Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 2078 3010593 2940707 2026-07-18T15:05:50Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010593 wikitext text/x-wiki {{Short description}}{{Infobox settlement | name = Tirana | settlement_type = [[Qytetet e Shqipërisë|Qytet]] dhe [[Bashkitë e Shqipërisë|Bashki]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Estatua de Skanderbeg en Tirana.jpg | alt1 = |caption1 = [[Sheshi Skënderbej]] | image2 = Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg | alt2 = |caption2 = Toptani Center | image3 = Tirana_Kapllan_Pasha_Tomb.jpg | alt3 = |caption3 = [[Tyrbja e Kapllan Pashës]] | image4 = Catedral de la Resurección de Cristo, Tirana, Albania, 2014-04-17, DD 13.JPG | alt4 = |caption4 = [[Katedralja Ngjallja e Krishtit, Tiranë|Katedralja Ngjallja e Krishtit]] | image5 = Great Mosque of Tirana, 2019.jpg | alt5 = |caption5 = [[Xhamia e Namazgjasë|Xhamia e Madhe]] | image6 = Castillo de Petrela, Petrela, Albania, 2014-04-17, DD 07.JPG | alt6 = |caption6 = [[Kalaja e Petrelës]] | image7 = Kulla e Sahatit-Tiranë.jpg | alt7 = |caption7 = [[Kulla e orës në Tiranë|Kulla e Sahatit]]}} | image_alt = Photomontage of Tirana | image_flag = [[Skeda:Flag of Tirana.svg|110px|center]] | flag_alt = Flamuri i Tiranës | image_seal = [[Skeda:Stema e Bashkisë Tiranë.svg|55px|center]] | seal_alt = Vula e Tiranës | pushpin_map = Shqipëria | pushpin_relief = 1 | pushpin_mapsize = 290 | coordinates = {{coord|41|19|44|N|19|49|04|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|ALB}} [[Shqipëria]] | subdivision_type2 = [[Qarqet e Shqipërisë|Qarku]] | subdivision_name2 = [[Qarku i Tiranës|Tirana]] | subdivision_type3 = [[Bashkitë e Shqipërisë|Bashkia]] | subdivision_name3 = [[Bashkia Tiranë|Tirana]] | established_title = Themeluar më | established_date = 1614 | government_type = | leader_party = | leader_title = [[Kryetari i Bashkisë së Tiranës|Kryetari]] | leader_name = [[Erion Veliaj]]<ref>{{cite web|publisher=Bashkia Tiranë|title=Kryetari i Tiranës|url=https://tirana.al/faqe/kryetari-i-bashkise|access-date=23 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924202948/https://tirana.al/faqe/kryetari-i-bashkise|language=sq|archive-date=23 shtator 2020}}</ref> ([[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]]) | leader_title1 = Nënkryetari | leader_name1 = Toni Gogu (PS)<ref>{{cite web|publisher=Bashkia Tiranë|title=Municipal chairman of Tirana|url=https://www.tirana.al/en/article/chairman|access-date=23 shtator 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923160135/https://www.tirana.al/en/article/chairman|archive-date=23 shtator 2020}}</ref> | leader_title2 = Këshilli | leader_name2 = [[Këshilli Bashkiak i Tiranës]] | area_blank1_title = Bashkia | area_blank1_km2 = 1110 | area_blank2_title = Qyteti | area_blank2_km2 = 41.8 | area_footnotes =<ref name="PV">{{cite web|publisher=Porta Vendore|title=Pasaporta e Bashkisë Tirana|url=https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/|access-date=6 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006142259/https://portavendore.al/bashkia-tirane/pasaporta-e-bashkise-tirane/|archive-date=6 tetor 2021|language=sq|url-status=live}}</ref><ref name="municipalitiy area">{{cite web|publisher=Albanian Association of Municipalities (AAM)|title=Bashkia Tirana|url=https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/|access-date=12 tetor 2020|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012193031/https://aam.org.al/en/bashkia-tirane/|archive-date=12 tetor 2020}}</ref> | elevation_m = 110 | population_as_of = 2023 | population_urban = 418.495 | population_blank1_title = Bashkia | population_blank1 = 598.176 | population_density_blank1_km2 = 502 | population_blank2_title = Gjendja civile | population_blank2 = 887.778 | population_demonym = tiranas(e), tirons(e) | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 1000 | blank_name = Aeroporti | blank_info = [[Aeroporti i Tiranës]] | blank1_name = Autostrada | blank1_info = [[Skeda:Autostrada A3 Albania.svg|25px|link=Autostrada A3]] [[Skeda:SH1-AL.svg|32px|link=Rruga Shtetërore 1]] [[File:SH2-AL.svg|32px|link=Rruga Shtetërore 2]] | website = {{URL|https://www.tirana.al|tirana.al}} | native_name = Tirona }} '''Tirana''' (në dialektin tiranas: '''Tirona''') është kryeqendra e [[Qarku i Tiranës|qarkut]] dhe [[Rrethin e Tiranës|rrethit]] me të njëjtin emër dhe kryeqyteti i [[Shqipëria|Shqipërisë]]. Tirana ndodhet në qendër të Shqipërisë, rreth 35 km në lindje të [[Durrësi]]t dhe rreth 40 km në veriperëndim të [[Elbasani]]t, në një luginë të rrethuar nga [[Mali i Dajtit]] në lindje, kodrat e [[Kërraba|Kërrabës]] dhe Saukut në jug, kodrat e [[Vaqarri]]t dhe [[Yzberishti]]t në perëndim dhe ato të [[Kamza|Kamzës]] në veri.<ref name="DokumentTirana1">{{cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/tirana.pdf Dokumenti|title=Tirana, kryeqyteti me zhvillim të vrullshëm|date=21 maj 2011|language=sq|access-date=21 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012000736/http://tirana.gov.al/common/images/tirana.pdf|url-status=dead}}</ref> Në vitin [[1614]], [[Valiu#Termi osman|valiu]] i [[Shkodrës]],<ref>{{cite book|last=Day|first=Alan John|title=A political and economic dictionary of Eastern Europe|publisher=Routledge|year=2002|isbn=9781857430639|editor-last=East|editor-first=Roger|pages=567|language=en}}</ref> [[Sylejman pashë Bargjini]] nga [[Mulleti]] e ngriti në rangun e [[Qyteza|kasabasë]],<ref name=":Kiel">{{Cite book|last=Kiel|first=Machiel|title=Arkitektura osmane në Shqipëri (1385-1912)|publisher=IRCICA|year=2012|isbn=9789290632429|location=Stamboll|pages=378|language=sq|translator=Holta Vrioni|author-link=Machiel Kiel|origyear=1990}}</ref> por haset e përmendur që në vitin [[1418]] në një dokument të [[Venediku]]t, duke qenë pjesë e viseve të banuara vazhdimisht që nga [[Koha e hekurit|Epoka e Hekurit]]. Në kushtet e [[Lufta e Parë Ballkanike|Luftës Ballkanike]], paria e Tiranës shpalli pavarësinë më [[26 nëntor]] [[1912]] dhe u shpall kryeqytet i përkohshëm i Shqipërisë më [[9 shkurt]] [[1920]] nga [[Kongresi i Lushnjës]] dhe pjesëtarët e Këshillit Kombëtar hynë në qytet më [[11 shkurt]] [[1920]]. Përfundimisht Tirana u shpall kryeqytet i Shqipërsisë në vitin [[1925]] nga Asambleja Kushtetuese. Ishte vendi qendror i Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë. Në ditët e sotme qyteti po përjeton një periudhë të zhvillimit progresiv ekonomik, social dhe urban, me ndërtimin dhe rregullimin monumentale e parqeve, ndërtesave, duke përfshirë edhe rindërtimin e objekteve fetare të shkatërruara gjatë pushtimit turk dhe regjimit komunist. Qyteti i Tiranës është qyteti më i madh i Shqipërisë dhe qendra më e madhe ekonomike, administrative, politike, industriale, mediale, akademike, sociale dhe kulturore e vendit.<ref name="DokumentTirana1" /> Tirana ndodhet vetëm 17&nbsp;km larg [[Aeroporti Nënë Tereza|aeroportit "Nënë Tereza"]], i vetmi aeroport ndërkombëtar në Shqipëri i njohur si dhe me emrin [[Rinas]]. Ky aeroport është hyrja më e rëndësishme lidhëse midis Shqipërisë dhe pjesës tjetër të botës.<ref name="DokumentTirana1" /> Tirana shtrihet në koordinatat 41.33° veri dhe 19.82° lindje. == Gjeografia == Tirana ndodhet 110 [[Metër|metra]] mbi nivelin e detit. Lartësia e fushës së Tiranës është nga 20&nbsp;m deri në 120&nbsp;m, kurse dy malet më të larta rrëzë të cilave shtrihet janë [[Mali i Dajtit]] me 1612 m dhe Mali me Gropa me 1828 m. Qyteti gjendet rreth 34 kilometra larg [[Deti Adriatik|detit Adriatik]] në perëndim. Nga jugu dhe perëndimi rrethohet nga kodra relativisht të ulta, kurse nga ana veriperëndimore Tirana shtrihet mbi një zonë të rrafshët. Në periferinë veriore kalon [[lumi i Tiranës]]. Disa kilometra më tutje nga ana jugore rrjedh [[lumi i Erzenit]]. Para reformës administrative të 2014-ës, sipërfaqja e qytetit të Tiranës ishte rreth 31&nbsp;km², ndërsa sipërfaqja e gjithë rrethit ishte 1288&nbsp;km² dhe përfshinte katër qendra: Tiranën, [[Vora|Vorën]], [[Krraba|Krrabën]] dhe [[Kamza|Kamzën]] si dhe 150 fshatra. Pas reformës administrative bashkia e Tiranës u zgjerua në 1,110.03&nbsp;km² ndërkohë që rrethet si njesi administrative u shkrinë. Tirana gjithashtu është pjesë e qarkut të Tiranës që ka një sipërfaqe prej 1,652&nbsp;km² dhe përfshin pesë bashki : Tiranën, [[Kamza|Kamzën]], [[Vora|Vorën]], [[Kavaja|Kavajën]] dhe [[Rrogozhina|Rrogozhinën]]. Qendrën e Tiranës e përshkon [[Lana|përroi i Lanës]] i cili në grykëderdhje bashkohet me lumin Ishëm. Tirana ndodhet në të njëjtin paralel me [[Napoli]]n, [[Madridi]]n dhe [[Stambolli]]n dhe në të njëjtin meridian me [[Budapesti]]n dhe [[Krakovi]]n. === Klima === Në Tiranë mbizotëron një [[Klima|klimë]] nëntropikale-mesdhetare me rreshje dimërore dhe me temperatura mesatare vjetore në [[korrik]] + 24° Celsius dhe në [[janar]] +7° Celsius. Në vit bie 1 189&nbsp;mm shi. {{Weather box | location = Tirana | source 1 = [http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT003310 BBC Weather Service:Tirana] | Jan high C = 12 | Feb high C = 12 | Mar high C = 15 | Apr high C = 18 | May high C = 23 | Jun high C = 28 | Jul high C = 31 | Aug high C = 31 | Sep high C = 27 | Oct high C = 23 | Nov high C = 17 | Dec high C = 14 | Jan low C = -8 | Feb low C = -8 | Mar low C = -4 | Apr low C = -1 | May low C = 3 | Jun low C = 6 | Jul low C = 11 | Aug low C = 10 | Sep low C = 5 | Oct low C = 1 | Nov low C = -3 | Dec low C = -7 | Jan precipitation mm = 135 | Feb precipitation mm = 152 | Mar precipitation mm = 128 | Apr precipitation mm = 117 | May precipitation mm = 122 | Jun precipitation mm = 86 | Jul precipitation mm = 32 | Aug precipitation mm = 32 | Sep precipitation mm = 60 | Oct precipitation mm = 105 | Nov precipitation mm = 211 | Dec precipitation mm = 173 }}} == Historia == {{Kryesor|Historia e Tiranës}} [[Skeda:Bazar Tirana (ca. 1900)2.jpg|parapamje|djathtas|Pazari i qytetit ne fillim shekullin XX|247x247px]] Regjistrimi i tokave të [[qyteti]]t u bë nën pushtimin osman, në vitet [[1431]]–[[1432]]. Në vitin [[1614]] Sylejman Pasha, e ngriti në rangun e kasabasë duke ndërtuar një [[Xhamia e Sylejman Pashës|xhami]], një [[hamam]] dhe një imaret. Dy shekuj me vonë drejtimin e qytetit e mori familja [[Familja Toptani|Toptani]] nga [[Kruja]]. Dy [[lagjja|lagjet]] më të vjetra të Tiranës kanë qenë ajo e Mujos dhe e Pazarit, të ndodhura sot në zonën mes qëndrës aktuale dhe rrugës së [[Elbasani]]t. Si [[kryeqyteti|kryeqytet]] i përkohshëm Tirana u shpall më [[8 shkurt]] [[1920]] nga [[Kongresi i Lushnjës]] dhe përfundimisht e mori këtë status më [[31 dhjetor]] [[1925]]. Në vitin [[1990]] Tirana numëronte vetëm 244.200 banorë. Aktualisht, dyndja masive e banorëve nga gjitha anët e tjera të vendit përdrejt [[kryeqyteti]]t, të cilët shpresojnë të gjejnë aty punë dhe jetë me të mirë, e ka çuar [[popullsia|popullsinë]] e Tiranës në mbi 1.000.000 banorë. Tirana, siç quhet dhe nga vendasit [[zemra]] e Shqipërisë, është qyteti që lulëzon dhe zhvillohet më shpejt, ai është tepër ritmik dhe ofron mundësi të shumëllojshme aktiviteti jo vetëm për banorët vendas, por edhe atyre të huaj. === Kryeqyteti === Tirana u shpall kryeqytet i përkohshëm i Shqipërisë më [[9 shkurt]] [[1920]] nga [[Kongresi i Lushnjës]] dhe pjesëtarët e Këshillit Kombëtar hynë në qytet në 11 shkurt 1920. Përfundimisht Tirana u shpall kryeqytet i [[Shqipërisë]] në vitin 1925 nga Asambleja Kushtutetuese. Në Historinë e Popullit Shqiptar, "Periudha e Pavarësisë" ([[28 nëntor]] [[1912]] – [[7 prill]] [[1939]]), në faqen 249 përmendet shpallja e Republikës Shqiptare nga Asambleja Kushtetuese dhe miratimi i statutit apo kushtetutës republikane, në të cilat Tirana shpallet përfundimisht kryeqytet i Shqipërisë. Në Tiranë, përkundrazi kundërshtimi i [[Esat Pashë Toptani]]t, hëpërhë ishte eleminuar, për sa kohë ai ishte kundërshtar i qeverisë së [[Durrësi]]t. Veç kësaj Tirana ndonëse kishte një popullsi të barabartë me atë të [[Elbasani]]t, kishte kushte më të mira për organet qeveritare. Këtu kishte më tepër ndërtesa të mëdha, më tepër lokale publike, më tepër rrugë të gjera, më tepër hotele. Duke marrë parasysh këto faktorë, qeveria e Lushnjës mori vendim më [[9 shkurt]] [[1920]], që ta vendoste kryeqytetin e [[Shqipërisë]] përkohësisht në Tiranë, duke e lënë të hapur çështjen e vendosjes përfundimtare të kryeqytetit kur të mblidhej e para asamble kushtetuese. Me miratimin e të gjithë pjesëtarëve të [[Kongresi i Lushnjës|Kongresit të Lushnjës]], anëtarët e Këshillit të Lartë, së bashku me pjesëtarët e qeverisë dhe të Këshillit Kombëtar, hynë më 11 shkurt 1920 në Tiranë, fill pasi repartet e ushtrisë italiane ishin larguar nga qyteti dhe vendosur në Durrës. Banorët e Tiranës e pritën me entuziasëm hyrjen e organeve të larta shtetërore, në kryeqytetin e përkohshëm të [[Shqipërisë]], të cilin asambleja kushtetuese e vitit [[1925]] e shpalli përfundimisht kryeqytet të saj. Sidoqoftë jeta e Tiranës si kryeqytet i Shqipërisë fillon më [[11 shkurt]] [[1920]].<ref>{{Cite web|url=http://tirana.gov.al/?cid=1,8,1776|title=www.tirana.gov.al/Historia e Tiranës/Tirana kryeqytet|url-status=dead|access-date=9 maj 2011|archive-date=26 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226190921/http://tirana.gov.al/?cid=1,8,1776|language=sq}}</ref> === Etimologjia === Ekzistojnë disa hipoteza për prejardhjen e emrit Tiranë: # Tiranë mendohet se vjen nga fjala Theranda, e përmendur në burimet e lashta greke dhe latine, që vendasit e quanin Të ranat, meqë fusha ishte formuar si rezultat i materialeve të ngurta që sillnin ujërat nga malet përreth. # Tirana vjen nga Tirkan. Tirkan ka qenë një kështjellë në shpat të malit të Dajtit. Akoma ekzistojnë rrënojat e kësaj kështjelle të lashtë që daton në fillimin e shekullit të parë para lindjes së Krishtit, e cila mendohet të këtë qenë kështjella që historiani bizantin Prokop (shek.VI), e quan kështjella e Tirkanit. # Tirana vjen nga Greqishtja e Vjetër Tyros (Τύρος) që do të thotë bulmet. Në fushën e Tiranës, bëhej tregtimi i bulmetrave nga barinjtë e zonave përreth. # Tirana ose Tirônë, siç quhet në dialektin e vendit, e ka origjinën nga mënyra se si thirreshin banorët e këtij vendi. Duke qenë se popullsia e vendosur në këtë territor vinte kryesisht nga malet e zonës përreth atëherë nga vendasit ato quheshin "Të rônë" (të rënë). Edhe sot, në gjuhën e përditshme, për familjet që vijnë nga zonat malore përdoret shprehja "kanë rënë (psh) në Durrës" (apo diku tjetër).<ref>{{Cite web|url=http://tirana.gov.al/?cid=1,8,1|title=www.tirana.gov.al/Historia e Tiranës/Tri hipotezat për prejardhjen e emrit të Tiranës|url-status=dead|access-date=9 maj 2011|archive-date=15 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515014621/http://www.tirana.gov.al/?cid=1,8,1|language=sq}}</ref> Për herë të parë emri i Tiranës përmendet në vitin [[1418]] në një dokument të [[Venediku]]t. === Arkeologjia === [[Skeda:Tirana, Albania 2017-04 Tirana Mosaic 04.jpg|parapamje|djathtas|Pjesë nga [[Mozaiku i Tiranës]]]] [[Mozaiku i Tiranës]] është i vetmi monument [[Arkeologjia|arkeologjik]] brenda territorit të qytetit të Tiranës. Në vitin 1972, gjatë punës për ndërtimin e pallateve të bllokut "Partizani" në lagjen nr. 9 të qytetit të Tiranës, u zbuluan rrënojat e një ndërtese antike, njëri nga ambientet e të cilit ishte i shtruar me mozaik. Sipas autorëve, kemi të bëjmë me një qendër fshatare të shekujve të parë pas Krishtit që në fillim të shek. III u zëvendësua me një vilë fshatare (rustica). Salla me mozaik e pajisur dhe me një absidë ishte ambjenti kryesor i saj. Autorët mendojnë edhe që në shek. V-VI vendin e vilës e zuri një bazilikë paleokristiane. Pjesa e gërmuar e monumentit u rrethua dhe u vu në mbrojtje nga [[Instituti i Monumenteve të Kulturës]] (IMK). Gjatë viteve [[2003]]-[[2004]] punimet e sistemimit të rrugëve dhe instalimeve të ndryshme të bllokut "Partizani" zbuluan pranë rrethimit të monumentit pjesë të tjera të kompleksit. Më kryesoret këtu ishin vaskat e fermentimit të mushtit të rrushit, por edhe pjesë të tjera muresh në dy pika të ndryshme. Brenda këtij kompleksi u zbuluan tre stela varresh të periudhës romake. Gërmimet e fundit përforcuan mendimin se kemi të bëjmë me një vilë fshatare, ndërkohë që nuk është gjetur asnjë e dhënë për transformimin në bazilikë paleokristiane të mbështetur nga autorët e gërmimit të parë të [[Vitet 1970|viteve ’70]]. Në mënyrë konvencionale, siti arkeologjik është emërtuar dhe njihet me emrin "Mozaiku i Tiranës".<ref>{{Cite web|url=http://tirana.gov.al/?cid=1,8,383|title=www.tirana.gov.al/Historia e Tiranës/Të dhëna arkeologjike|url-status=dead|access-date=9 maj 2011|archive-date=26 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226191622/http://tirana.gov.al/?cid=1,8,383|language=sq}}</ref> == Politika == === Kryebashkiakët e Tiranës === {{Kryesor|Kryetarët e Tiranës}} {| class="wikitable" width="100%" |- | width="190" valign="top" style="padding:0px 7px;" | '''Pas pavarësisë (1912)'''<br /> [[Zyber Hallulli]]<br /> [[Servet Libohova]]<br /> [[Ismail Ndroqi]]<br /> [[Ali Begeja]]<br /> [[Ali Derhemi]]<br /> [[Xhemal Kondi]]<br /> [[Fuat Toptani]]<br /> [[Izet Dibra]]<br /> [[Rasim Kalakula]]<br /> [[Rexhep Jella]]<br /> [[Abedin Nepravishta]]<br /> [[Qemal Butka]]<br /> [[Abedin Nepravishta]]<br /> [[Qazim Mulleti]]<br /> [[Omer Fortuzi]]<br /> [[Halil Meniku]] | width="160" valign="top" style="padding:0px 7px;" | <br /> 1913–1914<br /> 1915–1916<br /> 1917–1922<br /> 1922–1923<br /> 1923–1924<br /> 1924–1925<br /> 1925–1927<br /> 1927–1928<br /> 1928–1930<br /> 1930–1933<br /> 1933–1935<br /> 1936–1937<br /> 1937–1939<br /> 1939–1940<br /> 1940–1943<br /> 1943–1944 | width="190" valign="top" style="padding:0px 7px;" | '''Pas luftës së dytë botërore'''<br /> [[Llazar Treska]]<br /> [[Ibrahim Sina]]<br /> [[Isuf Keçi]]<br /> [[Sabri Pilkati]]<br /> [[Peço Kagjini]]<br /> [[Sami Gjebero]]<br /> [[Ibrahim Sina]]<br /> [[Sami Gjebero]]<br /> [[Irfan Çelkupa]]<br /> [[Rifat Dedja]]<br /> [[Sabri Pilkati]]<br /> [[Rifat Dedja]]<br /> [[Sabri Pilkati]]<br /> [[Myqerem Fuga]]<br /> [[Ndue Marashi]]<br /> [[Nesip Ibrahimi]]<br /> [[Jashar Menzelxhiu]]<br /> [[Llambi Gegprifti]]<br /> [[Leandro Zoto]]<br /> [[Llambi Gegprifti]] | width="160" valign="top" style="padding:0px 7px;" | <br /> 1944–1945<br /> 1947–1949<br /> 1950–1951<br /> 1951–1951<br /> 1951–1952<br /> 1953–1954<br /> 1954–1955<br /> 1956–1957<br /> 1957–1958<br /> 1958–1961<br /> 1961–1962<br /> 1962–1964<br /> 1965–1966<br /> 1970–1973<br /> 1974–1975<br /> 1976–1983<br /> 1984–1985<br /> 1986–1987<br /> 1987–1988<br /> 1989–1990 | width="190" valign="top" style="padding:0px 7px;" | '''Pas rëniës së komunizmit'''<br /> [[Tomor Malasi]]<br /> [[Sali Kelmendi]]<br /> [[Albert Brojka]]<br /> [[Edi Rama]]<br /> [[Lulzim Basha]]<br /> [[Erion Veliaj]] | width="160" valign="top" style="padding:0px 7px;" | <br /> 1991–1992<br /> 1992–1996<br /> 1996–2000<br /> 2000–2011<br /> 2011–2015<br /> 2015– |} === Pas rënies së [[komunizmi]]t === Që nga [[tetori]] i vitit [[2000]] deri më [[23 maj]] [[2011]] [[Kryetari i Bashkisë|kryetar i bashkisë]] së Tiranës ishte piktori dhe lojtari i dikurshëm i [[basketbolli]]t, si dhe për një kohë të shkurtër ministër i kulturës, rinisë dhe sportit, [[Edi Rama]]. Në tetor të vitit 2003 ai u rizgjodh sërish pas [[Zgjedhjet Komunale|zgjedhjeve komunale]]. Paraardhësit e tij të [[Vitet 1990|viteve '90]] ishin kryebashkiakët [[Sali Kelmendi]] (1992–1996) dhe [[Albert Brojka]] (1996–2000) të [[Partia Demokratike|Partisë Demokratike]] (PD). Më 23 maj 2011 kryetari i ri i bashkisë u shpall [[Lulzim Basha]] një i diplomuar në një nga universitetet më të njohur të Europës i cili fitoi zgjedhjet e 8 majit 2011 ndaj ish kryetarit të Bashkisë, Edi Rama. === Këshilli Bashkiak === <div class="infobox float-right" style="background:#fff; padding:3px;"> <timeline> ImageSize = width:230 height:600 PlotArea = left:50 right:0 bottom:40 top:10 Legend = columns:2 left:15 top:25 columnwidth:50 DateFormat = yyyy Period = from:1 till:55 TimeAxis = orientation:vertical format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1 Colors= id:PS value:pink legend:PS id:PD value:blue legend:PD id:LSI value:red id:PR value:darkblue id:PBL value:green id:PAA value:green id:PBDNJ value:green id:PDR value:green id:PAD value:green id:LZHK value:green id:PDR value:green id:PSD value:green id:PDI value:green PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S from:start till:21 shift:(25,0) color:PS text:[[PS]] (21 anëtarë) from:21 till:38 shift:(25,0) color:PD text:[[PD]] (17 anëtarë) from:38 till:44 shift:(25,0) color:LSI text:[[LSI]] (6 anëtarë) from:44 till:46 shift:(25,0) color:PR text:[[Partia Republikane Shqiptare|PR]] (2 anëtarë) from:46 till:47 shift:(25,0) color:PBL text:PBL (1 anëtar) from:47 till:48 shift:(25,0) color:PAA text:PAA (1 anëtar) from:48 till:49 shift:(25,0) color:PBDNJ text:[[PBDNJ]] (1 anëtar) from:49 till:50 shift:(25,0) color:PDR text:PDR (1 anëtar) from:50 till:51 shift:(25,0) color:PAD text:PAD (1 anëtar) from:51 till:52 shift:(25,0) color:LZHK text:LZHK (1 anëtar) from:52 till:53 shift:(25,0) color:PDR text:PDR (1 anëtar) from:53 till:54 shift:(25,0) color:PSD text:PSD (1 anëtar) from:54 till:end shift:(25,0) color:PDI text:PDI (1 anëtar) TextData= fontsize:S pos:(10,-100) </timeline> <br /> Burimi: http://www.tirana.gov.al/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414082050/http://www.tirana.gov.al/ |date=14 prill 2011 }} </div> Këshilli Bashkiak zgjidhet për një periudhë 4-vjeçare. Mandati i këshilltarit është i vlefshëm nga koha që këshilltarët bëjnë betimin dhe e nënshkruajnë atë, deri në konstituimin e këshillit pasardhës. Mandati i këshilltarit pushon para afatit 4-vjeçar në rastet që parashikon neni 27, pika 4 (gërmat a, b, c, c, d, dh, e, ë) e ligjit 8652, dt.31.07.2000, Për Organizimin dhe Funksionimin e Qeverisjes Vendore. Këshilltari që mbaron mandatin para kohe në përputhje me ligjin, lëshon një deklaratë me shkrim ku shpjegon arsyet përkatëse.