshirë Graciela Scott, Claudia Prado dhe vetveten, që debutuan në vitin 1975. Evelyn ishte ''travestia'' e parë që arriti rolin e ''vedetës'' në Avenida Corrientes përkrah yjeve më të famshme argjentinase në shfaqjen ''Corrientes de Lujo'', pikërisht në kohën kur diktatura ushtarake po merrte pushtetin. Evelyn u detyrua të largohej nga vendi pas kërcënimeve me vdekje të lëna në dhomën e saj. Pas Evelyn, komuniteti kaloi 15 vite heshtjeje për shkak të përndjekjes ushtarake, deri në kthimin e demokracisë dhe shfaqjen e Cris Miró në vitin 1999. Ardhja e silikonit industrial në Buenos Aires transformoi në mënyrë rrënjësore trupin dhe subjektivitetin ''travesti''. Silikoni u soll nga Franca në Brazil dhe prej andej në vendet fqinje. Në vitet 1980, aktorja dhe ''vedeta'' e njohur Moria Casán u bë një figurë modeli për ''travestit'' lokale, jo vetëm për trupin e saj të bujshëm, por edhe për imazhin publik të lirisë seksuale. Ky ideal trupor i theksuar ndryshoi në vitet 1990, kur u popullarizuan format më të stilizuara dhe androgjene të feminitetit. Me shfaqjen e silikonit, u krijua një “hierarki e re mes trupave” të ''travestive'', që dallonte ato që kishin apo jo silikon, si dhe sasinë dhe cilësinë e rezultateve përfundimtare. Siç shpjegon studiuesja Ana Grabiela Álvarez: “Ardhja e silikonit industrial i afron me ndërtimin e një trupi femëror gjenerik dhe fiksim të transformimeve trupore si dhe një segment të veçantë të prostitucionit.” Në vitet 1980, Autostrada Pan-Amerikane — që lidhte qytetin e Buenos Airesit me qarqet përreth — u kthye në zonën më të rëndësishme ku punonin ''travestit'' si punëtore seksi, dhe kështu u bë një nga aspektet përcaktuese të identitetit ''travesti'' për shoqërinë dhe median argjentinase. Në vitin 1986, gazetari i Canal 9, José de Zer, raportoi dhe njëkohësisht denoncoi, përmes mjeteve dëshmitare, vrasjet e ''travestive'' që punonin në autostradë. Për shkak të këtij raportimi televiziv, si gazetari ashtu edhe televizioni u paditën dhe u përballën me gjyq, çka bëri që ''travestit'' të organizoheshin në vitet në vijim për të bërë të dukshme identitetin e tyre të shpërfillur në mediat masive. ''Travestit'' u shfaqën në opinionin publik argjentinas në vitet 1990, dhe paraqitjet e tyre të para në televizion përkuan me organizimin e tyre publik dhe daljet në rrugët e Buenos Airesit. Në vitin 1991, Keny de Michelli u bë ''travestia'' e parë që u shfaq në televizion kombëtar, duke marrë pjesë në disa programe për të bërë të dukshëm komunitetin. Këto paraqitje u banalizuan shpejt dhe e paraqitën ''travestilidad''-in si një shprehje të ekzagjeruar e feminitetit mashkullor. Pas popullarizimit të saj si ''vedetë'' në vitin 1995, Cris Miró shkaktoi një sensacion mediatik për identitetin dhe shprehjen e saj gjinore. Si ''travestia'' e parë që u bë një personazh i famshëm në shkallë kombëtare, ajo konsiderohet si simbol i ambientit shoqëror të viteve 1990 dhe hapi rrugën për ''travestit'' dhe gratë trans të tjera argjentinase për të fituar famë si ''vedeta'', më së shumti Flor de la V. Paralelisht me ngritjen e Mirós, nisi organizimi politik i ''travestive'' argjentinase, me aktivistet që bënin paraqitjet e tyre të para në media. Popullariteti i ''vedetës'' u kritikua fillimisht nga një pjesë e këtyre aktivisteve, të cilat ndjenin trajtim të pabarabartë dhe nuk pajtoheshin me përpjekjen e saj për të mishëruar një imazh të idealizuar të gruas së përsosur.<ref name="diferencia">{{Cite web|last=Alarcón|first=Cristian|date=2 qershor 1999|title=Cuando la diferencia sale a escena|url=https://www.pagina12.com.ar/1999/99-06/99-06-02/pag17.htm|access-date=7 qershor 2021|website=[[Página/12]]|language=es}}</ref> [[Skeda:Susy_Shock_crop.jpg|parapamje| Poetja dhe muzikantja Susy Shock duke performuar në [[Qyteti i Meksikës|Mexico City]] në vitin 2013.]] Gjatë fillimit dhe mesit të viteve 2000, karriera muzikore dhe letrare e Susy Shock, aktiviste e njohur ''travesti'', u ndërtua dhe fitoi dukshmëri përmes hapësirave kulturore LGBT, si ''Casa Mutual Giribone'' në Buenos Aires dhe ''Asentamiento 8 de Mayo'' në José León Suárez, në Provincën e Buenos Airesit.<ref name="camiseta">{{Cite web|last=Ortelli|first=Micaela|date=23 qershor 2013|title=Transpirando la camiseta|url=https://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/radar/9-8934-2013-06-23.html|access-date=29 qershor 2020|website=Radar. [[Página/12]]|language=es}}</ref> Në fund të viteve 2010, komuniteti ''travesti'' i Buenos Airesit dhe rrethinave të tij fitoi njohje për kontributin krijues dhe artistik, duke u bërë pjesë e “skenës kundërkulturore queer” — një qark i teatrove, bareve dhe qendrave kulturore si ''Casa Brandon'', ''Tierra Violeta'', ''MU Trinchera Boutique'' dhe, më së fundi, ''Feliza'' dhe ''Maricafé''. Siç vërejti studiuesja Patricia Fogelman në vitin 2020: “Në këtë grup hapësirash, ''travestit'' shfaqen gjithnjë e më shpesh duke interpretuar në teatër, me monologë ''stand-up'', duke recituar poezi, duke bërë performanca, duke shoqëruar grupe muzikore, etj. Nga ana tjetër, brenda të njëjtit komunitet të zgjeruar ekziston një interes i qartë për t’i përfshirë [travestit] dhe për t’i nxjerrë në pah si personazhe qendrore në romane, drama dhe këngë. Kështu, mund të thuhet se rreth figurës së ''travestit'' ekziston një njohje dhe një përpjekje e fortë për t’i vendosur ato në qendra vëmendjeje, veçanërisht nga autoret lezbike të romaneve dhe muzikës për të rinjtë alternativë.”<ref name="queerba">{{Cite journal|last=Fogelman|first=Patricia|year=2020|title=Travestis migrantes, arte y religiosidad en la cultura queer de Buenos Aires|url=https://doi.org/10.4025/rbhranpuh.v12i36.51420|journal=Revista Brasileira de História das Religiões|language=es|volume=36|issue=12|pages=9–34|doi=10.4025/rbhranpuh.v12i36.51420|doi-broken-date=1 nëntor 2024|issn=1983-2850|access-date=2 qershor 2020}}</ref> === Lëvizja braziliane === Antropologu Don Kulick ka vërejtur se: “''Travestit'' duket se ekzistojnë në të gjithë Amerikën Latine, por në asnjë vend tjetër nuk janë aq të shumta dhe të njohura sa në Brazil, ku ato zënë një vend dukshëm të dukshëm si në hapësirën shoqërore ashtu edhe në imagjinatën kulturore.” Për këtë arsye, ato shpesh përmenden nga komentuesit shoqërorë si simbole të vetë Brazilit. Një nga travestitët më të njohura në imagjinatën kulturore braziliane të fundviteve 1900 ishte Roberta Close, e cila u bë një emër i njohur për publikun në mesin e viteve 1980 dhe u “lavdërua gjerësisht si gruaja më e bukur në Brazil”, duke pozuar për revistën ''Playboy'' dhe duke u shfaqur rregullisht në televizion dhe në botime të tjera. Historikisht, brazilianët përdornin fjalën {{Lang|pt|traveca}} për të emërtuar travestis, i cili tani konsiderohet një fyerje transfobike.<ref>{{Cite web|last=S.A|first=Priberam Informática|title=traveca|url=https://dicionario.priberam.org/traveca|access-date=2021-08-24|website=Dicionário Priberam|language=pt-br}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-21|title=BBB: Por que o termo "traveco" é transfóbico e não deve ser usado|url=https://revistaforum.com.br/blogs/pop-noticias/2022/1/21/bbb-por-que-termo-traveco-transfobico-no-deve-ser-usado-109054.html|access-date=2023-01-27|website=Revista Fórum|language=pt-BR}}</ref> === Paraguai === === Uruguai === Gloria Meneses jetoi hapur si travestit që prej viteve 1950 dhe njihej si "nëna e travestitëve".<ref name=":1">{{Cite web|title=Calles de Montevideo: Homenaje a personalidades afrouruguayas y LGBTQ+|url=https://elpopular.uy/calles-de-montevideo-homenaje-a-personalidades-afrouruguayas-y-lgbtq/|access-date=2023-12-03|website=El Popular|language=es-UY|archive-date=3 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203103058/https://elpopular.uy/calles-de-montevideo-homenaje-a-personalidades-afrouruguayas-y-lgbtq/|url-status=dead}}</ref> === Spanja === Ardhja e modelit mjekësor të transseksualitetit ndodhi më herët në Evropë sesa në Amerikën Latine, dhe për këtë arsye ndikimi i tij ishte i ndryshëm në secilën rajon. Në Spanjë, identitetet ''travesti'' zakonisht përfshihen në kategorinë “transseksual” në kërkimin akademik, pasi perceptohet si më “politikisht korrekte”. Si pasojë e institucionalizimit të fuqishëm mjekësor rreth transseksualitetit, ta quash veten ''travesti'' në Spanjë konsiderohet një akt që ul dinjitetin, për shkak të lidhjes së ngushtë që ka me prostitucionin, veçanërisht pas migrimeve të ''travestive'' nga Amerika Latine. Megjithatë, në vitet 1970, termi ''travesti'' përdorej gjerësisht për t’iu referuar kujtdo që ishte caktuar mashkull në lindje, por vishej dhe jetonte si grua, qoftë përkohësisht, qoftë përherë. Në fakt, të paktët që vetëpërkufizoheshin si “transseksualë” në Spanjë dhe që kishin kryer ndërhyrje për ndërrim gjinie, nuk ishin të pranuar gjerësisht nga bashkëmoshatarët e tyre dhe shpesh konsideroheshin si “të kastruar”. Gjatë epokës së Francos, ''travestit'' u përndoqën nëpërmjet krijimit të një aparati të fuqishëm ligjor dhe policor.<ref name="thesis" /> Midis fundit të viteve 1980 dhe fillimit të viteve 1990, transseksualët — të cilët nuk e quanin më veten “''travesti''” — filluan të organizoheshin duke krijuar kolektive të tyre politike, ku kërkonin institucionalizimin e transseksualitetit në sistemin shëndetësor, si dhe fundin e stereotipeve që i lidhnin ata me HIV/AIDS-in, prostitucionin dhe margjinalizimin — një imazh i mishëruar në konceptin e ''travesti''. Për këtë arsye, specifika ''travesti'' në Spanjë zakonisht përfshihet nën kategorinë më të pranueshme mjekësore “transseksual” ose në terma më të politizuar si “trans” apo “transgjinor”, pasi kjo jep më shumë legjitimitet shoqëror. Meqenëse shumica dërrmuese e ''travestive'' vijnë nga mjedise të varfra dhe me arsimim shumë të ulët, dallimet e tyre me aktivistët transseksualë lidhen edhe me kërkesat e këtyre grupeve më të intelektualizuara. Megjithatë, disa persona sot që jetojnë në Spanjë zgjedhin të vetëidentifikohen si ''travesti'', si një identitet gjinor [[Fluiditeti seksual|fluid]].<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=ve5c6NmX7WQ|title=TRAVESTIS GENDERFLUID - MÁS ALLÁ DE LO BINARIO (ep.3)|date=24 qershor 2021|language=es|publisher=[[YouTube]]|time=12:57|access-date=28 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203040637/https://www.youtube.com/watch?v=ve5c6NmX7WQ|archive-date=3 dhjetor 2024|url-status=dead|format=video|people=Luc Loren, Joss Jaycoff}}</ref><ref>{{Cite news|last=Aranda Millán|first=Germán|date=3 korrik 2021|title=Samantha Hudson: "Está bien que la gente vea que los travestis no nacemos por la noche"|work=Eldiario.es|url=https://www.eldiario.es/catalunya/samantha-hudson-gente-vea-travestis-no-nacemos-noche_1_8099143.html}}</ref> == Kushtet e jetesës == [[Skeda:Cortejo_funebre_travesti.jpg|parapamje|275x275px| Një grup travestish argjentinas që mbajnë arkivolin e mikut të tyre të vrarë në vitin 1987.]] Travestitë ''Travestit'' janë një popullatë historikisht e cenueshme dhe e kriminalizuar, viktima të përjashtimit shoqëror dhe dhunës strukturore. Diskriminimi, ngacmimet, ndalimet arbitrare, torturat dhe vrasjet janë dukuri të zakonshme në të gjithë Amerikën Latine. Shumë aktivistë LGBT, gazetarë dhe artistë denoncojnë se dhuna dhe vdekja e hershme ndaj kësaj popullate përbëjnë një gjenocid të mirëfilltë. Një studim i kryer në vitin 2011 në Amerikën Qendrore tregoi, për shembull, se mbi 80% e të anketuarve besonin se kishin të drejtë të sulmonin persona ''trans'' dhe ''travesti'' për shkak të mënyrës së tyre të të qenit. Në një nga hetimet e para mbi popullatën ''travesti'' në Salvador, Bahia në vitet 1990, antropologu Don Kulick zbuloi se ato janë “një nga grupet më të margjinalizuara dhe të përçmuara në shoqërinë braziliane.” Sipas një kërkimi të publikuar në vitin 2017 nga Ministria e Mbrojtjes së Argjentinës me titull ''La revolución de las mariposas'', 74.6% e grave trans dhe ''travestive'' në Buenos Aires deklaruan se kishin përjetuar një formë dhune — një shifër ende e lartë, por më e ulët krahasuar me atë të vitit 2005, që ishte 91.9%. Po në këtë studim thuhet se ato vdesin mesatarisht në moshën 32-vjeçare, shumë më poshtë se pritshmëria mesatare e jetës në vend. Në mënyrë të ngjashme, në Brazil, ''travestit'' dhe ''transseksualët'' kanë një jetëgjatësi mesatare prej 35 vjetësh. Në vitin 2021, vlerësohet se çdo 48 orë në Brazil vdes në mënyrë të dhunshme një person ''travesti'' ose ''trans'', me të paktën 80 vrasje vetëm në gjysmën e parë të vitit. Brazili konsiderohet si “vendi më transfobik në botë”, dhe sipas raportit vjetor të ''Trans Murder Monitoring'' për vitin 2020, vendi ndodhej në krye të listës për vrasjet e personave trans. Në vitin 2015, aktivistja Lohana Berkins reflektoi: “Të arrish pleqërinë, për një ''travesti'', është si të bëhesh pjesë e një klubi ekskluziv, sepse fatkeqësitë që shoqërojnë jetën në margjinë — të cilat çojnë në një vdekje që gjithmonë konsiderohet e parakohshme sipas statistikave demografike — janë pasojat e përhershme të një identiteti të përndjekur.”<ref name="mariposas">{{Cite book|url=https://www.mpdefensa.gob.ar/sites/default/files/la_revolucion_de_las_mariposas.pdf|title=La revolución de las Mariposas: A diez años de La Gesta del Nombre Propio|date=mars 2017|publisher=Ministerio Público de la Defensa de la Ciudad de Buenos Aires|language=es|access-date=11 korrik 2021|archive-date=2 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702030451/https://www.mpdefensa.gob.ar/sites/default/files/la_revolucion_de_las_mariposas.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:AMT_1989_crop.jpg|majtas|parapamje| Një grup punonjësish seksi travesti në një ''villa miseria'' (lagje e varfër) në La Matanza, Provinca Buenos Aires në 1989.]] == Aktivizmi == === Lëvizja argjentinase === Identiteti travestit ka një histori të rëndësishme të mobilizimit politik në Argjentinë, ku me krenari pretendohet si "loku politik par excellence" i rezistencës ndaj politikave të binarizmit gjinor dhe cisseksizmit .<ref name="travesticide">{{Cite web|last=Radi|first=Blas|last2=Sardá-Chandiramani|first2=Alejandra|year=2016|title=Travesticide / transfemicide: Coordinates to think crimes against travestis and trans women in Argentina.|url=https://www.aacademica.org/blas.radi/15.pdf|access-date=7 korrik 2020|publisher=Gazette of the Gender Observatory of Argentina|location=Buenos Aires}}</ref> Travestitë argjentinase filluan të organizoheshin midis fundit të viteve 1980 dhe fillimit të viteve 1990, në kundërshtim të persekutimit, keqtrajtimit dhe dhunës policore, si dhe të dekreteve të policisë (spanjisht: " ''edictos policiales'' ") në fuqi në atë kohë.<ref name="etnografía">{{Cite journal|last=Cutuli|first=María Soledad|year=2012|title=Antropología y travestismo: revisando las etnografías latinoamericanas recientes|url=https://fh.mdp.edu.ar/revistas/index.php/sudamerica/article/view/162|journal=Sudamérica: Revista de Ciencias Sociales|language=es|publisher=[[Universidad Nacional de Mar del Plata]]|volume=1|issue=1|pages=162–181|issn=2314-1174|access-date=7 maj 2020}} [[Kategoria:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Një figurë pioniere ishte ajo e Karina Urbinës, aktivistja e parë për të drejtat e transgjinorëve në vend, megjithëse nuk u përkufizua nën termin travesti, por më tepër transeksual.<ref name="KarinaUrbina">{{Cite web|last=Butierrez|first=Marce|date=19 prill 2021|title=Mujer se nace: Karina Urbina y el activismo transexual de los años 90|url=https://www.moleculasmalucas.com/post/mujer-se-nace|access-date=15 qershor 2021|publisher=Moléculas Malucas|language=es}}</ref> Ndryshe nga qëndrimi skandaloz publik i travestive, transeksualët si Urbina e treguan veten në televizion si të ndjeshëm dhe të prekur, cilësi që ata i lidhnin më shumë me feminitetin.<ref name="KarinaUrbina" /> Një tjetër ndryshim fillestar midis dy grupeve është se travestitë luftuan kundër dekreteve të policisë dhe kërkuan anulimin e tyre, ndërsa transeksualët kërkuan të njiheshin si gra dhe të regjistroheshin si të tilla në dokumentet e tyre.<ref name="KarinaUrbina" /> == Referime == [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në spanisht]] [[Kategoria:LGBTQ]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] nj1de4kjhbeq60scc3fli4tlvzeksxt 1 378725 2996396 2919531 2026-06-13T15:24:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996396 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Travestizmi (identiteti gjinor)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Travestizmi (identiteti gjinor)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996395 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210515210741/http://www.encontro2014.sp.anpuh.org/resources/anais/29/1405360254_ARQUIVO_AnnateresaFabris1.pdf për lidhjen http://www.encontro2014.sp.anpuh.org/resources/anais/29/1405360254_ARQUIVO_AnnateresaFabris1.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 17:24 (CEST) j7tm77f4fm2gl0qw3kpbqbnb551m7vy 0 385806 2996434 2972056 2026-06-13T19:40:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996434 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Viktor Gyökeres | image = Viktor Gyökeres 2018.jpg | upright = | caption = Gyökeres në 2018 | fullname = Viktor Einar Gyökeres | birth_date = {{birth date and age|4|6|1998|df=yes}}<ref name="SW">{{Soccerway|viktor-gyokeres/413136|access-date=23 shkurt 2024}}</ref> | birth_place = [[Stockholm]], Suedi | height = 1.89m<ref>{{cite web|url=https://www.sporting.pt/en/football/main-team/squad/viktor-einar-gyokeres|title=Viktor Einar Gyökeres|date=21 korrik 2023|publisher=Sporting Clube De Portugal|access-date=16 tetor 2024|lang=en}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 14 | youthyears1 = 2004–2013 | youthclubs1 = [[IFK Aspudden-Tellus]] | youthyears2 = 2013–2015 | youthclubs2 = [[IF Brommapojkarna]] | years1 = 2015–2017 | clubs1 = [[IF Brommapojkarna]] | caps1 = 56 | goals1 = 20 | years2 = 2018–2021 | clubs2 = [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] | caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[FC St. Pauli|St. Pauli]] (huazim) | caps3 = 26 | goals3 = 7 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] (huazim) | caps4 = 11 | goals4 = 0 | years5 = 2021 | clubs5 = → [[Coventry City F.C.|Coventry City]] (huazim) | caps5 = 19 | goals5 = 3 | years6 = 2021–2023 | clubs6 = [[Coventry City F.C.|Coventry City]] | caps6 = 91 | goals6 = 38 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[Sporting Lisbonë]] | caps7 = 66 | goals7 = 68 | years8 = 2025– | clubs8 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps8 = 3 | goals8 = 2 | nationalyears1 = 2015–2018 | nationalteam1 = [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia U19]] | nationalcaps1 = 18 | nationalgoals1 = 10 | nationalyears2 = 2019–2020 | nationalteam2 = [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia U21]] | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2019– | nationalteam3 = [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]] | nationalcaps3 = 26 | nationalgoals3 = 15 | club-update = 08:25, 2 shtator 2025 (UTC) | ntupdate = 08:25, 2 shtator 2025 (UTC) }} '''Viktor Einar Gyökeres''' ({{IPA|sv|ˈvɪ̌kːtɔr ˈjø̂ːkɛrɛs|lang}};<ref>{{Cite web|date=6 korrik 2022|title=Guess Who {{!}} Ben Wilson and Viktor Gyokeres|url=https://www.youtube.com/watch?v=ulq1V8nasr4&t=15s|access-date=18 nëntor 2024|website=[[YouTube]]|author=[[Coventry City F.C.]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 janar 2019|title=Januariturnén 2019: Viktor Gyökeres|trans-title=Turi i janarit 2019: Viktor Gyökeres|url=https://www.youtube.com/watch?v=RAm_ziUU_tA|access-date=28 nëntor 2024|website=[[YouTube]]|publisher=FanTV|language=sv}}</ref> lindur më 4 qershor 1998) është një [[futboll|futbollist]] suedez [[futboll|profesionist]] i cili luan si [[Sulmues (futboll)|sulmues]] për klubin {{English football updater|Arsenal}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] dhe [[Kombëtarja suedeze e futbollit|ekipin kombëtar suedez]]. Gyökeres bëri debutimin e tij profesional me skuadrën suedeze [[IF Brommapojkarna|Brommapojkarna]] në vitin 2015, duke bërë mbi pesëdhjetë paraqitje përpara se t'i bashkohej [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] në 2018. Ai kaloi sezone të njëpasnjëshme në huazim te [[FC St. Pauli|St. Pauli]], [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] dhe [[Coventry City F.C.|Coventry City]], duke iu bashkuar këtij të fundit përgjithmonë në vitin 2021. [[Sporting CP|Sporting CP]] e nënshkroi atë në vitin 2023 në një transferim rekord të klubit me vlerë fillestare prej 20 milionë eurosh. Me ta, ai fitoi dy tituj radhazi të [[Primeira Liga|Primeira Liga]] në [[Sezoni 2023–24 i Primeira Liga|2024]] dhe [[Sezoni 2024–25 i Primeira Liga|2025]], duke fituar [[Bola de Prata (Portugali)|Bola de Prata]] si golashënuesi më i mirë i ligës, çmimin e [[LPFP Lojtari i Vitit i Primeira Liga|Lojtarit të Vitit]] në të dy sezonet dhe [[Trofeu Gerd Müller]], në sezonin e tij të dytë, dhënë për golashënuesin më të lartë në sezonin e kaluar. Në korrik 2025, ai nënshkroi për Arsenalin në një transferim me vlerë 63.5 milionë euro (54.8 milionë funte). Gyökeres përfaqësoi Suedinë në nivele të ndryshme të të rinjve dhe ishte bashkë-golashënuesi më i mirë në [[Kampionati Evropian U-19 i UEFA-s 2017]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin e të rriturve (senior) në vitin 2019. ==Karriera në klub== === IFK Aspudden-Tellus === I lindur dhe rritur në [[Stokholm]], Gyökeres filloi të luante futboll në moshën pesë vjeçare me klubin lokal [[IFK Aspudden-Tellus]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mitti.se/nyheter/miljonregn-ska-gynna-de-unga-spelarna-i-fotbollsklubben-6.3.171194.b40c8ec321|title=Miljonregn ska gynna de unja spelarna i fotbollsklubben|date=2 shtator 2023|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Renascença|date=6 mars 2024|title=Na pegada de Gyökeres em Estocolmo – Renascença V+|url=https://rr.sapo.pt/video/bola-branca/2024/03/06/na-pegada-de-gyokeres-em-estocolmo/380020/|access-date=6 mars 2024|website=rr.sapo.pt|language=pt-pt|archive-date=11 mars 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240311152408/https://rr.sapo.pt/video/bola-branca/2024/03/06/na-pegada-de-gyokeres-em-estocolmo/380020/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 korrik 2023|title=Viktor Einar Gyökeres|url=https://www.sporting.pt/en/football/main-team/squad/viktor-einar-gyokeres|access-date=4 nëntor 2024|website=www.sporting.pt|language=en}}</ref> ===IF Brommapojkarna=== Gyökeres nënshkroi për [[IF Brommapojkarna|Brommapojkarna]] nga [[IFK Aspudden-Tellus]] në vitin 2013, në moshën 14-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cgj7lq6g38lo|title=Viktor Gyokeres: Sporting striker's rise to become one of Europe's best strikers|date=5 nëntor 2024|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai përparoi nëpër ekipet e të rinjve dhe bëri debutimin e tij me ekipin e të rriturve dy vjet më vonë.<ref name="IFB">{{cite web|url=http://ifbp.se/forening/viktor-gyokeres-klar-for-brighton-hove-albion-fc/|title=Viktor Gyökeres klar för Brighton & Hove Albion FC|trans-title=Viktor Gyokeres gati për Brighton & Hove Albion FC|website=IF Brommapojkarna|last=Appelquist|first=Peter|date=6 shtator 2017|access-date=5 janar 2018|language=sv}}</ref> Ai shënoi golat e tij të parë për klubin më 20 gusht 2015, duke shënuar një dygolësh në një fitore 3–0 të [[Kupa Suedeze (futboll)|Svenska Cupen]] kundër [[IF Sylvia]].<ref name="IFB" /> Vitin e ardhshëm, me klubin që kishte rënë nga kategoria sezonin e kaluar, Gyökeres shënoi shtatë gola për të ndihmuar Brommapojkarnan të siguronte ngjitjen përsëri në [[Superettan]].<ref name="AB">{{cite web|url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/fotboll/a/dVJg1/stor-chans-att-vi-lyckas-med-det-ocksa|title="Stor chans att vi lyckas med det också..."|trans-title="Shans e madhe që do të kemi sukses edhe ne..."Gyúkers bëri sukses në BP - ai do të bëjë të njëjtën gjë për Suedinë në U19-EM|website=Afonbladet|last=Strandman|first=Pelle|date=2 korrik 2017|access-date=7 janar 2018|language=sv}}</ref> Ai më vonë ndihmoi Brommapojkarnan në gjysmëfinalet e [[Kupa Suedeze (futboll)|Svenska Cupen]] kur shënoi golin e fitores në çerekfinale kundër skuadrës së divizionit të lartë, [[IF Elfsborg|Elfsborg]].<ref>{{cite web|url=https://www.fotbollskanalen.se/svenska-cupen-1/tv-18-aringen-skot-bp-till-stor-cupskrall-med-solomal/|title=TV: 18-åringen sköt BP till stor cupskräll med solomål|trans-title=TV: 18-vjeçari e dërgoi BP në fitore të madhe të kupës me gol solo|website=fotbollskanalen|last=Forsberg|first=Aron|date=12 mars 2017|access-date=7 janar 2018|language=sv}}</ref> Megjithatë, Brommapojkarna nuk arriti të përparonte më tej, pasi u mund 4–0 nga [[IFK Norrköping]] në raundin tjetër.<ref>{{cite web|url=https://svenskfotboll.se/cuper-och-serier/svenska-cupen-herrar/slutspel/?scr=result&fmid=3617935|title=Svenska Cupen, Slutspel Matchinformation IFK Norrköping FK mot IF Brommapojkarna|trans-title=Svenska Cupen Informacion për ndeshjen IFK Norrköping FK kundër IF Brommapojkarna|date=19 mars 2017|access-date=7 janar 2018|language=sv}}</ref> Më 6 shtator 2017, pasi kishte shënuar 10 gola në ligë në atë kohë, Gyökeres nënshkroi një kontratë dy vjet e gjysmë me skuadrën e [[Premier League|Premier League]] [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]], me marrëveshjen që do të realizohej në përfundim të [[Sezoni 2017 i Superettan|sezonit të Superettan]].<ref>{{cite web|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2017/september/albion-agree-deal-for-swedish-youngster/|title=Albion Agree Deal for Swedish Youngster|website=Brighton & Hove Albion|date=6 shtator 2017|access-date=5 janar 2018|archive-date=7 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907165714/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2017/september/albion-agree-deal-for-swedish-youngster/|url-status=dead|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/soccer-transfers/story/3197938/brighton-agree-viktor-gyokeres-transfer-from-brommapojkarna-on-jan-1|title=Brighton agree Viktor Gyokeres transfer from Brommapojkarna|website=ESPN|date=6 shtator 2017|access-date=5 janar 2018|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me një kthim prej 13 golash në 29 paraqitje në ligë, përfshirë një [[hat-trick]] në ditën e fundit ndërsa Brommapojkarna siguroi ngjitjen në [[Allsvenskan]] si kampion i ligës.<ref name="TF">{{cite web|url=http://www.tribalfootball.com/articles/viktor-gyokeres-excited-joining-brighton-i'll-start-with-u23s-4214348|title=Viktor Gyokeres excited joining Brighton: I'll start with U23s|website=Tribal Football|last=Vegas|first=Paul|date=3 janar 2018|access-date=5 janar 2018|language=en}}</ref><ref name="AL">{{cite web|url=http://ifbp.se/forening/seriesegern-sakrad-after-gyokeres-avskedsshow/|title=Seriesegern säkrad efter Gyökeres avskedsshow|trans-title=Fitorja e serisë e siguruar pas shfaqjes së lamtumirës së Gykeres|website=IF Brommapojkarna|date=4 nëntor 2017|access-date=5 janar 2018|last=Appelquist|first=Peter|language=sv}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fotbollskanalen.se/superettan/tv-hattrick-av-gyokeres-i-avskedet---bp-klara-seriesegrare/|title=TV: Hattrick av Gyökeres i avskedet – BP klara seriesegrare|trans-title=TV: Hat-trick i largim nga Gyøgeres – BP kampion i qartë i serisë|website=fotbollskanalen|last=Ternstedt|first=Louis|date=4 nëntor 2017|access-date=7 janar 2018|language=sv}}</ref> ===Brighton & Hove Albion=== [[File:BHA_v_FC_Nantes_pre_season_03_08_2018-10_(28915962047)_(Victor_Gyokeres).jpg|thumb|205x205px|Gyökeres me Brighton në 2018]] Gyökeres iu bashkua zyrtarisht Brighton më 1 janar 2018 dhe filloi stërvitjen me skuadrën [[Brighton & Hove Albion F.C. Reserves and Academy|nën-23]] të klubit.<ref name="TF"/> Ai bëri debutimin e tij me ekipin e të rriturve për klubin më 28 gusht, duke luajtur si titullar në një humbje 1–0 në [[Kupa e Ligës (Angli)|Kupën EFL]] kundër [[Southampton F.C.|Southampton]].<ref>{{cite news|url=https://www.sussexexpress.co.uk/sport/football/albion/brighton-knocked-out-of-carabao-cup-by-late-southampton-goal-1-8617070|title=Brighton knocked out of Carabao Cup by late Southampton goal|publisher=Sussex Express|last=Bailey|first=Steve|date=28 gusht 2018|access-date=29 gusht 2018|language=en|archive-date=27 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727190224/https://www.sussexexpress.co.uk/sport/football/albion/brighton-knocked-out-of-carabao-cup-by-late-southampton-goal-1-8617070|url-status=dead}}</ref> Më 26 janar 2019, Gyökeres bëri debutimin e tij në [[Kupa FA|Kupën FA]] duke hyrë si zëvendësues në një barazim 0–0 në shtëpi kundër [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46928651|title=Brighton 0–0 West Brom in FA Cup fourth round|publisher=BBC Sport|date=26 janar 2019|access-date=26 janar 2019|language=en}}</ref> Në korrik 2019, ai u huazua te skuadra gjermane e nivelit të dytë [[FC St. Pauli|St. Pauli]] për [[Sezoni 2019–20 i FC St. Pauli|sezonin]] 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcstpauli.com/en/news/published/gyoekeres-joins-on-loan/|title=Gyökeres joins on loan|website=FC St. Pauli|access-date=26 korrik 2019|archive-date=21 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121222035/https://www.fcstpauli.com/en/news/published/gyoekeres-joins-on-loan/|url-status=dead|language=en}}</ref> Në ditën e hapjes të sezonit ai bëri debutimin e tij duke hyrë si zëvendësues në një barazim 1–1 në transfertë me [[Arminia Bielefeld|Arminia]].<ref>{{cite web|title=DSC ARMINIA BIELEFELD VS. FC ST. PAULI|url=https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-1-dsc-arminia-bielefeld-vs-fc-st-pauli/|access-date=31 gusht 2019|date=31 gusht 2019|language=en|archive-date=24 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124224346/https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-1-dsc-arminia-bielefeld-vs-fc-st-pauli/|url-status=dead}}</ref> Gyökeres shënoi golin e tij të parë për St Pauli më 29 shtator duke shënuar të dytin në një fitore 2–0 në shtëpi kundër [[SV Sandhausen]].<ref>{{cite web|title=2019/2020 – 8. – FC St Pauli vs. SV Sandhausen – FC St Pauli|url=https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-8-fc-st-pauli-vs-sv-sandhausen/|access-date=30 shtator 2019|date=29 shtator 2019|language=en|archive-date=24 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124224341/https://www.fcstpauli.com/en/matches/2019-2020-8-fc-st-pauli-vs-sv-sandhausen/|url-status=dead}}</ref> Më 17 shtator 2020, Gyökeres shënoi golin e tij të parë për Brighton në një fitore 4–0 kundër [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] në [[Kupa e Ligës (Angli)|Kupën EFL]] 2020–21.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54097200|title=Brighton fringe players impress in win|work=BBC Sport|date=17 shtator 2020|access-date=18 shtator 2020|language=en}}</ref> Më 2 tetor 2020, Gyökeres iu bashkua skuadrës së [[EFL Championship]] [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] në huazim për pjesën e mbetur të [[Sezoni 2020–21 i Swansea City A.F.C.|sezonit 2020–21]].<ref>{{cite web|url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/1850663/viktor-gyokeres-heads-to-swansea-on-loan|title=Viktor Gyokeres heads to Swansea on loan|publisher=Brighton & Hove Albion F.C.|date=2 tetor 2020|access-date=2 tetor 2020|archive-date=20 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020083224/https://www.brightonandhovealbion.com/news/1850663/viktor-gyokeres-heads-to-swansea-on-loan|url-status=dead|language=en}}</ref> Ai bëri debutimin e tij një ditë më vonë, duke hyrë si zëvendësues në një fitore 2–1 në shtëpi kundër [[Millwall F.C.|Millwall]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/54305594|title=Swansea City 2–1: Millwall: Swans remain unbeaten after hard–fought win|work=BBC Sport|date=3 tetor 2020|access-date=3 tetor 2020|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë për klubin më 9 janar 2021, duke shënuar të dytin në një fitore 2–0 në transfertë kundër [[Stevenage F.C.|Stevenage]] duke dërguar Swansean në raundin e katërt të [[Kupa FA|Kupës FA]] 2020–21.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55574474|publisher=BBC Sport|title=FA Cup: Stevenage 0–2 Swansea City – Wayne Routledge and Viktor Gyökeres send Swans through|access-date=9 janar 2020|language=en}}</ref> Ai u thirr nga Brighton më 14 janar 2021.<ref>{{Cite web|url=https://www.swanseacity.com/news/viktor-gyokeres-recalled-swansea-city-loan-spell|title=Viktor Gyokeres recalled from Swansea City loan spell &#124; Swansea|website=www.swanseacity.com|language=en}}</ref> ===Coventry City=== Gyökeres iu bashkua [[Coventry City F.C.|Coventry City]] në huazim më 15 janar 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.ccfc.co.uk/news/2021/january/transfer-viktor-gyokeres-joins-coventry-city-on-loan/|title=TRANSFER: Viktor Gyökeres joins Coventry City on loan!|publisher=Coventry City F.C.|date=15 janar 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55677126|title=Coventry sign striker Gyokeres on loan|work=BBC Sport|date=15 janar 2021|language=en}}</ref> Ai bëri debutimin e tij katër ditë më vonë duke filluar dhe luajtur 59 minuta në humbjen 3–0 në transfertë në [[Reading F.C.|Reading]].<ref>{{Cite web|url=https://www.theargus.co.uk/sport/19023723.viktor-gyokeres-makes-debut-coventry/|title=On-loan Albion striker makes his debut for Coventry|date=20 janar 2021|website=The Argus|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55627723|publisher=BBC Sport|title=Reading 3–0 Coventry City: Lucas Joao & John Swift lead Royals to victory|access-date=9 janar 2020|language=en}}</ref> Ai shënoi në paraqitjen e tij të parë në [[St Andrew's (stadium)|St Andrew's]] duke shënuar golin e parë në një fitore eventuale 2–0 kundër [[Sheffield Wednesday F.C.|Sheffield Wednesday]] më 27 janar, goli i tij i parë në ligë në futbollin anglez.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55598374|publisher=BBC Sport|title=Coventry City 2–0 Sheffield Wednesday: Viktor Gyokeres & Jamie Allen gets goals|access-date=27 janar 2020|language=en}}</ref> Ai u kthye në Coventry City me një marrëveshje të përhershme më 9 korrik 2021, pasi nënshkroi një kontratë trevjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://www.coventrytelegraph.net/sport/football/transfer-news/coventry-city-transfers-viktor-gyokeres-20985651|title=Sky Blues sign Brighton striker Viktor Gyokeres|first=Andy|last=Turner|date=9 korrik 2021|website=CoventryLive|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57785110|title=Coventry sign Gyokeres on three-year deal|work=BBC Sport|date=9 korrik 2021|language=en}}</ref>  Gyökeres shënoi në ndeshjen hapëse të Coventry-t në [[Sezoni 2021–22 i EFL Championship|sezonin 2021–22 të Championship]] më 8 gusht, duke e kthyer Coventry-n në barazim në një fitore eventuale 2–1 kundër [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] në ndeshjen e parë në shtëpi të Coventry-t që nga prilli 2019 pas ndarjes së fushës me [[Birmingham City F.C.|Birmingham City]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58044188|title=Coventry City 2–1 Nottingham Forest: Late Kyle Mcfadzean makes magical Sky Blues home return|work=BBC Sport|date=8 gusht 2021|access-date=8 gusht 2021|language=en}}</ref> Gyökeres shënoi 17 gola në 45 paraqitje në ligë për Coventry-n në sezonin 2021–22.<ref name = "2021-22"/> Në [[Sezoni 2022–23 i EFL Championship|sezonin e Championship 2022–23]], ai u emërua si lojtari i muajit në nëntor pasi shënoi katër gola në katër ndeshje, duke e çuar Coventry-n në katër fitore radhazi gjatë asaj periudhe.<ref name = "Nov22">{{Cite web|url=https://www.efl.com/news/2022/december/sky-bet-efl-manager-and-player-of-the-month-november-winners/|title=Sky Bet EFL Manager and Player of the Month: November Winners|first=Andy|last=Turner|date=8 dhjetor 2022|website=CoventryLive|language=en}}</ref> Tre gola dhe tre asiste e panë atë të fitojë çmimin për herë të dytë në mars 2023.<ref name="Mar23 POTM">{{cite web|url=https://www.efl.com/news/2023/april/sky-bet-efl-march-manager-and-player-of-the-month-winners/|title=Sky Bet EFL March Manager and Player of the Month winners!|website=www.efl.com|date=7 prill 2023|access-date=9 prill 2023|language=en}}</ref> Në përgjithësi ai shënoi 21 gola në 46 paraqitje, duke e bërë atë golashënuesin e dytë më të lartë në ligë atë vit. Coventry përfundoi në vendin e 5-të në tabelë dhe humbi ngritjen në kategori kur humbi [[Finalja e play-off-it e EFL Championship 2023|Finalen e Play-off-it]] me penallti ndaj [[Luton Town F.C.|Luton Town]]. Gyökeres shënoi penalltinë e tij.<ref>{{Cite web|date=26 maj 2023|title=Coventry City 1-1 Luton Town (5-6 pens): Hatters win shootout to reach Premier League|url=https://www.bbc.com/sport/football/65654937|access-date=7 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en-gb}}</ref> ===Sporting CP=== Më 13 korrik 2023, Gyökeres nënshkroi një kontratë pesëvjeçare me skuadrën e [[Primeira Liga|Primeira Liga]] [[Sporting CP|Sporting CP]], i cili pagoi një tarifë transferimi rekord të klubit prej 20 milionë eurosh (plus 4 milionë euro bonuse) për të.<ref>{{Cite web|date=13 korrik 2023|title=Gyokeres no Sporting: a cláusula de rescisão e todos os valores do negócio|work=O Jogo|trans-title=Gyokeres te Sporting: klauzola e lirimit dhe të gjitha vlerat e marrëveshjes|url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/sporting/noticias/gyokeres-no-sporting-a-clausula-de-rescisao-e-todos-os-valores-do-negocio-16687236.html|access-date=13 korrik 2023|publisher=[[O Jogo]]|language=pt-PT|archive-date=14 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714134123/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/sporting/noticias/gyokeres-no-sporting-a-clausula-de-rescisao-e-todos-os-valores-do-negocio-16687236.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/66139935|title=Coventry striker Gyokeres joins Sporting Lisbon|work=BBC Sport|date=13 korrik 2023|language=en}}</ref> Coventry gjithashtu ka të drejtë për pagesën e 10–15% nga një transferim i ardhshëm, dhe klauzola e lirimit u vendos në 100 milionë euro.<ref>{{Cite web|date=15 nëntor 2023|title=Sporting divulga números do mercado de transferências|trans-title=Sporting zbulon numrat e tregut të transferimeve|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/sporting-divulga-numeros-do-mercado-de-transferencias-2023111515540109816|access-date=15 nëntor 2023|publisher=A Bola|language=pt-pt}}</ref> ====2023–24: Titulli i Primeira Liga, Bola de Prata dhe Lojtari i Vitit==== Më 12 gusht, ai bëri debutimin e tij për klubin, duke filluar dhe shënuar dy herë në një fitore 3–2 në ligë në shtëpi ndaj [[F.C. Vizela|Vizela]].<ref>{{Cite web|url=https://onefootball.com/es/noticias/sporting-salvage-three-late-points-after-gyoekeres-stars-in-glowing-debut-38025479|title=Sporting salvage three late points after Gyökeres stars in glowing debut|date=13 gusht 2023|website=OneFootball|language=en}}</ref> Më 21 shtator, Gyökeres bëri debutimin e tij në [[UEFA|garave evropiane]], duke filluar dhe shënuar në një fitore 2–1 në transfertë në [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]], në [[Faza e grupeve e Ligës së Evropës UEFA 2023–24|fazën e grupeve]] të Ligës së Evropës UEFA.<ref>{{Cite web|date=21 shtator 2023|title=Sporting vence Sturm Graz e quebra maldição austríaca|trans-title=Sporting mund Sturm Graz dhe thyen mallkimin austriak|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/liga-europa/artigos/sporting-vence-sturm-graz-e-quebra-maldicao-austriaca|access-date=24 shtator 2023|website=SAPO Desporto|language=pt-pt}}</ref> Më 26 tetor, atij iu shfaq kartoni i kuq i parë në karrierën e tij me klubin, shtatë minuta pas vizitës së Sporting CP në [[Raków Częstochowa]] në një ndeshje të fazës së grupeve të Ligës së Evropës UEFA.<ref>{{Cite web|date=26 tetor 2023|title=Gyokeres protagoniza expulsão inédita na visita do Sporting à Polónia|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2428133/gyokeres-protagoniza-expulsao-inedita-na-visita-do-sporting-a-polonia|access-date=26 tetor 2023|website=Notícias ao Minuto|language=pt}}</ref> Më 2 nëntor, në debutimin e tij në [[Taça da Liga|Taça da Liga]], Gyökeres shënoi një hat-trick në një fitore 4–2 në shtëpi ndaj [[S.C. Farense|Farense]].<ref>{{Cite web|date=2 nëntor 2023|title=Sporting bate Farense com hat-trick de Gyökeres|trans-title=Sporting mund Farense me hat-trick të Gyökeres|url=https://www.rtp.pt/noticias/futebol-nacional/sporting-bate-farense-com-hat-trick-de-gyokeres_d1526553|access-date=2 nëntor 2023|publisher=RTP|language=pt-pt}}</ref> Dhjetë ditë më vonë, ai shënoi në një humbje 2–1 në ligë në transfertë kundër [[Derbi i Lisbonës|rivalëve vendas]] [[S.L. Benfica|Benfica]].<ref>{{Cite web|last=Vaza|first=Marco|date=12 nëntor 2023|title=Afinal, ainda há vida neste Benfica|trans-title=Rezulton se ka ende jetë në këtë Benfica|url=https://www.publico.pt/2023/11/12/desporto/cronica_de_jogo/golpe-teatro-triunfo-benfica-sporting-2069941|access-date=13 nëntor 2023|publisher=Público|language=pt-pt}}</ref> Më 26 nëntor, në debutimin e tij në [[Taça de Portugal|Taça de Portugal]], Gyökeres hyri si zëvendësues në pjesën e dytë dhe shënoi golin e fundit të Sporting-ut në një fitore 8–0 në shtëpi kundër skuadrës së [[Campeonato de Portugal (liga)|Campeonato de Portugal]] Dumiense.<ref>{{Cite web|date=26 nëntor 2023|title=Sporting goleia (8–0) o Dumiense e passa sem problemas aos 'oitavos' da Taça. Paulinho fez hat-trick|trans-title=Sporting e shkatërron (8–0) Dumiense dhe kalon pa probleme në raundin e 16-të të Kupës. Paulinho shënoi një hat-trick|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/taca-de-portugal/artigos/sporting-goleia-8-0-o-dumiense-e-passa-sem-problemas-aos-oitavos-da-taca-paulinho-fez-hat-trick|access-date=26 nëntor 2023|website=SAPO Desporto|language=pt-pt}}</ref> Më 19 dhjetor, ai shënoi dhe bëri një asist në një fitore 2–0 në ligë në shtëpi kundër [[Rivaliteti FC Porto–Sporting CP|rivalëve]] [[FC Porto|Porto]].<ref>{{Cite web|date=18 dhjetor 2023|title=Sporting vence FC Porto e passa o Natal na frente. Gyokeres brilhou, Pepe foi expulso|trans-title=Sporting mund FC Porto dhe kalon Krishtlindjet përpara. Gyokeres shkëlqeu, Pepe u përjashtua|url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/sporting-vence-fc-porto-e-passa-natal-na-frente-gyokeres-brilhou-pepe-foi-expulso|access-date=19 dhjetor 2023|website=SAPO Desporto|language=pt-pt}}</ref> Më 5 janar 2024, Gyökeres dha katër asiste në një fitore 5–1 në ligë në shtëpi ndaj [[G.D. Estoril Praia|Estoril]].<ref>{{Cite news|date=5 janar 2024|title=Sporting 5–1 Estoril: Mão cheia para começar bem o ano|trans-title=Sporting 5–1 Estoril: Një dorë plot për ta nisur vitin mirë|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/sporting-5-1-estoril-mao-cheia-para-comecar-bem-o-ano-2024010516272758150|access-date=6 janar 2024|work=[[A Bola]]|language=pt-pt}}</ref> Më 17 mars, ai shënoi hat-trick-un e tij të parë në Primeira Liga në një fitore 6–1 kundër [[Boavista F.C.|Boavista]].<ref>{{cite web|url=https://www.jn.pt/1056270411/sporting-goleia-o-boavista-com-hat-trick-de-gyokeres-veja-os-golos/|title=Sporting goleia o Boavista com hat-trick de Gyokeres: veja os golos|publisher=Jornal de Notícias|language=pt|date=17 mars 2024}}</ref> Ndërmjet shtatorit dhe janarit, Gyökeres shënoi trembëdhjetë gola dhe dha gjashtë asiste, duke u emëruar Lojtari i Muajit dhe Sulmuesi i Muajit i ligës për pesë muaj radhazi. Më 29 prill, me Sportingun dy gola prapa, ai shënoi një dygolësh në minutat 87 dhe 88 në një barazim 2–2 në transfertë kundër Portos në ''[[Estádio do Dragão]]'' për të siguruar që Sportingu të qëndronte në krye të tabelës së ligës, pesë pikë përpara rivalëve Benfica.<ref>{{Cite web|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/martim-fernandes-o-miudo-veloz-de-valongo-que-conquistou-o-dragao-2024042914411075070|title=Martim Fernandes, o miúdo veloz de Valongo que conquistou o Dragão &#124; Abola.pt|date=30 prill 2024|website=Abola.pt|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://portugoal.net/club-news/3850-porto-2-2-sporting-cp-at-estadio-do-dragao|title=Sporting CP earn a 2–2 draw against Porto in a thriller at Estádio do Dragão|access-date=2 qershor 2024|language=en}}</ref> Në fund të muajit, Gyökeres u emërua përsëri Lojtari i Muajit dhe Sulmuesi i Muajit i ligës. Më 5 maj, Sportingu siguroi matematikisht titullin e tyre të 20-të të Primeira Liga, pas humbjes së Benficës ndaj [[F.C. Famalicão|Famalicão]],<ref name="PL2">{{cite web|date=5 maj 2024|title=Sporting sagra-se campeão nacional após derrota do Benfica em Famalicão|trans-title=Sporting bëhet kampion kombëtar pas humbjes së Benficës në Famalicão|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/sporting-sagra-se-campeao-nacional-apos-derrota-do-benfica-em-famalicao|access-date=5 maj 2024|website=Record|language=pt}}</ref> dhe Gyökeres fitoi çmimin [[Bola de Prata (Portugali)|Bola de Prata]], pasi e përfundoi sezonin e tij të parë në klub si [[Bola de Prata (Portugali)|Golashënuesi më i Mirë i Primeira Liga]] me 29 gola, duke shënuar një dygolësh në ndeshjen e fundit të ligës së Sporting-ut për sezonin, kundër [[G.D. Chaves|Chaves]] më 18 maj,<ref>{{cite web|last=Azevedo|first=Rogério|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/noventa-minutos-iguais-a-tres-mil-do-campeonato-cronica-2024051820410700436|title=Sporting-Chaves, 3–0 Noventa minutos iguais a tres mil do campeonato (crónica)|publisher=A Bola|language=pt|date=18 maj 2024}}</ref> për t'u bërë lojtari i dytë suedez që fiton çmimin e golashënuesit më të mirë pas [[Mats Magnusson]] në 1989–90.<ref>{{cite web|last=Roseiro|first=Bruno|url=https://observador.pt/2024/05/18/mais-pontos-mais-vitorias-mais-golos-100-de-eficacia-e-um-sueco-goleador-os-10-recordes-para-a-historia-do-20-o-titulo/|title=Mais pontos, mais vitórias, mais golos, 100% de eficácia e um sueco goleador: os 10 recordes para a história do 20.º título|publisher=Observador|language=pt|date=18 maj 2024}}</ref> Ai u emërua gjithashtu [[LPFP Lojtari i Vitit i Primeira Liga|lojtarin më të mirë të Primeira Liga]] dhe u përfshi në XI më të Mirë.<ref>{{Cite web|url=https://www.ojogo.pt/futebol/noticias/kick-off-202122-os-premios-oficiais-e-o-sorteio-dos-campeonatos-ao-minuto-13918176.html|title=Kick-Off 2021/22: os premiados, as declarações e o sorteio dos calendários|website=O Jogo|access-date=8 korrik 2021|archive-date=20 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220051805/https://www.ojogo.pt/futebol/noticias/kick-off-202122-os-premios-oficiais-e-o-sorteio-dos-campeonatos-ao-minuto-13918176.html/|url-status=dead|language=pt}}</ref> Më 28 maj, dy ditë pas paraqitjes së tij për klubin në [[Finalja e Taça de Portugal 2024|finalen e Kupës së Portugalisë]], Gyökeres iu nënshtrua një operacioni në gjurin e tij të majtë në [[Lisbonë|Lisbonë]].<ref>{{Cite web|last=Roseiro|first=Bruno|title=Uma má notícia que pode ser boa? Viktor Gyökeres falha seleção da Suécia e é operado ao joelho esquerdo|url=https://observador.pt/2024/05/29/uma-ma-noticia-que-pode-ser-boa-viktor-gyokeres-falha-selecao-da-suecia-e-e-operado-ao-joelho-esquerdo/|access-date=30 maj 2024|website=[[Observador]]|language=pt-PT}}</ref> ====2024–25: Titulli i dytë radhazi në ligë, golashënuesi më i mirë dhe largimi==== Gyökeres u kthye nga lëndimi më 3 gusht 2024, duke asistuar dy herë në humbjen 4–3 ndaj rivalëve Porto në [[Supertaça Cândido de Oliveira 2024]].<ref>{{cite news|url=https://portugoal.net/club-news/4011-porto-star-in-seven-goal-super-taca-thriller|title=Porto pull off stunning comeback to beat Sporting in seven-goal Super Taça thriller|date=4 gusht 2024|access-date=4 gusht 2024|website=PortuGOAL|language=en}}</ref> Ai shënoi shtatë herë në katër ndeshjet e ligës atë muaj, duke përfshirë një hat-trick në një fitore 5–0 në transfertë ndaj [[SC Farense|Farense]] më 23 gusht. Në këtë proces, ai u bë golashënuesi më i lartë i ligës në shekullin e 21-të, pas katër javësh loje.<ref>{{cite news|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/gyokeres-quebra-mais-um-recorde-goleador-pelo-sporting-na-liga-2024090619285710265|title=Gyokeres quebra mais um recorde goleador pelo Sporting na Liga|date=6 shtator 2024|access-date=7 shtator 2024|website=[[A Bola]]|language=pt}}</ref> Gyökeres gjithashtu fitoi çmimet Lojtari i Muajit dhe Sulmuesi i Muajit të ligës për muajin gusht.<ref name="auto">{{cite web|date=10 shtator 2024|title=Gyökeres also wins the Player of the Month in Liga Portugal Betclic|url=https://www.ligaportugal.pt/pt/epocas/20242025/noticias/geral/premios/liga-portugal-betclic/agosto/gyoekeres-arrecada-tambem-premio-de-jogador-do-mes-da-liga-portugal-betclic/|publisher=Liga Portuguesa de Futebol Profissional|access-date=11 shtator 2024|archive-date=13 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113052458/https://www.ligaportugal.pt/pt/epocas/20242025/noticias/geral/premios/liga-portugal-betclic/agosto/gyoekeres-arrecada-tambem-premio-de-jogador-do-mes-da-liga-portugal-betclic/|url-status=dead|language=en}}</ref> Më 17 shtator, në debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligën e Kampionëve të UEFA-s]], ai shënoi gjithashtu golin e tij të parë në këtë garë, duke hapur rezultatin në fitoren e tyre 2–0 ndaj [[LOSC Lille|Lille]], duke u shpallur lojtari i ndeshjes, gjatë ndeshjes inauguruese të [[Faza e Ligës e UEFA Liga e Kampionëve 2024–25|fazës së Ligës së Ligës së Kampionëve]] të formatuar rishtazi.<ref>{{cite web|date=17 shtator 2024|title=Gyökeres mostrou-se à Europa e Debast fez as pazes com as bancadas|url=https://www.dn.pt/4597849901/gyokeres-mostrou-se-a-europa-e-debast-fez-as-pazes-com-as-bancadas/|access-date=18 shtator 2024|website=[[Diário de Notícias]]|language=pt}}</ref>  Më 1 nëntor, Gyökeres shënoi katër gola në një ndeshje të vetme gjatë një fitoreje 5–1 kundër Farense, me hat-trick-un e tij në pjesën e parë që barazoi arritjen e [[Alberto Acosta|Beto Acosta]] në [[Sezoni 2000–01 i Sporting CP|fushatën 2000–01]].<ref>{{cite web|date=1 nëntor 2024|title=Hat-trick na primeira parte? Gyökeres iguala Acosta 24 anos depois|url=https://www.zerozero.pt/noticias/playmaker-i-hat-trick-i-na-primeira-parte-gyokeres-iguala-acosta-24-anos-depois/700592|access-date=3 nëntor 2024|website=ZeroZero|language=pt}}</ref> Katër ditë më vonë, ai u bë lojtari i dytë suedez (pas [[Zlatan Ibrahimović]]) dhe lojtari i parë i Sporting-ut që shënon një [[Lista e hat-trick-eve të UEFA Liga e Kampionëve|hat-trick në epokën e Ligës së Kampionëve]] në një fitore 4–1 kundër [[Manchester City F.C.|Manchester City]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c238450zre1t|title=Sporting 4–1 Manchester City: Viktor Gyokeres hat-trick as Ruben Amorim's side thrash Man City|website=BBC Sport|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Baynes|first=Ciaran|url=https://www.eurosport.com/football/champions-league/2024-2025/sporting-cp-v-manchester-city-uefa-champions-league-live_sto10387297/story.shtml|title=Sporting CP 4–1 Manchester City: Viktor Gyokeres hat-trick stuns English champions in Ruben Amorim's farewell|publisher=Eurosport|date=5 nëntor 2024|language=en}}</ref> Më 16 dhjetor, atij iu dha [[Guldbollen|Topi i Artë]] (''Guldbollen''), çmimi vjetor për futbollistin më të mirë suedez në 2024.<ref>{{cite news|url=https://www.svt.se/sport/fotboll/efter-otroliga-malsuccen-viktor-gyokeres-tilldelas-guldbollen-2024|title=Viktor Gyökeres tilldelas Guldbollen 2024|publisher=SVT Sport|author=Ibraheem Alsalman|language=sv|date=16 dhjetor 2024|accessdate=18 dhjetor 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sverigesradio.se/artikel/guldbollen-till-viktor-gyokeres|title=Guldbollen till Viktor Gyökeres|publisher=Sveriges Radio|author=Andreas Lundin|language=sv|date=16 dhjetor 2024|accessdate=18 dhjetor 2024}}</ref> Më 11 janar 2025, ai shënoi një penallti në [[Finalja e Taça da Liga 2025|finalen e Taça da Liga]], të cilën Sporting përfundimisht e humbi me penallti pas kohës shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.ligaportugal.pt/pt/liga/jogo/20242025/allianzcup/3/1|title=Sporting CP 1:1 SL Benfica|website=Liga Portugal|date=11 janar 2025|language=pt|access-date=12 korrik 2025|archive-date=14 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114180512/https://www.ligaportugal.pt/pt/liga/jogo/20242025/allianzcup/3/1|url-status=dead}}</ref> Në fund të muajit, Gyökeres pësoi një lëndim në kofshë, duke bërë që ai të fillonte vetëm një ndeshje të ligës gjatë muajve janar dhe shkurt, dhe të humbiste disa ndeshje vendimtare, përfshirë ndeshjen e tyre të fundit të fazës së ligës në Ligën e Kampionëve kundër [[Bologna FC 1909|Bologna]] dhe [[Faza eliminatore e UEFA Ligës së Kampionëve 2024–25#Play-off-et e fazës eliminatore|play-off-et e fazës eliminatore]] kundër [[Borussia Dortmund]], të cilat Sporting përfundoi duke i humbur 3–0 në total.<ref>{{cite news|url=https://cnnportugal.iol.pt/viktor-gyokeres/gyokeres/exclusivo-viktor-gyokeres-tem-lesao-no-adutor-esquerdo/20250212/67accbc4d34ef72ee4422a14|title=Exclusivo: Viktor Gyökeres tem lesão no adutor esquerdo|publisher=CNN Portugal|language=pt|date=12 shkurt 2025|accessdate=10 mars 2025}}</ref> Më 3 mars, Gyökeres shënoi dy herë në një fitore 3–1 në ligë kundër Estoril, dhe me ato gola, ai u bë lojtari i parë që ka shënuar kundër çdo ekipi të Primeira Liga-s, me të cilin është ndeshur në një sezon të vetëm.<ref>{{cite news|url=https://www.ligaportugal.pt/noticias/24127/gyokeres-completa-o-pleno-contra-equipas-da-liga-portugal-betclic|title=Gyökeres completa o pleno contra equipas da Liga Portugal Betclic|publisher=Liga Portugal|language=pt|date=3 mars 2025|accessdate=10 mars 2025}}</ref> Pas dy muajsh, ai u rikuperua plotësisht nga lëndimi i tij, gjashtë ditë më vonë, duke shtuar një tjetër dopietë kundër [[Casa Pia A.C.|Casa Pia]] me të njëjtin rezultat.<ref>{{cite news|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2743374/dupla-bala-de-gyokeres-abateu-casa-pia-e-deixou-sporting-isolado-no-trono|title=Dupla bala de Gyökeres abateu Casa Pia e deixou Sporting isolado no trono|publisher=Notícias ao Minuto|language=pt|date=9 mars 2025|accessdate=10 mars 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://somosfanaticos.fans/pt/sporting/sporting-gyokeres-recuperado-e-hjulmand-esperado-para-a-rececao-ao-estoril-na-liga-portugal|title=Sporting: Gyökeres recuperado e Hjulmand esperado para a receção ao Estoril na Liga Portugal|publisher=Somos Fanáticos|language=pt|date=2 mars 2025|accessdate=10 mars 2025|archive-date=12 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250312164434/https://somosfanaticos.fans/pt/sporting/sporting-gyokeres-recuperado-e-hjulmand-esperado-para-a-rececao-ao-estoril-na-liga-portugal|url-status=dead}}</ref> Disa orë para ndeshjes, u raportua se ai bëri një [[Marrëveshje xhentelmene|marrëveshje xhentelmene]] me presidentin e Sportingut [[Frederico Varandas]] që do t'i lejonte atij të largohej në verë.<ref>{{cite news|url=https://www.abola.pt/mercado/noticias/fabrizio-romano-confirma-noticia-de-a-bola-sobre-gyokeres-2025031010453381775|title=Fabrizio Romano confirma notícia de A Bola sobre Gyökeres|publisher=A Bola|language=pt|date=10 mars 2025|accessdate=10 mars 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.jn.pt/7870173178/sporting-tera-pacto-com-gyokeres-deixar-sair-o-sueco-abaixo-da-clausula/|title=Sporting terá pacto com Gyökeres: deixar sair o sueco abaixo da cláusula|publisher=Jornal de Notícias|language=pt|date=10 mars 2025|accessdate=10 mars 2025}}</ref> Në fund të muajit, Gyökeres u emërua Lojtari i Muajit në Primeira Liga.<ref name="PMP">{{cite news|url=https://www.ligaportugal.pt/noticias/24445/gyokeres-bisa-como-jogador-do-mes-da-liga-portugal-betclic|title=Gyökeres bisa como Jogador do Mês da Liga Portugal Betclic|publisher=Liga Portugal|language=pt|date=12 prill 2025|accessdate=16 prill 2025}}</ref> Më 27 prill, ai shënoi katër gola – hera e tij e dytë atë sezon – në një fitore 5–0 në ligë kundër Boavista. Me katër golat e tij, Gyökeres kaloi 93 golat e [[Bas Dost]] për t'u bërë golashënuesi i dytë më i lartë i të gjitha kohërave i huaj në historinë e Sportingut. Ai gjithashtu u bë lojtari i parë që shënon më shumë se 35 gola në Primeira Liga që nga [[Mário Jardel]] në [[Sezoni 2001–02 i Primeira Liga|sezonin 2001–02]].<ref>{{cite news|url=https://www.zerozero.pt/noticias/gyokeres-iguala-peyroteo-e-mario-jardel-em-registo-historico-pelo-sporting/799628|title=Gyökeres iguala Peyroteo e Mário Jardel em registo historico pelo Sporting|publisher=ZeroZero|language=pt|date=21 prill 2025|accessdate=29 prill 2025}}</ref> Më 10 maj, në paraqitjen e tij të 100-të për Sportingun, ai asistoi golin e [[Francisco Trincão]] në një barazim kundër Benficës në derbin e Lisbonës, i cili siguroi vendin e Sportingut në krye të tabelës së ligës.<ref>{{cite news|url=https://www.publico.pt/2025/05/10/desporto/noticia/benficasporting-campeonato-decidese-luz-213264|title=Benfica e Sporting empatam e decisão do título fica para a última jornada|publisher=Publico|language=pt|date=10 maj 2025|accessdate=13 maj 2025}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Shtatë ditë më vonë, ai shënoi golin e fitores në një fitore 2–0 kundër [[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]] ndërsa Sporting fitoi ligën; ky ishte titulli i dytë radhazi i Primeira Liga-s për Gyökeres.<ref>{{cite news|url=https://portugoal.net/club-news/4763-sporting-beat-vitoria-2-0-to-be-crowned-champions-of-portugal|title=Sporting beat Vitória 2-0 to be crowned champions of Portugal|publisher=PortuGOAL|language=en|date=17 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ligaportugal.pt/noticias/24775/leao-fecha-titulo-com-vitoria|title=Leão fecha título com vitória|publisher=Liga Portugal|language=pt|date=17 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ligaportugal.pt/noticias/24778/sporting-cp-e-bicampeao-da-liga-portugal-betclic|title=Sporting CP é bicampeão da Liga Portugal Betclic|publisher=Liga Portugal|language=pt|date=17 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref> Me 39 gola të shënuar, ai e përfundoi sezonin si golashënuesi më i mirë i Primeira Liga – për të dytin sezon radhazi – duke fituar gjithashtu Bola de Prata të tij të dytë dhe çmimet Lojtari i Vitit të ligës.<ref>{{cite news|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/todos-os-marcadores-dos-golos-que-deram-o-21o-titulo-ao-sporting-videos-2025051215483911153|title=Todos os marcadores dos golos que deram o 21.º título ao Sporting (vídeos)|publisher=A Bola|language=pt|date=17 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref><ref name="PYA">{{cite news|url=https://sapo.pt/artigo/gyokeres-rui-borges-e-quenda-todos-os-premios-da-liga-2024-25-68c1c5868bb55c4ffd4b6c49|title=Gyokeres, Rui Borges e Quenda: todos os prémios da Liga 2024/25|publisher=SAPO|language=pt|date=10 shtator 2025|accessdate=16 prill 2025}}</ref> Më 25 maj, në [[Finalja e Taça de Portugal 2025|finalen e Taça de Portugal]] kundër Benficës, ai shënoi nga pika e penalltisë në minutën e 11-të të kohës shtesë, për të barazuar lojën 1–1 dhe për ta dërguar në kohë shtesë. Sporting përfundimisht fitoi ndeshjen 3–1, duke fituar [[Double (futboll)|dopietën shtëpiake]] të parë që nga [[Sezoni 2001–02 i Sporting CP|sezoni 2001–02]].<ref>{{cite news|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/articles-video/sporting-cp-wins-2025-ta%C3%A7a-de-portugal-after-extra-time-thriller-vs-benfica-2025-05-25|title=Sporting CP Wins 2025 Taça de Portugal After Extra-Time Thriller vs Benfica|publisher=Bein Sports|language=en|date=25 maj 2025|access-date=26 maj 2025}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frederico Varandas konfirmoi se Gyökeres mund të largohej nga klubi për më pak se klauzola e tij kontraktuale e lirimit,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cgj89v9x5yzo|title=Viktor Gyokeres: Sporting striker will not leave for £59m - club president|date=11 qershor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> pasi lojtari ishte i lidhur me një transferim në [[Premier League]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cr7zyr5j329o|title=Viktor Gyokeres transfer: Brighton flop to Europe's hot property - what next for Sporting striker?|date=12 qershor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> === Arsenal === Në fund të qershorit, [[Arsenal F.C.|Arsenal]] bëri një ofertë fillestare për të prej 55 milionë euro plus 10 milionë euro në bonuse, e cila u refuzua.<ref name="saga">{{Cite web|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/sporting-ameaca-exigir-100-milhoes-por-gyokeres-caso-agente-faca-uso-de-clausula-saiba-qual|title=Sporting ameaça exigir 100 milhões por Gyökeres caso agente faça uso de cláusula — saiba qual|date=11 korrik 2025|website=Record|language=pt}}</ref> Klubet vazhduan negociatat në korrik,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cj61nd0n9rxo|title=Victor Gyokores transfer news: Arsenal in talks to sign striker|date=6 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> me Gyökeres që sakrifikoi një pjesë të pagës së tij për të lehtësuar transferimin. Pasi Sporting refuzoi një tjetër ofertë nga Arsenal, ai nuk u paraqit në stërvitje për para-sezonin, duke çuar në disiplinimin e tij nga klubi.<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/viktor-gyokeres-arsenal-fc-transfer-news-b1236653.html|title=Gyökeres tells Sporting he will NOT report for training as Arsenal pursuit intensifies|date=11 korrik 2025|website=Evening Standard|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/arsenal-sobe-a-parada-por-gyokeres-ingleses-oferecem-65-milhoes-mais-15m-em-bonus|title=Arsenal sobe a parada por Gyökeres: ingleses oferecem 65 milhões mais 15 M em bónus|website=Record|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://observador.pt/2025/07/06/arsenal-faz-segunda-proposta-sporting-recusa-mas-gyokeres-ja-nao-volta-a-lisboa-com-uma-duvida-por-resolver/100-milhoes-por-gyokeres-caso-agente-faca-uso-de-clausula-saiba-qual|title=Arsenal faz segunda proposta, Sporting recusa mas Gyökeres já não volta a Lisboa — com uma dúvida por resolver|date=6 korrik 2025|website=Observador|language=pt}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2820641/sporting-ja-avisou-gyokeres-que-sabado-e-a-derradeira-oportunidade|title=Sporting já avisou Gyökeres que sábado é a derradeira oportunidade|date=11 korrik 2025|website=Notícias ao Minuto|language=pt}}</ref> Më 14 korrik, u raportua se Sporting dhe Arsenal kishin rënë dakord për një marrëveshje në parim për Gyökeres për 63.5 milionë euro (£54.8 milionë) plus 10 milionë euro (£8.6 milionë) në shtesa, me agjentin e tij që gjithashtu hoqi dorë nga tarifa e tij e transferimit për të ndihmuar në lehtësimin e marrëveshjes.