<ref name="DokumentiKëshilli">[http://www.tirana.gov.al/?cid=1,53 www.tirana.gov.al/Bashkia/Këshilli bashkiak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826045416/http://www.tirana.gov.al/?cid=1,53 |date=26 gusht 2018 }} 21 maj 2011</ref> Për zëvendësimin e tij komisioni i mandateve i paraqet Këshillit Bashkiak kandidatin e rradhës të listës shumëemërore të subjektit elektoral të cilit ai i përkiste duke ndjekur këtë rradhe pune: * Verifikon vlefshmërinë e mandatit * Harton procesverbalin dhe e lexon atë përpara këshillit * Organizon betimin e këshilltarit dhe nënshkrimin e tekstit prej tij Në periudhën nga data e shpalljes së zgjedhjeve të rradhës deri në konstituimin e këshillit të ri, Këshilli Bashkiak ushtron funksione të kufizuara dhe merr vendime vetëm për raste të situatave emergjente.<ref name="DokumentiKëshilli"/> ==== Komisionet ==== Këshilli Bashkiak i Tiranës përbëhet nga 55 këshilltarë. Ai ka 14 komisione të cilat janë: * Komisioni i Financave (7 anëtarë) * Komisioni Juridik (5 anëtarë) * Komisioni i Ekonomisë dhe Çështjeve Sociale (5 anëtarë) * Komisioni i Arsimit (5 anëtarë) * Komisioni i Shëndetësisë, Veterinarisë, Mbrojtjes së Mjedisit (5 anëtarë) * Komisioni i Shërbimeve Publike (5 anëtarë) * Komisioni i Rregullimit të Territorit (5 anëtarë) * Komisioni i Jashtëm (5 anëtarë) * Komisioni i Mandatave (5 anëtarë) * Komisioni i Rendit Publik dhe Mbrojtjes civile (5 anëtarë) * Komisioni i Strehimit (5 anëtarë) * Komisioni i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve (5 anëtarë) * Komisioni i Kontrollit Financiar (5 anëtarë) * Komisioni i Vlerësimit të Figurave të Shquara të Qytetit (7 anëtarë) Gjatë periudhës janar-qershor 2010, Këshilli Bashkiak i Tiranës ka miratuar 14 Vendime.<ref name="DokumentiKëshilli"/><ref>{{cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/6_mujori_2010.pdf|title=Dokumenti "6 mujori 2010"|access-date=21 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004182250/http://tirana.gov.al/common/images/6_mujori_2010.pdf|archive-date=4 tetor 2011|url-status=dead|language=sq}}</ref> === Binjakëzimet === {| cellpadding="2" cellspacing="2" border="0" style="width: 75%;" |- valign="top" | * [[Skeda:Flag of Turkey.svg|20px|border]] [[Ankara]], [[Turqia]] * [[Skeda:Flag of Greece.svg|20px|border]] [[Athina]], [[Greqia]] * [[Skeda:Flag of Spain.svg|20px|border]] [[Barcelona]], [[Spanja]] * [[Skeda:Flag of Germany.svg|20px|border]] [[Berlini]], [[Gjermania]] * [[Skeda:Flag of Belgium.svg|20px|border]] [[Brukseli]], [[Belgjika]] * [[Skeda:Flag of Romania.svg|20px|border]] [[Bukureshti]], [[Rumania]] * [[Skeda:Flag of Canada.svg|20px|border]] [[Cobourg]], [[Kanada]] * [[Skeda:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Firenca]], [[Italia]] | * [[Skeda:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Genova]], [[Italia]] * [[Skeda:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Hora e Arbëreshëvet]], [[Italia]] * [[Skeda:Flag of Ukraine.svg|20px|border]] [[Kievi]], [[Ukraina]] * [[Skeda:Flag of Spain.svg|20px|border]] [[Madridi]], [[Spanja]] * [[Skeda:Flag of France.svg|20px|border]] [[Marseille]], [[Franca]] * [[Skeda:Flag of Russia.svg|20px|border]] [[Moska]], [[Rusia]] * [[Skeda:Flag of France.svg|20px|border]] [[Parisi]], [[Franca]] | * [[Skeda:Flag of the People's Republic of China.svg|20px|border]] [[Peking]], [[Kina]] * [[Skeda:Flag of Montenegro.svg|20px|border]] [[Podgorica]], [[Mali i Zi]] * [[Skeda:Flag of the Czech Republic.svg|20px|border]] [[Prag]], [[Çekia]] * [[Skeda:Flag of Kosovo.svg|20px|border]] [[Prishtina]], [[Kosova]] * [[Skeda:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Roma]], [[Italia]] * [[Skeda:Flag of Spain.svg|20px|border]] [[Zaragoza]], [[Spanja]] * [[Skeda:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|border]] [[Sarajeva]], [[Bosnja]] | * [[Skeda:Flag of South Korea.svg|20px|border]] [[Seoul]], [[Koreja e Jugut]] * [[Skeda:Flag of Bulgaria.svg|20px|border]] [[Sofja]], [[Bullgaria]] * [[Skeda:Flag of Sweden.svg|20px|border]] [[Stockholm]], [[Suedia]] * [[Skeda:Flag of Greece.svg|20px|border]] [[Selanik]], [[Greqia]] * [[Skeda:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Torino]], [[Italia]] * [[Skeda:Flag of Lithuania.svg|20px|border]] [[Vilnius]], [[Lituania]] * [[Skeda:Flag of Croatia.svg|20px|border]] [[Zagreb]], [[Kroacia]] |} == Njësitë administrative == {{Kryesor|Njësitë bashkiake e Tiranës}} [[Bashkia e Tiranës]] është e ndarë në 14 njësi administrative. Lista e Njësive Administrative të Tiranës: {| class="wikitable" |+ !Njësia administrative !Përbërja |- |Tiranë |“Njësia bashkiake nr.1, Njësia bashkiake nr.2, Njësia bashkiake nr.3, Njësia bashkiake nr.4, Njësia bashkiake nr.5, Njësia bashkiake nr.6, Njësia bashkiake nr.7, Njësia bashkiake nr.8, Njësia bashkiake nr.9, Njësia bashkiake nr.10, Njësia bashkiake nr.11” |- |Petrelë |“Fshatrat: Petrelë, Mullet, Stërmas, Picall, Shënkoll, Gurrë e Madhe, Gurrë e Vogel, Daias, Barbas, Fikas, Mangull, Qeha, Shytaj, Hekal, Kryezi, Percëllesh, Durishtë” |- |Farkë |“Fshatrat: Farkë e Madhe, Farkë e Vogel, Lundër, Mjull Bathore, Sauk, Selitë” |- |Dajt |“Fshatrat: Linzë, Shishtufinë, Tujan, Brrar, Ferraj, Priskë e Madhe, Surrel, Lanabreges, Shkallë, Qafmollë, Darshen, Selbë, Murth” |- |Zall-Bastar |“Fshatrat: Zall-Bastar, Bastar i Mesem, Bastar – Murriz, Vilëz, Zall-Mner, Mner i Sipërm, Bulçesh, Zall Dajt, Besh, Dajt, Shëngjin i vogel, Selitë Mali” |- |Bërzhitë |“Fshatrat: Ibë, Bërzhitë, Dobresh, Ibë e Poshtme, Pëllumbas, Mihajas-Cirmë, Kus, Fravesh, Kllojkë, Pashkashesh, Lugë-Shalqizë, Rozaverë” |- |Krrabë |“Qyteti Krrabë, Fshatrat: Mushqeta, Skuterë” |- |Baldushk |“Fshatrat: Baldushk, Mumajes, Fushas, Balshaban, Shpatë, Isufmuçaj, Mustafakoçaj, Koçaj, Kakunj, Vesqi, Parret, Shënkoll, Vrap, Shpat i sipërm” |- |Shëngjergj |“Fshatrat: Shëngjergj, Verri, Urë, Burimas, Shëngjin, Façesh, Bizë, Fage, Parpujë, Vakumone, Domje, Derje” |- |Vaqarr |“Fshatrat: Vaqarr, Allgjatë, Arbanë, Bulticë, Damjan-Fortuzaj, Gropaj, Lalm, Prush, Vishaj, Sharrë” |- |Kashar |“Fshatrat: Kashar, Yzberish, Mëzez, Yrshek, Katundi i Ri, Kus, Mazrek” |- |Pezë |“Fshatrat: Pezë e Madhe, Pezë Helmës, Pezë e Vogel, Varosh, Maknor, Dorëz, Gror, Grecë, Pajanë, Gjysylkanë” |- |Ndroq |“Fshatrat: Ndroq, Zbarqe, Kërçukje, Zhurje, Lagje e re, Pinet, Sauqet, Çalabërzezë, Shesh, Grebllesh, Mënik” |- |Zall-Herr |“Fshatrat: Zall – Herr, Dritas, Çerkezë-Morinë, Qinam, Kallmet, Herraj, Pinar, Priskë e Vogël, Radhesh” |} === Njësitë bashkiake të Bashkisë Tiranë === Njësia e Tiranës ndërkohë përbëhet nga 11 Njësi Bashkiake, të njohura gjerësisht si minibashki. {| align=center |- |[[File:Minibashkitë in Tirana.svg|right|350px|frameless]] | {| class="sortable wikitable" cellspacing="3" style="margin-top:8px; margin-right:0; background:none; color:inherit; text-align:left; font-size:98%;" |- style="font-size:99%; text-align:right;" ! Nr. !! Emri !! Emri zyrtar !!Popullsia<ref>{{cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Viti%202007.pdf|title=Archived copy|access-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611154259/http://www.tirana.gov.al/common/images/Viti%202007.pdf|archive-date=2011-06-11|language=sq}}</ref> !! Drejtues<ref>{{Cite web|url=http://shekulli.com.al/veliaj-emeron-24-administratoret-e-kryeqytetit-ja-kush-jane/|title=Kopje e arkivuar|access-date=1 qershor 2017|archive-date=2 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602064620/http://shekulli.com.al/veliaj-emeron-24-administratoret-e-kryeqytetit-ja-kush-jane/|url-status=dead|language=sq}}</ref> |- | 1 || Njësia Numër 1 || [[Tirana 1]] || 52,201 || Trendelina Jaku |- | 2 || Njësia Numër 2 || [[Tirana 2]] || 85,706 || Florian Pullazi |- | 3 || Njësia Numër 3 || [[Tirana 3]] || 46,750 || Ergesta Ninga |- | 4 || Njësia Numër 4 || [[Tirana 4]] || 66,635 || Nikoleta Martini |- | 5 || Njësia Numër 5 || [[Tirana 5]] || 89,579 || Piro Jani |- | 6 || Njësia Numër 6 || [[Tirana 6]] || 70,827 || Matilda Çullhaj |- | 7 || Njësia Numër 7 || [[Tirana 7]] || 79,846 || Edison Zanaj |- | 8 || Njësia Numër 8 || [[Tirana 8]] || 42,026 || Klevi Pojana |- | 9 || Njësia Numër 9 || [[Tirana 9]] || 66,796 || Sokol Dardha |- | 10 || Njësia Numër 10 || [[Tirana 10]] || 27,641 || Karolina Kostallari |- | 11 || Njësia Numër 11 || [[Tirana 11]] || 65,629 || Ilirjan Engjelli |} |- | |} {{Clear}} == Demografia == [[File:Tirana_Expansion.png|thumb|right|Zgjerimi i Tiranës nga viti 1990 në 2005.]] {{Historical populations |align = left |percentages = pagr |1703|4,000 |1820|12,000 |1923|10,845 |1937|35,000 |1955|108,200 |1989|324,532 |2001|430,407 |2011|557,422 |source =<ref name="world">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-16&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=p1nn|title=Albania: largest cities and towns and statistics of their population|df=dmy-all|access-date=7 tetor 2017|archive-date=5 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121205081249/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-16&srt=1pnn&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=p1nn|url-status=dead|language=en}} [[World Gazetteer]].2009-12-01</ref><ref>{{sq icon}} [http://www.tirana.gov.al/common/images/Statisktikat_06_shqip.pdf Population statistics of the Municipality of Tirana] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911063633/http://www.tirana.gov.al/common/images/Statisktikat_06_shqip.pdf |date=11 September 2008 }}</ref><ref>{{sq icon}} [http://www.instat.gov.al/media/372083/popullsia_1_janar_2017___.pdf Population projections from INSTAT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170505204850/http://www.instat.gov.al/media/372083/popullsia_1_janar_2017___.pdf |date=5 maj 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=Popullsia e Shqipërisë|url=http://www.instat.gov.al/media/322938/pop_1_janar_2016.pdf|website=instat.gov.al|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412123357/http://www.instat.gov.al/media/322938/pop_1_janar_2016.pdf|archive-date=12 prill 2016|df=dmy-all|language=sq}}</ref>{{ref label|a|a}}<ref>{{Cite web|url=http://www.instat.gov.al/media/1482/6-_pabarazit__n__tiran_n_e_madhe___analiz__e_dinamik_s_s__ndryshimeve_sociale_dhe_ekonomike_t__bashkis__s__re___ruzhdie_bici.pdf|title=Pabarazitë në Tiranën e|access-date=8 shkurt 2019|archive-date=12 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612212531/http://www.instat.gov.al/media/1482/6-_pabarazit__n__tiran_n_e_madhe___analiz__e_dinamik_s_s__ndryshimeve_sociale_dhe_ekonomike_t__bashkis__s__re___ruzhdie_bici.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> }} Tiranës u përmend për herë të parë midis viteve 1372 dhe 1418 në dokumentet veneciane. Gjatë asaj kohe, ajo njihej si një fshat i vogël që përbëhej nga 60 zona të banuara, me rreth 1000 shtëpi dhe 7300 banorë. [[Marin Barleti]] (një historian dhe prift shqiptar nga [[Shkodra]]), Tiranë e Madhe dhe e Vogël. Në vitin 1583, qyteti kishte 110 zona të banuara me 2900 shtëpi dhe 20,000 banorë. Kur [[Sylejman Pashë Bargjini|Sylejman Pasha]] themeloi qytetin në vitin 1614, ndërtimet e para në zonë ishin një xhami, një furrë dhe një hamam. Dy shekuj më vonë, kontrolli i qytetit u fitua nga familja fisnike [[Familja Toptani]] e [[Kruja|Krujës]] dhe kishte vetëm 4000 banorë. Është vërejtur se dy lagjet më të vjetra ishin Mujos dhe Pazari, midis [[Sheshi Skënderbej|Sheshit Skënderbej]] dhe Rrugës së Elbasanit, në të dyja anët e lumit [[Lana]]. Në vitin 1820 popullsia e Tiranës ishte rreth 12.000 banorë. Pas [[Rënia e komunizmit në Shqipëri|Rënies se komunizmit në Shqipëri]] në vitin 1990, qyteti kishte rreth 250.000 banorë dhe që atëherë një fluks i madh nga pjesët e tjera të vendit e ka rritur popullsinë në 557,422 sipas censit të 2011, ndërkohë që rritja vazhdon dhe aktualisht. Sipas Censit të 2011, përbërja fetare e bashkisë së Tiranës ishte 55.7% [[Myslimani|myslimane]], 6.4% ortodokse, 5.4% katolike dhe 3.4% [[Bektashijtë|bektashi]]. Pjesa tjetër prej 29.1%, ishin kryesisht jofetarë (ateistë, agnostikë etj.) apo të padeklaruar.<ref>{{Cite web|url=http://www.instatgis.gov.al/#!/l/prefectures/population/prefpop1|title=INTAT GIS|archive-date=22 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190122001814/http://www.instatgis.gov.al/#!/l/prefectures/population/prefpop1|url-status=dead|language=sq}}</ref> [[Kisha Katolike Romake]] përfaqësohet në Tiranë nga Kryepeshkopata e Tiranës dhe Durrësit, me Katedralen e Shën Palit, selinë e tanishme të prelatit. [[Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë]] shërbehet nga Kryepeshkopi i Tiranës në Katedralen e Ringjalljes. Indeksi Fischer i Çmimit, i cili matet nga Banka e Shqipërisë, tregon që gjatë vitit 2020-2021, çmimet e banesave në Tiranë janë rritur me 12,3%.<ref>{{Cite news|title=Rriten me 45% çmimet e shtëpive në 9 vitet e fundit, kryesor Tirana|url=https://euronews.al/vendi/aktualitet/2022/04/29/rriten-me-45-cmimet-e-shtepive-ne-9-vitet-e-fundit-kryesor-tirana/|url-status=dead|access-date=1 maj 2022|archive-date=6 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706140643/https://euronews.al/vendi/aktualitet/2022/04/29/rriten-me-45-cmimet-e-shtepive-ne-9-vitet-e-fundit-kryesor-tirana/|language=sq}}</ref><ref>{{Cite news|title=BSH: Çmimet e banesave u rritën me 9% vitin e kaluar, për Tiranën shtrenjtimi ishte 12.3%|url=https://www.monitor.al/bsh-cmimet-e-banesave-u-rriten-me-9-vitin-e-kaluar-per-tiranen-rritja-ishte-12-3/|url-status=live|language=sq}}</ref> Indeksi i Çmimit për Tiranën u rrit me 46,7% ndaj periudhës bazë (2013).<ref>{{Cite web|title=REZULTATET E VROJTIMIT “TREGU I PASURIVE TË PALUAJTSHME” DHE INDEKSI I ÇMIMIT TË BANESAVE|url=https://www.bankofalbania.org/rc/doc/Vrojtimi_i_tregut_te_pasurive_te_paluajtshme_6MII_2020_30_04_2021_red_WEB_18770.pdf|url-status=live|language=sq}}</ref> == Turizmi == {{Kryesor|Turizmi në Tiranë}} Sipas [[Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e Shqipërisë|Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve]] deri në [[Mars]] të vitit [[2007]] në Tiranë janë 64 subjekte të liçensuara për ushtrim veprimtarie turistike si agjenci turistike udhëtimi dhe 18 njësi akomoduese turistike të liçensuara. Tabela e mëposhtme jep të dhëna mbi klasifikimin e njësive akomoduese turistike të licencuara. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; text-align: center;" |+ Klasifikimi |- ! style="width: 15em;" | Emërtimi ! style="width: 5em;" | Numër ! style="width: 5em;" | Dhoma ! style="width: 5em;" | Shtretër |- | style="text-align: left;" | Hotele me 1 yll || 2 || 38 || 72 |- | style="text-align: left;" | Hotele me 2 yje || 2 || 37 || 51 |- | style="text-align: left;" | Hotele me 3 yje || 6 || 129 || 212 |- | style="text-align: left;" | Hotele me 4 yje || 4 || 364 || 706 |- | style="text-align: left;" | Hotele me 5 yje || 1 || 151 || 302 |- | style="text-align: left;" | Hotele të tjera || 3 || 100 || 193 |} Burimi:<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Statisktikat_06_shqip.pdf|title=www.tirana.gov.al >> Statistikat 06|access-date=13 qershor 2011|archive-date=11 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911063633/http://www.tirana.gov.al/common/images/Statisktikat_06_shqip.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> [[Skeda:07Tirana Clock Tower01.jpg|parapamje|180px|Kulla e Sahatit]] [[Skeda:Tanners' Bridge, Tirana, Albania 03.jpg|parapamje|180px|Ura e Tabakëve]] Disa nga pikat turistike që mund të vizitohen në Tiranë janë: * [[Mozaiku i Tiranës|Mozaiku i Kishës Paleokristiane]] * Kompleksi muzeal i [[Bulevardi Dëshmorët e Kombit|Bulevardit "Dëshmorët e Kombit"]] dhe [[Sheshi Skënderbej|Sheshit "Skënderbej"]] * Parlamenti (Teatri i Kukullave) * [[Kulla e Sahatit e Tiranës|Kulla e Sahatit]] e ndërtuar në vitin 1830. * [[Xhamia e Et'hem Beut]] * [[Katedralja Ngjallja e Krishtit, Tiranë|Katedralja Ortodokse e Ringjalljes së Krishtit]] * [[Katedralja e Shën Palit|Kisha-Katedrale e Shën Palit]] * [[Tyrbja e Kapllan Pashës|Varri monumental i Kapllan Pashës]] * [[Kalaja e Tiranës]] * [[Pallati i Princeshës Sanije]] * Rezidenca Mbretërore * Kompleksi monumental i Sheshit të Flamurit * Lulishtja publike më e vjetër e qytetit * Shatërvani i parë i qytetit * [[Ura e Tabakëve, Tiranë|Ura e Tabakëve]] * Vendi ku është shpallur Pavarësia * Rrapi monumental i Tabakëve * Varrezat e Dëshmorëve si pikë turistike dhe monument artistik. * [[Pallati i Brigadave]] * [[Kalaja e Petrelës]] === Dajti Ekspres === === Hotele === Hotele të njohura në Tiranë janë: * [[Dajti (hotel)|Hotel Dajti]] * [[Hotel Tirana]] * Rogner Hotel * Sheraton Tirana Hotel === Kalatë === ==== Kalaja e Petrelës ==== [[Skeda:Petrela.jpg|parapamje|Kalaja e Petrelës|242x242px]] {{Kryesor|Kalaja e Petrelës}} Kalaja e Petrelës nga zbulimet e bëra, është kala mesjetare e ndërtuar në kohën e sundimit të Perandorit Bizantin [[Justiniani I|Justinianit të I]], në [[Shekulli VI|shekullin e VI]] pas Krishtit. Kjo qe një prej kalave të ngritura prej tij në sistemin mbrojtës së [[Perandoria|Perandorisë]]. Është kala e ngritur mbi një terren me shpate mjaft të pjerrëta, madje nga ana jugore dhe juglindore të thepisura, të cilat e kanë bërë kalanë shumë të mbrojtur. Ajo u ngrit në momentin kur Kalaja e Vilës, kala antike, e cila ndodhet përballë Kalasë së Petrelës, e humbi rëndësinë e saj. Ajo u ngrit kryesisht për qëllime ushtarake. Kalaja e Petrelës kontrollonte [[Via Egnatia|rrugën Egnatia]], dega Durrës-Tiranë-Elbasan, e cila për kohën kishte rëndësi të veçantë. Në fillim të [[Shekulli XIV|shek. XIV-të]] ishte nën sundimin e Topiajve, në atë kohë zotërues midis Matit e Shkumbinit, në një faqe të murit ruhet dhe emblema e parë e Topiajve.<ref>{{Cite web|url=http://tirana.gov.al/?cid=1,8,3|title=www.tirana.gov.al/Historia e Tiranës/Kalaja e Petrelës|url-status=dead|access-date=9 maj 2011|archive-date=26 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226191442/http://tirana.gov.al/?cid=1,8,3|language=sq}}</ref> ==== Kalaja e Prezës ==== {{Kryesor|Kalaja e Prezës}} Barleti përmend Prezën si qyteza e Parthinëve. Fakti që e përmend Barleti tregon se ajo duhet të jetë ndërtuar para rrethimeve të Krujës dhe ndërtimi i saj duhet të jetë në fillim të [[Shekulli XV|shek. XV]] nga Topiasit të cilët ishin zotëruesit e kësaj zone. Me sa kuptohet, braktiset në kohën e [[Gjon Kastrioti]]t dhe vetë i biri i tij. Pas pushtimit turk asaj iu bënë disa riparime, ndërmjet të tjerave u ndërtua edhe një [[Xhamija|xhami]].