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/6476054/2025/07/13/arsenal-viktor-gyokeres-transfer/|title=Arsenal step up pursuit of Viktor Gyökeres as Sporting set deadline|date=13 korrik 2025|website=The Athletic (via The New York Times)|language=en}}</ref> Transferimi u vonua për shkak të çështjeve me shtesat në marrëveshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c8d6vj0759mo|title=Viktor Gyokeres: Arsenal on the verge of completing deal for Sporting striker|date=22 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Më 25 korrik, u raportua se Gyökeres do t'i nënshtrohej një kontrolli mjekësor te Arsenal pasi iu dha leja për të udhëtuar në Angli nga Sporting.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/6510398/2025/07/25/arsenal-transfer-viktor-gyokeres-sporting-deal/|title=Arsenal reach full agreement with Sporting CP for Viktor Gyökeres – initial €63.5m plus €10m in add-ons|last=Ornstein|first=David|website=The Athletic|publisher=The New York Times Company|date=25 korrik 2025|access-date=25 korrik 2025|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cnvmvp6e9gro|title=Viktor Gyokeres: Arsenal set to complete signing within 48 hours|date=25 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Më 26 korrik 2025, Gyökeres nënshkroi për Arsenal për një tarifë prej 55 milionë £, me potencialin për t'u rritur në 63.5 milionë £ me shtesa, duke nënshkruar një marrëveshje pesëvjeçare me klubin.<ref>{{Cite web|title=Viktor Gyokeres joins Arsenal: Sporting striker completes transfer to Premier League club signing five-year deal|url=https://www.skysports.com/football/news/11670/13401260/viktor-gyokeres-joins-arsenal-sporting-striker-completes-transfer-to-premier-league-club-signing-five-year-deal|date=26 korrik 2025|access-date=26 korrik 2025|website=Sky Sports|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cjrljv22d53o|title=Viktor Gyokeres signs for Arsenal: Will Swedish striker help Arsenal to Premier League title?|date=26 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai tha se donte t'i bashkohej klubit pasi humbi prej tyre me Sporting sezonin e kaluar.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c860l3d10j6o|title=Viktor Gyokeres: Arsenal sign Sweden striker from Sporting|date=26 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Pas nënshkrimit të tij, disa analistë dhe ekspertë, si [[Rio Ferdinand]], vunë në dyshim nëse Gyökeres do të ishte i suksesshëm për Arsenal, për shkak të vështirësive të mëparshme për shënimin e golave për sulmues të tjerë dikur pjellorë që lëviznin nga Primeira Liga në Premier League (si [[Mário Jardel|Mario Jardel]]), dhe vështirësisë së mëparshme të Gyökeres për të depërtuar në ekipin e parë në Brighton.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c07d34mg321o|title=Portugal to Premier League moves - how will Gyokeres compare to other transfers?|date=27 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Më 27 korrik, Gyökeres iu zbulua tifozëve si lojtar i Arsenal para një ndeshjeje parasezonale kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] në Singapor.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9vd8zgvm71o|title=Arsenal 3-2 Newcastle: Viktor Gyokeres unveiled and Max Dowman impresses in Gunners win|date=27 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Pasi iu dha numri i skuadrës 14, i veshur më parë nga [[Thierry Henry]] (golashënuesi kryesor i të gjitha kohërave i Arsenalit), Gyökeres tha se nuk donte të krahasohej me Henry.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn84gv4n18ko|title=Viktor Gyokeres: Arsenal signing on taking Thierry Henry's number 14 shirt|first=Alex|last=Howell|date=30 korrik 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> ==== 2025–26: Sezoni i debutimit ==== Pas para-sezonit, menaxheri i Arsenalit [[Mikel Arteta]] tha se Gyökeres "do të jetë 100% ose më shumë" gati për ndeshjen hapëse të sezonit.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/ckgj2vqd0zqo|title=Viktor Gyokeres: Sweden striker will '100% be ready' for Premier League start|first=Alex|last=Howell|date=6 gusht 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Më 17 gusht, Gyökeres e nisi si titullar ndeshjen hapëse kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], të cilën Arsenal e fitoi 1–0, por ai u zëvendësua në favor të [[Kai Havertz]] pas pak më pak se një ore lojë pasi nuk arriti të kishte ndikim të madh.<ref>{{Cite news|last=Anka|first=Carl|last2=de Roché|first2=Art|last3=Walid|first3=Ahmed|date=18 gusht 2025|title=Man Utd 0 Arsenal 1: Analysing Arsenal’s ‘new’ set piece, Amorim’s goalkeeper problem, watching Gyokeres and Sesko|url=https://www.nytimes.com/athletic/6556019/2025/08/17/man-utd-arsenal-highlights/|access-date=18 gusht 2025|work=[[The New York Times]]|department=[[The Athletic]]|language=en}}</ref> Megjithatë, në ndeshjen e radhës kundër [[Leeds United F.C.|Leeds United]], i sapopromovuar, Gyökeres shënoi një dopietë, një prej të cilave ishte penallti, ndërsa Arsenal mundi Leeds 5–0.<ref>{{Cite news|last=Hytner|first=David|date=23 gusht 2025|title=Arsenal put five past Leeds but lose Ødegaard and Saka to injury|url=https://www.theguardian.com/football/2025/aug/23/arsenal-leeds-premier-league-match-report|access-date=23 gusht 2025|work=[[The Guardian]]|language=en}}</ref> Në shtator, ai fitoi [[Trofeu Gerd Müller]], pjesë e [[Ballon d'Or 2025|ceremonisë së Çmimeve Ballon d'Or]], për shënimin e më shumë golave, 63 në total, si për klubet evropiane ashtu edhe për ekipet kombëtare, sezonin e kaluar.<ref name="auto6">{{Cite web|last=Peat|date=23 shtator 2025|title=At tonight's Ballon d'Or Awards, Viktor Gyokeres has received the Gerd Muller Trophy for his sensational campaign for club and country in 2024/25.|url=https://www.arsenal.com/news/viktor-gyokeres-wins-gerd-muller-trophy|access-date=23 shtator 2025|website=arsenal.com|language=en}}</ref> Pas 10 ndeshjeve të tij të para me Arsenal, Gyökeres kishte shënuar 3 gola, të gjithë të cilët erdhën në 4 ndeshjet e tij të para.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cdx2750g617o|title=Ten games, three goals - assessing Viktor Gyokeres' start at Arsenal|first=Alex|last=Howell|date=6 tetor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Më 21 tetor, Gyökeres shënoi dy gola në një fitore 4–0 kundër [[Atlético Madrid]] në [[Faza e Ligës së UEFA Ligës së Kampionëve 2025–26|fazën e ligës të Ligës së Kampionëve]], duke hapur llogarinë e tij evropiane për Arsenal dhe duke i dhënë fund thatësirës së golave.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cx27gdvd3zlo|title=Arsenal 4-0 Atletico Madrid: Glenn Murray on Viktor Gyokeres' goals|date=22 tetor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> Arteta më vonë vlerësoi Gyökeres.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c30vm13yq1go|title=Arsenal 4-0 Atletico Madrid: Victor Gyokeres' impact|first=Alex|last=Howell|date=22 tetor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cly4dq9wkl8o|title=Viktor Gyokeres makes Arsenal 'much better' as drought ends - Mikel Arteta|first=Alex|last=Howell|date=21 tetor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cz91nqnygv0o|title=Why Arsenal striker Viktor Gyokeres offers more than just goals|first=Alex|last=Howell|date=22 tetor 2025|website=BBC Sport|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Rinia=== Gyökeres luajti futboll për të rinjtë për Suedinë në nivelin [[Kombëtarja suedeze e futbollit nën-19 vjeç|nën-19]] dhe [[Kombëtarja suedeze e futbollit nën-21 vjeç|nën-21]].<ref>{{cite web|url=https://www2.svenskfotboll.se/landslag/landslagsdatabas/landslagsspelare/?fplid=59352c5f-18f4-4c78-9a6f-28d618956855|title=Viktor Gyökeres — svenskfotboll.se|website=www2.svenskfotboll.se|access-date=23 mars 2019|archive-date=24 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124224344/https://www2.svenskfotboll.se/landslag/landslagsdatabas/landslagsspelare/?fplid=59352c5f-18f4-4c78-9a6f-28d618956855|url-status=dead|language=sv}}</ref> Gyökeres u paraqit rregullisht për [[Kombëtarja suedeze e futbollit nën-19 vjeç|Suedinë]] në [[Kualifikimet e Kampionatit Evropian nën-19 të UEFA 2017|fushatën kualifikuese]] të kombit për [[Kampionati Evropian nën-19 i UEFA 2017]] gjatë të cilës shënoi dy herë, përfshirë golin e fitores kundër [[Kombëtarja italiane e futbollit nën-19 vjeç|Italisë]] për të ndihmuar Suedinë të kualifikohej për herë të parë në turne.<ref name="AB" /><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/news/0257-0dee4cc0dc2c-dd57cafd21e6-1000--ten-to-follow-from-under-19s/|title=Ten to follow from Under-19s|website=UEFA|last=Haslam|first=Andrew|date=17 korrik 2017|access-date=7 janar 2018|language=en}}</ref> Ai më pas u përzgjodh për skuadrën që mori pjesë në turneun në Gjeorgji dhe shënoi në të tria ndeshjet e grupit të Suedisë, por nuk arriti të ndihmonte kombin të kalonte në fazën eliminatore të turneut. Kthimi i tij prej tre golash më vonë bëri që ai të ndante çmimin Këpuca e Artë me [[Kombëtarja angleze e futbollit nën-19 vjeç|Anglinë]] e [[Ben Brereton]] dhe [[Ryan Sessegnon]], dhe [[Kombëtarja holandeze e futbollit nën-19 vjeç|Holandën]] e [[Joël Piroe]].<ref name="U19">{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/news/0257-0dee4c569eb6-4f5ed8230d55-1000--four-share-under-19-top-scorers-prize/|title=Four share Under-19 top scorers' prize|website=UEFA|date=15 korrik 2017|access-date=5 janar 2017|language=en}}</ref> ===Seniorët=== Më 8 janar 2019, Gyökeres bëri debutimin e tij ndërkombëtar me [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedinë]] në një humbje 1–0 kundër [[Kombëtarja finlandeze e futbollit|Finlandës]].<ref>{{cite web|url=https://www.aftonbladet.se/a/KvJryy|first=Per|last=Bohman|title="Vi har inte många som honom i svensk fotboll"|website=Aftonbladet|date=8 janar 2019|language=sv}}</ref> Tre ditë më vonë, Gyökeres shënoi golin e tij të parë si senior për Suedinë në një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja islandeze e futbollit|Islandës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/football/international-friendlies/2019/live-sweden-iceland_mtc1088377/live.shtml|title=Live: Sweden vs. Iceland|International friendlies|date=11 janar 2019|website=Eurosport|location=United Kingdom|access-date=12 janar 2019|language=en}}</ref> Në tetor 2021, pasi shënoi nëntë gola në 11 ndeshje të [[EFL Championship]] për Coventry, Gyökeres u thirr në ekipin kombëtar të Suedisë për të zëvendësuar [[Zlatan Ibrahimović]] për [[Kualifikimet e Kupës së Botës FIFA 2022 (UEFA)|ndeshjet kualifikuese të Kupës së Botës 2022]] kundër [[Kombëtarja kosovare e futbollit|Kosovës]] dhe [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]].<ref>{{Cite web|url=https://www.coventrytelegraph.net/sport/football/football-news/coventry-city-gyokeres-ibrahimovic-sweden-21745673|title=Sky Blues' Viktor Gyokeres to replace Ibrahimovic for Sweden|first=Andy|last=Turner|date=2 tetor 2021|website=CoventryLive|language=en}}</ref> Më 16 tetor 2023, Gyökeres i kishte dhënë Suedisë një epërsi në minutën e 15-të para se [[Romelu Lukaku]] të barazonte në një ndeshje në transfertë kundër Belgjikës, kur [[Kualifikimet e UEFA Euro 2024|kualifikuesja e UEFA Euro 2024]] u braktis në pjesën e parë pas një [[Sulmi në Bruksel 2023|të shtëne fatale të lidhur me Islamistët në Bruksel]] që shënjestroi dhe vrau dy suedezë jashtë stadiumit.<ref>{{Cite web|date=16 tetor 2023|title=Soccer match between Belgium and Sweden suspended after a gunman kills 2 Swedes in Brussels|url=https://apnews.com/article/belgium-sweden-match-abandoned-brussels-shooting-05041c1e11d896285ab329b15428d6b4|work=[[Associated Press News]]|access-date=24 tetor 2023|language=en}}</ref> Më 16 nëntor 2024, ai shënoi golin e parë në një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja sllovake e futbollit|Sllovakisë]], duke ndihmuar Suedinë të siguronte ngritjen në [[Liga B e UEFA Ligës së Kombeve 2026-27|Ligën B]] të [[UEFA Liga e Kombeve]].<ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/nations-league-germany-netherlands-c3ee2665526b3bf7de6bff0df751d5ed|title=Gyökeres leads Sweden to Nations League win and the Dutch reach the knockout rounds|work=[[Associated Press News]]|date=16 nëntor 2024|access-date=20 nëntor 2024|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Gyökeres shënoi katër gola në një fitore 6–0 në shtëpi në [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|Ligën e Kombeve]] kundër [[Kombëtarja azere e futbollit|Azerbajxhanit]], duke kompletuar het-trikun e tij të parë ndërkombëtar në këtë proces.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2024/nov/19/nations-league-gyokeres-scores-four-for-sweden-in-rout-of-azerbaijan|title=Nations League: Gyökeres scores four for Sweden in rout of Azerbaijan|website=[[The Guardian]]|date=19 nëntor 2024|access-date=20 nëntor 2024|language=en}}</ref> == Profili i lojtarit == === Stili i lojës === Gyökeres është i njohur për fizikalitetin, shpejtësinë dhe qëndrueshmërinë e tij,<ref>{{Cite web|last=Young-Myles|first=Oliver|date=26 maj 2023|title=Coventry's 'natural finisher' Gyokeres is ready for the top flight after Brighton woes|url=https://inews.co.uk/sport/football/viktor-gyokeres-coventry-premier-league-brighton-struggles-2368031|access-date=25 tetor 2023|website=inews.co.uk|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 maj 2023|title=Viktor Gyökeres: The Making of a Coventry Cult Hero|url=https://theanalyst.com/2023/05/viktor-gyokeres-coventry-city-cult-hero|access-date=11 nëntor 2024|website=Opta Analyst|language=en}}</ref> duke përdorur shpejtësinë e tij për të shfrytëzuar hapësirën pas mbrojtësve dhe forcën e tij për të vepruar si një sulmues i synuar në duelet ajrore dhe betejat në tokë.<ref name="SOP">{{Cite web|date=1 gusht 2024|title=Viktor Gyökeres position and style of play|url=https://learning.coachesvoice.com/cv/viktor-gyokeres-sporting-sweden/|access-date=11 nëntor 2024|website=Coaches' Voice|language=en}}</ref> Ai shkëlqen si në duelet ajrore ashtu edhe në tokë, duke përdorur forcën dhe madhësinë e tij për të mbrojtur topin dhe për të lidhur lojën, shpesh duke kontribuar duke vrapuar në kanale ose duke dhënë krosime, ndërsa është gjithashtu i aftë të krijojë raste nëpërmjet kthimeve të shpejta dhe goditjeve të shpejta në situata një-kundër-një.<ref name="SP2">{{Cite web|date=4 janar 2024|title=Viktor Gyökeres: Sweden's Next Top Striker|url=https://breakingthelines.com/player-analysis/viktor-gyokeres-swedens-next-top-striker/|access-date=11 nëntor 2024|website=Breaking The Lines|language=en}}</ref><ref name="SP1">{{Cite web|date=3 shtator 2023|title=Viktor Gyökeres Scouting Report: Sporting CP's Silver Ball Contender|url=https://totalfootballanalysis.com/article/viktor-gyokeres-202324-scout-report-tactical-analysis-tactics|access-date=11 nëntor 2024|website=Total Football Analysis|language=en}}</ref> Aftësia e tij për të bërë presion e ndihmon atë të prishë ndërtimin e lojës së kundërshtarit dhe të detyrojë gabime në mbrojtje, duke ndihmuar gjithashtu në situatat e goditjeve standarde.<ref>{{Cite web|date=30 gusht 2024|title=Arsenal's Ultimate Necessity of Viktor Gyökeres|url=https://medium.com/@benedictosembiring/arsenals-ultimate-necessity-of-viktor-gy%C3%B6keres-8ff9fc16af09|website=Medium|language=en}}</ref> Në formacionin [[Formacioni (futboll)#3–4–3|3–4–3]] të Sporting CP, ai luajti si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues qendror]] i pozicionuar në pikën më të lartë në sulm për të udhëhequr vijën sulmuese.<ref name="SP1"/> Ai shpesh bën vrapime në zonë dhe përdor praninë e tij fizike për të sfiduar mbrojtësit, duke i nxjerrë ata jashtë pozicioni për të krijuar hapësirë për sulmuesit anësorë.<ref name="SP1"/> Gyökeres gjithashtu lëviz në krahë ose gjysmë-hapësira për të ndihmuar në shtrirjen e mbrojtjes së kundërshtarit.<ref name="SP1"/><ref name="SOP"/> Lidhja e tij e lojës përfshin mbajtjen e topit dhe shpërndarjen te shokët e skuadrës, duke krijuar mundësi nëpërmjet lëvizjes dhe pozicionimit të tij.<ref name="SP1"/><ref name="SOP"/> === Festimi i golit === Gyökeres feston golat e tij duke kryqëzuar të dy duart mbi gojën e tij; ish-shoku i tij i skuadrës te Coventry City [[Josh Eccles]] tha: "Mendoj se festimi është për shkak të karakterit në film [<nowiki/>[[Hannibal Lecter]]]. Ai ha njerëz dhe Viktor shkatërron mbrojtjet."<ref>{{Cite web|last=Abola.pt|date=15 tetor 2023|title=Sporting: revelado o mistério da celebração de Gyokeres|Abola.pt|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/sporting-revelado-o-misterio-da-celebracao-de-gyokeres-2023101523113179332|access-date=25 tetor 2023|website=Abola.pt|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|title=Máscara nos golos de Gyokeres inspirada no filme 'Silêncio dos Inocentes'|url=https://www.cmjornal.pt/desporto/futebol/detalhe/mascara-nos-golos-de-gyokeres-inspirada-no-filme-silencio-dos-inocentes|access-date=25 tetor 2023|website=www.cmjornal.pt|date=14 tetor 2023|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|last=Turner|first=Andy|date=20 mars 2023|title=Coventry City notebook: Kyle's kid gloves Vik celebration theory emerges|url=https://www.coventrytelegraph.net/sport/football/football-news/coventry-city-notebook-viktor-gyokeres-26516435|access-date=25 tetor 2023|website=Coventry Live|language=en}}</ref> Sipas gazetës suedeze ''[[Aftonbladet]]'' në nëntor 2023, Gyökeres tha: "Kishte shumë hamendësime... Ishte ky [Hannibal Lecter] dhe [[Batman]] dhe gjithçka e mundur, por askush nuk e gjeti saktë. Askush nuk u afrua. Po, është një sekret. Mund ta sqaroj këtë, por jo sot."<ref>{{Cite web|date=14 nëntor 2023|title=Gyökeres slår tillbaka om målgesten: "Är fel"|url=https://www.aftonbladet.se/a/JQ9VpX|access-date=19 nëntor 2023|website=www.aftonbladet.se|language=sv}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 nëntor 2023|title=Gyökeres fala do festejo curioso e aborda o futuro: "Acabei de chegar..."|url=https://www.noticiasaominuto.com/desporto/2440797/gyokeres-fala-do-festejo-curioso-e-aborda-o-futuro-acabei-de-chegar|access-date=19 nëntor 2023|website=Notícias ao Minuto|language=pt}}</ref> Më 18 dhjetor 2023, në një intervistë për [[Sport TV]] pas një fitoreje 2–0 në ligë në shtëpi kundër rivalëve Porto, ai u pyet për festimin e tij të zakonshëm të golit dhe u përgjigj: "Mendova se do të më pyesje më shpejt. Kam qenë këtu për disa muaj dhe askush nuk më ka bërë këtë pyetje... Do t'ju tregoj pas sezonit nëse fitojmë ligën... nuk ka problem."<ref>{{Cite web|date=19 dhjetor 2023|title=Gyokeres revela quando vai explicar famoso festejo|url=https://www.abola.pt/futebol/noticias/gyokeres-revela-quando-vai-explicar-famoso-festejo-2023121909394688229|access-date=19 dhjetor 2023|website=Abola.pt|language=pt}}</ref><ref>{{Citation|title=Gyokeres: "Não sei porque não contou o segundo golo"|date=18 dhjetor 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=UoshR8K4Xtc|access-date=1 janar 2024|language=en}}</ref> Në qershor 2024, media portugeze pretendoi se festimet e golit ishin frymëzuar nga [[Bane (DC Comics)|Bane]], një personazh komikësh, pasi Gyökeres postoi në Instagram një frazë që i atribuohej Banit.<ref>{{Cite web|last=Roseiro|first=Bruno|title=Não, não era por Hannibal Lecter: Gyökeres explica "máscara" nos festejos (que é de um vilão da trilogia do "Cavaleiro das Trevas")|url=https://observador.pt/2024/06/25/nao-nao-era-por-hannibal-lecter-gyokeres-explica-mascara-nos-festejos-que-e-de-un-vilao-da-trilogia-do-cavaleiro-das-trevas/|access-date=15 korrik 2024|website=Observador|language=pt}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Jeta personale == Gyökeres është me prejardhje [[Hungarezët|hungareze]] nëpërmjet gjyshit të tij nga babai që emigroi në Suedi,<ref>{{cite web|url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/a/yEK59E/viktor-gyokeres-om-flytt-till-premier-league-det-lockar|title="Klart det lockar med PL – får se när det är dags"|author=Simon Bank|date=17 dhjetor 2024|website=Sportbladet|access-date=20 dhjetor 2024|language=sv}}</ref> dhe është shtetas i dyfishtë i Hungarisë dhe Suedisë.<ref>{{cite web|url=https://www.nsk.se/artikel/valde-sverige-drabbad-av-hat-i-sociala-medier/|title=Valde Sverige – drabbad av hat i sociala medier|author=TT|date=31 maj 2022|website=Norra Skåne|access-date=20 dhjetor 2024|language=sv}}</ref> Babai i tij Stefan Gyökeres luajti futboll për [[IFK Östersund]] dhe [[Stuguns BK|Stugun]] në vitet 1980 dhe 1990.<ref>{{cite web|url=https://nyheter24.se/sport/1240570-allt-om-viktor-gyokeres-pappa-klubbar-och-exflickvan|title=Allt om Viktor Gyökeres: Pappa, klubbar och exflickvän|author=Johan Åkesson|date=13 shkurt 2024|website=Nyheter24|access-date=22 dhjetor 2024|language=sv}}</ref> Transmetuesi [[CMTV]] raportoi në janar 2024 se Gyökeres ishte në një lidhje me aktoren portugeze {{ill|Inês Aguiar|pt}}.<ref>{{Cite web|last=Ferreira|first=Diogo|date=3 janar 2024|title=Viktor Gyökeres do Sporting "rouba" o coração da atriz portuguesa Inês Aguiar|url=https://dioguinho.com/viktor-gyokeres-do-sporting-rouba-o-coracao-da-atriz-portuguesa-ines-aguiar/|access-date=3 janar 2024|website=Dioguinho|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|title=Viktor Gyokeres e Ivo Lucas, namorados das gémeas Aguiar, já são amigos|url=https://www.cmjornal.pt/famosos/detalhe/viktor-gyokeres-e-ivo-lucas-namorados-das-gemeas-aguiar-ja-jsu-amigos|access-date=13 prill 2024|website=www.cmjornal.pt|language=pt|archive-date=7 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507004609/https://www.cmjornal.pt/famosos/detalhe/viktor-gyokeres-e-ivo-lucas-namorados-das-gemeas-aguiar-ja-jsu-amigos|url-status=dead}}</ref> Ai ishte më parë në një lidhje me futbollisten tjetër profesioniste [[Amanda Nildén]], të cilën e takoi në shkollë të mesme,<ref>{{Cite web|date=9 tetor 2021|title=Superparet gör succé – hinner inte träffas: "Tuffaste perioden"|url=https://www.aftonbladet.se/sportbladet/fotboll/a/8QEr8W/superparet-gor-succe--hinner-inte-traffas-tuffaste-perioden|access-date=13 tetor 2024|website=www.aftonbladet.se|language=sv}}</ref> dhe e cila iu bashkua [[Brighton & Hove Albion W.F.C.|ekipit të grave të Brighton]] kur Gyökeres u transferua në klub në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.svt.se/sport/fotboll/viktor-gyokeres-om-flytten-till-premier-league/|title=Gyökeres till Premier League – flickvännen kan gå till samma klubb|trans-title=Gyökeres to the Premier League – girlfriend can go to the same club|website=SVT Sport|last=Kurt|first=Nemrud|date=3 janar 2018|access-date=7 janar 2018|language=sv}}</ref> == Statistikat e karrierës == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe garës ! rowspan="2" |Club ! rowspan="2" |Season ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Kupa kombëtare ! colspan="2" |Kupa e Ligës ! colspan="2" |Evropë ! colspan="2" |Tjetër ! colspan="2" |Totali |- !Divizioni !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola |- | rowspan="4" |[[IF Brommapojkarna|Brommapojkarna]] |[[2015 Superettan|2015]] |[[Superettan]] |8 |0 |4 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |12 |3 |- |[[2016 Division 1 (Swedish football)|2016]] |[[Division 1 (Swedish football)|Division 1]] |19 |7 |6 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |25 |9 |- |[[2017 Superettan|2017]] |Superettan |29 |13 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |30 |13 |- ! colspan="2" |Total !56 !20 !11 !5 !0 !0 !0 !0 !0 !0 !67 !25 |- |[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion U21]] |2018–19 | colspan="3" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |3 |0 |3 |0 |- | rowspan="5" |[[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] |[[2017–18 Brighton & Hove Albion F.C. season|2017–18]] |[[Premier League]] |0 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 |- |[[2018–19 Brighton & Hove Albion F.C. season|2018–19]] |Premier League |0 |0 |4 |0 |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |5 |0 |- |[[2019–20 Brighton & Hove Albion F.C. season|2019–20]] |Premier League |0 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |0 |0 |- |[[2020–21 Brighton & Hove Albion F.C. season|2020–21]] |Premier League |0 |0 |0 |0 |3 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |3 |1 |- ! colspan="2" |Total !0 !0 !4 !0 !4 !1 !0 !0 !0 !0 !8 !1 |- |[[FC St. Pauli]] (huazim) |[[2019–20 FC St. Pauli season|2019–20]] |[[2. Bundesliga]] |26 |7 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |28 |7 |- |[[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] (huazim) |[[2020–21 Swansea City A.F.C. season|2020–21]] |[[EFL Championship|Championship]] |11 |0 |1 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |12 |1 |- |[[Coventry City F.C.|Coventry City]] (huazim) |[[2020–21 Coventry City F.C. season|2020–21]] |Championship |19 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |19 |3 |- | rowspan="3" |[[Coventry City F.C.|Coventry City]] |[[2021–22 Coventry City F.C. season|2021–22]] |Championship |45 |17 |2 |1 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |47 |18 |- |[[2022–23 Coventry City F.C. season|2022–23]] |Championship |46 |21 |1 |1 |0 |0 | colspan="2" |— |3 |0 |50 |22 |- ! colspan="2" |Total !91 !38 !3 !2 !0 !0 !0 !0 !3 !0 !97 !40 |- | rowspan="3" |[[Sporting CP]] |[[2023–24 Sporting CP season|2023–24]] |[[Primeira Liga]] |33 |29 |6 |6 |2 |3 |9 |5 | colspan="2" |— |50 |43 |- |[[2024–25 Sporting CP season|2024–25]] |Primeira Liga |33 |39 |7 |5 |3 |4 |8 |6 |1 |0 |52 |54 |- ! colspan="2" |Total !66 !68 !13 !11 !5 !7 !17 !11 !1 !0 !102 !97 |- |[[Arsenal F.C.|Arsenal]] |[[2025–26 Arsenal F.C. season|2025–26]] |Premier League |3 |2 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |3 |2 |- ! colspan="3" |Career total !272 !138 !34 !19 !9 !8 !17 !11 !7 !0 !339 !176 |} === Kombëtare === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Kombëtarja !Viti !Ndsh !Gola |- | rowspan="6" |[[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]] |2019 |2 |1 |- |2020 |0 |0 |- |2021 |2 |0 |- |2022 |7 |1 |- |2023 |8 |3 |- |2024 |7 |10 |- ! colspan="2" |Total !26 !15 |} == Referime == {{reflist|3}} {{Skuadra Arsenal F.C.}} {{Futbollisti Suedez i Vitit}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Futbollistë suedezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren suedeze]] [[Kategoria:Futbollistë në Brighton & Hove Albion F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në FC St. Pauli]] [[Kategoria:Futbollistë në Swansea City A.F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Coventry City F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Sporting CP]] [[Kategoria:Futbollistë në Arsenal F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Superettan]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në Primeira Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në EFL Championship]] [[Kategoria:Futbollistë në 2. Bundesliga]] [[Kategoria:Numër lidhjesh të shabllonit të lidhjeve ndërgjuhësore]] kzmxymej5956hkxzickjdj1f1611lqc 1 387180 2996435 2915040 2026-06-13T19:40:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996435 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Viktor Gyökeres/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Viktor Gyökeres]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996434 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190727190224/https://www.sussexexpress.co.uk/sport/football/albion/brighton-knocked-out-of-carabao-cup-by-late-southampton-goal-1-8617070 për lidhjen https://www.sussexexpress.co.uk/sport/football/albion/brighton-knocked-out-of-carabao-cup-by-late-southampton-goal-1-8617070. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 21:40 (CEST) pvkn48k5w35fsfgkvly282xkqkhnsl1 0 387677 2996497 2972278 2026-06-14T05:16:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996497 wikitext text/x-wiki [[Skeda:AMZ Tur PICT0096.jpg|parapamje|Automjeti polak i lëvizshmërisë së këmbësorisë AMZ Tur.]] Një '''automjet i lëvizshmërisë së këmbësorisë''' është një [[transportues personeli i blinduar]] (APC) me katër rrota aktive që shërben si një automjet transporti ushtarak i armatosur, patrullimi ushtarak, zbulimi ose sigurie. Këto IMV dallohen nga APC-të me 8, 6 dhe 4 rrota (siç është VAB), duke qenë më afër në pamje me automjetet civile. Pamja fizike e automjeteve të lëvizshmërisë së këmbësorisë është përgjithësisht e ngjashme me SUV-in, kamionçinën e mbuluar ose kamionçinën me kuti. Shembuj përfshijnë ATF Dingo, Otokar Cobra II, Iveco LMV, AMZ Dzik, AMZ Tur, Mungo ESK dhe Bushmaster. Shumica e automjeteve moderne të lëvizshmërisë së këmbësorisë kanë një nivel të caktuar aftësish të [[MRAP|Mbrojtura nga Pritat Rezistente ndaj Minave]] (MRAP). [[Skeda:Dingo 2.jpg|parapamje|ATF Dingo e Ushtrisë Gjermane është një automjet lëvizshmërie këmbësorie i mbrojtur mirë që përdoret nga disa forca të armatosura evropiane.]] IMV-të u zhvilluan në përgjigje të kërcënimeve të luftës moderne, me theks në mbrojtjen e ekuipazhit dhe rezistencën ndaj minave. Automjete të ngjashme ekzistonin shumë kohë para se të shpikej termi IMV, siç është VAB francez dhe Buffel i Afrikës së Jugut. Termi po përdoret gjithnjë e më shumë për të dalluar autoblindat e lehta me rrota 4x4 nga autoblindat tradicionale me rrota 6x6 dhe 8x8. Varianti i blinduar i M1114 Humvee mund të shihet si një adaptim i Humvee-t të pablinduar për të shërbyer në rolin e automjeteve intenzive ajrore.<ref>{{Cite web|title=Rhodesian Mine Ambush Protected Vehicles 1975-80 {{!}} WeaponsMan|url=http://weaponsman.com/?p=27146|access-date=2025-09-28|website=weaponsman.com|language=en-US|archive-date=9 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011219/http://weaponsman.com/?p=27146|url-status=dead}}</ref> == Shiko edhe == * [[Automjeti i zbulimit]] * [[Autoblinda]] * [[Humvee]] == Referime == [[Kategoria:Kamionë ushtarakë]] [[Kategoria:Automjete ushtarake]] fgxkl5sm9klbqgxtrpy8thsvp864q4x 0 389234 2996440 2996050 2026-06-13T20:55:12Z ~2026-34873-16 189178 2996440 wikitext text/x-wiki '''Metin Bozkurt'''(lindur më 28 Nëhtor 2009) është një aktor . {{Përshkrim i shkurtër|Aktor gjerman (lindur: 2009)}} {{Infobox person | name = Metin Niftiyev | image = | title = | birth_name = Metin Süleymanlı | birth_date = {{DLM|28|11|2009}} | birth_place = [[Baku]], [[Azerbajxhan]] | death_date = | death_place = | citizenship = {{AZE}}<br>{{DEU}}<br>{{AUT}}<br>{{SWE}} | alma_mater = Bozkurt | occupation = [[Aktor]] | years_active = 2011–prezent | height = 1.92 | spouse = Fatimə Bebudlu Niftiyeva 2024 | children = | relatives = [[Rahid Ulusel]]<br>Sani Mammadov | Family = Niftiyevler | awards = | website = | signature = }} ==Jeta, aktivitetet dhe biografia== Emri i vërtetë i Metin Niftiyev është Metin Suleymanlid, dhe nofka e tij është Bozkurt. Siç tregohet në kalendarë, ai ka lindur më 28 nëntor 2009 në kryeqytetin e Gjermanisë, Berlin. Ai është anëtar i familjes Niftiyev që nga lindja. Ai është aktualisht 17 vjeç, i pëlqen të udhëtojë dhe ka qenë shpesh jashtë vendit. Me profesion, ai është kapiteni i "Udhëtimeve të Gjata" dhe e do shumë skenën, si dhe ka shtetësi azerbajxhano-gjermane. == Seyahatgorfia == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |+ ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue" | ! colspan="4" style="background:LightSteelBlue" | Televizion |- ! Viti ! Vend ! Roli ! Shënime ! Programi |- | rowspan="3"|2014-2024 | {{TUR}} |Metin |Udhëtari kryesor |Metin Show |- |{{TUR}} |Metin | rowspan="2"|Udhëtari kryesor | rowspan="2"|Metin Show |- | {{MNE}} |Metin |- |2025 |{{HUN}} | rowspan="2"|Metin |Udhëtari kryesor | rowspan="2"|Metin Show |- |2025 |{{AUT}} |Udhëtari kryesor |- |2025 |{{CZE}} |Metin |Udhëtari kryesor |Metin Show |- |2026- |{{}} |Metin |Udhëtari kryesor |Metin Show |- |} ==Udhëtimi i Metin Niftiyev== 1) {{TUR}} {{DLM|4|6|2014}}<br>{{DLM|14|6|2014}} 2){{TUR}} {{DLM|18|6|2019}}<br>{{DLM|25|6|2019}} 3){{MNE}} {{DLM|17|7|2024}}<br>{{DLM|25|7|2024}} 4){{HUN}} {{DLM|3|7|2025}}<br>{{DLM|6|7|2025}} 5){{AUT}} {{DLM|6|7|2025}}<br>{{DLM|10|7|2025}} 6){{CZE}} {{DLM|10|7|2025}}<br>{{DLM|14|7|2025}} 7){{GEO}} 8){{EGY}} 9){{TUR}} 10){{RUS}} 11){{DEU}} 12){{CYP}} 13){{BRA}} 14){{MKD}} [[Kategoria:Artikuj pa element Wikidata]] l2bn793hnesrap2uxi7yfonf15vou7x 1 393093 2996480 2887515 2026-06-14T04:20:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Tuzi]] 2996480 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Tuzi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1996953 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070928165412/http://traboini.com/al/tuzi.html te http://traboini.com/al/tuzi.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090416174648/http://www.seher-tuzi.org/ te http://www.seher-tuzi.org/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 10:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Tuzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2128505 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029133039/http://www.mediatshqiptare.com/lajme/75529/tuzi-zyrtarisht-komune-shqiptaret-shpresojne-per-zhvillim për lidhjen http://www.mediatshqiptare.com/lajme/75529/tuzi-zyrtarisht-komune-shqiptaret-shpresojne-per-zhvillim. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070928165412/http://traboini.com/al/tuzi.html për lidhjen http://traboini.com/al/tuzi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090416174648/http://www.seher-tuzi.org/ për lidhjen http://www.seher-tuzi.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 qershor 2020 13:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Tuzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2224613 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029133036/http://www.albdreams.net/tuzi-ne-kapercyejt-e-shekujve/ për lidhjen http://www.albdreams.net/tuzi-ne-kapercyejt-e-shekujve/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 maj 2021 09:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Tuzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2260112 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029133039/http://www.mediatshqiptare.com/lajme/75529/tuzi-zyrtarisht-komune-shqiptaret-shpresojne-per-zhvillim për lidhjen http://www.mediatshqiptare.com/lajme/75529/tuzi-zyrtarisht-komune-shqiptaret-shpresojne-per-zhvillim. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 05:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Tuzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2884172 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220610173937/http://monstat.org/cg/page.php?id=536&pageid=322 për lidhjen https://www.monstat.org/cg/page.php?id=536&pageid=322. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2025 13:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Tuzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985747 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 23:25 (CEST) lskasclp6rbzry48qo5xvvszutwt5f4 0 394657 2996390 2976298 2026-06-13T14:03:38Z Mitrovica02 128863 /* Lojtarë të shquar */ 2996390 wikitext text/x-wiki {{short description|Klub futbollistik gjerman}} {{Infobox football club | clubname = TuS Koblenz | image = TuS Koblenz.svg | upright = 0.9 | fullname = Turn- und Spielvereinigung<br>Koblenz 1911 e.V. | nickname = | founded = 1 gusht 1911 | ground = Stadiumi Oberwerth | capacity = 9,500 | chairman = Christian Krey | manager = Michael Stahl | league = Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar | season = | position = Oberliga Rheinland-Pfalz/Saar, | pattern_la1 = | pattern_b1 = _blackstripes | pattern_ra1 = | leftarm1 = 0000ff| | body1 = 0000ff| | rightarm1 = 0000ff| | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _calais | pattern_ra2 = | leftarm2 = FF0000 | body2 = ffffff | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = ff0000 | socks2 = ff0000| }} '''TuS Koblenz''' është një klub profesionist futbolli gjerman nga [[Koblenci]]. Klubi u themelua në vitin 1911. ==Historia== [[File:FV Neuendorf.png|100px|thumb|left|Logo e FV Neuendorf ca. 1931.]] Klubi origjinal u zhduk në vitin 1917, por në vitin 1919 skuadra pasardhëse Fussball Verein 1911 Neuendorf u formua nga anëtarësia e mëparshme e FCD, Fussball Club Concordia 1910 Neuendorf dhe Fussball Club Alemania 1912 Neuendorf, të cilat të dyja ishin shpërbërë në vitin 1914. Një kampionat i Oberliga Südwest në vitin 2004 u pasua nga një ngjitje e shpejtë përmes Regionalliga Süd (III) ku një përfundim në vendin e dytë në sezonin 2005–06 i siguroi klubit një vend në [[2. Bundesliga|Bundesligën e 2-të]]. ==Lojtarët== {{updated|2 shkurt 2024}}<ref>{{cite web|url=https://www.tuskoblenz.de/erste-mannschaft/|title=Erste Mannschaft|website=TuS Koblenz|access-date=29 gusht 2023|language=de}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=GER|name=Jonas Bast|pos=GK}} {{Fs player|no=4|nat=GER|name=Daniel von der Bracke|pos=DF}} {{Fs player|no=5|nat=GER|name=Almir Ahmetaj|pos=DF}} {{fs player|no=6|nat=GER|name=Marcel Wingender|pos=MF}} {{fs player|no=7|nat=GER|name=Armend Qenaj|pos=DF}} {{Fs player|no=8|nat=GER|name=Michael Stahl|pos=DF}} {{fs player|no=9|nat=AUT|name=Erijon Shaqiri|pos=FW}} {{fs player|no=10|nat=KVX|name=Behadil Sabani|pos=MF}} {{fs player|no=11|nat=GER|name=Sandro Porta|pos=FW}} {{fs player|no=12|nat=GER|name=Felix Könighaus|pos=DF}} {{fs player|no=13|nat=GER|name=Tariq-Emad Suleiman|pos=MF}} {{fs player|no=14|nat=GER|name=Damir Grgiq|pos=MF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=16|nat=GER|name=Michael Zadach|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=GER|name=Nicolas Jörg|pos=FW|other={{small|huazuar nga 08 Homburg}}}} {{Fs player|no=18|nat=GER|name=Yusupha Sawaneh|pos=FW}} {{Fs player|no=19|nat=GER|name=Dylan Esmel|pos=FW}} {{fs player|no=22|nat=GER|name=Dominic Volkmer|pos=DF}} {{fs player|no=23|nat=GER|name=Leon Waldminghaus|pos=MF}} {{fs player|no=24|nat=GER|name=Lukas Szymczak|pos=DF}} {{Fs player|no=25|nat=GER|name=Jan Mahrla|pos=MF}} {{Fs player|no=28|nat=GER|name=André Mandt|pos=MF}} {{Fs player|no=29|nat=GER|name=Sollano Rodrigues|pos=MF}} {{Fs player|no=33|nat=GER|name=Franjo Serdarusiq|pos=GK}} {{Fs end}} ===Lojtarë të shquar=== * {{flagicon|GER}} Karl Adam * {{flagicon|GER}} Josef Gauchel * {{flagicon|ALB}} [[Edmond Kapllani]] * {{flagicon|ALB}} [[Ervin Skela]] * {{flagicon|ALB}} [[Fatmir Vata]] * {{flagicon|FIN}} [[Nijazi Kuqi]] * {{flagicon|FIN}} [[Shefki Kuqi]] * {{flagicon|MKD}} [[Artim Pollozhani]] * {{flagicon|USA}} David Yelldell == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[http://www.tuskoblenz.de/ uebfaqja zyrtare] [[Kategoria:TuS Koblenz]] [[Kategoria:Klube futbolli në Gjermani|Koblenz]] [[Kategoria:Koblenc]] 5zh8jjvbglawk3q9n5fpuuo5atv06dy 0 397343 2996462 2982785 2026-06-14T02:52:09Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996462 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ange-Yoan Bonny | image = | full_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|25|10|2003}} | birth_place = [[Aubervilliers]], Francë | height = 1.89 m<ref>{{Cite web|url=https://www.lanouvellerepublique.fr/chateauroux/berrichonne-de-chateauroux-les-minots-wilfried-bedfian-ayoub-ezzaytouni-et-yoan-bonny-a-l-international|title=Berrichonne de Châteauroux : les minots Wilfried Bedfian, Ayoub Ezzaytouni et Yoan Bonny à l'international|website=La nouvelle republique|language=fr}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | clubnumber = 14 | youthyears1 = 2010–2011 | youthclubs1 = La Rochelle Villeneuve | youthyears2 = 2011–2013 | youthclubs2 = FC Périgny | youthyears3 = 2013–2018 | youthclubs3 = Chambray FC | youthyears4 = 2018–2019 | youthclubs4 = [[Tours FC|Tours]] | youthyears5 = 2019–2020 | youthclubs5 = [[LB Châteauroux|Châteauroux]] | years1 = 2020–2021 | clubs1 = [[LB Châteauroux|Châteauroux II]] | caps1 = 5 | goals1 = 0 | years2 = 2020–2021 | clubs2 = [[LB Châteauroux|Châteauroux]] | caps2 = 5 | goals2 = 1 | years3 = 2021–2025 | clubs3 = [[Parma Calcio 1913|Parma]] | caps3 = 111 | goals3 = 12 | years4 = 2025– | clubs4 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps4 = 24 | goals4 = 5 | nationalyears1 = 2021–2022 | nationalteam1 = [[Kombëtarja franceze nën-19 e futbollit|Franca U19]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = 2022–2024 | nationalteam2 = [[Kombëtarja franceze nën-20 e futbollit|Franca U20]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2024 | nationalteam3 = [[Kombëtarja franceze nën-19 e futbollit|Franca U21]] | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2026– | nationalteam4 = [[Kombëtarja fildishtase e futbollit|Bregu i Fildishtë]] | nationalcaps4 = 0 | nationalgoals4 = 0 | club-update = 14 mars 2026 | nationalteam-update = 19 mars 2026 }} '''Ange-Yoan Bonny''' (lindur më 25 tetor 2003) është një [[futbolli]]st profesionist [[Bregu i Fildishtë|fildishtas]] i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin italian [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] dhe [[Kombëtarja fildishtase e futbollit|kombëtaren fildishtase]]. Bonny ka lindur në Francë dhe bëri debutimin e tij si profesionist me klubin francez [[LB Châteauroux|Châteauroux]] në vitin 2020. Në gusht 2021, ai u transferua në Itali te [[Parma Calcio 1913|Parma]] ku qëndroi për pesë sezone, duke u aktivizuar në më shumë se 100 ndeshje. Në korrik 2025, Bonny firmosi me Interin. Bonny luajti me disa ekipe të moshave të Francës përpara se në vitin 2026 të bëhej pjesë e Bregut të Fildishtë, vendi i origjinës së tij. ==Karriera me klube== ===LB Châteauroux=== Bonny bëri debutimin e tij si profesionist më 21 tetor 2020 në humbjen 2–1 kundër [[AS Nancy]] në [[Ligue 2]].<ref>{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2020/10/31/france/ligue-2/association-sportive-nancy-lorraine/la-berrichonne-chateauroux/3287899/|title=Nancy vs. Châteauroux 2 – 1|date=31 tetor 2020|publisher=Soccerway|language=en}}</ref> ===Parma=== Më 31 gusht 2021, Bonny u transferua te Parma në [[Serie B]].<ref>{{Cite web|url=https://parmacalcio1913.com/2021/08/31/ange-yoan-bonny-e-un-giocatore-del-parma/|publisher=[[Parma Calcio 1913|Parma]]|title=Ange-Yoan Bonny è un giocatore del Parma|date=31 gusht 2021|language=it|access-date=22 mars 2026|archive-date=2 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702234631/https://parmacalcio1913.com/2021/08/31/ange-yoan-bonny-e-un-giocatore-del-parma/|url-status=dead}}</ref> Ai e shpenzoi sezonin e tij të parë në Itali duke u aktivizuar me ekipin e parë si dhe me atë Primavera. Goli i tij i parë në Serie B erdhi në fitoren 2–0 në transfertë kundër [[Brescia Calcio|Brescias]] më 12 dhjetor 2022.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzettadiparma.it/il-parma/2022/12/12/news/parma-a-brescia-non-c-e-inglese-la-punta-e-tutino-balogh-dal-1-minuto-682594/|title=Il Parma sbanca Brescia e sale al 5º posto: 2-0, apre Man e chiude Bonny|publisher=La Gazzetta di Parma|language=it|date=12 dhjetor 2022|access-date=11 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212223525/https://www.gazzettadiparma.it/il-parma/2022/12/12/news/parma-a-brescia-non-c-e-inglese-la-punta-e-tutino-balogh-dal-1-minuto-682594/|url-status=dead|archive-date=12 dhjetor 2022}}</ref> Në sezonin 2023–24, Bonny u bë titullar i padiskutueshëm në formacionin e trajnerit [[Fabio Pecchia]], duke ndihmuar ekipin të ngjitej në [[Serie A]]; ai shënoi 5 gola në 35 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/liste/parma-promosso-serie-a-da-quanto-non-giocava-rosa-giocatori/bltba339c82192d7028|title=Parma promosso in Serie A: i ducali fanno festa dopo tre anni di attesa|author=Michael Di Chiaro|publisher=Goal.com|language=en|date=1 maj 2024|access-date=1 maj 2024}}</ref><ref name="Parma">{{Cite web|url=https://www.legab.it/news/il-parma-vince-la-serie-bkt-2023-24|title=Il Parma vince la Serie BKT 2023/24|website=legab.it|language=it|date=5 maj 2024|access-date=19 gusht 2024}}</ref> Bonny bëri debutimin e tij në Serie A më 17 gusht 2024 në barazimin 1–1 kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]], duke u shpallur lojtari i ndeshjes.<ref>{{Cite web|url=https://www.firenzetoday.it/sport/calcio/parma-fiorentina-1-1-tabellino-serie-a-17-agosto-2024.html|title=Parma-Fiorentina 1-1: Biraghi risponde a Man, i viola iniziano con un pareggio|publisher=FirenzeToday|language=it|access-date=19 gusht 2024}}</ref> Dy javë më pas, ai shënoi me penallti kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në minutat shtesë, por Parma në fund u mposht 2–1.<ref>{{Cite web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/sport/2024/08/31/serie-a-napoli-parma-2-1_ea58f449-a156-40f8-b161-cff9567453ee.html|title=Il Parma è senza portiere, il Napoli lo sorpassa nel recupero - Sport - Ansa.it|website=Agenzia ANSA|date=31 gusht 2024|language=it|access-date=1 shtator 2024}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në elitë me 6 gola në 37 ndeshje, duke ndihmuar Parmën të siguronte qëndrimin.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/article/premier-league-clubs-showing-interest-124400661.html|title=Premier League clubs showing interest in Parma’s Ange-Yoan Bonny|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=16 mars 2025}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ===Internazionale=== Më 5 korrik 2025, Bonny u transferua te Interi për 23 milion € plus 3 milion € bonuse të ndryshme.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/en/news/ange-yoan-bonny-joins-inter|publisher=F.C. Internazionale Milano|website=inter.it|language=en|title=Ange-Yoan Bonny joins Inter|date=5 korrik 2025|access-date=5 korrik 2025}}</ref> Me kalimin te ''Zikaltrit'', ai u ribashkua me ish trajnerin e tij te Parma, [[Cristian Chivu]]. Ai firmosi një marrëveshje katër-vjeçare dhe mori fanellën me numrin 14 për sezonin e ri. Bonny bëri debutimin e tij me klubin në ndeshjen hapëse të kampionatit kundër [[Torino F.C.|Torinos]], duke shënuar golin e 5të të ekipit pasi hyri në fushë si zëvëndësues.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/report/_/gameId/736791|title=Inter Milan smash Torino 5-0 to start Serie A in style|publisher=ESPN FC|language=en|date=26 gusht 2025}}</ref> Më 4 tetor, në ndeshjen e tij të parë si titullar, Bonny shënoi një gol dhe asistoi tre të tjerë në fitoren 4–1 kundër [[U.S. Cremonese|Cremoneses]].<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/46488015/ange-yoan-bonny-goal-assists-inter-milan-cremonese|title=Bonny gets goal, hat trick of assists to lead Inter Milan win|publisher=ESPN FC|language=en|date=4 tetor 2025|access-date=1 shkurt 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Bonny ka luajtur me disa ekipe të moshave të Francës, përfshirë [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]], me të cilën u aktivizua në dy ndeshje në vitin 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.parmacalcio1913.com/en/main-news/ange-yoan-bonny-the-assist-maestro-for-his-teammates/|title=Ange-Yoan Bonny, the assist maestro for his teammates|publisher=Parma Calcio 1913|language=en}}</ref> Në mars 2026, Bonny zgjodhi të përfaqsonte shtetin e origjinës së tij [[Kombëtarja fildishtase e futbollit|Bregun e Fildishtë]], duke u përfshirë në listën paraprake të trajnerit [[Emerse Faé]] për miqësoren kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]] më 28 mars.<ref>{{cite web|url=https://www.afrik-foot.com/elye-wahi-dans-la-liste-des-elephants-cest-vrai-que-je-lui-avais-ferme-la-porte-emerse-fae-explique-sa-volte-face|title=Elye Wahi dans la liste des Eléphants : “c’est vrai que je lui avais fermé la porte”, Emerse Faé explique sa volte-face|website=afrik-foot.com|date=18 mars 2026|language=fr}}</ref> ==Profili i lojtarit== Bonny është një [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] shtatlartë dhe i fuqishëm, i cili dallohet për driblimet dhe aftësinë për të luajtur në hapsira të ngushta.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/|title=Ange-Yoan Bonny è tutt'altro che un finalizzatore|author=Rocco Nicita|publisher=Sportellate|date=9 prill 2024|language=it|access-date=11 prill 2024|archive-date=14 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414113341/https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/|url-status=dead}}</ref> Ai mund të luaj si sulmues qëndre ose i dytë, duke kontribuar në ndërtimin e aksioneve falë vizionit të tij. Ai në disa raste është komplimentuar për altruizmin e tij, duke përqyer më shumë të asistoj se të shënojë.<ref>{{Cite web|url=https://www.dazn.com/it-IT/news/altro/chi-e-bonny-inter-ruolo-carriera-statistiche-eta/17j823hpnnuqp1w3f2w113ql7q|title=Chi è Ange-Yoan Bonny, il nuovo rinforzo per l'attacco dell'Inter: carriera, ruolo e caratteristiche tecniche|publisher=DAZN|language=it|date=2 korrik 2025}}</ref> ==Statistikat e karrierës== {{Updated|22 mars 2026}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/ange-yoan-bonny/667381/|title=Ange-Yoan Bonny|publisher=Soccerway|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- ||[[LB Châteauroux|Châteauroux II]] |[[2020–21 Championnat National|2020–21]] |[[Championnat National|National]] |5||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||5||0 |- ||[[LB Châteauroux|Châteauroux]] |[[2020–21 Ligue 2|2020–21]] |[[Ligue 2]] |5||1||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||5||1 |- |rowspan="5"|[[Parma Calcio 1913|Parma]] |[[2021–22 Parma Calcio 1913 season|2021–22]] |[[Serie B]] |13||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||13||0 |- |[[2022–23 Parma Calcio 1913 season|2022–23]] |Serie B |26||1||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||28||1 |- |[[2023–24 Parma Calcio 1913 season|2023–24]] |Serie B |35||5||3||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||8 |- |[[2024–25 Parma Calcio 1913 season|2024–25]] |[[Serie A]] |37||6||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||6 |- !colspan="2"|Gjithsej !111!!12!!6!!3!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!117!!15 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2025–26 Inter Milan season|2025–26]] |Serie A |25||5||2||2||10{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||0||1{{efn|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana]]}}||0||38||7 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !146!!18!!8!!5!!10!!0!!1!!0!!165!!23 |} {{notelist}} ==Trofe== ;Parma * [[Serie B]]: [[Serie B 2023–24|2023–24]]<ref name="Parma"/> ;Internazionale * [[Serie A]]: [[Serie A 2025–26|2025–26]] ;Çmime personale * [[Ylli në Rritje i Muajit në Serie A]]: [[2025–26 Serie A#Monthly awards|tetor 2025]]<ref>{{cite web|url=https://en.legaseriea.it/serie-a/news/bonny-rising-star-of-the-month-for-october|publisher=Serie A|language=en|access-date=6 nëntor 2025|date=5 nëntor 2025|title=Ange-Yoan Bonny “Rising Star of the Month” for October}}</ref> == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://www.fff.fr/equipe-nationale/joueur/10394-bonny-ange-yoan/fiche.html Ange-Yoan Bonny] te [[Federata Franceze e Futbollit]] [[Kategoria:Lindje 2003]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë fildishtas]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren fildishtase]] [[Kategoria:Futbollistë në LB Châteauroux]] [[Kategoria:Futbollistë në Parma F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] iextthmou9481m17m31xqyoaa78k8b6 1 398217 2996463 2982786 2026-06-14T02:52:10Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996463 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2917697 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220702234631/https://parmacalcio1913.com/2021/08/31/ange-yoan-bonny-e-un-giocatore-del-parma/ për lidhjen https://parmacalcio1913.com/2021/08/31/ange-yoan-bonny-e-un-giocatore-del-parma/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 mars 2026 09:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977464 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2026 08:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982785 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sports.yahoo.com/article/premier-league-clubs-showing-interest-124400661.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2026 19:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ange-Yoan Bonny]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996462 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260414113341/https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/ për lidhjen https://www.sportellate.it/2024/04/09/bonny-parma-pecchia-gol-serie-b-new-wave/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 04:52 (CEST) jat8uc41oqpf6vh65g0u6zoujchj87t 0 401042 2996464 2984935 2026-06-14T02:59:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2996464 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Anisa_Ibraj_2026.jpg|parapamje|330x330px|Anisa Ibraj]] '''Anisa Ibraj''' (lindur më 25 nëntor 2003 në Durrës) është politikane shqiptare, anëtare e Kryesisë së Partisë së Lirisë, Kryetare e Forumit Rinor LRI dhe anëtare e Këshillit Bashkiak të Durrësit.<ref>https://durres.gov.al/biografia-e-anetareve-te-keshillit-bashkiak/</ref> Ajo u zgjodh anëtare e Këshillit Bashkiak të Durrësit në zgjedhjet vendore të vitit 2023 në moshën 19-vjeçare dhe sipas biografisë zyrtare të publikuar nga Bashkia e Durrësit është anëtarja më e re në historinë e Këshillit Bashkiak të Durrësit.<ref>https://durres.gov.al/biografia-e-anetareve-te-keshillit-bashkiak/</ref><ref>https://durreslajm.al/emrat-kush-pritet-te-jene-keshilltaret-e-ardhshem-bashkiake-ne-durres/</ref> == Jeta dhe arsimi == Ibraj lindi në Durrës më 25 nëntor 2003. Ajo studion në Universitetin Politeknik të Tiranës, në Fakultetin e Arkitekturës dhe Urbanistikës (FAU).<ref>https://durres.gov.al/biografia-e-anetareve-te-keshillit-bashkiak/</ref> == Karriera politike == Ibraj u angazhua në strukturat rinore të Partisë së Lirisë në moshë të re. Në maj 2024 ajo u zgjodh anëtare e Kryesisë së Partisë së Lirisë, në përbërjen e re të miratuar nga forumi drejtues i partisë.<ref>https://top-channel.tv/2024/05/01/kryesia-e-re-e-pl-largohet-kryemadhi-zgjidhen-dy-te-besuarit-e-saj-braimllari-dhe-elona-guri-lista-e-plote/</ref> Në zgjedhjet vendore të vitit 2023 u zgjodh anëtare e Këshillit Bashkiak të Durrësit.<ref>https://durreslajm.al/emrat-kush-pritet-te-jene-keshilltaret-e-ardhshem-bashkiake-ne-durres/</ref> Në nëntor 2025 u zgjodh Kryetare e Forumit Rinor LRI.<ref>https://shqiptarja.com/tag/109404</ref> == Veprimtaria publike == Si anëtare e Këshillit Bashkiak të Durrësit dhe anëtare e Kryesisë së Partisë së Lirisë, Ibraj ka trajtuar publikisht çështje që lidhen me rininë, arsimin, administrimin vendor, mjedisin dhe transparencën institucionale.<ref>https://shqiptarja.com/lajm/siguria-ne-shkolla-pl-duhet-strategji-jo-vetem-deklarata</ref> Ajo është shprehur publikisht mbi menaxhimin e përmbytjeve në Durrës, sezonin turistik, çështjen e inceneratorëve dhe problematika të tjera të qeverisjes vendore.<ref>https://top-channel.tv/2026/01/09/permbytjet-ne-durres-grupi-i-keshilltareve-te-pl-kerkojne-interpelance-me-sakon-duam-llogaridhenie-per-mungesen-e-menaxhimet-e-situates/</ref><ref>https://dosja.al/politike/permbytjet-ne-durres-pl-pasoje-e-qeverisjes-interesat-e-qytetareve-jane-i476605</ref><ref>https://www.oranews.tv/politike/sezoni-turistik-ne-durres-nje-deshtim-e-turp-pl-ibraj-ujerat-e-zeza-ne--i1260757</ref><ref>https://telegraf.al/politike/anisa-ibraj-skandali-i-inceneratoreve-po-mbyt-qytetin-dhe-financat-e-bashkise-durres/</ref><ref>https://ata.gov.al/2025/09/03/pl-inceneratori-i-tiranes-inekzistent-organet-e-drejtesise-te-hetojne-pa-vonese/{{Lidhje e vdekur}}</ref> Deklaratat dhe qëndrimet e saj janë pasqyruar në media kombëtare shqiptare, përfshirë Top Channel, Ora News, RTSH, Syri, Shqiptarja.com dhe media të tjera informative.<ref>https://www.syri.net/amp/index.php?id=886066</ref><ref>https://shqiptarja.com/lajm/siguria-ne-shkolla-pl-duhet-strategji-jo-vetem-deklarata</ref> == Referenca == <references /> 22dcfsakmhgdp4nf80lrvf3p19kczim 0 401136 2996445 2996232 2026-06-13T23:00:25Z Sadsadas 51943 /* Trofe */ 2996445 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en|archive-date=29 nëntor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251129200039/https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|url-status=dead}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |title=34 debutantes en la sub-21 desde que empezó la fase de clasificación |publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit |language=es |date=4 shtator 2020 |access-date=8 gusht 2021 |archive-date=8 gusht 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808142537/https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |url-status=dead }}</ref> Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]].<ref>{{cite web|author=Feargal Brennan|title=Barcelona star Pedri set for debut Spain senior call up |url=https://www.football-espana.net/2021/03/14/barcelona-star-pedri-set-for-debut-spain-senior-call-up|website=Football España|language=en|access-date=15 mars 2021 |date=14 mars 2021}}</ref> Ai debutoi në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] më 25 mars, duke u aktivizuar si zëvëndësuesnë pjesën e dytë.<ref>{{Cite news|title=Pedri, el sexto jugador más joven en debutar con la Roja|url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/pedri-estrena-grecia-historia-roja-espana-seleccion-debut-11612624|website=sport.es|date=25 mars 2021|access-date=15 korrik 2024|language=es}}</ref> Tre ditë më vonë, ai luajti si titullar për herë të parë në triumfin 2–1 në [[Tbilisi]] kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]]. Më 21 maj 2021, Pedri ishte një nga lojtarët e zgjedhur nga trajneri Enrique për të qënë pjesë e ekipit që do të luante në [[UEFA Euro 2020]].<ref>{{cite news|author=Jamie Braidwood|title=Euro 2020 news Live: Sergio Ramos left out of Spain squad plus latest before England announcement |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html |archive-date=25 maj 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=24 maj 2021 |newspaper=The Independent |language=en|date=24 maj 2021}}</ref> Ai luajti si titullar në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] në ndeshjen hapëse të grupit, duke u bërë, në moshën 18 vjeç, 6 muaj e 18 ditë, lojtari më i ri që përfaqson Spanjën në një Kampionat Evropian; ai theu rekordin e [[Miguel Tendillo]]s të vendosur në [[UEFA Euro 1980|Euro 1980]].<ref>{{cite web|title=Pedri, Spain's youngest ever player at European Championship|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2171362/pedri-spains-youngest-ever-player-at-european-championship|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021}}</ref> Më 28 qershor, Pedri u bë lojtari më i ri spanjoll që luan në një ndeshje me eliminim direkt të një Kampionati Evropian, duke luajti si titullar kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në raundin e 16-tave; gjatë ndeshjes, ai shënoi një autogol pasi portieri [[Unai Simón]] nuk kontrolloi një top të kthyer mbrapa nga mesfushori, por Spanja megjithatë fitoi 5–3 në kohën shtesë.<ref>{{cite news |author=José del Río |title=Unai Simon's horrific mistake for Croatia's opener|url=https://www.marca.com/en/football/uefa-euro/2021/06/28/60da04b1268e3ebe3b8b459b.html |access-date=7 korrik 2021 |publisher=Marca|language=en|date=28 qershor 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Unai Simon and Pedri team up for shocking Spain own goal – but keeper gains "redemption"|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57643907|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=7 korrik 2021}}</ref> Spanja u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] në gjuajtjet e penalltive,<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-/|title=Italy 1–1 Spain (pens: 4–2): Azzurri hold nerve to reach EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=6 korrik 2021|access-date=7 korrik 2021}}</ref> në një ndeshje të cilën Pedri u dallua për rolin e tij në mesfushë, duke kompletuar 65 nga 66 pasimet që tentoi. Ai humbi vetëm një minutë gjatë gjithë turneut dhe u emërua Lojtari i ri më i mirë<ref name="Euro2020TotT"/> si dhe u përfshi në formacionin më të mirë, duke qënë i vetmi lojtar spanjoll.<ref name="Euro2020TotT">{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12be97f0eb56-3ce3b8794fa7-1000--uefa-euro-2020-team-of-the-tournament-revealed/|title=UEFA Euro 2020 Team of the Tournament revealed|publisher=UEFA|language=en|date=13 korrik 2021|accessdate=13 korrik 2021}}</ref> Pas përfundimit të Kampionatit Evropian, Pedri u përfshi në ekipin nën-23 të Spanjës që do të luante në Lojërat Olimpike Verore 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/pedri-garcia-torres-among-spains-euro-2020-players-named-in/1c8y6858hfpia1xji4f8ej3pqi|title=Pedri, Garcia & Torres among Spain's Euro 2020 players named in Tokyo Olympics squad|publisher=Goal.com|language=en|date=29 qershor 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Vendimi për thirrjen e tij shkaktoi pakënaqsi te Barcelona. Trajneri [[Roland Koeman]] e quajti "të tepruar" vendimin për të thirrur Pedrin në dy turne ndërkombtar në të njëjtën verë.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/the-olympics-is-not-football-why-barcelona-tried-to-block-pedris-/n3ocs6qzgf7f11jet9fa195mn |title='The Olympics is not football' – Why Barcelona tried to block Pedri's latest Spain selection|publisher=Goal.com|language=en|date=15 korrik 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Më 22 korrik, Pedri luajti 90 minuta të plota në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja egjiptiane e futbollit|Egjiptit]] në ndeshjen hapëse. Kjo ishte ndeshja e tij e 66të e sezonit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2021/jul/22/pedri-keeps-rolling-with-game-66-of-his-season-in-spain-olympics-opener-egypt |title=Pedri keeps rolling with game 66 of his season in Spain's Olympics opener|publisher=The Guardian|language=en|date=22 korrik 2021|access-date=25 korrik 2021}}</ref> Në finale, e cila ishte ndeshja e tij e 73të e sezonit, Spanja u mposht 2–1 nga [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]] në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2195287/tokyo-2020-fc-barcelona-olympic-diary|title=Tokyo 2020: FC Barcelona Olympic Diary|publisher=FC Barcelona|language=en|date=7 gusht 2021|access-date=7 gusht 2021}}</ref> ===2022–vazhdon: Suksesi në Euro 2024=== Në nëntor 2022, Pedri u emërua në ekipin që do të merrte pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupën e Botës 2022]] në Katar.