<ref>{{Cite web|url=http://tirana.gov.al/?cid=1,8,3|title=www.tirana.gov.al/Historia e Tiranës/Kalaja e Prezës|url-status=dead|access-date=9 maj 2011|archive-date=26 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226191442/http://tirana.gov.al/?cid=1,8,3|language=sq}}</ref> == Ekonomia == {{Kryesor|Ekonomia e Tiranës}} [[Skeda:Twin Towers Tirana, Albania 2017.jpg|parapamje|djathtas|Tirana shërben si qendra ekonomike e të gjithë vendit|290x290px]] Tirana është qendra më e rëndësishme industriale në [[Albania|Shqipëri]]. Për tu përmendur janë industria e lehtë dhe ushqimore si dhe industria ndërtimore, por edhe industria e ndërtimit të makinerive apo ajo e tekstileve dhe e përpunimit të qelqit. Si në të gjithë vendin ashtu edhe kryeqyteti i Shqipërisë ndodhet në një periudhë tranzicioni. Pas rrëzimit të diktaturës komuniste shumë vepra të dikurshme industriale kanë dalë pjesërisht jashtë përdorimit dhe nuk funksionojnë rregullisht. Por ndërkohë po merren masa të shpejta për rimëkëmbjen dhe vënjen sa më të shpejtë në punë të veprave ekzistuese dhe të reja. Shumica e popullsisë janë sot të punësuar në sektorin e tregtisë dhe atë të ndërtimit, në sektorin e shërbimeve publike, atë turistik dhe si punonjës të shtetit. == Transporti == === Transporti rrugor === {{Kryesor|Linjat e autobuzave në Tiranë}} [[Skeda:Tirana-Bus.jpg|parapamje|209x209px|Autobusë të rinj]] Tirana ndodhet rreth 40&nbsp;km larg portit më të rëndësishëm të vendit, që ndodhet në [[Durrës]]. Qysh prej vitit 2000 dy qytetet lidhen me autostradë. Nga Tirana udhëtojnë përditë autobuzë për në qytetet më të rëndësishme të vendit. Autobusë të rinj, sipas të gjitha standardeve evropiane dhe me të gjitha kushtet e një shërbimi cilësor urban. Ashtu siç është premtuar, Bashkia e Tiranës fillon ndërhyrjen në mjetet e transportit publik si pjesë e paketës së masave të përmirësimit të shërbimit, hartuar në kuadër të strategjisë së transportit, në të cilën u konsiderua parësore përmirësimi i kushteve të komoditetit dhe të lëvizjes në shërbimin e Transportit Publik. E konsideruar si një revolucion i madh në standartet e transportit të Tiranës, ky rinovim do të shtrihet në të gjitha linjat urbane të kryeqytetit, me vënien në funksionim të autobusëve të niveleve më të larta bashkëkohore. ==== Pikat e shtijes së aboneve ==== {| class="wikitable" !Operatori !Linja !Vendndodhja e agjensisë<ref>{{Cite web|url=http://tirana.gov.al/sq/Linjat-Urbane-ne-Tirane|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=5 dhjetor 2015|archive-date=12 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212104709/http://www.tirana.gov.al/sq/Linjat-Urbane-ne-Tirane|language=sq}}</ref> |- |'''Tirana Urban Trans''' |Porcelani – Sauku |Rruga “Abdi Toptani” Nr.5 |- |'''Ferlut''' |Unaza |Rruga “Muhamet Gjollesha” (Kioska përballë karburantit 'Start') |- |'''P.T.U.Udhetarëve''' |Kombinat – Kinostudio |Në Kryqëzimin e Rr. së “Kavajës” me Rr. “Ded Gjo Luli” |- |'''Tirana Lines''' |Lapraka – Instituti Bujqësor |Tek kioska në krah të Muzeut Kombëtar |- |'''Alba Trans''' |Tirana e re Uzina autotraktori Tufina |Bulevardi Zogu i I, Nr. 97 |} === Transporti hekurudhor === Trena pasagjerësh të [[Hekurudha e Shqipërisë|Hekurudhës së Shqipërisë]] udhëtojnë gjithashtu rregullisht për në qytetet e Durrësit dhe me tej për në [[Vlora|Vlorë]] si dhe për në [[Pogradec]] dhe për në [[Shkodra|Shkodër]]. === Transporti ajror === Në [[Rinas]] gjendet [[Aeroporti Nënë Tereza|Aeroporti Ndërkombëtar "Nënë Tereza"]], i cili është rreth 25&nbsp;km larg nga Tirana. Linjat ajrore lidhin Tiranën direkt me metropolet e Evropës Perëndimore, Evropën Lindore dhe prej andej me mbarë botën. Qarkullimi rrugor vitet e fundit ka pasur nje rritje të jashtëzakonshme. Autobuzët, makina të shumta private dhe automjete të rënda transporti qarkullojnë në mbarë vendin. Perveç kësaj është planifikuar dhe ndërtimi i një linje hekurudhore, mbi të cilën do të qarkullojë treni ekspres nga Tirana për në aeroport dhe anasjelltas. == Institucione e Tiranës == [[Skeda:Tirana from South.jpg|parapamje|djathtas|Tirana parë nga pjesa jugore e qytetit]] [[Skeda:Tirana, palazzo dell'università 08.JPG|parapamje|djathtas|Sheshi Nënë Tereza me godinen e Universitetit Politeknik në sfond]] === Biblioteka === [[Biblioteka Kombëtare]] u themelua në vitin 1922 dhe kishte 5000 vëllime. === Institute Arsimore === * [[Universiteti i Tiranës]] (1957) * [[Instituti i Agrokulturës|Instituti Bujqësor i Tiranës]] (1951) * [[Akademia e Shkencave]] (1972) [[Skeda:Tirana - Albanian National Assembly (by Pudelek).jpg|parapamje|djathtas|Godina e Kuvendit]] === Institucione qeveritare === * Presidenca * Kryeministria * Kuvendi === Muzetë === * [[Muzeu i Shkencave të Natyrës]] (1948) * [[Muzeu Arkeologjik Kombëtar në Tiranë|Muzeu i Arkeologjisë]] (1948) * [[Muzeu Historik Kombëtar]] (1981) * Muzeu Kombëtar i Përgjimeve “Shtëpia me Gjethe” * Muzeu i Shkencave të Natyrës "Sabiha Kasimati" * [[Shtëpia Studio Kadare]] * Bunk’ Art 1 * Bunk’ Art 2 * [[Muzeu i Bankës së Shqipërisë]] * Muzeu i Bektashizmit * Muzeu i Forcave të Armatosura * Muzeu Mezuraj * Muzeu i Gruas == Mediat == [[Skeda:Tirana with Dajti 2009.jpg|parapamje|Tirana dhe [[Dajti]] (2009)]] === Radio === {| cellpadding="2" cellspacing="2" border="0" style="width: 55%;" |- valign="top" | * [[Radio Tirana]] * Radio Kontakt * Plus 2 Radio * AMC Love Radio * Radio Italia | * Radio Planet * Radio Tirana II * AlbaKarta Radio Dee-Jay * Radio 7 * National Radio 1 | * [[Top Albania Radio]] * [[Club FM]] * Top Gold * Plus 2 Radio * RFI 1 Monde | * Radio ALSAT * Radio Rock * Radio Ime * DW-Deutsche Welle * Radio NRG | * VOA Europe |} === Gazeta === {| cellpadding="2" cellspacing="2" border="0" style="width: 22%;" |- valign="top" | * ''[[Shekulli (gazetë)|Shekulli]]'' * ''[[Albanian Daily News]]'' * ''[[Korrieri]]'' * ''[[Panorama]]'' | * ''[[Shqip (gazetë)|Shqip]]'' * ''[[Tema (gazetë)|Tema]]'' * ''[[Tirana observer|Tirana Observer]]'' * ''[[Zëri i popullit]]'' |} === Televizioni === * [[Radio Televizioni Publik Shqiptar|TVSH]] * [[Top Channel]] * [[TV Klan]] * [[Vizion Plus]] == Sporti == * [[KF Tirana]] * [[KS Dinamo]] * [[KF Partizani]] == Trivia == [[Skeda:ALB 20070713 img 1260.jpg|parapamje|Kolonat]] [[Skeda:Tirana Kapllan Pasha Tomb.jpg|parapamje|[[Tyrbja e Kapllan Pashës]]]] * Lagjja e parë e Tiranës ishte ajo e Bamit. * [[Xhamia]] në qendër të Tiranës, e quajtur [[Xhamia e Ethem Beut]], filloi të ndërtohej më [[1789]] nga [[Molla Mehmet beu|Molla beu]] i ardhur prej Petrelës dhe u përfundua më [[1821]] nga i biri, [[Et'hem bej Molla|Haxhi Et’hem Beu]], stërnipi i Sylejman Pashës. Për të punuan mjeshtërit më të mirë të Shqipërisë. * [[Kulla e Sahatit]] u fillua nga Haxhi Et’hem Beu rreth vitit [[1821]]–[[1822]] dhe u përfundua me ndihmat e familjeve të pasura të Tiranës. Montimi i sahatit u bë nga familja Tufina. Më [[1928]] u ble në [[Gjermani]] nga shteti shqiptar një Sahat modern dhe kulla u ngrit në lartësinë 35 m. Gjatë Luftës së Dytë Botërore Sahati u dëmtua, por u rivu në punë në korrik të vitit [[1946]]. * [[Ura e Tabakëve]] (përballë Parlamentit) daton në shekullin XVIII. * [[Tyrbja e Kapllan Pashës]] (pranë monumentit Ushtari i panjohur) është ndërtuar në vitin 1816. * [[Kalaja e Petrelës]] ndodhet 12&nbsp;km nga Tirana dhe daton në shekullin IV para Krishtit. Formën e saj aktuale e mori në shekullin e [[XIII]] nën sundimin e Topiajve dhe më vonë kaloi pronë e familjes së Kastriotëve. * Mali i Dajtit, në lindje të Tiranës është [[1612]] m i lartë. * Tirana u shpall kryeqytet i përkohshëm më 8 shkurt [[1920]] nga [[Kongresi i Lushnjës]] dhe përfundimisht e mori këtë status më 31 dhjetor [[1925]]. * Tirana është kryeqendra botërore e bektashinjve nga viti 1925, vit kur bektashinjtë u ndaluan dhe u përzunë nga Turqia. * Rruga e Durrësit është hapur me [[1922]] dhe quhej «Nëna Mbretëreshë». Për ndërtimin e saj u prishën shumë shtepi e kopshte. [[Skeda:Tirana - Skanderbeg Square (Sheshi Skënderbej) - by Pudelek.jpg|parapamje|djathtas|[[Sheshi Skënderbej]]]] * Godina ekzistuese e Parlamentit u ngrit më [[1924]] dhe fillimisht ka shërbyer si Klubi i Oficerëve. Aty, më [[1 shtator]] [[1928]] [[Ahmet Zogu]] shpalli monarkinë. * Qendra e Tiranës është projektuar nga arkitektët të njohur italianë të periudhës musoliniane Florestano de Fausto dhe Armando Brasini. Pallati i Brigadave (ish-pallati mbretëror), godinat e Ministrive, Banka Kombëtare dhe Bashkia janë vepra të tyre. * Bulevardi «Dëshmorët e Kombit» është ndërtuar në vitin [[1930]] me emrin Bulevardi Zogu I. Në periudhën e komunizmit pjesa nga Sheshi Skënderbej deri tek Stacioni i trenit u quajt Bulevardi Stalin. * [[Pallati i Kulturës]], ku ndodhet [[Teatri i Operas dhe Baletit]] dhe [[Biblioteka Kombëtare]], u përfundua më [[1963]]. Ai u ndërtua mbi ish-pazarin e vjetër të Tiranës dhe tulla e parë u vendos nga Hrushovi më 1959. * [[Monumenti i Skënderbeut në Tiranë|Monumenti i Skënderbeut]] i ngritur më [[1968]], është vepër e [[Odhise Paskali]]t në bashkëpunim me Andrea Mano dhe Janaq Paço. Ai u vendos me rastin e 500 vjetorit te vdekjes së heroit kombëtar * [[Monumenti Nëna Shqipëri]], 12 m i lartë, u përurua në varrezat « Dëshmorët e Kombit » më [[1971]]. * [[Akademia e Shkencave]] u përfundua më prill [[1972]]. * Galeria e Arteve Figurative u krijua më [[1976]] dhe në të përfshihen rreth 3200 vepra të autorëve shqiptarë dhe të huaj. * [[Muzeu Historik Kombëtar]] u ndërtua më [[1981]] dhe mozaiku në ballë të tij titullohet «Shqipëria». * Qendra Ndërkombëtare e Kulturës, ish-muzeu [[Enver Hoxha]] u përurua më [[1988]]. «Piramida» u projektua nga një grup arkitektësh nën drejtimin e Pranvera Hoxhës dhe [[Klement Kolaneci]]t. * Ne shek. XVII, Tirana kishte reth 4000 banorë. Në vitin [[1920]] – 17.000 banorë. 1938 – 25.000 banorë.1945 – 40.000 banorë. 1990 – 250.000 banorë. Aktualisht, dyndja masive e banorëve nga gjithë pjesët e tjera të vendit drejt Metropolit, e ka çuar popullsinë e Tiranës mbi 700.000 banorë. == Qytetarë nderi == {| | style="vertical-align:top; width:25em;" | * Konti Galeacio Ciano (1937)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Konti%20GALEACIO%20CIANO.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Konti Galeacio Ciano|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100253/http://tirana.gov.al/common/images/Konti%20GALEACIO%20CIANO.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Anton Jugov (1957)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Anton%20Jugov.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Anton Jugov|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100235/http://tirana.gov.al/common/images/Anton%20Jugov.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Nikita Khrushov (1959)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/NIKITA%20KHRUSHOV.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Nikita Khrushov|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100400/http://www.tirana.gov.al/common/images/NIKITA%20KHRUSHOV.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Mahatir Bin Mohammed (1993)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/KRYEMINISTRI%20I%20MALAJZISE.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Mahatir Bin Mohammed|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100410/http://www.tirana.gov.al/common/images/KRYEMINISTRI%20I%20MALAJZISE.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Norman Wisdom]] (1995)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/NORMAN%20WISDOM%20.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Norman Wisdom|access-date=13 maj 2011|archive-date=24 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324053146/http://www.tirana.gov.al/common/images/NORMAN%20WISDOM%20.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Ibrahim Kodra]] (1996)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/IBRAHIM%20KODRA.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Ibrahim Kodra|access-date=13 maj 2011|archive-date=27 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227074704/http://tirana.gov.al/common/images/IBRAHIM%20KODRA.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Wolfgang Schüssel]] (1996)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/WOLFGANG%20SCHUSSEL.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Wolfgang Schüssel|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100422/http://www.tirana.gov.al/common/images/WOLFGANG%20SCHUSSEL.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Osman Kazazi]] (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/OSMAN%20KAZAZI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Osman Kazazi|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100330/http://www.tirana.gov.al/common/images/OSMAN%20KAZAZI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Azem Hajdari]] (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/AZEM%20HAJDARI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Azem Hajdari|access-date=13 maj 2011|archive-date=21 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721013754/http://www.tirana.gov.al/common/images/AZEM%20HAJDARI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Ismail Kadare]] (1998)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Shkrimtari%20ISMAIL%20KADARE.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Ismail Kadare|access-date=13 maj 2011|archive-date=27 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227074846/http://www.tirana.gov.al/common/images/Shkrimtari%20ISMAIL%20KADARE.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> | style="vertical-align:top; width:25em;" | * Shefqet Ndroqi (1999)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Doktor%20SHEFQET%20NDROQI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Shefqet Ndroqi|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100348/http://www.tirana.gov.al/common/images/Doktor%20SHEFQET%20NDROQI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Hans Peter Furrer (1999)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/HANS%20PETER%20FURRER.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Hans Peter Furrer|access-date=13 maj 2011|archive-date=27 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227074935/http://www.tirana.gov.al/common/images/HANS%20PETER%20FURRER.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Sadik Kaceli]] (2000)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Piktori_SADIK_KACELI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Sadik Kaceli|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100244/http://www.tirana.gov.al/common/images/Piktori_SADIK_KACELI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Hysen Kazazi (2000)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/HYSEN%20KAZAZI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Hysen Kazazi|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100432/http://www.tirana.gov.al/common/images/HYSEN%20KAZAZI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Dritëro Agolli]] (2001)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Shkrimtari%20DRITERO%20AGOLLI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Dritëro Agolli|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100506/http://www.tirana.gov.al/common/images/Shkrimtari%20DRITERO%20AGOLLI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Robert Shvarc]] (2002)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Perkthyesi%20ROBERT%20SHVARS.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Robert Shvarc|access-date=13 maj 2011|archive-date=27 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227074756/http://www.tirana.gov.al/common/images/Perkthyesi%20ROBERT%20SHVARS.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Haxhi Dedë Reshat Bardhi|Baba – Reshat Bardhi]] (2005)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Baba%20-%20RESHAT%20BARDHI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Reshat Bardhi|access-date=13 maj 2011|archive-date=27 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227074611/http://www.tirana.gov.al/common/images/Baba%20-%20RESHAT%20BARDHI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Rrok Mirdita|Arqipeshkvi Mitropolit Rrok Mirdita]] (2005)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Arqipeshkvi%20%20Mitropolit%20RROK%20MIRDITA.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Rrok Mirdita|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100217/http://www.tirana.gov.al/common/images/Arqipeshkvi%20%20Mitropolit%20RROK%20MIRDITA.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[Anastasi Janullatos|Kryepeshkopi Anastas Janollatos]] (2005)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Kryepeshkopi%20%20ANASTAS%20JANOLLATOS.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Anastasi Janullatos|access-date=13 maj 2011|archive-date=2 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202052318/http://www.tirana.gov.al/common/images/Kryepeshkopi%20%20ANASTAS%20JANOLLATOS.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Haxhi Hafis Sabri Koçi (2005)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Haxhi%20Hafis%20Sabri%20KOCI.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Haxhi Hafis Sabri Koçi|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100149/http://www.tirana.gov.al/common/images/Haxhi%20Hafis%20Sabri%20KOCI.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> | style="vertical-align:top; width:25em;" | * Emiri Sheik Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (2008)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/SHEIK_SABAH.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100327/http://www.tirana.gov.al/common/images/SHEIK_SABAH.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * [[George Soros]] (2005)<ref>{{Cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/Filantropisti_GEORGE%20SOKOS.pdf|title=www.tirana.gov.al/Qytetarë Nderi/George Soros|access-date=13 maj 2011|archive-date=12 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111012100158/http://www.tirana.gov.al/common/images/Filantropisti_GEORGE%20SOKOS.pdf|url-status=dead|language=sq}}</ref> * Kristo Frashëri (2012)<ref>{{Cite web|title=“Qytetar Nderi” historianit Kristo Frashëri - Bashkia Tirane|url=https://tirana.al/artikull/qytetar-nderi-historianit-kristo-frasheri|access-date=2023-02-27|website=tirana.al|language=sq}}</ref> * Adem Demaçi (2016)<ref>{{Cite web|title=Bashkia e Tiranës nderon me titullin “Qytetar Nderi” Adem Demaçi - Bashkia Tirane|url=https://tirana.al/artikull/bashkia-e-tiranes-nderon-me-titullin-qytetar-nderi-adem-demaci|access-date=2023-02-27|website=tirana.al|language=sq}}</ref> |} == Pamje nga qyteti == <gallery style="align:center" styles="align:center"> Skeda:Tirana - Skanderbeg Square (Sheshi Skënderbej) - by Pudelek.jpg| [[Sheshi Skënderbej]] Skeda:07Tirana Skenderbeg-Denkmal03.jpg|[[Monumenti i Skënderbeut në Tiranë|Monumenti i Skënderbeut]] Skeda:Tirana's Boulevard.jpg|Bulevardi kryesor Skeda:Bunkeri në Tiranë.jpg| Bunkeri në Tiranë Skeda:Tirana në muajin prill.jpg|Tirana në prill Skeda:Clock Tower Tirana 2017.jpg|Kulla e Sahatit Skeda:Pazari i Ri, Tirana Albania 2017.jpg|Pazari i ri Skeda:Pazari i ri.jpg|image_skyline e pazarit te rinovuar Skeda:Kalaja e petreles .jpg|Kalaja e Petrelës, në rrethinat e qytetit Skeda:Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg|Qendra Tregtare 'Toptani' </gallery> == Panorama == {{Kryesor|Wikipedia:Projekti Fotoalbumi/Tirana}} ; Tirana nga Dajti {{Wide image|Tirana_Albania_pano_2004-07-14.jpg|1000px}} == Lidhje të jashtme == * [http://-tirana-.page.tl Komuniteti i kryeqytetit të Shqipërisë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170220175602/http://acn.com.ve/ |date=20 shkurt 2017 }} * [http://www.tirana.gov.al Faqja zyrtare e Tiranës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414082050/http://www.tirana.gov.al/ |date=14 prill 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20140914051425/http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Tirana Foto albumi i Tiranës] * [http://www.tiranacity.com Faqja e Tiranes] * [https://web.archive.org/web/20051105004030/http://www.tirana-online.de/bilder/tiranakarte.gif Harta e Tiranës] * [https://web.archive.org/web/20060529085516/http://pages.albaniaonline.net/guida2001/curiosities%20about%20tirana.htm A e dini se? -Tirana] * [https://web.archive.org/web/20120210210354/http://clicktirana.com/ ClickTirana.Com - faqe mbi Tiranën] * [http://www.ssb.no/emner/02/90/doc_200402/doc_200402.pdf Njësitë bashkiake e Tiranës] * [http://www.tirana.gov.al/common/images/Maredheniet_me_jashte.pdf Maredheniet me jashte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013003801/http://tirana.gov.al/common/images/Maredheniet_me_jashte.pdf |date=13 tetor 2011 }} == Shiko dhe këtu == {{Bashkia Tiranë}} {{Lokacioni | Veriperëndim = [[Vora]] | Veri = [[Kamza]] | Verilindje = | Perëndim = [[Durrësi]] | Lindje = | Në mes = Tirana | Jugperëndim = | Jug = [[Komuna Baldushk]]<br />[[Elbasani]] | Juglindje = [[Komuna Krrabë]] }} * [[Dajti Ekspres]] * [[Xhamia e Madhe e Tiranës]] ==Literatura== * {{cite news|last=Burgen|first=Stephen|work=[[The Guardian]]|title='Build it and they will come': Tirana's plan for a 'kaleidoscope metropolis'|url=https://www.theguardian.com/cities/2018/oct/29/tirana-2030-albania-capital-plan-erion-veliaj|access-date=20 nëntor 2020|date=29 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120113513/https://www.theguardian.com/cities/2018/oct/29/tirana-2030-albania-capital-plan-erion-veliaj|archive-date=20 nëntor 2020|language=en}} * {{cite news|last=Akkam|first=Alia|publisher=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|title=The Capital of Albania Has Transformed Into a Lively, Affordable Destination|url=https://www.vogue.com/article/where-to-go-in-tirana-albania|access-date=20 nëntor 2020|date=13 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120112034/https://www.vogue.com/article/where-to-go-in-tirana-albania|archive-date=20 nëntor 2020|language=en}} * {{cite news|last=Hillsdon|first=Mark|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=The European capital you'd never thought to visit (but really should)|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/albania/articles/tirana-albania-what-to-see-and-do-on-a-weekend-break/|access-date=20 nëntor 2020|date=27 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120112327/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/albania/articles/tirana-albania-what-to-see-and-do-on-a-weekend-break/|archive-date=20 nëntor 2020|language=en}} * {{cite news|last=Crevar|first=Alex|work=[[The New York Times]]|title=Tirana, Breaking Free From Communist Past, Is a City Transformed|url=https://www.nytimes.com/2015/08/30/travel/tirana-restaurants-bars.html|access-date=20 nëntor 2020|date=28 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120112644/https://www.nytimes.com/2015/08/30/travel/tirana-restaurants-bars.html|archive-date=20 nëntor 2020|language=en}} * {{cite news|last=McRae|first=Hamish|work=[[The Independent]]|title=Albania: Charmed by Tirana|url=https://www.independent.co.uk/travel/europe/albania-charmed-by-tirana-928159.html|access-date=20 nëntor 2020|date=13 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704161151/https://www.independent.co.uk/travel/europe/albania-charmed-by-tirana-928159.html|archive-date=4 korrik 2020|language=en}} * {{cite journal|last=Capolino|first=Patrizia|title=Tirana: A Capital City Transformed by the Italians|year=2011|journal=Planning Perspectives|volume=26|issue=4|pages=591–615|doi=10.1080/02665433.2011.601610|bibcode=2011PlPer..26..591C|s2cid=143255786|language=en}} == Referime == {{reflist|3}} {{commons}} {{Tirana}} {{Qarku i Tiranës}} {{AL-Vendbanime}} {{Kryeqytetet e Evropës}} [[Kategoria:Tiranë]] [[Kategoria:Qytete në Shqipëri]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] jxnhjgvunzvlsgbukr6uq6zqr8cozen 0 3010 3010595 2940870 2026-07-18T15:10:03Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010595 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Durrës | settlement_type = Bashki e Shqipërisë dhe qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Panorama_of_Durres_Port.jpg | photo2a = Amphitheatre of Durrës 2013-09 005.jpg | photo2b = Torra ne Durres.jpg | photo3a = Albanian College of Durres.jpg | photo3b = Kisha_Durres_02.jpg | photo4a = Stare mury miejskie Durrës.jpg | photo4b = Amphitheatre_of_Durrës_01.jpg | photo5a = Drač,_panorama_náměstí.jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFFu | border = 0 | foot_montage = '''Në drejtim të akrepave të orës, nga sipër poshtë:''' Bregdeti, Mozaikë te një bazilikë brenda [[Amfiteatri i Durrësit|Amfiteatrit të Durrësit]], [[Torra Veneciane]], Kolegji Shqiptar, Kisha e Shën Astit dhe apostulit Pal, Muret antike të [[Kështjella e Durrësit|Kështjellës së Durrësit]], Amfiteatri, Sheshi Iliria}} | image_seal = [[File:Stema e Bashkisë Durrës.svg|80px]] | seal_size = | seal_alt = Stema e Durrësit <!-- maps and coordinates --> | pushpin_map = Shqipëria#Europa | pushpin_mapsize = 290 | pushpin_map_alt = Vendodhja e Durrësit në Shqipëri e Evropë | pushpin_relief = 1 | pushpin_image = | pushpin_overlay = | coordinates = {{coord|41|18|40|N|19|26|21|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} | subdivision_type = Shtet | subdivision_name = Shqipëria | established_title = Themeluar | established_date = Shekulli 7 para Krishtit | government_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | government_type = Kryetar bashkie e këshill bashkiak | governing_body = Këshilli bashkiak i Durrësit | leader_party = [[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]] | leader_title = Kryetar bashkie | leader_name = Emiriana Sako | unit_pref = Metric <!-- area --> | area_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | dunam_link = <!-- If dunams are used, this specifies which dunam to link. --> | area_total_km2 = <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> | area_total_sq_mi = <!-- see table @ Template:Infobox settlement for details --> | area_blank1_title = Bashki | area_blank1_km2 = 338.30 | area_blank2_title = Njesi administrative | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Bashki | population_blank1 = 175,110 | population_density_blank1_km2 = 517 | population_blank2_title = Njesi administrative | population_blank2 = 113,249 | population_demonym = Durrsak/e | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 2000 | area_code_type = Prefiksi | area_code = +355 52 | website = {{URL|http://www.durres.gov.al|durres.gov.al}} }} '''Durrësi''' është qyteti i dytë më i madh në [[Shqipëria|Shqipëri]].<ref>{{Cite book|last=Grup|first=Autorësh|title=Fjalori Enciklopedik Shqiptar|publisher=Akademia e Shkencave e Shqipërisë|year=2008|edition=2nd|location=Tiranë|pages=550|language=sq}}</ref> Shtrihet në pjesën qendrore të Ultësirës Perëndimore shqiptare, buzë [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]] rreth 37 km, në perëndim të [[Tirana|Tiranës]]. Ai ndodhet 44 km në perëndim të [[Kruja|Krujës]], 110 km në jug të [[Shkodra|Shkodrës]] dhe 123 km në veri të [[Vlora|Vlorës]]. Ai është qyteteti më i lashtë në Shqipëri. Gjetjet arkeologjike pranë Kepit të Palit, 8 km në veri të qendrës aktuale, na tregojnë për një vendbanim të themeluar që në periudhën e [[Neoliti|Neolitit të Vonë]]<ref>{{Cite book|last=Ilir|first=Gjipali|title=Epoka e Gurit dhe Shqiperia, Ilir Gjipali|publisher=Botart|year=2012|isbn=9789928116192|location=Tirana|language=sq}}</ref> nga një popullësi e panjohur e cila përdorte materiale të importuara nga [[:en:Cyclades|ishujt e Cikladës]] në [[Deti Egje|Detin Egje.]]<ref>{{Cite web|last=Ruka|first=Rudenc|date=2019|title=pXRF analysis of obsidian artifacts from Albania: Crossroads or cul-de-sac?|url=https://www.researchgate.net/publication/330289638_pXRF_analysis_of_obsidian_artifacts_from_Albania_Crossroads_or_cul-de-sac|website=ResearchGate|language=en}}</ref> Burimet historike, veçanërisht ato të periudhës romake dhe bizantine, na japin një histori të pandërprerë të Durrësit, të paktën që nga epoka e [[Koha e bronzit|Bronzit të Vonë]].<ref>{{Cite book|last=Hatibi|first=Dorian|title=Historia e Durrësit: Shënime Kronologjike|publisher=Botime Jozef|year=2021|isbn=9789928317971|edition=1st|location=Durrës|language=sq}}</ref> Në vitin 627 p.e.s. në vendbanimin e lashtë të Epidamnit u vendos edhe një koloni greke e cila i dha atij profilin e një polisi grek.<ref>{{Cite book|last=Jerome|title=The Chronicon|year=1905|language=en|translator-last=Pearse|translator-first=Roger}}</ref> Luftërat e vazhdueshme, fatkeqësitë natyrore, paqëndrueshmëria politike dhe demografike dhe mbi të gjitha sundimi i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]<ref>{{Cite book|last=Sullioti|first=Italo|title=Gjashtë muaj mbretërimi në Shqipëri|year=2010|location=Tiranë|pages=88-90|language=sq}}</ref> pas vitit 1501, ka bërë që shumë pak nga historia e tij të ruhet aktualisht për turistët dhe studiuesit. Sot Durrësi është qyteti i dyti më i rëndësishëm në Shqipëri për nga ekonomia dhe demografia.<ref>{{Cite web|title=Durrësi bëhet qyteti i dytë më i madh në vend|url=https://www.monitor.al/durresi-behet-qyteti-i-dyte-me-i-madh-ne-vend-fieri-dhe-elbasani-kane-humbur-me-shume-banore-ne-dy-dekada-pergjysmohet-gjirokastra/|website=Revista Monitor|language=sq}}</ref> Më shumë se 10% e të gjithë [[Prodhimi i Brendshëm Bruto|PBB]] në vend gjenerohet nga [[Qarku i Durrësit]].<ref>{{Cite web|title=Gross Domestic Product by Statistical Regions in Albania, year 2021|url=https://www.instat.gov.al/media/11571/regional-gdp-2021-english_press-release.pdf|website=INSTAT|language=en|access-date=31 janar 2024|archive-date=13 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913112050/https://www.instat.gov.al/media/11571/regional-gdp-2021-english_press-release.pdf|url-status=dead}}</ref> Sipas censusit të vitit 2011, në territorin e bashkisë së re Durrës banojnë 175,110 vetë ndërsa sipas regjistrit civil të vitit 2021 popullsia rezidente është 299,989 vetë.<ref>{{Cite web|title=Pasaporta e Bashkisë Durrës|url=https://portavendore.al/bashkia-durres/pasaporta-e-bashkise-durres/|website=Porta Vendore|language=sq}}</ref> Qyteti është qendra e Prefekturës dhe Qarkut të Durrësit. Ekonomia e qytetit ka si bosht kryesor Portin. [[Porti i Durrësit]], më i madhi në vend, ndodhet përballë porteve italiane të [[Bari (Itali)|Barit]] (220 km) dhe [[Brindizi|Brindisit]] (150 km) dhe siguron lidhjen detare me të gjitha destinacionet kryesore në [[Deti Mesdhe|Detin Mesdhe]] dhe me gjerë. Aty përpunohet mbi 90 për qind e të gjithë volumit të ngarkim-shkarkimeve portuale në rang vendi.<ref>{{Cite web|title=Pasaporta e Bashkisë Durrës|url=https://portavendore.al/bashkia-durres/pasaporta-e-bashkise-durres/|website=Porta Vendore|language=sq}}</ref> Durrësi është gjithashtu nyja infrastrukturore më e rëndësishme e Shqipërisë pasi lidh jugun e vendit me veriun dhe gjithashtu është pikënnisja dhe pikëmbërritja e të gjithë rrjetit të [[Hekurudha Shqiptare|Hekurudhës Shqiptare]]. Durrësi është i famshëm për [[Amfiteatri i Durrësit|Amfiteatrin]] e tij madhështor i cili daton në fillim të shekullit II e.s. Ai është gjithashtu i njohur për disa monumente të rëndësishme si [[Termat antike te Pallati i Kulturës (Durrës)|Termat Romake]], [[Rotonda në Qytetin e Durrësit|Forumi Romak]], muri i ndërtuar nga perandori [[:en:Anastasius_I_Dicorus|Anastas I Dicorus]], [[Bazilika e Shën Mëhillit (Arapaj)|Bazilika e Shën Mëhillit]], Torra Veneciane, [[Kisha shën Luçia (Durrës)|Kisha shën Luçia]], etj. Ministria e Kulturës gjatë viteve ka shpallur 57 monumente kulture në Qarkun e Durrësit.<ref>{{Cite web|title=Lista e Monumenteve të Kulturës në Qarkun e Durrësit|url=https://iktk.gov.al/site/wp-content/uploads/2020/10/Monumentet-_-Qarku-Durres.pdf|language=sq|access-date=31 janar 2024|archive-date=20 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420120646/https://iktk.gov.al/site/wp-content/uploads/2020/10/Monumentet-_-Qarku-Durres.pdf|url-status=dead}}</ref> Aty ndodhen disa muze si [[Muzeu Arkeologjik i Durrësit|Muzeu Arkeologjik]], [[Muzeu Etnografik i Durrësit|Muzeu Etnografik]] dhe Galeria e Artit Pamor “Nikolet Vasia”. Qyteti ka disa monumente dhe vepra arti me histori të veçantë si [[Monumenti i rezistencës|Monumenti i Rezistencës]], [[Monumenti i Mujo Ulqinakut]] apo Statuja e Rodonit. == Prejardhja e emrit == Dyrrahu, nipi i Epidamnit. E lindi Melisa, bija e Epidamnit, me hyjin e detit. Në krahasim me gjyshin, Dyrrahu edhe lindjen e ka gjysmë të hyjnizuar. Këtu me rëndësi është e dhëna që jep [[Stefan Bizantini]] se më përpara me emrin Dyrrah është quajtur gadishulli, ku u ndërtua fillimisht qyteti. Më pas, në një dorë të dytë ndërtimi, limani i poshtëm i qytetit u quajt Dyrrah. Me kalimin e kohës, mbas një bashkëjetese emrash, emri Dyrrah u bë sundues (çka ka mundësi të jetë edhe refleks i një binomi të kultit të Epidamnit e të Dyrrahut njëkohësisht; më tej emri Dyrrah u bë përfundimtar. Theksojmë origjinën e kultit të Dyrrahut nga bota e mitologjisë detare, siç ka ndodhur me shumë legjenda të tjera ilire. Epidamni, heroi e kulti i taulantëve, të cilët e mbajnë si themelues të qytetit, në të vërtetë përpara ardhjes së kolonistëve dorë të vitit 627 para erës sonë. Legjenda e jep si mbret të "barbarëve" (kupto: "taulantëve"), që u kultëzua si krijues jo vetëm i qytetit, por edhe i gjenealogjisë legjendare të dinastisë mbretërore ilire me qendërqytetin dhe me arealin e tij të gjerë. Në këtë rast kemi një hero vendas, jo një hyjni në kuptimin e vërtetë të fjalës. Krijimi i kultit të tij është në natyrën e krijimit të miteve të heronjve, të hyjnizimit të kultit të të parëve. I njëjti proces ka ndodhur në krijimin e shumë legjendave ilire. Kështu, Stefan Bizantini shënon legjendën e emërtimit të liburnëve sipas një heroi me emrin Liburn, legjendën e emërtimit të Ambrakisë sipas Ambrakut, të birit të Thesprotit të Laokonit (në një variant të dytë nga Ambrakia, vajza e Egjeut), të mbiquajtjes së krahinës së molosëve Afeidantes nga mbreti Afeidas, i Hellopisë nga Hellopi, i biri i Jonit (një legjendë tjetër shënon se Hellopia quhej dhe krahina rreth Dodonës molose e banorët e saj quheshin helloi dhe selloi), të qytetit të Efyras nga emri Efryrit, të birit të Amarakut të Thesprotit, të qytetit Lynkos të Epidamnit është tipologjik për këto lloj legjendash. Ky kult dokumentohet fort edhe në kohën, kur qyteti quhej me emrin Dyrrah, sepse është zbuluar një monument i një personi me pushtet në këtë qytet në shekullin II të erës sonë, që quhej Syr Epidamni, në emrin e të cilit Leon Hezej me të drejtë sheh një jehonë të kultit të stërgjyshit legjendar ilir, të themeluesit të parë. Prokopi i Gazës në "Panagjerikun" kushtuar perandorit të Bizantit Aleks Durrsakut, me origjinë nga ky qytet, thotë shprehimisht se këtu "lindi heroi vendas, që i dha emrin qytetit". Pra, në shekullin V e VI është i gjallë kulti i Epidamnit. Bile deri në shekullin XI Ana Komnena e përmend jehonën e këtij emri me atribute mitologjike. Natyrisht Epidamni nuk hyn në "elitën" e panteonit ilir: më tepër se një hyjni të mirëfilltë, kemi një njeri të vdekshëm të hyjnizuar. Se ç'rol ka luajtur kulti i tij sot nuk jemi në gjendje të përgjigjemi me hollësi. == Historia == {{Kryesor|Historia e Durrësit}} Durrësi mund të krahasohet me qytetet më të mëdha të Mesdheut të lashtë dhe mesjetar. Qyteti i Dyrrahut u ndërtua nga [[ilirët]] [[Taulantët|taulantë]], dallëndyshasit në shekujt XIII–XI p. K. Banorët e parë të [[Durrës|Dyrrahut]], para ilirëve të quajtur protoilir, pellazgë, ngritën në rrethinat e këtij qyteti, vendbanimet e para [[Parahistoria|parahistorike]]. Në kushtet e një klime mesdhetare, vendi më i përshtatshëm për banim ishte ajo e lumit Erzen (Ululeus) si dhe Ultësira Perëndimore përreth saj. Në bregdetin e Gjirit të Durrësit u vendos qendra e parë apo limani me emrin Dyrrah. Sipas autorëve të lashtë, ky qytet u themelua nga dy mbretër me origjinë ilire të quajtur Dyrrah dhe Epidamn. Ai kishte edhe punishte të punimit të qeramikës, të metaleve, të pëlhurave të lëkurës, kantier për ndërtimin e anijeve etj. Dëshmi e zhvillimit të tregtisë janë monedhat prej bronzi e argjendi që janë prerë në Dyrrah. Ndërsa për lulëzimin urban dëshmon mozaiku i një dyshemeje, i quajtur [[Bukuroshja e Durrësit]]. Nga shekulli I–III e. s., qyteti i Dyrrahut përjetoi një periudhë lulëzimi, u bë qendër dhe porti kryesor i brigjeve të [[Deti Adriatik|Adriatikut]] lindor. == Gjeografia == Durrësi është i vendosur në brigjet e detit [[Deti Adriatik|Adriatik]], rreth 30 kilometra (në vijë të drejtë) në perëndim të [[Tiranë]]s. Sot, qyteti përhapet jashtë në vendbanimet e ndërtimeve në fushën nga lindja. Vendi është mjaft i ulët në jug në gjirin e Durrësit.Ne jug eshte i kufizuar me qytetin e Kavajes. == Politika në Durrës == Durrësi është një qytet që ka të bëjë me lëvizjet politike. Mjafton të përmendim zgjedhjet e vitit 2001, ku partia socialiste fitoi 6 nga 7 deputetë. Gjë e cila u përmbys në zgjedhjet e vitit 2005, ku demokratët fituan të gjithë deputetët në Durrës duke siguruar edhe pushtetin.