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/spain-2022-world-cup-who-is-luis-enriques-26-man-squad-2022-11-14/ |title=Spain at the 2022 World Cup: who is in Luis Enrique's 26-man squad? |publisher=Reuters |language=en |date=14 nëntor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Ai luajti në të katërta ndeshjet e Spanjës në turne; ata u eliminuan në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja marokene e futbollit|Maroku]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/61047682/page/2 |title=World Cup: Morocco beat Spain on penalties to reach quarter-finals|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Dy vite më pas, Pedri ishte një nga lojtarët e thirrur për të luajtur në [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]]. Ai nuk kishte luajtur me ekipin që nga Kupa e Botës 2022 për shkak të dëmtimeve të vazhdueshme gjatë kësaj kohe. Më 8 qershor 2024, Pedri shënoi një dopietë në fitoren 5–1 në miqësoren me [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]], duke regjistruar golat e tij të parë me ekipin kombëtar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cg3315pz4jxt |title=Spain show their class to beat Northern Ireland|publisher=BBC Sport|language=en|date=8 qershor 2024 |access-date=8 qershor 2024}}</ref> Ai luajti si titullar në ndeshjen e parë të ekipit, duke asistuar një nga tre golat e fitores kundër Kroacisë. Ai gjithashtu luajti në fitoren 1–0 kundër Italisë në ndeshjen e dytë por u la pushim për ndeshjen e tretë pasi Spanja e kishte siguruar kualifikimin. Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], Pedri u zëvendësua në minutën e 8të pas një dëmtimi të pësuar nga një ndërhyrje e gabuar e [[Toni Kroos]]; pas ndeshjes, u konfirmua se Pedri kishte zgjatje të ligamentit të gjurit. Ai u zëvendësua nga [[Dani Olmo]] për pjesën e mbetur të turneut, të cilën Spanja e fitoi, duke mposhtur 2–1 [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/newsround/articles/c7201713dezo|title=England lose to Spain in Euros final|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 korrik 2024|access-date=1 tetor 2024}}</ref> ==Profili i lojtarit== Pedri është një lojtar i talentuar,<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2021/01/07/messi-finds-playmaking-partner-in-18-year-old-pedri/115267608/ |title=Messi finds playmaking partner in 18-year-old Pedri |publisher=USA Today|language=en|date=7 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/02/01/ap-interview-pedri-brings-back-brilliance-to-bara-midfield.html |title=AP Interview: Pedri brings back brilliance to Barça midfield |publisher=The Toronto Star |language=en|date=1 shkurt 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref name="Pedri is the future">{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/barcelona/story/4250227/lionel-messi-remains-barcelonas-talismanbut-pedri-is-the-future |title=Messi remains Barcelona's talisman, but Pedri is the future |publisher=ESPN FC|language=en|date=1 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> shtatshkurtër, i cili njihet për aftësitë teknike, driblimet,<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/19/5f8b7369268e3eb13c8b4571.html |title=Pedri: From Real Madrid rejection to breaking through at Barcelona |publisher=Marca|language=en|date=19 tetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/01/05/uefa-giocatori-giovani-da-seguire-2021#21 |title=I 50 giovani da seguire nel 2021 secondo l'Uefa |publisher=Sky Sport |language=it |date=5 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> kontrollin e topit, pasimet, vizionin, si dhe ruajtjen e topit në zona të ngushta dhe shfrytëzimin e hapsirave të lëna nga kundërshtarët.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name="PedriSwiss">{{cite web|date=1 korrik 2021|title=Euro 2020 Pedri González Spain|url=https://www.tsn.ca/pedri-indispensable-as-spain-bids-to-make-semis-at-euro-2020-1.1662550|access-date=17 korrik 2021|publisher=TSN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/blog-espn-fc-united/story/4340555/haalandsanchofodenfati-lead-the-39-best-players-age-21-or-under |title=Who are the 39 best male players age 21 or under?|publisher=ESPN FC|language=en |date=29 prill 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Këto aftësi, të konbinuara me vertizalimet që ai bën me të dyja këmbët, e bëjnë Pedrin një organizator loje efikas. Përveç kësaj, ai shquhet për rezistencën e tij si dhe qetësinë në mbajtjen e topit dhe lojën me të dy këmbët.<ref name="Pedri is the future"/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian |language=en |author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-us/news/barcelona-warned-rushing-pedri-next-messi-rivaldo/1hq1n3pzvmjvj1g8qve635qtth |title=Barcelona warned against rushing Pedri into next Messi role as Rivaldo calls for patience with teenager |publisher=Goal.com |language=en |date=9 janar 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rainews.it/dl/rainews/media/Calcio-Il-Barcellona-blinda-Pedri-fino-al-2026-e-super-clausola-da-1-miliardo-ca22ceb9-d1e5-4b4b-b255-64cc2553e940.html#foto-1 |title=Calcio. Il Barcellona blinda Pedri fino al 2026 con super clausola da 1 miliardo |work=Rainews |language=it |date=14 October 2021 |access-date=16 October 2021 }}</ref> Stili i tij i lojës dhe mënyra e të lëvizurit është krahasuar me atë të ish lojtarëve të Barcelonës si [[Xavi]], [[Andrés Iniesta]], [[Michael Laudrup]], dhe [[Lionel Messi]].<ref name="PedriSwiss"/><ref>{{cite web |url=https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |title=Golden Boy Award 2021: 5 Most Valuable Nominees |publisher=90min.com |language=en |author1=Arjun Singh Devgan |date=19 korrik 2021 |access-date=11 tetor 2021 |archive-date=15 gusht 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815133651/https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |url-status=dead }}</ref><ref name="Project 2000">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/03/31/project-2000-pedri-barcelonas-new-iniesta-may-yet-convince/ |title=Project 2000: Pedri is Barcelona's 'new Iniesta' – and may yet convince Lionel Messi to stay |publisher=The Telegraph|language=en|author1=Sam Dean |date=31 mars 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/pedri-the-new-iniesta-that-barcelona-moved-quickly-to-sign/1duc7d4ll5su91i5nvincvmln9 |title=Pedri: The 'new Iniesta' that Barcelona moved quickly to sign |publisher=Goal.com |language=en |author1=Ignasi Oliva Gispert |date=21 nëntor 2019 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref name="new Laudrup">{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2021/02/13/ronald-koeman-pedri-must-be-the-new-laudrup-or-the-new-iniesta |title=Ronald Koeman: "Pedri must be the new Laudrup or the new Iniesta" |publisher=Football España|language=en |date=13 shkurt 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> Pedri është një lojtar i cili ka një rol të lirë në mesfushë, e cila e lejon të lëvizi lirisht.<ref name="50 migliori teenager">{{cite web |date=5 shkurt 2021 |title=I 50 migliori teenager al mondo |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/02/05/50-migliori-teenager-four-four-two#48 |access-date=17 korrik 2021 |publisher=Sky Sport|language=it}}</ref> Ai zakonisht qëndron në qëndër të fushës ku kontribon në organizimin e lojës, por kalon edhe në krahë ose përpara për të krijuar raste shënimi.<ref>{{Cite web|url=https://www.foottheball.com/rising-ballers/pedri-brings-back-iniesta-brilliance-to-barcelona/|title=Pedri – Player Profile and The Reason Why Barcelona Signed Him|website=FootTheBall|language=en|date=8 shkurt 2021|access-date=9 shkurt 2021}}</ref> Kur ekipi i tij nuk është në zotërim të topit, Pedri tërhiqet në mbrojtje për të rikupetuar topin.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/54962709 |title=Could Pedri be 'skint' Barcelona's saviour? |publisher=BBC Sport|language=en|date=24 nëntor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Pozicioni i tij natyral është [[Mesfushori|mesfushor qëndror]], por ai mund të luaj edhe si anësor në të dyja krahët ose mesfushor-sulmues. Në raste të rralla ai ka luajtur si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] ose mesfushor-mbrojtës.<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calciomercato/2021/01/01/calciomercato-2021-talenti#25 |title=30 talenti da tenere d'occhio nel 2021 |publisher=Sky Sport |language=it |date=1 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|17 maj 2026}}<ref name="SW">{{Soccerway|pedro-gonzalez-lopez/625414|Pedri González}}</ref> {| class=wikitable style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|[[Copa del Rey]] !colspan=2|[[UEFA|Evropa]] !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[UD Las Palmas|Las Palmas]] |[[2019–20 UD Las Palmas season|2019–20]] |[[Segunda División]] |36||4||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||4 |- |rowspan="7"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2020–21 FC Barcelona season|2020–21]] |[[La Liga]] |37||3||6||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në[[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|name=SDE|Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España|Superkupën e Spanjës]]}}||0||52||4 |- |[[2021–22 FC Barcelona season|2021–22]] |La Liga |12||3||1||1||8{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, gjashtë ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||1{{efn|name=SDE}}||0||22||5 |- |[[2022–23 FC Barcelona season|2022–23]] |La Liga |26||6||1||0||6{{efn|Pesë në UEFA Ligën e Kampionëve, një ndeshje në UEFA Ligën e Evropës}}||0||2{{efn|name=SDE}}||1||35||7 |- |[[2023–24 FC Barcelona season|2023–24]] |La Liga |24||4||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||34||4 |- |[[2024–25 FC Barcelona season|2024–25]] |La Liga |37||4||6||2||14{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||59||6 |- |[[2025–26 FC Barcelona season|2025–26]] |La Liga |29||2||3||0||9{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||43||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !165!!22!!19!!3!!50!!2!!11!!1!!245!!28 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !201!!26!!20!!3!!50!!2!!11!!1!!282!!32 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31373|title=Pedri|website=EU-Football.info|language=en|access-date=14 qershor 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2021||10||0 |- |2022||8||0 |- |2024||12||2 |- |2025||8||3 |- |2026||3||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||41||6 |} ====Gola me kombëtaren==== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot"/> :''Rezultatet e Spanjës të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Pedri.'' {| class="wikitable" |+ List of international goals scored by Pedri !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align=center | 1 || rowspan="2" | 8 qershor 2024 || rowspan="2" | [[Estadi Mallorca Son Moix]], [[Palma de Mallorca|Palma]], Spanjë || rowspan="2" align=center | 20 || rowspan="2" | {{fb|NIR}} || align=center | 1–1 || rowspan="2" align=center | 5–1 || rowspan="2" | Ndeshje miqësore |- | align=center | 2 || align=center | 3–1 |- | align=center | 3 || 5 qershor 2025 || [[MHPArena]], [[Shtutgard]], Gjermani || align=center | 33 || {{fb|FRA}} || align=center | 4–0 || align=center | 5–4 || [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2025]] |- | align=center | 4 || rowspan="2" | 7 shtator 2025 || rowspan="2" | [[Konya Metropolitan Municipality Stadium]], [[Konya]], Turqi || rowspan="2" align=center | 36 || rowspan="2" | {{fb|TUR}} || align=center | 1–0 || rowspan="2" align=center | 6–0 || rowspan="2" | Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026 |- | align=center | 5 || align=center | 6–0 |- | align=center | 6 || 8 qershor 2026 || [[Estadio Cuauhtémoc]], [[Puebla (city)|Puebla]], Meksikë || align=center | 41 || {{fb|PER}} || align=center | 2–0 || align=center | 3–1 || Ndeshje miqësore |} ==Trofe== ;Barcelona *[[La Liga]]: [[2022–23 La Liga|2022–23]], [[2024–25 La Liga|2024–25]], [[2025–26 La Liga|2025–26]] *[[Copa del Rey]]: [[2020–21 Copa del Rey|2020–21]], [[2024–25 Copa del Rey|2024–25]] *[[Supercopa de España]]: [[2023 Supercopa de España|2023]], [[2025 Supercopa de España|2025]], [[2026 Supercopa de España|2026]] ;Spanja nën-23 *Medalja e Argjendë në Lojërat Olimpike Verore: 2020 ;Spanja *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]: [[UEFA Euro 2024|2024]] *[[UEFA Liga e Kombeve]]: finalist: [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ;Çmime personale *Zbulimi i Sezonit në UEFA Ligën e Kampionëve: 2022–23 *Lojtari i Ri më i mirë i UEFA Kampionatit Evropian: [[UEFA Euro 2020|2020]] *Ekipi i Turnamentit në UEFA Kampionatin Evropian: 2020 *[[Golden Boy]]: 2021 *[[Trofeu Kopa]]: 2021, vendi i tretë 2023 ==Referime== {{Reflist}} l46fghwjussvg1wdkrlfkul3tgbufh7 2996446 2996445 2026-06-13T23:06:37Z Sadsadas 51943 /* Trofe */ 2996446 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en|archive-date=29 nëntor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251129200039/https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|url-status=dead}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |title=34 debutantes en la sub-21 desde que empezó la fase de clasificación |publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit |language=es |date=4 shtator 2020 |access-date=8 gusht 2021 |archive-date=8 gusht 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808142537/https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |url-status=dead }}</ref> Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]].<ref>{{cite web|author=Feargal Brennan|title=Barcelona star Pedri set for debut Spain senior call up |url=https://www.football-espana.net/2021/03/14/barcelona-star-pedri-set-for-debut-spain-senior-call-up|website=Football España|language=en|access-date=15 mars 2021 |date=14 mars 2021}}</ref> Ai debutoi në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] më 25 mars, duke u aktivizuar si zëvëndësuesnë pjesën e dytë.<ref>{{Cite news|title=Pedri, el sexto jugador más joven en debutar con la Roja|url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/pedri-estrena-grecia-historia-roja-espana-seleccion-debut-11612624|website=sport.es|date=25 mars 2021|access-date=15 korrik 2024|language=es}}</ref> Tre ditë më vonë, ai luajti si titullar për herë të parë në triumfin 2–1 në [[Tbilisi]] kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]]. Më 21 maj 2021, Pedri ishte një nga lojtarët e zgjedhur nga trajneri Enrique për të qënë pjesë e ekipit që do të luante në [[UEFA Euro 2020]].<ref>{{cite news|author=Jamie Braidwood|title=Euro 2020 news Live: Sergio Ramos left out of Spain squad plus latest before England announcement |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html |archive-date=25 maj 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=24 maj 2021 |newspaper=The Independent |language=en|date=24 maj 2021}}</ref> Ai luajti si titullar në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] në ndeshjen hapëse të grupit, duke u bërë, në moshën 18 vjeç, 6 muaj e 18 ditë, lojtari më i ri që përfaqson Spanjën në një Kampionat Evropian; ai theu rekordin e [[Miguel Tendillo]]s të vendosur në [[UEFA Euro 1980|Euro 1980]].<ref>{{cite web|title=Pedri, Spain's youngest ever player at European Championship|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2171362/pedri-spains-youngest-ever-player-at-european-championship|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021}}</ref> Më 28 qershor, Pedri u bë lojtari më i ri spanjoll që luan në një ndeshje me eliminim direkt të një Kampionati Evropian, duke luajti si titullar kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në raundin e 16-tave; gjatë ndeshjes, ai shënoi një autogol pasi portieri [[Unai Simón]] nuk kontrolloi një top të kthyer mbrapa nga mesfushori, por Spanja megjithatë fitoi 5–3 në kohën shtesë.<ref>{{cite news |author=José del Río |title=Unai Simon's horrific mistake for Croatia's opener|url=https://www.marca.com/en/football/uefa-euro/2021/06/28/60da04b1268e3ebe3b8b459b.html |access-date=7 korrik 2021 |publisher=Marca|language=en|date=28 qershor 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Unai Simon and Pedri team up for shocking Spain own goal – but keeper gains "redemption"|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57643907|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=7 korrik 2021}}</ref> Spanja u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] në gjuajtjet e penalltive,<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-/|title=Italy 1–1 Spain (pens: 4–2): Azzurri hold nerve to reach EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=6 korrik 2021|access-date=7 korrik 2021}}</ref> në një ndeshje të cilën Pedri u dallua për rolin e tij në mesfushë, duke kompletuar 65 nga 66 pasimet që tentoi. Ai humbi vetëm një minutë gjatë gjithë turneut dhe u emërua Lojtari i ri më i mirë<ref name="Euro2020TotT"/> si dhe u përfshi në formacionin më të mirë, duke qënë i vetmi lojtar spanjoll.<ref name="Euro2020TotT">{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12be97f0eb56-3ce3b8794fa7-1000--uefa-euro-2020-team-of-the-tournament-revealed/|title=UEFA Euro 2020 Team of the Tournament revealed|publisher=UEFA|language=en|date=13 korrik 2021|accessdate=13 korrik 2021}}</ref> Pas përfundimit të Kampionatit Evropian, Pedri u përfshi në ekipin nën-23 të Spanjës që do të luante në Lojërat Olimpike Verore 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/pedri-garcia-torres-among-spains-euro-2020-players-named-in/1c8y6858hfpia1xji4f8ej3pqi|title=Pedri, Garcia & Torres among Spain's Euro 2020 players named in Tokyo Olympics squad|publisher=Goal.com|language=en|date=29 qershor 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Vendimi për thirrjen e tij shkaktoi pakënaqsi te Barcelona. Trajneri [[Roland Koeman]] e quajti "të tepruar" vendimin për të thirrur Pedrin në dy turne ndërkombtar në të njëjtën verë.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/the-olympics-is-not-football-why-barcelona-tried-to-block-pedris-/n3ocs6qzgf7f11jet9fa195mn |title='The Olympics is not football' – Why Barcelona tried to block Pedri's latest Spain selection|publisher=Goal.com|language=en|date=15 korrik 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Më 22 korrik, Pedri luajti 90 minuta të plota në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja egjiptiane e futbollit|Egjiptit]] në ndeshjen hapëse. Kjo ishte ndeshja e tij e 66të e sezonit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2021/jul/22/pedri-keeps-rolling-with-game-66-of-his-season-in-spain-olympics-opener-egypt |title=Pedri keeps rolling with game 66 of his season in Spain's Olympics opener|publisher=The Guardian|language=en|date=22 korrik 2021|access-date=25 korrik 2021}}</ref> Në finale, e cila ishte ndeshja e tij e 73të e sezonit, Spanja u mposht 2–1 nga [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]] në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2195287/tokyo-2020-fc-barcelona-olympic-diary|title=Tokyo 2020: FC Barcelona Olympic Diary|publisher=FC Barcelona|language=en|date=7 gusht 2021|access-date=7 gusht 2021}}</ref> ===2022–vazhdon: Suksesi në Euro 2024=== Në nëntor 2022, Pedri u emërua në ekipin që do të merrte pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupën e Botës 2022]] në Katar.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/spain-2022-world-cup-who-is-luis-enriques-26-man-squad-2022-11-14/ |title=Spain at the 2022 World Cup: who is in Luis Enrique's 26-man squad? |publisher=Reuters |language=en |date=14 nëntor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Ai luajti në të katërta ndeshjet e Spanjës në turne; ata u eliminuan në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja marokene e futbollit|Maroku]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/61047682/page/2 |title=World Cup: Morocco beat Spain on penalties to reach quarter-finals|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Dy vite më pas, Pedri ishte një nga lojtarët e thirrur për të luajtur në [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]]. Ai nuk kishte luajtur me ekipin që nga Kupa e Botës 2022 për shkak të dëmtimeve të vazhdueshme gjatë kësaj kohe. Më 8 qershor 2024, Pedri shënoi një dopietë në fitoren 5–1 në miqësoren me [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]], duke regjistruar golat e tij të parë me ekipin kombëtar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cg3315pz4jxt |title=Spain show their class to beat Northern Ireland|publisher=BBC Sport|language=en|date=8 qershor 2024 |access-date=8 qershor 2024}}</ref> Ai luajti si titullar në ndeshjen e parë të ekipit, duke asistuar një nga tre golat e fitores kundër Kroacisë. Ai gjithashtu luajti në fitoren 1–0 kundër Italisë në ndeshjen e dytë por u la pushim për ndeshjen e tretë pasi Spanja e kishte siguruar kualifikimin. Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], Pedri u zëvendësua në minutën e 8të pas një dëmtimi të pësuar nga një ndërhyrje e gabuar e [[Toni Kroos]]; pas ndeshjes, u konfirmua se Pedri kishte zgjatje të ligamentit të gjurit. Ai u zëvendësua nga [[Dani Olmo]] për pjesën e mbetur të turneut, të cilën Spanja e fitoi, duke mposhtur 2–1 [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/newsround/articles/c7201713dezo|title=England lose to Spain in Euros final|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 korrik 2024|access-date=1 tetor 2024}}</ref> ==Profili i lojtarit== Pedri është një lojtar i talentuar,<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2021/01/07/messi-finds-playmaking-partner-in-18-year-old-pedri/115267608/ |title=Messi finds playmaking partner in 18-year-old Pedri |publisher=USA Today|language=en|date=7 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/02/01/ap-interview-pedri-brings-back-brilliance-to-bara-midfield.html |title=AP Interview: Pedri brings back brilliance to Barça midfield |publisher=The Toronto Star |language=en|date=1 shkurt 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref name="Pedri is the future">{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/barcelona/story/4250227/lionel-messi-remains-barcelonas-talismanbut-pedri-is-the-future |title=Messi remains Barcelona's talisman, but Pedri is the future |publisher=ESPN FC|language=en|date=1 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> shtatshkurtër, i cili njihet për aftësitë teknike, driblimet,<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/19/5f8b7369268e3eb13c8b4571.html |title=Pedri: From Real Madrid rejection to breaking through at Barcelona |publisher=Marca|language=en|date=19 tetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/01/05/uefa-giocatori-giovani-da-seguire-2021#21 |title=I 50 giovani da seguire nel 2021 secondo l'Uefa |publisher=Sky Sport |language=it |date=5 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> kontrollin e topit, pasimet, vizionin, si dhe ruajtjen e topit në zona të ngushta dhe shfrytëzimin e hapsirave të lëna nga kundërshtarët.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name="PedriSwiss">{{cite web|date=1 korrik 2021|title=Euro 2020 Pedri González Spain|url=https://www.tsn.ca/pedri-indispensable-as-spain-bids-to-make-semis-at-euro-2020-1.1662550|access-date=17 korrik 2021|publisher=TSN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/blog-espn-fc-united/story/4340555/haalandsanchofodenfati-lead-the-39-best-players-age-21-or-under |title=Who are the 39 best male players age 21 or under?|publisher=ESPN FC|language=en |date=29 prill 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Këto aftësi, të konbinuara me vertizalimet që ai bën me të dyja këmbët, e bëjnë Pedrin një organizator loje efikas. Përveç kësaj, ai shquhet për rezistencën e tij si dhe qetësinë në mbajtjen e topit dhe lojën me të dy këmbët.<ref name="Pedri is the future"/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian |language=en |author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-us/news/barcelona-warned-rushing-pedri-next-messi-rivaldo/1hq1n3pzvmjvj1g8qve635qtth |title=Barcelona warned against rushing Pedri into next Messi role as Rivaldo calls for patience with teenager |publisher=Goal.com |language=en |date=9 janar 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rainews.it/dl/rainews/media/Calcio-Il-Barcellona-blinda-Pedri-fino-al-2026-e-super-clausola-da-1-miliardo-ca22ceb9-d1e5-4b4b-b255-64cc2553e940.html#foto-1 |title=Calcio. Il Barcellona blinda Pedri fino al 2026 con super clausola da 1 miliardo |work=Rainews |language=it |date=14 October 2021 |access-date=16 October 2021 }}</ref> Stili i tij i lojës dhe mënyra e të lëvizurit është krahasuar me atë të ish lojtarëve të Barcelonës si [[Xavi]], [[Andrés Iniesta]], [[Michael Laudrup]], dhe [[Lionel Messi]].<ref name="PedriSwiss"/><ref>{{cite web |url=https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |title=Golden Boy Award 2021: 5 Most Valuable Nominees |publisher=90min.com |language=en |author1=Arjun Singh Devgan |date=19 korrik 2021 |access-date=11 tetor 2021 |archive-date=15 gusht 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815133651/https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |url-status=dead }}</ref><ref name="Project 2000">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/03/31/project-2000-pedri-barcelonas-new-iniesta-may-yet-convince/ |title=Project 2000: Pedri is Barcelona's 'new Iniesta' – and may yet convince Lionel Messi to stay |publisher=The Telegraph|language=en|author1=Sam Dean |date=31 mars 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/pedri-the-new-iniesta-that-barcelona-moved-quickly-to-sign/1duc7d4ll5su91i5nvincvmln9 |title=Pedri: The 'new Iniesta' that Barcelona moved quickly to sign |publisher=Goal.com |language=en |author1=Ignasi Oliva Gispert |date=21 nëntor 2019 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref name="new Laudrup">{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2021/02/13/ronald-koeman-pedri-must-be-the-new-laudrup-or-the-new-iniesta |title=Ronald Koeman: "Pedri must be the new Laudrup or the new Iniesta" |publisher=Football España|language=en |date=13 shkurt 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> Pedri është një lojtar i cili ka një rol të lirë në mesfushë, e cila e lejon të lëvizi lirisht.<ref name="50 migliori teenager">{{cite web |date=5 shkurt 2021 |title=I 50 migliori teenager al mondo |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/02/05/50-migliori-teenager-four-four-two#48 |access-date=17 korrik 2021 |publisher=Sky Sport|language=it}}</ref> Ai zakonisht qëndron në qëndër të fushës ku kontribon në organizimin e lojës, por kalon edhe në krahë ose përpara për të krijuar raste shënimi.<ref>{{Cite web|url=https://www.foottheball.com/rising-ballers/pedri-brings-back-iniesta-brilliance-to-barcelona/|title=Pedri – Player Profile and The Reason Why Barcelona Signed Him|website=FootTheBall|language=en|date=8 shkurt 2021|access-date=9 shkurt 2021}}</ref> Kur ekipi i tij nuk është në zotërim të topit, Pedri tërhiqet në mbrojtje për të rikupetuar topin.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/54962709 |title=Could Pedri be 'skint' Barcelona's saviour? |publisher=BBC Sport|language=en|date=24 nëntor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Pozicioni i tij natyral është [[Mesfushori|mesfushor qëndror]], por ai mund të luaj edhe si anësor në të dyja krahët ose mesfushor-sulmues. Në raste të rralla ai ka luajtur si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] ose mesfushor-mbrojtës.<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calciomercato/2021/01/01/calciomercato-2021-talenti#25 |title=30 talenti da tenere d'occhio nel 2021 |publisher=Sky Sport |language=it |date=1 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|17 maj 2026}}<ref name="SW">{{Soccerway|pedro-gonzalez-lopez/625414|Pedri González}}</ref> {| class=wikitable style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|[[Copa del Rey]] !colspan=2|[[UEFA|Evropa]] !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[UD Las Palmas|Las Palmas]] |[[2019–20 UD Las Palmas season|2019–20]] |[[Segunda División]] |36||4||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||4 |- |rowspan="7"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2020–21 FC Barcelona season|2020–21]] |[[La Liga]] |37||3||6||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në[[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|name=SDE|Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España|Superkupën e Spanjës]]}}||0||52||4 |- |[[2021–22 FC Barcelona season|2021–22]] |La Liga |12||3||1||1||8{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, gjashtë ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||1{{efn|name=SDE}}||0||22||5 |- |[[2022–23 FC Barcelona season|2022–23]] |La Liga |26||6||1||0||6{{efn|Pesë në UEFA Ligën e Kampionëve, një ndeshje në UEFA Ligën e Evropës}}||0||2{{efn|name=SDE}}||1||35||7 |- |[[2023–24 FC Barcelona season|2023–24]] |La Liga |24||4||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||34||4 |- |[[2024–25 FC Barcelona season|2024–25]] |La Liga |37||4||6||2||14{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||59||6 |- |[[2025–26 FC Barcelona season|2025–26]] |La Liga |29||2||3||0||9{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||43||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !165!!22!!19!!3!!50!!2!!11!!1!!245!!28 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !201!!26!!20!!3!!50!!2!!11!!1!!282!!32 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31373|title=Pedri|website=EU-Football.info|language=en|access-date=14 qershor 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2021||10||0 |- |2022||8||0 |- |2024||12||2 |- |2025||8||3 |- |2026||3||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||41||6 |} ====Gola me kombëtaren==== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot"/> :''Rezultatet e Spanjës të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Pedri.'' {| class="wikitable" |+ List of international goals scored by Pedri !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align=center | 1 || rowspan="2" | 8 qershor 2024 || rowspan="2" | [[Estadi Mallorca Son Moix]], [[Palma de Mallorca|Palma]], Spanjë || rowspan="2" align=center | 20 || rowspan="2" | {{fb|NIR}} || align=center | 1–1 || rowspan="2" align=center | 5–1 || rowspan="2" | Ndeshje miqësore |- | align=center | 2 || align=center | 3–1 |- | align=center | 3 || 5 qershor 2025 || [[MHPArena]], [[Shtutgard]], Gjermani || align=center | 33 || {{fb|FRA}} || align=center | 4–0 || align=center | 5–4 || [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2025]] |- | align=center | 4 || rowspan="2" | 7 shtator 2025 || rowspan="2" | [[Konya Metropolitan Municipality Stadium]], [[Konya]], Turqi || rowspan="2" align=center | 36 || rowspan="2" | {{fb|TUR}} || align=center | 1–0 || rowspan="2" align=center | 6–0 || rowspan="2" | Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026 |- | align=center | 5 || align=center | 6–0 |- | align=center | 6 || 8 qershor 2026 || [[Estadio Cuauhtémoc]], [[Puebla (city)|Puebla]], Meksikë || align=center | 41 || {{fb|PER}} || align=center | 2–0 || align=center | 3–1 || Ndeshje miqësore |} ==Trofe== ;Barcelona *[[La Liga]]: [[2022–23 La Liga|2022–23]], [[2024–25 La Liga|2024–25]], [[2025–26 La Liga|2025–26]] *[[Copa del Rey]]: [[2020–21 Copa del Rey|2020–21]], [[2024–25 Copa del Rey|2024–25]] *[[Supercopa de España]]: [[2023 Supercopa de España|2023]], [[2025 Supercopa de España|2025]], [[2026 Supercopa de España|2026]] ;Spanja nën-23 *Medalja e Argjendë në Lojërat Olimpike Verore: 2020 ;Spanja *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]: [[UEFA Euro 2024|2024]] *[[UEFA Liga e Kombeve]]: finalist: [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ;Çmime personale *Zbulimi i Sezonit në UEFA Ligën e Kampionëve: 2022–23 *Lojtari i Ri më i mirë i UEFA Kampionatit Evropian: [[UEFA Euro 2020|2020]] *Ekipi i Turnamentit në UEFA Kampionatin Evropian: 2020 *[[Golden Boy]]: 2021 *[[Trofeu Kopa]]: 2021, vendi i tretë 2023 *Lojtari më i mirë në botë nën-20 i IFFHS: 2021 *Ekipi më i mirë në botë nën-20 i IFFHS: 2021, 2022 *Ekipi më i mirë evropian në botë nën-20 i IFFHS: 2021, 2022 *Ekipi më i mirë në botë i IFFHS: 2025 *[[Trofeu Aldo Rovira]]: 2020–21 ==Referime== {{Reflist}} olmqdka0qyj1wwx3a2c4ij1uxgquihz 2996447 2996446 2026-06-13T23:09:08Z Sadsadas 51943 /* Trofe */ 2996447 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en|archive-date=29 nëntor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251129200039/https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|url-status=dead}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |title=34 debutantes en la sub-21 desde que empezó la fase de clasificación |publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit |language=es |date=4 shtator 2020 |access-date=8 gusht 2021 |archive-date=8 gusht 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808142537/https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |url-status=dead }}</ref> Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]].<ref>{{cite web|author=Feargal Brennan|title=Barcelona star Pedri set for debut Spain senior call up |url=https://www.football-espana.net/2021/03/14/barcelona-star-pedri-set-for-debut-spain-senior-call-up|website=Football España|language=en|access-date=15 mars 2021 |date=14 mars 2021}}</ref> Ai debutoi në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] më 25 mars, duke u aktivizuar si zëvëndësuesnë pjesën e dytë.<ref>{{Cite news|title=Pedri, el sexto jugador más joven en debutar con la Roja|url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/pedri-estrena-grecia-historia-roja-espana-seleccion-debut-11612624|website=sport.es|date=25 mars 2021|access-date=15 korrik 2024|language=es}}</ref> Tre ditë më vonë, ai luajti si titullar për herë të parë në triumfin 2–1 në [[Tbilisi]] kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]]. Më 21 maj 2021, Pedri ishte një nga lojtarët e zgjedhur nga trajneri Enrique për të qënë pjesë e ekipit që do të luante në [[UEFA Euro 2020]].<ref>{{cite news|author=Jamie Braidwood|title=Euro 2020 news Live: Sergio Ramos left out of Spain squad plus latest before England announcement |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html |archive-date=25 maj 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=24 maj 2021 |newspaper=The Independent |language=en|date=24 maj 2021}}</ref> Ai luajti si titullar në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] në ndeshjen hapëse të grupit, duke u bërë, në moshën 18 vjeç, 6 muaj e 18 ditë, lojtari më i ri që përfaqson Spanjën në një Kampionat Evropian; ai theu rekordin e [[Miguel Tendillo]]s të vendosur në [[UEFA Euro 1980|Euro 1980]].<ref>{{cite web|title=Pedri, Spain's youngest ever player at European Championship|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2171362/pedri-spains-youngest-ever-player-at-european-championship|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021}}</ref> Më 28 qershor, Pedri u bë lojtari më i ri spanjoll që luan në një ndeshje me eliminim direkt të një Kampionati Evropian, duke luajti si titullar kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në raundin e 16-tave; gjatë ndeshjes, ai shënoi një autogol pasi portieri [[Unai Simón]] nuk kontrolloi një top të kthyer mbrapa nga mesfushori, por Spanja megjithatë fitoi 5–3 në kohën shtesë.<ref>{{cite news |author=José del Río |title=Unai Simon's horrific mistake for Croatia's opener|url=https://www.marca.com/en/football/uefa-euro/2021/06/28/60da04b1268e3ebe3b8b459b.html |access-date=7 korrik 2021 |publisher=Marca|language=en|date=28 qershor 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Unai Simon and Pedri team up for shocking Spain own goal – but keeper gains "redemption"|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57643907|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=7 korrik 2021}}</ref> Spanja u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] në gjuajtjet e penalltive,<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-/|title=Italy 1–1 Spain (pens: 4–2): Azzurri hold nerve to reach EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=6 korrik 2021|access-date=7 korrik 2021}}</ref> në një ndeshje të cilën Pedri u dallua për rolin e tij në mesfushë, duke kompletuar 65 nga 66 pasimet që tentoi. Ai humbi vetëm një minutë gjatë gjithë turneut dhe u emërua Lojtari i ri më i mirë<ref name="Euro2020TotT"/> si dhe u përfshi në formacionin më të mirë, duke qënë i vetmi lojtar spanjoll.<ref name="Euro2020TotT">{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12be97f0eb56-3ce3b8794fa7-1000--uefa-euro-2020-team-of-the-tournament-revealed/|title=UEFA Euro 2020 Team of the Tournament revealed|publisher=UEFA|language=en|date=13 korrik 2021|accessdate=13 korrik 2021}}</ref> Pas përfundimit të Kampionatit Evropian, Pedri u përfshi në ekipin nën-23 të Spanjës që do të luante në Lojërat Olimpike Verore 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/pedri-garcia-torres-among-spains-euro-2020-players-named-in/1c8y6858hfpia1xji4f8ej3pqi|title=Pedri, Garcia & Torres among Spain's Euro 2020 players named in Tokyo Olympics squad|publisher=Goal.com|language=en|date=29 qershor 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Vendimi për thirrjen e tij shkaktoi pakënaqsi te Barcelona. Trajneri [[Roland Koeman]] e quajti "të tepruar" vendimin për të thirrur Pedrin në dy turne ndërkombtar në të njëjtën verë.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/the-olympics-is-not-football-why-barcelona-tried-to-block-pedris-/n3ocs6qzgf7f11jet9fa195mn |title='The Olympics is not football' – Why Barcelona tried to block Pedri's latest Spain selection|publisher=Goal.com|language=en|date=15 korrik 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Më 22 korrik, Pedri luajti 90 minuta të plota në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja egjiptiane e futbollit|Egjiptit]] në ndeshjen hapëse. Kjo ishte ndeshja e tij e 66të e sezonit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2021/jul/22/pedri-keeps-rolling-with-game-66-of-his-season-in-spain-olympics-opener-egypt |title=Pedri keeps rolling with game 66 of his season in Spain's Olympics opener|publisher=The Guardian|language=en|date=22 korrik 2021|access-date=25 korrik 2021}}</ref> Në finale, e cila ishte ndeshja e tij e 73të e sezonit, Spanja u mposht 2–1 nga [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]] në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2195287/tokyo-2020-fc-barcelona-olympic-diary|title=Tokyo 2020: FC Barcelona Olympic Diary|publisher=FC Barcelona|language=en|date=7 gusht 2021|access-date=7 gusht 2021}}</ref> ===2022–vazhdon: Suksesi në Euro 2024=== Në nëntor 2022, Pedri u emërua në ekipin që do të merrte pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupën e Botës 2022]] në Katar.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/spain-2022-world-cup-who-is-luis-enriques-26-man-squad-2022-11-14/ |title=Spain at the 2022 World Cup: who is in Luis Enrique's 26-man squad? |publisher=Reuters |language=en |date=14 nëntor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Ai luajti në të katërta ndeshjet e Spanjës në turne; ata u eliminuan në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja marokene e futbollit|Maroku]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/61047682/page/2 |title=World Cup: Morocco beat Spain on penalties to reach quarter-finals|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Dy vite më pas, Pedri ishte një nga lojtarët e thirrur për të luajtur në [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]]. Ai nuk kishte luajtur me ekipin që nga Kupa e Botës 2022 për shkak të dëmtimeve të vazhdueshme gjatë kësaj kohe. Më 8 qershor 2024, Pedri shënoi një dopietë në fitoren 5–1 në miqësoren me [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]], duke regjistruar golat e tij të parë me ekipin kombëtar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cg3315pz4jxt |title=Spain show their class to beat Northern Ireland|publisher=BBC Sport|language=en|date=8 qershor 2024 |access-date=8 qershor 2024}}</ref> Ai luajti si titullar në ndeshjen e parë të ekipit, duke asistuar një nga tre golat e fitores kundër Kroacisë. Ai gjithashtu luajti në fitoren 1–0 kundër Italisë në ndeshjen e dytë por u la pushim për ndeshjen e tretë pasi Spanja e kishte siguruar kualifikimin. Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], Pedri u zëvendësua në minutën e 8të pas një dëmtimi të pësuar nga një ndërhyrje e gabuar e [[Toni Kroos]]; pas ndeshjes, u konfirmua se Pedri kishte zgjatje të ligamentit të gjurit. Ai u zëvendësua nga [[Dani Olmo]] për pjesën e mbetur të turneut, të cilën Spanja e fitoi, duke mposhtur 2–1 [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/newsround/articles/c7201713dezo|title=England lose to Spain in Euros final|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 korrik 2024|access-date=1 tetor 2024}}</ref> ==Profili i lojtarit== Pedri është një lojtar i talentuar,<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2021/01/07/messi-finds-playmaking-partner-in-18-year-old-pedri/115267608/ |title=Messi finds playmaking partner in 18-year-old Pedri |publisher=USA Today|language=en|date=7 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/02/01/ap-interview-pedri-brings-back-brilliance-to-bara-midfield.html |title=AP Interview: Pedri brings back brilliance to Barça midfield |publisher=The Toronto Star |language=en|date=1 shkurt 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref name="Pedri is the future">{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/barcelona/story/4250227/lionel-messi-remains-barcelonas-talismanbut-pedri-is-the-future |title=Messi remains Barcelona's talisman, but Pedri is the future |publisher=ESPN FC|language=en|date=1 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> shtatshkurtër, i cili njihet për aftësitë teknike, driblimet,<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/19/5f8b7369268e3eb13c8b4571.html |title=Pedri: From Real Madrid rejection to breaking through at Barcelona |publisher=Marca|language=en|date=19 tetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/01/05/uefa-giocatori-giovani-da-seguire-2021#21 |title=I 50 giovani da seguire nel 2021 secondo l'Uefa |publisher=Sky Sport |language=it |date=5 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> kontrollin e topit, pasimet, vizionin, si dhe ruajtjen e topit në zona të ngushta dhe shfrytëzimin e hapsirave të lëna nga kundërshtarët.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name="PedriSwiss">{{cite web|date=1 korrik 2021|title=Euro 2020 Pedri González Spain|url=https://www.tsn.ca/pedri-indispensable-as-spain-bids-to-make-semis-at-euro-2020-1.1662550|access-date=17 korrik 2021|publisher=TSN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/blog-espn-fc-united/story/4340555/haalandsanchofodenfati-lead-the-39-best-players-age-21-or-under |title=Who are the 39 best male players age 21 or under?|publisher=ESPN FC|language=en |date=29 prill 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Këto aftësi, të konbinuara me vertizalimet që ai bën me të dyja këmbët, e bëjnë Pedrin një organizator loje efikas. Përveç kësaj, ai shquhet për rezistencën e tij si dhe qetësinë në mbajtjen e topit dhe lojën me të dy këmbët.<ref name="Pedri is the future"/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian |language=en |author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-us/news/barcelona-warned-rushing-pedri-next-messi-rivaldo/1hq1n3pzvmjvj1g8qve635qtth |title=Barcelona warned against rushing Pedri into next Messi role as Rivaldo calls for patience with teenager |publisher=Goal.com |language=en |date=9 janar 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rainews.it/dl/rainews/media/Calcio-Il-Barcellona-blinda-Pedri-fino-al-2026-e-super-clausola-da-1-miliardo-ca22ceb9-d1e5-4b4b-b255-64cc2553e940.html#foto-1 |title=Calcio. Il Barcellona blinda Pedri fino al 2026 con super clausola da 1 miliardo |work=Rainews |language=it |date=14 October 2021 |access-date=16 October 2021 }}</ref> Stili i tij i lojës dhe mënyra e të lëvizurit është krahasuar me atë të ish lojtarëve të Barcelonës si [[Xavi]], [[Andrés Iniesta]], [[Michael Laudrup]], dhe [[Lionel Messi]].<ref name="PedriSwiss"/><ref>{{cite web |url=https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |title=Golden Boy Award 2021: 5 Most Valuable Nominees |publisher=90min.com |language=en |author1=Arjun Singh Devgan |date=19 korrik 2021 |access-date=11 tetor 2021 |archive-date=15 gusht 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815133651/https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |url-status=dead }}</ref><ref name="Project 2000">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/03/31/project-2000-pedri-barcelonas-new-iniesta-may-yet-convince/ |title=Project 2000: Pedri is Barcelona's 'new Iniesta' – and may yet convince Lionel Messi to stay |publisher=The Telegraph|language=en|author1=Sam Dean |date=31 mars 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/pedri-the-new-iniesta-that-barcelona-moved-quickly-to-sign/1duc7d4ll5su91i5nvincvmln9 |title=Pedri: The 'new Iniesta' that Barcelona moved quickly to sign |publisher=Goal.com |language=en |author1=Ignasi Oliva Gispert |date=21 nëntor 2019 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref name="new Laudrup">{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2021/02/13/ronald-koeman-pedri-must-be-the-new-laudrup-or-the-new-iniesta |title=Ronald Koeman: "Pedri must be the new Laudrup or the new Iniesta" |publisher=Football España|language=en |date=13 shkurt 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> Pedri është një lojtar i cili ka një rol të lirë në mesfushë, e cila e lejon të lëvizi lirisht.<ref name="50 migliori teenager">{{cite web |date=5 shkurt 2021 |title=I 50 migliori teenager al mondo |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/02/05/50-migliori-teenager-four-four-two#48 |access-date=17 korrik 2021 |publisher=Sky Sport|language=it}}</ref> Ai zakonisht qëndron në qëndër të fushës ku kontribon në organizimin e lojës, por kalon edhe në krahë ose përpara për të krijuar raste shënimi.<ref>{{Cite web|url=https://www.foottheball.com/rising-ballers/pedri-brings-back-iniesta-brilliance-to-barcelona/|title=Pedri – Player Profile and The Reason Why Barcelona Signed Him|website=FootTheBall|language=en|date=8 shkurt 2021|access-date=9 shkurt 2021}}</ref> Kur ekipi i tij nuk është në zotërim të topit, Pedri tërhiqet në mbrojtje për të rikupetuar topin.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/54962709 |title=Could Pedri be 'skint' Barcelona's saviour? |publisher=BBC Sport|language=en|date=24 nëntor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Pozicioni i tij natyral është [[Mesfushori|mesfushor qëndror]], por ai mund të luaj edhe si anësor në të dyja krahët ose mesfushor-sulmues. Në raste të rralla ai ka luajtur si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] ose mesfushor-mbrojtës.<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calciomercato/2021/01/01/calciomercato-2021-talenti#25 |title=30 talenti da tenere d'occhio nel 2021 |publisher=Sky Sport |language=it |date=1 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|17 maj 2026}}<ref name="SW">{{Soccerway|pedro-gonzalez-lopez/625414|Pedri González}}</ref> {| class=wikitable style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|[[Copa del Rey]] !colspan=2|[[UEFA|Evropa]] !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[UD Las Palmas|Las Palmas]] |[[2019–20 UD Las Palmas season|2019–20]] |[[Segunda División]] |36||4||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||4 |- |rowspan="7"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2020–21 FC Barcelona season|2020–21]] |[[La Liga]] |37||3||6||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në[[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|name=SDE|Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España|Superkupën e Spanjës]]}}||0||52||4 |- |[[2021–22 FC Barcelona season|2021–22]] |La Liga |12||3||1||1||8{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, gjashtë ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||1{{efn|name=SDE}}||0||22||5 |- |[[2022–23 FC Barcelona season|2022–23]] |La Liga |26||6||1||0||6{{efn|Pesë në UEFA Ligën e Kampionëve, një ndeshje në UEFA Ligën e Evropës}}||0||2{{efn|name=SDE}}||1||35||7 |- |[[2023–24 FC Barcelona season|2023–24]] |La Liga |24||4||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||34||4 |- |[[2024–25 FC Barcelona season|2024–25]] |La Liga |37||4||6||2||14{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||59||6 |- |[[2025–26 FC Barcelona season|2025–26]] |La Liga |29||2||3||0||9{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||43||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !165!!22!!19!!3!!50!!2!!11!!1!!245!!28 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !201!!26!!20!!3!!50!!2!!11!!1!!282!!32 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31373|title=Pedri|website=EU-Football.info|language=en|access-date=14 qershor 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2021||10||0 |- |2022||8||0 |- |2024||12||2 |- |2025||8||3 |- |2026||3||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||41||6 |} ====Gola me kombëtaren==== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot"/> :''Rezultatet e Spanjës të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Pedri.'' {| class="wikitable" |+ List of international goals scored by Pedri !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align=center | 1 || rowspan="2" | 8 qershor 2024 || rowspan="2" | [[Estadi Mallorca Son Moix]], [[Palma de Mallorca|Palma]], Spanjë || rowspan="2" align=center | 20 || rowspan="2" | {{fb|NIR}} || align=center | 1–1 || rowspan="2" align=center | 5–1 || rowspan="2" | Ndeshje miqësore |- | align=center | 2 || align=center | 3–1 |- | align=center | 3 || 5 qershor 2025 || [[MHPArena]], [[Shtutgard]], Gjermani || align=center | 33 || {{fb|FRA}} || align=center | 4–0 || align=center | 5–4 || [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2025]] |- | align=center | 4 || rowspan="2" | 7 shtator 2025 || rowspan="2" | [[Konya Metropolitan Municipality Stadium]], [[Konya]], Turqi || rowspan="2" align=center | 36 || rowspan="2" | {{fb|TUR}} || align=center | 1–0 || rowspan="2" align=center | 6–0 || rowspan="2" | Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026 |- | align=center | 5 || align=center | 6–0 |- | align=center | 6 || 8 qershor 2026 || [[Estadio Cuauhtémoc]], [[Puebla (city)|Puebla]], Meksikë || align=center | 41 || {{fb|PER}} || align=center | 2–0 || align=center | 3–1 || Ndeshje miqësore |} ==Trofe== ;Barcelona *[[La Liga]]: [[2022–23 La Liga|2022–23]], [[2024–25 La Liga|2024–25]], [[2025–26 La Liga|2025–26]] *[[Copa del Rey]]: [[2020–21 Copa del Rey|2020–21]], [[2024–25 Copa del Rey|2024–25]] *[[Supercopa de España]]: [[2023 Supercopa de España|2023]], [[2025 Supercopa de España|2025]], [[2026 Supercopa de España|2026]] ;Spanja nën-23 *Medalja e Argjendë në Lojërat Olimpike Verore: 2020 ;Spanja *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]: [[UEFA Euro 2024|2024]] *[[UEFA Liga e Kombeve]]: finalist: [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ;Çmime personale *Zbulimi i Sezonit në UEFA Ligën e Kampionëve: 2020<ref>{{cite news |title=Champions League breakthrough team of 2020|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0264-1136a160137c-1457a37d80c8-1000--champions-league-breakthrough-team-of-2020 |publisher=UEFA|language=en|date=30 dhjetor 2020 |access-date=1 janar 2021}}</ref> *Lojtari i Ri më i mirë i UEFA Kampionatit Evropian: [[UEFA Euro 2020|2020]]<ref name="Euro2020YPotT"/> *Ekipi i Turnamentit në UEFA Kampionatin Evropian: 2020<ref name="Euro2020TotT"/> *[[Golden Boy]]: 2021<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/3687919/2021/11/22/pedri-wins-golden-boy-award-for-2021-with-barcelona-midfielder-named-best-u21-in-world/|title=Pedri wins Golden Boy award for 2021 with Barcelona midfielder named best U21 in world|date=22 nëntor 2021|website=The Athletic|language=en|access-date=22 nëntor 2021}}</ref> *[[Trofeu Kopa]]: 2021, vendi i tretë 2023 *Lojtari më i mirë në botë nën-20 i IFFHS: 2021 *Ekipi më i mirë në botë nën-20 i IFFHS: 2021, 2022 *Ekipi më i mirë evropian në botë nën-20 i IFFHS: 2021, 2022 *Ekipi më i mirë në botë i IFFHS: 2025 *[[Trofeu Aldo Rovira]]: 2020–21 ==Referime== {{Reflist}} ocllwd09kgadf232i39z5kft9wsf2vc 2996448 2996447 2026-06-13T23:13:16Z Sadsadas 51943 /* Trofe */ 2996448 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en|archive-date=29 nëntor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251129200039/https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|url-status=dead}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |title=34 debutantes en la sub-21 desde que empezó la fase de clasificación |publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit |language=es |date=4 shtator 2020 |access-date=8 gusht 2021 |archive-date=8 gusht 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808142537/https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |url-status=dead }}</ref> Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]].<ref>{{cite web|author=Feargal Brennan|title=Barcelona star Pedri set for debut Spain senior call up |url=https://www.football-espana.net/2021/03/14/barcelona-star-pedri-set-for-debut-spain-senior-call-up|website=Football España|language=en|access-date=15 mars 2021 |date=14 mars 2021}}</ref> Ai debutoi në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] më 25 mars, duke u aktivizuar si zëvëndësuesnë pjesën e dytë.<ref>{{Cite news|title=Pedri, el sexto jugador más joven en debutar con la Roja|url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/pedri-estrena-grecia-historia-roja-espana-seleccion-debut-11612624|website=sport.es|date=25 mars 2021|access-date=15 korrik 2024|language=es}}</ref> Tre ditë më vonë, ai luajti si titullar për herë të parë në triumfin 2–1 në [[Tbilisi]] kundër [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjisë]]. Më 21 maj 2021, Pedri ishte një nga lojtarët e zgjedhur nga trajneri Enrique për të qënë pjesë e ekipit që do të luante në [[UEFA Euro 2020]].<ref>{{cite news|author=Jamie Braidwood|title=Euro 2020 news Live: Sergio Ramos left out of Spain squad plus latest before England announcement |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html |archive-date=25 maj 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=24 maj 2021 |newspaper=The Independent |language=en|date=24 maj 2021}}</ref> Ai luajti si titullar në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] në ndeshjen hapëse të grupit, duke u bërë, në moshën 18 vjeç, 6 muaj e 18 ditë, lojtari më i ri që përfaqson Spanjën në një Kampionat Evropian; ai theu rekordin e [[Miguel Tendillo]]s të vendosur në [[UEFA Euro 1980|Euro 1980]].<ref>{{cite web|title=Pedri, Spain's youngest ever player at European Championship|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2171362/pedri-spains-youngest-ever-player-at-european-championship|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 qershor 2021|access-date=14 qershor 2021}}</ref> Më 28 qershor, Pedri u bë lojtari më i ri spanjoll që luan në një ndeshje me eliminim direkt të një Kampionati Evropian, duke luajti si titullar kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në raundin e 16-tave; gjatë ndeshjes, ai shënoi një autogol pasi portieri [[Unai Simón]] nuk kontrolloi një top të kthyer mbrapa nga mesfushori, por Spanja megjithatë fitoi 5–3 në kohën shtesë.<ref>{{cite news |author=José del Río |title=Unai Simon's horrific mistake for Croatia's opener|url=https://www.marca.com/en/football/uefa-euro/2021/06/28/60da04b1268e3ebe3b8b459b.html |access-date=7 korrik 2021 |publisher=Marca|language=en|date=28 qershor 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Unai Simon and Pedri team up for shocking Spain own goal – but keeper gains "redemption"|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57643907|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=7 korrik 2021}}</ref> Spanja u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] në gjuajtjet e penalltive,<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-/|title=Italy 1–1 Spain (pens: 4–2): Azzurri hold nerve to reach EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=6 korrik 2021|access-date=7 korrik 2021}}</ref> në një ndeshje të cilën Pedri u dallua për rolin e tij në mesfushë, duke kompletuar 65 nga 66 pasimet që tentoi. Ai humbi vetëm një minutë gjatë gjithë turneut dhe u emërua Lojtari i ri më i mirë<ref name="Euro2020TotT"/> si dhe u përfshi në formacionin më të mirë, duke qënë i vetmi lojtar spanjoll.<ref name="Euro2020TotT">{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12be97f0eb56-3ce3b8794fa7-1000--uefa-euro-2020-team-of-the-tournament-revealed/|title=UEFA Euro 2020 Team of the Tournament revealed|publisher=UEFA|language=en|date=13 korrik 2021|accessdate=13 korrik 2021}}</ref> Pas përfundimit të Kampionatit Evropian, Pedri u përfshi në ekipin nën-23 të Spanjës që do të luante në Lojërat Olimpike Verore 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-gb/news/pedri-garcia-torres-among-spains-euro-2020-players-named-in/1c8y6858hfpia1xji4f8ej3pqi|title=Pedri, Garcia & Torres among Spain's Euro 2020 players named in Tokyo Olympics squad|publisher=Goal.com|language=en|date=29 qershor 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Vendimi për thirrjen e tij shkaktoi pakënaqsi te Barcelona. Trajneri [[Roland Koeman]] e quajti "të tepruar" vendimin për të thirrur Pedrin në dy turne ndërkombtar në të njëjtën verë.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/the-olympics-is-not-football-why-barcelona-tried-to-block-pedris-/n3ocs6qzgf7f11jet9fa195mn |title='The Olympics is not football' – Why Barcelona tried to block Pedri's latest Spain selection|publisher=Goal.com|language=en|date=15 korrik 2021 |access-date=25 korrik 2021 }}</ref> Më 22 korrik, Pedri luajti 90 minuta të plota në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja egjiptiane e futbollit|Egjiptit]] në ndeshjen hapëse. Kjo ishte ndeshja e tij e 66të e sezonit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2021/jul/22/pedri-keeps-rolling-with-game-66-of-his-season-in-spain-olympics-opener-egypt |title=Pedri keeps rolling with game 66 of his season in Spain's Olympics opener|publisher=The Guardian|language=en|date=22 korrik 2021|access-date=25 korrik 2021}}</ref> Në finale, e cila ishte ndeshja e tij e 73të e sezonit, Spanja u mposht 2–1 nga [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazili]] në kohën shtesë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2195287/tokyo-2020-fc-barcelona-olympic-diary|title=Tokyo 2020: FC Barcelona Olympic Diary|publisher=FC Barcelona|language=en|date=7 gusht 2021|access-date=7 gusht 2021}}</ref> ===2022–vazhdon: Suksesi në Euro 2024=== Në nëntor 2022, Pedri u emërua në ekipin që do të merrte pjesë në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupën e Botës 2022]] në Katar.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/spain-2022-world-cup-who-is-luis-enriques-26-man-squad-2022-11-14/ |title=Spain at the 2022 World Cup: who is in Luis Enrique's 26-man squad? |publisher=Reuters |language=en |date=14 nëntor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Ai luajti në të katërta ndeshjet e Spanjës në turne; ata u eliminuan në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja marokene e futbollit|Maroku]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/61047682/page/2 |title=World Cup: Morocco beat Spain on penalties to reach quarter-finals|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2022 |access-date=10 dhjetor 2022}}</ref> Dy vite më pas, Pedri ishte një nga lojtarët e thirrur për të luajtur në [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]]. Ai nuk kishte luajtur me ekipin që nga Kupa e Botës 2022 për shkak të dëmtimeve të vazhdueshme gjatë kësaj kohe. Më 8 qershor 2024, Pedri shënoi një dopietë në fitoren 5–1 në miqësoren me [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]], duke regjistruar golat e tij të parë me ekipin kombëtar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cg3315pz4jxt |title=Spain show their class to beat Northern Ireland|publisher=BBC Sport|language=en|date=8 qershor 2024 |access-date=8 qershor 2024}}</ref> Ai luajti si titullar në ndeshjen e parë të ekipit, duke asistuar një nga tre golat e fitores kundër Kroacisë. Ai gjithashtu luajti në fitoren 1–0 kundër Italisë në ndeshjen e dytë por u la pushim për ndeshjen e tretë pasi Spanja e kishte siguruar kualifikimin. Në ndeshjen çerek-finale kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], Pedri u zëvendësua në minutën e 8të pas një dëmtimi të pësuar nga një ndërhyrje e gabuar e [[Toni Kroos]]; pas ndeshjes, u konfirmua se Pedri kishte zgjatje të ligamentit të gjurit. Ai u zëvendësua nga [[Dani Olmo]] për pjesën e mbetur të turneut, të cilën Spanja e fitoi, duke mposhtur 2–1 [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/newsround/articles/c7201713dezo|title=England lose to Spain in Euros final|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 korrik 2024|access-date=1 tetor 2024}}</ref> ==Profili i lojtarit== Pedri është një lojtar i talentuar,<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/2021/01/07/messi-finds-playmaking-partner-in-18-year-old-pedri/115267608/ |title=Messi finds playmaking partner in 18-year-old Pedri |publisher=USA Today|language=en|date=7 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/02/01/ap-interview-pedri-brings-back-brilliance-to-bara-midfield.html |title=AP Interview: Pedri brings back brilliance to Barça midfield |publisher=The Toronto Star |language=en|date=1 shkurt 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref name="Pedri is the future">{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/barcelona/story/4250227/lionel-messi-remains-barcelonas-talismanbut-pedri-is-the-future |title=Messi remains Barcelona's talisman, but Pedri is the future |publisher=ESPN FC|language=en|date=1 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> shtatshkurtër, i cili njihet për aftësitë teknike, driblimet,<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/19/5f8b7369268e3eb13c8b4571.html |title=Pedri: From Real Madrid rejection to breaking through at Barcelona |publisher=Marca|language=en|date=19 tetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/01/05/uefa-giocatori-giovani-da-seguire-2021#21 |title=I 50 giovani da seguire nel 2021 secondo l'Uefa |publisher=Sky Sport |language=it |date=5 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> kontrollin e topit, pasimet, vizionin, si dhe ruajtjen e topit në zona të ngushta dhe shfrytëzimin e hapsirave të lëna nga kundërshtarët.