{{cd}} == Transporti == Durrësi ndodhet rreth 35 km larg [[Tiranë]]s kryeqytetit të [[Shqipërisë]]. Është qendra e sistemit hekurudhor shqiptar. Gjithashtu Durrësi është edhe porti më i rëndësishëm në vend dhe lidhet me Italinë me anë të trageteve të linjës Durrës – [[Bari]], Durrës – [[Ancona|Ankona]], Durrës – [[Trieste]]. Lidhet me [[Sllovenia|Slloveninë]] me anë të tragetit të linjës Durrës – [[Kooper|Kuper]]. Për më tepër Durrësi është edhe pikënisja e korridorit 8, si dhe kryqëzim i linjave më të rëndësishme të autorrugëve, ku më e rëndësishmja është linja Durrës - [[Kukës]] - Morinë e cila lidh Shqipërinë me [[Kosovën]] duke shkurtuar largësinë e udhëtimit. == Klima == Klima në Durrës është e ulët 5℃ në janar dhe e lartë 28℃ në [[korrik]] dhe [[gusht]]. [[Qershori]], korriku dhe gushti janë muajt më të nxehtë dhe më të thatë. {{Weather box | location = Durrës <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = <ref>[http://www.myweather2.com/activity/climate-profile.aspx?id=19436&month=1 Myweather2.com]</ref> | Jan high C = 11 | Feb high C = 12 | Mar high C = 15 | Apr high C = 18 | May high C = 23 | Jun high C = 28 | Jul high C = 30 | Aug high C = 30 | Sep high C = 26 | Oct high C = 22 | Nov high C = 17 | Dec high C = 12 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 4 | Feb low C = 5 | Mar low C = 8 | Apr low C = 11 | May low C = 15 | Jun low C = 19 | Jul low C = 21 | Aug low C = 21 | Sep low C = 17 | Oct low C = 14 | Nov low C = 10 | Dec low C = 6 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 91 | Feb precipitation mm = 103 | Mar precipitation mm = 99 | Apr precipitation mm = 83 | May precipitation mm = 63 | Jun precipitation mm = 50 | Jul precipitation mm = 31 | Aug precipitation mm = 43 | Sep precipitation mm = 118 | Oct precipitation mm = 80 | Nov precipitation mm = 146 | Dec precipitation mm = 140 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} [[Skeda:Durrësi.JPG|parapamje|[[Xhamia e Madhe e Durrësit|Xhamia e Durrësit]]]] == Konsullata në Durrës == *{{BEL}} *{{BIH}} *{{TUR}} == Qyteti binjakëzimi == * [[Skeda:Flag of Italy.svg|25px]] [[Bari]], [[Italia]] * [[Skeda:Flag of Turkey.svg|25px]] [[Stambolli]], [[Turqia]] * [[Skeda:Flag of Kosovo.svg|25px]] [[Prishtina]], [[Kosova]] * [[Skeda:Flag of Kosovo.svg|25px]] [[Prizreni]], [[Kosova]] * [[Skeda:Flag of Montenegro.svg|25px]] [[Ulqini]], [[Mali i Zi]] * [[Skeda:Flag of Greece.svg|25px]] [[Selanik]], [[Greqi]] == bashkim taga == trainier basketbolli{{Div col|cols=3}} * [[Shën Asti]] shenjtor dëshmor. * [[Anastasios]], [[perandor]] i [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]], * [[Karl Topia]], kont dhe princ i Durësit. * [[Gjon Durrsaku]], piktor dhe profesor i shquar nga Durrësi. * [[Leonik Tomeu]], profesor i [[Nikola Koperniku]]t në Universitetin e Padovës. * [[Jan Kukuzeli]], shenjtor dhe muzikolog. * [[Aleksi Andrea]] Durrsaku, piktor dhe ndërtues. * [[Anton Xanoni]], prift jezuit dhe shkrimtar. * [[Zef Skiro]], prift ortodoks, shkrimtar dhe atdhetare arbëresh, kryepeshkopi i Durrësit. * [[Abaz Efendi Çelkupa]], politikan dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Mustafa Agë Hanxhiu]], politikan dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Jahja Ballhysa]] politikan dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Nikoll Kaçorri|Dom Nikollë Kaçorri]] prift, zëvënskryeminstër, patriot dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Idhomene Kosturi]], politikan. * [[Panajot Pano]], futbollist. * [[Nako Spiru]], politikan komunist. * [[Kristaq Rama]], skulptor i popullit. * [[Vangjel Heba]], aktor. * [[Xhevdet Ferri]], aktor. * [[Mirush Kabashi]], aktor. * [[Avni Resuli]], regjizor. * [[Pjetër Arbnori]], politikan. * [[Visar Zhiti]], shkrimtar dhe poet. * [[Ferdinand Radi]], aktor. * [[Mirela Manjani]], atlete. * [[Pëllumb Xhufi]], historian. * [[Fatmir Mediu]], politikan dhe kryetar i [[Partia Republikane Shqiptare|Partisë Republikane]]. * [[Sokol Olldashi]], politikan. * [[Namik Dokle]], politikan. * [[Bujar Nishani]], politikan. * [[Lazër Vlashi]], aktor. * [[Fadil Hasa]], aktor. * [[Prokop Mima]], aktor. * [[Kozma Lara]], kompozitor. * [[Artur Spanjolli]], shkrimtar. * [[Kreshnik Qato]], boksier. * [[Idriz Çinari]], atlet. * [[Gazmend Oketa]], politikan. * [[Ferdinand Xhaferaj]], politikan. * [[Zajmina Vasjari]], këngëtare. * [[Orges Shehi]], futbollist. * [[Edmond Kapllani]], futbollist. * [[Emiljano Vila]], futbollist. * [[Prokop Mima]], futbollist. * [[Eglantina Begteshi]], politikane. * [[Ina Rama]], kryeprokurore e [[Shqipërisë]]. *[[Nazmi Gripshi]], futbollist{{Div col end}} == Shiko edhe këtë == * [[Xhamia e Fatihut]] * [[Xhamia e Madhe e Durrësit|Xhamia e Madhe]] * [https://en.m.wikipedia.org/wiki/File:Katedralja_e_Sh%C3%ABn_Lu%C3%A7is%C3%AB_Durr%C3%ABs.jpg Kon-katedralja Shën Luçia] * [[Amfiteatri i Durrësit]] * [[Pusi i Tophanese]] * [[Stema e Bashkisë Durrës]] == Lidhje të jashtme == {{commonsart|Durrës|Durrësi}} * [http://www.durres.gov.al Bashkia Durres] * [https://web.archive.org/web/20161115113932/http://www.bashkiadurres.com/ Guida Turistike e Durresit] * [https://web.archive.org/web/20120418065420/http://www.albaniafoto.com/shqiperia/albumi_16.html Pamje nga Durrësi] * [http://www.shqiperia.com/foto/ Pamje nga Durrësi] * [http://www.qarkudurres.gov.al/ Keshilli i Qarkut Durres] * http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0234%3Abook%3D2%3Achapter%3D10 * [https://durresinfo.com/ Informacion Mbi bizneset dhe turizmin e Durresit] == Referime == {{reflist}} {{Durrësi}} {{Qarku i Durrësit}} {{AL-Vendbanime}} [[Kategoria:Qytete në Shqipëri]] [[Kategoria:Qytete shqiptare]] [[Kategoria:Durrës]] [[Kategoria:Qytete të lashta të Ballkanit]] [[Kategoria:Qytete të lashta në Shqipëri]] [[Kategoria:Qytete të lashta në Evropë]] 9e7zsp5dnmqixl3n2kxb4tkr5y9cxhx 3010622 3010595 2026-07-18T15:16:14Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010622 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Durrës | settlement_type = Bashki e Shqipërisë dhe qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Panorama_of_Durres_Port.jpg | photo2a = Amphitheatre of Durrës 2013-09 005.jpg | photo2b = Torra ne Durres.jpg | photo3a = Albanian College of Durres.jpg | photo3b = Kisha_Durres_02.jpg | photo4a = Stare mury miejskie Durrës.jpg | photo4b = Amphitheatre_of_Durrës_01.jpg | photo5a = Drač,_panorama_náměstí.jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFFu | border = 0 | foot_montage = '''Në drejtim të akrepave të orës, nga sipër poshtë:''' Bregdeti, Mozaikë te një bazilikë brenda [[Amfiteatri i Durrësit|Amfiteatrit të Durrësit]], [[Torra Veneciane]], Kolegji Shqiptar, Kisha e Shën Astit dhe apostulit Pal, Muret antike të [[Kështjella e Durrësit|Kështjellës së Durrësit]], Amfiteatri, Sheshi Iliria}} | image_seal = [[File:Stema e Bashkisë Durrës.svg|80px]] | seal_size = | seal_alt = Stema e Durrësit <!-- maps and coordinates --> | pushpin_map = Shqipëria#Europa | pushpin_mapsize = 290 | pushpin_map_alt = Vendodhja e Durrësit në Shqipëri e Evropë | pushpin_relief = 1 | pushpin_image = | pushpin_overlay = | coordinates = {{coord|41|18|40|N|19|26|21|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=inline,title}} | subdivision_type = Shtet | subdivision_name = Shqipëria | established_title = Themeluar | established_date = Shekulli 7 para Krishtit | government_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | government_type = Kryetar bashkie e këshill bashkiak | governing_body = Këshilli bashkiak i Durrësit | leader_party = [[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]] | leader_title = Kryetar bashkie | leader_name = Emiriana Sako | unit_pref = Metric <!-- area --> | area_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | dunam_link = <!-- If dunams are used, this specifies which dunam to link. --> | area_total_km2 = <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> | area_total_sq_mi = <!-- see table @ Template:Infobox settlement for details --> | area_blank1_title = Bashki | area_blank1_km2 = 338.30 | area_blank2_title = Njesi administrative | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Bashki | population_blank1 = 175,110 | population_density_blank1_km2 = 517 | population_blank2_title = Njesi administrative | population_blank2 = 113,249 | population_demonym = Durrsak/e | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 2000 | area_code_type = Prefiksi | area_code = +355 52 | website = {{URL|http://www.durres.gov.al|durres.gov.al}} }} '''Durrësi''' është qyteti i dytë më i madh në [[Shqipëria|Shqipëri]].<ref>{{Cite book|last=Grup|first=Autorësh|title=Fjalori Enciklopedik Shqiptar|publisher=Akademia e Shkencave e Shqipërisë|year=2008|edition=2nd|location=Tiranë|pages=550|language=sq}}</ref> Shtrihet në pjesën qendrore të Ultësirës Perëndimore shqiptare, buzë [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]] rreth 37 km, në perëndim të [[Tirana|Tiranës]]. Ai ndodhet 44 km në perëndim të [[Kruja|Krujës]], 110 km në jug të [[Shkodra|Shkodrës]] dhe 123 km në veri të [[Vlora|Vlorës]]. Ai është qyteteti më i lashtë në Shqipëri. Gjetjet arkeologjike pranë Kepit të Palit, 8 km në veri të qendrës aktuale, na tregojnë për një vendbanim të themeluar që në periudhën e [[Neoliti|Neolitit të Vonë]]<ref>{{Cite book|last=Ilir|first=Gjipali|title=Epoka e Gurit dhe Shqiperia, Ilir Gjipali|publisher=Botart|year=2012|isbn=9789928116192|location=Tirana|language=sq}}</ref> nga një popullësi e panjohur e cila përdorte materiale të importuara nga [[:en:Cyclades|ishujt e Cikladës]] në [[Deti Egje|Detin Egje.]]<ref>{{Cite web|last=Ruka|first=Rudenc|date=2019|title=pXRF analysis of obsidian artifacts from Albania: Crossroads or cul-de-sac?|url=https://www.researchgate.net/publication/330289638_pXRF_analysis_of_obsidian_artifacts_from_Albania_Crossroads_or_cul-de-sac|website=ResearchGate|language=en}}</ref> Burimet historike, veçanërisht ato të periudhës romake dhe bizantine, na japin një histori të pandërprerë të Durrësit, të paktën që nga epoka e [[Koha e bronzit|Bronzit të Vonë]].<ref>{{Cite book|last=Hatibi|first=Dorian|title=Historia e Durrësit: Shënime Kronologjike|publisher=Botime Jozef|year=2021|isbn=9789928317971|edition=1st|location=Durrës|language=sq}}</ref> Në vitin 627 p.e.s. në vendbanimin e lashtë të Epidamnit u vendos edhe një koloni greke e cila i dha atij profilin e një polisi grek.<ref>{{Cite book|last=Jerome|title=The Chronicon|year=1905|language=en|translator-last=Pearse|translator-first=Roger}}</ref> Luftërat e vazhdueshme, fatkeqësitë natyrore, paqëndrueshmëria politike dhe demografike dhe mbi të gjitha sundimi i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]<ref>{{Cite book|last=Sullioti|first=Italo|title=Gjashtë muaj mbretërimi në Shqipëri|year=2010|location=Tiranë|pages=88-90|language=sq}}</ref> pas vitit 1501, ka bërë që shumë pak nga historia e tij të ruhet aktualisht për turistët dhe studiuesit. Sot Durrësi është qyteti i dyti më i rëndësishëm në Shqipëri për nga ekonomia dhe demografia.<ref>{{Cite web|title=Durrësi bëhet qyteti i dytë më i madh në vend|url=https://www.monitor.al/durresi-behet-qyteti-i-dyte-me-i-madh-ne-vend-fieri-dhe-elbasani-kane-humbur-me-shume-banore-ne-dy-dekada-pergjysmohet-gjirokastra/|website=Revista Monitor|language=sq}}</ref> Më shumë se 10% e të gjithë [[Prodhimi i Brendshëm Bruto|PBB]] në vend gjenerohet nga [[Qarku i Durrësit]].<ref>{{Cite web|title=Gross Domestic Product by Statistical Regions in Albania, year 2021|url=https://www.instat.gov.al/media/11571/regional-gdp-2021-english_press-release.pdf|website=INSTAT|language=en|access-date=31 janar 2024|archive-date=13 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230913112050/https://www.instat.gov.al/media/11571/regional-gdp-2021-english_press-release.pdf|url-status=dead}}</ref> Sipas censusit të vitit 2011, në territorin e bashkisë së re Durrës banojnë 175,110 vetë ndërsa sipas regjistrit civil të vitit 2021 popullsia rezidente është 299,989 vetë.<ref>{{Cite web|title=Pasaporta e Bashkisë Durrës|url=https://portavendore.al/bashkia-durres/pasaporta-e-bashkise-durres/|website=Porta Vendore|language=sq}}</ref> Qyteti është qendra e Prefekturës dhe Qarkut të Durrësit. Ekonomia e qytetit ka si bosht kryesor Portin. [[Porti i Durrësit]], më i madhi në vend, ndodhet përballë porteve italiane të [[Bari (Itali)|Barit]] (220 km) dhe [[Brindizi|Brindisit]] (150 km) dhe siguron lidhjen detare me të gjitha destinacionet kryesore në [[Deti Mesdhe|Detin Mesdhe]] dhe me gjerë. Aty përpunohet mbi 90 për qind e të gjithë volumit të ngarkim-shkarkimeve portuale në rang vendi.<ref>{{Cite web|title=Pasaporta e Bashkisë Durrës|url=https://portavendore.al/bashkia-durres/pasaporta-e-bashkise-durres/|website=Porta Vendore|language=sq}}</ref> Durrësi është gjithashtu nyja infrastrukturore më e rëndësishme e Shqipërisë pasi lidh jugun e vendit me veriun dhe gjithashtu është pikënnisja dhe pikëmbërritja e të gjithë rrjetit të [[Hekurudha Shqiptare|Hekurudhës Shqiptare]]. Durrësi është i famshëm për [[Amfiteatri i Durrësit|Amfiteatrin]] e tij madhështor i cili daton në fillim të shekullit II e.s. Ai është gjithashtu i njohur për disa monumente të rëndësishme si [[Termat antike te Pallati i Kulturës (Durrës)|Termat Romake]], [[Rotonda në Qytetin e Durrësit|Forumi Romak]], muri i ndërtuar nga perandori [[:en:Anastasius_I_Dicorus|Anastas I Dicorus]], [[Bazilika e Shën Mëhillit (Arapaj)|Bazilika e Shën Mëhillit]], Torra Veneciane, [[Kisha shën Luçia (Durrës)|Kisha shën Luçia]], etj. Ministria e Kulturës gjatë viteve ka shpallur 57 monumente kulture në Qarkun e Durrësit.<ref>{{Cite web|title=Lista e Monumenteve të Kulturës në Qarkun e Durrësit|url=https://iktk.gov.al/site/wp-content/uploads/2020/10/Monumentet-_-Qarku-Durres.pdf|language=sq|access-date=31 janar 2024|archive-date=20 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420120646/https://iktk.gov.al/site/wp-content/uploads/2020/10/Monumentet-_-Qarku-Durres.pdf|url-status=dead}}</ref> Aty ndodhen disa muze si [[Muzeu Arkeologjik i Durrësit|Muzeu Arkeologjik]], [[Muzeu Etnografik i Durrësit|Muzeu Etnografik]] dhe Galeria e Artit Pamor “Nikolet Vasia”. Qyteti ka disa monumente dhe vepra arti me histori të veçantë si [[Monumenti i rezistencës|Monumenti i Rezistencës]], [[Monumenti i Mujo Ulqinakut]] apo Statuja e Rodonit. == Prejardhja e emrit == Dyrrahu, nipi i Epidamnit. E lindi Melisa, bija e Epidamnit, me hyjin e detit. Në krahasim me gjyshin, Dyrrahu edhe lindjen e ka gjysmë të hyjnizuar. Këtu me rëndësi është e dhëna që jep [[Stefan Bizantini]] se më përpara me emrin Dyrrah është quajtur gadishulli, ku u ndërtua fillimisht qyteti. Më pas, në një dorë të dytë ndërtimi, limani i poshtëm i qytetit u quajt Dyrrah. Me kalimin e kohës, mbas një bashkëjetese emrash, emri Dyrrah u bë sundues (çka ka mundësi të jetë edhe refleks i një binomi të kultit të Epidamnit e të Dyrrahut njëkohësisht; më tej emri Dyrrah u bë përfundimtar. Theksojmë origjinën e kultit të Dyrrahut nga bota e mitologjisë detare, siç ka ndodhur me shumë legjenda të tjera ilire. Epidamni, heroi e kulti i taulantëve, të cilët e mbajnë si themelues të qytetit, në të vërtetë përpara ardhjes së kolonistëve dorë të vitit 627 para erës sonë. Legjenda e jep si mbret të "barbarëve" (kupto: "taulantëve"), që u kultëzua si krijues jo vetëm i qytetit, por edhe i gjenealogjisë legjendare të dinastisë mbretërore ilire me qendërqytetin dhe me arealin e tij të gjerë. Në këtë rast kemi një hero vendas, jo një hyjni në kuptimin e vërtetë të fjalës. Krijimi i kultit të tij është në natyrën e krijimit të miteve të heronjve, të hyjnizimit të kultit të të parëve. I njëjti proces ka ndodhur në krijimin e shumë legjendave ilire. Kështu, Stefan Bizantini shënon legjendën e emërtimit të liburnëve sipas një heroi me emrin Liburn, legjendën e emërtimit të Ambrakisë sipas Ambrakut, të birit të Thesprotit të Laokonit (në një variant të dytë nga Ambrakia, vajza e Egjeut), të mbiquajtjes së krahinës së molosëve Afeidantes nga mbreti Afeidas, i Hellopisë nga Hellopi, i biri i Jonit (një legjendë tjetër shënon se Hellopia quhej dhe krahina rreth Dodonës molose e banorët e saj quheshin helloi dhe selloi), të qytetit të Efyras nga emri Efryrit, të birit të Amarakut të Thesprotit, të qytetit Lynkos të Epidamnit është tipologjik për këto lloj legjendash. Ky kult dokumentohet fort edhe në kohën, kur qyteti quhej me emrin Dyrrah, sepse është zbuluar një monument i një personi me pushtet në këtë qytet në shekullin II të erës sonë, që quhej Syr Epidamni, në emrin e të cilit Leon Hezej me të drejtë sheh një jehonë të kultit të stërgjyshit legjendar ilir, të themeluesit të parë. Prokopi i Gazës në "Panagjerikun" kushtuar perandorit të Bizantit Aleks Durrsakut, me origjinë nga ky qytet, thotë shprehimisht se këtu "lindi heroi vendas, që i dha emrin qytetit". Pra, në shekullin V e VI është i gjallë kulti i Epidamnit. Bile deri në shekullin XI Ana Komnena e përmend jehonën e këtij emri me atribute mitologjike. Natyrisht Epidamni nuk hyn në "elitën" e panteonit ilir: më tepër se një hyjni të mirëfilltë, kemi një njeri të vdekshëm të hyjnizuar. Se ç'rol ka luajtur kulti i tij sot nuk jemi në gjendje të përgjigjemi me hollësi. == Historia == {{Kryesor|Historia e Durrësit}} Durrësi mund të krahasohet me qytetet më të mëdha të Mesdheut të lashtë dhe mesjetar. Qyteti i Dyrrahut u ndërtua nga [[ilirët]] [[Taulantët|taulantë]], dallëndyshasit në shekujt XIII–XI p. K. Banorët e parë të [[Durrës|Dyrrahut]], para ilirëve të quajtur protoilir, pellazgë, ngritën në rrethinat e këtij qyteti, vendbanimet e para [[Parahistoria|parahistorike]]. Në kushtet e një klime mesdhetare, vendi më i përshtatshëm për banim ishte ajo e lumit Erzen (Ululeus) si dhe Ultësira Perëndimore përreth saj. Në bregdetin e Gjirit të Durrësit u vendos qendra e parë apo limani me emrin Dyrrah. Sipas autorëve të lashtë, ky qytet u themelua nga dy mbretër me origjinë ilire të quajtur Dyrrah dhe Epidamn. Ai kishte edhe punishte të punimit të qeramikës, të metaleve, të pëlhurave të lëkurës, kantier për ndërtimin e anijeve etj. Dëshmi e zhvillimit të tregtisë janë monedhat prej bronzi e argjendi që janë prerë në Dyrrah. Ndërsa për lulëzimin urban dëshmon mozaiku i një dyshemeje, i quajtur [[Bukuroshja e Durrësit]]. Nga shekulli I–III e. s., qyteti i Dyrrahut përjetoi një periudhë lulëzimi, u bë qendër dhe porti kryesor i brigjeve të [[Deti Adriatik|Adriatikut]] lindor. == Gjeografia == Durrësi është i vendosur në brigjet e detit [[Deti Adriatik|Adriatik]], rreth 30 kilometra (në vijë të drejtë) në perëndim të [[Tiranë]]s. Sot, qyteti përhapet jashtë në vendbanimet e ndërtimeve në fushën nga lindja. Vendi është mjaft i ulët në jug në gjirin e Durrësit.Ne jug eshte i kufizuar me qytetin e Kavajes. == Politika në Durrës == Durrësi është një qytet që ka të bëjë me lëvizjet politike. Mjafton të përmendim zgjedhjet e vitit 2001, ku partia socialiste fitoi 6 nga 7 deputetë. Gjë e cila u përmbys në zgjedhjet e vitit 2005, ku demokratët fituan të gjithë deputetët në Durrës duke siguruar edhe pushtetin.{{cd}} == Transporti == Durrësi ndodhet rreth 35 km larg [[Tiranë]]s kryeqytetit të [[Shqipërisë]]. Është qendra e sistemit hekurudhor shqiptar. Gjithashtu Durrësi është edhe porti më i rëndësishëm në vend dhe lidhet me Italinë me anë të trageteve të linjës Durrës – [[Bari]], Durrës – [[Ancona|Ankona]], Durrës – [[Trieste]]. Lidhet me [[Sllovenia|Slloveninë]] me anë të tragetit të linjës Durrës – [[Kooper|Kuper]]. Për më tepër Durrësi është edhe pikënisja e korridorit 8, si dhe kryqëzim i linjave më të rëndësishme të autorrugëve, ku më e rëndësishmja është linja Durrës - [[Kukës]] - Morinë e cila lidh Shqipërinë me [[Kosovën]] duke shkurtuar largësinë e udhëtimit. == Klima == Klima në Durrës është e ulët 5℃ në janar dhe e lartë 28℃ në [[korrik]] dhe [[gusht]]. [[Qershori]], korriku dhe gushti janë muajt më të nxehtë dhe më të thatë. {{Weather box | location = Durrës | source 1 = <ref>[http://www.myweather2.com/activity/climate-profile.aspx?id=19436&month=1 Myweather2.com]</ref> | Jan high C = 11 | Feb high C = 12 | Mar high C = 15 | Apr high C = 18 | May high C = 23 | Jun high C = 28 | Jul high C = 30 | Aug high C = 30 | Sep high C = 26 | Oct high C = 22 | Nov high C = 17 | Dec high C = 12 | Jan low C = 4 | Feb low C = 5 | Mar low C = 8 | Apr low C = 11 | May low C = 15 | Jun low C = 19 | Jul low C = 21 | Aug low C = 21 | Sep low C = 17 | Oct low C = 14 | Nov low C = 10 | Dec low C = 6 | Jan precipitation mm = 91 | Feb precipitation mm = 103 | Mar precipitation mm = 99 | Apr precipitation mm = 83 | May precipitation mm = 63 | Jun precipitation mm = 50 | Jul precipitation mm = 31 | Aug precipitation mm = 43 | Sep precipitation mm = 118 | Oct precipitation mm = 80 | Nov precipitation mm = 146 | Dec precipitation mm = 140 }}} [[Skeda:Durrësi.JPG|parapamje|[[Xhamia e Madhe e Durrësit|Xhamia e Durrësit]]]] == Konsullata në Durrës == *{{BEL}} *{{BIH}} *{{TUR}} == Qyteti binjakëzimi == * [[Skeda:Flag of Italy.svg|25px]] [[Bari]], [[Italia]] * [[Skeda:Flag of Turkey.svg|25px]] [[Stambolli]], [[Turqia]] * [[Skeda:Flag of Kosovo.svg|25px]] [[Prishtina]], [[Kosova]] * [[Skeda:Flag of Kosovo.svg|25px]] [[Prizreni]], [[Kosova]] * [[Skeda:Flag of Montenegro.svg|25px]] [[Ulqini]], [[Mali i Zi]] * [[Skeda:Flag of Greece.svg|25px]] [[Selanik]], [[Greqi]] == bashkim taga == trainier basketbolli{{Div col|cols=3}} * [[Shën Asti]] shenjtor dëshmor. * [[Anastasios]], [[perandor]] i [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]], * [[Karl Topia]], kont dhe princ i Durësit. * [[Gjon Durrsaku]], piktor dhe profesor i shquar nga Durrësi. * [[Leonik Tomeu]], profesor i [[Nikola Koperniku]]t në Universitetin e Padovës. * [[Jan Kukuzeli]], shenjtor dhe muzikolog. * [[Aleksi Andrea]] Durrsaku, piktor dhe ndërtues. * [[Anton Xanoni]], prift jezuit dhe shkrimtar. * [[Zef Skiro]], prift ortodoks, shkrimtar dhe atdhetare arbëresh, kryepeshkopi i Durrësit. * [[Abaz Efendi Çelkupa]], politikan dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Mustafa Agë Hanxhiu]], politikan dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Jahja Ballhysa]] politikan dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Nikoll Kaçorri|Dom Nikollë Kaçorri]] prift, zëvënskryeminstër, patriot dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës të Pavarësisë së Shqipërisë]]. * [[Idhomene Kosturi]], politikan. * [[Panajot Pano]], futbollist. * [[Nako Spiru]], politikan komunist. * [[Kristaq Rama]], skulptor i popullit. * [[Vangjel