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name="PedriSwiss">{{cite web|date=1 korrik 2021|title=Euro 2020 Pedri González Spain|url=https://www.tsn.ca/pedri-indispensable-as-spain-bids-to-make-semis-at-euro-2020-1.1662550|access-date=17 korrik 2021|publisher=TSN|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/blog-espn-fc-united/story/4340555/haalandsanchofodenfati-lead-the-39-best-players-age-21-or-under |title=Who are the 39 best male players age 21 or under?|publisher=ESPN FC|language=en |date=29 prill 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Këto aftësi, të konbinuara me vertizalimet që ai bën me të dyja këmbët, e bëjnë Pedrin një organizator loje efikas. Përveç kësaj, ai shquhet për rezistencën e tij si dhe qetësinë në mbajtjen e topit dhe lojën me të dy këmbët.<ref name="Pedri is the future"/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2020/dec/23/has-lionel-messis-potential-successor-made-him-fall-for-football-again |title=Has Lionel Messi's potential successor made him fall for football again? |publisher=The Guardian |language=en |author=Sid Lowe |date=23 dhjetor 2020 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en-us/news/barcelona-warned-rushing-pedri-next-messi-rivaldo/1hq1n3pzvmjvj1g8qve635qtth |title=Barcelona warned against rushing Pedri into next Messi role as Rivaldo calls for patience with teenager |publisher=Goal.com |language=en |date=9 janar 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rainews.it/dl/rainews/media/Calcio-Il-Barcellona-blinda-Pedri-fino-al-2026-e-super-clausola-da-1-miliardo-ca22ceb9-d1e5-4b4b-b255-64cc2553e940.html#foto-1 |title=Calcio. Il Barcellona blinda Pedri fino al 2026 con super clausola da 1 miliardo |work=Rainews |language=it |date=14 October 2021 |access-date=16 October 2021 }}</ref> Stili i tij i lojës dhe mënyra e të lëvizurit është krahasuar me atë të ish lojtarëve të Barcelonës si [[Xavi]], [[Andrés Iniesta]], [[Michael Laudrup]], dhe [[Lionel Messi]].<ref name="PedriSwiss"/><ref>{{cite web |url=https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |title=Golden Boy Award 2021: 5 Most Valuable Nominees |publisher=90min.com |language=en |author1=Arjun Singh Devgan |date=19 korrik 2021 |access-date=11 tetor 2021 |archive-date=15 gusht 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815133651/https://www.90min.com/in/posts/golden-boy-award-2021-5-most-valuable-nominees-01fayv58x4q9 |url-status=dead }}</ref><ref name="Project 2000">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2021/03/31/project-2000-pedri-barcelonas-new-iniesta-may-yet-convince/ |title=Project 2000: Pedri is Barcelona's 'new Iniesta' – and may yet convince Lionel Messi to stay |publisher=The Telegraph|language=en|author1=Sam Dean |date=31 mars 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/pedri-the-new-iniesta-that-barcelona-moved-quickly-to-sign/1duc7d4ll5su91i5nvincvmln9 |title=Pedri: The 'new Iniesta' that Barcelona moved quickly to sign |publisher=Goal.com |language=en |author1=Ignasi Oliva Gispert |date=21 nëntor 2019 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref><ref name="new Laudrup">{{cite web |url=https://www.football-espana.net/2021/02/13/ronald-koeman-pedri-must-be-the-new-laudrup-or-the-new-iniesta |title=Ronald Koeman: "Pedri must be the new Laudrup or the new Iniesta" |publisher=Football España|language=en |date=13 shkurt 2021 |access-date=11 tetor 2021 }}</ref> Pedri është një lojtar i cili ka një rol të lirë në mesfushë, e cila e lejon të lëvizi lirisht.<ref name="50 migliori teenager">{{cite web |date=5 shkurt 2021 |title=I 50 migliori teenager al mondo |url=https://sport.sky.it/calcio/2021/02/05/50-migliori-teenager-four-four-two#48 |access-date=17 korrik 2021 |publisher=Sky Sport|language=it}}</ref> Ai zakonisht qëndron në qëndër të fushës ku kontribon në organizimin e lojës, por kalon edhe në krahë ose përpara për të krijuar raste shënimi.<ref>{{Cite web|url=https://www.foottheball.com/rising-ballers/pedri-brings-back-iniesta-brilliance-to-barcelona/|title=Pedri – Player Profile and The Reason Why Barcelona Signed Him|website=FootTheBall|language=en|date=8 shkurt 2021|access-date=9 shkurt 2021}}</ref> Kur ekipi i tij nuk është në zotërim të topit, Pedri tërhiqet në mbrojtje për të rikupetuar topin.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/sport/football/54962709 |title=Could Pedri be 'skint' Barcelona's saviour? |publisher=BBC Sport|language=en|date=24 nëntor 2020 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> Pozicioni i tij natyral është [[Mesfushori|mesfushor qëndror]], por ai mund të luaj edhe si anësor në të dyja krahët ose mesfushor-sulmues. Në raste të rralla ai ka luajtur si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] ose mesfushor-mbrojtës.<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.it/calciomercato/2021/01/01/calciomercato-2021-talenti#25 |title=30 talenti da tenere d'occhio nel 2021 |publisher=Sky Sport |language=it |date=1 janar 2021 |access-date=17 korrik 2021 }}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|17 maj 2026}}<ref name="SW">{{Soccerway|pedro-gonzalez-lopez/625414|Pedri González}}</ref> {| class=wikitable style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|[[Copa del Rey]] !colspan=2|[[UEFA|Evropa]] !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[UD Las Palmas|Las Palmas]] |[[2019–20 UD Las Palmas season|2019–20]] |[[Segunda División]] |36||4||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||4 |- |rowspan="7"|[[FC Barcelona|Barcelona]] |[[2020–21 FC Barcelona season|2020–21]] |[[La Liga]] |37||3||6||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në[[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|name=SDE|Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España|Superkupën e Spanjës]]}}||0||52||4 |- |[[2021–22 FC Barcelona season|2021–22]] |La Liga |12||3||1||1||8{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, gjashtë ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||1{{efn|name=SDE}}||0||22||5 |- |[[2022–23 FC Barcelona season|2022–23]] |La Liga |26||6||1||0||6{{efn|Pesë në UEFA Ligën e Kampionëve, një ndeshje në UEFA Ligën e Evropës}}||0||2{{efn|name=SDE}}||1||35||7 |- |[[2023–24 FC Barcelona season|2023–24]] |La Liga |24||4||2||0||6{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||34||4 |- |[[2024–25 FC Barcelona season|2024–25]] |La Liga |37||4||6||2||14{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||59||6 |- |[[2025–26 FC Barcelona season|2025–26]] |La Liga |29||2||3||0||9{{efn|name=UCL}}||0||2{{efn|name=SDE}}||0||43||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !165!!22!!19!!3!!50!!2!!11!!1!!245!!28 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !201!!26!!20!!3!!50!!2!!11!!1!!282!!32 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31373|title=Pedri|website=EU-Football.info|language=en|access-date=14 qershor 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] |2021||10||0 |- |2022||8||0 |- |2024||12||2 |- |2025||8||3 |- |2026||3||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||41||6 |} ====Gola me kombëtaren==== {{updated|8 qershor 2026}}<ref name="EUFoot"/> :''Rezultatet e Spanjës të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Pedri.'' {| class="wikitable" |+ List of international goals scored by Pedri !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align=center | 1 || rowspan="2" | 8 qershor 2024 || rowspan="2" | [[Estadi Mallorca Son Moix]], [[Palma de Mallorca|Palma]], Spanjë || rowspan="2" align=center | 20 || rowspan="2" | {{fb|NIR}} || align=center | 1–1 || rowspan="2" align=center | 5–1 || rowspan="2" | Ndeshje miqësore |- | align=center | 2 || align=center | 3–1 |- | align=center | 3 || 5 qershor 2025 || [[MHPArena]], [[Shtutgard]], Gjermani || align=center | 33 || {{fb|FRA}} || align=center | 4–0 || align=center | 5–4 || [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2025]] |- | align=center | 4 || rowspan="2" | 7 shtator 2025 || rowspan="2" | [[Konya Metropolitan Municipality Stadium]], [[Konya]], Turqi || rowspan="2" align=center | 36 || rowspan="2" | {{fb|TUR}} || align=center | 1–0 || rowspan="2" align=center | 6–0 || rowspan="2" | Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026 |- | align=center | 5 || align=center | 6–0 |- | align=center | 6 || 8 qershor 2026 || [[Estadio Cuauhtémoc]], [[Puebla (city)|Puebla]], Meksikë || align=center | 41 || {{fb|PER}} || align=center | 2–0 || align=center | 3–1 || Ndeshje miqësore |} ==Trofe== ;Barcelona *[[La Liga]]: [[2022–23 La Liga|2022–23]], [[2024–25 La Liga|2024–25]], [[2025–26 La Liga|2025–26]] *[[Copa del Rey]]: [[2020–21 Copa del Rey|2020–21]], [[2024–25 Copa del Rey|2024–25]] *[[Supercopa de España]]: [[2023 Supercopa de España|2023]], [[2025 Supercopa de España|2025]], [[2026 Supercopa de España|2026]] ;Spanja nën-23 *Medalja e Argjendë në Lojërat Olimpike Verore: 2020 ;Spanja *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]: [[UEFA Euro 2024|2024]] *[[UEFA Liga e Kombeve]]: finalist: [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ;Çmime personale *Zbulimi i Sezonit në UEFA Ligën e Kampionëve: 2020<ref>{{cite news |title=Champions League breakthrough team of 2020|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0264-1136a160137c-1457a37d80c8-1000--champions-league-breakthrough-team-of-2020 |publisher=UEFA|language=en|date=30 dhjetor 2020 |access-date=1 janar 2021}}</ref> *Lojtari i Ri më i mirë i UEFA Kampionatit Evropian: [[UEFA Euro 2020|2020]]<ref name="Euro2020YPotT"/> *Ekipi i Turnamentit në UEFA Kampionatin Evropian: 2020<ref name="Euro2020TotT"/> *[[Golden Boy]]: 2021<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/3687919/2021/11/22/pedri-wins-golden-boy-award-for-2021-with-barcelona-midfielder-named-best-u21-in-world/|title=Pedri wins Golden Boy award for 2021 with Barcelona midfielder named best U21 in world|date=22 nëntor 2021|website=The Athletic|language=en|access-date=22 nëntor 2021}}</ref> *[[Trofeu Kopa]]: 2021,<ref name="2021 Ballon d'Or"/> vendi i tretë 2023 *Lojtari më i mirë në botë nën-20 i IFFHS: 2021<ref>{{cite web|date=2 dhjetor 2021|title=IFFHS Men's Youth (U20) World Best Player 2021|url=https://www.iffhs.com/posts/1499|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202080223/https://www.iffhs.com/posts/1499|archive-date=2 dhjetor 2021|access-date=2 dhjetor 2021|publisher=IFFHS|language=en}}</ref> *Ekipi më i mirë në botë nën-20 i IFFHS: 2021, 2022<ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S YOUTH (U20) WORLD TEAM OF THE YEAR 2021|language=en|url=https://iffhs.com/posts/1514|date=9 dhjetor 2021}}</ref><ref>{{cite web|title=IFFHS MEN'S WORLD YOUTH (U20) TEAM 2022|url=https://iffhs.com/posts/2468|language=en|date=12 janar 2023}}</ref> *Ekipi më i mirë evropian në botë nën-20 i IFFHS: 2021, 2022 *Ekipi më i mirë në botë i IFFHS: 2025 *[[Trofeu Aldo Rovira]]: 2020–21 ==Referime== {{Reflist}} o12pdtshyv32vh8dq4dcdpttbb8e63k 1 401380 2996478 2985863 2026-06-14T04:20:00Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Siddhartha]] 2996478 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Siddhartha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1996242 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 te https://www.gutenberg.org/etext/2499 *U shtua arkivi https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 te https://www.gutenberg.org/etext/2499 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 09:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 për lidhjen https://www.gutenberg.org/etext/2499. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 03:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2375420 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150705122332/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/9/93/River_man_Nick_Drake_28_sec.ogg për lidhjen http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/9/93/River_man_Nick_Drake_28_sec.ogg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 21:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379338 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150602100825/http://read.libripass.com/hermann_hesse-siddhartha.htm për lidhjen http://read.libripass.com/hermann_hesse-siddhartha.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 02:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985565 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150524014732/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides6/Siddhartha.html për lidhjen http://www.cummingsstudyguides.net/Guides6/Siddhartha.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 13:00 (CEST) njvpbeig4zi08q3znkcsdag0fs2iff7 1 401381 2996486 2985871 2026-06-14T04:22:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni]] 2996486 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376157 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210525060204/https://mainichi.jp/english/articles/20210421/p2g/00m/0na/056000c për lidhjen https://mainichi.jp/english/articles/20210421/p2g/00m/0na/056000c. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 05:37 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2565376 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210318232113/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Coronavirus/Japan-approves-Pfizer-s-COVID-19-vaccine-1st-for-domestic-use për lidhjen https://asia.nikkei.com/Spotlight/Coronavirus/Japan-approves-Pfizer-s-COVID-19-vaccine-1st-for-domestic-use. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 korrik 2023 18:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2576992 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210814133811/https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/17/national/vaccination-rollout-begins/ për lidhjen https://www.japantimes.co.jp/news/2021/02/17/national/vaccination-rollout-begins/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 gusht 2023 07:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2738578 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210624203904/https://ncovtrack.com/vaccine/japan/prefectures për lidhjen https://ncovtrack.com/vaccine/japan/prefectures. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 janar 2025 03:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vaksinimi kundër COVID-19 në Japoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985786 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210608102120/http://www.asahi.com/ajw/articles/14349720 për lidhjen http://www.asahi.com/ajw/articles/14349720. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 maj 2026 01:53 (CEST) sbj7nuh0myzpa22s4676rty96ik9yg7 4 401416 2996425 2987701 2026-06-13T17:57:43Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996425 wikitext text/x-wiki == [[Rrethimi i parë i Krujës]] == Nuk është domosdoshmërisht artikulli më i plotë që mund të shkruhet për rrethimin, por meqë u bazova te artikulli përkatës në anglisht, i cili është cilësuar tashmë si artikull i mirë, mendova ta paraqes si kandidaturë. [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 31 maj 2026 22:45 (CEST) === Votimi === {{PËR}}--[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 13 qershor 2026 19:57 (CEST)DieliAlla === Diskutimi === kbcpbo2924ddjyk0z7t79fancwcgscd 2996426 2996425 2026-06-13T17:58:01Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996426 wikitext text/x-wiki == [[Rrethimi i parë i Krujës]] == Nuk është domosdoshmërisht artikulli më i plotë që mund të shkruhet për rrethimin, por meqë u bazova te artikulli përkatës në anglisht, i cili është cilësuar tashmë si artikull i mirë, mendova ta paraqes si kandidaturë. [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 31 maj 2026 22:45 (CEST) === Votimi === {{PËR}} - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 13 qershor 2026 19:57 (CEST) === Diskutimi === pn7db0nox6hv95uz2nmgl8cuzh88imm 0 401463 2996393 2986281 2026-06-13T14:45:26Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996393 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Tiziano|Cognome=Terzani|Sesso=M|LuogoNascita=Firenze|GiornoMeseNascita=14 settembre|AnnoNascita=1938|LuogoMorte=Pistoia|NoteMorte=<ref>[https://www.comune.fi.it/comunicati-stampa/il-capogruppo-pd-luca-milani-ricorda-tiziano-terzani-venti-anni-dalla-morte Il capogruppo PD Luca Milani ricorda Tiziano Terzani a venti anni dalla morte] - sito del Comune di Firenze</ref>|GiornoMeseMorte=28 luglio|AnnoMorte=2004|Epoca=1900|Attività=giornalista|Attività2=scrittore|Nazionalità=italiano|Immagine=Tiziano Terzani.jpg|Didascalia=Tiziano Terzani a [[Ravenna]] nel 2002 fotografato da Alfredo Lando}}Tiziano Terzani (Firence,lindi në 14 shtator 1938 – Pistoia, dhe vdiq në 28 korrik 2004) ishte një gazetar dhe shkrimtar italian. Një studiues i thelluar i Azisë, ku jetoi për shumë vite, Terzani tregoji shumë nga ngjarjet që e formësuan atë kontinent në gjysmën e dytë të [[Shekulli XX|shekullit të XX]].<ref>{{Cite web |title=Tiziano Terzani |url=https://www.vicinolontano.it/tiziano-terzani/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Terzani, Tiziano - Enciclopedia |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/tiziano-terzani/ |language=it}}</ref> Terzani nuk ishte shumë i njohur në Itali gjatë karrierës si gazetar, pasi gazeta për të cilën punoi kryesisht ishte një gazet gjerman, ''[[Der Spiegel]]'' (edhe nëse shkruante herë pas here për shumë gazeta italiane, përfshirë L'Espresso ), ndërsa sot ai njihet gjerësisht si një nga shkrimtarët më të mëdhenj italianë të udhëtimit të shekullit të XX-të,<ref>{{Cite web |date=2020-04-10 |title=Tiziano Terzani |url=https://astrorientamenti.com/2020/04/10/tiziano-terzani/ |language=it}}</ref> një vëzhgues i pasionuar në kohën së tij, një studiues entuziast i së vërtetës, i protagonistëve të tyre dhe i atyre që ishin shoqëruesit e tij në udhëtimin e tij, si fizikisht ashtu edhe shpirtërisht: një nga mendjet më të kthjellëta, progresive dhe jo te ashper të fillimit të [[Shekulli XXI|shekullit të XX-të]].<ref>{{Cite web |date=2020-07-28 |title=Tiziano Terzani, i libri da leggere del celebre scrittore |url=https://libreriamo.it/libri/tiziano-terzani-i-libri-celebre-scrittore/ |language=it}}</ref> Aktiviteti i tij si shkrimtar bie kryesisht brenda fushëveprimit të periegjezer, një term që i referohet asaj prirjeje historiografike e cila, rreth një itinerari gjeografik, mbledh informacione historike mbi popujt dhe vendet, të verifikuara, për aq sa është e mundur, nga përvoja e drejtpërdrejtë. == Biografia == Ai lindi më 14 shtator 1938 në [[Firencia|Firence]] në Via Pisana nr. 147 në lagjen Legnaia të Monticelli në bregun të [[Arno|Arnos]] Babai i tij, Gerardo Terzani, ishte partizan, komunist përpara se të drejtonte një punishte të vogël mekanike në Firence pranë Porta Romane dhe nëna e tij, Lina Venturi, punonte si rrobaqepëse. Gjyshja e tij nga nëna, Elisa, e ve pas shumë humbjeve familjare për shkak të [[Tuberkulozi|tubekulozit]], jetonte me familjen e saj- dy hallat dhe gjyshin e tij Giovanni. Të shqetësuar për shëndetin e tij, prindërit e dërguan atë në Pistoia apenine që në moshë të vogël për të shijuar një klimë të shëndetshme.<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|A lui debbo tutto perché lui prese la decisione importante di chiamare i miei genitori. Sai, a quei tempi, andare dal maestro... [...] e lui che dice “Guardate, dovete fare dei sacrifici. Lo dovete mandare al ginnasio”. [...] I miei si convinsero di mandarmi al ginnasio. E lì ci fu l'episodio famoso dei primi pantaloni lunghi comprati a rate.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 37}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Frequentavo l'oratorio di don Bensi, un bel personaggio cattolico; ho conosciuto La Pira e tanta altra gente con cui avrei potuto fare strada. Ma sentivo che quello non ero io.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 164}} === Lufta dhe shkollat fillore === Në fillim të gushtit 1944, tërheqja e nacistëve në Vijën Gotike dhe avancimit të trupave aleate [[Britania e Madhe|britanike]] dërguan në çlirimin e [[Firencia|Firencës]]<ref name=":0" />, gjë që i lejoi atë të ndiqte [[Shkolla fillore|vitin e parë të shkollës fillore]] në manastirin femëror të Kishës së San Piero a Monticelli. Një vit më vonë, me rihapjen e rregullt të instituteve, ai vazhdoi studimet në Scuola di Legnaia<ref name=":0">[http://scuole.portaleragazzi.it/anno-scolastico-2009-2010/2010/01/27/una-centenaria-nel-quartiere-di-legnaia/ ''Una centenaria nel quartiere di Legnaia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225159/http://scuole.portaleragazzi.it/anno-scolastico-2009-2010/2010/01/27/una-centenaria-nel-quartiere-di-legnaia/|date=4 marzo 2016}}, «PortaleRagazzi.it», 27 gennaio 2010</ref> . Nga viti 1949 deri në vitin 1952 ai ndoqi shkollën e mesme Niccolò Machiavelli në Piazza Frescobaldi. Pas vitit të tretë të provimeve të shkollës së mesme, ndodhi një pikë kthese vendimtare,<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Diventai giornalista perché alle corse podistiche arrivavo sempre ultimo. Ero studente in un liceo di Firenze e mi ostinavo a partecipare a tutte le campestri che si tenevano alle Cascine. Non avevo alcun successo tranne quello di far ridere i miei compagni. Una volta, alla fine di una di quelle corse in cui ero davvero arrivato quando il pubblico stava già andando via, venne da me un signore sui trent'anni con un taccuino in mano e mi disse qualcosa come: «Sei studente? E allora, invece di partecipare alle corse, descrivile!». Avevo incontrato il primo giornalista della mia vita e, a sedici anni, avevo avuto la mia prima offerta di lavoro: cronista sportivo al «Giornale del mattino». Cominciai con le corse a piedi, passai a quelle in bicicletta e poi alle partite di calcio. Le domeniche, invece che alle feste da ballo, le passai da allora andando a giro per i paesi e le cittadine della Toscana con una vecchia Vespa 98. «Largo, c'è i' giornalista» dicevano gli organizzatori quando mi presentavo. Ero un ragazzino e di sport me ne intendevo poco o nulla, ma quella qualifica mi dava lì per lì il diritto a un buon posto d'osservazione e il giorno dopo il diritto alla mia firma in testa a un articoletto con tanto di descrizioni e giudizi sulle pagine rosa del giornale della città. A quei due diritti – direi privilegi – son rimasto attaccato tutta la vita.|Tiziano Terzani da ''in Asia'' in ''Tutte le opere 1993-2004'', Mondadori 2011, 507}}Prindërit e tij i lanë pasuritë e tyre në Monte di Pietà dhe blenë pantallona me këste, gjë që i lejoi Tizianos të ndiqte degën e Makiavelit në Piazza Pitti. Nga viti 1954, ai vazhdoi studimet në Shkollën e Mesme Klasike Shtetërore Galileo, ku u [[Diploma|diplomua]] me bukuri në [[1957|vitin 1957.]] Në ato vite, ai mori pjesë në "Të Shtunat e Studentëve" në Via Gino Capponi, një klub për te rinjë” ku kënaqi pasionin e tij për [[Kinemaja|kinemanë]] dhe [[Teatri|teatrin,]] duke garuar edhe në recitime sporadike. Këtu ai u takua dhe u afrua me përfaqësues të katolicizmit demokratik dhe progresiv fiorentin si Dino Pieraccioni, Ernesto Balducci, Raffaele Bensi dhe Giorgio La Pira :<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Io ero terrorizzato, per me era la morte civile. Però avevo tutta la famiglia contro.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 40}}Nga këto takime ai përvetësoi vlerën e njerëzimit dhe mësoi kuptimin jo vetëm të dialogut, por edhe të autonomisë së ideve të tij, të cilat i kishte përjetuar me familjen e tij tashmë në shtëpi me babanë e tij [[Komunizmi|komunist]] dhe nënën e tij [[Kisha Katolike Romake|katolike]] Në [[1955|vitin 1955]], për të fituar disa para, ai bashkëpunoi me ''gazetën Giornale del Mattino,'' të drejtuar nga Ettore Bernabei, në nje moshë shumë të re. Si reporter sportiv, ai u ngarkua me detyrën e dokumentimit të garave të vrapimit, garave [[Biçikleta|me biçikleta]] dhe veçanërisht ndeshjeve [[Futbolli|të futbollit]] në Kampionatin Kombëtar Amatorë, duke mbuluar veçanërisht [[Provinca e Firences|provincën e Firences]], duke udhëtuar me [[Vespa|Vespën]] e babait të tij.<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Fin da piccolo io sentivo che non c'entravo con Monticelli, che non era quello il mio mondo. Con tutto il rispetto che ho avuto per i miei genitori – perché sono stati meravigliosi, hanno fatto di tutto per me – ma insomma, non erano la mia famiglia.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 296}}Në [[1956|vitin 1956]], gjatë periudhës të [[Revolucioni hungarez i vitit 1956|Revolucionit Hungarez]], ai u bashkua me seksionin e Firences të Rinisë Federaliste Evropiane, organizatës rinore të Lëvizjes Federaliste Evropiane të themeluar nga Altiero Spinelli. Ishte një anëtarësim i përkohshëm, por që zbuloi aftësinë e tij për të shmangur përafrimin me modelet mbizotëruese të mendimit të kohës: atë katolik të lidhur me [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]] dhe atë [[Marksizmi|marksist]] të lidhur me Partinë Komuniste . === Takimi me Angela Staude dhe universitetin === Në verën e vitit 1957, sapo u diplomua, ai mori një ofertë pune nga Banka e Toskanës, të cilën e refuzoi.<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il significato particolare della storia deriva proprio dal contesto in cui si svolge: il Collegio Medico-Giuridico annesso alla Scuola Normale. Che quindi fu la palestra della nostra formazione professionale ma soprattutto culturale, alimentata da un continuo confronto tra allievi. S'imparava a conoscersi e a migliorarsi. Per esempio, Tiziano si abituò a frenare la sua esuberanza e ad incanalarla positivamente. Si studiava molto e si discuteva altrettanto. Si era immersi in un ambiente variamente stimolante. Io introdussi e animai il dibattito sulla questione meridionale e lui mi affiancava con molta partecipazione intellettuale ed emotiva, raccolse anche del materiale per scrivere un libro sull'emigrazione dalla Calabria. Il clima di libertà e di orientamento progressista gli era adattissimo e ne sviluppò la sensibilità verso le questioni sociali. In un ambiente ideale per coltivarsi, più dei testi di diritto leggeva saggi di attualità e s'interessava di tutto, perfino di cinema, trovando di che alimentare quest'altra passione vedendo i film da cineteca classica al Cineclub normalista. Poi magari ne discuteva fino a notte inoltrata. Tiziano lo ha sempre ripetuto, in seguito: che nel collegio normalista era cresciuto moltissimo.|Alberto De Maio in ''Tiziano Terzani alla Normale di Pisa'', «InfiniteStorie.it», 28 novembre 2011}}Duke sfiduar këshillën e prindërve të tij, ai u përpoq të pranohej në Kolegjin Mjekësor-Ligjor të bashkangjitur Scuola Normale Superiore në Pizë. Në konkursin kombëtar, i cili ofronte vetëm pesë vende, ai ja doli të ishte i dyti. Ai zgjodhi Fakultetin e [[Teoria juridike|Drejtësisë]] . Në [[Shtatori|shtator]] ai takoi një vajzë me origjinë gjermane, Angela Staude, e lindur në [[Firencia|Firence]] në prill të [[1939|vitit 1939]], vajza e artistit(pikorit) Hans-Joachim<ref>[http://www.staude.it/ ''Hans-Joachim Staude''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190110185046/http://www.staude.it/|date=10 gennaio 2019}}, sito ufficiale</ref> dhe arkitektes Renate Moenckeberg. Familja Staude jetonte në via delle Campora në kodrën Bellosguardo . Ata ishin një familje e kulturuar, por jokonvencionale, që krenohej me paraardhësit e tyre eksplorues, akademikë dhe miq të shkëlqyer si Maria 'Maja' Einstein ose Maria José e Belgjikës<ref>[http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXXXIII.pdf ''Archivi di famiglie e di persone''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202055420/http://www.archivi.beniculturali.it/DGA-free/Strumenti/Strumenti_CLXXXIII.pdf|date=2 dicembre 2012}}, Pubblicazioni degli Archivi di Stato Strumenti CLXXXIII, 2009, 283</ref> . Tiziano u mahnit nga atmosfera familjare dhe [[Poligloti|poliglote]] ku arti dhe muzika përziheshin me biografitë te mahnitshme të familjes Staude, një entuziazëm që e bëri të ndiente ndryshimin me origjinën e tij sigurisht më jo perfekte.<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Dovevo trovare un sistema per camparci, ma non volevo mettermi a lavorare come tutti gli altri, volevo fare qualcosa di diverso, volevo continuare a studiare. [...] mandammo decine di lettere in tutto il mondo raccontando il mio curriculum e chiedendo una borsa di studio. L'unica che ci rispose fu l'università di Leeds nello Yorkshire […] io, senza un soldo, mi sentivo una grande responsabilità e tornammo in Italia con le pive nel sacco. Eravamo partiti trionfalmente. Non finii nemmeno l'anno a Leeds. Per me la più grande sconfitta sarebbe stata di dover riportare la Mamma a casa sua, dove il nonno voleva ancora che ci sposassimo.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 53}}Edhe pse ishin ne studime te ndryshme ne studimet e tyre - Tiziano në [[Piza|Pisa]] dhe Angela në [[Mynihu|Mynih]]<nowiki/>u - ata përseri ruajtën kontaktet. Në universitet, Tiziano takoi shumë miq te rinjë, duke i përfshirë Alberto De Maio, [[Giuliano Amato]], Carlo Donolo, Enrico Mugnaini, Franco Mosca . Jeta në universitet ishte jashtëzakonisht e vështire. <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Per cinque anni ho fatto il manager all'Olivetti; vi ero entrato come giovane laureato con lode alla Normale di Pisa. Avevo scelto l'Olivetti, perché a quel tempo un giovane come me, che veniva da una famiglia povera e che voleva impegnarsi socialmente aveva la scelta tra l'Olivetti e il Partito comunista. Io scelsi l'Olivetti perché rappresentava la modernità. Perché era moderna l'Olivetti di Adriano? Cosa c'era di grandioso e che oggi non riesco più a vedere in questo sistema economico, esclusivamente fondato sul concetto di crescita? Certo, anche allora bisognava produrre macchine da scrivere e venderle, ma il processo non era fine a se stesso o funzionale alla crescita; era funzionale a qualcos'altro, un qualcosa che Adriano Olivetti chiamava comunità, che, attraverso l'azienda cresceva in cultura, in comunicazione in senso di fratellanza; era cioè un progetto culturale e sociale e questo secondo me era un grande aspetto positivo dell'economia.|Il manager e l'arcobaleno in Il pensiero irriducibile, Edizioni di Comunità 2019}}Por përvoja e tij në univers u shënua nga dy ngjarje dramatike: në vitin 1958, një infeksion serioz tuberkuloz e detyroi të qëndronte gjatë në spital në Careggi dhe një vit më vonë, një trombozë e goditi të atin, duke e bërë të paaftë për të punuar. Vështirësitë ekonomike dhe nevoja për të kontribuar në mbështetjen e prindërve të tij nxitën shqetësimin dhe dëshirën e tij për t'u arratisur, duke imagjinuar një jetë të ndryshme dhe autonome. Ai u diplomua në vitin 1961 me nota të larta, duke paraqitur një tezë sfiduese në të drejtën ndërkombëtare me juristin Giuseppe Sperduti të titulluar ''Il Dominio riservata'' . Një tezë që sjell në mendje karakteristikat, interesat që ai do të manifestonte më vonë në profesionin e tij si gazetar.<ref>{{Cite web |date=28 novembre 2011 |title=Tiziano Terzani alla Normale di Pisa |url=http://www.storieinfinite.it/frames.speciali/speciali.asp?ID=1026 |access-date=1 qershor 2026 |archive-date=13 prill 2013 |archive-url=https://archive.today/20130413103958/http://www.storieinfinite.it/frames.speciali/speciali.asp?ID=1026 |url-status=dead }}</ref> . === Olivetti dhe martesa === Pas diplomimit, ai dështoi në përpjekjen e tij për të vazhduar studimet në Universitetin e Leedsit, një gjë që zgjati vetëm për 5 muaj:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Sono andato a fare uno stage al ''New York Times''! [...] Ho passato una settimana bellissima perché mi hanno messo a lavorare, a girellare fra i banconi della cronaca e poi della redazione esteri. [...] Leggendo il giornalismo americano, per il quale ho avuto un enorme rispetto, sono nati i miei eroi. Perché questo è uno dei lati più belli, più generosi, più intelligenti, più forti della società americana: questa libertà di espressione, questa mancanza di rispetto per il potere, che poi si identificava con la mia visione anarchica delle cose.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 69-70}}Pasi u kthye në Itali, ai pranoi propozimin nga Olivetti në Ivrea falë kontakteve të tij me ish-studentin Romano Gabriele . Një zgjedhje e afërt me atë qe ai donte.<ref>[http://www.arpa.emr.it/documenti/arparivista/pdf2004n2/TerzaniBertolini.pdf ''Il manager e l'arcobaleno''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306035712/http://www.arpa.emr.it/documenti/arparivista/pdf2004n2/TerzaniBertolini.pdf|date=6 marzo 2016}}, «ARPA», 2, marzo-aprile 2004, 4</ref> :<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|"Direttore" dissi, "io non ci sto bene in un giornale. Voglio andare a fare il corrispondente in Cina." E lui, un po' scherzando, un po' sul serio, rispose: "Questo giornale non ha bisogno di corrispondenti. L'unico posto libero è a Brescia. Ci starai coi piedi nel fango e la testa legata a una stellina".|Tiziano Terzani, ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 89}}Këtu, pas një stazhi të gjatë, ai u bashkua me zyrën e personelit, ku takoi Paolo Volponi-n, Ottiero Ottieri-n dhe Giancarlo Lunati-n, dhe iu dha detyra e rekrutimit të të diplomuarve të rinj për degët e huaja. Olivetti, me rrjetin e saj të fortë global të operatoreve privat dhe fabrikave, i lejoi atij të udhëtonte në të gjithë botën. Më 27 nëntor 1962, disa muaj pasi u punësua, ai u martua me Angela në [[Vinci]]. Puna e tij në Olivetti e dërgoi fillimisht në të gjithë Evropën - me udhëtime të gjata në Danimarkë, [[Portugalia|Portugali]], [[Holanda|Holandë]] dhe [[Britania e Madhe|Britani të Madhe]] - dhe më vonë në Lindje. Në janar 1965, ai mbërriti në [[Japonia|Japoni]], hera e tij e parë në [[Azia|Azi]]. Këtu ai vizitoi edhe [[Hong Kong|Hong Kongun]], dhe ëndrra e tij për të vizituar [[Kina|Kinën]] filloi të merrte formë. Në vitin 1966, me kursimet e tij të para, ai bleu një truall toke në Luginën Orsigna, ku më vonë ndërtoi një shtëpi të vogël. Petesa në Olivetti tregohet në përmbajtjen e shkrimeve të botuar nga Edizioni di Comunità ''Il pensiero irriducibile, ISBN 978-88-320-0516-5.'' === Debutimi me ''L'Astrolabio'' === Në vjeshtën e vitit 1967, Olivetti e dërgoi atë në [[Johannesburg|Johanesburg]], Afrikën e Jugut. Ai mbërriti disa ditë pas vrasjes së Kryeministrit [[Hendrik Verwoerd|Verwoerd,]] në mes të një ngjarje tragjike të fortë politik. Në këtë vend të pushtuar [[Aparteidi|nga aparteidi]], ai mblodhi materiale, intervista dhe fotografi për të përpiluar raportet e tij të para, të cilat i botoi në ''L'Astrolabio'', një revistë javore e pavarur e krahut të majtë e drejtuar nga Ferruccio Parri. Raporti i parë i tij titullohej ''"Natale negro" (Krishtlindjet e Zeza).'' ''Raporti mbi segregacionin në Afrikën e Jugut'' u botua më 25 dhjetor 1966. Bashkëpunimi i tij me revistën përfundoi në nëntor 1970. Pasi udhëtoi në Australi dhe Tajlandë, i pakënaqur me punën e tij në Olivetti, ai mori një pushim dhe, me këshillën e Samuel Gorley Putt - të cilin e takoi rastësisht në Universitetin Hopkins në [[Bolonja]] - atij iu dha një bursë që i hapi dyert për në [[Universiteti i Kolumbias|Universitetin Columbia]] në [[Nju Jork Siti|Nju Jork]], ku zgjodhi degën e diplomës në Çështje Ndërkombëtare. === Universiteti në Amerikë dhe Zgjedhja e Gazetarisë === Programi i Bursave i Fondit të Komonuelthit i lejoi atij të udhëtonte nëpër vend të ndryshme. Ai vazhdoi të shkruante për ''L'Astrolabio'', duke mbuluar betejat civile të lëvizjes së zezë duke intervistuar [[H. Rap Brown|Rap Brown]], përplasjet midis studentëve pacifistë që demonstronin kundër Luftës [[Vietnami|së Vietnamit]] dhe forcave të policisë në [[Protesta della Columbia University (1968)|protestën e Universitetit të Kolumbias]], si dhe ngjarjen historike të uljes në hënë të Apollo 11. Gjatë qëndrimit të tij dyvjeçar në Amerikë, ai shfrytëzoi mundësinë e një stazhi në [[The New York Times|New York Times]] :<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|L'ultima fase della guerra iniziò poco dopo che la Mamma arrivò con voi a Singapore, nella primavera del 1972. Ci stabilimmo in quella casa, scoppiò una grande offensiva in Vietnam e io partii. Così comincia la mia carriera.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 95}}Në vitin 1968, ai u transferua në [[Kalifornia|Kaliforni]] dhe ndoqi [[Universiteti Stanford|Universitetin e Stanfordit,]] ku mësoi [[Gjuha kineze|kinezisht]] . Ai u interesua për të studiuar Maoizmin dhe komunizmin kinez, i intriguar nga ndikimi i gjerë që [[Revolucioni Kulturor Kinez|Revolucioni Kulturor]] i [[Mao Ce Duni|Maos]] kishte në botë. Ai takoi dhe bëri intervit dhe [[William Howard Hinton|William Hinton]], i cili e mahëniti me përvojën e tij në Kinë. Ai u bind se misioni i tij ishte të udhëtonte në Kinë për të verifikuar personalisht atë që kishte mësuar në libra dhe gazeta. Ndër burimet që frymëzuan ëndrrën e tij ishin shkrimet e gazetarit të madh Edgar Snow . Pas gazetave të shumta të botuara në ''L'Astrolabio'', në prill të vitit 1969 Urdhri i Gazetarëve e regjistroi zyrtarisht në listën e "publicistëve": një kualifikim që e kishte pritur prej kohësh. Në gusht, djali i tij Folco lindi në Nju Jork. Pasi u diplomua për herë të dytë, ai u kthye në Itali në shtator. Ai u largua përfundimisht nga Olivetti dhe kërkoi punë si gazetar atje. Në fund të nëntorit 1969, ai filloi stazhin e tij në editorinë e gazetës së përditshme milaneze Il Giorno të drejtuar nga Italo Pietra dhe Angelo Rozzoni . Këtu ai takoi korrespondentë tashmë të afirmuar si Natalia Aspesi, Giorgio Bocca, Giampaolo Pansa dhe një nga gazetarët me të cilin e lidhte një miqësi e thellë, Bernardo Valli . Në mars të vitit 1971, lindi vajza e tij Saskia dhe në fillim të verës ai dha provimin shtetëror për t'u bërë gazetar profesionist. Në vjeshtë ai foli me drejtorin duke shpresuar për një detyrë jashtë vendit, por përgjigjja ishte e shkurtër:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Undici mesi di guerra in Sud Vietnam, quelli decisivi, dell'aprile del ‘72 al febbraio del ‘73, sono minuziosamente ricostruiti nel diario di un giornalista che ha visitato diversi fronti (da Quang Tri al delta del Mekong), trascrivendo con cura gli episodi più rilevanti, riferendo i giudizi più significativi, interpretando gli umori, le aspirazioni, la stanchezza della gente. In questo viene compiuta una radiografia completa del regime di Thieu, del suo isolamento politico, della forza militare che gli americani gli hanno dato, come insostituibile puntello, ma anche della precarietà delle sue strutture, del marciume che le ha rese fragili.|Renzo Foa in ''l'Unità'', Diario dal sud Vietnam, 14 dicembre 1973, 10}}I vendosur për të ndjekur ëndrrën e tij të radhës si korrespondent, ai dha dorëheqjen. Ai kërkoi punë në të gjithë Evropën derisa i erdhi një mundësi nga e gazeta javore e Hamburgut ''[[Der Spiegel|, Der Spiegel,]]'' e drejtuar nga Rudolf Augstein, i cili i ofroi një kontratë si punonjës i pavarur për të hulumtuar pjesën e [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]] . === Vitet shtatëdhjetë dhe tetëdhjetë === Në janar të vitit 1972 ai u vendos në [[Singapori|Singapor]] në Winchester Road, duke hapur zyrën e parë në gazetarin ''[[Der Spiegel]]'' në Peck Hay Road.<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Gli americani scappavano con quegli elicotteri con i fari, la gente ci si attaccava e veniva ributtata di sotto. All'ambasciata americana c'era il caos. Quella notte sentivi la Storia. […] E quando vidi i primi carri armati entrare nella città, e la prima camionetta carica di ribelli, di vietcong, venire giù per rue Catinat con loro che urlavano Giai Phong! Liberazione! per me era la Storia. Piansi. Non soltanto all'idea che la guerra era finita, ma perché sentivo la Storia. Quella era la Storia. E infatti, a ripensarci trent'anni dopo, quel giorno ha cambiato la storia dell'Indocina.|Tiziano Terzani in ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 143}}Ndërsa ishte i angazhuar në front, ai botoi gazeten e tij të parë të vërtetë për të përjavshmen e Hamburgut . Në të njëjtën kohë, ai bëri bashkëpunimin e tij me L'Espresso - të përjavshmen romake të drejtuar nga Livio Zanetti me Nello Ajello si zëvendësdrejtor - duke botuar artikuj të rëndësishëm dhe duke e krahasuar veten në të njëjtat faqe me opinionet e Furio Colombo, Camilla Cederna dhe [[Alberto Moravia]] . Kësaj ai i shtoi marrëdhënien e tij me të përditshmen milaneze Il Giorno . Viti 1973 ishte një vit i vështir: më 23 korrik vdiq vjehrri i tij, Hans-Joachim Staude, dhe katër ditë më vonë vdiq edhe Raffaele Mattioli, ekonomisti dhe menaxheri i Banca Commerciale Italiana, i cili fillimisht i kishte besuar duke e porositur të shkruante raporte politike dhe ekonomike nga Lindja e Largët . Në nëntor ai botoi veprën e tij të parë letrare, ''Lëkura e Leopardit.'' ''Ditari Vietnamez i një Korrespondenti të Luftës 1972-1973'', botuar nga Feltrinelli, përfshirë në serinë ''Franchi Narratori'' . Renzo Foa ishte ndër të parët që e lexoi dhe e analizoi atë:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Ormai mi incuriosisce di più morire. Mi dispiace che non potrò scriverne|in ''Anam il senzanome. L'ultima intervista a Tiziano Terzani'', Longanesi 2005}}Nga korriku i vitit 1974 deri në maj të vitit 1975, Terzani bashkëpunoi gjithashtu me gazeten filmin Il Messaggero, të drejtuar në atë kohë nga Italo Pietra<ref>[http://www.unita.it/commenti/vittorioemiliani/italo-pietra-mc-dal-giorno-al-messaggero-le-battaglie-di-carta-del-partigiano-edoardo-1.309437 ''ITALO PIETRA Dal Giorno al Messaggero le battaglie di carta del partigiano «Edoardo»''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202741/http://www.unita.it/commenti/vittorioemiliani/italo-pietra-mc-dal-giorno-al-messaggero-le-battaglie-di-carta-del-partigiano-edoardo-1.309437|date=4 marzo 2016}}, «l'Unità», 30 giugno 2011</ref> . Në vitin 1975, ai ishte ndër të paktët gazetarë jo vetëm që dëshmoi rënien e [[Qyteti Ho Chi Minh|Saigonit]], por që qëndroi atje për tre muaj pas marrjes së pushtetit nga forcat komuniste:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />Në fund të vitit 1975, ai u zhvendos me familjen e tij në [[Hong Kong|Hong Kong,]] duke jetuar në Peak në Mount Austin Road në një ndërtesë me gazetarë të tjerë. Të qenit në kryeqytetin e Kinës i ngjalli interesin dhe ëndrrën për t'u zhvendosur në Kinë. Në vitin 1976 ai filloi të bashkëpunonte me la Repubblica, gazetën e re të përditshme të drejtuar nga Eugenio Scalfari, të financuar nga Carlo Caracciolo dhe Giorgio Mondadori, e cila kishte rreth shtatëdhjetë redaktorë, si dhe shumë vullnetarë, përfshirë Giorgio Bocca, Miriam Mafai dhe Barbara Spinelli . Në fund të marsit, përsëri për Feltrinelli-n, ai botoi ''Giai Phong!'' ''Çlirimi i Saigonit'', i cili fitoi Çmimin Pozzale Luigi Russo për gazet. Juria përbëhej nga Ernesto Balducci, Gian Carlo Ferretti, Giovanni Giudici, Cesare Luporini, Walter Pedullà<ref>[http://www.premiopozzale.it/edizioni_precedenti.asp?ANNO_PREMIO=1976-77 ''Premio Pozzale Luigi Russo edizione 1976-1977''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140806171029/http://www.premiopozzale.it/edizioni_precedenti.asp?ANNO_PREMIO=1976-77|date=6 agosto 2014}}, www.premiopozzale.it</ref> . Në tetor ai pati mundësinë të udhëtonte për në [[Shangai]], duke mbledhur përshtypjet e tij të para për politikën dhe shoqërinë kineze, të cilat ishin tronditur nga vdekja e [[Mao Ce Duni|Maos]] më 9 shtator. Në muajt në vijim ai do të merrej me gjygjin e Bandës së të Katërve . Në vitin 1977, ai dëshmoi tragjedinë e refugjatëve indokinezë, një dramë që paralajmëroi pushtimin e Kamboxhias nga Vietnami në vitin 1978. Ky konflikt ushtarak e preku për një kohë të gjatë. Ai mblodhi, fillimisht me mosbesimin dhe më pas me tmerrin historitë dhe mizoritë e asaj që më vonë do të rezultonte të ishte holokausti kamboxhian<ref>[http://firenze.repubblica.it/dettaglio/terzani-cronache-dalla-barbarie/1439978 ''Terzani, cronache dalla barbarie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121030631/http://firenze.repubblica.it/dettaglio/terzani-cronache-dalla-barbarie/1439978|date=21 novembre 2015}}, «la Repubblica», 1º aprile 2008</ref> i kryer nga [[Pol Pot]] . Gruaja e tij, Angela, e mblodhi këtë përvojë në një antologji pas vdekjes, ''Ghosts.'' ''Dispatches from Cambodia'', botuar në vitin 2008 nga Longanesi . Pas një udhëtimi paraprak për ''Der Spiegel'' midis vitit 1979 dhe ditëve të para të vitit 1980, Terzani arriti të vendoset përgjithmonë në [[Pekini|Pekin]] si korrespondent i parë për një revistë perëndimore, duke i paraprirë konkurrentëve ''TIME'' dhe ''Newsweek'', duke realizuar kështu në moshën 41 vjeç një ëndërr të ngjizur në klasat e ''Universitetit të Stanfordit'' . Në vitin 1984, për shkak se kishte shkruar artikuj kritikë kundër qeverisë kineze dhe [[Revolucioni Kulturor Kinez|revolucionit të madh kulturor]], ai u arrestua me akuzat për "fyerje ndaj Kryetarit Mao" dhe "transport dhe posedim të thesareve kombëtare", u mbajt dhe u mor në pyetje për një muaj dhe më pas u përjashtua si [[Persona non grata|person i padëshiruar]].<ref>{{Cite web|https://www.ilfattoquotidiano.it/2012/05/08/cina-porta-proibita-giornalisti/222851/|Cina, la porta proibita dei giornalisti}}</ref> Nga kjo përvojë lindi libri ''"Dera e Ndaluar"'' . Më pas ai jetoi për një kohë te shkurt në [[Bangkoku|Bangkok]], [[Tajlanda|Tajlandë]] . === Vitet e fundit === <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Viaggiare era sempre stato per me un modo di vivere'' – si legge nel libro – ''e ora avevo preso la malattia come un altro viaggio: un viaggio involontario, non previsto, per il quale non avevo [[carta geografica|carte geografiche]], per il quale non mi ero in alcun modo preparato, ma che di tutti i viaggi fatti fino ad allora era il più impegnativo, il più intenso.|Un altro giro di giostra}}Libri " ''Një tjetër raund i karuselit"'' tregohet reagimi i tij ndaj [[Sëmundja|sëmundjes]] së tij, kancerit të zorrëve, duke udhëtuar nëpër botë dhe duke vëzhguar, me shpirtin e tij të zakonshëm, teknikat e [[Mjekësia|mjekësisë]] më moderne perëndimore dhe ilaçeve alternative. Por, sapo e kuptoi rrezikshmërin e sëmundjes së tij, ai u përqendrua në një kërkim për paqe të brendshme që e dërgoi atë drejt pranimit të vdekjes.{{Blockquote|L'Orsigna l'ha trovata mio padre [...]. Si era iscritto a quella che si chiamava l'università popolare, che non era un'università, era un club per fare gite. La domenica con un autobus andavano di qua e di là e con una di quelle gite negli anni Venti lui, giovanissimo e operaio, arrivò per la prima volta in questa valle. [...] ero spesso malato, avevo “le ghiandoline” e la carne di cavallo non mi bastava più. «Questo ragazzo ha bisogno d'aria buona, d'aria pulita» disse il medico.|Tiziano Terzani, ''La fine è il mio inizio'', Longanesi 2006, 367}}Terzani u tërhoq në Azi për disa vite, falë miqësisë së tij me Pietro Della Torre, i cili gjithashtu jetonte në shpatet e [[Himalajet|Himalajeve]] dhe në një [[Ashrami|ashram]] në [[Tamil Nadu]] ( [[India|Indi]] ), dhe takoi [[Tendzin Gyatsho|Dalai Lamën XIV]] dhe Karmapën XVII. Në vjeshtën e vitit [[2001]], pas [[Sulmet e 11 shtatorit|sulmeve të 11 shtatorit]], ai bëri udhëtimin e tij të fundit gazetaresk në [[Afganistani|Afganistan]] gjatë luftës dhe shkroi ''Letra kundër luftës'', një tekst [[Pacifizmi|pacifist]] në përgjigje të ''[[Zemërimi dhe krenaria|veprës "Tërbimi dhe Krenaria"]]'' të [[Oriana Fallaci]]-t. Më vonë ai i kaloi ditët e tij të fundit në Orsigna, një fshat malor në komunën e [[Pistoia|Pistoia-s]], streha e një jete, në Apeninet e Pistoia-s, duke ndërruar jetë më 28 korrik [[2004|2004.]] Kërkimi për të vërtetën u zhvendos nga faktet në brendësi, duke e çuar atë ta konceptonte gazetarinë vetëm si një fazë të jetës së tij.<ref>{{Cite journal |title=Tiziano Terzani Il giornalismo |url=https://www.youtube.com/watch?v=pT6aG562I7o |language=it}}</ref> Kujtimet e tij të fundit janë regjistruar në një intervistë [[Televizioni|televizive]] të titulluar ''Anam, pa emër'' (ku Terzani flet edhe për zgjedhjen e tij në favor të [[Vegjetarianizmi|vegjetarianizmit]]<ref>{{Cite journal |title=Tiziano Terzani - Sul Vegetarianesimo |url=https://www.youtube.com/watch?v=AQ342h2-2zc |language=it}}</ref> ) dhe në librin e botuar pas vdekjes ''Fundi është fillimi im'', në të cilin Terzani i tregon të birit, Folco, për reflektimet e tij gjatë gjithë jetës. == Film == === ''Fundi është fillimi im'' === Më 7 tetor 2010, filmi i bazuar në librin e tij të fundit, ''"Fundi është Fillimi Im"'', me të [[Fundi është fillimi im|njëjtin titull]], u publikua në kinema gjermane. Filmi artistik, i shkruar nga djali i tij Folco Terzani dhe Ulrich Limmer, u drejtua nga Jo Baier dhe u xhirua në shtëpinë e Terzanit në Orsigna në malet Pistoia . Filmi u shpërnda në Itali nga Fandango duke filluar nga 1 prilli 2011. Kasti përfshin Bruno Ganz në rolin e Terzanit, Elio Germano në rolin e djalit të tij Folco, [[Erika Pluhar]] në rolin e gruas së tij Angela Staude dhe aktoren hungareze Andrea Osvárt në rolin e vajzës së tij Saskia. Muzika origjinale u kompozua nga pianisti nga Torino, [[Ludovico Einaudi]] . === ''Një fallxhore më tha'' === Në dhjetëvjetorin e vdekjes së Terzanit, u bë një fushatë për mbledhje fondesh në internet për të prodhuar një film të bazuar në librin e Tiziano Terzanit ''"A Fallxhore Më Thoshte'' ". Ideja erdhi nga regjisori Mario Zanot, autor i librit ''"Anam the Nameless"'', intervista e fundit me shkrimtarin, i cili ndërroi jetë në vitin 2004. Për të promovuar projektin, u themelua Komiteti ''"A Fallxhore Na Thoshte.'' ''Filmi"'', i cili organizoi mbrëmje për mbledhje fondesh në të gjithë Italinë. Projekti u mbyll zyrtarisht në dhjetor 2016 dhe Komiteti u shpërbë në vitin 2017; fondet e mbledhura u dhuruan për Emergjencën për spitalin Terzani në Lashkar-Gah, Afganistan. == Vepra == === Raporte dhe ese narrative === * ''Lëkura e Leopardit. Ditari i një korrespondenti të luftës vietnameze, 1972–1973'' . Milano, Feltrinelli, 1973. * ''Giai Phong! Çlirimi i Saigonit'', Milano, Feltrinelli, 1976 * ( me Ariane Barth, ''Holocaust in Kambodscha'', dokumentacion nga Anke Rashatusavan, Reinbek bei Hamburg, Spiegel-Buch/Rowohlt, 1980 - Libër i çastit në gjuhën gjermane i shkruar nga katër duar, kushtuar [[Genocidio cambogiano|gjenocidit kamboxhian]] * ( ''Të huaj midis kinezëve. Raporte nga Kina'', dokumentacion nga Michael Morozow, Reinbek bei Hamburg, Spiegel-Buch/Rowohlt, 1984 - nga ky botim gjerman, Tiziano Terzani pak më vonë mori atë italian të njohur si ''[[La porta proibita (saggio)|La porta proibita]]'', Milano, Longanesi, 1984 * ''Natën e mirë, zoti Lenin'', Milano, Longanesi, 1992 * ''Më tha një fallxhore'', Milano, Longanesi, 1995 * ''Në Azi'', [[Milano]], Longanesi, 1998 * ''Letra kundër luftës'', Milano, Longanesi, 2002 * ''Një tjetër udhëtim me karusel'', Milano, Longanesi, 2004 === Pasojat === * ''Fundi është fillimi im . Një baba i tregon të birit për udhëtimin e madh të jetës'', redaktuar nga Folco Terzani, Milano, Longanesi, 2006, ISBN 978-88-304-2247-6 . * ( , ''India Notes'', me Raghu Rai, Paris, Editions Intervalles, 2007. [botim dygjuhësh me tekste nga ''[[Un altro giro di giostra|Një tjetër udhëtim në karusel]]'' ] * ''fantazmat . Dërgesat nga Kamboxhia'', Seria Il Cammeo nr. 478, Milano, Longanesi, 2008, ISBN 978-88-304-2441-8 . * ''Angkor,'' Courmayeur, Liaison Editrice, 2009, ISBN 978-88-95586-09-0 . * ( ''Asien, mein Leben die grossen Reportagen'', redaktuar nga Angela Terzani dhe Dieter Wild, [[Mynihu|Mynih]] / [[Hamburgu|Hamburg]], Goldmann/Spiegel-Buchverlag, 2010. * ''Një botë që nuk ekziston më'', fotografi dhe tekste të përzgjedhura nga Folco Terzani, Milano, Longanesi, 2010, ISBN 978-88-304-5013-4 . * ''Mustang. Një udhëtim'', redaktuar nga Folco Terzani, Romë, Fandango Libri, 2011, ISBN 978-88-6044-212-3 . * ''Të gjitha veprat 1966-1992'', redaktuar nga Àlen Loreti, Koleksioni I Meridiani, Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 2011, ISBN 978-88-04-60481-5 . * ''Të gjitha veprat 1993-2004'', redaktuar nga Àlen Loreti, Koleksioni I Meridiani, Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 2011, ISBN 978-88-04-60482-2 . * ''Çfarë duhet bërë? dhe proza të tjera mbi paqen'', redaktuar nga Àlen Loreti, Pistoia, Botimet Via del Vento, 2011, ISBN 978-88-6226-054-1 . * ''Një ide e fatit. Ditarët e një jete të jashtëzakonshme'', redaktuar nga Àlen Loreti, Il Nuovo Cammeo Seria nr. 563, Milano, Longanesi, 2014, ISBN 978-88-304-3948-1 . * ''Fjalë të Gjetura. Në Botë, Brenda Shpirtit. Tekste të Pabotuara'', redaktuar nga Mario Bertini, Brescia, La Scuola, 2015, ISBN 978-88-350-4026-2 ; botim i ri i shtuar, Brescia, Scholé, 2024, ISBN 978-88-284-0612-9 . * {{Cite book |title=In America. Cronache da un mondo in rivolta |publisher=Longanesi |year=2018 |isbn=978-88-304-5132-2 |edition=Collana Il Cammeo n.597 |location=Milano}} * ''Mendimi i Pandërprerë'', Romë, Edizioni di Comunità, 2019, ISBN 978-88-320-0516-5 . == Filmografia == * ''Hoteli Continental. Njëherë e një kohë në Saigon'', me regji nga Leandro Manfrini, RSI, [[1995]] * ''Tiziano Terzani. Kamikazi i Paqes'', një film nga Leandro Manfrini dhe Willy Baggi, [[Milano]], Longanesi / RSI, [[VHS]], 2002 * ''Anam i Paemri. Intervista e Fundit me Tiziano Terzani-n'', një film nga Mario Zanot, [[Milano]], Longanesi /Rrëfimtar/ Mediaset, 2005 * ''[[Fundi është fillimi im]]'' (origjina ''Das Ende ist mein Anfang'' ), një film nga Jo Baier, skenar nga Folco Terzani dhe Ulrich Limmer, UFA / Fandango, [[Roma|Romë]], 2011 * ''Tiziano Terzani. Një jetë mbi vijën'', një film nga Maurizio Bernardi, Rai-ERI, [[Roma|Romë]], 2015. * ''Tiziano Terzani. Udhëtimi i Jetës'', një film nga Mario Zanot, Tregimtar, 2022 == Çmimet == * "Çmimi Ndërkombëtar Letrar Tiziano Terzani" me qendër në [[Udine]], organizuar nga shoqata "vicino/lontano" që nga viti 2004 * "Çmimi Kombëtar Tiziano Terzani për Humanizimin e Mjekësisë" <ref name="Premio Bra">[http://www.premioterzani.it ''Premio nazionale Tiziano Terzani per l'Umanizzazione della Medicina''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726195811/http://www.premioterzani.it/|date=26 luglio 2011}}, sito ufficiale</ref> me seli në Bra, i organizuar nga ASL18 Alba-Bra që nga viti 2006 * "Çmimi Letrar i Firences për Kulturat e Paqes" <ref name="Premio Firenze">[http://www.premiotizianoterzani.it ''Premio letterario Firenze per le Culture di Pace''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111092407/http://www.premiotizianoterzani.it/|date=11 novembre 2012}}, sito ufficiale</ref> kushtuar Tiziano Terzanit me seli në [[Firencia|Firence,]] i organizuar nga shoqata "Një tempull për paqen" që nga viti 2006 * Çmimi letrar "Fogli di Viaggio" kushtuar Tiziano Terzanit, me qendër në Campi Bisenzio, organizuar nga kooperativa "Macramè" që nga viti 2011. Me kalimin e viteve shumë vende te ndryshme dhe hapvsira publike kanë marrë emrin Tiziano Terzani, si ne Itali ashtu edhe jasht saj. * Qendra Kirurgjikale Tiziano Terzani në Lashkar Gah, [[Afganistani|Afganistan]], u përurua më 13 tetor 2004 * Shtegu i Ticianit <ref name="Sentiero">[http://www.provincia.pistoia.it/COMUNICATI_STAMPA/CS_2005/277_festaterzani22-07-05.pdf ''Celebrazioni Orsigna ultimo amore: una giornata per Tiziano Terzani''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817183302/http://www.provincia.pistoia.it/COMUNICATI_STAMPA/CS_2005/277_festaterzani22-07-05.pdf|date=17 agosto 2014}}, Comunicato stampa Provincia e Comune di Pistoia, 22 luglio 2005</ref> në Orsigna në malet Pistoia u përurua më 24 korrik 2005 * Viale Tiziano Terzani <ref name="Viale">[http://archivio.unita.it/esploso.php?dd=21&mm=12&yy=2006&ed=Roma ''Un viale intitolato a Tiziano Terzani''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610210934/http://archivio.unita.it/esploso.php?dd=21&mm=12&yy=2006&ed=Roma|date=10 giugno 2015}}, «l'Unità», 21 dicembre 2006, VI</ref> brenda parkut Villa Torlonia në [[Roma|Romë]] e inauguruar më 20 dhjetor 2006 * Shkolla Tiziano Terzani në Bassi-Zanga, [[Burkina Faso]], e përfunduar në 2007. * Vicolo Tiziano Terzani në [[Savinjano mbi Rubikone|Savignano sul Rubicone]] u përurua më 18 maj 2008. * Një dhomë në Palazzo Bargagli shtëpi e redaksisë fiorentine të Corriere della Sera me emrin [[Oriana Fallaci]] dhe Indro Montanelli, e inauguruar në korrik 2008 * Parku i Paqes Tiziano Terzani në distriktin Pontasserchio i përuruar më 4 tetor 2008 * Auditoriumi Tiziano Terzani në Bibliotekën San Giorgio në [[Pistoia]] * Kopshti publik Tiziano Terzani <ref name="Giardino">[http://www.comune.castelnuovo-rangone.mo.it/il_comune/uffici/attivita_culturali/a_castelnuovo_nasce_il_parco__tiziano_terzani_.htm ''A Castelnuovo nasce il parco Tiziano Terzani''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729141519/http://www.comune.castelnuovo-rangone.mo.it/il_comune/uffici/attivita_culturali/a_castelnuovo_nasce_il_parco__tiziano_terzani_.htm|date=29 luglio 2018}}, Comune di Castelnuovo Rangone, 12 aprile 2012</ref> në Castelnuovo Rangone u përurua më 15 prill 2012 * Kolegji Tiziano Terzani brenda Shkollës së Studimeve të Avancuara Sant'Anna në [[Piza]] u përurua më 9 maj 2012 * Shkolla fillore Tiziano Terzani <ref name="Scuola">[http://www.renonews.it/alto-reno-setta/gaggio-montano/2013/05/10/gaggio-montano-marano-ecco-le-elementari-tiziano-terzani/ ''Marano, ecco le elementari “Tiziano Terzani”''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611003947/http://www.renonews.it/alto-reno-setta/gaggio-montano/2013/05/10/gaggio-montano-marano-ecco-le-elementari-tiziano-terzani/|date=11 giugno 2015}}, «RenoNews.it», 10 maggio 2013</ref> në fshatin Gaggio Montano u përurua më 9 maj 2013 * Kopshti i jashtëm i Bibliotekës Bashkiake të Pizës, nën rrugën e gjelbër Viale delle Piagge, e kufizuar nga lumi Arno, u përurua më 22 mars 2014. * Kopshti i brendshëm i Bibliotekës Bashkiake "Peppino Impastato" në Cascina, një komunë fqinje në provincën e Pizës, u përurua më 7 korrik 2015 * Shkolla Fillore Tiziano Terzani <ref>{{Cite web |title=Primaria Piteglio – Istituto OmniComprensivo San Marcello Pistoiese |url=http://www.iocsanmarcello.gov.it/wordpress/scuola-primaria/primaria-piteglio/ |language=it |access-date=1 qershor 2026 |archive-date=25 mars 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325000834/http://www.iocsanmarcello.gov.it/wordpress/scuola-primaria/primaria-piteglio/ |url-status=dead }}</ref> në fshatin Piteglio në Bashkinë e San Marcello-Piteglio u përurua në vitin 2016 <ref>{{Cite web |last=Andrea Balli |title=piteglio. UNA SCUOLA NEL NOME DI TERZANI |url=https://www.linealibera.info/piteglio-una-scuola-nel-nome-di-terziani/ |language=it |access-date=1 qershor 2026 |archive-date=28 nëntor 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128124217/https://www.linealibera.info/piteglio-una-scuola-nel-nome-di-terziani/ |url-status=dead }}</ref> * Më 31 dhjetor 2014, Instituti Shtetëror i Gjithëpërfshirë i Abbiategrasso-s (MI), i vendosur në Via Legnano N. 92, mori zyrtarisht emrin "IC Tiziano Terzani" me dekret të Drejtorit të UST-së së Milanos. Emri u miratua nga Bashkia e Abbiategrasso-s dhe më pas nga Prefektura e Milanos, pas një propozimi nga Këshilli i Institutit. * Emërtimi i Bibliotekës së Bashkisë së Campi Bisenzio në provincën e Firences. * Në Via Pisana (numri 147) në Firence (distrikti 4), në ditëlindjen e tij, më 14 shtator 2021, u vendos një pllakë përkujtimore për të përkujtuar Tiziano Terzani-n, "gazetar, shkrimtar dhe udhëtar të Lindjes" i cili u nis nga vendlindja e tij për të zbuluar botën. == Shënime == <references /> == Bibliografia == * Silvia Zangrandi, ''Në shërbim të realitetit: Reportazh narrativ nga Fallaci te Severgnini'', [[Milano]], Unicopli, 2003 * Vincenzo Cottinelli (foto nga), ''Tiziano Terzani: portreti i një shoku'', [[Milano|Milan]], A.Vallardi, 2005 - monografi e ilustruar * Grazia Neri, ''Fotografi të një miqësie'', «Fotographia», nr. 109, III-2005 - me dy kontribute nga Vincenzo Cottinelli '', gazetar, shkrimtar, por edhe fotograf'' dhe ''fotograf'' . * Antonio Bortolotti dhe Massimo De Martino (redaktuar nga), ''Brenda nesh: Tiziano Terzani's Readers Speak'', [[Milano]], TEA, 2006 * Alberto Malcangi, ''Tiziano Terzani'', [[Roma|Romë]], Coniglio Editore, 2007 * Gloria Germani, ''Tiziano Terzani: revolucioni brenda nesh'', [[Milano]], Longanesi, 2008, botimi i dytë Milan TEA 2012, * Giancarlo Zampini, ''Tiziano Terzani: Orsigna, Dashuria e tij e fundit'', Poggibonsi, Lalli Editore, 2009 * Marco Dondero (red.), ''Shkrimtarët dhe Gazetaria:'' ''Vështrime mbi Letërsinë Italiane të Shekullit të Njëzetë'', Macerata, eum, 2009 * Franco Cardini (redaktuar nga), ''Porta e Lindjes'', [[Roma|Romë]], Shtëpia Botuese Pagine, 2009 * Alberto De Maio dhe Dino Satriano, ''My Big Brother Tiziano Terzani'', [[Milano]], TEA, 2011 * Giovanni Nardi, ''Tiziano Terzani'', Pisa, Pacini Editore, 2014 * Àlen Loreti, ''Tiziano Terzani.'' ''Jeta si një aventurë'', Milano, Mondadori, 2014 * Àlen Loreti (red.), ''Tiziano Terzani.'' ''Duke parë lulet nga një kalë që vrapon'', Milano, Rizzoli, 2014 * Gloria Germani (red.), ''Terzani.'' ''Drejt Revolucionit të Ndërgjegjes'', Milano, Jaca Book 2014 * Gloria Germani, ''Tiziano Terzani.'' ''Fuqia e së Vërtetës'', Vicenza, Il Punto d'Incontro, 2015 * Angela Terzani Staude (red.), ''Ndryshe nga të gjithë dhe askush.'' ''Tiziano Terzani në terren, Përmes rrëfimeve të dëshmitarëve okularë të miqve dhe kolegëve'', Milano, TEA, 2017 * Luigi Giuliano De Anna, ''Tiziano Terzani dhe Lufta e Vietnamit'', Chieti, Solfanelli, 2018 * Lorenzo M. Capisani, "Përvoja gazetareske e Tiziano Terzani në Kinë (1980–1984)", ''Diacronie.'' ''Studi di Storia Contemporanea'', Nr. 43, 3|2020, https://www.studistorici.com/2020/10/29/capisani_numero_43/ == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}}Tiziano Terzani ([[:it:Firenze|Firenze]], [[:it:14_settembre|14 settembre]] [[:it:1938|1938]] – [[:it:Pistoia|Pistoia]], [[:it:28_luglio|28 luglio]] [[:it:2004|2004]]<ref>[https://www.comune.fi.it/comunicati-stampa/il-capogruppo-pd-luca-milani-ricorda-tiziano-terzani-venti-anni-dalla-morte Il capogruppo PD Luca Milani ricorda Tiziano Terzani a venti anni dalla morte] - sito del Comune di Firenze</ref>) ka qen nje gazetar dhe shkrimtar italjan.{{Bio|Nome=Tiziano|Cognome=Terzani|Sesso=M|LuogoNascita=Firenze|GiornoMeseNascita=14 settembre|AnnoNascita=1938|LuogoMorte=Pistoia|NoteMorte=<ref>[https://www.comune.fi.it/comunicati-stampa/il-capogruppo-pd-luca-milani-ricorda-tiziano-terzani-venti-anni-dalla-morte Il capogruppo PD Luca Milani ricorda Tiziano Terzani a venti anni dalla morte] - sito del Comune di Firenze</ref>|GiornoMeseMorte=28 luglio|AnnoMorte=2004|Epoca=1900|Attività=giornalista|Attività2=scrittore|Nazionalità=italiano|Immagine=Tiziano Terzani.jpg|Didascalia=Tiziano Terzani a [[Ravenna]] nel 2002 fotografato da Alfredo Lando}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Pizës]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit Kolumbia]] [[Kategoria:Jodhunë]] [[Kategoria:Emigrantë italianë në Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 2004]] [[Kategoria:Lindje 1938]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 3ah0bj59znlvuin4lilv799kpjfjoeh 0 401518 2996406 2986665 2026-06-13T16:48:25Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996406 wikitext text/x-wiki '''Niccolò Foscolo''', i njohur si '''Ugo Foscolo''' (Zante, 6 shkurt 1778 - Londer, 10 shtator 1827), ishte poet, shkrimtar, dramaturg,perkthyes, kritik letrar, dhe patriot [[Italia|italian]]. Ai konsiderohet nje nder perfaqesuesit me te shquar te letersise italine te periudhes se neoklasicizmit dhe pararomantizmit. Ai ishte një nga përfaqësuesit më të shquar të letërsisë italiane të periudhës ndërmjet shekujve tetëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë, kohë kur rrymat neoklasike dhe [[Romanticizmi|romantike]] u shfaqën dhe filluan të zhvillohen në Itali, gjatë epokës napoleonike dhe viteve të para të Restaurimit. I detyruar që në moshë të re të largohej nga vendlindja e tij (ishulli [[Greqia|grek]] Zakinthos, sot i njohur në italisht si [[Zakintosi|Zante]]), atëherë pjesë e [[Republika e Venedikut|Republikës së Venedikut]], ai u ndje si një i mërguar gjatë gjithë jetës së tij. U ndje i shkëputur nga një botë idealesh klasike në të cilën lindi dhe u formua, si nëpërmjet edukimit të tij letrar ashtu edhe lidhjes me tokën e të parëve të tij (Megjithatë ai ruajti gjithmonë një lidhje shumë të fortë me Italinë, të cilën e konsideronte atdheun e tij). Jeta e tij u karakterizua nga udhëtime të vazhdueshme dhe arratisje, për arsye politike (ai shërbeu në forcat e armatosura të Shteteve Napoleonike, por duke mbajtur një qëndrim shumë kritik ndaj tyre. Ishte kundërshtar i [[Perandoria Austriake|austriakëve]], për shkak të karakterit të tij krenar, ndjenjave të tij italiane dhe bindjeve të tij [[Republikanizmi|republikane]]), pa besim fetar dhe i paaftë për të gjetur lumturi në dashurinë e një gruaje, ai përjetonte vazhdimisht një stuhi pasionesh t fuqishme brenda vetes. Ashtu si shumë intelektualë të kohës së tij, ai ndihej i tërhequr nga imazhi i shkëlqyer ideal i [[Greqia|Hellas]], simbol i harmonisë dhe virtytit, për të cilën [[racionalizmi]] dhe titanizmi i tij [[Romanticizmi|romantik]] zbuteshin nga imazhe të qeta të qetësisë neoklasike, sipas mësimeve të Winckelmann-it.<ref>{{Cite web |title=UGO FOSCOLO |url=http://www.parodos.it/letteraturafoscolo.htm |publisher=Babilonia}}</ref> Pasi u kthye për një periudhë të shkurtër për të jetuar në Itali dhe në Mbretërinë Lombardi-Venecia (atëherë ende pjesë e Mbretërisë Napoleonike të Italisë) në vitin 1813, ai u largua sërish në një mërgim vullnetar. Disa vite më vonë vdiq në varfëri në periferi të [[Londra|Londrës]], në lagjen Turnham Green. Pas bashkimit të Italisë, në vitin 1871,me dekret të qeverisë italiane, eshtrat e tij u sollën në atdhe dhe u varrosën në Bazilikën e Santa Croce në Firence, atë që ai vetë e kishte quajtur në poemën e tij ''Sepolcri'' (1806) (Mbi Varret) ''Tempulli i Lavdive Italiane''. == Biografia == [[Skeda:Oygosfoscolos.jpg|parapamje|Pllakë varri me mbishkrim të Ugo Foscolos në [[Zakintosi|Zakynthos]] ([[Greqia|Greqi]])]] === Origjina familjare === {{Blockquote|Salve Zacinto! all'antenoree prode, / de' santi Lari Idei ultimo albergo / e de' miei padri, darò i carmi e l'ossa, / e a te il pensier: ché piamente a queste / Dee non favella chi la patria oblia.|Ugo Foscolo, ''Le Grazie'', Inno I, vv. 108-111}}{{Blockquote|Quantunque italiano d'educazione e d'origine, e deliberato di lasciare in qualunque evento le mie ceneri sotto le rovine d'Italia anziché all'ombra delle palme d'ogni altra terra più gloriosa e più lieta, io, finché sarò memore di me stesso, non oblierò mai che nacqui da madre greca, che fui allattato da greca nutrice e che vidi il primo raggio di sole nella ''chiara e selvosa Zacinto'', risuonante ancora de' versi con che [[Omero]] e [[Teocrito]] la celebravano.|Ugo Foscolo, ''Epistolario'', lettera del 29 settembre 1808}}Foscolo lindi në [[Zakintosi|Zante]] (i njohur edhe si ''Zacinto'', ishullit të cilit i kushtoi një nga sonetet e tij më të famshme), një ishull në [[Ishujt e Jonit|arkipelagun Jon]] që kishte qenë pronë e [[Republika e Venedikut|Republikës së Venedikut]] për disa shekuj. Ai erdhi në jetë më 6 shkurt 1778. Ishte djali i Andrea Foscolos[[Korfuzi (qyteti)|(Korfuz (qytet)]] 1754 - [[Split]], 13 tetor 1788), një mjek anijesh me origjinë [[Venediku|veneciane]], dhe [[Grekët e sotëm|grekes]] Diamantina Spathis (shtator 1747 - 28 prill 1817). Prindërit e tij u martuan në Zante më 5 maj 1777 sipas ritit [[Kisha Katolike Romake|katolik]]. Ugo ishte fëmija i parë nga katër vëllezër e motra. Pas tij lindën motra e tij Rubina (e emëruar sipas gjyshes së saj nga nëna; 21 dhjetor 1779 - 1867) dhe dy vëllezër Gian Dionisio (i quajtur Giovanni ose Giovanni Dionigi; Zante, 27 shkurt 1781 - Venecia, 8 dhjetor 1801) dhe Costantino Angelo (i quajtur Giulio; Split, 7 dhjetor 1787 - [[Hungaria|Hungari]] 1838). Të dz vëllezërit e përfunduan jetën e tyre me vetëvrasje. Ai quhej Niccolò si gjyshi i tij nga babai - gjithashtu mjek - por që nga rinia e tij ai zgjodhi ta quante veten Ugo. Duket se ky ishte emri i themeluesit legjendar të familjes së tij, një anëtar i ''gens Aurelia'', i cili u zhvendos nga [[Roma]] në lagunën veneciane, në kohën e [[Dyndjet Barbare|pushtimeve barbare]], për të themeluar Rialton; në të vërtetë nuk është e sigurt nëse familja Foscolo rridhte, siç pretendonte, nga një degë dekadente e shtëpisë homonime të gjakut patrician.<ref name="treccani" /><ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 10-12}}.</ref> Të tjerë pohojnë se emri ishte një homazh për Ugo di Basseville, një [[Revolucioni Francez|diplomat dhe revolucionar francez]] i vrarë nga turma në [[Roma|Romë]] në vitin 1793 për [[Antiklerikalizmi|antiklerikalizmin]] e tij të hapur dhe i admiruar nga Foscolo së bashku me [[Napoleon Bonaparti|Napoleonin]] gjatë periudhës italiane "jakobine" (1796-1799).<ref>{{Cite web |title=Foscolo: vita e opere |url=http://www.sapere.it/sapere/strumenti/studiafacile/letteratura-italiana/lottocento_/a2_ugo_foscolo/La-vita-e-le-opere.htm}}</ref> Megjithatë, sigurisht që familja ishte larg të qenit e pasur: babai ishte një mjek me të ardhura modeste (gjithashtu i prirur drejt shpërdorimit të parave), ndërsa nëna, pavarësisht se ishte e ve në martesën e saj të parë me fisnikun Giovanni Aquila Serra, ishte vajza e një rrobaqepësi zantiot. Ajo e kaloi fëmijërinë në një shtëpi të vogël që ndodhej përballë kishës së Virgjëreshës së Bekuar Odigitria (nga greqishtja bizantine ''Οδηγήτρια'', "ajo që tregon rrugën") e cila u shkatërrua nga një tërmet në vitin 1953. Foscolo do ta kujtojë gjithmonë qytetin ku lindi dhe ne shume vepra do të këndojë për ishullin e tij të lindjes.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 14-15|Pecchio}}.</ref> Ai i shkroi më 29 shtator 1808 kushëririt të tij [[Prusia|prusian]] Jakob Salomon Bartholdy:{{Blockquote|[...] a noi prescrisse<br />il fato illacrimata sepoltura|Ugo Foscolo, ''A Zacinto'', vv. 13-14}} === Vitet e formimit në Zakinthos (1778-1792) === [[Skeda:9220_-_Venezia_-_Casa_di_Ugo_Foscolo_in_Campo_de_le_gatte_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_30-Sept-2007.jpg|majtas|parapamje|Shtëpia veneciane e Foscolos]] Ai kaloi një pjesë të fëmijërisë së tij në [[Dalmacia|Dalmaci]]. Në vitin 1785 familja e tyre u shpërngul në [[Split]], ku i ati ishte vendosur një vit më parë për të marrë postin e të atit të ndjerë Niccolò<ref>{{Cite journal |last=Attilio Craglietto |date=marzo-aprile 1933 |year=1933 |title=Un manoscritto di Niccolò Foscolo in Istria |journal=La Porta Orientale |location=Trieste |publisher=La Compagnia Volontari Giuliani e Dalmati |volume=III |issue=3-4 |page=299}}</ref> si drejtues dhe kirurg i spitalit ushtarak të qytetit. Ai përfundoi studimet e tij të para si student i jashtëm në seminarin arkipeshkvor, nën kujdesin e Imzot Francesco Gianuizzi. Mirëpo, vdekja e papritur e të atit më [[13 tetor]] 1788 e detyroi të kthehej në [[Zakintosi|Zante]]. Atje vazhdoi shkollimin dhe mësoi bazat e [[Greqishtja e lashtë|greqishtes së lashtë]], por megjithatë u dallua si nxënës rebel ndaj disiplinës dhe jo shumë i prirur për studim.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 7-30}}.</ref> Karakteri pasionant i Foscolos dhe ndjenja e fortë ndaj padrejtësive u shfaqën që në rini. Një ditë, në Zante, populli donte të sulmonte [[Geto|geton]] [[Judejtë|hebraike]] të qytetit të vogël, duke kërkuar një kokë turku [[Judeofobia|tek hebrenjtë]], siç ndodhte shpesh. Megjithatë, Foscolo arriti ta parandalonte sulmin: ndërsa dyert po bëheshin gati të hapeshin, Ugo shumë i ri u hodh mbi murin përreth dhe i bërtiti turmës: "Frikacakë, largohuni, frikacakë!". Turma u trondit dhe u shpërnda, duke hequr dorë nga qëllimi.<ref>{{Cite web |title=IX. La lotta per l’Indipendenza |url=http://www.morasha.it/ebrei_italia/ebrei_italia09.htmltitolo=Breve storia degli ebrei d'Italia}}</ref> === Zhvendosja në Venedik (1789) === [[Skeda:Foscolo_a_Venezia.jpg|majtas|parapamje|Detajet e gurit të varrit]] [[Skeda:Bust_of_Ugo_Foscolo._Panteon_Veneto;_Istituto_Veneto_di_Scienze,_Lettere_ed_Arti.jpg|parapamje|Busti i Ugo Foscolos, i skalitur në vitin 1861 nga Marco Pasato. Busti është pjesë e Panteonit Venedik, i vendosur në Palazzo Loredan.]] Në muajt e parë të vitit 1789, nëna e tij u zhvendos në [[Venediku|Venedik]]; Ugo dhe vëllau i tij Giovanni mbetën në Zante: Giovanni jetonte me gjyshen e tij nga nëna (Rubinën), ndërsa Ugo me një teze nga nëna. Ndërkohë Costantino dhe Rubina u vendosën në [[Korfuzi|Korfuz]] te dy hallat nga ana e babait. Në vitin 1792, i shoqëruar nga administratori venecian i ishullit, Paolo Paruta, Ugo më në fund arriti t'i bashkohej nënës dhe vëllezërve të tij në Venedik. Familja u vendos në shtëpinë e vogël në Campo de le gate, në lagjen Castello. === Vargjet e para dhe kontakti me shoqërinë poetike (1792-1795) === Mes viteve 1793 dhe 1797, Foscolo ndoqi shkollën e San Ciprianos në Murano, ku pati mundësinë të mësonte nga Gasparo Gozzi që e kishte mbikëqyrës, latinisti [[Ubaldo Bregolini]], studiuesi grek Giambattista Galliccioli dhe abati Angelo Dalmistro, të cilët i mbështetën prirjet letrare të të riut.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 30-31}}.</ref> Më vonë ai vazhdoi studimet në shkollat publike të ish-[[Jezuitët|jezuitëve]]. Fillimisht, studimet e tij ishin tradicionale, me leximin e autorëve klasikë dhe ushtrimet e përkthimit, veçanërisht nga [[Safo]], Anakreonti, Alkeu dhe [[Horaci]]; më pas ai u përkushtua leximeve më të gjera, duke përfshirë ato të autorëve të shekullit të tetëmbëdhjetë dhe shumë shkrimtarëve të tjerë. Në këtë rrugëtim e ndihmoi[[bibliotekari]] Jacopo Morelli, i cili punonte në Bibliotekën Marciana. Foscolo, e frekuentonte rregullisht këtë bibliotekë, dhe me sa duket studionte atje deri në dhjetë orë në ditë. Pasioni i tij për letërsinë u shfaq herët dhe fuqishëm. Më 29 tetor 1794, ai i dërgoi një letër mikut të tij nga Breshia, Gaetano Fornasini, duke i bashkëngjitur «dy oda dhe një sonet të vogël» që sot kanë humbur. Në letër e falënderonte për korrigjimet që kishte sugjeruar në lidhje me disa «kanzoneta» që Foscolo ia kishte dhënë të lexonte më parë. Ai gjithashtu e nxiti të mos ngurronte «të kritikonte veprat e mia, sepse unë i pranoj si dhurata të çmuara korrigjimet e mençura që më bëhen». Po atë vit, Foscolo përmblodhi rreth dyzet kompozime poetike, pjesërisht origjinale dhe pjesërisht përkthime. Këto poezi tregonin ndikimin e poezisë arkadike, sidomos në [[Metrika|metër]] dhe gjuhë, dhe ai ia dërgoi kushëririt të tij Costantino Naranzi. Ndërkohë, falë poezisë së tij, u përfshi si botimin letrar «Anno poetico» të drejtuar nga klasicisti gozzian, abati i lartpërmendur Angelo Dalmistro, i cili një admirues i madh i letërsisë angleze.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 29-30}}.</ref> I prezantuar nga bibliotekari Morelli në sallonet fisnike të Venedikut, Foscolo hyri në rrethin kulturor të Giustina Renier Michiel dhe rivales së saj, bukuroshes Isabella Teotochi Albrizzi (e cila u bë dashuria e parë e madhe e poetit, dhe për të cilin ai flet në ''vëllimin e gjashtë të I''). Në këto ambiente ai takoi Ippolito Pindemonte dhe poetë të tjerë të suksesshëm si Aurelio de' Giorgi Bertola. Nga një përshkrim i Foscolos, i ofruar nga Albrizzi, dalin disa karakteristika të poetit: "Liria, pavarësia janë idhujt e shpirtit të tij. Ai do ta shkëpuste zemrën nga kraharori, nëse të gjitha lëvizjet e zemrës së tij nuk do t'i dukeshin plotësisht të lira". Megjithatë, kishte nga ata që nuk panë asgjë të veçantë te Foscolo; Pietro Giordani e përcaktoi atë si "shumë të keq në zemër, shumë mesatare në inteligjencë" në një letër të vitit 1831. Shkrimtari Mario Pieri e kujtonte kështu: "Flokë të kuq e kaçurrela, ballë i gjerë, sy të vegjël e të futur thellë, por plot shkëlqenin... të folur paksa të ngathët, por i mbushur me zjarr" dhe më tej: "e shihje duke u endur rrugëve dhe kafeneve, i veshur me një pallto të gjelbër të vjetër, por plot guxim, duke u mburrur me varfërinë e tij edhe para atyre që nuk donin ta dinin, e megjithatë ishte i dashur nga gratë më të njohura fisnike e më të bukurat dhe nga i gjithë populli".<ref>{{Cite book |title=Canova Cicognara Foscolo |publisher=Cooperativa Editrice |year=1979 |series=Cultura/territorio 2 |location=Venezia |page=14}}</ref> I zhytur në atmosferën e zjarrtë dhe kozmopolite kulturore të Venedikut të kohës, Foscolo frekuentoi sallone dhe rrethe të shumta letrare në qytet, ku diskutohej me pasion [[Revolucioni Francez]], i cili në ato vite po kalonte fazat e tij më vendimtare nëpër Alpe në atë kohë. === Debutimi teatror dhe ''Piano di {{Sic|Studj}}''(1795-1797) === [[Skeda:Isabella_Teotochi_Albrizzi.jpg|parapamje|Isabella Teotochi Albrizzi në një pikturë nga Elisabeth Vigée Le Brun]] Të rëndësishme për formimin e tij ishin marrëdheniet e tij me grupin e miqve nga Breshia, të cilët ishin të hapur ndaj ndikimeve franceze dhe revolucionare, si dhe njohja me Melchiorre Cesarotti-n, përkthyesin e ''Këngëve të Osianit'', për të cilin Foscolo filloi të ushqente një admirim të madh, duke u afruar me rrethin e letrarëve që e shihnin atë si modelin dhe babanë e tyre shpirtëror dhe duke e kontaktuar personalisht me një letër të datës 28 shtator 1795. Më 30 tetor 1795, ai i dërgoi dorëshkrimin e tragjedisë ''Tieste'', me natyrë alfieriane dhe plot entuziazëm jakobin (e interpretuar më vonë me një farë suksesi në Teatro Sant'Angelo në Venecia më 4 janar 1797), Cesarotti-t, një mësues në Universitetin [[Universiteti i Padovës|e Padovës]], për një mendim.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 32-34}}.</ref> Foscolo menjëherë pa te Vittorio Alfieri një model që duhej ndjekur<ref>{{Cite web |title=Articolo sull'influenza di Alfieri su Foscolo |url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/foscolo/c8.html}}</ref>; stili i tij rinor u formësua nën ndikimin e poetit astigjan dhe ai e lavdëroi atë në shumë vepra<ref>{{Cite web |title=Il mito di Parini nelle ''Ultime lettere di Jacopo Ortis'' |url=http://www.thefreelibrary.com/Il+mito+di+Giuseppe+Parini+nelle+Ultime+lettere+di+Jacopo+Ortis.-a0201210003}}</ref>. Foscolo ia dërgoi tekstin e ''Tieste-s'', së bashku me një dedikim, në rezidencën fiorentine të Alfierit. Foscolo nuk e vizitoi personalisht, duke respektuar natyrën e tërhequr në vitet e fundit të jetës së tij , siç pohon ai në ''korrespondencën e tij dhe në Ortis''{{'}}; Megjithatë, duket se ky i fundit, edhe nëse nuk iu përgjigj letrës së Foscolos, e kishte lavdëruar stilin e tragjedisë me disa të njohur, duke parashikuar të ardhmen e madhe letrare të oficerit të atëhershëm të ri napoleonik (pavarësisht mospajtimit fillestar të pikëpamjeve mbi Napoleonin, edhe Foscolo më vonë arriti në të njëjtin përfundim negativ si Alfieri për gjeneralin francez, duke e quajtur atë një "tiran") dhe poetit-parashikuesit të parë të vërtetë të Italisë së Risorgimentos. Në veçanti, ai do të kishte pohuar se i riu do ta kishte tejkaluar atë për sa i përket lavdisë letrare.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 32}}.</ref> [[Skeda:Ritratto_di_Alfieri_François-Xavier_Fabre.jpg|majtas|parapamje|Viktor Alfieri]] Po kësaj periudhe i përket edhe një tragjedi tjetër, ''Edipi'', e cila mbeti e panjohur për më shumë se një shekull e gjysmë pas vdekjes së autorit. Dorëshkrimi u zbulua vetëm në vitin 1978 nga studiuesi Mario Scotti në arkivin romak të revistës ''Civiltà Cattolica.'' Shumica e studiuesëve pranojnë ''se vepra është shkruar nga Foscolo i ri.'' Scotti dhe studiues të tjerë kanë njohur në tragjedi "Edipin, të recitueshëm'','' por jo për t'u shtypur", të ''Piano di Studi'' të lartpërmendur, duke përjashtuar mundësinë që në vend të kësaj të jetë përfundimi i {{'}} të skicuar në prozë shumë vite më vonë në [[Firencia|Firence]]. Tragjedia e plotë përbëhet nga pesë akte; megjithëse i bazuar në strukturën narrative të veprës "''Edipi në Kolon"'' të [[Sofokliu|Sofokliut]], ai distancohet ndjeshëm nga modeli dhe paraqet kopje të shumta të ''"Polinekis"'' dhe ''"Antigonës'' " të Alfierit, si dhe të "''Tebaidës'' " së [[Publius Papinius Statius|Statiusit]] të përkthyera nga Cornelio Bentivoglio, por në të njëjtën kohë demonstron tek autori - i fshehur pas pseudonimit të papritur të Wigberto Rivalta - një ''[[Botëkuptimi|botëkuptim]]'' dhe një mënyrë shprehjeje që janë tërësisht personale. Një dokument i edukimit të hershëm letrar të Foscolos daton që nga viti 1796, një ''Plan Studimi'' ambicioz i shkruar me shumë gjasa në Chioggia, kur në shtator 1796 ai ishte mysafir i Tommaso Olivi-t, vëllaut të mikut të tij, natyralistit dhe poetit Giuseppe Olivi, i kujtuar nga Foscolo në veprat e tij kryesore (ai kishte vdekur një vit më parë, dhe një pllakë përkujtimore ishte ngritur së fundmi në nder të tij në katedrale). ''Plani'' përfshin seksione kushtuar "Moralit, Politikës, Metafizikës, Teologjisë, Historisë, Poezisë, Romaneve, Kritikës, Arteve", ku i riu shënonte leximet e tij, shkrimet e tij të para dhe projektet e veprave që synonte të shkruante. Ndër autorët që përmenden në këtë plan janë, ndër shumë, [[Ciceroni]], [[Monteskjë|Montesquieu]], [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]], [[John Locke|Locke]], [[Tukididi|Thucydide]], [[Ksenofoni]], Sallust dhe historianë te mëdhenj romakë. Po ashtu përmenden [[Teksti fetar|Shkrimet e Shenjta]]. Midis poezive epike vendin kryesor e zinte [[Homeri]], i ndjekur nga [[Virgjili]], [[Dante Aligieri|Dante]], [[Torquato Tasso|Taso]] dhe Miltoni. Përmenden gjithashtu autorë bashkëkohës me Foskolon, përfshirë anglezët Gray dhe Young, shprehje e një poezie sepulkrale që ndikoi poetin që nga fillimi, [[William Shakespeare|Shekspirin]], zviceranin Gessner dhe italianët Alfieri dhe Parini.<ref>{{Sfn|Terzoli|p. 5}}.</ref> Në ''Piano di Studj'' ka një referencë për një roman, ''Laura, lettere'', të cilin kritikët tradicionalisht e kanë njohur si idenë e parë të romanit epistolar, i cili mori formë me kalimin e kohës në {{'}}Ortis ''.'' ''Plani'' dëshmon gjithashtu synimin për të botuar «në një broshurë të vetme me moton ''Vitam impenděre vero'' [...] dymbëdhjetë Oda të shkrimit të vetë autorit». Motoja latine, që përkthehet si «sakrifiko jetën për të vërtetën», kjo moto ishte një homazh i qartë për idealet revolucionare, duke pasur parasysh se ishte përdorur në epigraf nga [[Jean-Paul Marat|Marat]] në gazetën e famshme ''L'ami du peuple'', si dhe gjendej një nga mbishkrimet në varrin origjinal të [[Zhan Zhak Ruso|Jean-Jacques Rousseau]]. Pranimi i poetit, sipas të cilit tekstet ende kishin nevojë për një përpunim ''të gjatë pune'', dhe ashpërsia e censurës veneciane penguan botimin e tyre, por disa oda janë ruajtur deri në ditët tona, duke treguar një vepër që mbështetet gjerësisht në Shkrimet e Shenjta për të formuluar një kritikë etiko-politike të frzmëzuar nga ngjarjet franceze dhe të ndikuar nga modeli parinian. === Qëndrimi në Padovë dhe mërgimi në kodrat Eugane (1796-1797) === [[Skeda:Melchiorre_Cesarotti.jpg|parapamje|Melchiorre Cesarotti]] Ndërkohë, poeti i ri filloi të shfaqte shenja pakënaqësie ndaj shoqërisë veneciane dhe salloneve të saj aristokrate, të cilat i konsideronte të përkushtuara ndaj eksternalitetit dhe konvencioneve, dhe për këtë arsye larg shpirtit të tij të lirë. Prandaj, ai vendosi të qëndronte në [[Padova]], i stimuluar nga fermentimi kulturor i qytetit dhe nga dëshira për të takuar Cesarottin dhe pasuesit e tij. Në korrik 1796 ai mbërriti në Padova, ku takoi përkthyesin ''e Ossian''{{'}} Gjatë këtij viti, Foscolo shkroi disa artikuj në gazetën ''Mercurio d'Italia'', të cilët ngjallën dyshime te qeveria veneciane; në fillim të shtatorit ai u largua për një qëndrim në kodrat Eugane. Për një kohë të gjatë kritikët menduan se ky veprim ishte për shkak të një persekutimi politik kundër tij ose e një zhgënjimi dashuror; megjithatë, dihet se në ato ditë Padova ishte shkatërruar nga një epidemi [[Lia|e lisë]] dhe se trupat franceze gjithashtu po fillonin të hynin në qytet. Në mungesë të dokumenteve historike dhe epistolare që tregojnë me siguri pse Foscolo zgjodhi të shpërngulej në fshat, këto janë dy elementë që duhet të merren në konsideratë në mënyrë të barabartë. === Marrëdhëniet me botën revolucionare veneciane (1797) === Pas suksesit të tragjedisë së ''Tieste-s'', Foscolo ka shumë të ngjarë të ketë bërë një qëndrim të dytë në [[Padova]] në mars; ai ndoshta ndoqi leksionet e Cesarottit në universitet, por marrëdhënia me mentorin e tij shpirtëror filloi të ftohej gradualisht. Për këtë që në mars të atij viti korrenspondenca midis të dyve pushuan dhe njëri madje abstenoi nga përmendja e tjetrit në letrat e tij për një periudhë prej gati gjashtë vitesh. Ndër të tjera, Foscolo iu përmbajtë me një zell gjithnjë e më të madh entuziazmit republikan, ndërsa Cesarotti i pa trazirat politike me zhgënjim dhe ne e dimë se në prill ai praktikisht jetonte i mbyllur në fshat. Më vonë, Foscolo u gjend fillimisht në Venedik dhe më pas në [[Bolonja|Bolonjë]], ku shërbeu për një kohë të shkurtër si vullnetar në repartin e Gjuetarëve të Kuajve të Republikës së Cispadanës. Ai pothuajse menjëherë dhe me sukses kërkoi të lirohej për shkak të shëndetit të dobët dhe një plage. Gjatë qëndrimit të tij të shkurtër [[Bolonja|në Bolonjë,]] ai botoi odën ''A Bonaparte liberatore'', shumë kopje të së cilës u dërguan nga Këshilli i Mbrojtjes së Bolonjës në Bashkinë e Reggio Emilia-s, qyteti të cilit Foscolo ia kishte kushtuar veprën, pasi ishte i pari që ngriti flamurin trengjyrësh italian. Foscolo u kthye në lagunën veneciane kur mësoi se më 12 maj në Venedik oligarkia e Dozhit ishte dorëzuar ndaj kërkesave të Napoleonit për të krijuar një "Qeveri të Përkohshme Përfaqësuese". Ishte një letër nga patrioti [[Almorò Fedrigo]] që e informoi atë; Foscolo e botoi atë më 16 maj në ''Bologna Monitore'' dhe në po atë ditë ai u largua nga Bolonja për në Venedik. Më 16 maj ai ofroi odën ''A Bonaparte Liberatore'' në një letër drejtuar Bashkisë së Reggio Emilia-s, duke thënë se po vraponte drejt Venedikut "për të derdhur lotët e parë të lirë". Në të njëjten kohë njoftoi se donte të përfundonte një "tragjedi republikane", ''Timocrate-'' in, dhe "një kantik lirik të titulluar ''Liria Italiane''", nga e cila oda "''ishte'' vetëm një prelud". Në realitet, as tragjedia dhe as ''Liria Italiane'' nuk kanë mbetur; ''Timocrate-'' i përmendet vetëm një herë më 14 gusht 1798, kur Foscolo, duke iu drejtuar Shoqërisë së Teatrit Patriotik të Milanos, pretendon se ka punuar për të për muaj të tërë dhe premton, pasi ta ketë përfunduar, ta "paraqesë" atë në Komisionin e Shoqërisë. Sapo u kthye në lagunë, më 23 maj ai mori nga Bolonja emërimin si toger nderi i lidhur me Legjionin Cispadane. Mes majit dhe fundit të verës ai kompozoi odën ''Ai novelli repubblicani'', plot me entuziazëm libertarian, kushtuar vëllait të tij « Gioan-Dionigi », e cila u shfaq së pari në një broshurë në të cilën, përveç poemës, kishte «dedikimin për vëllain e tij Gioan-Dionigi », «letrën e Brutit drejtuar Ciceronit të marrë nga Plutarku » dhe « sqarimet » e disa strofave dhe, menjëherë më pas, në {{'}} ''poetico'' të vitit 1797, ku u pasua nga soneti ''A Venezia,'' i shkruar diku në vitin 1796 dhe, ndryshe nga oda, para rënies së Serenissima-s. ==== Angazhim ndaj Shoqërisë së Arsimit Publik ==== Në Venecia, poeti hyri në Bashkinë provizore dhe mbajti rolin e "sekretarit që mbante procesverbalet e seancave të Shoqërisë së Arsimit Publik", një pozicion që e mbajti nga 22 korriku deri më 29 nëntor. Megjithatë, ai u mirëprit në Shoqëri më 19 qershor, kur u lexua një letër në të cilën vetë Foskolo, i cili mungonte atë ditë për shkak se ende po merrej me "një shërim të gjatë", shprehu tonet e zjarrta patriotike, duke kërkuar të pranohej. Procesverbali i seancës kujton se i riu u bë anëtar "me aklamacion". [[Skeda:Carlo_Lauberg.jpg|parapamje|Karlo Lauberg]] Shoqëria e Arsimit Publik ishte themeluar më 27 maj 1797 nga Bashkia dhe, megjithëse zyrtarisht supozohej të mbështeste politikat demokratike bashkiake, ajo përfshinte midis eksponentëve të saj më të rëndësishëm revolucionarë radikalë, siç ishin napolitanët Flaminio Massa dhe Carlo Lauberg. Diplomati Girolamo Politi deklaroi në nëntor të atij viti se Shoqëria drejtohej nga anëtarë të lozhës masonike "Kolonat e Demokracisë", të animuara nga Lauberg, një shoqëri sekrete përmes së cilës francezët kishin përshpejtuar procesin e demokratizimit të qyteteve veneciane. Pas Shoqërisë së Arsimit - ndoshta thjesht një mbulesë - në fakt fshihej një rrjet lozhash politike të modeluara sipas modelit jakobin. Sipas dëshmisë së deleguar nga municipalisti i moderuar [[Giovanni Andrea Spada]] në ''Kujtimet'' e tij, Shoqëria synonte ta çonte Bashkinë drejt pozicioneve radikale. Nëse akuzat e Spadës ndoshta u shprehën me tone të tepruara, ato nuk duhet të kenë qenë larg së vërtetës. Nuk dihet nëse Foscolo iu bashkua sistemit të krijuar nga Lauberg, por është e sigurt se poeti nga Zakynthos ishte i lidhur me "krahun më radikal të patriotëve venecianë", midis të cilëve ishte Vincenzo Dandolo, një mik i ngushtë të cilit Foscolo ia detyronte emërimin e tij si Sekretar-Redaktor i Bashkisë. Edhe pse pozicioni nuk kishte një rëndësi të veçantë politike, Foscolo u thirr disa herë për të lexuar procesverbalet nga Tribuna dhe mund të merrte pjesë në mbledhjet e Bashkisë dhe Komitetit të saj sekret. === Zhgënjim dhe nisje për në Milano (1797-1798) === Megjithatë, më 17 tetor të atij viti 1797, kaq emocionues për patriotët demokratë, u nënshkrua Traktati i Campo Formio-s, me të cilin Bonaparti ia lëshoi Venedikun (deri atëherë një republikë e lirë, edhe pse tani <nowiki><i id="mwAjg">de facto</i></nowiki> e kontrolluar nga francezët) Austrisë së Habsburgëve. Ugo i ri, plot indinjatë, dha dorëheqjen nga posti publik dhe shkoi në [[Mërgimi|mërgim]] vullnetar, duke shkuar fillimisht në [[Firencia|Firence]] dhe pastaj në [[Milano]].<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 40}}.</ref> Indinjata për ratifikimin e traktatit del nga një dëshmi bashkëkohore e politikanit austriak Carl von Humburg, i cili shkruan se, gjatë një seance publike në Venedik (atë të 8 nëntorit në Bashkinë e përkohshme, disa ditë para se poeti të largohej nga qyteti), Foscolo u ngjit në tribunë "për të vjellë të gjitha mallkimet e mundshme kundër Gjeneral Bonapartit". I armatosur me një kamë, duke bërë thirrje dhe shtrembërime të tmerrshme, ai e nguli atë me tërbim në parapetin e tribunës, duke u betuar ta ngulte në të njëjtën mënyrë në zemrën e Bonapartit të pabesë." Armiqësia e Foskolos ndaj Napoleonit do të ndikonte në poezinë e tij në vitet në vijim. [[Horatio Nelson]], armiku i Bonapartit, kishte një vlerësim krejtësisht të kundërt.<ref>{{Cite book |last=Turchi |first=Marcello |url=https://www.worldcat.org/oclc/45197486 |title=Ugo Foscolo Le poesie - Introduzione, commenti e note di Marcello Turchi |date=1983 |publisher=Garzanti |isbn=88-11-58082-X |edition=Nella collezione I Garzanti, I Grandi libri 1. ed |page=IX |oclc=45197486}}</ref> Ai mbërriti në Milano në mesin e nëntorit, takoi Parinin dhe Montin, të cilët i mbrojti disa muaj më vonë nga akuzat e ngritura kundër tij për aktivitetin e tij si poet në oborrin romak, dhe gjithashtu u dashurua me gruan e tij, Teresa Pikler, vetëm për të thënë më vonë për të: "Ky është Monti, poet dhe kalorës, përkthyes i madh i përkthyesve të Homerit." Monti jo më pak tha për Foscolon: "Ky është ai me flokë të kuqe, quhet Foscolo, aq i rremë saqë e falsifikoi edhe veten kur e ndryshoi emrin nga Ser Nikoletton në Ugo." Sapo mbërriti në qytet, «shumë i varfër dhe në mërgim» , ai u përpoq të gjente një punë që mund t’i siguronte jetesën. Keshtu, ndoshta me këshillën e Montit, ai menjëherë i shkroi [[Giovanni Costabili Containi|Giovanni Costabili Containi-t]], një mik i poetit ferrarez dhe anëtar i Drejtorisë Cisalpine: «Do të doja shumë një vend midis shkrimtarëve kombëtarë, ose midis kujdestarëve të bibliotekës publike, ku do mund t’ia kushtoja ditët e mia vendit tim dhe filozofisë». Refugjatët venecianë, megjithatë, ishin të fundit që mbërritën në një fluks mbresëlënës njerëzish që panë qytetarë nga zona qendrore-veriore e gadishullit të mblidheshin drejt qytetit të Milanos. Duke i shtuar këtij aspekti teprimet publike me të cilat Foscolo e kishte mirëpritur Traktatin e Campo Formio-s në ditët e tij të fundit në lagunë, rezultati i pakëndshëm i kërkesës mund të shpjegohet. Ndërkohë, Foscolo hyri në «Rrethin Kushtetues të Milanos», një vend takimi për patriotët dhe njerëzit e letrave (midis tyre ishin Giovanni Pindemonte dhe Giovanni Fantoni). Gazeta «Circolo», pro-franceze dhe pro-bonapartiste, regjistroi ndërhyrjet e Foscolos, të cilat u përqendruan midis 10 dhjetorit dhe 24 janarit. Poeti foli përsëri më 14 shkurt, kur energjitë e tij iu kushtuan tani një periudhe të re. Nga fundi i janarit ai bashkëpunoi me vendasin e Piacenzës, Melchiorre Gioia, për disa muaj në ''Monitore Italiano'', duke marrë edhe drejtimin e saj. Gazeta luftarake pretendonte pavarësinë nga qeveria pariziene për Republikën Cisalpine dhe ishte armiqësore ndaj paktit të aleancës me Francën - megjithëse qëndrimet e shprehura në kolonat e saj, të cilat bëheshin gjithnjë e më të qarta, nuk kishin të njëjtën dhunë që Pietro Custodi (gjithashtu një kontribues në gazetë) ose Gioia ia deleguan veprave të shkruara në vetën e parë -, derisa Drejtoria e shtypi atë në prill 1798. [[Skeda:VincenzoMonti.jpg|majtas|parapamje|Vincenzo Monti]] Në maj të vitit 1798, Gioia botoi një " ''Portreti Politike të Milanos",'' në të cilën denoncoi korrupsionin e qeverisë. Pasoi një debat me Giuseppe Lattanzi (anëtar i organit legjislativ të Drejtorisë Cisalpine), derisa Foscolo ndërhyri më 25 korrik në mbrojtje të Gioias në ''"Giornale Repubblicano di Pubblica Istruzione"'' [[Modena|me seli në Modena]], ku pesë ditë më parë ishte dhënë dënimi me vdekje për vendasin e Piacenzës, në bazë të ligjit mbi alarmistët e 18 shkurtit. Foscolo, duke iu përgjigjur artikullit anonim të 20 korrikut, mbështeti nevojën për të monitoruar autoritetet në mënyrë që ato të respektonin gjithmonë ligjin, në mënyrë që Gioia të ishte sjellë si një "djalë që paralajmëron të atin për një sëmundje të afërt". Autori i artikullit të 20 korrikut, duke e zbuluar tani veten si Kapuçin Antonio Grandi, u përgjigj me forcë më 9 gusht, por gazeta e Modenës më në fund u rreshtua me Foscolo-n (24 gusht), shkrimi i të cilit ndërkohë ishte botuar më 18 gusht në ''Giornale senza titolo'' të Milanos. Klima e nxehtë në Milano çoi në akuza të qarta kundër Vincenzo Montit disa herë në vitin 1798. Ai, i cili kishte mbërritur së fundmi në qytet dhe konsiderohej "shumë i moderuar", u vu në shënjestër nga patriotët më të zjarrtë, në veçanti nga Lattanzi dhe Francesco Gianni, një poet i famshëm improvizues i cili po hartonte një poemë epike monumentale mbi Napoleonin. Nëse dy artikuj nga Foscolo që u shfaqën më 15 dhe 19 mars në ''Monitore'', të cilët propozonin një vlerësim thelbësisht pozitiv të ''Bonapartit në Itali'' nga Gianni dhe autori i tij, duket se nxisin polemikat kundër Montit, një artikull i tretë, i datës 23 mars, e përmbys gjykimin në lidhje me poemën. Në gusht, kur poeti i ''Basvillianës'' u sulmua përsëri, Foscolo botoi me shtypshkronjat milaneze Pirotta dhe Maspero një vepër me ''titull "Esame su le accusato contro Vincenzo Monti"'', duke marrë përsipër mbrojtjen e tij, duke lavdëruar dashurinë e tij për lirinë dhe duke ndarë dënimin e tij për Terrorin revolucionar, i cili së shpejti "u paraqit në mallkimin e shekujve" nga vetë shkrimtarët francezë. === Zhvendosja në Bolonjë (1798-1799) === I papunë dhe i pakënaqur për shkak të dashurisë së tij të trazuar për Teresa Pikler Monti-n, në shtator 1798 poeti u transferua në [[Bolonja|Bolonjë]] ku filloi bashkëpunimin e tij me ''Il Genio democratico'', të themeluar me vëllanë e tij Giovanni dhe më vonë të përthithur nga ''Monitore bolognese''. Për një kohë të shkurtër ai shërbeu si asistent i sekretarit të letrave në Tribunal. Nga kolonat e ''Genio democratico'' shfaqet përsëri imazhi i Foscolos, profetit: ai shkroi për gazetën një seri ''Udhëzimesh popullore politiko-morale'' në të cilat, duke kujtuar shembullin e demokracive të lashta të Greqisë dhe Romës, ai u përpoq të përfshinte klasat popullore në përvojën patriotike, të cilën linja gjithnjë e më centralizuese dhe autoritare e qeverisë cisalpine po e përjashtonte progresivisht nga politika aktive. Foscolo shprehu nevojën për një shpërndarje më të drejtë të pasurisë, sepse «e drejta e pronës në fakt ka për origjinë vetëm providencën e natyrës, e cila autorizon të gjithë të përfitojnë nga dhuratat e saj, dhe ka për motiv të vërtetë vetëm ekzistencën e njeriut», kështu që nuk është e pranueshme që «një numër i vogël pronarësh tokash» të notojnë «në bollëk», duke tradhtuar paktin shoqëror i cili është një kusht thelbësor për mbijetesën e Republikës dhe demokracisë. Koncepti i ''gjenialitetit'' i Foscos do të shfaqet përsëri dhe në mënyrë koherente në ''Edinburgh Review'' (vëll. XXX, f.&nbsp;321): «(...) kujtimet e gjenive të mëdhenj janë shkëndija që prodhojnë një flakë të fuqishme... rezultati është të vërtetohet se një pjesë e madhe e origjinalitetit të një shkrimtari qëndron në arritjen e qëllimeve të tij sublime me të njëjtat mjete që të tjerët kanë përdorur për gjëra pa rëndësi». Ai filloi të shtypte, deri në shkronjën XLV, të romanit epistolar ''Ultime lettere di Jacopo Ortis'' në vitin 1798<ref>{{Cite book |last=Binni |first=Walter |url=https://www.worldcat.org/oclc/797803575 |title=Ultime lettere di Jacopo Ortis |last2=Felici |first2=Lucio |date=1991 |publisher=Garzanti |isbn=88-11-58092-7 |edition=14. ed |page=IX |oclc=797803575}}</ref>, i cili megjithatë u detyrua të ndërpritej për shkak të pushtimit të Bolonjës nga austro-rusët në prill të vitit 1799. Sipas një tradite kritike të gjatë dhe të përhapur gjerësisht, botimi i veprës u bë i mundur falë ndërhyrjes së bolonjezit Angelo Sassoli, i cili do të kishte vepruar në emër të botuesit Jacopo Marsigli dhe pa dijeninë e autorit, duke e përfunduar romanin me dorën e tij, të botuar në dy vëllime me titullin ''Vera storia di due amanti infelici o sia Ultime lettere di Jacopo Ortis''. Kjo në fakt shkaktoi zemërimin e Foscolos, i cili e detyroi botuesin të botonte një shënim në "Gazzetta di Firenze" dhe, disa muaj më vonë, në "Monitore Bolognese" në të cilin thuhej se ndërhyrjet frikacake të një autori tjetër ishin shtuar në letrat e Foscolos. Megjithatë, studimet kritike të mëvonshme kanë treguar se autorësia e botimit i përket në thelb, nëse jo ekskluzivisht, Foscolo-s. Ashtu si protagonisti Jacopo Ortis (emri rrjedh nga bashkimi i [[Zhan Zhak Ruso|Jean-Jacques Rousseau]] dhe Girolamo Ortis, një student i ri nga Friuli që kreu vetëvrasje në Padova në vitin 1796), i cili i mori jetën me një thikë (siç do të bënte Giovanni Foscolo), Ugo gjithashtu tentoi vetëvrasje në këtë periudhë - duke gëlltitur [[Opiumi|opium]] - për shkak të pasionit të tij të pakënaqur për Piklerin, sipas asaj që ajo vetë rrëfeu. === Regjistrimi në Gardën Kombëtare (1799-1801) === Ndërkohë, Foscolo u regjistrua në Gardën Kombëtare të Republikës Cisalpine dhe luftoi me trupat franceze (të cilat më vonë do të quheshin Grande Armata) deri në [[Lufta e Marengos|betejën e Marengos]]. I plagosur në këmbë në [[Battaglia di Cento|betejën e Centos]], ai u arrestua nga austriakët gjatë arratisjes së tij dhe u lirua në [[Modena]] nga trupat e MacDonald, duke marrë pjesë më vonë në betejën e Trebbias dhe në përleshje të tjera.<ref>{{Cite web |title=Foscolo su Homolaicus |url=http://www.homolaicus.com/letteratura/foscolo.htm}}</ref> Ai mori pjesë në mbrojtjen e [[Gjenova|Gjenovës]] së rrethuar (megjithëse nuk e shikonte me sy të mirë luftën) ku u plagos pranë Forte Diamante. [[Skeda:David_-_Napoleon_crossing_the_Alps_-_Malmaison1.jpg|parapamje|Jacques-Louis David, ''[[Napoleon Bonaparti|Napoleoni]] duke kaluar Alpet'']] Ishte një periudhë aktiviteti intensiv edhe në nivel letrar; duke ndjekur radikalizmin politik të treguar në vitet e mëparshme në nivel publicistik dhe civil, Foscolo shkroi, mes korrikut dhe gushtit 1799, ''Discorso su la Italia'', një tekst që shpreh qartë shpresat e "patriotëve" italianë, të cilët, të bashkuar me neo-jakobinët prej përtej Alpeve, kërkonin shpalljen e "Atdheut në rrezik" në Francë (e refuzuar më 14 shtator nga Këshilli i Pesëqindëve). Ata ëndërronin, në fakt, se rënia e Drejtorisë dhe vendosja e një gjendjeje të jashtëzakonshme mund të favorizonin lindjen e një republike të pavarur italiane. ''Discorso'' u botua në tetor, kushtuar gjeneralit neo-jakobin Championnet, kur megjithatë iluzionet e Foscolos kishin rënë dhe grushti i shtetit bonapartist ishte i afërt. Më 27 nëntor ai ribotoi në Gjenova odën ''A Bonaparte liberatore,'' duke shtuar një parathënie në të cilën i bënte thirrje Napoleonit të mos ishte tiran dhe duke modifikuar strofën e tetë, për të pohuar me ndërgjegje të pastër idenë e unitetit të Italisë, trashëgimtares së Romës së lashtë . Pas Marengos (beteja u zhvillua më 14 qershor 1800) Foscolo vazhdoi të merrej me operacione ushtarake; sapo u kthye në Milano, ai u ribashkua vullnetarisht me Shtabin e Përgjithshëm, ku u emërua ndihmës kapiten. Nën komandën e Gjeneral Pino-s, ai luftoi kundër kryengritësve të Romagna-s, i ndihmuar nga Gjenerali austriak Sommariva, duke kontribuar në riokupimin francez. Popullsia iu nënshtrua kontributeve dhe kërkesave të mëdha, dhe gazeta milaneze ''Notizie politiche'' e mbajti Pinon përgjegjës për këtë. Foscolo më pas doli në mbrojtje të tij në ''Bolonjeze Monitore'', e cila botoi një nga raportet e tij më 7 tetor, duke prerë paragrafin e fundit - në të cilin ai shpreson për lindjen e një ushtrie kombëtare -, të shtuar në një shtojcë të të njëjtit numër pas protestave të autorit. Midis verës dhe vjeshtës së vitit 1800 ai kompozoi odën ''A Luigia Pallavicini caduta da cavallo'', kushtuar një fisnikeje gjenoveze e cila u plagos në fytyrë pasi ra nga kali i saj në shkëmbinjtë e Sestri Ponente . Pas fitores napoleonike, ai mori detyra të shumta ushtarake, të cilat e çuan në qytete të ndryshme italiane, përfshirë [[Firencia|Firencen]], ku u dashurua me Isabella Roncionin, tashmë të fejuar, e cila kontribuoi në frymëzimin, së bashku me Teresa Pikler, të personazhit të Terezës ''në Ortis''{{'}}<ref name="ReferenceA">{{Sfn|Pecchio|pp. 50-60}}.</ref> Në vitin 1801, Foscolo u kthye në Milano ku, në qershor, priti vëllanë e tij më të vogël, Giulio, të cilin ia kishte besuar nëna e tij dhe e nisi një karrierë ushtarake (Giulio përfundoi duke kryer vetëvrasje në [[Hungaria|Hungari]] në vitin 1838). Më 23 korrik, pasi ishte ankuar disa herë se nuk po merrte pagën e tij ushtarake rregullisht, ai i dërgoi një letër Ministrit në të cilën paraqiti dorëheqjen e tij, e cila megjithatë nuk u pranua. Në këmbim, ai mori pagën e ndihmëskapitenit, duke kaluar kështu në vitin 1802 në shërbim të Republikës Italiane, dhe nga viti 1805, pas [[Perandoria e Parë Franceze|shpalljes së Napoleonit perandor]] në vitin 1804, të Mbretërisë së Italisë, me detyrën e hartimit të një pjese të Kodit Ushtarak.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 68-70}}.</ref> === Aktiviteti i dendur letrar (1801-1804) === Vitet midis 1801 dhe 1804 ishin vite aktiviteti të dendur letrar, por edhe dhimbjeje të madhe për vdekjen e vëllait të tij Giovanni, i cili kishte vrarë veten në Venecia më 8 dhjetor 1801 me një plagë thike (para syve të nënës së tij, siç u tha më vonë, por pa ndonje prove) për të shmangur turpin e pamundësisë për të paguar një shumë të madhe të humbur në bixhoz, të cilën një nën-inspektor e kishte marrë nga arka e luftës për të.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 60-68}}.</ref> [[Skeda:Ugo_Foscolo2.jpg|parapamje|284x284px|Ugo Foscolo, versioni i dytë i portretit të Fabre]] <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> Të përshëndes o Zakinthos! Trimit antenorian, / strehës së fundit të Larëve të shenjtë të Idës / dhe të eterëve të mi, do t'u lë këngët dhe eshtrat e mia / ndërsa ty mendimin tim; sepse me devotshmëri nuk u flet këtyre Hyjneshave ai që harron atdheun. <small>(Ugo Foscolo, Le Grazie, Himni I, vargjet 108 - 111)</small><templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Megjithëse jam italian nga edukimi dhe prejardhja, dhe i vendosur që, çfarëdo që të ndodh, hiri im të mbetet nën rrënojat e Italisë e jo nën hijen e palmave të ndonjë toke tjetër më të lavdishme e të lumtur, unë, për sa kohë do të kem kujtesë për veten time nuk do të harroj kurrë se linda nga një nënë greke, se u mëkova nga një dado greke dhe se pashë rrezen e parë të diellit në Zakinthosin e kthjellët dhe të pyllëzuar, që ende jehon nga vargjet me të cilat Homeri dhe Teokriti e lavdëronin atë." <small>(Ugo Foscolo, Epistolario, Letra e 29 shtatorit 1808)</small> Në vitin 1802 ai botoi ''drejtuar Bonapartit'' me rastin e Komitetit të Lionit<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 68}}.</ref> dhe një përmbledhje [[Poezia lirike|poezish]] që përfshinte tetë sonete dhe odën ''për Luigia Pallavicini-n e rrëzuar nga kali i saj''. Data e kompozimit të tetë soneteve është e panjohur, por duhet të vendoset midis viteve 1798 dhe 1802. Midis tyre është ''Te nudrice alle muse, ospite e Dea'' (e vetmja në përmbledhje që ka një titull, ''Per la sentencia capitale proposta nel Gran Consiglio Cisalpino contro la lingua latina''), e frymëzuar nga propozimi i bërë Këshillit të Madh nga qytetari Giuseppe Lattanzi për të zëvendësuar mësimin e latinishtes me atë të frëngjishtes në shkolla.<ref name="ReferenceA">{{Sfn|Pecchio|pp. 50-60}}.</ref> Poema mund të jetë e vitit 1798, pasi propozimi daton që nga ai vit dhe më pas u refuzua në verë. Lidhur me stilin e ''soneteve'', [[Giosuè Carducci]] shkruan "Ashtu siç e kishte mbyllur adoleshencën e tij poetike me imitimin e tragjedisë alfieriane në ''Tieste'' dhe të këngëve alfieriane në odën për Bonapartin, ashtu edhe Ugo filloi të shfaqte flamurtarët e tij edhe në sonete".<ref>{{Cite book |title=Foscolo |publisher=Palumbo |year=1977 |page=125}}</ref> Midis viteve 1801 dhe 1802 ai rishikoi dhe përfundoi ''Ortis'', botuar nga Genio Tipografico në Milano. Në të njëjtin vit, 1802, ai kompozoi odën ''All'amica risanata'' për Antonietta Fagnani Arese, dashurinë e tij të re të zjarrtë; në 1803 ai botoi sonetet në versionin e tyre përfundimtar me shtimin e katër më të famshmeve (''Alla sera'', ''A Zacinto'', ''In morte del fratello Giovanni'', ''Alla Musa'', të cilat megjithatë morën një titull, si tetë sonetet e tjera, vetëm në 1848, në një botim të redaktuar nga Francesco Silvio Orlandini për Le Monnier) dhe odën ''All'amica risanata'' dhe ''To Luigia Pallavicini caduta da cavallo''.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 67-68; 83; 103-104}}.</ref> Botimi i prillit 1803, botuar në Milano nga Destefanis me titullin ''Poesie di Ugo Foscolo'' - dhe kushtuar nga autori poetit dhe tragjedianit të ardhshëm Giovanni Battista Niccolini - nuk përfshinte ende sonetin për vdekjen e vëllait të tij, botuar në gusht nga botuesi milanez Agnello Nobile së bashku me trembëdhjetë tekstet e tjera. Përkthimi - në hendekasillab të zbrazëta - dhe botimi i ''Chioma di Berenice të'' Catullus (nga ana tjetër një përkthim latin nga Callimachus) daton në të njëjtin vit, me shtimin e një himni për Graces, bërthamën e parë të poemës së ardhshme, të cilën ai ia atribuon poetit aleksandrian Phanocles, të shoqëruar nga katërmbëdhjetë ''Konsiderata'' dhe katër ''Diskurse'' të cilat përmbajnë tiparet kryesore të poetikës së tij neoklasike, të frymëzuara nga idetë e Winckelmann.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 110-128}}.</ref> Vepra u botua në nëntor në Milano nga Genio Tipografico dhe iu kushtua Niccolini-t. === Vitet në Francë (1804-1806) === Pasi vepra e Kalimakeanit u botua, Foscolo i shkroi më 25 nëntor 1803 Francesco Melzi d'Eril, nënkryetarit të Republikës Italiane: «Është koha që një i ri njëzet e pesë vjeç të braktisë përtacinë letrare» dhe iu kërkua të ribashkohej me ushtrinë e Napoleonit si «udhëheqës batalioni shtesë i Batalionit të Gardës që po niset për në Francë». Bëhej fjalë për t'u bashkuar me pushtimin e planifikuar të Anglisë, të cilin [[Napoleon Bonaparti|Napoleoni]] nuk do ta vinte në veprim më pas.<ref>{{Sfn|Terzoli|p. 52}}.</ref> Divizioni italian, gati për t'u nisur për [[Franca|në Francë]], komandohej nga gjenerali Domenico Pino, me të cilin Foscolo kishte shërbyer tashmë, duke e mbrojtur atë publikisht edhe në ''Monitore Italiano'' pas [[Lufta e Marengos|betejës së Marengos]]. Megjithatë, Foscolo nuk u pëlqye shumë nga [[Joachim Murat|Gioacchino Murat]], i cili e pa veten të shënjestruar në Oracionin {{'}} ''drejtuar Bonapartit për Kongresin e Lionit'' (1802), kështu që ai u rekrutua vetëm në qershorin pasardhës dhe vetëm si një kapiten shtesë këmbësorie, i caktuar në komandën e depove të Valenciennes, ku ishin të stacionuar francezët. Pas një vizite të shkurtër në [[Parisi|Paris]], ku Ferdinando Marescalchi, Ministër i Marrëdhënieve me Jashtë i Republikës Italiane, thotë se ishte i pranishëm më 10 korrik 1804, ai mbërriti në Valenciennes. Ai jetoi në Francë dhe në veri të Francës deri në vitin 1806; iu desh t'i përkushtohej furnizimeve, gjë që e përjashtonte nga luftimet; ai u vu gjithashtu në krye të ruajtjes së një grupi refugjatësh anglezë, të cilët shiheshin me dyshim nga Napoleoni. Në Valenciennes ai takoi një angleze të re (tek e cila shkoi për të mësuar gjuhën në dritën e pushtimit të ishullit, i cili nuk ndodhi kurrë) Lady Fanny Emerytt Hamilton, e quajtur edhe Sophia prej tij, me të cilën pati një vajzë në vitin 1805, Mary, të cilën ai gjithmonë e quante Floriana, dhe për të cilën nuk ishte në dijeni për një kohë të gjatë; ai e pa përsëri pas shumë vitesh në [[Anglia|Angli]] dhe ajo ishte ngushëllimi i viteve të tij të fundit. Disa kritikë kanë vënë në dyshim prejardhjen e vërtetë të gruas së re, duke pohuar se ajo ishte vajza e Lord Hamiltonit, burrit të Fanny-t, dhe iu besua Foscolos si vajzë e adoptuar nga gjyshja e saj nga nëna, Mary Walker Emerytt, pas vdekjes së prindërve të saj (nga ana tjetër, ka pasur edhe disa hipoteza mbi emrin e fisnikes).<ref>{{Cite web |title=Foscolo segreto |url=http://www.adnkronos.com/Archivio/AdnAgenzia/1999/03/23/Cultura/POETI-FOSCOLO-SEGRETO---FLORIANA-UNA-NINFETTA-PER-FIGLIA_142100.php}}</ref> Gjatë një viti e gjysmë që kaloi në Francë, Foscolo ishte gjithashtu në Calais, [[Lille]] dhe Boulogne-sur-Mer, ku e thërrisnin detyrat e tij të ndryshme ushtarake. Më 20 mars 1805 ai u bë "shef batalioni i trupave italiane". Pavarësisht udhëtimeve të tij të vazhdueshme për arsye pune, Foscolo arriti të vazhdonte aktivitetin ''[[Iliada|e tij letrar me disa ese përkthimi nga Iliada]]'' {{'}} me letrën në vargje të zbrazëta drejtuar Montit, ''Se fra' pochi mortali a cui nel anni'', dhe me përkthimin e ''Udhëtimit Sentimental'' të Sterne-s, i cili do ta çonte atë në shkrimin, në vitin 1812, të gjashtëmbëdhjetë kapitujve të shkurtër të shkruar në një [[Proza|prozë]] [[Ironia|ironike-]] aluzive të ''Notizia intorno a Didimo Chierico''.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 99-102}}.</ref> Më 15 janar 1806, nga Boulogne-sur-Mer, ai i kërkoi «Gjeneralit të Divizionit Teulié» (domethënë Pietro Teulié ) «një leje me pagë të plotë për katër muaj», për të parë familjen e tij përsëri pas një dekade dhe për «interesa personale». Leja iu dha dhe Foscolo u largua nga Franca në fillim të pranverës pas një udhëtimi të ri nëpër Paris. Me këtë rast, ai takoi [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonin]], i cili atëherë jetonte në kryeqytetin francez me nënën e tij Giulia Beccaria. Edhe pse ishte vetëm shtatë vjet më i ri, Manzoni kishte filluar kohët e fundit aktivitetin e tij letrar, duke marrë frymëzim, ndër të tjera, nga vetë Foscolo (si dhe nga Alfieri, Parini, Monti dhe autorë të tjerë, italianë dhe të huaj), dhe sapo kishte kompozuar poemën ''In morte di Carlo Imbonati''. Romancieri i ardhshëm ishte i ftohtë ndaj tij. === Venecia, Breshia dhe Universiteti i Pavias (1806-1809) === [[Skeda:Foscolo_-_Dei_sepolcri,_1809_-_6059669_TO0E070314_00003.jpg|parapamje|Ballina e ''Varreve'']] Mes prillit dhe majit 1806 ai ishte në [[Venediku|Venecia]], ku e pa përsëri familjen e tij pas mërgimit të gjatë, dhe më pas, në qershor, takoi Isabella Teotochi Albrizzi, e cila e priti në vilën e saj në fshatin përreth [[Treviso|Trevizos]]. Gjithashtu në qershor ai takoi Cesarottin në [[Padova]] dhe Ippolito Pindemonten në [[Verona]], nga bisedat e të cilëve lindi ideja fillestare për poemën ''Dei sepolcri.'' Korrespondenca e Foscolos dëshmon se poeti e kaloi verën i angazhuar në misione ushtarake: për këtë qëllim ai ishte në Valtellina, në [[Mantova|Mantua]] dhe Verona, përsëri në Valtellina dhe në zonën e Bergamos.<ref name="Granese128" /> Ai ishte gjithashtu në Milano në raste të ndryshme, nga ku më 6 shtator i shkroi mikut të tij Teotochi: «Kur Franceschinis më dha letrën tënde, u nisa për në male dhe liqene; u ktheva, ai ishte në lëvizje për ''në Terraglio'' [ku Teotochi shpesh qëndronte në vilën pak jashtë Trevizos]; Unë tashmë kisha një ''Epistil mbi varret'' për t’u shtypur me kujdes – ndoshta jo i bukur; jo elegant, por të cilin me siguri do t’jua kisha recituar me gjithë zjarrin e shpirtit tim, dhe të cilin ju, zonjë e sjellshme, do ta kishit dëgjuar ndoshta me lot në sy». Poema ''Dei sepolcri'' u shkrua midis gushtit 1806 dhe prillit 1807 dhe u botua atë vit në [[Bresha|Brescia]] nga botuesi Niccolò Bettoni. Në kohën kur Foscolo po përgatitej të botonte veprën, ai ishte mysafir i Konteshës Marzia Martinengo, të dashurës së tij, në Palazzo Martinengo Cesaresco Novarino në qendër të qytetit.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 131-135}}.</ref> I iniciuar në [[Masoneria e Lirë|Masonerinë e Lirë]] më 25 maj 1804 në Lozhën "Ermione" të Milanos, midis viteve 1806 dhe 1807 ai hyri në Lozhën Mbretërore Amalia Augusta të Breshias, e njëjta lozhë si Vincenzo Monti.<ref>{{Cite web|http://www.loggiagaribaldi1436.it/2019/11/10/ugo-foscolo-poeta-massone/Giorgio|Nicoletti, "Ugo Foscolo poeta massone"}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 febbraio 2018 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml}}</ref> Në të njëjtën kohë me ''Sepolcri-n'', Foscolo ndërmori përkthimin e librit të parë ''të Iliadës'' {{'}} duke arritur një marrëveshje me Montin që ai të botohej së bashku me versionin e tij të librit të parë. Në prill të vitit 1807, Bettoni botoi {{'}} ''në përkthim të Iliadës së Homerit'' në Brescia; kushtimi për Montin u pasua nga një ''Intendimento nga përkthyesi'', teksti i Foscolos (me versionin në prozë të Cesarotit - tashmë të botuar në vitin 1786 - përballë), teksti i Montit dhe tre konsiderata, secila nga një prej tre përkthyesve; teksti i Foscolos titullohej ''Mbi përkthimin e shenjës së Jupiterit'' dhe ishte kritike ndaj versioneve kryesore të mëparshme iliadike, duke analizuar se si ato kishin raportuar vargjet 528-530 të librit të parë dhe duke sugjeruar se si ato mund të kishin qenë më afër origjinalit, në përputhje me kërkesën e besnikërisë absolute të shprehur ''në Intendimento.''<ref>F. Longoni, ''Scheda introduttiva'' a ''Esperimento di traduzione della Iliade di Omero'', in U. Foscolo, ''Opere. Poesie e tragedie'', vol. I., Torino, Einaudi-Gallimard, 1994, pp. 545-547; {{Sfn|Terzoli|pp. 74-77}}; il Cesarotti non ebbe alcun ruolo nella vicenda editoriale dell{{'}}''Esperimento''. Nell'edizione citata l{{'}}''Intendimento'' e ''Su la traduzione del cenno di Giove'' si leggono rispettivamente alle pp. 57-59 e 103-111.</ref> Me një kërkim obsesiv për korrespondencën semantike dhe formale midis tekstit grek dhe reduktimit italian - për aq sa ia lejonte diversiteti i gjuhëve dhe kulturave -, Foscolo vazhdoi të përkthente poemën homerike; ai përfundoi shtatë librat e parë, e la punën në librin e tetë, nëntë, dhjetë dhe njëzet kryesisht të papërfunduar, por botoi vetëm të tretin në Antologjinë e Giovan Pietro Vieusseux (tetor 1821).<ref>{{Sfn|Terzoli|pp. 76-78}}.</ref> Udhëheqësi i batalionit<ref>{{Cite book |title=Ultime lettere di Jacopo Ortis |isbn=88-17-12041-3 |edition=Edizione del 1992 (undicesima) |page=7}}</ref> Ugo Foscolo, për të fituar favorin e Gjeneral Augusto Caffarelli- t, ndihmësit të Napoleonit dhe Ministrit të Luftës së Mbretërisë së Italisë, redaktoi një botim të veprave të Raimondo Montecuccoli-t, me një parathënie të pasur mbi artin e luftës. Vepra është gjithashtu pjesë e një polemike me Madame de Staël mbi qëndrimin ushtarak të italianëve.<ref>{{Cite web |title=150 anni unità d'italia |url=http://www.150anni.it/webi/index.php?s=25&wid=44}}</ref> I liruar nga detyrat e tij ushtarake nga ndërhyrja e Caffarellit, Foscolo aplikoi për katedrën e [[Retorika|Elokuencës]] në Universitetin e Pavias, e cila ishte lënë bosh (katedra më parë ishte mbajtur nga Vincenzo Monti dhe Luigi Cerretti). Pasi e mori atë ''me famë të qartë'' (18 mars 1808) falë interesit të Luigi Arborio Gattinara di Breme, Ministrit të Brendshëm të Mbretërisë së Italisë, ai mbërriti në qytet më 1 dhjetor të të njëjtit vit. Këtu, më 22 janar 1809, ai mbajti fjalimin e tij të famshëm inaugurues, ''Dell'origine e dell'officio della letteratura'', në prani të [[Alessandro Volta|Alessandro Voltës]] dhe Vincenzo Montit<ref name="pavia">{{Cite web |title=Il prof Ugo Foscolo 210 anni dopo. Ecco le tracce a Pavia del grande poeta. La Provincia Pavese, 22 dicembre 2018 |url=https://ricerca.gelocal.it/laprovinciapavese/archivio/laprovinciapavese/2018/12/22/pavia-il-prof-ugo-foscolo-210-anni-dopo-ecco-le-tracce-a-pavia-del-grande-poeta-23.html}}</ref> . Megjithatë, Foscolo mbajti disa leksione (të fundit më 15 qershor 1809), pasi pozicioni u shtyp shpejt nga Napoleoni, i cili ishte bërë dyshues ndaj çdo mendimi të lirë.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 150-153}}.</ref> Në Pavia, Foscolo jetoi në Palazzo Cornazzani në shoqërinë e mikut të tij Giulio Gabrielli di Montevecchio<ref name="pavia" /><ref>{{Cite web |title=Alberto Polverari. Monteporzio e Castelvecchio nella storia. Quaderni del Consiglio regionale delle Marche. Anno XIX - N.150 - luglio 2014 |url=https://www.consiglio.marche.it/informazione_e_comunicazione/pubblicazioni/quaderni/pdf/150.pdf}}</ref>, duke mobiluar dhomat në një mënyrë luksoze dhe duke punësuar disa shërbëtorë; çuditërisht, [[Ada Negri]] dhe [[Albert Ajnshtajni]] jetuan gjithashtu në të njëjtën ndërtesë<ref>{{Cite web |title=Casa di Ugo Foscolo |url=http://www.visitpavia.com/it/poi/95 |access-date=1 qershor 2026 |archive-date=1 prill 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401162400/http://www.visitpavia.com/it/poi/95 |url-status=dead }}</ref>. === Kthimi në Milano dhe vështirësitë (1809-1812) === Pasi u kthye në Milano për herë të tretë, për Foscolon filloi një periudhë e vështirë ekonomike, e cila u bë edhe më e hidhur nga kontrastet me figurat letrare të regjimit, të cilat nuk i kursyen polemikat dhe insinuatat keqdashëse. Prishja e marredhenies me Montin (1810) u përkeqësua nga dështimi i tragjedisë ''Ajace'', e shfaqur në La Scala më 9 dhjetor 1811, e cila nuk pati sukses dhe u ndalua gjithashtu nga censura për aludimet anti-franceze që përmbante.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 153-161}}.</ref> === Qëndrimi paqësor dhe produktiv në Bellosguardo (1812-1813) ===   [[Skeda:Andrea_Appiani_Ritratto_di_Ugo_Foscolo_Pinacoteca_di_Brera_1801-1802.jpg|parapamje|Andrea Appiani, ''Ugo Foscolo'' (1801-1802)]] Pasi u largua nga Milano më 12 gusht 1812, poeti u zhvendos në Firence, pasi u ndal në Piacenza, [[Parma]] dhe [[Bolonja|Bolonjë]], qyteti ku takoi miken e tij Cornelia Rossi Martinetti. Më 17 ai mbërriti në Hotel delle Quattro Nazioni, ku qëndroi për disa muaj, duke filluar hartimin e himnit ''Alle Grazie'', i cili fillimisht mori formë në të ashtuquajturin ''draft të parë të Himnit'', pastaj, përmes zgjerimeve dhe ripërpunimeve, në ''draftin e dytë'', dhe ishte i destinuar të merrte formë në një poemë trepalëshe në prill 1813. Pasi la banesën e tij të parë, Foscolo u vendos për një periudhë të shkurtër në Casa Prezziner, në Borgo Ognissanti, dhe më pas u zhvendos në vilën e Bellosguardo-s, ku kaloi, deri në vitin 1813, një periudhë dashurie të forta, kënaqësish tokësore dhe pune krijuese.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 161-169}}.</ref> Në fakt, ai fitoi dashurinë e sienezes Quirina Mocenni Magiotti, frekuentoi sallonin e Konteshës së Albany-t, mikeshës së Alfierit, punoi, siç u përmend, mbi poemën me temë mitologjike, shkroi tragjedinë ''Ricciarda'', e interpretuar në qytet në vitin 1813, rifilloi përkthimin e ''Viaggio sentimentale'', të botuar po atë vit dhe të shoqëruar nga ''Notizia intorno a Didimo Chierico'', si dhe përktheu këngë të tjera ''[[Iliada|të Iliadës]]'' {{'}}<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 170 e segg.}}</ref> === Mërgimi i fundit nga Italia (1813-1827) === ==== Largimi nga Milano dhe mërgimi në Zvicër (1813-1816) ==== Pas disfatës së Napoleon Bonapartit në Betejën e Leipzigut, në tetor 1813, dhe abdikimit të tij në 1814, Foscolo u kthye për të jetuar në Milano për herë të katërt, duke rifituar gradën e tij në ushtri dhe duke bërë një përpjekje të dëshpëruar për të mbledhur burra të gatshëm të sakrifikoheshin për qytetin, por mbërritja e austriakëve në qytet ia shkatërroi besimin në një Itali të pavarur në të ardhmen. Pavarësisht besnikërisë së tij ndaj nënmbretit Eugene de Beauharnais (vitin pasardhës do të ketë përpjekjen e fundit të pro-Napoleonëve me shpalljen e Riminit nga mbreti i Napolit [[Joachim Murat|Gioacchino Murat]]), shpresa e fundit e të ashtuquajturës "parti franceze", në fund ai vendosi të mos i kundërshtonte fitimtarët me armë.<ref>{{Cite web |title=L. Armaroli, C. Verri, ''La rivoluzione di Milano del 1814'' |url=https://www.gutenberg.org/files/36212/36212-h/36212-h.htm}}</ref> Ai pati një moment hezitimi, kur guvernatori austriak, Feldmarshal Bellegarde, i ofroi atij të bashkëpunonte me qeverinë e re, duke drejtuar një revistë letrare, "Biblioteca italiana" e ardhshme. Foskolo pranoi dhe hartoi programin e revistës, por ishte i detyruar të bënte një betim ndaj regjimit të ri, kështu që natën para se të bënte betimin (31 mars 1815) ai u largua nga Italia për një mërgim vullnetar dhe përfundimtar, ndërsa Napoleoni u përpoq të ndërmerrte sipërmarrjen e tij të fundit në [[Perandoria e Parë Franceze|Francë]], "[[Njëqind Ditët|njëqind ditët]]". Kështu Foscolo do të kujtojë, dhjetë vjet më vonë, arratisjen e papritur:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Riparlai al Consigliere Schoeffer, ottimo uomo che amministrava le faccende della finanza, e lo tentai se v'era modo ch'io mi partissi liberamente con un passaporto, e prometterei da gentiluomo di non ingerirmi in cose politiche, ma ch'io non vorrei giurare fedeltà militare. Pur udendomi rispondere che dove un solo fosse privilegiato, io godrei dell'immunità, ma che giurare dovevano tutti a ogni modo - mi avventurai sul far della notte all'esilio perpetuo, e a mezzodì del giorno vegnente, mentre gli altri, circondati da' battaglioni di Ungheri, proferivano il giuramento, mi veniva fatto di toccare i confini degli Svizzeri|''Lettera apologetica''<ref>U. Foscolo, ''Prose politiche e apologetiche (1817-1827)'', in ''Edizione Nazionale delle Opere di Ugo Foscolo'', cit., 1964, vol. XIII, parte II, pp. 201-202.</ref>}}Duke u larguar praktikisht pa sende personale dhe pa mantel, poeti u strehua në Hottingen (në atë kohë një bashki autonome, e përfshirë në fund të shekullit në qytetin e [[Zyrihu|Cyrihut]]), në [[Zvicra|Zvicër]], ai mori pseudonimet Lorenzo Aldighieri (më vonë Alderani, si miku i Jacopo Ortis) dhe, në një nivel letrar, Didimo Chierico.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 189-195}}.</ref> Pavarësisht bredhjeve të tij të shumta në Zvicër, për t'i shpëtuar kontrolleve të policisë austriake, ai arriti të shtypte në [[Zyrihu|Cyrih]], në vitin 1816, ''"'' ''Gjurmët e historisë së sonetit italian"'', broshurën satirike kundër letrarëve milanezë ''Didimi clerici prophetae minimi Hypercalypseos liber singularis'' ( {{'}} ), botimin e tretë të {{'}} dhe të shkruante "''Diskurset pasionante mbi skllavërinë e Italisë",'' ''të'' botuara pas vdekjes.