Heba]], aktor. * [[Xhevdet Ferri]], aktor. * [[Mirush Kabashi]], aktor. * [[Avni Resuli]], regjizor. * [[Pjetër Arbnori]], politikan. * [[Visar Zhiti]], shkrimtar dhe poet. * [[Ferdinand Radi]], aktor. * [[Mirela Manjani]], atlete. * [[Pëllumb Xhufi]], historian. * [[Fatmir Mediu]], politikan dhe kryetar i [[Partia Republikane Shqiptare|Partisë Republikane]]. * [[Sokol Olldashi]], politikan. * [[Namik Dokle]], politikan. * [[Bujar Nishani]], politikan. * [[Lazër Vlashi]], aktor. * [[Fadil Hasa]], aktor. * [[Prokop Mima]], aktor. * [[Kozma Lara]], kompozitor. * [[Artur Spanjolli]], shkrimtar. * [[Kreshnik Qato]], boksier. * [[Idriz Çinari]], atlet. * [[Gazmend Oketa]], politikan. * [[Ferdinand Xhaferaj]], politikan. * [[Zajmina Vasjari]], këngëtare. * [[Orges Shehi]], futbollist. * [[Edmond Kapllani]], futbollist. * [[Emiljano Vila]], futbollist. * [[Prokop Mima]], futbollist. * [[Eglantina Begteshi]], politikane. * [[Ina Rama]], kryeprokurore e [[Shqipërisë]]. *[[Nazmi Gripshi]], futbollist{{Div col end}} == Shiko edhe këtë == * [[Xhamia e Fatihut]] * [[Xhamia e Madhe e Durrësit|Xhamia e Madhe]] * [https://en.m.wikipedia.org/wiki/File:Katedralja_e_Sh%C3%ABn_Lu%C3%A7is%C3%AB_Durr%C3%ABs.jpg Kon-katedralja Shën Luçia] * [[Amfiteatri i Durrësit]] * [[Pusi i Tophanese]] * [[Stema e Bashkisë Durrës]] == Lidhje të jashtme == {{commonsart|Durrës|Durrësi}} * [http://www.durres.gov.al Bashkia Durres] * [https://web.archive.org/web/20161115113932/http://www.bashkiadurres.com/ Guida Turistike e Durresit] * [https://web.archive.org/web/20120418065420/http://www.albaniafoto.com/shqiperia/albumi_16.html Pamje nga Durrësi] * [http://www.shqiperia.com/foto/ Pamje nga Durrësi] * [http://www.qarkudurres.gov.al/ Keshilli i Qarkut Durres] * http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0234%3Abook%3D2%3Achapter%3D10 * [https://durresinfo.com/ Informacion Mbi bizneset dhe turizmin e Durresit] == Referime == {{reflist}} {{Durrësi}} {{Qarku i Durrësit}} {{AL-Vendbanime}} [[Kategoria:Qytete në Shqipëri]] [[Kategoria:Qytete shqiptare]] [[Kategoria:Durrës]] [[Kategoria:Qytete të lashta të Ballkanit]] [[Kategoria:Qytete të lashta në Shqipëri]] [[Kategoria:Qytete të lashta në Evropë]] nsb7e8rqth72qjq8cf07iovi5rot1ug 0 3087 3010700 2903455 2026-07-18T15:23:28Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010700 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Monarki]] [[Kategoria:Pozita të autoritetit]] [[Kategoria:Mbretër]] [[Skeda:Aachen Domschatz Bueste1.jpg|parapamje|Karli i Madh (748–814) ishte Mbreti i Frankëve, Mbreti i Lombardëve dhe Perandori i parë i Shenjtë Romak. Për shkak të arritjeve dhe pushtimeve të tij ushtarake, ai është quajtur "Babai i Evropës".]] '''Mbreti''' është titulli që i jepet një [[Monarkia|monarku]] mashkull në një sërë kontekstesh. Ekuivalenti i femrës është [[mbretëresha]], titull që i jepet edhe bashkëshortes së një mbreti, megjithëse në disa raste, titulli Mbret u jepet femrave si në rastin e [[Maria, Mbretëresha e Hungarisë|Marisë, Mbretëreshës së Hungarisë]]. * Në kontekstin e parahistorisë, antikitetit dhe popujve indigjenë bashkëkohorë, titulli mund t'i referohet mbretërimit fisnor. Mbretëria gjermanike është e lidhur me traditat indo-evropiane të sundimit fisnor (c.f. rajan indik, reiks gotik dhe rí i vjetër irlandez, etj.). * Në kontekstin e antikitetit klasik, mbreti mund të përkthehet në [[Gjuha latine|latinisht]] si rex dhe në [[Gjuha greke|greqisht]] si ''archon'' ose ''basileus''. * Në feudalizmin klasik evropian, titulli i mbretit si sundimtar i një mbretërie kuptohet si grada më e lartë në rendin feudal, potencialisht i nënshtruar, të paktën nominalisht, vetëm ndaj një perandori (duke iu referuar mbretërve klientë të [[Republika Romake|Republikës Romake]] dhe [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]). * Në një kontekst modern, titulli mund t'i referohet sundimtarit të një prej një numri monarkish moderne (qoftë absolute ose kushtetuese). Titulli i mbretit përdoret krahas titujve të tjerë për monarkët: në Perëndim, perandor, princ i madh, princ, kryedukë, dukë ose dukë i madh, dhe në botën islame, malik, sulltan, emir ose hakim, etj. * Qytet-shtetet e [[Perandoria Aztec|Perandorisë Aztec]] kishin një Tlatoani, të cilët ishin mbretër të Mesoamerikës para-hispanike. Huey Tlatoani ishte perandori i Aztecs. Termi mbret mund t'i referohet gjithashtu një bashkëshorti mbreti, një titull që ndonjëherë i jepet burrit të një mbretëreshe në pushtet, por titulli i bashkëshortes së princit është më i zakonshëm. == Shiko edhe == * [[Monarkia]] * [[Duka]] * [[Princi]] * [[Princesha]] * [[Mbretëresha]] == Burime == kclnunxobpz2rujj6457fmz6mys2q90 0 3326 3010596 2940900 2026-07-18T15:10:05Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010596 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|'''Prishtinës'''. Për komunën, shikoni [[Komuna e Prishtinës]]. Për rajonin, shikoni [[Rajoni i Prishtinës]] }} {{Infobox settlement | name = Prishtina | settlement_type = [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|Qytet]] dhe [[Komunat e Kosovës|komunë]] | image_skyline = {{multiple image |total_width = 300 |border = infobox |perrow = 1/2/2 |caption_align = center |image1 = Prishtina nga Katedrala 1.jpg|Prishtina_nga_Katedrala_1|caption1 = Pamje e Prishtinës |image2 = Lulzim Makolli Skenderbeu VS Qeveria 2.jpg |caption2 = [[Sheshi Skënderbeu, Prishtinë|Monumenti i Skënderbeut]] |image3 = Ex-Rilindja Building, Prishtina from the drone 03.jpg| Ex-Rilindja Building, Prishtina (drone view) |caption3 = Ndërtesa e dikurshme Rilindja në Prishtinë |image4 = Mother Teresa Cathedral3.jpg |caption4 = [[Katedralja e Nënë Terezës në Prishtinë|Katedralja e Nënë Terezës]] |image5 = Xhamia e Madhe Prishtine.JPG |caption5 = [[Xhamia e Mbretit]] |image6 = Goddess on throne.JPG |caption6 = [[Hyjnesha në fron]] |image7 = Muzeu_i_Kosovës.JPG |caption7 = [[Muzeu Kombëtar i Kosovës|Muzeu i Kosovës]] }} | image_flag = Prishtina-flag.svg | flag_alt = Flamuri i Prishtinës | image_seal = Prishtina-seal.svg | seal_alt = Vula e Prishtinës | seal_link = Emblema e Prishtinës | pushpin_map = Kosova#Evropa | pushpin_map_alt = Location of Pristina in Kosovo and Europe | pushpin_mapsize = 290 | pushpin_relief = 1 | coordinates = | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Prishtinës|Prishtina]] | subdivision_type2 = [[Komunat e Kosovës|Komuna]] | subdivision_name2 = [[Komuna e Prishtinës|Prishtina]] | established_title = | established_date = | government_type = | leader_party = LDK | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Përparim Rama]] | leader_title1 = Këshilli | leader_name1 = Këshilli komunal i Prishtinës | unit_pref = Metric | area_blank1_title = Komuna | area_blank1_km2 = 523.13 | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | elevation_m = | population_as_of = 2024 | population_blank1_title = | population_urban = 143469 | population_demonym = [[Gjuha_shqipe#Shqipja_standarde|Gjuhë standarde]]: Prishtinas (m), Prishtinase (f) <br> [[Gegërishtja|Gegë]]: Prishtinali (m), Prishtinalike (f) | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Kodet postare në Kosovë|Kodi postar]] | postal_code = 10000 | area_code_type = Kodi i zonës | area_code = +383 (0) 38 | blank1_name = Autostradat | blank1_info = [[Skeda:R6-Kosovo.svg|28px|link=R 6 (Kosovo)]] [[Skeda:R7-Kosovo.svg|28px|link=R 7 (Kosovo)]] [[Skeda:R7.1-Kosovo.svg|28px|link=R 7.1 (Kosovo)]] | blank1_name_sec2 = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank1_info_sec2 = 01 | website = {{URL|https://kk.rks-gov.net/prishtine/|kk.rks-gov.net/prishtine/}} |other_name=Приштина<br />''Priština''|population_total=227466|population_footnotes=<ref>{{Cite web|year=2025|title=ASK Data - Regjistrimi popullsisë|url=https://askdata.rks-gov.net/pxweb/sq/ASKdata/|url-status=live|access-date=19 qershor 2025|publisher=Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK)}}</ref>}} '''Prishtina''' ({{lang-sr|{{lang|sr-Cyrl|Приштина}}, {{lang|sr-Latn|Priština}}}}) është kryeqyteti i [[Kosova|Kosovës]] dhe selia e komunës dhe [[Rajoni i Prishtinës|rajonit të njëjtë]]. Është qyteti i dytë më i madh i banuar me shqiptarë në [[Evropa|Evropë]], pas [[Tirana|Tiranës]].<ref>Prishtina Development Plan Document: http://prishtinaonline.com/uploads/prishtina_pzhk_2012-2022_shqip%20(1).pdf</ref><ref>Official gov't census: http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112084432/http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf |date=2011-11-12 }}</ref> Prishtina është nyja më e rëndësishme e transportit të Kosovës, për ajrin, hekurudhat dhe rrugët. [[Aeroporti Ndërkombëtar i Prishtinës|Aeroporti ndërkombëtar i qytetit]] është aeroporti më i madh i vendit dhe ndër më të mëdhenjtë në rajon. Një sërë autostradash, të tilla si R 6 dhe R 7, rrezatojnë qytetin dhe e lidhin atë me [[Shqipëria|Shqipërinë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Prishtina është kryeqyteti si dhe qendra më thelbësore ekonomike, financiare, politike dhe tregtare e Kosovës, kryesisht për shkak të vendndodhjes së saj të rëndësishme në qendër të vendit. Është selia e pushtetit të [[Qeveria e Kosovës|Qeverisë së Kosovës]], rezidenca e punës së [[Kryetari i Kosovës|presidentit]] ku gjenden edhe [[Kryeministri i Kosovës|kryeministri]] dhe [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendi i Kosovës]].<ref name="FEK2">{{cite encyclopedia|editor-last=Kraja|editor-first=Mehmet|editor-link=Mehmet Kraja|encyclopedia=([[Encyclopedic Dictionary of Kosova]])|title=Fjalori Enciklopedik i Kosovës|url=https://books.google.com/books?id=WHo-wAEACAAJ|language=sq|year=2018|publisher=[[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës]]|volume=2|location=[[Prishtinë]]|isbn=9789951615846|oclc=1080379844|pages=1315-1318}}</ref> == Historiku == {{Shiko gjithashtu|Kazaja e Prishtinës|Sanxhaku i Prishtinës}} [[Skeda:Prishtina 1924.jpg|majtas|parapamje|Pamje ajrore e Prishtinës në vitin 1924.|230x230px]]Gjatë [[Paleoliti|epokës paleolitike]], ajo që sot është zona e Prishtinës u përfshi nga [[Kultura e Vinçës|kultura e Vinçës]]. Gjurmët e para të banimit në territorin e Prishtinës datojnë që nga periudha e neolitit, rreth 6 mijë vjet më parë, ndërsa hulumtimet arkeologjike (Matiçan, Graçanicë, Tjerrtorja, Ulpianë) dëshmojnë se jeta në këto territore nuk është ndërprerë asnjëherë deri sot. Në kohët e antikitetit klasik ishte shtëpia e [[Lista e fiseve antike ilire|fisit ilir]] të [[Dardanët|dardanëve]]. Mbreti [[Bardhyli]] bashkoi fise të ndryshme në zonën e Prishtinës në shekullin e 4-të p.e.r, duke themeluar [[Mbretëria e Dardanisë|Mbretërinë Dardane]]. Trashëgimia e epokës klasike është ende e dukshme në qytet, i përfaqësuar nga qyteti antik i [[Ulpiana|Ulpianës]], i cili konsiderohej një nga qytetet romake më të rëndësishme në [[Ballkani|Gadishullin Ballkanik]].<ref name="FEK2"/> Gjatë sundimit romak, në afërsi të Prishtinës u ngrit qyteti i njohur Ulpiana (Urbs splendissima), që njihej si qendër e Dardanisë ilire. Pas rënies dhe braktisjes së Ulpianës, në veriperëndim të saj u ngrit dhe u zhvillua Prishtina. Ajo përmendet për herë të parë si fshat i pafortifikuar nga Perandori Bizantin, Johan Kantakuzen, në vitin 1342. Zhvillimi i tregtisë dhe xehetarisë ndikuan në përparimin dhe zgjerimin e qytetit. Prishtina si qendër ekonomike kishte edhe tregun e vet, ndërsa përmendet edhe si qendër e organizimit të lojërave me kalorës. Gjatë shekullit XIII-XIV Prishtina merr tipare urbane, kur bëhet qendër e rëndësishme xehetare dhe tregtare në rrugën Dubrovnik-Stamboll. Gjatë pushtimit osman në Prishtinë vendoset selia e [[sanxhaku]]t, ndërsa në vitin 1530 shënohet si kasaba dhe stacion i rëndësishëm i rrugës [[Selanik]]-[[Sarajevë]]. Gjatë shek. XVII-XVIII, Prishtina pati një zhvillim të ngadalshëm, për shkak të luftërave dhe zjarreve, që e dogjën disa herë, ndërsa në shek. XIX fillon rimëkëmbja e saj. Ajo merr funksione të rëndësishme si qendër tregtare, por edhe si qendër politike dhe administrative. Në vitin 1877 Prishtina bëhet qendër e [[Vilajeti i Kosovës|vilajetit të Kosovës]]. Gjatë këtij shekulli u hapën disa konsullata të vendeve europiane, si ajo e Francës, e Anglisë, e Austrisë etj. Mirëpo, me largimin e qendrës së [[vilajeti]]t në Shkup në vitin 1888, Prishtina humbi rolin administrativ dhe politik që e kishte.<ref name="FEK2"/> == Gjeografia == {{Shiko gjithashtu|Komuna e Prishtinës|Rajoni i Prishtinës}} [[Skeda:Prishtina the capital city of Kosova.jpg|parapamje|Pamje e Prishtinës nga jugu.|230x230px]] Prishtina shtrihet në një rrafsh aluvial në rajonet e [[Krahina e Llapit|Llapit]] dhe [[Fusha e Kosovës|Kosovës]] përgjatë [[Gollaku (Gallapi)|kodrave të Gollakut]] në Kosovën qendrore dhe lindore. Trupat ujorë në Komunën e Prishtinës përfshijnë liqenet e [[Liqeni i Badovcit|Badovcit]] dhe [[Liqeni i Batllavës|Batllavës]] si dhe lumenjtë [[Lumi i Llapit|Llap]], Prishtevka dhe Vellusha. [[Parku i Gërmisë]] shtrihet në lindje të Prishtinës dhe shtrihet në veri të fshatrave Llukar dhe Kolovicë në jug në Badovc. Prishtina është një nga zonat urbane me mungesën më të madhe të ujit në Kosovë.<ref name="balkaninsight">{{cite web|publisher=Balkan Insight|title=Winter Drought Threatens Kosovo Capital's Water|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-capital-faces-harsh-water-reductions|language=en|access-date=2 mars 2014}}</ref> Popullsia e saj duhet të përballet me frenimin e përditshëm të ujit për shkak të mungesës së shiut dhe reshjeve të borës, gjë që e ka lënë furnizimin me ujë të Prishtinës në një gjendje të tmerrshme.<ref name="balkaninsight"/> Furnizimi me ujë vjen nga dy rezervuarët kryesorë të Batllavës dhe Badovcit.<ref name="balkaninsight"/> Megjithatë, ka shumë probleme me furnizimin me ujë që vjen nga këta dy rezervuarë të cilët furnizojnë 92% të popullsisë së Prishtinës. Si të tilla, autoritetet kanë shtuar përpjekjet e tyre për të korrigjuar situatën dhe për t'u siguruar që kriza të tilla të mos godasin përsëri qytetin.<ref>{{cite web|last=Zogjani|first=Nektar|title=Uji Për Prishtinën Në Dorë Të Zotit|url=http://www.gazetajnk.com/?cid=1,1018,7309|publisher=Gazeta Jeta në Kosovë|date=8 janar 2014|language=sq|access-date=2 mars 2014|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020933/http://www.gazetajnk.com/?cid=1,1018,7309|url-status=dead}}</ref> === Klima === Në Prishtinë mbizotëron klima kontinentale me një temperaturë vjetore mesatare prej 10,4&nbsp;°C dhe me reshje vjetore mesatare prej 600&nbsp;mm. Në korrik arrinë tempreatura vjetore mesatare prej 30&nbsp;°C, në janar prej -0,6&nbsp;°C. {{Weather box | location = Prishtina <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | Jan high C = 2.4 | Feb high C = 5.5 | Mar high C = 10.5 | Apr high C = 15.7 | May high C = 20.7 | Jun high C = 23.9 | Jul high C = 26.4 | Aug high C = 26.7 | Sep high C = 23.1 | Oct high C = 17.1 | Nov high C = 10.2 | Dec high C = 4.2 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = -4.9 | Feb low C = -2.8 | Mar low C = 0.2 | Apr low C = 4.2 | May low C = 8.5 | Jun low C = 11.4 | Jul low C = 12.5 | Aug low C = 12.3 | Sep low C = 9.4 | Oct low C = 5.0 | Nov low C = 0.9 | Dec low C = -3.1 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Jan mean C = -3 | Feb mean C = -3 | Mar mean C = 2 | Apr mean C = 7 | May mean C = 14 | Jun mean C = 18 | Jul mean C = 20 | Aug mean C = 20 | Sep mean C = 15 | Oct mean C = 11 | Nov mean C = 5 | Dec mean C = -2 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 54.99 | Feb precipitation mm = 48 | Mar precipitation mm = 56 | Apr precipitation mm = 62 | May precipitation mm = 81.01 | Jun precipitation mm = 78 | Jul precipitation mm = 60 | Aug precipitation mm = 53 | Sep precipitation mm = 58.99 | Oct precipitation mm = 55.99 | Nov precipitation mm = 74.01 | Dec precipitation mm = 69.01 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Jan sun = 9.01 | Feb sun = 10.02 | Mar sun = 11.05 | Apr sun = 13.02 | May sun = 14.03 | Jun sun = 15.01 | Jul sun = 14.05 | Aug sun = 13.05 | Sep sun = 12.03 | Oct sun = 11.06 | Nov sun = 9.04 | Dec sun = 9.01 <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} == Politika == [[Skeda:Lulzim Makolli Skenderbeu VS Qeveria 2.jpg|parapamje|Pamje e ndërtesës së Qeverisë së Kosovës dhe Monumentit të Skënderbeut në [[Sheshi Skënderbeu, Prishtinë|Sheshin Skënderbeu]].|230x230px]] Prishtina është kryeqyteti i Kosovës dhe luan një rol të rëndësishëm në formësimin e jetës politike dhe ekonomike të vendit. Është vendodhja e [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Kosovës]] me seli në sheshin Nënë Tereza dhe rezidenca zyrtare dhe vendi i punës së [[Kryetari i Kosovës|Presidentit]] dhe [[Kryeministri i Kosovës|Kryeministrit të Kosovës]].<ref>{{cite web|publisher=[[Kuvendi i Kosovës]]|title=Ndërtesa e Kuvendit|url=https://www.kuvendikosoves.org/shq/ta-njohim-kuvendin/ndertesa-e-kuvendit/|access-date=3 tetor 2021|language=sq|url-status=live}}</ref> Prishtina është gjithashtu shtëpi e [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykatës Kushtetuese të Kosovës]], [[Gjyqësori i Kosovës#Gjykata Supreme|Gjykatës Supreme]] dhe [[Gjyqësori i Kosovës#Gjykata e Apelit|Gjykatës së Apelit]], si dhe [[Gjyqësori i Kosovës#Shtatë gjykatat themelore dhe degët e gjykatave|Gjykatës Themelore të Prishtinës]]. Prishtina është një komunë e qeverisur nga sistemi kryetar-këshill me kryetarin e Prishtinës dhe anëtarët e Këshillit Komunal të Prishtinës përgjegjës për administrimin e Komunës së Prishtinës. Komuna është e përfshirë në [[Rajoni i Prishtinës|rajonin e Prishtinës]] dhe përbëhet nga 43 vendbanime ngjitur me Prishtinën si seli të saj. Kryetari i Prishtinës zgjidhet nga populli për të vepruar si kryeshefi ekzekutiv i Komunës së Prishtinës. Këshilli Komunal i Prishtinës është krahu legjislativ i komunës dhe është gjithashtu një institucion i zgjedhur në mënyrë demokratike, i cili përbëhet nga 51 këshilltarë që nga zgjedhjet e fundit komunale.<ref>{{cite web|publisher=Pristina Municipality|title=Kuvëndi: Përshkrimi|url=https://kk.rks-gov.net/prishtine/pershkrimi/|access-date=3 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003104141/https://kk.rks-gov.net/prishtine/pershkrimi/|archive-date=3 tetor 2021|language=sq|url-status=live}}</ref> == Demografia == Sipas censit të fundit të 2024 të [[Agjencia e Statistikave të Kosovës|Agjensisë së Statistikave të Kosovës]], Prishtina ka gjithsej 227,466 banorë residentë, duke e bërë atë njëkohësisht qytetin dhe komunën më të populluar në Kosovë.<ref name=":0">{{Cite web|year=2025|title=ASK Data - Regjistrimi popullsisë|url=https://askdata.rks-gov.net/pxweb/sq/ASKdata/|url-status=live|access-date=3 korrik 2025|publisher=Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK)|language=sq}}</ref> Popullsia e Prishtinës, prej vitit 2011 në 2024 është rritur me 14.2%, tregues ky i rritjes së shkallës së [[Urbanizimi|urbanizimit]] të saj dhe të Kosovës. === Etnitë === [[Shqiptarët]] përbëjnë 98% të popullsisë së Prishtinës. Pjesa tjetër prej 2% përbëhet nga grupe etnike të tjera minoritare, si [[Turqit|Turq]] (0.94%), [[Serbët|Serb]] (0.34%), [[Romët|Romë]] (0.22%), [[Ashkali]] (0.19%) dhe [[Boshnjakët|Boshnjakë]] (0.16%).<ref name=":0" /> Shqiptarët e Prishtinës i takojnë nëngrupit gjuhësor [[Gegërishtja|Gegë]]. [[Gjuha shqipe]] e folur në Prishtinë është e dialektit Gegë Verilindor. === Feja === Sipas fesë në vitin 2024, 91.46% u deklaruan si [[Myslimanët|myslimanë]], 1,02% [[Kisha Katolike|katolikë romakë]], 0.36% [[Kisha Ortodokse Lindore|ortodoksë]], 0,14% të feve të tjera, 1.82 si jofetarë dhe 4.19% kanë prefuar të mos përgjigjen.<ref name=":0" /> Megjithatë, Kosova është [[Shteti sekular|shtet laik]] pa fe shtetërore. [[Liria e fesë|Liria e besimit]], [[Liria e mendimit|ndërgjegjes]] dhe [[Liria e fesë|fesë]] është e garantuar shprehimisht në [[Kushtetuta e Kosovës|Kushtetutën e Kosovës]]. [[Islami]] dhe [[Krishterimi]] janë fetë më të përhapura në mesin e banorëve të Prishtinës. Prishtina ka qendra kulti për një mori besimesh për popullsinë e saj. Disa nga [[Xhamia|xhamitë]] e Prishtinës, ndër të tjera [[Xhamia e Mbretit]] dhe [[Xhamia e Çarshisë]], janë shekullore dhe janë ndërtuar gjatë [[Mesjeta|mesjetës]] nga [[Perandoria Osmane|osmanët]]. [[Katedralja e Nënë Terezës në Prishtinë|Katedralja e Prishtinës]] është një nga [[Katedralja|katedralet]] më të madha në Kosovë dhe është emëruar për nder të murgeshës dhe misionares katolike shqiptare, [[Nënë Tereza]]. == Bashkësitë lokale == Zhvillimi urban i qytetit të Prishtinës, është përcaktuar gjatë 50 vjetëve të fundit me plane të ndryshme urbanistike. Plani Strategjik i Prishtinës, në relacion me atë të vitit 1986, i ka zgjeruar kufijtë për zhvillimin urban, duke treguar në vlerën e hapësirës së pandërtuar dhe nevojën për konsolidimin e qytetit. Sipas Planit Zhvillimor Urban të Prishtinës 2012–2022 në Prishtinë janë këto bashkësi lokale:<ref>https://kk.rks-gov.net/prishtina/getattachment/Municipality/Departments/Urbanizem,Ndertim-dhe-Mbr-Mjedisit/Urbanizmi/PZHU/PZHU-_Prishtina.pdf.aspx{{Lidhje e thyer}}</ref> # Qendra: Përfshinë një sipërfaqe prej rreth 69 Ha, gjendet në zonën qendrore të  qytetit. Në përbërje të saj  funksionojnë shumica e institucioneve administrative, arsimore he sportive. (Kampusi Universitar). # [[Lakrishta]]: Përfshinë një sipërfaqe prej rreth 57 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. Në përbërje të saj  gjinden shumica e institucioneve qeveritare të  përqendruara në ndërtesën e ish – Rilindjes, në këtë bashkësi lokale bën pjesë edhe Lagjja Pejton. # [[Dardania (Prishtinë)|Dardania]]: Përfshinë një sipërfaqe rreth 533 ha, gjendet në zonën qendrore dhe periferike të qytetit. Në këtë bashkësi lokale përveç Lagjes Dardania, bëjnë pjesë edhe lagjja Kalabria, Zona ekonomike (rruga për Fushë Kosovë) dhe kompleksi i FSK-së).  # [[Ulpiana (Prishtinë)|Ulpiana]]: Përfshinë një sipërfaqe prej 22 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. # Ulpiana 1: Përfshinë një sipërfaqe prej 401ha, gjendet në zonën periferik të qytetit. Në kuadër të sajë gjendet edhe një pjesë e Lagjes Mati, si dhe  kompleksi i QKUK-së, gjithashtu përfshinë edhe një pjesë të planit rregullues "Prishtina e re".  # [[Bregu i Diellit|Kodra e Diellit]]: Përfshinë një sipërfaqe prej 83 Ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. Në kuadër të saj gjendet edhe një pjesë e Lagjes Aktashi,  kampusi i konvikteve të studenteve dhe kompleksi i Banesave të Bardha.  # Lagjja e Muhaxherëve: Përfshinë një sipërfaqe prej 35 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. Në kuadër të saj gjendet edhe Parku i qytetit dhe një pjesë e Lagjes Dodona.  # 1 Lagjja e Muhaxherëve: Përfshinë një siperfaqe prej 41 ha,  gjendet ne zonën qendrore të qytetit. Në kuadër të saj është pjesa tipike e Muhaxhireve si dhe varri i ish. Presidentit I. Rugova dhe varrezat e deshmorëve.  # 2 Lagjja e Muhaxherëve (Matiçan): Përfshin një sipërfaqe prej rreth 281 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit. Në kuadër të saj gjendet një pjesë e zonës kadastrale Mati.  # Taukbashqe (Sofali): Përfshinë një sipërfaqe prej 160 ha, gjendet ne zonën periferike të qytetit. Në kuadër të saj, është një pjesë e zonës kadastrale  Sofalia dhe Parku i Taslixhes.  # Taukbashqe: Përfshinë një sipërfaqe prej 112  ha, gjendet në zonë  periferike të qytetit.  # 1 Taukbashqe: Përfshinë një sipërfaqe prej 116 ha, dhe gjendet në zonën periferike të qytetit.  # Blloku B: Përfshinë një sipërfaqe prej 38 ha, gjendet në zonën qendrore dhe periferike të qytetit.  # [[Kodra e Trimave]]:  Përfshinë një sipërfaqe prej 41 ha, gjendet në zonën qendrore.  # Kodra e Trimave: Përfshin një sipërfaqe prej 150 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit. # 1: Kodra e Trimave: Përfshinë një sipërfaqe prej 350 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit, në këtë b. lokale gjenden edhe varrezat e qytetit.  # 2 - Kodra e Trimave: Përfshinë një sipërfaqe prej 353 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit.  # Tophane: Përfshinë një sipërfaqe prej 16.6 ha gjendet në zonën qendrore të qytetit.  # Tophane 2: Përfshinë një sipërfaqe prej 12.1 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit.  # [[arbëria (Prishtinë)|Arbëria]] (Dragodani): Përfshinë një sipërfaqe prej rreth 475 ha, gjendet në zonën periferike dhe qendrore të qytetit. Nëpër këtë bashkësi lokale kalon rruga, e cila shkon për Mitrovicë.  # [[Kalabria (Prishtinë)|Kalabria]] (Emshiri) == Ekonomia == Numri i përgjithshëm i bizneseve të regjistruara në Bashkësin e Prishtinës, sipas llojit të pronës është 8.735 biznese me 75.089 punëtorë. Saktësisht numri i punëtorëve nuk dihet, për faktin se regjistrimi tashmë është në kompetencë të Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë, përkatësisht Agjencisë për Regjistrim të Bizneseve. Për biznese merret vetëm leja, mirëpo ka shumë të atillë që nuk e kanë kryer këtë procedure të domosdoshme. Aktualisht në sektorin e gjuetisë dhe pylltarisë janë 27 biznese me 29 punëtorë, ndërsa në atë të peshkimit janë 31 punëtorë dhe dy biznese. Në sektorin e industrisë nxjerrëse ekzistojnë 16 biznese me 107 punëtorë, në industri përpunuese janë 600 biznese me 4.527 të punësuar, ndërkaq sektori i furnizimit me energji elektrike, gas dhe ujë numëron 5 biznese me 12.836 punëtorë. Në fushën e ndërtimtarisë janë 329 biznese me 3.976 të punësuar, ndërsa tregtia me shumicë dhe pakicë, i riparimit të biçikletave, motoçikletave dhe artikujve për përdorim personal e shtëpiak ka 4.203 biznese me 21.026 punëtorë. Një biznes mjaft i përhapur në kryeqytetin e Kosovës është edhe ai i hotelerisë, ku aktualisht veprojnë 781 restorante dhe hotele me 6.584 të punësuar. Biznesi i transportit, magazinimit dhe i komunikacionit përfshinë 1.672 biznese me 18.351 të punësuar, ndërkohë me biznes të ndërmjetësimit financiar janë të punësuar 285 persona dhe kjo veprimtari ka 26 biznese. Në shërbimin e afarizmit ekzistojnë 273 biznese me 285 të punësuar. Numri i përgjithshëm i bizneseve në Prishtinë është 8.412, ndërkaq numri i përgjithshëm i të punësuarve kap shifrën në 73.429. Vetëm gjatë vitit të kaluar në Komunën e Prishtinës janë regjistruar 2.908 biznese, kanë njoftuar në media zyrtarë nga Agjencia për Regjistrim të Bizneseve në MTI. Ata kanë thënë se rreth 50 për qind të bizneseve janë regjistruar në veprimtarinë e tregtisë me shumicë dhe pakicë. Nga rreth 3 mijë biznese të reja dhe të regjistruara gjatë vitit 2004, tregtia është biznesi më i preferuar edhe në kryeqytetin e Kosovës. Sipas listës së MTI-së për biznese dhe klasifikimit të tyre në bazë të veprimtarive, në nivel të Kosovës tregtia me shumicë merr pjesë me 11 për qind, derisa ajo me pakicë 37 për qind, apo shprehur në shifra ka 5837 biznese të tregtisë me shumicë dhe pakicë. Sipas kësaj liste radhiten: Me 12 për qind transporti tokësor, ajror, i udhëtarëve, pastaj shërbimet hoteliere, restorantet, hotelet, motelet, mensat ushqimore me 9 për qind, veprimtaritë publike shërbyese me 5 për qind, ndërsa prodhimi i ushqimit dhe pijeve merr pjesë me vetëm 3 për qind. Aktualisht në Komunën e Prishtinës si pronar të vetëm janë të punësuar 29.605 punëtorë me 7.936 biznese, ndërkaq në partneritet janë 7.037 të punësuar në 339 biznese. Si kompani të përbashkëta janë 54 biznese dhe 10 kooperativa me 131 të punësuar. Në pronën private me përgjegjësi të kufizuar, në kryeqendrën e Kosovës aktualisht janë 183 veprimtari me 1.375 të punësuar, kompani publike janë 13, kurse ekzistojnë edhe 57 prona shtetërore me 15.472 punëtorë dhe 143 biznese shoqërore me gjithsej 14.137 punëtorë. == Infrastruktura == [[Skeda:Pristina_International_Airport_-_new_terminal.jpg|parapamje|Terminali i ri i Aeroportit ndërkombëtar të Prishtinës "Adem Jashari".|230x230px]] [[Aeroporti i Prishtinës]] pas luftës është përdorur si vendkalimi kufitar më i dendur në Kosovë. Më 15 qershor, Aeroporti ndërkombëtar i Prishtinës është dekorua me "Çmimin aeroporti më i mirë 2010" për aeroportet me mbi një milion udhëtarë për vit. Ky nder është prezantua nga Këshilli Ndërkombëtar i Aeroporteve (ACI). ACI e njohu rritjen mbresëlënëse prej 300 për qind në trafikun e pasagjerëve gjatë viteve të fundit, investimin e madh në objekte, rrjetin e zgjeruar në mënyrë të shpejtë, dhe ndërtimin intensiv të kapaciteteve dhe trajnimin e personelit të aeroportit.<ref>{{Cite web|title=Fokus Kosova|url=http://www.unmikonline.org/albanian/pub/focuskos/sep06/FK_26_ALB.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927184122/http://www.unmikonline.org/albanian/pub/focuskos/sep06/FK_26_ALB.pdf|archive-date=27 shtator 2007|access-date=18 shtator 2006|language=en}}</ref> Largësia nga Prishtina: *Shkupi – 86 km *Tirana – 330 km *Beograd – 360 km *Podgorica – 298 km *Ferizaj – 36 km *Gjilan – 46 km [[Skeda:Map of R 7.png|parapamje|Traseja e [[Autoudha R7|Autoudhës R7]].|237x237px]] Neper Territorin e Prishtiens kalon nje pjese e Autostrades R7 Prishtine-Prizren-Durres. Ajo posedon dalje ne jug ne Fushe Kosove dhe ne veri fshatin Mazgit. Gjithashtu kjo autostrade lidhet me Autostraden R6 ne drejtim te kufirit me Maqedonine, ndertimi i se ciles ka filluar ne vitin 2014 dhe pritet te perfundoj ne vitin 2017, ku pritet te lidhe Prishtinen me Shkupin permes Ferizajt dhe Hanit te Elezit. Rruge me rendesi te vecant per Prishtinen jane rruget magjistrale M9 e cila e lidhe Prishtinen me Medvegjen ne piken kufitare te Mutivodes ne Malesine e Gollakut ne veri-lindje dhe ne perendim kalon permes qytetit te Pejes, Grykese se Rugove deri ne kufirin e Malit te Zi dhe permes Qafes se Çakorit deri ne Plav ne Mal te Zi. Sektori i bujqësisë, gjuetisë dhe pylltarisë përshinë 27 biznese. Në sektorin e industrisë nxjerrëse ekzistojnë 16 biznese. Sektori i furnizimit me energji elektrike, gas dhe ujë numëron 5 biznese, ai i ndërtimtarisë me 329 biznese, ndërsa ai i tregtisë me shumicë dhe pakicë 4.203 biznese. Po ashtu edhe biznesi i hotelerisë po avancohet përditë e më shumë dhe kështu në Komunën e Prishtinës aktualisht ekzistojnë 781 restorante dhe hotele. Në biznesin e ndërmjetësimit financiar veprimtarinë e tyre e zhvillojnë 26 biznese, ndërsa në shërbimin e afarizmit ekzistojnë 273 biznese. Administrimi publik dhe mbrojta e sigurimit social vepron me 10 biznese, ndërsa mbrojtja shëndetësore e sociale me 104 veprimtari. Numri i përgjithshëm i biznesit në Komunën e Prishtinës është 8.412 sish. Në Komunën e Prishtinës ekzistojnë edhe 57 prona shoqërore me 143 biznese shoqërore. Kështu, numri i përgjithshëm i biznesit të regjistruar në Komunën e Prishtinës është 8.735 biznese më 75.089 punëtorë. == Kultura == {{main|Kultura në Prishtinë}} === Edukimi === [[Skeda:Gjimnazi Sami Frashëri.jpg|parapamje|[[Gjimnazi "Sami Frashëri", Prishtinë|Gjimnazi "Sami Frashëri"]], një nga shkollat e para shqipe në Kosovë.|230x230px]]Komuna e Prishtinës ka 17 biblioteka publike. Biblioteka kryesore e qytetit ka përafërsisht 58.475 libra dhe 16 degë: Pallatin e Rinisë, Bibliotekën Përkujtimore të shkrimtarit [[Hivzi Sylejmani]], bibliotekën e "Përrallave" dhe, në [[Llukar]], [[Koliçi|Koliq]], [[Hajvalia]], [[Llaplleselë]], [[Graçanicë]], [[Çagllavicë]], [[Slivovë]] dhe [[Viti të Marecit]] me 108.541 libra, në përgjithësi me 167.016 libra. Gjatë masave të dhunshme [[Serbia|serbe]] të viteve [[1990]]–[[1999]] dhe [[Lufta e Kosovës|luftës]], "Dora e zezë" e ka djegur bibliotekën në [[Hade]], ka shkatërruar një numër të librave në bibliotekën e Obiliqit, dhe ka djegur bibliotekën në Koliq dhe Viti të Marecit. Numri i librave të djegur është rreth 23.000. === Muzika klasike === Prishtina si kryeqender e Kosovës është njëherit edhe qyteti në të cilën gjendet edhe instituti i [[Opera dhe Filharmonia e Kosovës|Operës dhe Filharmonisë së Kosovës]] që udhëhiqet nga dirigjenti [[Arbër Dhomi]]. === Sporti === * Basketbolli në vitet pas luftës [[2000]]–[[2005]] është njëri ndër sportet më të popullarizuara në kryeqendër. Në kë të sport në eliten e klubeve Kosovare, Prishtina është e prezantuar nga dy skuadra. * Futbolli Prishtinas ka një traditë të gjatë sportive. Prirës i kësaj tradite është skuadra që mbanë emrin e qyteti [[KF Prishtina]] e cila ndeshjet vendase i zhvillon në Stadiumin e Qytetit. * Taekwondo-ja eshte gjithashtu sport i zhvilluar ne qytetin e Prishtines, ku dallohen Klubet e TAEKWONDO-se Prishtina dhe [[Akademia e Arteve Marciale Prishtina]]. === Objekte turistike dhe kulturore === Ndër objektet turistike dhe kulturore më të vizituara në Konunën e Prishtinës janë: ==== Monumenti „Skënderbeu“ ==== [[Skeda:PRISHTINA 2013 (13).jpg|parapamje|Monumenti i heroit kombëtar shqiptar [[Skënderbeu|Gjergj Kastrioti]]-Skënderbeu dhe [[Teatri Kombëtar i Kosovës|Teatri i Kosovës]] përballë në qendër të Prishtinës.|230x230px]] Ky monument i përkushtuar heroit kombëtarë Gjergj Kastriot-Skënderbeut gjendet në qendrën administrative të qytetit dhe është vendos në vitin 2001. Banorët e shumtë që jetojnë në diasporë e vizitojnë këtë objekt dhe vendasit që me një ceremoni e kanë përcjellë sjelljen e statujës së Skënderbeut e konsiderojnë si ardhje të lirisë. ==== Monumenti i heroit kombëtar "Zahir Pajaziti" ==== [[Skeda:Zahir Pajaziti.JPG|parapamje|Monumenti [[Zahir Pajaziti]] është një ndër shumë monumentet që i kushtohet personaliteteve me rëndësi për historinë e Kosovës nëpër Prishtinë.|230x230px]] Shtatorja e parë e vendosur në Prishtinë është e [[Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës|komandantit]] të zonës operative të llapit, [[Zahir Pajaziti]], e vendosur nga bashkëluftëtarët e tij të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]], një ushtri guerile shqiptare që luftoi për çlirim nga [[Serbia dhe Mali i Zi]]. Shtatorja e komandantit vizitohet shpesh nga ish-ushtarë të UÇK-së dhe institucione të Kosovës, Shqipërisë e poashtu nga nxënës të të gjitha shkollave në Kosovë. Më 31 [[janari|janar]] [[2008]], në 11-vjetorin e rënies, Presidenti i Kosovës [[Fatmir Sejdiu]] i akordoi Zahir Pajazitit dekoratën më të lartë shtetërore të Kosovës, [[Urdhri Hero i Kosovës|Urdhrin Hero i Kosovës]]. ==== Monumenti NEWBORN ==== [[Skeda:Gebäude der UNMIK NEW BORN SIGN PRISTINA KOSOVO Giv Owned Image 23 August 2008.jpg|parapamje|Monumenti [[Newborn|NEWBORN]] i vendosur në ditën e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.|230x230px]] [[Newborn]] është skulpturë, monument i Pavarësisë së Kosovës, e cila u krijua nga ekipi i udhëhequr nga Fisnik Ismaili dhe i cili u shpalos në ditën e pavarësisë së Kosovës. Monumenti u krijua posaçërisht për këtë ditë dhe iu mundësua pjesëmarrësve festues, që në skulpturë të nënshkruajnë. Skulptura u vendos në qendër të Prishtinës vetëm për ditën e pavarësisë për të shënuar lindjen (born) e Republikës së Kosovës, për të "marrë nënshkrimet" dhe pastaj të zhvendoset në lokacion të përhershëm. ==== Teatri i Kosovës ==== Teatri i Kosovës në Prishtinë nga populli i njihet edhe si "[[Teatri Kombëtar i Kosovës]]". Themelet e shfaqjeve të ndryshme teatrale të sistematizuara dhe të regjistruara pranë enteve zyrtare gjenden në Prizren ku në vitin 1946 teatri lokal u ngritë në nivel rajonal e më vonë në teatër popullor në nivel krahinorë. Ky ishte institucioni i parë në Kosovë pas Luftës së Dytë Botërore nga i cili më vonë do të krijohet teatri profesionist. Shumë shpejt, disa muaj pas themelimit, ky teatër u transferua në kryeqytetin e Kosovës, në Prishtinë. Shfaqjet e para të këtij teatri janë punuar kryesisht nga artistët amatorë, entuziastë e idealistë të talentuar, të ndihmuar nga artistët profesionistë nga hapësirat tjera të ish-Jugosllavisë, ndërkohë që, në vitet ’60, ansambli i tij pasurohet me kuadro të reja profesioniste. Deri në vitin 1989 ky teatër i ka realizuar mbi 400 premiera me rreth 10.000 repriza, të cilat në Kosovë dhe në hapësirat e ndryshme të ish Jugosllavisë janë përcjellë nga mbi 3.200.000 spektatorë. Repertori i këtij teatri është ndërtuar mbi tekstet e shumta të dramaturgjisë kombëtare, botërore dhe ish jugosllave. Shfaqjet e këtij teatri, të cilat janë prezantuar nëpër festivale të ndryshme me krakter kombëtar dhe ndërkombëtar në ish Jugosllavi, janë vlerësuar me tone të larta nga kritika e atëhershme dhe janë nderuar me çmime të ndryshme artistike. Kështu, p.sh., në vitin 1967, shfaqja “Erveheja” e regjisorit Muharrem Qena është nderuar me Çmimin e Regjisë më të Mirë në Festivalin e Dramës Jugosllave “Sterijino Pozorje”. Krahas shfaqjeve në gjuhën shqipe, në këtë teatër janë realizuar edhe shfaqje në [[Serbisht|gjuhën serbe]]. Bukur shpesh, sidomos pas vitit 1981 e këndej, ky teatër ka vepruar nën presion të rëndë politik nga sistemi dhe regjimi komunist jugosllav. Në vitin 1990, regjimi serb i Slobodan Milosheviqit, e ka vënë këtë teatër nën administrim të dhunshëm, duke i dëbuar nga teatri shumë nga artistët shqiptarë dhe duke vënë kontroll totalitar mbi krijimtarinë artistike të këtij teatri. Gjatë kësaj periudhe, në një sistem shkollor universitar paralel të krijuar në kushtet e rezistencës aktive paqësore kundër regjimit totalitar serb, nëpër shtëpitë – shkolla u krijuan shumë nga kuadrot artistike, të cilat tashmë janë pjesë e ansamblit profesionist të këtij teatri. Në vitin 1999, pas mbarimit të luftës në Kosovë, ky teatër pagëzohet me emrin Teatri Kombëtar i Kosovës. Gjatë 10 viteve të pasluftës, në këtë teatër janë vënë në skenë tekste të shumta të dramaturgjisë kombëtare dhe botërore. Teatri Kombëtar i Kosovës është teatër me karakter shtetëror dhe, si i tillë, financohet nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit të Republikës së Kosovës. Në vitet e fundit shihen përpjekje që ky teatër të ngritet në nivel internacional në të cilin do të luhen shfaqje në disa gjuhë. [[Skeda:National Public Library Pristina Qiv Owned Image 30 August 2008.jpg|parapamje|230x230px|Pamje e jashtme e Bibliotekës.]] ==== Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani” ==== Vetë objekti i kësaj [[Biblioteka Kombëtare e Kosovës Pjeter Bogdani|biblioteke]] ka një histori të veten që paraqet rrethanat politike e shoqërore kosovare të viteve të gjysmës së dytë të shekullit të kaluar. Eshtë e ndërtuar në vitin 1982 me dizajnin unike e arkitektit kroat Andrija Mutnjaković që ishte frymëzuar nga nje huall mjalti.<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/property/propertypicturegalleries/9126031/The-worlds-30-ugliest-buildings.html?frame=2159725|title=Kopje e arkivuar|access-date=12 qershor 2014|archive-date=11 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411231356/http://www.telegraph.co.uk/property/propertypicturegalleries/9126031/The-worlds-30-ugliest-buildings.html?frame=2159725|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=I.S|title=Biblioteka u Prištini na "Telegrafovoj" listi 10 najružnijih zgrada na svetu|url=https://www.blic.rs/slobodno-vreme/zanimljivosti/biblioteka-u-pristini-na-telegrafovoj-listi-10-najruznijih-zgrada-na-svetu/1f5fgy5|access-date=2022-03-05|website=Blic.rs|language=sr}}</ref> Në këtë objekt ruhen libra të ndryshëm të cilët qytetarët kanë mundësi që ti lexojnë brenda objektit. ==== Biblioteka Hivzi Sylejmani ==== Ndërtesa e bibliotekës së qytetit u ndërtua në vitin 1930. Ajo u bë e famshme nga Miladin Popoviqi – ish-udhëheqës i Komitetit regjional të Partisë komuniste të Kosovës – që qëndroi këtu në vitin 1944. Nga viti 1948 kjo ndërtesë u shëndërrua në Bibliotekën e qytetit të Prishtinës.<ref name="esiweb.org">http://www.esiweb.org/pdf/esi_future_of_pristina%20booklet_albanian.pdf</ref> [[Skeda:Pristina - The Kosova Art Gallery.JPG|parapamje|Ndërtesa e Galerisë së Arteve të Kosovës në Kampusin e UP-së.|230x230px]] ==== Galeria e Arteve ==== Galeria e Arteve e Kosovës u formua në vitin 1979 si institucion kulturor për prezentimin e artit pamor dhe ruajtjen e mbledhjen e veprave më me vlerë. Për këto 30 vjet të veprimtarisë ky institucion ka organizuar afro 500 ekspozita në vend dhe në botën e jashtme, të cilat janë përcjellur me shumë botime, dhe blerjen e afro 1000 punimeve artistike nga të cilat është formu një fond i pasur i Galerisë. Vetëm pas luftës së fundit janë organizuar mbi 200 ekspozita kolektive e individuale, kombëtare e ndërkombëtare, ku kanë ekspozuar mijëra artistë. Veprat e tyre u vizituan dhe u shijuan nga qindramijëra artdashës, nga më shumë se 200 delegacione ndërkombëtare, nga personalitete të njohura të jetës politike dhe kulturore, duke filluar nga Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Kofi Annan e deri te shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare. [[Skeda:Prishtina, National Museum of Kosovo.jpg|parapamje|Muzeu Kombëtar i Kosovës.