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 189-200}}.</ref> ==== Vitet e fundit të jetës së tij në Londër (1816-1827) ==== <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Di vizi ricco e di virtù, do lode / Alla ragion, ma corro ove al cor piace: / Morte sol mi darà fama e riposo.|''Solcata ho fronte, occhi incavati intenti'', 1803}}Ndërkohë, Austria këmbënguli të kërkonte ekstradimin e tij, por Foscolo gjeti një aleat të çmuar te ambasadori britanik në [[Berna|Bernë]], i cili i lëshoi një pasaportë për [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britaninë e Madhe]], nëpërmjet ndihmës së William Stewart Rose, të ''përkushtuarit të Hypercalisse'' {{'}} Dokumenti iu dha atij para së gjithash sepse ai ishte vendas i [[Zakintosi|Zantesë]], e cila ishte bërë [[Protektorati|protektorat]] britanik pas [[Kongresi i Vjenës|Kongresit të Vjenës]] në 1815. Prandaj, ai mundi të largohej falë parave që kishte marrë nga shitja e librave të tij në Milano dhe me ato që i kishte siguruar vëllai i tij Giulio, në atë kohë në Hungari me ushtrinë austriake, së cilës i ishte bashkuar.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 201}}.</ref> Nëpërmjet Gjermanisë dhe Holandës, më 12 shtator 1816, poeti mbërriti në [[Londra|Londër]], ku kaloi njëmbëdhjetë vitet e fundit të jetës së tij mes vështirësive të konsiderueshme ekonomike dhe morale. Sapo mbërriti në qytet, ai ra në kontakt me shumë intelektualë anglezë, duke u futur në rrethin kulturor të Holland House. Ai u bë mik me John Murray, botuesin i cili në prill 1817 botoi versionin e katërt dhe të fundit të ''Ultime lettere di Jacopo Ortis'' (vepra përkon në thelb me atë të Cyrihut të vitit të kaluar), të shoqëruar nga një ''Notizia'' e shkurtër dhe një përzgjedhje kapitujsh nga përkthimi i ''Viaggio sentimentale'' të Stern. Ditët e para të mërgimit të tij në Angli ishin mjaft të lumtura per te, ndikimi i parë madje ishte entuziast. Miqësitë e reja dhe fama që gëzonte jashtë shtetit e habitën poetin: «që nga momenti që arrita në Angli, isha i lumtur në çdo mënyrë [...]. Këtu për herë të parë kuptova se nuk jam aspak i panjohur për njerëzit e vdekshëm; dhe e shoh veten të mirëpritur si një njeri që ka gëzuar një famë të shkëlqyer dhe të patëmetë për një shekull», i shkroi ai mikeshës së tij Quirina Mocenni Magiotti një javë pas mbërritjes së tij. Në vitin 1817, nëna e tij vdiq në Venedik (28 prill) dhe Foscolo u mor kryesisht me situatën e Ishujve Jonianë, duke shkruar tre artikuj, ''Stato politico delle Isole Inie'', ''Mémoires sur l'éducation publique aux Isles Ioniennes'' dhe ''Come ottenere modifica alla Costituzione delle Isole Ionienne''. Ai gjithashtu mendoi të ndiqte kushëririn e tij Dionisio Bulzo në Greqi, i cili, pasi kishte mbërritur në Angli si "anëtar i një delegacioni nga Republika Joniane, kishte detyrën t'ia paraqiste Kushtetutën e saj të re Regjentit". Megjithatë, ai ra nga kali në korrik dhe nuk mundi të largohej. Gjatë periudhës së tij në Londër, Foscolo iu përkushtua kryesisht aktivitetit editorial dhe gazetaresk dhe u përfshi në studimin historiko-kritik të disa momenteve, teksteve dhe personazheve të [[Letërsia Italiane e Rilindjes|letërsisë italiane]], veçanërisht [[Dante Aligieri|Dantes]], [[Françesko Petrarka|Petrarkës]] dhe [[Xhovani Bokaço|Bokaços]].<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 202-205}}.</ref> Që nga këto vite, përveç ''Ortis-it'' të katërt, datojnë ese të reja mbi përkthimet homerike, përpunimi i ''Le Grazie'' dhe ''Lettere scritto d'Inghilterra'' e papërfunduar (1816-18), një pjesë e së cilës u botua pas vdekjes me titullin il ''Gazzettino del bel mondo'', ''Lettera apologetica'' e paplotë, e gjetur nga [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] dhe e botuar nga vetë Foscolo pas vdekjes së tij, e famshmja ''Ese mbi Petrarkën'' (1821, botimi i 2-të 1823), ''Discorso storico sul testo del Decamerone'' (1825) dhe ''Discorso sul testo della Commedia di Dante'' (1826). Përveç kësaj, kishte rreth tridhjetë ese kritike, të shkruara për t'u përkthyer në anglisht dhe për t'u botuar në revistat periodike britanike<ref>[http://air.unimi.it/bitstream/2434/46730/1/Paolo_Borsa_-_Per_l%27edizione_del_Foscolo_inglese.pdf Paolo Borsa, ''Per l'edizione del Foscolo "inglese"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528010208/http://air.unimi.it/bitstream/2434/46730/1/Paolo_Borsa_-_Per_l%27edizione_del_Foscolo_inglese.pdf|date=28 maggio 2014}}, in ''Prassi ecdotiche. Esperienze editoriali su testi manoscritti e testi a stampa'', a c. di A. Cadioli e P. Chiesa, Milano, Cisalpino, 2008, pp. 299-335.</ref>, midis të cilave spikasin seria ''Epoche della lingua italiana''<ref>Cfr. [http://air.unimi.it/bitstream/2434/224900/2/Borsa_-_Appunti_edizione_Epoche_lingua_italiana_Foscolo.pdf P. Borsa, ''Appunti per l'edizione delle 'Epoche della lingua italiana' di Ugo Foscolo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715052441/http://air.unimi.it/bitstream/2434/224900/2/Borsa_-_Appunti_edizione_Epoche_lingua_italiana_Foscolo.pdf|date=15 luglio 2014}}, in "Studi italiani", 47-48, 1-2 (2013), pp. 123-149 [ISSN 1121-0621 - ISSN 1724-1596].</ref> dhe artikulli i njohur me titullin italian ''Antiquarj e Critici'' (1826) . Foscolo u mirëprit në qarqet liberale dhe fillimisht fitoi para të mira nga aktivitetet e tij.<ref name="Corriere">{{Cite web |title=Che latin lover quello Jacopo Ortis |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/agosto/27/Che_latin_lover_quello_Jacopo_co_0_030827077.shtml}}</ref> [[Skeda:Ugo_Foscolo_Memorial_St_Nicholas_Churchyard_Chiswick_from_end.JPG|majtas|parapamje|Memoriali i Foscolos në Londër, varri i poetit nga viti 1827 deri në vitin 1871]] Shpejt, stili i tij i jetesës tepër fisnike, një karakter i vështirë, i cili i largoi shumë simpati prej tij, dhe disa spekulime të pamatura në biznes (si ndërtimi i një vile të madhe për të jetuar, e cila u konfiskua më vonë), e çuan poetin në rrënim financiar, aq sa u burgos për një kohë të shkurtër për borxhe në vitin 1824. Pasi u lirua nga burgu, ai u detyrua të mbijetonte në lagjet më të varfra të Londrës, shpesh duke u fshehur nën një emër të rremë (Lord Emerytt, nga emri i vajzës së tij) për t'i shpëtuar kreditorëve të tij.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 201-220; 232}}.</ref> Ndërkohë, ai kishte gjetur vajzën e tij (ose ndoshta vajzën e adoptuar) Floriana, e cila e ndihmoi me përkushtim gjatë viteve të tij të fundit, dhe për të cilën ai ishte caktuar kujdestare ligjore nga gjyshja e saj Lady Walker. Në Londër, Foscolo i bëri gjithashtu një propozim martese nëntëmbëdhjetëvjeçares Caroline Russell, vajzës së një magjistrati të rëndësishëm, e cila refuzoi pas shumë këmbënguljesh nga shkrimtari, i cili vite më parë shpesh e kishte shmangur martesën, duke frekuentuar përgjithësisht gra fisnike tashmë të martuara.<ref>[http://www.diras.unige.it/Adi%202010/De%20Liso%20Daniela.pdf Foscolo tra lettere d'amore e l'Ortis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201235914/http://www.diras.unige.it/Adi%202010/De%20Liso%20Daniela.pdf|date=1º febbraio 2014}} pag. 7</ref> Për shkak të jetës së tij të kushtueshme, ai përdori edhe trashëgiminë prej 3000 paundësh që Walker i la mbesës së saj, kështu që të dyve iu desh të shpërnguleshin në lagje të varfra dhe të pashëndetshme, ku poeti u sëmur nga një sëmundje e frymëmarrjes, ndoshta [[Tuberkulozi|tuberkuloz]].<ref name="Corriere"/><ref>{{Cite web |title=Old Chiswick Cemetery; dove Foscolo trovò sepoltura |url=http://www.nuok.it/lannon/old-chiwsick-cemetry-dove-foscolo-trovo-sepoltura/}}</ref> Në vitin 1825 ai u bë mësues i italishtes në një institut vajzash dhe vitin pasardhës aplikoi për katedrën e italishtes në Universitetin e sapokrijuar të Londrës.<ref name="Londra">[http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/foscolo/a23.html Gli ultimi anni di Foscolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130422034609/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/foscolo/a23.html#|date=22 aprile 2013}}.</ref> ==== Vdekja dhe pasardhësit ==== I varfër dhe i dobët, ai u diagnostikua me sëmundje të mëlçisë, ndoshta rezultat i tuberkulozit miliar<ref name="Londra"/>, gjë që ia përkeqësoi më tej kushtet e jetesës; prandaj ai vendosi të transferohej në periferinë e vogël të Londrës, Turnham Green, ku u sëmur nga hidropizia pulmonare, faza e fundit e sëmundjes, dhe u operua dy herë më kot nga mjeku italian që po e ndihmonte.<ref>{{Cite web |title=Eugenio Donadoni, ''Vita di Ugo Foscolo'' |url=http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm |access-date=1 qershor 2026 |archive-date=22 tetor 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022040342/http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm |url-status=dead }}</ref> Ugo Foscolo vdiq më në fund më 10 shtator 1827 në moshën dyzet e nëntë vjeç; vajza e tij, e cila u kujdes për të deri në fund, vdiq rreth dy vjet më vonë në moshën vetëm 24 vjeç.<ref name="Corriere"/> Ai u varros në Varrezat e Chiswick, me shpenzimet e bankierit [[Kuakerët|kuaker]] Gurney, mikut të tij<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 240}}.</ref> . Në varrin e tij, dy monedha bakri u vendosën mbi sytë e tij, sipas një rituali të lashtë grek. Varri, i restauruar së fundmi, ka të gdhendur gabimisht moshën pesëdhjetë vjeç. Hiri i tij, në vitin 1871, u transferua në Bazilikën e Santa Croce në [[Firencia|Firence]], një tempull i atyre ''lavdive italiane'' që ai vetë i kishte festuar në poemën ''Dei sepolcri'', me vargjet "Por më i bekuar që në një tempull mblidheni / Ju ruani lavditë italiane, ndoshta unike / Që nga Alpet e ndaluara dhe alternimi / i Plotfuqishëm i fatit njerëzor / Ju pushtojnë armët dhe pasuritë dhe altarët / Dhe atdheun dhe, përveç kujtesës, gjithçka". . Eshtrat e Foscolos u kthyen kështu në atdheun e tij, siç kishte dëshiruar ai, me një festë të madhe të dëshiruar nga [[Mbretëria e Italisë|Mbretëria e re e Italisë]].<ref>{{Cite web |title=L'arduo viaggio delle ceneri di Foscolo |url=http://ricerca.gelocal.it/trentinocorrierealpi/archivio/trentinocorrierealpi/2010/12/07/AT6PO_AT604.html}}</ref> Sipër varrit, në këmbët e statujës së bërë nga Antonio Berti, e cila e portretizon atë, qeveria fashiste vendosi një pllakë në vitin 1939 për të festuar vlerën e tij, e cila thotë: "Eshtrat e Ugo Foscolos, i cili vdiq në Londër më 10 shtator 1939, i varrosur në varrezat e Chiswick, i kthyer nga Anglia në qershor 1939 dhe i vendosur në këtë tempull, të cilin poezia e Sepolcri-t e kishte shenjtëruar në kujtim të burrave të mëdhenj të Italisë, më në fund gjejnë, me vullnetin e qeverisë fashiste dhe të bashkisë së Firences, prehjen e denjë të dëshiruar. XXVII Prill 1939<ref>{{Cite web |last=Francesca |date=29 ottobre 2017 |title=Santa Croce a Firenze: Chi è sepolto nella Basilica |url=https://www.chicksandtrips.net/chi-e-sepolto-in-santa-croce/ |language=it}}</ref>". [[Skeda:Santa_Croce_Foscolo.jpg|parapamje|240x240px|Monumenti i funeralit në Santa Croce]] Ndërsa madhështia e poetit mbetet e pandryshuar, sipas studiueses irlandeze Lucy Riall lavdia e madhe e Foscolos nga [[Mbretëria e Italisë|qeveria e re italiane]] ishte pjesë e krijimit të një ''panteoni'' heronjsh laikë (që më vonë do të pasohej nga festimet e figurave si [[Xhuzepe Garibaldi|Garibaldi]]) siç shpresonte vetë poeti në ''Sepolcri'', për [[Feja civile|fenë civile]] të Italisë së re në kontrast me Kishën mbi çështjen romake.<ref name="riall" /> Gjithashtu kemi një ''koleksion shumë të pasur letrash'' nga Foscolo, një dokument shumë i rëndësishëm i jetës së tij të trazuar, që parashikon (si ai i bashkëkohësve të tjerë) figurën e {{'}} ''[[Lord Bajroni|romantik]]'' si [[Lord Bajroni|Byron]] dhe Shelley (të cilët vdiqën para tij, edhe pse i përkisnin brezit pasardhës); figura e Foscolo-s shpesh identifikohej me atë të personazhit të tij, Jacopo Ortis, me tipare sigurisht autobiografike në personazhin e tij.<ref>Introduzione a Ugo Foscolo, ''Le grandi opere'', a cura di Giuseppe Leonelli, Newton Compton, 2013, [https://books.google.it/books?id=yVkiAgAAQBAJ&pg=PT15&dq=foscolo+e+ortis+alter+ego&hl=it&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMIlPSC_snExwIVAS4UCh0ZCw2M#v=onepage&q=foscolo%20e%20ortis%20alter%20ego&f=false estratto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234907/https://books.google.it/books?id=yVkiAgAAQBAJ&pg=PT15&dq=foscolo+e+ortis+alter+ego&hl=it&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMIlPSC_snExwIVAS4UCh0ZCw2M#v=onepage&q=foscolo%20e%20ortis%20alter%20ego&f=false|date=4 marzo 2016}}</ref> Gjithashtu për këtë arsye, ashtu si Alfieri dhe [[Dante Aligieri|Dante]], Foscolo u konsiderua gjatë [[Bashkimi i Italisë|Risorgimentos]] si një lloj "[[profeti]]" i atdheut italian dhe [[Liria|lirisë]] së tij, veçanërisht falë admirimit për idetë e tij politike të ushqyera nga [[Giuseppe Mazzini]]. Foscolo, njeriu i letrave, do të frymëzonte shumë shkrimtarë dhe poetë, si [[Xhakomo Leopardi|Giacomo Leopardi]], [[Alessandro Manzoni]], Mario Rapisardi dhe [[Giosuè Carducci]]. == Mendimi dhe poetika == <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|L'armonia / vince di mille secoli il silenzio|Ugo Foscolo, ''Dei Sepolcri'', vv. 233-234}}Foscolo iu përmbajt fort teorive të [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] me natyrë [[Materializmi|materialiste]] dhe mekaniste (në veçanti materializmit të [[Thomas Hobbes]], [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Paul Henri Thiry d'Holbach]], [[Denis Diderot|Diderot]] dhe Helvétius, dhe sensualizmit të Condillac). Këto teori, nga njëra anë, përmbanin elementë qetësues pasi distanconin [[Besëtytnia|supersticionet]], por nga ana tjetër i shkaktonin ankth përballë "asgjësë së përjetshme", harresës që mbështjell njeriun pas vdekjes. Foscolo, në fakt, mund të përkufizohet si [[Ateizmi|ateist]] dhe [[Racionalizmi|racionalist]], por jo si jofetar. Tek ai, [[pesimizmi]] dhe ankthi i përjetësisë nxiten, duke i dhënë një ton dramatik poezisë dhe prozës. Frymëzime të tjera të mëdha, modele të jetës dhe letërsisë, ishin për të Giuseppe Parini dhe Vittorio Alfieri, si dhe [[Zhan Zhak Ruso|Jean-Jacques Rousseau]] dhe [[Johan Volfgang von Gëte|Goethe]].<ref>{{Cite web|title=Foscolo|url=http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=1 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201194530/http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf|url-status=dead}}</ref> Duke dashur të rikuperonte disa vlera shpirtërore që nuk ishin plotësisht në kundërshtim me arsyen, ai preferoi të besonte në "fenë e tij personale të iluzioneve", ndryshe nga [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] për shembull. Foscolo festonte ato vlera të pamposhtura tek njeriu, të cilat sipas tij ishin atdheu ([[Italia]], por edhe [[Zakintosi|Zanteja]]) - një familje e madhe që garanton "siguri për altarët, për fushat, për varrimin" - [[dashuria]], poezia, [[liria]], [[bukuria]], arti, kënaqësia e jetës dhe mbi të gjitha veprat fisnike, të cilat e bëjnë dikë të denjë për t'u kujtuar. Varri merret si simbol i kësaj filozofie e cila, nga një lidhje dashurie, një simbol i qytetërimit dhe një shembull për bashkatdhetarët (koncepte të dashura për njerëzit e [[Bashkimi i Italisë|Risorgimentos]]), bëhet një burim poezie përjetësuese, një monument pra i padobishëm për të vdekurit, por një instrument efektiv për të gjallët, veçanërisht në rastin e varreve ose memorialeve të burrave të shquar. Vdekja nuk është më pak e zbrazët - dhe mendimi i lamtumirës me jetën nuk është më pak i dhimbshëm - nëse do të kalojë përjetësisht ''"nën hijen e selvive dhe brenda urnave / E ngushëlluar nga lotët"'' , por iluzionet do ta ëmbëlsojnë gjithçka:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|''Illusioni!'' grida il filosofo. - Or non è tutto illusione? tutto! Beati gli antichi che si credeano degni de' baci delle immortali dive del cielo; che sacrificavano alla Bellezza e alle Grazie; che diffondeano lo splendore della divinità su le imperfezioni dell'uomo, e che trovavano il BELLO ed il VERO accarezzando gli idoli della lor fantasia! ''Illusioni!'' ma intanto senza di esse io non sentirei la vita che nel dolore, o (che mi spaventa ancor più) nella rigida e nojosa indolenza: e se questo cuore non vorrà più sentire, io me lo strapperò dal petto con le mie mani, e lo caccerò come un servo infedele.|Ugo Foscolo, ''Ultime lettere di Jacopo Ortis''<ref>lettera del 15 maggio 1798</ref>}} [[Skeda:Canova-Three_Graces_0_degree_view.jpg|parapamje|Antonio Canova, ''Tre Hiret'']] Foscolo, përveç shqetësimit tipik para-romantik, është shumë i lidhur me estetikën neoklasike. Poeti përdor shpesh mitologjinë - ashtu si Giambattista Vico, duke rikuperuar teorinë e Evemeros, sipas së cilës perënditë ishin heronj dhe njerëz të shquar, të bërë të pavdekshëm nga poetët dhe njerëzit e thjeshtë -, ai sheh në [[Greqia|Greqinë]] klasike jo vetëm origjinën e tij, por edhe strehën ideale të qetësisë ("miti i Hellas"), larg botës së copëtuar nga luftërat, por gjithmonë me shikimin e tij të kthyer nga realiteti (''Hiret''); nga një këndvështrim formal ai shpesh përdor hendekasilabë. Neoklasicizmi i tij është thellësisht i spiritualizuar, larg fantazive të stilizuara të shijes arkeologjike dhe dekorative. Afërsia me Alfierin e bën atë ta konceptojë artin si gjithmonë të angazhuar edhe në një funksion civil, siç kishte qenë tashmë rasti për Parinin: tre njerëzit e letrave do të jenë ndër simbolet më të shpeshta të Risorgimentos. Nga historicizmi i Vicos, ai merr gjithashtu idenë se njerëzit primitivë, të cilët në fillim jetonin në një gjendje të egër, gradualisht arritën qytetërimin përmes fesë, martesës dhe varrimit. Foscolo, i ndikuar nga ngjarjet tragjike të kohës së tij, nuk kishte më besimin në progresin dhe njerëzimin e mendimtarëve të Iluminizmit, por e përshkroi një pjesë të madhe të botës si të regresuar në një "pyll kafshësh", duke marrë idetë e [[Nikolo Makiaveli|Makiavelit]] dhe [[Thomas Hobbes|Hobbesit]] ; kjo i shkaktoi atij, duke pasur parasysh idealet e tij humanitare, një konflikt të dhimbshëm, sepse ndryshimi supozonte revolucion dhe revolucioni në çdo rast sillte luftë dhe dhunë vëllavrasëse. Ashtu si shumë intelektualë të kohës, Foscolo ishte gjithashtu [[Masoneria e Lirë|një mason i lirë]], i iniciuar në "Loggia Reale Amalia Augusta" të [[Bresha|Breshias]].<ref>{{Cite web |title=Goethe massone e poeta |url=http://www.freemasons-freemasonry.com/goethe-massoneria-01.html|language=sq}}</ref> == Dorëshkrime autografësh == Duke ikur në Zvicër në maj të vitit 1815, Foscolo ia besoi librat dhe shumicën e dorëshkrimeve të tij Silvio Pellico-s, i cili ia shiti ato, disa vjet para arrestimit të tij, mikut të poetit, Quirina Mocenni Magiotti, dhe ia dërgoi të ardhurat Foscolos, duke i fshehur, për delikatësi, në anonimitet. Nga Magiotti, koleksioni përfundoi në Bibliotekën Kombëtare të Firences, ku ruhet edhe sot. Grupi tjetër i dorëshkrimeve, i formuar kryesisht gjatë mërgimit, u trashëgua nga vajza e tij Floriana dhe më pas nga kanuni spanjoll, i mërguar në Angli, [[Miguel de Riego]], i cili ia shiti ato një grupi admiruesish të Foscolos - midis të cilëve ishte Gino Capponi - dhe prej tyre në Bibliotekën Labronica në Livorno.<ref name="Londra"/> Autografe të tjera ruhen në Bibliotekën Braidense në [[Milano]], në Bibliotekën Universitare në Pavia dhe në Bibliotekën e Historisë Moderne dhe Bashkëkohore në Romë . Letrat e Foscolos janë të shpërndara në mënyra të ndryshme, ndërsa autografet e ''Sepolcri-ve'', ''Odave'', ''Soneteve'' dhe {{'}} ''-eve'' u shkatërruan nga vetë poeti në atë kohë. Shumë kopje të shtypura të soneteve ekzistonin tashmë, shpesh me ndryshime minimale në tekste, pasi ai nuk mund ta konsultonte origjinalin. Në ditët e para të vitit 1807, ai shkoi në Brescia për të bërë marrëveshje me shtypësin Nicolò Bettoni në lidhje me shtypjen e ''Sepolcri-'' ve dhe {{'}} ''di traduzione dell'Iliade''.<ref>{{Cite book |title=Ugo Foscolo |publisher=La Nuova Italia |edition=4° ristampa |location=Firenze |page=31}}</ref> == Vepra == <references /> {{Sisterlinks}} === Kompozime poetike === * ''Për Republikanët e Rinj'', odë (1797) * ''Për Bonapartin Çlirimtarin'', odë (1797) * ''Luigia Pallavicini, e rënë nga kali'', ode (1800) * ''Për mikun e shëruar'', odë (1802) * ''Nuk jam ai që isha, një pjesë e madhe prej nesh u zhduk'', sonet (1802) * ''Çfarë po bën?,'' sonet (1802) * ''Ti, dadoja e Muzave'', sonet (1802) * ''Dhe do të kesh jetë të përjetshme në poezitë e tua'', sonet (1802) * ''Pse e lë zhurmën e zinxhirit tim të heshtë'', sonet (1802) * ''Kështu, të gjitha ditët në pasiguri të gjatë'', sonet (1802) * ''Me meritë, sido që të munda'', sonet (1802) * ''Balli im është i rrudhur'', sonet (1802) * ''Në mbrëmje'', sonet (1803) * ''Në Zakynthos'', sonet (1803) * ''Për Muzën'', sonet (1803) * ''Me vdekjen e vëllait të tij Giovanni'', sonet (1803) * ''Për Varret'', poemë (1807) * ''Hiret'', poemë e papërfunduar (1803-1827) === Romane dhe shkrime në prozë === * ''Vëllimi i gjashtë i egos'', roman autobiografik (1799-1801) * ''Letrat e fundit të Jacopo Ortis'', roman epistolar (1802-1803) * ''Thiestes'', tragjedi (1795) * ''Ajax'', tragjedi (1810-1811) * ''Ricciarda'', tragjedi (1813) === Shkrime të tjera === * ''Letra'' (1794-1827) * ''Shqyrtimi i akuzave kundër Vincenzo Montit'' (1798) * ''Fjala mbi Italinë'' (1799) * ''[[Orazione a Bonaparte pel Congresso di Lione|Fjala drejtuar Bonapartit në Kongresin e Lionit]]'' (1802) * ''Chioma di Berenice'', përkthim i versionit katulian të poemës së Callimachus (1803) * ''Mbi poezinë, kohën dhe fenë e Lukrecit'' (1803) - Fragmente * ''Udhëtim Sentimental'', përkthim i romanit nga Laurence Sterne, i filluar në 1805 dhe i botuar në 1813 nga botuesi Molini, nën pseudonimin Didimo Chierico. * ''Lajme rreth Didimo Chierico'' (1813), të bashkangjitura me atë të mëparshmin * ''Eksperiment në përkthimin e Iliadës së Homerit'', duke përfshirë përkthimin e librit të parë të poemës [[Homeri|homerike]] (1807) * ''[[Dell'origine e dell'ufficio della letteratura|Mbi Origjinën dhe Funksionin e Letërsisë]]'' (1809) * ''Hypercalisse'' (1810), me pseudonimin Didimo Chierico * ''Raporti i një takimi të Akademisë së Pitagorianëve'' (1810), nën pseudonimin Didimo Chierico * ''[[Discorso sul testo della Divina Commedia|Diskurs mbi tekstin e Komedisë Hyjnore]]'' (1818) * ''Ese mbi letërsinë bashkëkohore në Itali'' (1818) * ''[[Essays on Petrarch|Ese mbi Petrarkën]]'' * ''[[Discorso storico sul testo del Decamerone|Diskursi historik mbi tekstin e Dekameronit]]'' * ''[[Della nuova scuola drammatica in Italia|E shkollës së re dramatike në Itali]]'', e papërfunduar * ''Letër Apologjie'' (1825) == Shënime == <references /> == Bibliografia == * Giorgio Leonardi, ''Ugo Foscolo.'' ''Veprat, dashuritë dhe veprat e një rebeli'', Edizioni della Sera, Romë, 2018. * ''Aktet e konferencave Foscolo'', Romë, Shtypshkronja dhe Monedha e Shtetit, 3 vëllime, 1988. * Pellegrino Artusi, ''Jeta e Ugo Foscolos.'' ''Shënime mbi Këngën e të Varrosurve'', Shtëpia Botuese Barbèra, Firence 1878. * Walter Binni, ''Ugo Foscolo: historia dhe poezia'', Einaudi, Torino 1982 (biblioteka e vogël Einaudi; 428). * Luigi Carrer, ''Prozë e botuar dhe e pabotuar nga Ugo Foscolo'', Venecia, Co' tipi del Gondoliere, 1852. * Lanfranco Caretti, ''Foscolo: bindja dhe retorika'', Nistri-Lischi, Piza 1996 (Ese mbi shkencat e ndryshme humane; 32). * Marco Cerruti, ''Hyrje në Foscolo'', Bari, Laterza, 1990. * Claudio Chiancone, ''Shkolla e Cesarotit dhe fillimet e Foskolos së Rinj'', Piza, Edizioni ETS, 2012. * Federigo Gilbert de Winckels, ''Jeta e Ugo Foscolo'', Verona, Münster, 1885-1898, 3 vëll. * Christian Del Vento, ''Një Student i Revolucionit.'' ''Ugo Foscolo nga "Noviciati Poetik" te "Klasicizmi i Ri" (1795–1806)'', Bolonja, CLUEB, 2003. * Mario Fubini, ''Ortis dhe Didymus.'' ''Kërkimet dhe Interpretimet e Foscolo-s'', Feltrinelli, Milano 1963. * Mario Fubini, ''Ugo Foscolo'', Firence, La Nuova Italia, 1967. * Carlo Emilio Gadda, ''Luftëtari, Amazona, Shpirti i Poezisë në Vargjet e Pavdekshme të Foscolos'', 1958. * Alberto Granese, ''Ugo Foscolo.'' ''Midis Rrufesë dhe Natës'', Salerno, Edisud, 2004. * Oreste Macrì, ''Semantika dhe Metrika e Varreve të Foscolos,'' botimi i 2-të i korrigjuar dhe i shtuar, Bulzoni editore, Romë 1995 (Analizë Letrare; 19) (botimi i 1-rë 1978). * Mario Martelli, ''Ugo Foscolo.'' ''Hyrje dhe Udhëzues Studimi për Veprat e Foscolos. Historia dhe Antologjia e Kritikës'' . Firence, Le Monnier, 1969. * Giuseppe Nicoletti, ''Foscolo'', Salerno Editrice, Romë 2006, ISBN 978-88-8402-522-7 . * Matteo Palumbo, ''Foscolo'', il Mulino, Bologna, 2010, ISBN 978-88-15-13212-3 . * {{Cite book |title=Vita di Ugo Foscolo scritta da Giuseppe Pecchio |publisher=G. Ruggia |year=1830 |location=Lugano}} * Bruno Rosada, ''Rinia e Niccolò Ugo Foscolo'', Padova, Antenore, 1992. * Michele Saponaro, ''Foscolo'', Milano, Garzanti, 1943. * {{Cite book |title=Foscolo |publisher=Editori Laterza |year=2000 |isbn=88-420-6173-5 |location=Roma-Bari}} * Eric Reginald Vincent, ''Ugo Foscolo Mërgim midis Anglezëve'', redaktuar nga U. Limentani, Firence, Le Monnier, 1954. == Hyrje të ngjashme == * Vepra nga Ugo Foscolo * Letrat e fundit të Jacopo Ortis * Isabella Teotochi Albrizzi * Jerome Ortis * Joseph Olivi * Në lavdërim të abatit Giuseppe Olivi * Jacopo Antonio Vianelli * Para-Romantizëm == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} ; Disa botime dixhitale * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6059669&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL11&pds_handle= |title=Dei sepolcri |date=1809 |publisher=dai torchj del Majno |location=Piacenza}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=1822978&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL4&pds_handle= |title=Opere. Prosa |date=1912 |publisher=G. Laterza |volume=1 |location=Bari}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=1823663&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL4&pds_handle= |title=Opere. Prosa |date=1913 |publisher=G. Laterza |volume=2 |location=Bari}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=1824364&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL4&pds_handle= |title=Opere. Prosa |date=1920 |publisher=G. Laterza |volume=3 |location=Bari}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3136289&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL9&pds_handle= |title=Opere (antologie) |date=1837 |publisher=Baudry, Libreria Europea |location=Parigi}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043160&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL10&pds_handle= |title=Ultime lettere di Jacopo Ortis |date=1802 |publisher=[Stamperia e fonderia del Genio Tipografico] |location=[Milano]}} {{Authority control}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Padovës]] [[Kategoria:Refugjatë]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] a9ifgb12757100gq45kbm1mg15r8ojf 0 401551 2996404 2987181 2026-06-13T16:48:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996404 wikitext text/x-wiki Niccolò Foscolo[1], i njohur si Ugo Foscolo (Zante, 6 shkurt 1778 - Londer, 10 shtator 1827), ishte poet, shkrimtar, dramaturg,perkthyes, kritik letrar, dhe patriot italian. Ai konsiderohet një ndër përfaqësuesit më të shquar të letërsisë italine të periudhës së neoklasicizmit dhe pararomantizmit. Ai ishte një nga përfaqësuesit më të shquar të letërsisë italiane të periudhës ndërmjet shekujve tetëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë, kohë kur rrymat neoklasike dhe [[Romanticizmi|romantike]] u shfaqën dhe filluan të zhvillohen në Itali, gjatë epokës napoleonike dhe viteve të para të Restaurimit. I detyruar që në moshë të re të largohej nga vendlindja e tij (ishulli [[Greqia|grek]] Zakinthos, sot i njohur në italisht si [[Zakintosi|Zante]]), atëherë pjesë e [[Republika e Venedikut|Republikës së Venedikut]], ai u ndje si një i mërguar gjatë gjithë jetës së tij. U ndje i shkëputur nga një botë idealesh klasike në të cilën lindi dhe u formua, si nëpërmjet edukimit të tij letrar ashtu edhe lidhjes me tokën e të parëve të tij (Megjithatë ai ruajti gjithmonë një lidhje shumë të fortë me Italinë, të cilën e konsideronte atdheun e tij). Jeta e tij u karakterizua nga udhëtime të vazhdueshme dhe arratisje, për arsye politike (ai shërbeu në forcat e armatosura të Shteteve Napoleonike, por duke mbajtur një qëndrim shumë kritik ndaj tyre. Ishte kundërshtar i [[Perandoria Austriake|austriakëve]], për shkak të karakterit të tij krenar, ndjenjave të tij italiane dhe bindjeve të tij [[Republikanizmi|republikane]]), pa besim fetar dhe i paaftë për të gjetur lumturi në dashurinë e një gruaje, ai përjetonte vazhdimisht një stuhi pasionesh t fuqishme brenda vetes. Ashtu si shumë intelektualë të kohës së tij, ai ndihej i tërhequr nga imazhi i shkëlqyer ideal i [[Greqia|Hellas]], simbol i harmonisë dhe virtytit, për të cilën [[racionalizmi]] dhe titanizmi i tij [[Romanticizmi|romantik]] zbuteshin nga imazhe të qeta të qetësisë neoklasike, sipas mësimeve të Winckelmann-it.<ref>{{Cite web |title=UGO FOSCOLO |url=http://www.parodos.it/letteraturafoscolo.htm |publisher=Babilonia|language=sq}}</ref> Pasi u kthye për një periudhë të shkurtër për të jetuar në Itali dhe në Mbretërinë Lombardi-Venecia (atëherë ende pjesë e Mbretërisë Napoleonike të Italisë) në vitin 1813, ai u largua sërish në një mërgim vullnetar. Disa vite më vonë vdiq në varfëri në periferi të [[Londra|Londrës]], në lagjen Turnham Green. Pas bashkimit të Italisë, në vitin 1871,me dekret të qeverisë italiane, eshtrat e tij u sollën në atdhe dhe u varrosën në Bazilikën e Santa Croce në Firence, atë që ai vetë e kishte quajtur në poemën e tij ''Sepolcri'' (1806) (Mbi Varret) ''Tempulli i Lavdive Italiane''. == Biografia == [[Skeda:Oygosfoscolos.jpg|parapamje|Pllakë varri me mbishkrim të Ugo Foscolos në [[Zakintosi|Zakynthos]] ([[Greqia|Greqi]])]] === Origjina familjare === {{Blockquote|Salve Zacinto! all'antenoree prode, / de' santi Lari Idei ultimo albergo / e de' miei padri, darò i carmi e l'ossa, / e a te il pensier: ché piamente a queste / Dee non favella chi la patria oblia.|Ugo Foscolo, ''Le Grazie'', Inno I, vv. 108-111}}{{Blockquote|Quantunque italiano d'educazione e d'origine, e deliberato di lasciare in qualunque evento le mie ceneri sotto le rovine d'Italia anziché all'ombra delle palme d'ogni altra terra più gloriosa e più lieta, io, finché sarò memore di me stesso, non oblierò mai che nacqui da madre greca, che fui allattato da greca nutrice e che vidi il primo raggio di sole nella ''chiara e selvosa Zacinto'', risuonante ancora de' versi con che [[Omero]] e [[Teocrito]] la celebravano.|Ugo Foscolo, ''Epistolario'', lettera del 29 settembre 1808}}Foscolo lindi në [[Zakintosi|Zante]] (i njohur edhe si ''Zacinto'', ishullit të cilit i kushtoi një nga sonetet e tij më të famshme), një ishull në [[Ishujt e Jonit|arkipelagun Jon]] që kishte qenë pronë e [[Republika e Venedikut|Republikës së Venedikut]] për disa shekuj. Ai erdhi në jetë më 6 shkurt 1778. Ishte djali i Andrea Foscolos[[Korfuzi (qyteti)|(Korfuz (qytet)]] 1754 - [[Split]], 13 tetor 1788), një mjek anijesh me origjinë [[Venediku|veneciane]], dhe [[Grekët e sotëm|grekes]] Diamantina Spathis (shtator 1747 - 28 prill 1817). Prindërit e tij u martuan në Zante më 5 maj 1777 sipas ritit [[Kisha Katolike Romake|katolik]]. Ugo ishte fëmija i parë nga katër vëllezër e motra. Pas tij lindën motra e tij Rubina (e emëruar sipas gjyshes së saj nga nëna; 21 dhjetor 1779 - 1867) dhe dy vëllezër Gian Dionisio (i quajtur Giovanni ose Giovanni Dionigi; Zante, 27 shkurt 1781 - Venecia, 8 dhjetor 1801) dhe Costantino Angelo (i quajtur Giulio; Split, 7 dhjetor 1787 - [[Hungaria|Hungari]] 1838). Të dy vëllezërit e përfunduan jetën e tyre me vetëvrasje. Ai quhej Niccolò si gjyshi i tij nga babai - gjithashtu mjek - por që nga rinia e tij ai zgjodhi ta quante veten Ugo. Duket se ky ishte emri i themeluesit legjendar të familjes së tij, një anëtar i ''gens Aurelia'', i cili u zhvendos nga [[Roma]] në lagunën veneciane, në kohën e [[Dyndjet Barbare|pushtimeve barbare]], për të themeluar Rialton; në të vërtetë nuk është e sigurt nëse familja Foscolo rridhte, siç pretendonte, nga një degë dekadente e shtëpisë homonime të gjakut patrician.<ref name="treccani" /><ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 10-12}}.</ref> Të tjerë pohojnë se emri ishte një homazh për Ugo di Basseville, një [[Revolucioni Francez|diplomat dhe revolucionar francez]] i vrarë nga turma në [[Roma|Romë]] në vitin 1793 për [[Antiklerikalizmi|antiklerikalizmin]] e tij të hapur dhe i admiruar nga Foscolo së bashku me [[Napoleon Bonaparti|Napoleonin]] gjatë periudhës italiane "jakobine" (1796-1799).<ref>{{Cite web |title=Foscolo: vita e opere |url=http://www.sapere.it/sapere/strumenti/studiafacile/letteratura-italiana/lottocento_/a2_ugo_foscolo/La-vita-e-le-opere.htm|language=sq}}</ref> Megjithatë, sigurisht që familja ishte larg të qenit e pasur: babai ishte një mjek me të ardhura modeste (gjithashtu i prirur drejt shpërdorimit të parave), ndërsa nëna, pavarësisht se ishte e ve në martesën e saj të parë me fisnikun Giovanni Aquila Serra, ishte vajza e një rrobaqepësi zantiot. Ajo e kaloi fëmijërinë në një shtëpi të vogël që ndodhej përballë kishës së Virgjëreshës së Bekuar Odigitria (nga greqishtja bizantine ''Οδηγήτρια'', "ajo që tregon rrugën") e cila u shkatërrua nga një tërmet në vitin 1953. Foscolo do ta kujtojë gjithmonë qytetin ku lindi dhe ne shume vepra do të këndojë për ishullin e tij të lindjes.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 14-15|Pecchio}}.</ref> Ai i shkroi më 29 shtator 1808 kushëririt të tij [[Prusia|prusian]] Jakob Salomon Bartholdy:{{Blockquote|[...] a noi prescrisse<br />il fato illacrimata sepoltura|Ugo Foscolo, ''A Zacinto'', vv. 13-14}} === Vitet e formimit në Zakinthos (1778-1792) === [[Skeda:9220_-_Venezia_-_Casa_di_Ugo_Foscolo_in_Campo_de_le_gatte_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_30-Sept-2007.jpg|majtas|parapamje|Shtëpia veneciane e Foscolos]] Ai kaloi një pjesë të fëmijërisë së tij në [[Dalmacia|Dalmaci]]. Në vitin 1785 familja e tyre u shpërngul në [[Split]], ku i ati ishte vendosur një vit më parë për të marrë postin e të atit të ndjerë Niccolò<ref>{{Cite journal |date=marzo-aprile 1933 |year=1933 |title=Un manoscritto di Niccolò Foscolo in Istria |journal=La Porta Orientale |location=Trieste |publisher=La Compagnia Volontari Giuliani e Dalmati |volume=III |issue=3-4 |page=299|language=sq|via=sq}}</ref> si drejtues dhe kirurg i spitalit ushtarak të qytetit. Ai përfundoi studimet e tij të para si student i jashtëm në seminarin arkipeshkvor, nën kujdesin e Imzot Francesco Gianuizzi. Mirëpo, vdekja e papritur e të atit më [[13 tetor]] 1788 e detyroi të kthehej në [[Zakintosi|Zante]]. Atje vazhdoi shkollimin dhe mësoi bazat e [[Greqishtja e lashtë|greqishtes së lashtë]], por megjithatë u dallua si nxënës rebel ndaj disiplinës dhe jo shumë i prirur për studim.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 7-30}}.</ref> Karakteri pasionant i Foscolos dhe ndjenja e fortë ndaj padrejtësive u shfaqën që në rini. Një ditë, në Zante, populli donte të sulmonte [[Geto|geton]] [[Judejtë|hebraike]] të qytetit të vogël, duke kërkuar një kokë turku [[Judeofobia|tek hebrenjtë]], siç ndodhte shpesh. Megjithatë, Foscolo arriti ta parandalonte sulmin: ndërsa dyert po bëheshin gati të hapeshin, Ugo shumë i ri u hodh mbi murin përreth dhe i bërtiti turmës: "Frikacakë, largohuni, frikacakë!". Turma u trondit dhe u shpërnda, duke hequr dorë nga qëllimi.<ref>{{Cite web |title=IX. La lotta per l’Indipendenza |url=http://www.morasha.it/ebrei_italia/ebrei_italia09.htmltitolo=Breve storia degli ebrei d'Italia|language=sq}}</ref> === Zhvendosja në Venedik (1789) === [[Skeda:Foscolo_a_Venezia.jpg|majtas|parapamje|Detajet e gurit të varrit]] [[Skeda:Bust_of_Ugo_Foscolo._Panteon_Veneto;_Istituto_Veneto_di_Scienze,_Lettere_ed_Arti.jpg|parapamje|Busti i Ugo Foscolos, i skalitur në vitin 1861 nga Marco Pasato. Busti është pjesë e Panteonit Venedik, i vendosur në Palazzo Loredan.]] Në muajt e parë të vitit 1789, nëna e tij u zhvendos në [[Venediku|Venedik]]; Ugo dhe vëllau i tij Giovanni mbetën në Zante: Giovanni jetonte me gjyshen e tij nga nëna (Rubinën), ndërsa Ugo me një teze nga nëna. Ndërkohë Costantino dhe Rubina u vendosën në [[Korfuzi|Korfuz]] te dy hallat nga ana e babait. Në vitin 1792, i shoqëruar nga administratori venecian i ishullit, Paolo Paruta, Ugo më në fund arriti t'i bashkohej nënës dhe vëllezërve të tij në Venedik. Familja u vendos në shtëpinë e vogël në Campo de le gate, në lagjen Castello. === Vargjet e para dhe kontakti me shoqërinë poetike (1792-1795) === Mes viteve 1793 dhe 1797, Foscolo ndoqi shkollën e San Ciprianos në Murano, ku pati mundësinë të mësonte nga Gasparo Gozzi që e kishte mbikëqyrës, latinisti [[Ubaldo Bregolini]], studiuesi grek Giambattista Galliccioli dhe abati Angelo Dalmistro, të cilët i mbështetën prirjet letrare të të riut.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 30-31}}.</ref> Më vonë ai vazhdoi studimet në shkollat publike të ish-[[Jezuitët|jezuitëve]]. Fillimisht, studimet e tij ishin tradicionale, me leximin e autorëve klasikë dhe ushtrimet e përkthimit, veçanërisht nga [[Safo]], Anakreonti, Alkeu dhe [[Horaci]]; më pas ai u përkushtua leximeve më të gjera, duke përfshirë ato të autorëve të shekullit të tetëmbëdhjetë dhe shumë shkrimtarëve të tjerë. Në këtë rrugëtim e ndihmoi[[bibliotekari]] Jacopo Morelli, i cili punonte në Bibliotekën Marciana. Foscolo, e frekuentonte rregullisht këtë bibliotekë, dhe me sa duket studionte atje deri në dhjetë orë në ditë. Pasioni i tij për letërsinë u shfaq herët dhe fuqishëm. Më 29 tetor 1794, ai i dërgoi një letër mikut të tij nga Breshia, Gaetano Fornasini, duke i bashkëngjitur «dy oda dhe një sonet të vogël» që sot kanë humbur. Në letër e falënderonte për korrigjimet që kishte sugjeruar në lidhje me disa «kanzoneta» që Foscolo ia kishte dhënë të lexonte më parë. Ai gjithashtu e nxiti të mos ngurronte «të kritikonte veprat e mia, sepse unë i pranoj si dhurata të çmuara korrigjimet e mençura që më bëhen». Po atë vit, Foscolo përmblodhi rreth dyzet kompozime poetike, pjesërisht origjinale dhe pjesërisht përkthime. Këto poezi tregonin ndikimin e poezisë arkadike, sidomos në [[Metrika|metër]] dhe gjuhë, dhe ai ia dërgoi kushëririt të tij Costantino Naranzi. Ndërkohë, falë poezisë së tij, u përfshi si botimin letrar «Anno poetico» të drejtuar nga klasicisti gozzian, abati i lartpërmendur Angelo Dalmistro, i cili një admirues i madh i letërsisë angleze.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 29-30}}.</ref> I prezantuar nga bibliotekari Morelli në sallonet fisnike të Venedikut, Foscolo hyri në rrethin kulturor të Giustina Renier Michiel dhe rivales së saj, bukuroshes Isabella Teotochi Albrizzi (e cila u bë dashuria e parë e madhe e poetit, dhe për të cilin ai flet në ''vëllimin e gjashtë të I''). Në këto ambiente ai takoi Ippolito Pindemonte dhe poetë të tjerë të suksesshëm si Aurelio de' Giorgi Bertola. Nga një përshkrim i Foscolos, i ofruar nga Albrizzi, dalin disa karakteristika të poetit: "Liria, pavarësia janë idhujt e shpirtit të tij. Ai do ta shkëpuste zemrën nga kraharori, nëse të gjitha lëvizjet e zemrës së tij nuk do t'i dukeshin plotësisht të lira". Megjithatë, kishte nga ata që nuk panë asgjë të veçantë te Foscolo; Pietro Giordani e përcaktoi atë si "shumë të keq në zemër, shumë mesatare në inteligjencë" në një letër të vitit 1831. Shkrimtari Mario Pieri e kujtonte kështu: "Flokë të kuq e kaçurrela, ballë i gjerë, sy të vegjël e të futur thellë, por plot shkëlqim... të folur paksa të ngathët, por i mbushur me zjarr" dhe më tej: "e shihje duke u endur rrugëve dhe kafeneve, i veshur me një pallto të gjelbër të vjetër, por plot guxim, duke u mburrur me varfërinë e tij edhe para atyre që nuk donin ta dinin, e megjithatë ishte i dashur nga gratë më të njohura fisnike e më të bukurat dhe nga i gjithë populli".<ref>{{Cite book |title=Canova Cicognara Foscolo |publisher=Cooperativa Editrice |year=1979 |series=Cultura/territorio 2 |location=Venezia |page=14|language=sq}}</ref> I zhytur në atmosferën e zjarrtë dhe kozmopolite kulturore të Venedikut të kohës, Foscolo frekuentoi sallone dhe rrethe të shumta letrare në qytet, ku diskutohej me pasion [[Revolucioni Francez]], i cili në ato vite po kalonte fazat e tij më vendimtare nëpër Alpe në atë kohë. === Debutimi teatror dhe Plani i Studimit (1795-1797) === [[Skeda:Isabella_Teotochi_Albrizzi.jpg|parapamje|Isabella Teotochi Albrizzi në një pikturë nga Elisabeth Vigée Le Brun]] Të rëndësishme për formimin e tij ishin marrëdheniet e tij me grupin e miqve nga Breshia, të cilët ishin të hapur ndaj ndikimeve franceze dhe revolucionare, si dhe njohja me Melchiorre Cesarotti-n, përkthyesin e ''Këngëve të Osianit'', për të cilin Foscolo filloi të ushqente një admirim të madh, duke u afruar me rrethin e letrarëve që e shihnin atë si modelin dhe babanë e tyre shpirtëror dhe duke e kontaktuar personalisht me një letër të datës 28 shtator 1795. Më 30 tetor 1795, ai i dërgoi dorëshkrimin e tragjedisë ''Tieste'', me natyrë alfieriane dhe plot entuziazëm jakobin (e interpretuar më vonë me një farë suksesi në Teatro Sant'Angelo në Venecia më 4 janar 1797), Cesarotti-t, një mësues në Universitetin [[Universiteti i Padovës|e Padovës]], për një mendim.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 32-34}}.</ref> Foscolo menjëherë pa te Vittorio Alfieri një model që duhej ndjekur<ref>{{Cite web |title=Articolo sull'influenza di Alfieri su Foscolo |url=http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/foscolo/c8.html|language=sq}}</ref>; stili i tij rinor u formësua nën ndikimin e poetit astigjan dhe ai e lavdëroi atë në shumë vepra<ref>{{Cite web |title=Il mito di Parini nelle ''Ultime lettere di Jacopo Ortis'' |url=http://www.thefreelibrary.com/Il+mito+di+Giuseppe+Parini+nelle+Ultime+lettere+di+Jacopo+Ortis.-a0201210003|language=sq}}</ref>. Foscolo ia dërgoi tekstin e ''Tieste-s'', së bashku me një dedikim, në rezidencën fiorentine të Alfierit. Foscolo nuk e vizitoi personalisht, duke respektuar natyrën e tërhequr në vitet e fundit të jetës së tij , siç pohon ai në ''korrespondencën e tij dhe në Ortis''{{'}}; Megjithatë, duket se ky i fundit, edhe nëse nuk iu përgjigj letrës së Foscolos, e kishte lavdëruar stilin e tragjedisë me disa të njohur, duke parashikuar të ardhmen e madhe letrare të oficerit të atëhershëm të ri napoleonik (pavarësisht mospajtimit fillestar të pikëpamjeve mbi Napoleonin, edhe Foscolo më vonë arriti në të njëjtin përfundim negativ si Alfieri për gjeneralin francez, duke e quajtur atë një "tiran") dhe poetit-parashikuesit të parë të vërtetë të Italisë së Risorgimentos. Në veçanti, ai do të kishte pohuar se i riu do ta kishte tejkaluar atë për sa i përket lavdisë letrare.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 32}}.</ref> [[Skeda:Ritratto_di_Alfieri_François-Xavier_Fabre.jpg|majtas|parapamje|Viktor Alfieri]] Po kësaj periudhe i përket edhe një tragjedi tjetër, ''Edipi'', e cila mbeti e panjohur për më shumë se një shekull e gjysmë pas vdekjes së autorit. Dorëshkrimi u zbulua vetëm në vitin 1978 nga studiuesi Mario Scotti në arkivin romak të revistës ''Civiltà Cattolica.'' Shumica e studiuesëve pranojnë ''se vepra është shkruar nga Foscolo i ri.'' Scotti dhe studiues të tjerë kanë njohur në tragjedi "Edipin, të recitueshëm'','' por jo për t'u shtypur", të ''Piano di Studi'' të lartpërmendur, duke përjashtuar mundësinë që në vend të kësaj të jetë përfundimi i {{'}} të skicuar në prozë shumë vite më vonë në [[Firencia|Firence]]. Tragjedia e plotë përbëhet nga pesë akte; megjithëse i bazuar në strukturën narrative të veprës "''Edipi në Kolon"'' të [[Sofokliu|Sofokliut]], ai distancohet ndjeshëm nga modeli dhe paraqet kopje të shumta të ''"Polinekis"'' dhe ''"Antigonës'' " të Alfierit, si dhe të "''Tebaidës'' " së [[Publius Papinius Statius|Statiusit]] të përkthyera nga Cornelio Bentivoglio, por në të njëjtën kohë demonstron tek autori - i fshehur pas pseudonimit të papritur të Wigberto Rivalta - një ''[[Botëkuptimi|botëkuptim]]'' dhe një mënyrë shprehjeje që janë tërësisht personale. Një dokument i edukimit të hershëm letrar të Foscolos daton që nga viti 1796, një ''Plan Studimi'' ambicioz i shkruar me shumë gjasa në Chioggia, kur në shtator 1796 ai ishte mysafir i Tommaso Olivi-t, vëllaut të mikut të tij, natyralistit dhe poetit Giuseppe Olivi, i kujtuar nga Foscolo në veprat e tij kryesore (ai kishte vdekur një vit më parë, dhe një pllakë përkujtimore ishte ngritur së fundmi në nder të tij në katedrale). ''Plani'' përfshin seksione kushtuar "Moralit, Politikës, Metafizikës, Teologjisë, Historisë, Poezisë, Romaneve, Kritikës, Arteve", ku i riu shënonte leximet e tij, shkrimet e tij të para dhe projektet e veprave që synonte të shkruante. Ndër autorët që përmenden në këtë plan janë, ndër shumë, [[Ciceroni]], [[Monteskjë|Montesquieu]], [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]], [[John Locke|Locke]], [[Tukididi|Thucydide]], [[Ksenofoni]], Sallust dhe historianë te mëdhenj romakë. Po ashtu përmenden [[Teksti fetar|Shkrimet e Shenjta]]. Midis poezive epike vendin kryesor e zinte [[Homeri]], i ndjekur nga [[Virgjili]], [[Dante Aligieri|Dante]], [[Torquato Tasso|Taso]] dhe Miltoni. Përmenden gjithashtu autorë bashkëkohës me Foskolon, përfshirë anglezët Gray dhe Young, shprehje e një poezie sepulkrale që ndikoi poetin që nga fillimi, [[William Shakespeare|Shekspirin]], zviceranin Gessner dhe italianët Alfieri dhe Parini.<ref>{{Sfn|Terzoli|p. 5}}.</ref> Në ''Piano di Studj'' ka një referencë për një roman, ''Laura, lettere'', të cilin kritikët tradicionalisht e kanë njohur si idenë e parë të romanit epistolar, i cili mori formë me kalimin e kohës në {{'}}Ortis ''.'' ''Plani'' dëshmon gjithashtu synimin për të botuar «në një broshurë të vetme me moton ''Vitam impenděre vero'' [...] dymbëdhjetë Oda të shkrimit të vetë autorit». Motoja latine, që përkthehet si «sakrifiko jetën për të vërtetën», kjo moto ishte një homazh i qartë për idealet revolucionare, duke pasur parasysh se ishte përdorur në epigraf nga [[Jean-Paul Marat|Marat]] në gazetën e famshme ''L'ami du peuple'', si dhe gjendej një nga mbishkrimet në varrin origjinal të [[Zhan Zhak Ruso|Jean-Jacques Rousseau]]. Pranimi i poetit, sipas të cilit tekstet ende kishin nevojë për një përpunim ''të gjatë pune'', dhe ashpërsia e censurës veneciane penguan botimin e tyre, por disa oda janë ruajtur deri në ditët tona, duke treguar një vepër që mbështetet gjerësisht në Shkrimet e Shenjta për të formuluar një kritikë etiko-politike të frzmëzuar nga ngjarjet franceze dhe të ndikuar nga modeli parinian. === Qëndrimi në Padovë dhe mërgimi në kodrat Eugane (1796-1797) === [[Skeda:Melchiorre_Cesarotti.jpg|parapamje|Melchiorre Cesarotti]] Ndërkohë, poeti i ri filloi të shfaqte shenja pakënaqësie ndaj shoqërisë veneciane dhe salloneve të saj aristokrate, të cilat i konsideronte të përkushtuara ndaj eksternalitetit dhe konvencioneve, dhe për këtë arsye larg shpirtit të tij të lirë. Prandaj, ai vendosi të qëndronte në [[Padova]], i stimuluar nga fermentimi kulturor i qytetit dhe nga dëshira për të takuar Cesarottin dhe pasuesit e tij. Në korrik 1796 ai mbërriti në Padova, ku takoi përkthyesin ''e Ossian.'' Gjatë këtij viti, Foscolo shkroi disa artikuj në gazetën ''Mercurio d'Italia'', të cilët ngjallën dyshime te qeveria veneciane; në fillim të shtatorit ai u largua për një qëndrim në kodrat Eugane. Për një kohë të gjatë kritikët menduan se ky veprim ishte për shkak të një persekutimi politik kundër tij ose e një zhgënjimi dashuror; megjithatë, dihet se në ato ditë Padova ishte shkatërruar nga një epidemi [[Lia|e lisë]] dhe se trupat franceze gjithashtu po fillonin të hynin në qytet. Në mungesë të dokumenteve historike dhe epistolare që tregojnë me siguri pse Foscolo zgjodhi të shpërngulej në fshat, këto janë dy elementë që duhet të merren në konsideratë në mënyrë të barabartë. === Marrëdhëniet me botën revolucionare veneciane (1797) === Pas suksesit të tragjedisë së ''Tieste-s'', Foscolo ka shumë të ngjarë të ketë bërë një qëndrim të dytë në [[Padova]] në mars; ai ndoshta ndoqi leksionet e Cesarottit në universitet, por marrëdhënia me mentorin e tij shpirtëror filloi të ftohej gradualisht. Për këtë që në mars të atij viti korrenspondenca midis të dyve pushuan dhe njëri madje abstenoi nga përmendja e tjetrit në letrat e tij për një periudhë prej gati gjashtë vitesh. Ndër të tjera, Foscolo iu përmbajtë me një zell gjithnjë e më të madh entuziazmit republikan, ndërsa Cesarotti i pa trazirat politike me zhgënjim dhe ne e dimë se në prill ai praktikisht jetonte i mbyllur në fshat. Më vonë, Foscolo u gjend fillimisht në Venedik dhe më pas në [[Bolonja|Bolonjë]], ku shërbeu për një kohë të shkurtër si vullnetar në repartin e Gjuetarëve të Kuajve të Republikës së Cispadanës. Ai pothuajse menjëherë dhe me sukses kërkoi të lirohej për shkak të shëndetit të dobët dhe një plage. Gjatë qëndrimit të tij të shkurtër [[Bolonja|në Bolonjë,]] ai botoi odën ''A Bonaparte liberatore'', shumë kopje të së cilës u dërguan nga Këshilli i Mbrojtjes së Bolonjës në Bashkinë e Reggio Emilia-s, qyteti të cilit Foscolo ia kishte kushtuar veprën, pasi ishte i pari që ngriti flamurin trengjyrësh italian. Foscolo u kthye në lagunën veneciane kur mësoi se më 12 maj në Venedik oligarkia e Dozhit ishte dorëzuar ndaj kërkesave të Napoleonit për të krijuar një "Qeveri të Përkohshme Përfaqësuese". Ishte një letër nga patrioti [[Almorò Fedrigo]] që e informoi atë; Foscolo e botoi atë më 16 maj në ''Bologna Monitore'' dhe në po atë ditë ai u largua nga Bolonja për në Venedik. Më 16 maj ai ofroi odën ''A Bonaparte Liberatore'' në një letër drejtuar Bashkisë së Reggio Emilia-s, duke thënë se po vraponte drejt Venedikut "për të derdhur lotët e parë të lirë". Në të njëjten kohë njoftoi se donte të përfundonte një "tragjedi republikane", ''Timocrate-'' in, dhe "një kantik lirik të titulluar ''Liria Italiane''", nga e cila oda "''ishte'' vetëm një prelud". Në realitet, as tragjedia dhe as ''Liria Italiane'' nuk kanë mbetur; ''Timocrate-'' i përmendet vetëm një herë më 14 gusht 1798, kur Foscolo, duke iu drejtuar Shoqërisë së Teatrit Patriotik të Milanos, pretendon se ka punuar për të për muaj të tërë dhe premton, pasi ta ketë përfunduar, ta "paraqesë" atë në Komisionin e Shoqërisë. Sapo u kthye në lagunë, më 23 maj ai mori nga Bolonja emërimin si toger nderi i lidhur me Legjionin Cispadane. Mes majit dhe fundit të verës ai kompozoi odën ''Ai novelli repubblicani'', plot me entuziazëm libertarian, kushtuar vëllait të tij « Gioan-Dionigi », e cila u shfaq së pari në një broshurë në të cilën, përveç poemës, kishte «dedikimin për vëllain e tij Gioan-Dionigi », «letrën e Brutit drejtuar Ciceronit të marrë nga Plutarku » dhe « sqarimet » e disa strofave dhe, menjëherë më pas, në {{'}} ''poetico'' të vitit 1797, ku u pasua nga soneti ''A Venezia,'' i shkruar diku në vitin 1796 dhe, ndryshe nga oda, para rënies së Serenissima-s. ==== Angazhim ndaj Shoqërisë së Arsimit Publik ==== Në Venecia, poeti hyri në Bashkinë provizore dhe mbajti rolin e "sekretarit që mbante procesverbalet e seancave të Shoqërisë së Arsimit Publik", një pozicion që e mbajti nga 22 korriku deri më 29 nëntor. Megjithatë, ai u mirëprit në Shoqëri më 19 qershor, kur u lexua një letër në të cilën vetë Foskolo, i cili mungonte atë ditë për shkak se ende po merrej me "një shërim të gjatë", shprehu tonet e zjarrta patriotike, duke kërkuar të pranohej. Procesverbali i seancës kujton se i riu u bë anëtar "me aklamacion". [[Skeda:Carlo_Lauberg.jpg|parapamje|Karlo Lauberg]] Shoqëria e Arsimit Publik ishte themeluar më 27 maj 1797 nga Bashkia dhe, megjithëse zyrtarisht supozohej të mbështeste politikat demokratike bashkiake, ajo përfshinte midis eksponentëve të saj më të rëndësishëm revolucionarë radikalë, siç ishin napolitanët Flaminio Massa dhe Carlo Lauberg. Diplomati Girolamo Politi deklaroi në nëntor të atij viti se Shoqëria drejtohej nga anëtarë të lozhës masonike "Kolonat e Demokracisë", të animuara nga Lauberg, një shoqëri sekrete përmes së cilës francezët kishin përshpejtuar procesin e demokratizimit të qyteteve veneciane. Pas Shoqërisë së Arsimit - ndoshta thjesht një mbulesë - në fakt fshihej një rrjet lozhash politike të modeluara sipas modelit jakobin. Sipas dëshmisë së deleguar nga municipalisti i moderuar [[Giovanni Andrea Spada]] në ''Kujtimet'' e tij, Shoqëria synonte ta çonte Bashkinë drejt pozicioneve radikale. Nëse akuzat e Spadës ndoshta u shprehën me tone të tepruara, ato nuk duhet të kenë qenë larg së vërtetës. Nuk dihet nëse Foscolo iu bashkua sistemit të krijuar nga Lauberg, por është e sigurt se poeti nga Zakynthos ishte i lidhur me "krahun më radikal të patriotëve venecianë", midis të cilëve ishte Vincenzo Dandolo, një mik i ngushtë të cilit Foscolo ia detyronte emërimin e tij si Sekretar-Redaktor i Bashkisë. Edhe pse pozicioni nuk kishte një rëndësi të veçantë politike, Foscolo u thirr disa herë për të lexuar procesverbalet nga Tribuna dhe mund të merrte pjesë në mbledhjet e Bashkisë dhe Komitetit të saj sekret. === Zhgënjim dhe nisje për në Milano (1797-1798) === Megjithatë, më 17 tetor të atij viti 1797, kaq emocionues për patriotët demokratë, u nënshkrua Traktati i Campo Formio-s, me të cilin Bonaparti ia lëshoi Venedikun (deri atëherë një republikë e lirë, edhe pse tani <nowiki><i id="mwAjg">de facto</i></nowiki> e kontrolluar nga francezët) Austrisë së Habsburgëve. Ugo i ri, plot indinjatë, dha dorëheqjen nga posti publik dhe shkoi në [[Mërgimi|mërgim]] vullnetar, duke shkuar fillimisht në [[Firencia|Firence]] dhe pastaj në [[Milano]].<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 40}}.</ref> Indinjata për ratifikimin e traktatit del nga një dëshmi bashkëkohore e politikanit austriak Carl von Humburg, i cili shkruan se, gjatë një seance publike në Venedik (atë të 8 nëntorit në Bashkinë e përkohshme, disa ditë para se poeti të largohej nga qyteti), Foscolo u ngjit në tribunë "për të vjellë të gjitha mallkimet e mundshme kundër Gjeneral Bonapartit". I armatosur me një kamë, duke bërë thirrje dhe shtrembërime të tmerrshme, ai e nguli atë me tërbim në parapetin e tribunës, duke u betuar ta ngulte në të njëjtën mënyrë në zemrën e Bonapartit të pabesë." Armiqësia e Foskolos ndaj Napoleonit do të ndikonte në poezinë e tij në vitet në vijim. [[Horatio Nelson]], armiku i Bonapartit, kishte një vlerësim krejtësisht të kundërt.<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/45197486 |title=Ugo Foscolo Le poesie - Introduzione, commenti e note di Marcello Turchi |date=1983 |publisher=Garzanti |isbn=88-11-58082-X |edition=Nella collezione I Garzanti, I Grandi libri 1. ed |page=IX |oclc=45197486|language=sq}}</ref> Ai mbërriti në Milano në mesin e nëntorit, takoi Parinin dhe Montin, të cilët i mbrojti disa muaj më vonë nga akuzat e ngritura kundër tij për aktivitetin e tij si poet në oborrin romak, dhe gjithashtu u dashurua me gruan e tij, Teresa Pikler, vetëm për të thënë më vonë për të: "Ky është Monti, poet dhe kalorës, përkthyes i madh i përkthyesve të Homerit." Monti jo më pak tha për Foscolon: "Ky është ai me flokë të kuqe, quhet Foscolo, aq i rremë saqë e falsifikoi edhe veten kur e ndryshoi emrin nga Ser Nikoletton në Ugo." Sapo mbërriti në qytet, «shumë i varfër dhe në mërgim» , ai u përpoq të gjente një punë që mund t’i siguronte jetesën. Keshtu, ndoshta me këshillën e Montit, ai menjëherë i shkroi [[Giovanni Costabili Containi|Giovanni Costabili Containi-t]], një mik i poetit ferrarez dhe anëtar i Drejtorisë Cisalpine: «Do të doja shumë një vend midis shkrimtarëve kombëtarë, ose midis kujdestarëve të bibliotekës publike, ku do mund t’ia kushtoja ditët e mia vendit tim dhe filozofisë». Refugjatët venecianë, megjithatë, ishin të fundit që mbërritën në një fluks mbresëlënës njerëzish që panë qytetarë nga zona qendrore-veriore e gadishullit të mblidheshin drejt qytetit të Milanos. Duke i shtuar këtij aspekti teprimet publike me të cilat Foscolo e kishte mirëpritur Traktatin e Campo Formio-s në ditët e tij të fundit në lagunë, rezultati i pakëndshëm i kërkesës mund të shpjegohet. Ndërkohë, Foscolo hyri në «Rrethin Kushtetues të Milanos», një vend takimi për patriotët dhe njerëzit e letrave (midis tyre ishin Giovanni Pindemonte dhe Giovanni Fantoni). Gazeta «Circolo», pro-franceze dhe pro-bonapartiste, regjistroi ndërhyrjet e Foscolos, të cilat u përqendruan midis 10 dhjetorit dhe 24 janarit. Poeti foli përsëri më 14 shkurt, kur energjitë e tij iu kushtuan tani një periudhe të re. Nga fundi i janarit ai bashkëpunoi me vendasin e Piacenzës, Melchiorre Gioia, për disa muaj në ''Monitore Italiano'', duke marrë edhe drejtimin e saj. Gazeta luftarake pretendonte pavarësinë nga qeveria pariziene për Republikën Cisalpine dhe ishte armiqësore ndaj paktit të aleancës me Francën - megjithëse qëndrimet e shprehura në kolonat e saj, të cilat bëheshin gjithnjë e më të qarta, nuk kishin të njëjtën dhunë që Pietro Custodi (gjithashtu një kontribues në gazetë) ose Gioia ia deleguan veprave të shkruara në vetën e parë -, derisa Drejtoria e shtypi atë në prill 1798. [[Skeda:VincenzoMonti.jpg|majtas|parapamje|Vincenzo Monti]] Në maj të vitit 1798, Gioia botoi një " ''Portreti Politike të Milanos",'' në të cilën denoncoi korrupsionin e qeverisë. Pasoi një debat me Giuseppe Lattanzi (anëtar i organit legjislativ të Drejtorisë Cisalpine), derisa Foscolo ndërhyri më 25 korrik në mbrojtje të Gioias në ''"Giornale Repubblicano di Pubblica Istruzione"'' [[Modena|me seli në Modena]], ku pesë ditë më parë ishte dhënë dënimi me vdekje për vendasin e Piacenzës, në bazë të ligjit mbi alarmistët e 18 shkurtit. Foscolo, duke iu përgjigjur artikullit anonim të 20 korrikut, mbështeti nevojën për të monitoruar autoritetet në mënyrë që ato të respektonin gjithmonë ligjin, në mënyrë që Gioia të ishte sjellë si një "djalë që paralajmëron të atin për një sëmundje të afërt". Autori i artikullit të 20 korrikut, duke e zbuluar tani veten si Kapuçin Antonio Grandi, u përgjigj me forcë më 9 gusht, por gazeta e Modenës më në fund u rreshtua me Foscolo-n (24 gusht), shkrimi i të cilit ndërkohë ishte botuar më 18 gusht në ''Giornale senza titolo'' të Milanos. Klima e nxehtë në Milano çoi në akuza të qarta kundër Vincenzo Montit disa herë në vitin 1798. Ai, i cili kishte mbërritur së fundmi në qytet dhe konsiderohej "shumë i moderuar", u vu në shënjestër nga patriotët më të zjarrtë, në veçanti nga Lattanzi dhe Francesco Gianni, një poet i famshëm improvizues i cili po hartonte një poemë epike monumentale mbi Napoleonin. Nëse dy artikuj nga Foscolo që u shfaqën më 15 dhe 19 mars në ''Monitore'', të cilët propozonin një vlerësim thelbësisht pozitiv të ''Bonapartit në Itali'' nga Gianni dhe autori i tij, duket se nxisin polemikat kundër Montit, një artikull i tretë, i datës 23 mars, e përmbys gjykimin në lidhje me poemën. Në gusht, kur poeti i ''Basvillianës'' u sulmua përsëri, Foscolo botoi me shtypshkronjat milaneze Pirotta dhe Maspero një vepër me ''titull "Esame su le accusato contro Vincenzo Monti"'', duke marrë përsipër mbrojtjen e tij, duke lavdëruar dashurinë e tij për lirinë dhe duke ndarë dënimin e tij për Terrorin revolucionar, i cili së shpejti "u paraqit në mallkimin e shekujve" nga vetë shkrimtarët francezë. === Zhvendosja në Bolonjë (1798-1799) === I papunë dhe i pakënaqur për shkak të dashurisë së tij të trazuar për Teresa Pikler Monti-n, në shtator 1798 poeti u transferua në [[Bolonja|Bolonjë]] ku filloi bashkëpunimin e tij me ''Il Genio democratico'', të themeluar me vëllanë e tij Giovanni dhe më vonë të përthithur nga ''Monitore bolognese''. Për një kohë të shkurtër ai shërbeu si asistent i sekretarit të letrave në Tribunal. Nga kolonat e ''Genio democratico'' shfaqet përsëri imazhi i Foscolos, profetit: ai shkroi për gazetën një seri ''Udhëzimesh popullore politiko-morale'' në të cilat, duke kujtuar shembullin e demokracive të lashta të Greqisë dhe Romës, ai u përpoq të përfshinte klasat popullore në përvojën patriotike, të cilën linja gjithnjë e më centralizuese dhe autoritare e qeverisë cisalpine po e përjashtonte progresivisht nga politika aktive. Foscolo shprehu nevojën për një shpërndarje më të drejtë të pasurisë, sepse «e drejta e pronës në fakt ka për origjinë vetëm providencën e natyrës, e cila autorizon të gjithë të përfitojnë nga dhuratat e saj, dhe ka për motiv të vërtetë vetëm ekzistencën e njeriut», kështu që nuk është e pranueshme që «një numër i vogël pronarësh tokash» të notojnë «në bollëk», duke tradhtuar paktin shoqëror i cili është një kusht thelbësor për mbijetesën e Republikës dhe demokracisë. Koncepti i ''gjenialitetit'' i Foscos do të shfaqet përsëri dhe në mënyrë koherente në ''Edinburgh Review'' (vëll. XXX, f.&nbsp;321): «(...) kujtimet e gjenive të mëdhenj janë shkëndija që prodhojnë një flakë të fuqishme... rezultati është të vërtetohet se një pjesë e madhe e origjinalitetit të një shkrimtari qëndron në arritjen e qëllimeve të tij sublime me të njëjtat mjete që të tjerët kanë përdorur për gjëra pa rëndësi». Ai filloi të shtypte, deri në shkronjën XLV, të romanit epistolar ''Ultime lettere di Jacopo Ortis'' në vitin 1798<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/797803575 |title=Ultime lettere di Jacopo Ortis |date=1991 |publisher=Garzanti |isbn=88-11-58092-7 |edition=14. ed |page=IX |oclc=797803575|language=sq}}</ref>, i cili megjithatë u detyrua të ndërpritej për shkak të pushtimit të Bolonjës nga austro-rusët në prill të vitit 1799. Sipas një tradite kritike të gjatë dhe të përhapur gjerësisht, botimi i veprës u bë i mundur falë ndërhyrjes së bolonjezit Angelo Sassoli, i cili do të kishte vepruar në emër të botuesit Jacopo Marsigli dhe pa dijeninë e autorit, duke e përfunduar romanin me dorën e tij, të botuar në dy vëllime me titullin ''Vera storia di due amanti infelici o sia Ultime lettere di Jacopo Ortis''. Kjo në fakt shkaktoi zemërimin e Foscolos, i cili e detyroi botuesin të botonte një shënim në "Gazzetta di Firenze" dhe, disa muaj më vonë, në "Monitore Bolognese" në të cilin thuhej se ndërhyrjet frikacake të një autori tjetër ishin shtuar në letrat e Foscolos. Megjithatë, studimet kritike të mëvonshme kanë treguar se autorësia e botimit i përket në thelb, nëse jo ekskluzivisht, Foscolo-s. Ashtu si protagonisti Jacopo Ortis (emri rrjedh nga bashkimi i [[Zhan Zhak Ruso|Jean-Jacques Rousseau]] dhe Girolamo Ortis, një student i ri nga Friuli që kreu vetëvrasje në Padova në vitin 1796), i cili i mori jetën me një thikë (siç do të bënte Giovanni Foscolo), Ugo gjithashtu tentoi vetëvrasje në këtë periudhë - duke gëlltitur [[Opiumi|opium]] - për shkak të pasionit të tij të pakënaqur për Piklerin, sipas asaj që ajo vetë rrëfeu. === Regjistrimi në Gardën Kombëtare (1799-1801) === Ndërkohë, Foscolo u regjistrua në Gardën Kombëtare të Republikës Cisalpine dhe luftoi me trupat franceze (të cilat më vonë do të quheshin Grande Armata) deri në [[Lufta e Marengos|betejën e Marengos]]. I plagosur në këmbë në [[Battaglia di Cento|betejën e Centos]], ai u arrestua nga austriakët gjatë arratisjes së tij dhe u lirua në [[Modena]] nga trupat e MacDonald, duke marrë pjesë më vonë në betejën e Trebbias dhe në përleshje të tjera.<ref>{{Cite web |title=Foscolo su Homolaicus |url=http://www.homolaicus.com/letteratura/foscolo.htm|language=sq}}</ref> Ai mori pjesë në mbrojtjen e [[Gjenova|Gjenovës]] së rrethuar (megjithëse nuk e shikonte me sy të mirë luftën) ku u plagos pranë Forte Diamante. [[Skeda:David_-_Napoleon_crossing_the_Alps_-_Malmaison1.jpg|parapamje|Jacques-Louis David, ''[[Napoleon Bonaparti|Napoleoni]] duke kaluar Alpet'']] Ishte një periudhë aktiviteti intensiv edhe në nivel letrar; duke ndjekur radikalizmin politik të treguar në vitet e mëparshme në nivel publicistik dhe civil, Foscolo shkroi, mes korrikut dhe gushtit 1799, ''Discorso su la Italia'', një tekst që shpreh qartë shpresat e "patriotëve" italianë, të cilët, të bashkuar me neo-jakobinët prej përtej Alpeve, kërkonin shpalljen e "Atdheut në rrezik" në Francë (e refuzuar më 14 shtator nga Këshilli i Pesëqindëve). Ata ëndërronin, në fakt, se rënia e Drejtorisë dhe vendosja e një gjendjeje të jashtëzakonshme mund të favorizonin lindjen e një republike të pavarur italiane. ''Discorso'' u botua në tetor, kushtuar gjeneralit neo-jakobin Championnet, kur megjithatë iluzionet e Foscolos kishin rënë dhe grushti i shtetit bonapartist ishte i afërt. Më 27 nëntor ai ribotoi në Gjenova odën ''A Bonaparte liberatore,'' duke shtuar një parathënie në të cilën i bënte thirrje Napoleonit të mos ishte tiran dhe duke modifikuar strofën e tetë, për të pohuar me ndërgjegje të pastër idenë e unitetit të Italisë, trashëgimtares së Romës së lashtë . Pas Marengos (beteja u zhvillua më 14 qershor 1800) Foscolo vazhdoi të merrej me operacione ushtarake; sapo u kthye në Milano, ai u ribashkua vullnetarisht me Shtabin e Përgjithshëm, ku u emërua ndihmës kapiten. Nën komandën e Gjeneral Pino-s, ai luftoi kundër kryengritësve të Romagna-s, i ndihmuar nga Gjenerali austriak Sommariva, duke kontribuar në riokupimin francez. Popullsia iu nënshtrua kontributeve dhe kërkesave të mëdha, dhe gazeta milaneze ''Notizie politiche'' e mbajti Pinon përgjegjës për këtë. Foscolo më pas doli në mbrojtje të tij në ''Bolonjeze Monitore'', e cila botoi një nga raportet e tij më 7 tetor, duke prerë paragrafin e fundit - në të cilin ai shpreson për lindjen e një ushtrie kombëtare -, të shtuar në një shtojcë të të njëjtit numër pas protestave të autorit. Midis verës dhe vjeshtës së vitit 1800 ai kompozoi odën ''A Luigia Pallavicini caduta da cavallo'', kushtuar një fisnikeje gjenoveze e cila u plagos në fytyrë pasi ra nga kali i saj në shkëmbinjtë e Sestri Ponente . Pas fitores napoleonike, ai mori detyra të shumta ushtarake, të cilat e çuan në qytete të ndryshme italiane, përfshirë [[Firencia|Firencen]], ku u dashurua me Isabella Roncionin, tashmë të fejuar, e cila kontribuoi në frymëzimin, së bashku me Teresa Pikler, të personazhit të Terezës ''në Ortis''{{'}}<ref name="ReferenceA">{{Sfn|Pecchio|pp. 50-60}}.</ref> Në vitin 1801, Foscolo u kthye në Milano ku, në qershor, priti vëllanë e tij më të vogël, Giulio, të cilin ia kishte besuar nëna e tij dhe e nisi një karrierë ushtarake (Giulio përfundoi duke kryer vetëvrasje në [[Hungaria|Hungari]] në vitin 1838). Më 23 korrik, pasi ishte ankuar disa herë se nuk po merrte pagën e tij ushtarake rregullisht, ai i dërgoi një letër Ministrit në të cilën paraqiti dorëheqjen e tij, e cila megjithatë nuk u pranua. Në këmbim, ai mori pagën e ndihmëskapitenit, duke kaluar kështu në vitin 1802 në shërbim të Republikës Italiane, dhe nga viti 1805, pas [[Perandoria e Parë Franceze|shpalljes së Napoleonit perandor]] në vitin 1804, të Mbretërisë së Italisë, me detyrën e hartimit të një pjese të Kodit Ushtarak.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 68-70}}.</ref> === Aktiviteti i dendur letrar (1801-1804) === Vitet midis 1801 dhe 1804 ishin vite aktiviteti të dendur letrar, por edhe dhimbjeje të madhe për vdekjen e vëllait të tij Giovanni, i cili kishte vrarë veten në Venecia më 8 dhjetor 1801 me një plagë thike (para syve të nënës së tij, siç u tha më vonë, por pa ndonje prove) për të shmangur turpin e pamundësisë për të paguar një shumë të madhe të humbur në bixhoz, të cilën një nën-inspektor e kishte marrë nga arka e luftës për të.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 60-68}}.</ref> [[Skeda:Ugo_Foscolo2.jpg|parapamje|284x284px|Ugo Foscolo, versioni i dytë i portretit të Fabre]] Të përshëndes o Zakinthos! Trimit antenorian, / strehës së fundit të Larëve të shenjtë të Idës / dhe të eterëve të mi, do t'u lë këngët dhe eshtrat e mia / ndërsa ty mendimin tim; sepse me devotshmëri nuk u flet këtyre Hyjneshave ai që harron atdheun. <small>(Ugo Foscolo, Le Grazie, Himni I, vargjet 108 - 111)</small> "Megjithëse jam italian nga edukimi dhe prejardhja, dhe i vendosur që, çfarëdo që të ndodh, hiri im të mbetet nën rrënojat e Italisë e jo nën hijen e palmave të ndonjë toke tjetër më të lavdishme e të lumtur, unë, për sa kohë do të kem kujtesë për veten time nuk do të harroj kurrë se linda nga një nënë greke, se u mëkova nga një dado greke dhe se pashë rrezen e parë të diellit në Zakinthosin e kthjellët dhe të pyllëzuar, që ende jehon nga vargjet me të cilat Homeri dhe Teokriti e lavdëronin atë." <small>(Ugo Foscolo, Epistolario, Letra e 29 shtatorit 1808)</small> Në vitin 1802 ai botoi ''drejtuar Bonapartit'' me rastin e Komitetit të Lionit<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 68}}.</ref> dhe një përmbledhje [[Poezia lirike|poezish]] që përfshinte tetë sonete dhe odën ''për Luigia Pallavicini-n e rrëzuar nga kali i saj''. Data e kompozimit të tetë soneteve është e panjohur, por duhet të vendoset midis viteve 1798 dhe 1802. Midis tyre është ''Te nudrice alle muse, ospite e Dea'' (e vetmja në përmbledhje që ka një titull, ''Per la sentencia capitale proposta nel Gran Consiglio Cisalpino contro la lingua latina''), e frymëzuar nga propozimi i bërë Këshillit të Madh nga qytetari Giuseppe Lattanzi për të zëvendësuar mësimin e latinishtes me atë të frëngjishtes në shkolla.<ref name="ReferenceA">{{Sfn|Pecchio|pp. 50-60}}.</ref> Poema mund të jetë e vitit 1798, pasi propozimi daton që nga ai vit dhe më pas u refuzua në verë. Lidhur me stilin e ''soneteve'', [[Giosuè Carducci]] shkruan "Ashtu siç e kishte mbyllur adoleshencën e tij poetike me imitimin e tragjedisë alfieriane në ''Tieste'' dhe të këngëve alfieriane në odën për Bonapartin, ashtu edhe Ugo filloi të shfaqte flamurtarët e tij edhe në sonete".<ref>{{Cite book |title=Foscolo |publisher=Palumbo |year=1977 |page=125|language=sq}}</ref> Midis viteve 1801 dhe 1802 ai rishikoi dhe përfundoi ''Ortis'', botuar nga Genio Tipografico në Milano. Në të njëjtin vit, 1802, ai kompozoi odën ''All'amica risanata'' për Antonietta Fagnani Arese, dashurinë e tij të re të zjarrtë; në 1803 ai botoi sonetet në versionin e tyre përfundimtar me shtimin e katër më të famshmeve (''Alla sera'', ''A Zacinto'', ''In morte del fratello Giovanni'', ''Alla Musa'', të cilat megjithatë morën një titull, si tetë sonetet e tjera, vetëm në 1848, në një botim të redaktuar nga Francesco Silvio Orlandini për Le Monnier) dhe odën ''All'amica risanata'' dhe ''To Luigia Pallavicini caduta da cavallo''.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 67-68; 83; 103-104}}.</ref> Botimi i prillit 1803, botuar në Milano nga Destefanis me titullin ''Poesie di Ugo Foscolo'' - dhe kushtuar nga autori poetit dhe tragjedianit të ardhshëm Giovanni Battista Niccolini - nuk përfshinte ende sonetin për vdekjen e vëllait të tij, botuar në gusht nga botuesi milanez Agnello Nobile së bashku me trembëdhjetë tekstet e tjera. Përkthimi - në hendekasillab të zbrazëta - dhe botimi i ''Chioma di Berenice të'' Catullus (nga ana tjetër një përkthim latin nga Callimachus) daton në të njëjtin vit, me shtimin e një himni për Graces, bërthamën e parë të poemës së ardhshme, të cilën ai ia atribuon poetit aleksandrian Phanocles, të shoqëruar nga katërmbëdhjetë ''Konsiderata'' dhe katër ''Diskurse'' të cilat përmbajnë tiparet kryesore të poetikës së tij neoklasike, të frymëzuara nga idetë e Winckelmann.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 110-128}}.</ref> Vepra u botua në nëntor në Milano nga Genio Tipografico dhe iu kushtua Niccolini-t. === Vitet në Francë (1804-1806) === Pasi vepra e Kalimakeanit u botua, Foscolo i shkroi më 25 nëntor 1803 Francesco Melzi d'Eril, nënkryetarit të Republikës Italiane: «Është koha që një i ri njëzet e pesë vjeç të braktisë përtacinë letrare» dhe iu kërkua të ribashkohej me ushtrinë e Napoleonit si «udhëheqës batalioni shtesë i Batalionit të Gardës që po niset për në Francë». Bëhej fjalë për t'u bashkuar me pushtimin e planifikuar të Anglisë, të cilin [[Napoleon Bonaparti|Napoleoni]] nuk do ta vinte në veprim më pas.<ref>{{Sfn|Terzoli|p. 52}}.</ref> Divizioni italian, gati për t'u nisur për [[Franca|në Francë]], komandohej nga gjenerali Domenico Pino, me të cilin Foscolo kishte shërbyer tashmë, duke e mbrojtur atë publikisht edhe në ''Monitore Italiano'' pas [[Lufta e Marengos|betejës së Marengos]]. Megjithatë, Foscolo nuk u pëlqye shumë nga [[Joachim Murat|Gioacchino Murat]], i cili e pa veten të shënjestruar në Oracionin {{'}} ''drejtuar Bonapartit për Kongresin e Lionit'' (1802), kështu që ai u rekrutua vetëm në qershorin pasardhës dhe vetëm si një kapiten shtesë këmbësorie, i caktuar në komandën e depove të Valenciennes, ku ishin të stacionuar francezët. Pas një vizite të shkurtër në [[Parisi|Paris]], ku Ferdinando Marescalchi, Ministër i Marrëdhënieve me Jashtë i Republikës Italiane, thotë se ishte i pranishëm më 10 korrik 1804, ai mbërriti në Valenciennes. Ai jetoi në Francë dhe në veri të Francës deri në vitin 1806; iu desh t'i përkushtohej furnizimeve, gjë që e përjashtonte nga luftimet; ai u vu gjithashtu në krye të ruajtjes së një grupi refugjatësh anglezë, të cilët shiheshin me dyshim nga Napoleoni. Në Valenciennes ai takoi një angleze të re (tek e cila shkoi për të mësuar gjuhën në dritën e pushtimit të ishullit, i cili nuk ndodhi kurrë) Lady Fanny Emerytt Hamilton, e quajtur edhe Sophia prej tij, me të cilën pati një vajzë në vitin 1805, Mary, të cilën ai gjithmonë e quante Floriana, dhe për të cilën nuk ishte në dijeni për një kohë të gjatë; ai e pa përsëri pas shumë vitesh në [[Anglia|Angli]] dhe ajo ishte ngushëllimi i viteve të tij të fundit. Disa kritikë kanë vënë në dyshim prejardhjen e vërtetë të gruas së re, duke pohuar se ajo ishte vajza e Lord Hamiltonit, burrit të Fanny-t, dhe iu besua Foscolos si vajzë e adoptuar nga gjyshja e saj nga nëna, Mary Walker Emerytt, pas vdekjes së prindërve të saj (nga ana tjetër, ka pasur edhe disa hipoteza mbi emrin e fisnikes).<ref>{{Cite web |title=Foscolo segreto |url=http://www.adnkronos.com/Archivio/AdnAgenzia/1999/03/23/Cultura/POETI-FOSCOLO-SEGRETO---FLORIANA-UNA-NINFETTA-PER-FIGLIA_142100.php|language=sq}}</ref> Gjatë një viti e gjysmë që kaloi në Francë, Foscolo ishte gjithashtu në Calais, [[Lille]] dhe Boulogne-sur-Mer, ku e thërrisnin detyrat e tij të ndryshme ushtarake. Më 20 mars 1805 ai u bë "shef batalioni i trupave italiane". Pavarësisht udhëtimeve të tij të vazhdueshme për arsye pune, Foscolo arriti të vazhdonte aktivitetin ''[[Iliada|e tij letrar me disa ese përkthimi nga Iliada]]'' {{'}} me letrën në vargje të zbrazëta drejtuar Montit, ''Se fra' pochi mortali a cui nel anni'', dhe me përkthimin e ''Udhëtimit Sentimental'' të Sterne-s, i cili do ta çonte atë në shkrimin, në vitin 1812, të gjashtëmbëdhjetë kapitujve të shkurtër të shkruar në një [[Proza|prozë]] [[Ironia|ironike-]] aluzive të ''Notizia intorno a Didimo Chierico''.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 99-102}}.</ref> Më 15 janar 1806, nga Boulogne-sur-Mer, ai i kërkoi «Gjeneralit të Divizionit Teulié» (domethënë Pietro Teulié ) «një leje me pagë të plotë për katër muaj», për të parë familjen e tij përsëri pas një dekade dhe për «interesa personale». Leja iu dha dhe Foscolo u largua nga Franca në fillim të pranverës pas një udhëtimi të ri nëpër Paris. Me këtë rast, ai takoi [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonin]], i cili atëherë jetonte në kryeqytetin francez me nënën e tij Giulia Beccaria. Edhe pse ishte vetëm shtatë vjet më i ri, Manzoni kishte filluar kohët e fundit aktivitetin e tij letrar, duke marrë frymëzim, ndër të tjera, nga vetë Foscolo (si dhe nga Alfieri, Parini, Monti dhe autorë të tjerë, italianë dhe të huaj), dhe sapo kishte kompozuar poemën ''In morte di Carlo Imbonati''. Romancieri i ardhshëm ishte i ftohtë ndaj tij. === Venecia, Breshia dhe Universiteti i Pavias (1806-1809) === [[Skeda:Foscolo_-_Dei_sepolcri,_1809_-_6059669_TO0E070314_00003.jpg|parapamje|Ballina e ''Varreve'']] Mes prillit dhe majit 1806 ai ishte në [[Venediku|Venecia]], ku e pa përsëri familjen e tij pas mërgimit të gjatë, dhe më pas, në qershor, takoi Isabella Teotochi Albrizzi, e cila e priti në vilën e saj në fshatin përreth [[Treviso|Trevizos]]. Gjithashtu në qershor ai takoi Cesarottin në [[Padova]] dhe Ippolito Pindemonten në [[Verona]], nga bisedat e të cilëve lindi ideja fillestare për poemën ''Dei sepolcri.'' Korrespondenca e Foscolos dëshmon se poeti e kaloi verën i angazhuar në misione ushtarake: për këtë qëllim ai ishte në Valtellina, në [[Mantova|Mantua]] dhe Verona, përsëri në Valtellina dhe në zonën e Bergamos.<ref name="Granese128" /> Ai ishte gjithashtu në Milano në raste të ndryshme, nga ku më 6 shtator i shkroi mikut të tij Teotochi: «Kur Franceschinis më dha letrën tënde, u nisa për në male dhe liqene; u ktheva, ai ishte në lëvizje për ''në Terraglio'' [ku Teotochi shpesh qëndronte në vilën pak jashtë Trevizos]; Unë tashmë kisha një ''Epistil mbi varret'' për t’u shtypur me kujdes – ndoshta jo i bukur; jo elegant, por të cilin me siguri do t’jua kisha recituar me gjithë zjarrin e shpirtit tim, dhe të cilin ju, zonjë e sjellshme, do ta kishit dëgjuar ndoshta me lot në sy». Poema ''Dei sepolcri'' u shkrua midis gushtit 1806 dhe prillit 1807 dhe u botua atë vit në [[Bresha|Brescia]] nga botuesi Niccolò Bettoni. Në kohën kur Foscolo po përgatitej të botonte veprën, ai ishte mysafir i Konteshës Marzia Martinengo, të dashurës së tij, në Palazzo Martinengo Cesaresco Novarino në qendër të qytetit.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 131-135}}.</ref> I iniciuar në [[Masoneria e Lirë|Masonerinë e Lirë]] më 25 maj 1804 në Lozhën "Ermione" të Milanos, midis viteve 1806 dhe 1807 ai hyri në Lozhën Mbretërore Amalia Augusta të Breshias, e njëjta lozhë si Vincenzo Monti.<ref>{{Cite web|http://www.loggiagaribaldi1436.it/2019/11/10/ugo-foscolo-poeta-massone/Giorgio|Nicoletti, "Ugo Foscolo poeta massone"|url=|title=|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 febbraio 2018 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml|language=sq}}</ref> Në të njëjtën kohë me ''Sepolcri-n'', Foscolo ndërmori përkthimin e librit të parë ''të Iliadës'' {{'}} duke arritur një marrëveshje me Montin që ai të botohej së bashku me versionin e tij të librit të parë. Në prill të vitit 1807, Bettoni botoi {{'}} ''në përkthim të Iliadës së Homerit'' në Brescia; kushtimi për Montin u pasua nga një ''Intendimento nga përkthyesi'', teksti i Foscolos (me versionin në prozë të Cesarotit - tashmë të botuar në vitin 1786 - përballë), teksti i Montit dhe tre konsiderata, secila nga një prej tre përkthyesve; teksti i Foscolos titullohej ''Mbi përkthimin e shenjës së Jupiterit'' dhe ishte kritike ndaj versioneve kryesore të mëparshme iliadike, duke analizuar se si ato kishin raportuar vargjet 528-530 të librit të parë dhe duke sugjeruar se si ato mund të kishin qenë më afër origjinalit, në përputhje me kërkesën e besnikërisë absolute të shprehur ''në Intendimento.''<ref>F. Longoni, ''Scheda introduttiva'' a ''Esperimento di traduzione della Iliade di Omero'', in U. Foscolo, ''Opere. Poesie e tragedie'', vol. I., Torino, Einaudi-Gallimard, 1994, pp. 545-547; {{Sfn|Terzoli|pp. 74-77}}; il Cesarotti non ebbe alcun ruolo nella vicenda editoriale dell{{'}}''Esperimento''. Nell'edizione citata l{{'}}''Intendimento'' e ''Su la traduzione del cenno di Giove'' si leggono rispettivamente alle pp. 57-59 e 103-111.</ref> Me një kërkim obsesiv për korrespondencën semantike dhe formale midis tekstit grek dhe reduktimit italian - për aq sa ia lejonte diversiteti i gjuhëve dhe kulturave -, Foscolo vazhdoi të përkthente poemën homerike; ai përfundoi shtatë librat e parë, e la punën në librin e tetë, nëntë, dhjetë dhe njëzet kryesisht të papërfunduar, por botoi vetëm të tretin në Antologjinë e Giovan Pietro Vieusseux (tetor 1821).<ref>{{Sfn|Terzoli|pp. 76-78}}.</ref> Udhëheqësi i batalionit<ref>{{Cite book |title=Ultime lettere di Jacopo Ortis |isbn=88-17-12041-3 |edition=Edizione del 1992 (undicesima) |page=7|language=sq}}</ref> Ugo Foscolo, për të fituar favorin e Gjeneral Augusto Caffarelli- t, ndihmësit të Napoleonit dhe Ministrit të Luftës së Mbretërisë së Italisë, redaktoi një botim të veprave të Raimondo Montecuccoli-t, me një parathënie të pasur mbi artin e luftës. Vepra është gjithashtu pjesë e një polemike me Madame de Staël mbi qëndrimin ushtarak të italianëve.<ref>{{Cite web |title=150 anni unità d'italia |url=http://www.150anni.it/webi/index.php?s=25&wid=44|language=sq}}</ref> I liruar nga detyrat e tij ushtarake nga ndërhyrja e Caffarellit, Foscolo aplikoi për katedrën e [[Retorika|Elokuencës]] në Universitetin e Pavias, e cila ishte lënë bosh (katedra më parë ishte mbajtur nga Vincenzo Monti dhe Luigi Cerretti). Pasi e mori atë ''me famë të qartë'' (18 mars 1808) falë interesit të Luigi Arborio Gattinara di Breme, Ministrit të Brendshëm të Mbretërisë së Italisë, ai mbërriti në qytet më 1 dhjetor të të njëjtit vit. Këtu, më 22 janar 1809, ai mbajti fjalimin e tij të famshëm inaugurues, ''Dell'origine e dell'officio della letteratura'', në prani të [[Alessandro Volta|Alessandro Voltës]] dhe Vincenzo Montit<ref name="pavia">{{Cite web |title=Il prof Ugo Foscolo 210 anni dopo. Ecco le tracce a Pavia del grande poeta. La Provincia Pavese, 22 dicembre 2018 |url=https://ricerca.gelocal.it/laprovinciapavese/archivio/laprovinciapavese/2018/12/22/pavia-il-prof-ugo-foscolo-210-anni-dopo-ecco-le-tracce-a-pavia-del-grande-poeta-23.html|language=sq}}</ref> . Megjithatë, Foscolo mbajti disa leksione (të fundit më 15 qershor 1809), pasi pozicioni u shtyp shpejt nga Napoleoni, i cili ishte bërë dyshues ndaj çdo mendimi të lirë.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 150-153}}.</ref> Në Pavia, Foscolo jetoi në Palazzo Cornazzani në shoqërinë e mikut të tij Giulio Gabrielli di Montevecchio<ref name="pavia" /><ref>{{Cite web |title=Alberto Polverari. Monteporzio e Castelvecchio nella storia. Quaderni del Consiglio regionale delle Marche. Anno XIX - N.150 - luglio 2014 |url=https://www.consiglio.marche.it/informazione_e_comunicazione/pubblicazioni/quaderni/pdf/150.pdf|language=sq}}</ref>, duke mobiluar dhomat në një mënyrë luksoze dhe duke punësuar disa shërbëtorë; çuditërisht, [[Ada Negri]] dhe [[Albert Ajnshtajni]] jetuan gjithashtu në të njëjtën ndërtesë<ref>{{Cite web|title=Casa di Ugo Foscolo|url=http://www.visitpavia.com/it/poi/95|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=1 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401162400/http://www.visitpavia.com/it/poi/95|url-status=dead}}</ref>. === Kthimi në Milano dhe vështirësitë (1809-1812) === Pasi u kthye në Milano për herë të tretë, për Foscolon filloi një periudhë e vështirë ekonomike, e cila u bë edhe më e hidhur nga kontrastet me figurat letrare të regjimit, të cilat nuk i kursyen polemikat dhe insinuatat keqdashëse. Prishja e marredhenies me Montin (1810) u përkeqësua nga dështimi i tragjedisë ''Ajace'', e shfaqur në La Scala më 9 dhjetor 1811, e cila nuk pati sukses dhe u ndalua gjithashtu nga censura për aludimet anti-franceze që përmbante.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 153-161}}.</ref> === Qëndrimi paqësor dhe produktiv në Bellosguardo (1812-1813) ===   [[Skeda:Andrea_Appiani_Ritratto_di_Ugo_Foscolo_Pinacoteca_di_Brera_1801-1802.jpg|parapamje|Andrea Appiani, ''Ugo Foscolo'' (1801-1802)]] Pasi u largua nga Milano më 12 gusht 1812, poeti u zhvendos në Firence, pasi u ndal në Piacenza, [[Parma]] dhe [[Bolonja|Bolonjë]], qyteti ku takoi miken e tij Cornelia Rossi Martinetti. Më 17 ai mbërriti në Hotel delle Quattro Nazioni, ku qëndroi për disa muaj, duke filluar hartimin e himnit ''Alle Grazie'', i cili fillimisht mori formë në të ashtuquajturin ''draft të parë të Himnit'', pastaj, përmes zgjerimeve dhe ripërpunimeve, në ''draftin e dytë'', dhe ishte i destinuar të merrte formë në një poemë trepalëshe në prill 1813. Pasi la banesën e tij të parë, Foscolo u vendos për një periudhë të shkurtër në Casa Prezziner, në Borgo Ognissanti, dhe më pas u zhvendos në vilën e Bellosguardo-s, ku kaloi, deri në vitin 1813, një periudhë dashurie të forta, kënaqësish tokësore dhe pune krijuese.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 161-169}}.</ref> Në fakt, ai fitoi dashurinë e sienezes Quirina Mocenni Magiotti, frekuentoi sallonin e Konteshës së Albany-t, mikeshës së Alfierit, punoi, siç u përmend, mbi poemën me temë mitologjike, shkroi tragjedinë ''Ricciarda'', e interpretuar në qytet në vitin 1813, rifilloi përkthimin e ''Viaggio sentimentale'', të botuar po atë vit dhe të shoqëruar nga ''Notizia intorno a Didimo Chierico'', si dhe përktheu këngë të tjera ''[[Iliada|të Iliadës]]'' {{'}}<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 170 e segg.}}</ref> === Mërgimi i fundit nga Italia (1813-1827) === ==== Largimi nga Milano dhe mërgimi në Zvicër (1813-1816) ==== Pas disfatës së Napoleon Bonapartit në Betejën e Leipzigut, në tetor 1813, dhe abdikimit të tij në 1814, Foscolo u kthye për të jetuar në Milano për herë të katërt, duke rifituar gradën e tij në ushtri dhe duke bërë një përpjekje të dëshpëruar për të mbledhur burra të gatshëm të sakrifikoheshin për qytetin, por mbërritja e austriakëve në qytet ia shkatërroi besimin në një Itali të pavarur në të ardhmen. Pavarësisht besnikërisë së tij ndaj nënmbretit Eugene de Beauharnais (vitin pasardhës do të ketë përpjekjen e fundit të pro-Napoleonëve me shpalljen e Riminit nga mbreti i Napolit [[Joachim Murat|Gioacchino Murat]]), shpresa e fundit e të ashtuquajturës "parti franceze", në fund ai vendosi të mos i kundërshtonte fitimtarët me armë.<ref>{{Cite web |title=L. Armaroli, C. Verri, ''La rivoluzione di Milano del 1814'' |url=https://www.gutenberg.org/files/36212/36212-h/36212-h.htm|language=sq}}</ref> Ai pati një moment hezitimi, kur guvernatori austriak, Feldmarshal Bellegarde, i ofroi atij të bashkëpunonte me qeverinë e re, duke drejtuar një revistë letrare, "Biblioteca italiana" e ardhshme. Foskolo pranoi dhe hartoi programin e revistës, por ishte i detyruar të bënte një betim ndaj regjimit të ri, kështu që natën para se të bënte betimin (31 mars 1815) ai u largua nga Italia për një mërgim vullnetar dhe përfundimtar, ndërsa Napoleoni u përpoq të ndërmerrte sipërmarrjen e tij të fundit në [[Perandoria e Parë Franceze|Francë]], "[[Njëqind Ditët|njëqind ditët]]". Kështu Foscolo do të kujtojë, dhjetë vjet më vonë, arratisjen e papritur:{{Blockquote|Riparlai al Consigliere Schoeffer, ottimo uomo che amministrava le faccende della finanza, e lo tentai se v'era modo ch'io mi partissi liberamente con un passaporto, e prometterei da gentiluomo di non ingerirmi in cose politiche, ma ch'io non vorrei giurare fedeltà militare. Pur udendomi rispondere che dove un solo fosse privilegiato, io godrei dell'immunità, ma che giurare dovevano tutti a ogni modo - mi avventurai sul far della notte all'esilio perpetuo, e a mezzodì del giorno vegnente, mentre gli altri, circondati da' battaglioni di Ungheri, proferivano il giuramento, mi veniva fatto di toccare i confini degli Svizzeri|''Lettera apologetica''<ref>U. Foscolo, ''Prose politiche e apologetiche (1817-1827)'', in ''Edizione Nazionale delle Opere di Ugo Foscolo'', cit., 1964, vol. XIII, parte II, pp. 201-202.</ref>}}Duke u larguar praktikisht pa sende personale dhe pa mantel, poeti u strehua në Hottingen (në atë kohë një bashki autonome, e përfshirë në fund të shekullit në qytetin e [[Zyrihu|Cyrihut]]), në [[Zvicra|Zvicër]], ai mori pseudonimet Lorenzo Aldighieri (më vonë Alderani, si miku i Jacopo Ortis) dhe, në një nivel letrar, Didimo Chierico.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 189-195}}.</ref> Pavarësisht bredhjeve të tij të shumta në Zvicër, për t'i shpëtuar kontrolleve të policisë austriake, ai arriti të shtypte në [[Zyrihu|Cyrih]], në vitin 1816, ''"'' ''Gjurmët e historisë së sonetit italian"'', broshurën satirike kundër letrarëve milanezë ''Didimi clerici prophetae minimi Hypercalypseos liber singularis'' ( {{'}} ), botimin e tretë të {{'}} dhe të shkruante "''Diskurset pasionante mbi skllavërinë e Italisë",'' ''të'' botuara pas vdekjes.<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 189-200}}.</ref> ==== Vitet e fundit të jetës së tij në Londër (1816-1827) ==== {{Blockquote|Di vizi ricco e di virtù, do lode / Alla ragion, ma corro ove al cor piace: / Morte sol mi darà fama e riposo.|''Solcata ho fronte, occhi incavati intenti'', 1803}}Ndërkohë, Austria këmbënguli të kërkonte ekstradimin e tij, por Foscolo gjeti një aleat të çmuar te ambasadori britanik në [[Berna|Bernë]], i cili i lëshoi një pasaportë për [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Britaninë e Madhe]], nëpërmjet ndihmës së William Stewart Rose, të ''përkushtuarit të Hypercalisse'' {{'}} Dokumenti iu dha atij para së gjithash sepse ai ishte vendas i [[Zakintosi|Zantesë]], e cila ishte bërë [[Protektorati|protektorat]] britanik pas [[Kongresi i Vjenës|Kongresit të Vjenës]] në 1815. Prandaj, ai mundi të largohej falë parave që kishte marrë nga shitja e librave të tij në Milano dhe me ato që i kishte siguruar vëllai i tij Giulio, në atë kohë në Hungari me ushtrinë austriake, së cilës i ishte bashkuar.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 201}}.</ref> Nëpërmjet Gjermanisë dhe Holandës, më 12 shtator 1816, poeti mbërriti në [[Londra|Londër]], ku kaloi njëmbëdhjetë vitet e fundit të jetës së tij mes vështirësive të konsiderueshme ekonomike dhe morale. Sapo mbërriti në qytet, ai ra në kontakt me shumë intelektualë anglezë, duke u futur në rrethin kulturor të Holland House. Ai u bë mik me John Murray, botuesin i cili në prill 1817 botoi versionin e katërt dhe të fundit të ''Ultime lettere di Jacopo Ortis'' (vepra përkon në thelb me atë të Cyrihut të vitit të kaluar), të shoqëruar nga një ''Notizia'' e shkurtër dhe një përzgjedhje kapitujsh nga përkthimi i ''Viaggio sentimentale'' të Stern. Ditët e para të mërgimit të tij në Angli ishin mjaft të lumtura per te, ndikimi i parë madje ishte entuziast. Miqësitë e reja dhe fama që gëzonte jashtë shtetit e habitën poetin: «që nga momenti që arrita në Angli, isha i lumtur në çdo mënyrë [...]. Këtu për herë të parë kuptova se nuk jam aspak i panjohur për njerëzit e vdekshëm; dhe e shoh veten të mirëpritur si një njeri që ka gëzuar një famë të shkëlqyer dhe të patëmetë për një shekull», i shkroi ai mikeshës së tij Quirina Mocenni Magiotti një javë pas mbërritjes së tij. Në vitin 1817, nëna e tij vdiq në Venedik (28 prill) dhe Foscolo u mor kryesisht me situatën e Ishujve Jonianë, duke shkruar tre artikuj, ''Stato politico delle Isole Inie'', ''Mémoires sur l'éducation publique aux Isles Ioniennes'' dhe ''Come ottenere modifica alla Costituzione delle Isole Ionienne''. Ai gjithashtu mendoi të ndiqte kushëririn e tij Dionisio Bulzo në Greqi, i cili, pasi kishte mbërritur në Angli si "anëtar i një delegacioni nga Republika Joniane, kishte detyrën t'ia paraqiste Kushtetutën e saj të re Regjentit". Megjithatë, ai ra nga kali në korrik dhe nuk mundi të largohej. Gjatë periudhës së tij në Londër, Foscolo iu përkushtua kryesisht aktivitetit editorial dhe gazetaresk dhe u përfshi në studimin historiko-kritik të disa momenteve, teksteve dhe personazheve të [[Letërsia Italiane e Rilindjes|letërsisë italiane]], veçanërisht [[Dante Aligieri|Dantes]], [[Françesko Petrarka|Petrarkës]] dhe [[Xhovani Bokaço|Bokaços]].<ref>{{Sfn|Pecchio|pp. 202-205}}.</ref> Që nga këto vite, përveç ''Ortis-it'' të katërt, datojnë ese të reja mbi përkthimet homerike, përpunimi i ''Le Grazie'' dhe ''Lettere scritto d'Inghilterra'' e papërfunduar (1816-18), një pjesë e së cilës u botua pas vdekjes me titullin il ''Gazzettino del bel mondo'', ''Lettera apologetica'' e paplotë, e gjetur nga [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] dhe e botuar nga vetë Foscolo pas vdekjes së tij, e famshmja ''Ese mbi Petrarkën'' (1821, botimi i 2-të 1823), ''Discorso storico sul testo del Decamerone'' (1825) dhe ''Discorso sul testo della Commedia di Dante'' (1826). Përveç kësaj, kishte rreth tridhjetë ese kritike, të shkruara për t'u përkthyer në anglisht dhe për t'u botuar në revistat periodike britanike<ref>[http://air.unimi.it/bitstream/2434/46730/1/Paolo_Borsa_-_Per_l%27edizione_del_Foscolo_inglese.pdf Paolo Borsa, ''Per l'edizione del Foscolo "inglese"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528010208/http://air.unimi.it/bitstream/2434/46730/1/Paolo_Borsa_-_Per_l%27edizione_del_Foscolo_inglese.pdf|date=28 maggio 2014}}, in ''Prassi ecdotiche. Esperienze editoriali su testi manoscritti e testi a stampa'', a c. di A. Cadioli e P. Chiesa, Milano, Cisalpino, 2008, pp. 299-335.</ref>, midis të cilave spikasin seria ''Epoche della lingua italiana''<ref>Cfr. [http://air.unimi.it/bitstream/2434/224900/2/Borsa_-_Appunti_edizione_Epoche_lingua_italiana_Foscolo.pdf P. Borsa, ''Appunti per l'edizione delle 'Epoche della lingua italiana' di Ugo Foscolo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715052441/http://air.unimi.it/bitstream/2434/224900/2/Borsa_-_Appunti_edizione_Epoche_lingua_italiana_Foscolo.pdf|date=15 luglio 2014}}, in "Studi italiani", 47-48, 1-2 (2013), pp. 123-149 [ISSN 1121-0621 - ISSN 1724-1596].</ref> dhe artikulli i njohur me titullin italian ''Antiquarj e Critici'' (1826) . Foscolo u mirëprit në qarqet liberale dhe fillimisht fitoi para të mira nga aktivitetet e tij.<ref name="Corriere">{{Cite web |title=Che latin lover quello Jacopo Ortis |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/agosto/27/Che_latin_lover_quello_Jacopo_co_0_030827077.shtml|language=sq}}</ref> [[Skeda:Ugo_Foscolo_Memorial_St_Nicholas_Churchyard_Chiswick_from_end.JPG|majtas|parapamje|Memoriali i Foscolos në Londër, varri i poetit nga viti 1827 deri në vitin 1871]] Shpejt, stili i tij i jetesës tepër fisnike, një karakter i vështirë, i cili i largoi shumë simpati prej tij, dhe disa spekulime të pamatura në biznes (si ndërtimi i një vile të madhe për të jetuar, e cila u konfiskua më vonë), e çuan poetin në rrënim financiar, aq sa u burgos për një kohë të shkurtër për borxhe në vitin 1824. Pasi u lirua nga burgu, ai u detyrua të mbijetonte në lagjet më të varfra të Londrës, shpesh duke u fshehur nën një emër të rremë (Lord Emerytt, nga emri i vajzës së tij) për t'i shpëtuar kreditorëve të tij.<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 201-220; 232}}.</ref> Ndërkohë, ai kishte gjetur vajzën e tij (ose ndoshta vajzën e adoptuar) Floriana, e cila e ndihmoi me përkushtim gjatë viteve të tij të fundit, dhe për të cilën ai ishte caktuar kujdestare ligjore nga gjyshja e saj Lady Walker. Në Londër, Foscolo i bëri gjithashtu një propozim martese nëntëmbëdhjetëvjeçares Caroline Russell, vajzës së një magjistrati të rëndësishëm, e cila refuzoi pas shumë këmbënguljesh nga shkrimtari, i cili vite më parë shpesh e kishte shmangur martesën, duke frekuentuar përgjithësisht gra fisnike tashmë të martuara.<ref>[http://www.diras.unige.it/Adi%202010/De%20Liso%20Daniela.pdf Foscolo tra lettere d'amore e l'Ortis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201235914/http://www.diras.unige.it/Adi%202010/De%20Liso%20Daniela.pdf|date=1º febbraio 2014}} pag. 7</ref> Për shkak të jetës së tij të kushtueshme, ai përdori edhe trashëgiminë prej 3000 paundësh që Walker i la mbesës së saj, kështu që të dyve iu desh të shpërnguleshin në lagje të varfra dhe të pashëndetshme, ku poeti u sëmur nga një sëmundje e frymëmarrjes, ndoshta [[Tuberkulozi|tuberkuloz]].<ref name="Corriere"/><ref>{{Cite web |title=Old Chiswick Cemetery; dove Foscolo trovò sepoltura |url=http://www.nuok.it/lannon/old-chiwsick-cemetry-dove-foscolo-trovo-sepoltura/|language=sq}}</ref> Në vitin 1825 ai u bë mësues i italishtes në një institut vajzash dhe vitin pasardhës aplikoi për katedrën e italishtes në Universitetin e sapokrijuar të Londrës.<ref name="Londra">[http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/foscolo/a23.html Gli ultimi anni di Foscolo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130422034609/http://www.internetculturale.it/opencms/directories/ViaggiNelTesto/foscolo/a23.html#|date=22 aprile 2013}}.</ref> ==== Vdekja dhe pasardhësit ==== I varfër dhe i dobët, ai u diagnostikua me sëmundje të mëlçisë, ndoshta rezultat i tuberkulozit miliar<ref name="Londra"/>, gjë që ia përkeqësoi më tej kushtet e jetesës; prandaj ai vendosi të transferohej në periferinë e vogël të Londrës, Turnham Green, ku u sëmur nga hidropizia pulmonare, faza e fundit e sëmundjes, dhe u operua dy herë më kot nga mjeku italian që po e ndihmonte.<ref>{{Cite web|title=Eugenio Donadoni, ''Vita di Ugo Foscolo''|url=http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=22 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022040342/http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm|url-status=dead}}</ref> Ugo Foscolo vdiq më në fund më 10 shtator 1827 në moshën dyzet e nëntë vjeç; vajza e tij, e cila u kujdes për të deri në fund, vdiq rreth dy vjet më vonë në moshën vetëm 24 vjeç.<ref name="Corriere"/> Ai u varros në Varrezat e Chiswick, me shpenzimet e bankierit [[Kuakerët|kuaker]] Gurney, mikut të tij<ref>{{Sfn|Pecchio|p. 240}}.</ref> . Në varrin e tij, dy monedha bakri u vendosën mbi sytë e tij, sipas një rituali të lashtë grek. Varri, i restauruar së fundmi, ka të gdhendur gabimisht moshën pesëdhjetë vjeç. Hiri i tij, në vitin 1871, u transferua në Bazilikën e Santa Croce në [[Firencia|Firence]], një tempull i atyre ''lavdive italiane'' që ai vetë i kishte festuar në poemën ''Dei sepolcri'', me vargjet "Por më i bekuar që në një tempull mblidheni / Ju ruani lavditë italiane, ndoshta unike / Që nga Alpet e ndaluara dhe alternimi / i Plotfuqishëm i fatit njerëzor / Ju pushtojnë armët dhe pasuritë dhe altarët / Dhe atdheun dhe, përveç kujtesës, gjithçka". . Eshtrat e Foscolos u kthyen kështu në atdheun e tij, siç kishte dëshiruar ai, me një festë të madhe të dëshiruar nga [[Mbretëria e Italisë|Mbretëria e re e Italisë]].<ref>{{Cite web |title=L'arduo viaggio delle ceneri di Foscolo |url=http://ricerca.gelocal.it/trentinocorrierealpi/archivio/trentinocorrierealpi/2010/12/07/AT6PO_AT604.html|language=sq}}</ref> Sipër varrit, në këmbët e statujës së bërë nga Antonio Berti, e cila e portretizon atë, qeveria fashiste vendosi një pllakë në vitin 1939 për të festuar vlerën e tij, e cila thotë: "Eshtrat e Ugo Foscolos, i cili vdiq në Londër më 10 shtator 1939, i varrosur në varrezat e Chiswick, i kthyer nga Anglia në qershor 1939 dhe i vendosur në këtë tempull, të cilin poezia e Sepolcri-t e kishte shenjtëruar në kujtim të burrave të mëdhenj të Italisë, më në fund gjejnë, me vullnetin e qeverisë fashiste dhe të bashkisë së Firences, prehjen e denjë të dëshiruar. XXVII Prill 1939<ref>{{Cite web |date=29 ottobre 2017 |title=Santa Croce a Firenze: Chi è sepolto nella Basilica |url=https://www.chicksandtrips.net/chi-e-sepolto-in-santa-croce/ |language=sq}}</ref>". [[Skeda:Santa_Croce_Foscolo.jpg|parapamje|240x240px|Monumenti i funeralit në Santa Croce]] Ndërsa madhështia e poetit mbetet e pandryshuar, sipas studiueses irlandeze Lucy Riall lavdia e madhe e Foscolos nga [[Mbretëria e Italisë|qeveria e re italiane]] ishte pjesë e krijimit të një ''panteoni'' heronjsh laikë (që më vonë do të pasohej nga festimet e figurave si [[Xhuzepe Garibaldi|Garibaldi]]) siç shpresonte vetë poeti në ''Sepolcri'', për [[Feja civile|fenë civile]] të Italisë së re në kontrast me Kishën mbi çështjen romake.<ref name="riall" /> Gjithashtu kemi një ''koleksion shumë të pasur letrash'' nga Foscolo, një dokument shumë i rëndësishëm i jetës së tij të trazuar, që parashikon (si ai i bashkëkohësve të tjerë) figurën e {{'}} ''[[Lord Bajroni|romantik]]'' si [[Lord Bajroni|Byron]] dhe Shelley (të cilët vdiqën para tij, edhe pse i përkisnin brezit pasardhës); figura e Foscolo-s shpesh identifikohej me atë të personazhit të tij, Jacopo Ortis, me tipare sigurisht autobiografike në personazhin e tij.<ref>Introduzione a Ugo Foscolo, ''Le grandi opere'', a cura di Giuseppe Leonelli, Newton Compton, 2013, [https://books.google.it/books?id=yVkiAgAAQBAJ&pg=PT15&dq=foscolo+e+ortis+alter+ego&hl=it&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMIlPSC_snExwIVAS4UCh0ZCw2M#v=onepage&q=foscolo%20e%20ortis%20alter%20ego&f=false estratto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304234907/https://books.google.it/books?id=yVkiAgAAQBAJ&pg=PT15&dq=foscolo+e+ortis+alter+ego&hl=it&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMIlPSC_snExwIVAS4UCh0ZCw2M#v=onepage&q=foscolo%20e%20ortis%20alter%20ego&f=false|date=4 marzo 2016}}</ref> Gjithashtu për këtë arsye, ashtu si Alfieri dhe [[Dante Aligieri|Dante]], Foscolo u konsiderua gjatë [[Bashkimi i Italisë|Risorgimentos]] si një lloj "[[profeti]]" i atdheut italian dhe [[Liria|lirisë]] së tij, veçanërisht falë admirimit për idetë e tij politike të ushqyera nga [[Giuseppe Mazzini]]. Foscolo, njeriu i letrave, do të frymëzonte shumë shkrimtarë dhe poetë, si [[Xhakomo Leopardi|Giacomo Leopardi]], [[Alessandro Manzoni]], Mario Rapisardi dhe [[Giosuè Carducci]]. == Mendimi dhe poetika == {{Blockquote|L'armonia / vince di mille secoli il silenzio|Ugo Foscolo, ''Dei Sepolcri'', vv. 233-234}}Foscolo iu përmbajt fort teorive të [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] me natyrë [[Materializmi|materialiste]] dhe mekaniste (në veçanti materializmit të [[Thomas Hobbes]], [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Paul Henri Thiry d'Holbach]], [[Denis Diderot|Diderot]] dhe Helvétius, dhe sensualizmit të Condillac). Këto teori, nga njëra anë, përmbanin elementë qetësues pasi distanconin [[Besëtytnia|supersticionet]], por nga ana tjetër i shkaktonin ankth përballë "asgjësë së përjetshme", harresës që mbështjell njeriun pas vdekjes. Foscolo, në fakt, mund të përkufizohet si [[Ateizmi|ateist]] dhe [[Racionalizmi|racionalist]], por jo si jofetar. Tek ai, [[pesimizmi]] dhe ankthi i përjetësisë nxiten, duke i dhënë një ton dramatik poezisë dhe prozës. Frymëzime të tjera të mëdha, modele të jetës dhe letërsisë, ishin për të Giuseppe Parini dhe Vittorio Alfieri, si dhe [[Zhan Zhak Ruso|Jean-Jacques Rousseau]] dhe [[Johan Volfgang von Gëte|Goethe]].<ref>{{Cite web|title=Foscolo|url=http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=1 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201194530/http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf|url-status=dead}}</ref> Duke dashur të rikuperonte disa vlera shpirtërore që nuk ishin plotësisht në kundërshtim me arsyen, ai preferoi të besonte në "fenë e tij personale të iluzioneve", ndryshe nga [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] për shembull. Foscolo festonte ato vlera të pamposhtura tek njeriu, të cilat sipas tij ishin atdheu ([[Italia]], por edhe [[Zakintosi|Zanteja]]) - një familje e madhe që garanton "siguri për altarët, për fushat, për varrimin" - [[dashuria]], poezia, [[liria]], [[bukuria]], arti, kënaqësia e jetës dhe mbi të gjitha veprat fisnike, të cilat e bëjnë dikë të denjë për t'u kujtuar. Varri merret si simbol i kësaj filozofie e cila, nga një lidhje dashurie, një simbol i qytetërimit dhe një shembull për bashkatdhetarët (koncepte të dashura për njerëzit e [[Bashkimi i Italisë|Risorgimentos]]), bëhet një burim poezie përjetësuese, një monument pra i padobishëm për të vdekurit, por një instrument efektiv për të gjallët, veçanërisht në rastin e varreve ose memorialeve të burrave të shquar. Vdekja nuk është më pak e zbrazët - dhe mendimi i lamtumirës me jetën nuk është më pak i dhimbshëm - nëse do të kalojë përjetësisht ''"nën hijen e selvive dhe brenda urnave / E ngushëlluar nga lotët"'' , por iluzionet do ta ëmbëlsojnë gjithçka:{{Blockquote|''Illusioni!'' grida il filosofo. - Or non è tutto illusione? tutto! Beati gli antichi che si credeano degni de' baci delle immortali dive del cielo; che sacrificavano alla Bellezza e alle Grazie; che diffondeano lo splendore della divinità su le imperfezioni dell'uomo, e che trovavano il BELLO ed il VERO accarezzando gli idoli della lor fantasia! ''Illusioni!'' ma intanto senza di esse io non sentirei la vita che nel dolore, o (che mi spaventa ancor più) nella rigida e nojosa indolenza: e se questo cuore non vorrà più sentire, io me lo strapperò dal petto con le mie mani, e lo caccerò come un servo infedele.|Ugo Foscolo, ''Ultime lettere di Jacopo Ortis''<ref>lettera del 15 maggio 1798</ref>}} [[Skeda:Canova-Three_Graces_0_degree_view.jpg|parapamje|Antonio Canova, ''Tre Hiret'']] Foscolo, përveç shqetësimit tipik para-romantik, është shumë i lidhur me estetikën neoklasike. Poeti përdor shpesh mitologjinë - ashtu si Giambattista Vico, duke rikuperuar teorinë e Evemeros, sipas së cilës perënditë ishin heronj dhe njerëz të shquar, të bërë të pavdekshëm nga poetët dhe njerëzit e thjeshtë -, ai sheh në [[Greqia|Greqinë]] klasike jo vetëm origjinën e tij, por edhe strehën ideale të qetësisë ("miti i Hellas"), larg botës së copëtuar nga luftërat, por gjithmonë me shikimin e tij të kthyer nga realiteti (''Hiret''); nga një këndvështrim formal ai shpesh përdor hendekasilabë. Neoklasicizmi i tij është thellësisht i spiritualizuar, larg fantazive të stilizuara të shijes arkeologjike dhe dekorative. Afërsia me Alfierin e bën atë ta konceptojë artin si gjithmonë të angazhuar edhe në një funksion civil, siç kishte qenë tashmë rasti për Parinin: tre njerëzit e letrave do të jenë ndër simbolet më të shpeshta të Risorgimentos. Nga historicizmi i Vicos, ai merr gjithashtu idenë se njerëzit primitivë, të cilët në fillim jetonin në një gjendje të egër, gradualisht arritën qytetërimin përmes fesë, martesës dhe varrimit. Foscolo, i ndikuar nga ngjarjet tragjike të kohës së tij, nuk kishte më besimin në progresin dhe njerëzimin e mendimtarëve të Iluminizmit, por e përshkroi një pjesë të madhe të botës si të regresuar në një "pyll kafshësh", duke marrë idetë e [[Nikolo Makiaveli|Makiavelit]] dhe [[Thomas Hobbes|Hobbesit]] ; kjo i shkaktoi atij, duke pasur parasysh idealet e tij humanitare, një konflikt të dhimbshëm, sepse ndryshimi supozonte revolucion dhe revolucioni në çdo rast sillte luftë dhe dhunë vëllavrasëse. Ashtu si shumë intelektualë të kohës, Foscolo ishte gjithashtu [[Masoneria e Lirë|një mason i lirë]], i iniciuar në "Loggia Reale Amalia Augusta" të [[Bresha|Breshias]].<ref>{{Cite web |title=Goethe massone e poeta |url=http://www.freemasons-freemasonry.com/goethe-massoneria-01.html|language=sq}}</ref> == Dorëshkrime autografësh == Duke ikur në Zvicër në maj të vitit 1815, Foscolo ia besoi librat dhe shumicën e dorëshkrimeve të tij Silvio Pellico-s, i cili ia shiti ato, disa vjet para arrestimit të tij, mikut të poetit, Quirina Mocenni Magiotti, dhe ia dërgoi të ardhurat Foscolos, duke i fshehur, për delikatësi, në anonimitet. Nga Magiotti, koleksioni përfundoi në Bibliotekën Kombëtare të Firences, ku ruhet edhe sot. Grupi tjetër i dorëshkrimeve, i formuar kryesisht gjatë mërgimit, u trashëgua nga vajza e tij Floriana dhe më pas nga kanuni spanjoll, i mërguar në Angli, [[Miguel de Riego]], i cili ia shiti ato një grupi admiruesish të Foscolos - midis të cilëve ishte Gino Capponi - dhe prej tyre në Bibliotekën Labronica në Livorno.<ref name="Londra"/> Autografe të tjera ruhen në Bibliotekën Braidense në [[Milano]], në Bibliotekën Universitare në Pavia dhe në Bibliotekën e Historisë Moderne dhe Bashkëkohore në Romë . Letrat e Foscolos janë të shpërndara në mënyra të ndryshme, ndërsa autografet e ''Sepolcri-ve'', ''Odave'', ''Soneteve'' dhe {{'}} ''-eve'' u shkatërruan nga vetë poeti në atë kohë. Shumë kopje të shtypura të soneteve ekzistonin tashmë, shpesh me ndryshime minimale në tekste, pasi ai nuk mund ta konsultonte origjinalin. Në ditët e para të vitit 1807, ai shkoi në Brescia për të bërë marrëveshje me shtypësin Nicolò Bettoni në lidhje me shtypjen e ''Sepolcri-'' ve dhe {{'}} ''di traduzione dell'Iliade''.<ref>{{Cite book |title=Ugo Foscolo |publisher=La Nuova Italia |edition=4° ristampa |location=Firenze |page=31|language=sq}}</ref> == Vepra == <references /> {{Sisterlinks}} === Kompozime poetike === * ''Për Republikanët e Rinj'', odë (1797) * ''Për Bonapartin Çlirimtarin'', odë (1797) * ''Luigia Pallavicini, e rënë nga kali'', ode (1800) * ''Për mikun e shëruar'', odë (1802) * ''Nuk jam ai që isha, një pjesë e madhe prej nesh u zhduk'', sonet (1802) * ''Çfarë po bën?,'' sonet (1802) * ''Ti, dadoja e Muzave'', sonet (1802) * ''Dhe do të kesh jetë të përjetshme në poezitë e tua'', sonet (1802) * ''Pse e lë zhurmën e zinxhirit tim të heshtë'', sonet (1802) * ''Kështu, të gjitha ditët në pasiguri të gjatë'', sonet (1802) * ''Me meritë, sido që të munda'', sonet (1802) * ''Balli im është i rrudhur'', sonet (1802) * ''Në mbrëmje'', sonet (1803) * ''Në Zakynthos'', sonet (1803) * ''Për Muzën'', sonet (1803) * ''Me vdekjen e vëllait të tij Giovanni'', sonet (1803) * ''Për Varret'', poemë (1807) * ''Hiret'', poemë e papërfunduar (1803-1827) === Romane dhe shkrime në prozë === * ''Vëllimi i gjashtë i egos'', roman autobiografik (1799-1801) * ''Letrat e fundit të Jacopo Ortis'', roman epistolar (1802-1803) * ''Thiestes'', tragjedi (1795) * ''Ajax'', tragjedi (1810-1811) * ''Ricciarda'', tragjedi (1813) === Shkrime të tjera === * ''Letra'' (1794-1827) * ''Shqyrtimi i akuzave kundër Vincenzo Montit'' (1798) * ''Fjala mbi Italinë'' (1799) * ''[[Orazione a Bonaparte pel Congresso di Lione|Fjala drejtuar Bonapartit në Kongresin e Lionit]]'' (1802) * ''Chioma di Berenice'', përkthim i versionit katulian të poemës së Callimachus (1803) * ''Mbi poezinë, kohën dhe fenë e Lukrecit'' (1803) - Fragmente * ''Udhëtim Sentimental'', përkthim i romanit nga Laurence Sterne, i filluar në 1805 dhe i botuar në 1813 nga botuesi Molini, nën pseudonimin Didimo Chierico. * ''Lajme rreth Didimo Chierico'' (1813), të bashkangjitura me atë të mëparshmin * ''Eksperiment në përkthimin e Iliadës së Homerit'', duke përfshirë përkthimin e librit të parë të poemës [[Homeri|homerike]] (1807) * ''[[Dell'origine e dell'ufficio della letteratura|Mbi Origjinën dhe Funksionin e Letërsisë]]'' (1809) * ''Hypercalisse'' (1810), me pseudonimin Didimo Chierico * ''Raporti i një takimi të Akademisë së Pitagorianëve'' (1810), nën pseudonimin Didimo Chierico * ''[[Discorso sul testo della Divina Commedia|Diskurs mbi tekstin e Komedisë Hyjnore]]'' (1818) * ''Ese mbi letërsinë bashkëkohore në Itali'' (1818) * ''[[Essays on Petrarch|Ese mbi Petrarkën]]'' * ''[[Discorso storico sul testo del Decamerone|Diskursi historik mbi tekstin e Dekameronit]]'' * ''[[Della nuova scuola drammatica in Italia|E shkollës së re dramatike në Itali]]'', e papërfunduar * ''Letër Apologjie'' (1825) == Shënime == <references /> == Bibliografia == * Giorgio Leonardi, ''Ugo Foscolo.'' ''Veprat, dashuritë dhe veprat e një rebeli'', Edizioni della Sera, Romë, 2018. * ''Aktet e konferencave Foscolo'', Romë, Shtypshkronja dhe Monedha e Shtetit, 3 vëllime, 1988. * Pellegrino Artusi, ''Jeta e Ugo Foscolos.'' ''Shënime mbi Këngën e të Varrosurve'', Shtëpia Botuese Barbèra, Firence 1878. * Walter Binni, ''Ugo Foscolo: historia dhe poezia'', Einaudi, Torino 1982 (biblioteka e vogël Einaudi; 428). * Luigi Carrer, ''Prozë e botuar dhe e pabotuar nga Ugo Foscolo'', Venecia, Co' tipi del Gondoliere, 1852. * Lanfranco Caretti, ''Foscolo: bindja dhe retorika'', Nistri-Lischi, Piza 1996 (Ese mbi shkencat e ndryshme humane; 32). * Marco Cerruti, ''Hyrje në Foscolo'', Bari, Laterza, 1990. * Claudio Chiancone, ''Shkolla e Cesarotit dhe fillimet e Foskolos së Rinj'', Piza, Edizioni ETS, 2012. * Federigo Gilbert de Winckels, ''Jeta e Ugo Foscolo'', Verona, Münster, 1885-1898, 3 vëll. * Christian Del Vento, ''Një Student i Revolucionit.'' ''Ugo Foscolo nga "Noviciati Poetik" te "Klasicizmi i Ri" (1795–1806)'', Bolonja, CLUEB, 2003. * Mario Fubini, ''Ortis dhe Didymus.'' ''Kërkimet dhe Interpretimet e Foscolo-s'', Feltrinelli, Milano 1963. * Mario Fubini, ''Ugo Foscolo'', Firence, La Nuova Italia, 1967. * Carlo Emilio Gadda, ''Luftëtari, Amazona, Shpirti i Poezisë në Vargjet e Pavdekshme të Foscolos'', 1958. * Alberto Granese, ''Ugo Foscolo.'' ''Midis Rrufesë dhe Natës'', Salerno, Edisud, 2004. * Oreste Macrì, ''Semantika dhe Metrika e Varreve të Foscolos,'' botimi i 2-të i korrigjuar dhe i shtuar, Bulzoni editore, Romë 1995 (Analizë Letrare; 19) (botimi i 1-rë 1978). * Mario Martelli, ''Ugo Foscolo.'' ''Hyrje dhe Udhëzues Studimi për Veprat e Foscolos. Historia dhe Antologjia e Kritikës'' . Firence, Le Monnier, 1969. * Giuseppe Nicoletti, ''Foscolo'', Salerno Editrice, Romë 2006, ISBN 978-88-8402-522-7 . * Matteo Palumbo, ''Foscolo'', il Mulino, Bologna, 2010, ISBN 978-88-15-13212-3 . * {{Cite book |title=Vita di Ugo Foscolo scritta da Giuseppe Pecchio |publisher=G. Ruggia |year=1830 |location=Lugano |language=sq}} * Bruno Rosada, ''Rinia e Niccolò Ugo Foscolo'', Padova, Antenore, 1992. * Michele Saponaro, ''Foscolo'', Milano, Garzanti, 1943. * {{Cite book |title=Foscolo |publisher=Editori Laterza |year=2000 |isbn=88-420-6173-5 |location=Roma-Bari |language=sq}} * Eric Reginald Vincent, ''Ugo Foscolo Mërgim midis Anglezëve'', redaktuar nga U. Limentani, Firence, Le Monnier, 1954. == Hyrje të ngjashme == * Vepra nga Ugo Foscolo * Letrat e fundit të Jacopo Ortis * Isabella Teotochi Albrizzi * Jerome Ortis * Joseph Olivi * Në lavdërim të abatit Giuseppe Olivi * Jacopo Antonio Vianelli * Para-Romantizëm == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} ; Disa botime dixhitale * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6059669&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL11&pds_handle= |title=Dei sepolcri |date=1809 |publisher=dai torchj del Majno |location=Piacenza |language=sq}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=1822978&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL4&pds_handle= |title=Opere. Prosa |date=1912 |publisher=G. Laterza |volume=1 |location=Bari |language=sq}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=1823663&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL4&pds_handle= |title=Opere. Prosa |date=1913 |publisher=G. Laterza |volume=2 |location=Bari |language=sq}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=1824364&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL4&pds_handle= |title=Opere. Prosa |date=1920 |publisher=G. Laterza |volume=3 |location=Bari |language=sq}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3136289&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL9&pds_handle= |title=Opere (antologie) |date=1837 |publisher=Baudry, Libreria Europea |location=Parigi |language=sq}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043160&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL10&pds_handle= |title=Ultime lettere di Jacopo Ortis |date=1802 |publisher=[Stamperia e fonderia del Genio Tipografico] |location=[Milano] |language=sq}} {{Authority control}}{{Authority control}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Padovës]] [[Kategoria:Refugjatë]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] j4hc6tpquq35b5sey1bbnyu0jcioc4f 0 401649 2996500 2988579 2026-06-14T08:11:20Z ~2026-34711-50 189198 U kthye versioni 2988579 i bërë nga [[Special:Contributions/Dhimiter llogori|Dhimiter llogori]] ([[User talk:Dhimiter llogori|diskutimet]]) 2996500 wikitext text/x-wiki '''Dhimitër Llogori''' (lindur në Korçë, më 1940) është një gazetar shqiptar, i njohur si telekronisti i parë i Radio Televizionit Shqiptar (RTSH) në rajonin e Korçës.<ref>Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë (BKSH), Katalogu i Periodikut (Shkurt 2001), rreshti 565. Linku direkt: https://bksh.al</ref> == Kontributi Profesional Dhe Trashëgimia == Për më shumë se dy dekada me radhë, ai dokumentoi historinë e gjallë të Korçës—nga zhvillimet urbane e sociale deri te jeta kulturore e rajonit—duke u bërë një nga arkivistët kryesorë vizualë të asaj periudhe. == Karriera dhe Veprimtaria == Llogori shërbeu për mbi 25 vite si telekronisti i parë që dokumentoi jetën dhe ngjarjet e Korçës për llogari të Radio Televizionit Shqiptar në Tiranë. Si pjesë e pandarë e RTSH-së, ai ishte përgjegjës për të gjitha kronikat vizuale që pasqyronin juglindjen e vendit në ekranin kombëtar. Dhimitër Llogori konsiderohet si pionieri që vendosi themelet e telekronikës në rajonin e Korçës, duke lënë një trashëgimi të çmuar në arkivin televiziv kombëtar.<ref>{{cite news |author=Kristi |title=Homepage |url=http://example.com |work=Bufi Urte |date=5 qershor 2026 |language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Radio Televizioni Shqiptar]] * [[Gazetaria në Shqipëri]] == Referimet == {{Reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] gwhey2tqkqn6n5pa8chvcqkdnzo7l8f 2 402031 2996496 2996005 2026-06-14T05:14:48Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Amedeo Baçi]] 2996496 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Amedeo Baçi]] lvshdjdu5vd3uwrc0kg961r2ewiqgmu 0 402059 2996414 2996181 2026-06-13T17:33:44Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2996414 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=University of Göttingen|native_name=Georg-August-Universität Göttingen|native_name_lang=German|latin_name=Universitas Regiæ Georgiæ Augustæ<ref>{{Cite web |title=Search |url=https://archive.org/search?query=Universitas+Regi%C3%A6+Georgi%C3%A6+August%C3%A6&sin=TXT |website=[[Internet Archive]]}}</ref>|motto={{lang|la|In publica commoda}} ([[Latin]])<ref>{{cite web |title=Leitbild für Alumni Göttingen |author=Universität Göttingen |date=5 tetor 2009 |url=https://www.uni-goettingen.de/de/43883.html |access-date=17 korrik 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718124717/http://uni-goettingen.de/de/43883.html |archive-date=18 korrik 2017 |url-status=live }}</ref>|established={{start date and age|7 December 1737}}|type=[[Public university|Public]]|coordinates={{Coord|51|32|31|N|9|56|04|E|region:DE-NI_type:edu|display=title}}|budget=€1.438 billion<ref>{{cite web |url=https://www.uni-goettingen.de/en/24657.html |title=Basic Data 2021 |language=de |website=University of Göttingen |access-date=28 shkurt 2024 |archive-date=21 tetor 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021075640/https://www.uni-goettingen.de/en/24657.html |url-status=dead }}</ref>|president=Axel Schölmerich|academic_staff=4,551 (2021)<ref name=staff>{{cite web |url=https://www.uni-goettingen.de/de/document/download/5c4463004129bd269816534c438e64e7.pdf/Uni_G%C3%B6ttingen_Grunddaten_2021.pdf |title=Basic Data 2021|language=de |website=University of Göttingen |access-date=28 shkurt 2024}}</ref>|administrative_staff=8,825 (2021)<ref name=staff/>|students=30,200 (2020–2021)<ref name="uni-goettingen.de">{{cite web |url=https://www.uni-goettingen.de/de/document/download/5c4463004129bd269816534c438e64e7.pdf/Uni_G%C3%B6ttingen_Grunddaten_2021.pdf|title=Basic Data 2021 |language=de |website=University of Göttingen |access-date=28 shkurt 2024}}</ref>|doctoral=713 (2021)|city=[[Göttingen]], Lower Saxony|country=Germany|campus=[[University town]]|affiliations=[[German Excellence Universities]], [[U15 (German Universities)|U15]], [[European University Association|EUA]], U4 Network, [[Guild of European Research-Intensive Universities]]|colours={{colour box|#002F5D}} Dark blue<ref>{{cite web |title=The Colours of Goettigen |author=Universität Göttingen |date=5 janar 2020 |url=https://www.uni-goettingen.de/en/589412.html |access-date=14 janar 2019 }}</ref>|website={{URL|1=https://www.uni-goettingen.de/en/1.html|2=uni-goettingen.de}}|logo=Logo Uni Göttingen.svg|logo_size=|image=Uni Göttingen Siegel.svg{{!}}class=skin-invert|image_upright=.7}} '''Universiteti i Gëtingenit''', zyrtarisht '''Universiteti Georg August i Gëtingenit''' i njohur zakonisht si '''Georgia Augusta'''), është një [[Universiteti publik|universitet publik kërkimor]] në qytetin e [[Göttingen]], Saksonia e Poshtme, Gjermani. == Vështrim == Universiteti i Gëtingenit është themeluar në vitin 1734 nga George II, Mbret i Britanisë së Madhe dhe Zgjedhës i Hanoverit, ndërsa mësimdhënien e filloi në vitin 1737 dhe njihet si universiteti më i vjetër në Saksoninë e Poshtme. I njohur për rëndësinë e tij historike dhe tradicionale, universiteti ka lidhje me 47 fitues të Çmimit Nobel sipas numërimit të tij. <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Nobel Prize Laureates from Göttingen: The Göttingen Nobel Prize Wonder |url=https://www.uni-goettingen.de/en/nobel+prize+laureates+from+g%C3%B6ttingen/4281.html |access-date=29 gusht 2024 |website=Georg-August Universität Göttingen |language=en}}</ref> Universiteti i Göttingenit arriti kulmin e tij akademik nga fundi i shekullit të 19-të deri në fillim të shekullit të 20-të, duke u vendosur si një qendër e madhe ndërkombëtare për [[Matematika|matematikën]] dhe [[Fizika|fizikën]] . Gjatë kësaj periudhe, studiues si [[David Hilbert]], Felix Klein, Max Born dhe Ludwig Prandtl kryen kërkime me ndikim në matematikë, [[Mekanika kuantike|mekanikë kuantike]] dhe [[Aerodinamika|aerodinamikë]] . Universiteti tërhoqi studentë ndërkombëtarë, përfshirë amerikanë të shquar si Edward Everett, George Bancroft, John Lothrop Motley dhe [[Julius Robert Oppenheimer|J. Robert Oppenheimer]] . Kjo rëndësi u ndërpre rëndë nga ngritja e [[Gjermania naziste|nazistëve]] në pushtet në vitin 1933, kur " spastrimi i madh " rezultoi në shkarkimin ose emigrimin e shumë anëtarëve të fakultetit, përfshirë shumë me origjinë hebraike ose ata që kundërshtonin regjimin. Universiteti u rihap më pas nën kontrollin britanik në vitin 1945 dhe filloi një proces rindërtimi akademik. Përveç reputacionit të tij akademik, '''Universiteti i Göttingen''' ka një ndikim të madh kulturor dhe shoqëror në qytetin ku ndodhet. Kampusi i tij historik dhe ndërtesat e shekullit XVIII janë të lidhura ngushtë me identitetin e Göttingen-it si një qytet universitar. Me mbi 30.000 studentë nga e gjithë bota, universiteti luan një rol kyç në jetën ekonomike dhe kulturore të rajonit, duke ofruar një mjedis ndërkombëtar dhe duke nxitur shkëmbimin e ideve. Gjithashtu, '''biblioteka e universitetit''' dhe muzetë e tij përbëjnë burime të çmuara për kërkuesit dhe publikun e gjerë, duke e bërë Göttingen-in një qendër të gjallë të dijes dhe inovacionit. Sot, Universiteti i Göttingenit është anëtar i Grupit U15 të universiteteve kryesore kërkimore gjermane. Është gjithashtu pjesë e rrjeteve të shquara akademike ndërkombëtare dhe evropiane, siç janë The Guild, aleanca ENLIGHT dhe rrjeti Hekksagon. Universiteti mban bashkëpunime të ngushta me institucione kryesore kërkimore me seli në Göttingen, siç janë [[Shoqata Max-Planck|Shoqëria Max Planck]], [[Shoqata Leibniz]], [[Shoqëria Fraunhofer]] dhe [[Shoqata Helmholtz e Qendrave Kërkimore Gjermane|Shoqata Helmholtz]] . Me koleksionin e saj të gjerë, Biblioteka Shtetërore dhe Universitare e Göttingenit është ndër bibliotekat më të mëdha të Gjermanisë. == Shih edhe == * [[Arsimi në Gjermani]] == Lidhje të jashtme == * [https://www.uni-goettingen.de/en/1.html Universiteti i Göttingenit] – faqja kryesore * [http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=112 Turp në Göttingen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330101220/http://www.atomicheritage.org/index.php?option=com_content&task=view&id=167&Itemid=112|date=30 mars 2013}} , duke detajuar spastrimin e vitit 1933 * [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/61613/57823 Studiues dhe letrarë në Universitetin e Göttingen (1603–1800)], [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/index Repertorium Eruditorum Totius Europae – RETE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220514180430/https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/index |date=14 maj 2022 }} == Referime == [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në latinisht]] [[Kategoria:Universiteti i Gëtingenit]] [[Kategoria:Universitete në Gjermani]] rm3nwa8ejuokeh2qnb0hfq0eauhbpbv 0 402092 2996441 2996380 2026-06-13T21:44:43Z Leutrim.P 113691 /* */ 2996441 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''Tom Clancy's Splinter Cell''''' është seri e [[video loja|video lojërave]] action-adventure/stealth, e para prej të cilave u publikua në vitin 2002, dhe e romaneve të tyre të miratuara nga [[Tom Clancy]]. Seria ndjek [[Sam Fisher]], një agjent i shumëtrajnuar i një nëndivizioni fiktiv [[Operacioni i fshehtë|të fshehtë]] brenda [[NSA]], i quajtur "Third Echelon", derisa ai mposhtë kundërshtarët e tij. Lojërat theksojnë dritën dhe errësirën si elemente të gameplay. Ekzistojnë gjashtë lojëra kryesore në seri: ''[[Tom Clancy's Splinter Cell (video lojë)|Splinter Cell]]'' (2002), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Pandora Tomorrow|Pandora Tomorrow]]'' (2004), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Chaos Theory|Chaos Theory]]'' (2005), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Double Agent|Double Agent]]'' (2006), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Conviction|Conviction]]'' (2010) dhe ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Blacklist|Blacklist]]'' (2013). Përveç kësaj, ''Essentials'', lojë ekskluzive e [[Playstation Portable]], u lansua në vitin 2006, dhe ''Classic Trilogy HD'', kompilim remastered i tri lojërave të para, u lansua në vitin 2011 për [[Playstation 3]]. Një remake i lojës se parë është në zhvillim. Janë publikuar nëntë romane të lidhura. Një dramë audio me tetë episode, ''Splinter Cell: Firewall'', debutoi në dhjetor 2022 dhe një serial i animuar, ''Splinter Cell: Deathwatch'', debutoi në [[Netflix]] në tetor 2025. Seria është pritur pozitivisht dhe dikur konsiderohej si një nga françizat kryesore të [[Ubisoft]]. Seria kishte shitur 19 milionë njësi deri në vitin 2008 dhe 32 milionë deri në vitin 2016. [[Kategoria:Splinter Cell]] obozvhfgz2cn13qfzbze8n80y8oxsjp 2996442 2996441 2026-06-13T21:56:49Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Video lojëra]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2996442 wikitext text/x-wiki {{italic title}} '''''Tom Clancy's Splinter Cell''''' është seri e [[video loja|video lojërave]] action-adventure/stealth, e para prej të cilave u publikua në vitin 2002, dhe e romaneve të tyre të miratuara nga [[Tom Clancy]]. Seria ndjek [[Sam Fisher]], një agjent i shumëtrajnuar i një nëndivizioni fiktiv [[Operacioni i fshehtë|të fshehtë]] brenda [[NSA]], i quajtur "Third Echelon", derisa ai mposhtë kundërshtarët e tij. Lojërat theksojnë dritën dhe errësirën si elemente të gameplay. Ekzistojnë gjashtë lojëra kryesore në seri: ''[[Tom Clancy's Splinter Cell (video lojë)|Splinter Cell]]'' (2002), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Pandora Tomorrow|Pandora Tomorrow]]'' (2004), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Chaos Theory|Chaos Theory]]'' (2005), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Double Agent|Double Agent]]'' (2006), ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Conviction|Conviction]]'' (2010) dhe ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Blacklist|Blacklist]]'' (2013). Përveç kësaj, ''Essentials'', lojë ekskluzive e [[Playstation Portable]], u lansua në vitin 2006, dhe ''Classic Trilogy HD'', kompilim remastered i tri lojërave të para, u lansua në vitin 2011 për [[Playstation 3]]. Një remake i lojës se parë është në zhvillim. Janë publikuar nëntë romane të lidhura. Një dramë audio me tetë episode, ''Splinter Cell: Firewall'', debutoi në dhjetor 2022 dhe një serial i animuar, ''Splinter Cell: Deathwatch'', debutoi në [[Netflix]] në tetor 2025. Seria është pritur pozitivisht dhe dikur konsiderohej si një nga françizat kryesore të [[Ubisoft]]. Seria kishte shitur 19 milionë njësi deri në vitin 2008 dhe 32 milionë deri në vitin 2016. [[Kategoria:Splinter Cell]] [[Kategoria:Video lojëra]] sbs12flzf2mofabehor9laqpwv4zd7s 1 402096 2996384 2026-06-13T12:02:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996384 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Svante Arrhenius]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996383 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 14:02 (CEST) ibgyzqfa9q2nb6mopub55n7e7xa3tm0 2 402097 2996387 2026-06-13T13:30:29Z Adriando 17029 Dr. BARDHYL CIPI 2996387 wikitext text/x-wiki '''Dr. Bardhyl Çipi. Mjekesia Ligjore.''' '''Një jetë e përkushtuar Mjekësisë Ligjore''' Bardhyl Çipi është mjek ligjor, që rrjedh nga një familje mjekësh. Ka lindur në Tiranë më 1947 dhe banon në Tiranë, martohet në vitin 1983 dhe bëhet prind i dy djemve. Babai i tij Spiro Çipi është mjeku ligor i parë i emëruar në Shqipëri në vitin 1940 dhe një ndër themeluesit e Mjekësisë Ligjore ne Shqiperi mbas luftës së dyte botërore. Pasionin për Mjekësinë Ligjore e mori nga babai i tij dhe u mundua t’ja përcjellë djalit të tij Rezart, po ashtu mjek në spitalin e Traumës në Tiranë. Pas përfundimit të gjimnazit “Qemal Stafa” në Tiranë (1964) me cilësimin “i shkëqyer”, ndoqi studimet e larta në 2 fakultete paralelisht, në Fakultetet e Mjekësisë dhe atë të Drejtësisë të Universtietit të Tiranës. U diplomua “mjek i përgjithshëm” (1969) me cilësimin “i dalluar” dhe “jurist” (1972) me cilësimin “i shkëlqyer”. U emërua më 1970 pedagog në katedrën e Anatomisë Normale dhe më pas në atë të Mjekësisë Ligjore të Fakultetit të Mjekësisë në Tiranë. Përveҁ mësimdhënies në lëndët e Anatomisë Normale, Mjekësisë Ligjore, në Fakultetet e Mjekësisë dhe Drejtësisë të UT dhe të Universitetit të Tetovës në Maqedoninë e Veriut, futi per herë të parë ne Shqiperi, sëbashku me kolegun e tij Prof.Sokrat Meksi lëndën e Etikës Mjekësore dhe Bioetikës, pas viteve 1990. U specializua për kryerjen e ekspertimeve mjekoligjore dhe atyre të Antropologjisë Mjekoligjore dhe ka marrë pjesë në drejtimin e ekspertizave mjekoligjore dhe antropologjike të ndërlikuara në Shqipëri dhe disa në Kosovë, deri në vitin 2015. Gjatë kësaj periudhe ka qenë për 6-7 vite drejtues i Shërbimit Qendror te Mjekësisë Ligjore ne Tiranë (sot Instituti i MjekësisëLigjore) dhe për shumë vite të tjera drejtues i Departamentit të Anatomisë Patologjike dhe Mjekësisë Ligjore të Fakultetit të Mjekësisë në Tiranë. Emerohet kryeredaktor i revistës shqiptare të Mjekësisë Ligjore”, dhe drejtues i sektorit të Antropologjisë mjekoligjore (Forensic Anthropology) të IML, që në krijin e tyre, detyra këto që i vazhdoi deri në vitin 2015. Ka bashkëpunuar me urdhrin e Mjekëve të Shqipërise nën drejtimin e presidentëve të tij : Prof Koҫo Poro, Dr.Dine Abazi, dhe Dr Fatmir Brahimaj, si anëtar i komisionit dispilinor të këtij institucioni që në vitet e e para të krijimit të tij ; më pas më shumë në drejtim të botimit atje të librave dhe artikujve në revistën e këtij institucioni (<nowiki>https://www.urdhrimjekeve.org.al/botime.html</nowiki>). Po kështu ka pasur një bashkëpunim me Sektorin e Bioetikës në UNESCO, nën drejtimin e presidentve të tij Prof. Kutukjian, Prof. Ten Have dhe Prof. Christian Byk. Ka fituar titujt pedagogjiko-shkencor në Fakuletin e Mjekësisë në Tiranë: Kandidat i Shkencave (1981), Docent (1987), Doktor (1994), Profesor (1994). Ka kryer katër stazhe specializimesh në vitet 1995, 1996, 1997,1999 në Institutet Mjekoligjore të Parisit, nën drejtimin e Prof. Rudler, dhe Prof.Dominique Lecomte si dhe Prof. Michel Durigon në Spitalin R.Poincare në Garches të Parisit. Në Institutin Mjekoligjor të Lionit në Francë nën drejtimin e Prof.Daniel Malicier ka kryer një trajtim një-mujor. Po kështu ka kryer një stazh një-mujor dhe në Institutin e Bioetikës “Hastings Center” në SHBA, ku ka pasur një ndihmë dhe miqësi të sinqertë me një prej filozofëve më të shquar të SHBA dhe një prej themeluesve të shkenceës së Bioetikës në botë, Prof.Daniel Callahan. Ka marrë pjesë në mbi 200 konferenca, seminare, kongrese, workshope, në Shqipëri dhe në vendet e ndryshme të Evropës, Azisë, Afrikës, në SHBA dhe Kanada si pjesëmarrës dhe në mjaft raste organizues, moderator i tyre, duke paraqitur në to studime të shumta shkencore. Ka botuar 20 tekste mësimore dhe monografi dhe mbi 150 artikuj shkencorë brenda dhe jashtë vendit, disa dhjetra artikuj në shtypin e përditshëm në Shqipëri, pjesëmarrës në mjaft biseda televizve kryesisht mbi problemet e ndryshme mjekoligjore dhe të Bioetikës Mjekësore. Ai ka qenë drejtues i një numri të madh të doktoraturave të fakultetit të mjekësisë në Tiranë, të masterave dhe dhjetra temave shkencore të studentëve si dhe botimeve shkencore. Ka marrë pjesë në drejtimin e disa projekteve në Shqipëri dhe në vendet e tjera të Evropës dhe Amerikës, në fushat e mjekësisë ligjore dhe bioetikës. Pas vitit 2015, ai ka vazhduar përsëri të marrë pjesë aktive në mësimdhënien e lëndëve të Mjekësisë Ligjore, Bioetikës Mjekësore, Psikiatrisë Mjekoligjore dhe Histologjisë në shumë universitete dhe kolegje universitare të Tiranës, publike dhe private, si Fakulteti i Mjekësisë të Univeritetit mjekësor në Tiranë, Fakulteti i Drejtësisë të Universitetit të Tiranës, Universiteti Evropian i Tiranës, Kolegji Universitar i Biznesit, Kolegjet Logos, Aldent, Fakulteti i Sigurimit dhe Hetimit të Akademisë të Sigurisë, Albanian University etj. Po në këtë vit ai është certifikuar si vlerësues dëmesh shendetësore nga AMF dhe ka punuar si eksperti mjekoligjor kryesor në kompaninë e sigurimeve ALBSIG, sidomos në zgjidhjen e rasteve të dëmeve shëndetësore , që e ka vazhduar këtë aktivitet deri në vitin 2024. Nga viti 2023 jeton ne SHBA ku eshte pranuar anetar i përhershëm i Akademise Shqiptaro-Amerikane te Nju Jorkut (<nowiki>https://the-aaas.com/Permanent%20members.html</nowiki>.) Njëkohësisht, ai po vazhdon tani me shqyrtimin e rasteve të ndryshme mjekoligjore, me anën e studimit të problemeve që kanë dalë prej tyre, ose kanë mbetur të pasqaruara si dhe me analizën mjekoligjore të ngjarjeve të veҁanta me vlera historike, të ҁështjeve të ndryshme të Bioetikës Mjekësore etj., të pasqyrura kryesisht në botime të shumta të viteve të fundit. Ja disa prej artikujve të botuara vitet e fundit kryesisht në shtypin dhe mediat e Shqipërise me interes për publikun shqiptar : -Roli i shkences së Anatomisë humane në hulumtimin e ngjarjeve kriminale. Shqyrtimi i rasteve mjekoligjore, studimi dhe pyetjet që mbart, Gazeta Panorama, 7 Apr.2025. <nowiki>https://www.panorama.com.al/roli-i-shkences-se-anatomise-</nowiki> humane-ne-hulumtimin-e-ngjarjeve-kriminale-shqyrtimi-i-rasteve- mjekoligjore-studimi-dhe-pyetjet-qe-mbart/ -Prova shkencore të vdekjeve mbresëlënëse, portali memorie.al, 2024 <nowiki>https://fol.fs.al/t/ne-fshatin-domje-te-tiranes-ne-vitet-60-te-nje-</nowiki> grua-kthehet-nga-puna-dhe-ne-nje-koder-afer-shtepise-sheh-vajzen-e- vogel-me-deshmia-e-profesorit-te-njohur-te-mjekesise-ligjore-dr- spiro-cipi/6272 -Libri Zogu i Zi i Ylli Pangos një libër antihuman dhe denigrues, Gazeta Dita, 17 Oct.2024 <nowiki>https://gazetadita.al/libri-zogu-i-zi-i-ylli-pangos-nje-liber-</nowiki> antihuman-dhe-denigrues/ , Gazeta Dita -Eksperti mjekoligjor Bardhyl Cipi zbardh për herë të parë të fshehtat e dosjes se vdekjeve enigmatike të 4 turistëve……Gazeta Sot, 1.07.2025. <nowiki>https://sot.com.al/aktualitet/eksperti-mjekoligjor-bardhyl-cipi-</nowiki> zbardh-per-here-te-pare-te-fshehtat-e-dosjes-se-vdekjeve-enigmatike- te-4-turisteve/ - Mbi disa ceshtje të qëndrimit të pakujdesshëm dhe gabimeve mjekësore të personelit shëndetësor në shërbim të të sëmurit (Dr.Spiro Cipi, Çipi, Përgatitur nga Prof. Dr. Bardhyl Çipi- 29.03.2024). <nowiki>https://www.urdhrimjekeve.org.al/dokumenta/Buletini-Nr.2.pdf</nowiki> -Patrioti i shquar i Fierit Spiro Papa në librin &amp;#39;Lumi i vdekur&amp;#39; të Jakov Xoxës, portali syri net, Sept 1, 2024. <nowiki>https://www.syri.net/politike/718882/patrioti-i-shquar-i-</nowiki> fierit-spiro-papa-ne-librin-lumi-i-vdekur-te-jakov-xoxes/ -Prova shkencore të vrasjeve të Shqiptarëve nga Serbët në Kosovë, Dituria, Botim i Akademisë Shqiptaro-Amerikane të Shkencave dhe Arteve, nr.15, shkurt 2026. 9-14. Librat e botuar prej Bardhyl Çipit si autor dhe bashkëautor: Tekste mësimore 1-Çuberi B, Çipi B, Meksi S. Mjekësia Ligjore, SHBU, Juridiku, Tiranë 1983, 80 faqe. 2-Meksi S. Çipi B, Mjekësia Ligjore Juridike SHBU Juridiku Tiranë 1991, 90 faqe. 3-Çipi B, Meksi M, Etika dhe Deontologjia Mjekësore SHBU Tirana 1996,120 faqe. 4-Meksi S, Çipi B, Mjekësia Ligjore, SHBU, Tiranë 2003,100 faqe 5-Çipi B. përkthyes dhe përshtatës në Shqip të librit Mjekësia Ligjore Klinike (Medecine Legale Clinique me autorë Louis Roche dhe Daligant, 1985), SHBU Tiranë 1994, 180 faqe. 6-Çipi B, Meksi M, Etika Mjekësore, ISBN 87899284112249, Tiranë, 2013,194 faqe. 7- Meksi M Çipi B, Bazat e Mjekësisë Ligjore Tiranë 2013,242 faqe 8-Çipi B., S.Çipi, Manual i Mjekësisë Ligjore, Univerasiteti i Mjekësisë Tiranë, Fakulteti i Mjekësisë, Këshilli botues i Fakultetit të Mjekësisë, Dept An.Pat.- Mjekësi Ligjore, KLEAN.Shpk, <nowiki>ISBN 978-9928-1250-0-3</nowiki>, Tiranë 2015, 1000 faqe. 9-Çipi B, Haliti N, Sinamati A, Mjekësia Ligjore, , Universiteti i Prishtinës, Fakulteti i Mjekësisë, Katedra e Mjekësisë Ligjore, ISBN 978-9951-00-192-2, Shtypshkronja KGT, Prishtinë 2017, 820 faqe. (nominuar nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë. për çmimin shkencor kombëtar “Radovicka” 2017). 10. Çipi S., Çipi B. Mandro I, Meksi S.etj. Mjekësia Ligjore Kriminalistike, Akademia e Sigurisë, Fakulteti i Sigurisë dhe Hetimit, Dept i formimit të përgjithshëm dhe Juridik, ISBN 978-9928-4581-3- 1, Tiranë 2020, 420 faqe. 11. Çipi B, Sinamari A, Bioetika Mjekësore, Albanian University, Fakulteti i ShkencaveTiranë, <nowiki>ISBN 978-9928-800-07-7</nowiki>, Shtëpia botuese dhe shtypshkronja Flamuri, Tiranë 2023, 270 faqe. Monografi 1-Çipi B, Probleme antropologjike etj. SHBU Mjekësi, Tiranë 1984, 278 faqe. 2-Çipi B, Bioetika në një këndvështrim mjekoligjor, ISBN 99927-38-24-3, Shtëpia Botuese N.Frashëri,Tiranë 2001, 2005, 237 faqe. 3-Çipi B, Bioetika në një këndvështrim mjekoligjor, N.Frashëri, botim i dytë, Tirana 2005, 250 faqe. 4-Çipi B, Hysa B., Hadëri S.,Aspekte mjekësore, ekonomike dhe juridike të shkeljeve mjekësore në Shqipëri, Shtëpia botuese “Mbrothësia” Tiranë 2001, 60 faqe. 5-Çipi B. Identifikimi i personit: Antropologjia, Odontologjia, Biologjia Mjekoligjore (Aplikimi i tyre në Shqipëri), Universiteti i Tiranës, Dept. Anat. Pat.- Mjekësi Ligjore . Këshilli botues hBLU, <nowiki>ISBN 978-99927-0-573-3</nowiki>, Tiranë 2011, 336 faqe. 6-Çipi B, Bioethics in Albania nowadays, A publication in the framework of Losinj Days of Bioethics, ISBN9978-9928-193-74-2, ADA, Tirana 2016, 204 faqe. Dërguar më Amazon që hapet me linkun : <nowiki>https://www.amazon.com/Bioethics-Albania-Prof-Bardhyl-</nowiki> Cipi/dp/9928193746/ref=sr_1_1?crid=252QS6YC5BUAO&amp;amp;dib =eyJ2IjoiMSJ9.UuDgG3bKUnHbNjMQOgoa5WZpLK7_TY4j5Bxp7 W8ZbljGjHj071QN20LucGBJIEps.qEOchiLdlaZX4O4yLzZziuPrzoI QhDoBCamN7QGQFbw&amp;amp;dib_tag=se&amp;amp;keywords=bioethics+in+alban ia&amp;amp;qid=1780876969&amp;amp;sprefix=bioethics+in+albania%2Caps%2C233 &amp;amp;sr=8-1 7-Tranzicioni shqiptar në lupën e Mjekësisë Ligjore, Kolegji universitar i Biznesit, <nowiki>ISBN 978-9928-4464-5-9</nowiki>, Shtëpia Botuese dhe shtypshkronja “Flamuri”, Tiranë 2018, 301 faqe. 8- Çipi B, Prova Shkencore të Vdekjeve Mbresëlënëse, Kolegji universitar i Biznesit, , Shtëpia Botuese dhe shtypshkronja “Flamuri”, <nowiki>ISBN 9789928800107</nowiki>, Tiranë 2023, 276 faqe 9-Truth in the morgue. Forensic secrets of political deths and historicla crimes. Kolegji Universitar i Biznesit, ISBN 97899288440400, Tiranë 2026, 315 faqe. Dërguar në Amazon me linke : <nowiki>https://a,co/d/05gUreDF</nowiki> <nowiki>https://a,co/d/oj8jzaWD</nowiki> 30w5dhdnhz2s9z7suzkuvvg5e31gz57 2996401 2996387 2026-06-13T16:08:53Z Adriando 17029 Ndryshim titulli 2996401 wikitext text/x-wiki '''Dr. Bardhyl Çipi. Një jetë e përkushtuar Mjekësisë Ligjore.''' Bardhyl Çipi është mjek ligjor, që rrjedh nga një familje mjekësh. Ka lindur në Tiranë më 1947 dhe banon në Tiranë, martohet në vitin 1983 dhe bëhet prind i dy djemve. Babai i tij Spiro Çipi është mjeku ligor i parë i emëruar në Shqipëri në vitin 1940 dhe një ndër themeluesit e Mjekësisë Ligjore ne Shqiperi mbas luftës së dyte botërore. Pasionin për Mjekësinë Ligjore e mori nga babai i tij dhe u mundua t’ja përcjellë djalit të tij Rezart, po ashtu mjek në spitalin e Traumës në Tiranë. Pas përfundimit të gjimnazit “Qemal Stafa” në Tiranë (1964) me cilësimin “i shkëqyer”, ndoqi studimet e larta në 2 fakultete paralelisht, në Fakultetet e Mjekësisë dhe atë të Drejtësisë të Universtietit të Tiranës. U diplomua “mjek i përgjithshëm” (1969) me cilësimin “i dalluar” dhe “jurist” (1972) me cilësimin “i shkëlqyer”. U emërua më 1970 pedagog në katedrën e Anatomisë Normale dhe më pas në atë të Mjekësisë Ligjore të Fakultetit të Mjekësisë në Tiranë. Përveҁ mësimdhënies në lëndët e Anatomisë Normale, Mjekësisë Ligjore, në Fakultetet e Mjekësisë dhe Drejtësisë të UT dhe të Universitetit të Tetovës në Maqedoninë e Veriut, futi per herë të parë ne Shqiperi, sëbashku me kolegun e tij Prof.Sokrat Meksi lëndën e Etikës Mjekësore dhe Bioetikës, pas viteve 1990. U specializua për kryerjen e ekspertimeve mjekoligjore dhe atyre të Antropologjisë Mjekoligjore dhe ka marrë pjesë në drejtimin e ekspertizave mjekoligjore dhe antropologjike të ndërlikuara në Shqipëri dhe disa në Kosovë, deri në vitin 2015. Gjatë kësaj periudhe ka qenë për 6-7 vite drejtues i Shërbimit Qendror te Mjekësisë Ligjore ne Tiranë (sot Instituti i MjekësisëLigjore) dhe për shumë vite të tjera drejtues i Departamentit të Anatomisë Patologjike dhe Mjekësisë Ligjore të Fakultetit të Mjekësisë në Tiranë. Emerohet kryeredaktor i revistës shqiptare të Mjekësisë Ligjore”, dhe drejtues i sektorit të Antropologjisë mjekoligjore (Forensic Anthropology) të IML, që në krijin e tyre, detyra këto që i vazhdoi deri në vitin 2015. Ka bashkëpunuar me urdhrin e Mjekëve të Shqipërise nën drejtimin e presidentëve të tij : Prof Koҫo Poro, Dr.Dine Abazi, dhe Dr Fatmir Brahimaj, si anëtar i komisionit dispilinor të këtij institucioni që në vitet e e para të krijimit të tij ; më pas më shumë në drejtim të botimit atje të librave dhe artikujve në revistën e këtij institucioni (<nowiki>https://www.urdhrimjekeve.org.al/botime.html</nowiki>). Po kështu ka pasur një bashkëpunim me Sektorin e Bioetikës në UNESCO, nën drejtimin e presidentve të tij Prof. Kutukjian, Prof. Ten Have dhe Prof. Christian Byk. Ka fituar titujt pedagogjiko-shkencor në Fakuletin e Mjekësisë në Tiranë: Kandidat i Shkencave (1981), Docent (1987), Doktor (1994), Profesor (1994). Ka kryer katër stazhe specializimesh në vitet 1995, 1996, 1997,1999 në Institutet Mjekoligjore të Parisit, nën drejtimin e Prof. Rudler, dhe Prof.Dominique Lecomte si dhe Prof. Michel Durigon në Spitalin R.Poincare në Garches të Parisit. Në Institutin Mjekoligjor të Lionit në Francë nën drejtimin e Prof.Daniel Malicier ka kryer një trajtim një-mujor. Po kështu ka kryer një stazh një-mujor dhe në Institutin e Bioetikës “Hastings Center” në SHBA, ku ka pasur një ndihmë dhe miqësi të sinqertë me një prej filozofëve më të shquar të SHBA dhe një prej themeluesve të shkenceës së Bioetikës në botë, Prof.Daniel Callahan. Ka marrë pjesë në mbi 200 konferenca, seminare, kongrese, workshope, në Shqipëri dhe në vendet e ndryshme të Evropës, Azisë, Afrikës, në SHBA dhe Kanada si pjesëmarrës dhe në mjaft raste organizues, moderator i tyre, duke paraqitur në to studime të shumta shkencore. Ka botuar 20 tekste mësimore dhe monografi dhe mbi 150 artikuj shkencorë brenda dhe jashtë vendit, disa dhjetra artikuj në shtypin e përditshëm në Shqipëri, pjesëmarrës në mjaft biseda televizve kryesisht mbi problemet e ndryshme mjekoligjore dhe të Bioetikës Mjekësore. Ai ka qenë drejtues i një numri të madh të doktoraturave të fakultetit të mjekësisë në Tiranë, të masterave dhe dhjetra temave shkencore të studentëve si dhe botimeve shkencore. Ka marrë pjesë në drejtimin e disa projekteve në Shqipëri dhe në vendet e tjera të Evropës dhe Amerikës, në fushat e mjekësisë ligjore dhe bioetikës. Pas vitit 2015, ai ka vazhduar përsëri të marrë pjesë aktive në mësimdhënien e lëndëve të Mjekësisë Ligjore, Bioetikës Mjekësore, Psikiatrisë Mjekoligjore dhe Histologjisë në shumë universitete dhe kolegje universitare të Tiranës, publike dhe private, si Fakulteti i Mjekësisë të Univeritetit mjekësor në Tiranë, Fakulteti i Drejtësisë të Universitetit të Tiranës, Universiteti Evropian i Tiranës, Kolegji Universitar i Biznesit, Kolegjet Logos, Aldent, Fakulteti i Sigurimit dhe Hetimit të Akademisë të Sigurisë, Albanian University etj. Po në këtë vit ai është certifikuar si vlerësues dëmesh shendetësore nga AMF dhe ka punuar si eksperti mjekoligjor kryesor në kompaninë e sigurimeve ALBSIG, sidomos në zgjidhjen e rasteve të dëmeve shëndetësore , që e ka vazhduar këtë aktivitet deri në vitin 2024. Nga viti 2023 jeton ne SHBA ku eshte pranuar anetar i përhershëm i Akademise Shqiptaro-Amerikane te Nju Jorkut (<nowiki>https://the-aaas.com/Permanent%20members.html</nowiki>.) Njëkohësisht, ai po vazhdon tani me shqyrtimin e rasteve të ndryshme mjekoligjore, me anën e studimit të problemeve që kanë dalë prej tyre, ose kanë mbetur të pasqaruara si dhe me analizën mjekoligjore të ngjarjeve të veҁanta me vlera historike, të ҁështjeve të ndryshme të Bioetikës Mjekësore etj., të pasqyrura kryesisht në botime të shumta të viteve të fundit. Ja disa prej artikujve të botuara vitet e fundit kryesisht në shtypin dhe mediat e Shqipërise me interes për publikun shqiptar : -Roli i shkences së Anatomisë humane në hulumtimin e ngjarjeve kriminale. Shqyrtimi i rasteve mjekoligjore, studimi dhe pyetjet që mbart, Gazeta Panorama, 7 Apr.2025. <nowiki>https://www.panorama.com.al/roli-i-shkences-se-anatomise-</nowiki> humane-ne-hulumtimin-e-ngjarjeve-kriminale-shqyrtimi-i-rasteve- mjekoligjore-studimi-dhe-pyetjet-qe-mbart/ -Prova shkencore të vdekjeve mbresëlënëse, portali memorie.al, 2024 <nowiki>https://fol.fs.al/t/ne-fshatin-domje-te-tiranes-ne-vitet-60-te-nje-</nowiki> grua-kthehet-nga-puna-dhe-ne-nje-koder-afer-shtepise-sheh-vajzen-e- vogel-me-deshmia-e-profesorit-te-njohur-te-mjekesise-ligjore-dr- spiro-cipi/6272 -Libri Zogu i Zi i Ylli Pangos një libër antihuman dhe denigrues, Gazeta Dita, 17 Oct.2024 <nowiki>https://gazetadita.al/libri-zogu-i-zi-i-ylli-pangos-nje-liber-</nowiki> antihuman-dhe-denigrues/ , Gazeta Dita -Eksperti mjekoligjor Bardhyl Cipi zbardh për herë të parë të fshehtat e dosjes se vdekjeve enigmatike të 4 turistëve……Gazeta Sot, 1.07.2025. <nowiki>https://sot.com.al/aktualitet/eksperti-mjekoligjor-bardhyl-cipi-</nowiki> zbardh-per-here-te-pare-te-fshehtat-e-dosjes-se-vdekjeve-enigmatike- te-4-turisteve/ - Mbi disa ceshtje të qëndrimit të pakujdesshëm dhe gabimeve mjekësore të personelit shëndetësor në shërbim të të sëmurit (Dr.Spiro Cipi, Çipi, Përgatitur nga Prof. Dr. Bardhyl Çipi- 29.03.2024). <nowiki>https://www.urdhrimjekeve.org.al/dokumenta/Buletini-Nr.2.pdf</nowiki> -Patrioti i shquar i Fierit Spiro Papa në librin &amp;#39;Lumi i vdekur&amp;#39; të Jakov Xoxës, portali syri net, Sept 1, 2024. <nowiki>https://www.syri.net/politike/718882/patrioti-i-shquar-i-</nowiki> fierit-spiro-papa-ne-librin-lumi-i-vdekur-te-jakov-xoxes/ -Prova shkencore të vrasjeve të Shqiptarëve nga Serbët në Kosovë, Dituria, Botim i Akademisë Shqiptaro-Amerikane të Shkencave dhe Arteve, nr.15, shkurt 2026. 9-14. Librat e botuar prej Bardhyl Çipit si autor dhe bashkëautor: Tekste mësimore 1-Çuberi B, Çipi B, Meksi S. Mjekësia Ligjore, SHBU, Juridiku, Tiranë 1983, 80 faqe. 2-Meksi S. Çipi B, Mjekësia Ligjore Juridike SHBU Juridiku Tiranë 1991, 90 faqe. 3-Çipi B, Meksi M, Etika dhe Deontologjia Mjekësore SHBU Tirana 1996,120 faqe. 4-Meksi S, Çipi B, Mjekësia Ligjore, SHBU, Tiranë 2003,100 faqe 5-Çipi B. përkthyes dhe përshtatës në Shqip të librit Mjekësia Ligjore Klinike (Medecine Legale Clinique me autorë Louis Roche dhe Daligant, 1985), SHBU Tiranë 1994, 180 faqe. 6-Çipi B, Meksi M, Etika Mjekësore, ISBN 87899284112249, Tiranë, 2013,194 faqe. 7- Meksi M Çipi B, Bazat e Mjekësisë Ligjore Tiranë 2013,242 faqe 8-Çipi B., S.Çipi, Manual i Mjekësisë Ligjore, Univerasiteti i Mjekësisë Tiranë, Fakulteti i Mjekësisë, Këshilli botues i Fakultetit të Mjekësisë, Dept An.Pat.- Mjekësi Ligjore, KLEAN.Shpk, <nowiki>ISBN 978-9928-1250-0-3</nowiki>, Tiranë 2015, 1000 faqe. 9-Çipi B, Haliti N, Sinamati A, Mjekësia Ligjore, , Universiteti i Prishtinës, Fakulteti i Mjekësisë, Katedra e Mjekësisë Ligjore, ISBN 978-9951-00-192-2, Shtypshkronja KGT, Prishtinë 2017, 820 faqe. (nominuar nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë. për çmimin shkencor kombëtar “Radovicka” 2017). 10. Çipi S., Çipi B. Mandro I, Meksi S.etj. Mjekësia Ligjore Kriminalistike, Akademia e Sigurisë, Fakulteti i Sigurisë dhe Hetimit, Dept i formimit të përgjithshëm dhe Juridik, ISBN 978-9928-4581-3- 1, Tiranë 2020, 420 faqe. 11. Çipi B, Sinamari A, Bioetika Mjekësore, Albanian University, Fakulteti i ShkencaveTiranë, <nowiki>ISBN 978-9928-800-07-7</nowiki>, Shtëpia botuese dhe shtypshkronja Flamuri, Tiranë 2023, 270 faqe. Monografi 1-Çipi B, Probleme antropologjike etj. SHBU Mjekësi, Tiranë 1984, 278 faqe. 2-Çipi B, Bioetika në një këndvështrim mjekoligjor, ISBN 99927-38-24-3, Shtëpia Botuese N.Frashëri,Tiranë 2001, 2005, 237 faqe. 3-Çipi B, Bioetika në një këndvështrim mjekoligjor, N.Frashëri, botim i dytë, Tirana 2005, 250 faqe. 4-Çipi B, Hysa B., Hadëri S.,Aspekte mjekësore, ekonomike dhe juridike të shkeljeve mjekësore në Shqipëri, Shtëpia botuese “Mbrothësia” Tiranë 2001, 60 faqe. 5-Çipi B. Identifikimi i personit: Antropologjia, Odontologjia, Biologjia Mjekoligjore (Aplikimi i tyre në Shqipëri), Universiteti i Tiranës, Dept. Anat. Pat.- Mjekësi Ligjore . Këshilli botues hBLU, <nowiki>ISBN 978-99927-0-573-3</nowiki>, Tiranë 2011, 336 faqe. 6-Çipi B, Bioethics in Albania nowadays, A publication in the framework of Losinj Days of Bioethics, ISBN9978-9928-193-74-2, ADA, Tirana 2016, 204 faqe. Dërguar më Amazon që hapet me linkun : <nowiki>https://www.amazon.com/Bioethics-Albania-Prof-Bardhyl-</nowiki> Cipi/dp/9928193746/ref=sr_1_1?crid=252QS6YC5BUAO&amp;amp;dib =eyJ2IjoiMSJ9.UuDgG3bKUnHbNjMQOgoa5WZpLK7_TY4j5Bxp7 W8ZbljGjHj071QN20LucGBJIEps.qEOchiLdlaZX4O4yLzZziuPrzoI QhDoBCamN7QGQFbw&amp;amp;dib_tag=se&amp;amp;keywords=bioethics+in+alban ia&amp;amp;qid=1780876969&amp;amp;sprefix=bioethics+in+albania%2Caps%2C233 &amp;amp;sr=8-1 7-Tranzicioni shqiptar në lupën e Mjekësisë Ligjore, Kolegji universitar i Biznesit, <nowiki>ISBN 978-9928-4464-5-9</nowiki>, Shtëpia Botuese dhe shtypshkronja “Flamuri”, Tiranë 2018, 301 faqe. 8- Çipi B, Prova Shkencore të Vdekjeve Mbresëlënëse, Kolegji universitar i Biznesit, , Shtëpia Botuese dhe shtypshkronja “Flamuri”, <nowiki>ISBN 9789928800107</nowiki>, Tiranë 2023, 276 faqe 9-Truth in the morgue. Forensic secrets of political deths and historicla crimes. Kolegji Universitar i Biznesit, ISBN 97899288440400, Tiranë 2026, 315 faqe. Dërguar në Amazon me linke : <nowiki>https://a,co/d/05gUreDF</nowiki> <nowiki>https://a,co/d/oj8jzaWD</nowiki> 8j3kk5sffxpv326v7gkg1e9shs0jx8k 0 402098 2996391 2026-06-13T14:04:41Z Mitrovica02 128863 Faqe e re: {{short description|Futbollist shqiptar}} {{Infobox football biography | name = Fatmir Vata | image = | image_size = | caption = | fullname = Fatmir Vata | birth_date = 20 shtator 1971 | birth_place = [[Rrësheni|Rrëshen]], Shqipëri | height = {{height|m=1.70}} | position = [[Midfielder#Attacking midfielder|Attacking midfielder]] | youthyears1 = | y... 2996391 wikitext text/x-wiki {{short description|Futbollist shqiptar}} {{Infobox football biography | name = Fatmir Vata | image = | image_size = | caption = | fullname = Fatmir Vata | birth_date = 20 shtator 1971 | birth_place = [[Rrësheni|Rrëshen]], Shqipëri | height = {{height|m=1.70}} | position = [[Midfielder#Attacking midfielder|Attacking midfielder]] | youthyears1 = | youthclubs1 = KF Resheni | years1 = 1990–1991 | clubs1 = [[KS Burreli|31 Korriku]] | caps1 = | goals1 = | years2 = 1991–1993 | clubs2 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps2 = | goals2 = | years3 = 1993–1995 | clubs3 = [[NK Orijent|Orijent]] | caps3 = | goals3 = | years4 = 1995–1998 | clubs4 = [[NK Samobor|Samobor]] | caps4 = 26+ | goals4 = 5+ | years5 = 1998–1999 | clubs5 = [[NK Slaven Belupo|Slaven Belupo]] | caps5 = 11 | goals5 = 1 | years6 = 1999 | clubs6 = [[NK Vukovar '91|Vukovar '91]] | caps6 = 13 | goals6 = 2 | years7 = 2000–2001 | clubs7 = [[SV Waldhof Mannheim|Waldhof Mannheim]] | caps7 = 47 | goals7 = 14 | years8 = 2001–2007 | clubs8 = [[Arminia Bielefeld]] | caps8 = 128 | goals8 = 19 | years9 = 2007–2009 | clubs9 = [[TuS Koblenz]] | caps9 = 44 | goals9 = 5 | years10 = 2009–2010 | clubs10 = [[Wuppertaler SV]] | caps10 = 15 | goals10 = 1 | years11 = 2013–2014 | clubs11 = FC 08 Boffzen | caps11 = | goals11 = | totalcaps = | totalgoals = | nationalyears1 = 1996–2002 | nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps1 = 17 | nationalgoals1 = 0 | medaltemplates = | manageryears1 = 2016–2018 | managerclubs1 = [[FC Gütersloh|FC Gütersloh]] }} '''Fatmir Vata''' (lindur më 20 shtator 1971) është një ish-futbollist profesionist shqiptar. Ai luajti për [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]] në vitet 1996–2002.<ref>{{cite web| last1 = Hoxha | first1 = Florent | last2 = Mamrud | first2 = Roberto |title=Albania – Record International Players|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/alba-recintlp.html|date=11 dhjetor 2009| website = [[RSSSF]] | access-date = 28 janar 2013|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Vata, Fatmir}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz nga Mirdita]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KS Burreli]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Arminia Bielefeld]] [[Kategoria:Futbollistë në TuS Koblenz]] [[Kategoria:Trajnerë shqiptarë futbolli]] [[Kategoria:Trajnerë në FC Gütersloh]] {{fut-cung}} m0h69xpd6yexcefrdckoy2z684c11n3 1 402099 2996394 2026-06-13T14:45:27Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996394 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Tiziano Terzani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996393 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20130413103958/http://www.storieinfinite.it/frames.speciali/speciali.asp?ID=1026 për lidhjen http://www.storieinfinite.it/frames.speciali/speciali.asp?ID=1026. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190325000834/http://www.iocsanmarcello.gov.it/wordpress/scuola-primaria/primaria-piteglio/ për lidhjen http://www.iocsanmarcello.gov.it/wordpress/scuola-primaria/primaria-piteglio/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231128124217/https://www.linealibera.info/piteglio-una-scuola-nel-nome-di-terziani/ për lidhjen https://www.linealibera.info/piteglio-una-scuola-nel-nome-di-terziani/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 16:45 (CEST) di18uv6cj251kfzhqdcajwf5lic5b5x 1 402100 2996405 2026-06-13T16:48:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996405 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[UgoFoscolo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996404 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190401162400/http://www.visitpavia.com/it/poi/95 për lidhjen http://www.visitpavia.com/it/poi/95. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181022040342/http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm për lidhjen http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140201194530/http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf për lidhjen http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 18:48 (CEST) rn7elv0gj3fjjr7xueof8uu7uqg321v 1 402101 2996407 2026-06-13T16:48:26Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996407 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ugo Foscolo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996406 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190401162400/http://www.visitpavia.com/it/poi/95 për lidhjen http://www.visitpavia.com/it/poi/95. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181022040342/http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm për lidhjen http://www.classicitaliani.it/bios/bio010.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140201194530/http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf për lidhjen http://auguleo.altervista.org/pagine/FOSCOLO.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 18:48 (CEST) oakx376jtslgazfooijjwmgdmg84uql 1 402102 2996415 2026-06-13T17:33:45Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996415 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Gëtingenit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996414 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220514180430/https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/index për lidhjen https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/index. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 19:33 (CEST) 280k534fa0pi9kffcbq1vyjtw836v87 4 402103 2996417 2026-06-13T17:50:28Z DieliAlla 149013 Faqe e re: <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[{{subst:SUBPAGENAME}}]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''{{safesubst:#time: j F Y, H:i "(CEST)"|+7 days}}''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === Pro Si propozuesi. === Diskutimi === 2996417 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === Pro Si propozuesi. === Diskutimi === 7le40ar3qc8nrumix3bp2r90q4rhavy 2996419 2996417 2026-06-13T17:53:58Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996419 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. - DieliAlla === Diskutimi === g9jan0q4lf7rxav5bzixx0k92tvjik5 2996420 2996419 2026-06-13T17:54:08Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996420 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. - @DieliAlla === Diskutimi === 9fli9nsd079062bqv127kfb65wb38aj 2996421 2996420 2026-06-13T17:54:20Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996421 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. -- DieliAlla === Diskutimi === anculgi3p6n84y99qke3934pvind8le 2996422 2996421 2026-06-13T17:54:30Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996422 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. - @DieliAlla === Diskutimi === 9fli9nsd079062bqv127kfb65wb38aj 2996423 2996422 2026-06-13T17:55:50Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996423 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. - --[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 13 qershor 2026 19:55 (CEST)DieliAlla === Diskutimi === 3hrkrl5ynv0xkl0ebw7dfqy4q1ap2mu 2996424 2996423 2026-06-13T17:56:16Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996424 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 13 qershor 2026 19:55 (CEST) === Diskutimi === nlj8c6roppf8oua9oejbhs9fw42qo6w 2996427 2996424 2026-06-13T17:58:30Z DieliAlla 149013 /* Votimi */ 2996427 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Adolf Hitleri]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''20 qershor 2026, 17:50 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}} Si propozuesi. - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 13 qershor 2026 19:55 (CEST) === Diskutimi === 13xf8hdxukdv9arwq2y5zzf1kdop5hf 1 402104 2996429 2026-06-13T19:05:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996429 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vasily Smyslov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996428 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220130131803/https://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010 për lidhjen http://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220130131803/https://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010 për lidhjen http://theweekinchess.com/chessnews/obituaries/vasily-smyslov-1921-2010. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 21:05 (CEST) freyehmrda92bubl9w942a6dhaau8z4 1 402105 2996437 2026-06-13T20:33:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996437 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vrasja e Andrej Karllovit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996436 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171019071628/https://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey/1.760063 për lidhjen http://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey/1.760063. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 qershor 2026 22:33 (CEST) 7twl1mr6i7cu9xoxsho3redlu8tg6j2 0 402106 2996444 2026-06-13T22:45:18Z Qendrimi15 122927 Faqe e re: {{Infobox film | name = Behind Enemy Lines | director = [[John Moore (regjisor)|John Moore]] | producer = [[John Davis (producent)|John Davis]] | screenplay = David Veloz<br />[[Zak Penn]] | story = [[Jim Thomas (skenarist)|Jim Thomas]]<br />[[John Thomas (skenarist)|John Thomas]] | starring = {{Plain list | * [[Owen Wilson]] * [[Gene Hackman]] * [[Joaquim de Almeida]] * [[David Keith (aktor)|David Keith]] * [[Olek Krupa]] }} | music... 2996444 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Behind Enemy Lines | director = [[John Moore (regjisor)|John Moore]] | producer = [[John Davis (producent)|John Davis]] | screenplay = David Veloz<br />[[Zak Penn]] | story = [[Jim Thomas (skenarist)|Jim Thomas]]<br />[[John Thomas (skenarist)|John Thomas]] | starring = {{Plain list | * [[Owen Wilson]] * [[Gene Hackman]] * [[Joaquim de Almeida]] * [[David Keith (aktor)|David Keith]] * [[Olek Krupa]] }} | music = [[Don Davis (kompozitor)|Don Davis]] | cinematography = Brendan Galvin | editing = Paul Martin Smith | studio = [[Davis Entertainment]] | distributor = [[20th Century Fox]] | released = 30 nëntor 2001 | runtime = 106 minuta | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht<br />Serbisht | budget = $40 million<ref name="bmojo" /> | gross = $121.7 million<ref name="bmojo"/> }} '''''Behind Enemy Lines''''' është një [[film aksion]] [[Film lufte|luftarak]] amerikan i vitit 2001, me regji nga [[John Moore (regjisor)|John Moore]] në debutimin e tij si regjisor dhe me protagonistë [[Owen Wilson]] dhe [[Gene Hackman]]. Filmi tregon historinë e Toger Chris Burnett, një oficer fluturimi detar amerikan, i cili rrëzohet mbi [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë]] dhe zbulon [[Gjenocidi boshnjak|gjenocidin]] gjatë [[Lufta e Bosnjës|Luftës së Bosnjës]]. Ndërkohë, rear admiral që komandon grupin e sulmit të aeroplanmbajtëses në të cilin është caktuar, po përpiqet të marrë miratimin për të nisur një mision [[kërkim-shpëtimi luftarak]] për të shpëtuar Burnett. Ngjarja bazohet lirshëm në një incident të vitit 1995 që përfshin [[Scott O'Grady]] që ndodhi gjatë luftës.<ref name=EntertainmentWeekly>{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2002/08/20/downed-airman-sues-over-behind-enemy-lines/ |title=Plane Truth: Downed airman sues over "Behind Enemy Lines"|last=Susman|first=Gary|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=20 gusht 2002|access-date=31 dhjetor 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629131050/http://ew.com/article/2002/08/20/downed-airman-sues-over-behind-enemy-lines/|archive-date=29 qershor 2018|url-status=live}}</ref> I publikuar më 30 nëntor 2001 nga [[20th Century Fox]], ''Behind Enemy Lines'' mori vlerësime përgjithësisht të përziera nga kritikët. Ishte një sukses në kinema, duke fituar 121.7 milionë dollarë në të gjithë botën kundrejt një buxheti prej 40 milionë dollarësh. Filmi lançoi një ekskluzivitet që përfshin [[Behind Enemy Lines (filmseri)|tre vazhdime]], të gjitha direkt në video. ==Përmbajtja== Gjatë fazave të fundit të [[Lufta e Bosnjës|Luftës së Bosnjës]] në vitin 1995, oficeri i fluturimit i [[Marina e Shteteve të Bashkuara|Marinës Amerikane]], Toger Chris Burnett dhe piloti Toger Jeremy Stackhouse janë të stacionuar në aeroplanmbajtësen ''[[USS Carl Vinson]]'' në [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]]. I ngopur me rutinën e gatishmërisë për betejë, Burnett po përgatitet të largohet nga Marina dhe përplaset me komandantin e tij, [[Rear Admiral (SHBA|Rear Admiral]] Leslie Reigart. Në Krishtlindje, Reigart cakton Burnett dhe Stackhouse të fluturojnë një mision zbulimi ajror. Gjatë misionit, ata vërejnë aktivitet të pazakontë në [[Zona e çmilitarizuar|zonën e çmilitarizuar]]. Burnett bind Stackhouse të fluturojë avionin e tyre [[F/A-18F Super Hornet]] jashtë kursit për një vështrim më të afërt, pa e ditur se po fotografojnë ushtarë të [[Garda Vullnetare Serbe|Gardës Vullnetare Serbe]] që varrosin civilë [[boshnjakë]] në [[Varri masiv|varre masive]]. Komandanti paraushtarak vendas [[Republika Srpska (1992–1995)|serb i Bosnjës]], Gjenerali Miroslav Lokar, po kryen një [[Gjenocidi boshnjak|gjenocid]] të fshehtë kundër popullsisë boshnjake dhe urdhëron që avioni të rrëzohet. Duke u përpjekur të tejkalojë [[Raketa tokë-ajër|raketat tokë-ajër]] të Lokar, avioni i Burnett dhe Stackhouse goditet, duke i detyruar ata të hidhen nga avioni. Lokar dhe njerëzit e tij gjejnë Stackhouse, i cili ekzekutohet nga Sasha Ivanic, vrasësi personal i Lokarit. Duke vëzhguar aty pranë, Burnett jep pozicionin e tij dhe ikën në shkretëtirë, dhe Lokar urdhëron zëvendësin e tij, Kolonel Bazda, dhe Sashën ta ndjekin atë. Burnett kërkon ndihmë në radio dhe merr një pikë nxjerrjeje nga Reigart, i cili detyrohet të tërhiqet pasi Admirali Piquet, komandanti i [[Komanda Detare Aleate|forcave detare të NATO-s]] në rajon, e paralajmëron atë se shpëtimi i Burnett në zonën e çmilitarizuar rrezikon të prishë procesin e paqes. Burnett arrin në pikën e nxjerrjes, vetëm për t'u informuar se duhet të vazhdojë në një vend tjetër, kilometra jashtë zonës së çmilitarizuar, për t'u shpëtuar. Duke parë patrullën e Bazdës, Burnett bie në një varr masiv dhe fshihet nën kufoma derisa serbët të largohen. Për të siguruar shpëtimin e Burnett, Reigart ia jep lajmin [[Sky News]] për avionin e rrëzuar, duke e zemëruar Piquet. Lokar kupton se [[disku optik]] i avionit me fotografitë inkriminuese mund të jetë ende në rrënoja. Duke u drejtuar për në pikën e re të nxjerrjes, Burnett i shpëton ushtarëve serbë përmes një [[Mina tokësore|fushe me mina]]. I ndjekur nga Sasha, ai has [[Lufta guerile|guerilas]] boshnjakë, të cilët i ofrojnë një udhëtim për në qytetin Haç, të cilin forcat e Lokarit po luftojnë për ta kontrolluar. Mes betejës, radioja e Burnett shkatërrohet dhe trupat serbe besojnë se e kanë gjetur kufomën e tij, por Sasha e kupton se ai ndërroi uniformat me një ushtar serb të vdekur dhe iku. Për të fituar më shumë kohë për të kapur Burnett, Lokar ia paraqet medias kufomën e veshur me uniformën e Burnett me kokën e mbuluar, duke bindur [[Forca Implementuese|forcat e NATO-s]] se Burnett është vrarë dhe misioni për ta shpëtuar atë ndërpritet pikërisht kur ai arrin në pikën e nxjerrjes. Duke kuptuar pse serbët e qëlluan, Burnett sheh një statujë engjëlli pranë vendit ku ra sedilja e tij e hedhjes dhe kthehet për ta gjetur atë. Ai riaktivizon sinjalin e shpëtimit të sediljes, duke njoftuar grupin e tij të transportuesve se është ende gjallë dhe duke i njoftuar serbët për vendndodhjen e tij. Duke e ditur se rrezikon të lirohet nga komanda, Reigart përgatit një forcë pune Zbulimi të Forcave Detare për të shpëtuar Burnett-in, në kundërshtim me urdhrat e Piquet-it. Lokar dërgon Bazdën dhe Sashën për të vrarë Burnett dhe për të rikuperuar trupin e tij. Gjatë rrugës, Bazda shkel në një minë tokësore dhe Sasha e braktis atë në fatin e tij. Shpërthimi që rezulton e alarmon Burnett-in. Sasha gjen sediljen e nxjerrjes, por bie në pritë nga Burnett, i cili, pavarësisht se është qëlluar në krah, e godet për vdekje me majën e një fishekzjarri hekurudhor. Lokar mbërrin me automjete të blinduara dhe këmbësori, por mbahet larg nga forca e detyrës së Reigart-it. Duke marrë diskun optik, Burnett shpëtohet, për hidhërimin e madh të Lokar-it, pasi krimi i tij tani po ekspozohet. Fotografitë e varrit masiv çojnë në arrestimin dhe dënimin e Lokarit për [[Krimet e luftës|krime lufte]], përfshirë [[gjenocidi]]n. Veprimet e Reigart-it rezultojnë në lirimin e tij nga komanda dhe daljen e tij në pension nga shërbimi, ndërsa Burnett vazhdon karrierën e tij në Marinë. ==Rolet== * [[Owen Wilson]] si Oficeri i Fluturimit Detar, Togeri Chris "Longhorn" Burnett, navigatori që e gjen veten të rrethuar në një zonë lufte * [[Gene Hackman]] si Rear Admiral Leslie McMahon Reigart, komandant i Njësisë së Betejës së Adriatikut * [[Gabriel Macht]] si Aviatori Detar Toger Jeremy "Smoke" Stackhouse, piloti i Burnett * [[Joaquim de Almeida]] si Admiral Juan Miguel Piquet, komandant i forcave detare të NATO-s * [[David Keith (aktor)|David Keith]] si Master Chief Tom O'Malley, këshilltar i Reigart * [[Olek Krupa]] si Gjenerali Serb Miroslav Lokar, një gjeneral i pamëshirshëm që ishte pas një sulmi gjenocidal ndaj boshnjakëve * [[Vladimir Mashkov]] si Sasha Ivanic, Zbatuesi personal dhe snajperi i Lokarit * [[Charles Malik Whitfield]] si Kapiten Glen Rodway, një komandant kompanie Force Recon në bordin e ''Carl Vinson'' * [[Geoff Pierson]] si Admiral Donnelly * [[Leon Russom]] si Ed Burnett, babai i Chris * Marko Igonda si Kolonel Viktor Bazda, zëvendëskomandanti i Lokarit * [[Eyal Podell]] si Petty Officer Kennedy * [[Laurence Mason]] si Kapiten Glen Brandon, një oficer i Marinës në Njësinë e Zbulimit të Forcave Detare * Vladimir Oktasec si Petrovic, presidenti serb * Salaetin Bilal si Ejup, udhëheqësi i guerilëve boshnjakë në Haç * Kamil Kollárik si Babiq, një gueril boshnjak që ndihmon Chrisin të arrijë në Haç * [[Aernout van Lynden]] si vetë ai ==Prodhimi== Në dhjetor 1996, [[20th Century Fox]] njoftoi se kishte dhënë dritën e gjelbër për filmin ''Behind Enemy Lines'' nga [[Davis Entertainment]] bazuar në [[Scott O'Grady]] dhe [[Incidenti i Banja Lukës|incidentin e Banja Lukës]], me [[David Nutter]] të vendosur për të drejtuar.<ref name="BELVar">{{cite news|url=https://variety.com/1996/voices/columns/pope-meets-with-cast-of-tv-spec-1117863000/|title=Pope meets with cast of TV spec|publisher=[[Variety (revistë)|Variety]]|access-date=12 janar 2025|language=en}}</ref> Në dhjetor 1999, u njoftua se regjisori komercial [[John Moore (regjisor)|John Moore]] ishte punësuar për të drejtuar filmin si debutimin e tij artistik me [[James Van Der Beek]] të lidhur me rolin kryesor.<ref name="Moore">{{cite news|url=https://variety.com/1999/film/news/lines-up-for-moore-fox-1117759958/|title='Lines' up for Moore, Fox|publisher=[[Variety (revistë)|Variety]]|access-date=12 janar 2025|language=en}}</ref> Deri në korrik 2000, u njoftua se Van Der Beek ishte zëvendësuar nga [[Owen Wilson]].<ref name="OwenWilson">{{cite news|url=https://variety.com/2000/film/news/par-taps-wilson-for-zoolander-1117784279/|title=Par taps Wilson for 'Zoolander'|publisher=[[Variety (revistë)|Variety]]|access-date=12 janar 2025|language=en}}</ref> Filmi u xhirua në Koliba Studios në [[Bratisllavë]], [[Sllovaki]], dhe në vend në fshatin sllovak [[Háj, Košice-okolie District|Háj]] (fshati Háj ka gjithashtu një rekuizit të një engjëlli nga filmi).<ref>{{Cite web|url=https://www.planetslovakia.sk/zaujimavosti/17-anjel-v-haji|title=Anjel v obci Háj (rekvizita z filmu Za nepriateľskou líniou) 31 March 2016 Slovak language|date=31 mars 2016 |accessdate=16 korrik 2021|language=sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223040657/https://www.planetslovakia.sk/zaujimavosti/17-anjel-v-haji|archive-date=23 shkurt 2017|url-status=live}}</ref> Në këmbim të ndihmës ushtarake amerikane në prodhim, skenari i filmit u ndryshua me kërkesë të ushtrisë.<ref>{{cite book |last1=Robb |first1=David L. |title=Operation Hollywood : how the Pentagon shapes and censors the movies |date=2004 |publisher=Prometheus Books |pages=181-2 |language=en}}</ref> ''[[USS Carl Vinson]]'' ishte aeroplanmbajtësja e paraqitur në film. Pamjet e jashtme detare u filmuan në bord të aeroplanmbajtëses. Pamjet e brendshme u filmuan në ''[[USS Constellation (CV-64)|USS Constellation]]'' dhe në një shesh xhirimi.<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_pnav/is_200111/ai_1257388691|title="Behind Enemy Lines" Showcases NAS North Island|last=Sutherland|first=Scott|work=FindArticles.com|publisher=US Navy Press Releases|date=27 nëntor 2001|access-date=22 gusht 2009|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005180109/http://findarticles.com/p/articles/mi_pnav/is_200111/ai_1257388691/|archive-date=5 tetor 2009|url-status = dead}}</ref> Data e publikimit ishte fillimisht 18 janar 2002, por kjo u shty për në 30 nëntor 2001.<ref>{{cite web|url=http://biz.yahoo.com/bw/011102/20303_1.html|title=Fox to Release "Behind Enemy Lines" Nov. 30|website=[[Business Wire]]|publisher=[[Berkshire Hathaway]]|location=Omaha, Nebraska|via=[[Yahoo! Finance|Yahoo.com]]|date=2 nëntor 2001|access-date=26 qershor 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20011118013920/http://biz.yahoo.com/bw/011102/20303_1.html|archive-date=18 nëntor 2001}}</ref> ==Frymëzimi historik== Filmi ka disa ngjashmëri me përvojat e ish-[[Kapiteni (Shtetet e Bashkuara O-3)|Kapitenit]] të [[Forca Ajrore e Shteteve të Bashkuara|Forcave Ajrore Amerikane]], [[Scott O'Grady]], i cili u rrëzua mbi Bosnjë më 2 qershor 1995. Ai mbijetoi për gjashtë ditë para se të shpëtohej nga Marinsat Amerikane. O'Grady, i cili më vonë u bë autor për fëmijë dhe folës motivues, ngriti padi kundër producentëve të ''Behind Enemy Lines'', si dhe ''Behind Enemy Lines: The Scott O'Grady Story'', një dokumentar i vitit 1998 që [[Discovery Channel]] transmetoi mbi përvojën e tij, për shpifje të personazhit, duke akuzuar producentët e filmit për shkelje të privatësisë përmes përvetësimit të emrit, ngjashmërisë dhe identitetit të tij, përfaqësim të rremë dhe reklamim të rremë, dhe duke pretenduar se ata që ishin të përfshirë në të dyja veprat i prodhuan ato pa lejen e tij, dhe se vlera komerciale e emrit të tij ishte dëmtuar prej tyre. Ankesa e O'Grady tregonte se, ndër të tjera, ai ishte i shqetësuar nga mosbindja dhe fyerja e shfaqur nga personazhi kryesor i filmit artistik. O'Grady akuzoi gjithashtu Fox për përdorimin e dokumentarit për të promovuar filmin artistik dhe për të bërë një film rreth përvojës së tij të vështirë pa lejen e tij. Personazhet dhe ngjarjet e filmit ndryshojnë nga përvoja e O'Grady; ai kurrë nuk hyri në zona të populluara, as nuk ndërveproi me civilë dhe nuk u përfshi në luftime të drejtpërdrejta me ushtarët e armikut. Gjithashtu, O'Grady kurrë nuk fluturoi një F/A-18F, por më tepër një [[F-16 Fighting Falcon]].<ref name=EntertainmentWeekly/><ref>{{cite news|title=Pilot sues over Bosnian escape film|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC]]|location=London, England|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2205560.stm|date=20 gusht 2002|access-date=8 qershor 2011|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513081756/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2205560.stm|archive-date=13 maj 2008|url-status=live}}</ref> Çështja u zgjidh jashtë gjykatës.<ref>{{cite web|first=Sarah|last=Hall|url=http://www.eonline.com/news/46666/behind-enemy-lines-suit-settled|title=Behind Enemy Lines Suit Settled|website=[[E! Online]]|publisher=[[E!]]|location=New York City|date=21 janar 2004|access-date=16 shkurt 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001060422/http://www.eonline.com/news/46666/behind-enemy-lines-suit-settled|archive-date=1 tetor 2012|url-status=live}}</ref> ==Pritja== ===Box office=== Filmi fitoi 18.7 milionë dollarë në javën e parë në SHBA, duke u renditur në vendin e dytë dhe u mbajt pas vendit të parë nga ''[[Harry Potter dhe Guri Filozofal (filmi)|Harry Poter dhe Guri i Magjistarit]]''.<ref>{{cite news |last=Germain |first=David |url=https://www.newspapers.com/clip/114401029/harry-loses-some-magic-but-keeps/ |title='Harry' loses some magic, but keeps lead for third week |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211021327/https://www.newspapers.com/clip/114401029/harry-loses-some-magic-but-keeps/ |date=3 dhjetor 2001 |access-date=11 dhjetor 2022 |archive-date=11 dhjetor 2022 |page=55 |work=AP Movie Writer |publisher=[[The Journal News]] |via=[[Newspapers.com]] |language=en |url-status=live}} {{Open access}}</ref> ''Behind Enemy Lines'' përfundimisht fitoi 121 milionë dollarë në të gjithë botën, nga të cilat 79 milionë dollarë ishin nga Amerika e Veriut. Buxheti u vlerësua të ishte 40 milionë dollarë.<ref name="bmojo">{{cite web |url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=behindenemylines.htm |title=Behind Enemy Lines |work=[[Box Office Mojo]] |access-date=10 prill 2010 |archive-date=4 shkurt 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204072938/http://boxofficemojo.com/movies/?id=behindenemylines.htm |url-status=live }}</ref> ===Përgjigjje kritike=== ''Behind Enemy Lines'' mori vlerësime përgjithësisht të përziera nga kritikët. [[Rotten Tomatoes]] i jep filmit një vlerësim prej 36% bazuar në vlerësimet nga 132 kritikë, me një mesatare të ponderuar prej 4.8/10 dhe konsensusin e faqes që pohon "Intriga për ''Behind Enemy Lines'' është më shumë shoviniste sesa e besueshme, dhe mbingarkesa e trukeve vizuale tërheqëse i bën sekuencat e veprimit të ngjajnë me një lojë video".<ref>{{cite web |title = Behind Enemy Lines (2001) |url = https://www.rottentomatoes.com/m/1111645-behind_enemy_lines/ |work = [[Rotten Tomatoes]] |publisher = [[Fandango Media]] |location = San Francisco, California |access-date = 5 mars 2025 |archive-date = 11 shtator 2024 |language = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20240911074047/http://www.rottentomatoes.com/m/1111645-behind_enemy_lines/ |url-status = live }}</ref> [[Metacritic]] i ka dhënë filmit një rezultat mesatar prej 49 nga 100 bazuar në 29 vlerësime nga kritikët kryesorë, duke treguar vlerësime "të përziera ose mesatare".<ref>{{cite web| url = https://www.metacritic.com/movie/behind-enemy-lines| title = Behind Enemy Lines| website = [[Metacritic]]| publisher = [[Fandango Media]]| location = San Francisco, California| access-date = 8 tetor 2013| archive-date = 20 tetor 2021| language = en| archive-url = https://web.archive.org/web/20211020111849/https://www.metacritic.com/movie/behind-enemy-lines| url-status = live}}</ref> Audiencat e anketuara nga [[CinemaScore]] i dhanë filmit një notë "B+" në shkallën nga A në F. [[Roger Ebert]] i dha filmit 1½ yje nga katër, duke e krahasuar atë me një komedi: "Heroi i tij është aq i pamatur dhe të këqijtë e tij aq të paaftë saqë është një përballje midis një burri që lutet të qëllohet dhe një armiku që nuk mund të godasë anën e një hambari boshnjak."<ref>{{cite web |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |url=https://www.rogerebert.com/reviews/behind-enemy-lines-2001 |title=Behind Enemy Lines Movie Review (2001) |newspaper=[[Chicago Sun-Times]] |date=30 nëntor 2001 |access-date=20 nëntor 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408215622/https://www.rogerebert.com/reviews/behind-enemy-lines-2001 |archive-date=8 prill 2022 |url-status=live }}</ref> [[Lisa Schwarzbaum]] në ''[[Entertainment Weekly]]'' e përshkroi filmin si një thriller ushtarak "me gishta çeliku, veshë kallaji, këmbë të sheshta, shovinist".<ref>{{cite news |last1=Schwarzbaum |first1=Lisa |title=Behind Enemy Lines |url=https://ew.com/article/2001/12/07/behind-enemy-lines-3/ |work=Entertainment Weekly |date=7 dhjetor 2001 |language=en}}</ref> ==Referime== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * {{IMDb title|0159273}} * {{mojo title|behindenemylines}} [[Kategoria:Filma 2001]] [[Kategoria:Filma aksion luftarak amerikanë]] [[Kategoria:Filma amerikanë të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma anglisht të viteve 2000]] [[Kategoria:Filma të bazuara në ngjarje të vërteta]] [[Kategoria:Filma me regji nga John Moore]] [[Kategoria:Filma të prodhuar nga John Davis]] [[Kategoria:Filma me muzikë nga Don Davis (kompozitor)]] [[Kategoria:Filma të vendosur më 1995]] [[Kategoria:Filma të xhiruara në Sllovaki]] [[Kategoria:Filma të 20th Century Fox]] [[Kategoria:Filma të Davis Entertainment]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga Jim Thomas (skenarist)]] [[Kategoria:Filma me skenarë nga John Thomas (skenarist)]] np9irr1f0c3pfr5x2kpvr97y9oey7m7 3 402107 2996458 2026-06-14T01:08:32Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2996458 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=The Albanian Comedy}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 14 qershor 2026 03:08 (CEST) lbqx3c0inoonyz448ba0m7lan5o3u6b 1 402108 2996465 2026-06-14T02:59:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996465 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anisa Ibraj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996464 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://ata.gov.al/2025/09/03/pl-inceneratori-i-tiranes-inekzistent-organet-e-drejtesise-te-hetojne-pa-vonese/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 04:59 (CEST) t0svf2sd598614i8yq0lvidre7zl33g 3 402109 2996468 2026-06-14T03:23:58Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2996468 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Saranda Gremo}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 14 qershor 2026 05:23 (CEST) q0zrqkbi4fy70pqdu9dq26k3dxdu585 1 402110 2996484 2026-06-14T04:21:16Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime nga faqja [[Diskutim:Ruth Halperin-Kaddari]] 2996484 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039049 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180416064038/http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize për lidhjen http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 10:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2046154 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180702150641/https://2001-2009.state.gov/g/wi/archives/ për lidhjen https://2001-2009.state.gov/g/wi/archives/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2019 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259263 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180416064038/http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize për lidhjen http://rappaport-prize.com/en/index.php/theprizes/womenprize. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 01:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ruth Halperin-Kaddari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2601407 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180327084549/http://law.biu.ac.il/en/node/372 për lidhjen http://law.biu.ac.il/en/node/372. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180702122354/https://www1.biu.ac.il/indexE.php?id=33&pt=20&pid=33&level=2&cPath=33&type=1&news=2203 për lidhjen https://www1.biu.ac.il/indexE.php?id=33&pt=20&pid=33&level=2&cPath=33&type=1&news=2203. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2023 22:58 (CEST) 3m6z6s9ofvqd6wfovnawpq9z7fu6z32 1 402111 2996490 2026-06-14T04:23:40Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Territoret palestineze]] 2996490 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2585542 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190401053636/https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil për lidhjen https://scholarship.law.berkeley.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1299&context=bjil. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 shtator 2023 05:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2668123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170120200330/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/population_dE.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141115012105/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf për lidhjen http://pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1993.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 qershor 2024 09:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Territoret palestineze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906528 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 mars 2026 12:56 (CET) goh6a4w8dylczo5upb2k43i4ycqo5ad 1 402112 2996492 2026-06-14T04:24:00Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Stasi]] 2996492 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2636630 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.ph/20141028031210/http://www.thueringer-allgemeine.de/startseite/detail/-/specific/Wie-ein-Jenaer-Stasi-Spitzel-Menschen-verriet-die-ihm-eigentlich-vertrauen-1200276943 për lidhjen http://www.thueringer-allgemeine.de/startseite/detail/-/specific/Wie-ein-Jenaer-Stasi-Spitzel-Menschen-verriet-die-ihm-eigentlich-vertrauen-1200276943. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2024 11:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2733461 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200412164019/https://www.bundesstiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr- për lidhjen http://bundesstiftung-aufarbeitung.de/wer-war-wer-in-der-ddr-%2363%3B-1424.html?ID=2538. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2024 07:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Stasi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2883904 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150527201532/http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/rezensionen/2.1715/rezension-sachbuch-projektgruppe-moralische-entsorgung-11310752.html për lidhjen https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/rezensionen/2.1715/rezension-sachbuch-projektgruppe-moralische-entsorgung-11310752.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2025 18:02 (CET) r0avgalazyyog3w2kbn3zcu4aqn5nem 1 402113 2996498 2026-06-14T05:16:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996498 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Automjeti i lëvizshmërisë së këmbësorisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996497 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180709011219/http://weaponsman.com/?p=27146 për lidhjen http://weaponsman.com/?p=27146. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 07:16 (CEST) 882jvtqclsvrsge41o3scmmxjflx5qz 1 402114 2996503 2026-06-14T08:51:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2996503 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Buzuku (revistë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2996502 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230623124306/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/01/14/revista-buzuku-arkiv-ne-miniature-foto/ për lidhjen https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/01/14/revista-buzuku-arkiv-ne-miniature-foto/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2026 10:51 (CEST) 94h8i8u4vldjcdwfzcslp0dxwcrkeru 3 402115 2996510 2026-06-14T09:52:15Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Andreas Dushi */ 2996510 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Andreas Dushi]]'' == Përshëndetje, &#126;2026-34831-43! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2996507|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Andreas Dushi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa|Adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20qershor%202026,%2009:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 qershor 2026 11:52 (CEST) kigl1m2wj7pxbcnzzpayan5syt8xwt8 3 402116 2996519 2026-06-14T11:33:22Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2996519 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Prek dodaj}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 14 qershor 2026 13:33 (CEST) 0kznpxq2zpp19zeo3fihn15bskvfzx0