|230x230px]] ==== Muzeu i Kosovës ==== Muzeu i Kosovës është ndërtuar nga austriakët për ushtrinë turke në vitin 1898, dhe është përdorur nga ushtria kombëtare jugosllave deri në vitin 1975.Muzeu ka pasur një koleksion të pasur të objekteve prehistorike të zbuluara në Kosovë. Pjesa më e madhe e artifakteve tregon per jetën në kohën e ilirëve dhe romakëve<ref name="inyourpocket.com">{{Cite web|title=Kopje e arkivuar|url=http://www.inyourpocket.com/kosovo/pristina/sightseeing/ottoman-pristina|url-status=dead|language=en|accessdate=17 qershor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302190334/http://www.inyourpocket.com/kosovo/pristina/sightseeing/ottoman-pristina|archivedate=2 mars 2014}}</ref>. Në 1998, më shumë se 1.247 artifakte u dërguan në Beograd për një ekspozitë. Muzeu ende është duke pritur kthimin e tyre.Prej vitit 1999 deri në vitin 2002, ishte zyrja kryesore e Agjensionit Evropian për Rindërtim<ref name="esiweb.org" />. ==== Parku Kombëtar „Gërmia“ ==== Është vendi në të cilin prishtinasit e kalojnë kohen e lirë kryesisht gjatë ditëve të ngrohta. Ky park është i pajisur me liqenin dhe restorante e pushimore të ndryshme rreth tij.[[Skeda:Ethnographic_Museum_in_Prishtina.jpg|parapamje| Horizonti i imazhit të brendshëm nga kompleksi i banimit Emin Gjiku, tani [[Muzeu Etnologjik i Prishtinës|muzeu etnologjik]].|230x230px]] ==== Parku etnologjik "Emin Gjiku" ==== Kjo ndërtesë dikur ka qenë pronë e familjës së njohur Gjinolli. Prej vitit 1957 ky grup ndërtesash,duke përfshirë këtu shtëpinë e shërbëtorëve, shtëpinë e mysafirëve dhe shtëpinë e familjës i takon Muzeut të Kosovës. Emin Gjinolli ka qenë i njohur me nofkën "Emin Kücük – nga turqishtja ‘Emini i vogël" – që më pas u shëndërrua në ‘Emin Gjiku’. Në anën e majtë prej derës kryesore të oborrit, mund të shihet e vetmja ndërtesë që ka mbijetuar shkatërrimin e Çarshisë së vjetër. Është bajtur këtu në vitin 1963. Gjatë viteve 1990-të, ky kompleks është përdorur si muze i natyrës. Në vitin 2003 renovimi i kompleksit ka filluar me ndihmën e donatorëve ndërkombëtar për ta shëndërruar atë në muze etnologjik.<ref name="esiweb.org" />[[Skeda:Monument_kulturor_1.jpg|parapamje|Kulla e orës.|233x233px]] ==== Kulla e orës ==== Çdo qytet në Perandorinë Osmane kishte nevojë për një kullë ore në mënyrë që besimtarët të dinin kohën për të shkuar në xhami si dhe të gjitha [[Dyqani|dyqanet]] të hapeshin dhe mbylleshin në kohë të njejtë<ref name="inyourpocket.com" />. Kjo kullë ore u ndërtua në shekullin e XIX. Zijla origjinale u soll nga [[Moldavia]] dhe mbante mbishkrimin: "Kjo zile është punuar më 1764 për Jon Moldova Rumenin"<ref name="esiweb.org" />. Në vitin 2001, zijla është vjedhur. Në të njëjtin vit, trupat e [[KFOR]]-it francez kanë ndërruar mekanizmin e vjetër të orës me një mekanizëm elektrik. Duke marrë parasysh problemet që Kosova ka me rrymë, kulla e orës ka vështirësi për ta treguar kohën e saktë. ==== [[Xhamia e Mbretit|Xhamia e Madhe]] (zyrtarisht Xhamia e Sulltan Mehmetit II al-Fatih-u) ==== Kjo xhami u ndërtua në vitet 1460–1461 nga Sulltan Mehmeti II al-Fatih-u (ashtu siç dëshmohet nga gdhendja e murit mbi derën kryesore të xhamisë<ref name="inyourpocket.com" />), vetëm tetë vite pas rënies së [[Kostandinopoja|Kostadinopojës]]. Ajo gjendet në zemër të qendrës së qytetit të vjetër, dhe është xhamia më e madhe dhe më spikatur e Prishtinës. Kupola e saj ka qenë dikur më e madhja në regjion, ndërsa sot ajo është e vetmja xhami e ndërtuar nga Sulltan [[Mehmeti II]] që ende mbijeton në këto vise. Sheshi përpara Xhamisë së Mbretit gjithmonë ka qenë vend i njohur për takime. Gjatë viteve 1682–83, nën sundimin e [[Sulltan]] Mehmetit IV, xhamia është restauruar, ndërsa minarja e saj është riparuar përsëri pas tërmetit të vitit 1955. Kjo [[Xhamia|xhami]] ka vuajtur nga shkatërrimi dhe punët joprofesionale në restaurimin e saj. Nga viti 1953 kjo xhami quhet:Xhamia e Sulltan Mehmet II al-Fatih-ut.<ref name="esiweb.org" />[[Skeda:Çarshia Mosque.JPG|parapamje|[[Xhamia e Çarshisë]].|210x210px]] ==== Xhamia e Çarshisë ==== [[Xhamia e Çarshisë]] është ndërtimi i Prishtinës së vjetër, e ndërtuar në shekullin e 15 nga Sulltan Bajaziti për të përkujtuar fitoren e osmanëve në vitit 1389. Në të kaluarën Xhamia e Çarshisë gjendej përballë çarshisë së mbuluar të Prishtinës<ref name="inyourpocket.com" />. Sot nuk ka mbetur asgjë nga çarshia e vjetër, vetëm emri i Xhamisë së Çarshisë shërben për të na e përkujtuar atë. Shumë ndryshime si dhe punime për riparimin e saj e kanë ndryshuar pamjen origjinale të kësaj xhamie, mirëpo simboli i saj kulmi i gurët minares ka mbijetuar për më shumë se 600 vite. Këtë xhami e quajnë edhe "Tash Xhamia", që në përkthim do të thotë "Xhamia e gurit".<ref name="esiweb.org" /> Kjo xhami sot gjendet përballë Muzeut të Kosovës. ==== Hamami i madh ==== Daton që nga shekulli i XV. Dikur ishte pjesë themelore e kompleksit të Xhamisë së Mbretit (Fatih) dhe ka shërbyer si vendtakim shoqëror si për meshkujt ashtu dhe për femrat e qytetit. Sipas legjendës, Sulltan Mehmet al-Fatihu ka urdhëruar që të gjithë punëtorët, të cilët kanë punuar në ndërtimin e Xhamisë Fatih, të lahen në Hamam për çdo ditë<ref name="esiweb.org" />. Ky hamam ka pasu 15 kupola me vrima te vogëla në mënyrë që të hynte drita brenda objektit<ref name="inyourpocket.com" />. Pas një zjarri më 1994, regjimi i kaluar lejoi ndërtimin e tri shitoreve, të cilat faktikisht e mbyllën hyrjen e vjetër të tij.<ref name="esiweb.org" /> [[Skeda:2011 Prisztina, Meczet Jashara Pashy.JPG|parapamje|[[Xhamia e Jashar Pashës]] në Qendër të Prishtinës.|261x261px]] ==== Xhamia e Jashar Pashës ==== Kjo xhami të shekullit 16 (e përfunduar shumë më vonë në shekullin e 19-të) është e ngjashme në Xhaminë e Çarshisë në arkitekturë dhe dekorimin e brendshëm<ref name="inyourpocket.com" />.Emrin e ka marrë nga Jashar Mehmet Pasha i cili ka qenë qytetar i pasur i Prishtinës dhe guvernator i Shkupit në vitin 1842. Sipas mbishkrimeve që gjenden brenda xhamisë, ndërtimi i saj përfundoi në vitin 1834<ref name="esiweb.org" />. Portiku origjinal i xhamisë u shkatërrua për të bërë rrugën për një rrugë më të gjerë.<ref name="inyourpocket.com" /> ==== Xhamia e Llapit ==== [[Xhamia Ramadanie|Xhamia e Llapit]] në Prishtinë u ndërtua në vitin 1470 gjatë pushtimit te Perandorisë Osmane dhe është një ndër ndërtimet më të lashta në Prishtinë. Ajo gjendet në afërsi të qendrës së Prishtinës (Lagjia Tophane) në rr. Ilir Konushevci, magjistralen Podujevë-Prishtinë. Ajo përbëhet nga një parasallë dhe dhomën e faljes e cila është gjashtë metra e lartë. Emri i saj i vërtetë është "Xhamia Ramadanije" por për shkak se faleshin shumë banorë të fshatrave të Llapit dhe gjendet përgjat rrugës magjistrale Prishtinë-Podujevë, si pasoj ajo edhe mori emrin "Xhamia e Llapit". [[Skeda:Shadërvan_in_Prishtina,_Kosovo.JPG|parapamje|Shadërvani në mes Xhamisë së Çarshisë dhe Xhamisë së Jashar Pashës.|160x160px]] ==== Shadërvani ==== Ky shadërvan nga mermeri i dekoruar gjendet midis Xhamisë së Çarshisë dhe Muzeut të Kosovës. Ai është shadërvani i vetëm publik i llojit të vet në Prishtinë, i cili ka mbijetuar deri më sot. Në të kaluarën dhjetëra shadërvanë të tillë publik, të shpërndarë nëpër tërë qytetit të vjetër, ofronin freskim dhe mundësi për avdes (larje rituale)<ref name="esiweb.org" />. == Shiko dhe == * [[Rajoni i Prishtinës]] * [[Kultura në Prishtinë]] * [[Historia e Prishtinës]] * [[Komuna e Prishtinës]] * [[Universiteti i Prishtinës]] == Bibliografia == * <small>Dokumente të [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|OSCE]]-së të gjetura në internet në vitin [[2006]], për profilet e komunave të Kosovës: <s>[http://www.osce.org/documents/mik/2005/02/1199_en.pdf mik/2005/02/1199_en.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112601/http://www.osce.org/documents/mik/2005/02/1199_en.pdf |date=4 mars 2016 }}</s></small> * <small>Dokumente të [[Rrjeta Elektronike e Organizatave Mjedisore Kosovare|Rrjetës Elektronike të Organizatave Mjedisore Kosovare]] - Sharri.net [[2006]]: <s>[http://www.sharri.net/admin/editor/downloads/komunat/prishtina.pdf prishtina.pdf]</s></small> * <small>Dokumente të [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postës dhe Telekomit Kosovës]] të gjetura në internet [[2006]]: <s>[https://web.archive.org/web/20061121031904/http://www.ptkonline.com/web/site/index.php?CatId=8&PageId=15&language=0 KodePostare.pdf]</s></small> * <small>Dokumente të Misionit të Bibliotekës së Kosovës të gjetura në internet në vitin [[2006]]: Raporti i IFLA-s/FAIFE-së, prill 2000: [http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/koan3alb.htm Anex 3]</small> == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20071221224620/http://www.prishtina-komuna.org/ KK Prishtinë] * [http://www.uni-pr.edu/ Universiteti i Prishtinës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907142817/http://uni-pr.edu/ |date=7 shtator 2008 }} * [http://www.airportpristina.com/ Aeroporti Adem Jashari] * [http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 IFLA - International Federation of Library Associations and Institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015061537/http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 |date=15 tetor 2008 }} - raport para dhe pas luftës (anglisht) == Burim i të dhënave == {{Reflist|30em}} {{Portal|Prishtina|Kosova}} {{Komuna e Prishtinës}} {{Kryeqytetet e Evropës}} [[Kategoria:Prishtinë| ]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] oleb7wnq4dxs0zsjmkfsvrrxu11tv4v 3010624 3010596 2026-07-18T15:16:16Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010624 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|'''Prishtinës'''. Për komunën, shikoni [[Komuna e Prishtinës]]. Për rajonin, shikoni [[Rajoni i Prishtinës]] }} {{Infobox settlement | name = Prishtina | settlement_type = [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|Qytet]] dhe [[Komunat e Kosovës|komunë]] | image_skyline = {{multiple image |total_width = 300 |border = infobox |perrow = 1/2/2 |caption_align = center |image1 = Prishtina nga Katedrala 1.jpg|Prishtina_nga_Katedrala_1|caption1 = Pamje e Prishtinës |image2 = Lulzim Makolli Skenderbeu VS Qeveria 2.jpg |caption2 = [[Sheshi Skënderbeu, Prishtinë|Monumenti i Skënderbeut]] |image3 = Ex-Rilindja Building, Prishtina from the drone 03.jpg| Ex-Rilindja Building, Prishtina (drone view) |caption3 = Ndërtesa e dikurshme Rilindja në Prishtinë |image4 = Mother Teresa Cathedral3.jpg |caption4 = [[Katedralja e Nënë Terezës në Prishtinë|Katedralja e Nënë Terezës]] |image5 = Xhamia e Madhe Prishtine.JPG |caption5 = [[Xhamia e Mbretit]] |image6 = Goddess on throne.JPG |caption6 = [[Hyjnesha në fron]] |image7 = Muzeu_i_Kosovës.JPG |caption7 = [[Muzeu Kombëtar i Kosovës|Muzeu i Kosovës]] }} | image_flag = Prishtina-flag.svg | flag_alt = Flamuri i Prishtinës | image_seal = Prishtina-seal.svg | seal_alt = Vula e Prishtinës | seal_link = Emblema e Prishtinës | pushpin_map = Kosova#Evropa | pushpin_map_alt = Location of Pristina in Kosovo and Europe | pushpin_mapsize = 290 | pushpin_relief = 1 | coordinates = | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Prishtinës|Prishtina]] | subdivision_type2 = [[Komunat e Kosovës|Komuna]] | subdivision_name2 = [[Komuna e Prishtinës|Prishtina]] | established_title = | established_date = | government_type = | leader_party = LDK | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Përparim Rama]] | leader_title1 = Këshilli | leader_name1 = Këshilli komunal i Prishtinës | unit_pref = Metric | area_blank1_title = Komuna | area_blank1_km2 = 523.13 | area_blank2_title = | area_blank2_km2 = | elevation_m = | population_as_of = 2024 | population_blank1_title = | population_urban = 143469 | population_demonym = [[Gjuha_shqipe#Shqipja_standarde|Gjuhë standarde]]: Prishtinas (m), Prishtinase (f) <br> [[Gegërishtja|Gegë]]: Prishtinali (m), Prishtinalike (f) | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Kodet postare në Kosovë|Kodi postar]] | postal_code = 10000 | area_code_type = Kodi i zonës | area_code = +383 (0) 38 | blank1_name = Autostradat | blank1_info = [[Skeda:R6-Kosovo.svg|28px|link=R 6 (Kosovo)]] [[Skeda:R7-Kosovo.svg|28px|link=R 7 (Kosovo)]] [[Skeda:R7.1-Kosovo.svg|28px|link=R 7.1 (Kosovo)]] | blank1_name_sec2 = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank1_info_sec2 = 01 | website = {{URL|https://kk.rks-gov.net/prishtine/|kk.rks-gov.net/prishtine/}} |other_name=Приштина<br />''Priština''|population_total=227466|population_footnotes=<ref>{{Cite web|year=2025|title=ASK Data - Regjistrimi popullsisë|url=https://askdata.rks-gov.net/pxweb/sq/ASKdata/|url-status=live|access-date=19 qershor 2025|publisher=Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK)}}</ref>}} '''Prishtina''' ({{lang-sr|{{lang|sr-Cyrl|Приштина}}, {{lang|sr-Latn|Priština}}}}) është kryeqyteti i [[Kosova|Kosovës]] dhe selia e komunës dhe [[Rajoni i Prishtinës|rajonit të njëjtë]]. Është qyteti i dytë më i madh i banuar me shqiptarë në [[Evropa|Evropë]], pas [[Tirana|Tiranës]].<ref>Prishtina Development Plan Document: http://prishtinaonline.com/uploads/prishtina_pzhk_2012-2022_shqip%20(1).pdf</ref><ref>Official gov't census: http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111112084432/http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf |date=2011-11-12 }}</ref> Prishtina është nyja më e rëndësishme e transportit të Kosovës, për ajrin, hekurudhat dhe rrugët. [[Aeroporti Ndërkombëtar i Prishtinës|Aeroporti ndërkombëtar i qytetit]] është aeroporti më i madh i vendit dhe ndër më të mëdhenjtë në rajon. Një sërë autostradash, të tilla si R 6 dhe R 7, rrezatojnë qytetin dhe e lidhin atë me [[Shqipëria|Shqipërinë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Prishtina është kryeqyteti si dhe qendra më thelbësore ekonomike, financiare, politike dhe tregtare e Kosovës, kryesisht për shkak të vendndodhjes së saj të rëndësishme në qendër të vendit. Është selia e pushtetit të [[Qeveria e Kosovës|Qeverisë së Kosovës]], rezidenca e punës së [[Kryetari i Kosovës|presidentit]] ku gjenden edhe [[Kryeministri i Kosovës|kryeministri]] dhe [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendi i Kosovës]].<ref name="FEK2">{{cite encyclopedia|editor-last=Kraja|editor-first=Mehmet|editor-link=Mehmet Kraja|encyclopedia=([[Encyclopedic Dictionary of Kosova]])|title=Fjalori Enciklopedik i Kosovës|url=https://books.google.com/books?id=WHo-wAEACAAJ|language=sq|year=2018|publisher=[[Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës]]|volume=2|location=[[Prishtinë]]|isbn=9789951615846|oclc=1080379844|pages=1315-1318}}</ref> == Historiku == {{Shiko gjithashtu|Kazaja e Prishtinës|Sanxhaku i Prishtinës}} [[Skeda:Prishtina 1924.jpg|majtas|parapamje|Pamje ajrore e Prishtinës në vitin 1924.|230x230px]]Gjatë [[Paleoliti|epokës paleolitike]], ajo që sot është zona e Prishtinës u përfshi nga [[Kultura e Vinçës|kultura e Vinçës]]. Gjurmët e para të banimit në territorin e Prishtinës datojnë që nga periudha e neolitit, rreth 6 mijë vjet më parë, ndërsa hulumtimet arkeologjike (Matiçan, Graçanicë, Tjerrtorja, Ulpianë) dëshmojnë se jeta në këto territore nuk është ndërprerë asnjëherë deri sot. Në kohët e antikitetit klasik ishte shtëpia e [[Lista e fiseve antike ilire|fisit ilir]] të [[Dardanët|dardanëve]]. Mbreti [[Bardhyli]] bashkoi fise të ndryshme në zonën e Prishtinës në shekullin e 4-të p.e.r, duke themeluar [[Mbretëria e Dardanisë|Mbretërinë Dardane]]. Trashëgimia e epokës klasike është ende e dukshme në qytet, i përfaqësuar nga qyteti antik i [[Ulpiana|Ulpianës]], i cili konsiderohej një nga qytetet romake më të rëndësishme në [[Ballkani|Gadishullin Ballkanik]].<ref name="FEK2"/> Gjatë sundimit romak, në afërsi të Prishtinës u ngrit qyteti i njohur Ulpiana (Urbs splendissima), që njihej si qendër e Dardanisë ilire. Pas rënies dhe braktisjes së Ulpianës, në veriperëndim të saj u ngrit dhe u zhvillua Prishtina. Ajo përmendet për herë të parë si fshat i pafortifikuar nga Perandori Bizantin, Johan Kantakuzen, në vitin 1342. Zhvillimi i tregtisë dhe xehetarisë ndikuan në përparimin dhe zgjerimin e qytetit. Prishtina si qendër ekonomike kishte edhe tregun e vet, ndërsa përmendet edhe si qendër e organizimit të lojërave me kalorës. Gjatë shekullit XIII-XIV Prishtina merr tipare urbane, kur bëhet qendër e rëndësishme xehetare dhe tregtare në rrugën Dubrovnik-Stamboll. Gjatë pushtimit osman në Prishtinë vendoset selia e [[sanxhaku]]t, ndërsa në vitin 1530 shënohet si kasaba dhe stacion i rëndësishëm i rrugës [[Selanik]]-[[Sarajevë]]. Gjatë shek. XVII-XVIII, Prishtina pati një zhvillim të ngadalshëm, për shkak të luftërave dhe zjarreve, që e dogjën disa herë, ndërsa në shek. XIX fillon rimëkëmbja e saj. Ajo merr funksione të rëndësishme si qendër tregtare, por edhe si qendër politike dhe administrative. Në vitin 1877 Prishtina bëhet qendër e [[Vilajeti i Kosovës|vilajetit të Kosovës]]. Gjatë këtij shekulli u hapën disa konsullata të vendeve europiane, si ajo e Francës, e Anglisë, e Austrisë etj. Mirëpo, me largimin e qendrës së [[vilajeti]]t në Shkup në vitin 1888, Prishtina humbi rolin administrativ dhe politik që e kishte.<ref name="FEK2"/> == Gjeografia == {{Shiko gjithashtu|Komuna e Prishtinës|Rajoni i Prishtinës}} [[Skeda:Prishtina the capital city of Kosova.jpg|parapamje|Pamje e Prishtinës nga jugu.|230x230px]] Prishtina shtrihet në një rrafsh aluvial në rajonet e [[Krahina e Llapit|Llapit]] dhe [[Fusha e Kosovës|Kosovës]] përgjatë [[Gollaku (Gallapi)|kodrave të Gollakut]] në Kosovën qendrore dhe lindore. Trupat ujorë në Komunën e Prishtinës përfshijnë liqenet e [[Liqeni i Badovcit|Badovcit]] dhe [[Liqeni i Batllavës|Batllavës]] si dhe lumenjtë [[Lumi i Llapit|Llap]], Prishtevka dhe Vellusha. [[Parku i Gërmisë]] shtrihet në lindje të Prishtinës dhe shtrihet në veri të fshatrave Llukar dhe Kolovicë në jug në Badovc. Prishtina është një nga zonat urbane me mungesën më të madhe të ujit në Kosovë.<ref name="balkaninsight">{{cite web|publisher=Balkan Insight|title=Winter Drought Threatens Kosovo Capital's Water|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/kosovo-capital-faces-harsh-water-reductions|language=en|access-date=2 mars 2014}}</ref> Popullsia e saj duhet të përballet me frenimin e përditshëm të ujit për shkak të mungesës së shiut dhe reshjeve të borës, gjë që e ka lënë furnizimin me ujë të Prishtinës në një gjendje të tmerrshme.<ref name="balkaninsight"/> Furnizimi me ujë vjen nga dy rezervuarët kryesorë të Batllavës dhe Badovcit.<ref name="balkaninsight"/> Megjithatë, ka shumë probleme me furnizimin me ujë që vjen nga këta dy rezervuarë të cilët furnizojnë 92% të popullsisë së Prishtinës. Si të tilla, autoritetet kanë shtuar përpjekjet e tyre për të korrigjuar situatën dhe për t'u siguruar që kriza të tilla të mos godasin përsëri qytetin.<ref>{{cite web|last=Zogjani|first=Nektar|title=Uji Për Prishtinën Në Dorë Të Zotit|url=http://www.gazetajnk.com/?cid=1,1018,7309|publisher=Gazeta Jeta në Kosovë|date=8 janar 2014|language=sq|access-date=2 mars 2014|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020933/http://www.gazetajnk.com/?cid=1,1018,7309|url-status=dead}}</ref> === Klima === Në Prishtinë mbizotëron klima kontinentale me një temperaturë vjetore mesatare prej 10,4&nbsp;°C dhe me reshje vjetore mesatare prej 600&nbsp;mm. Në korrik arrinë tempreatura vjetore mesatare prej 30&nbsp;°C, në janar prej -0,6&nbsp;°C. {{Weather box | location = Prishtina | Jan high C = 2.4 | Feb high C = 5.5 | Mar high C = 10.5 | Apr high C = 15.7 | May high C = 20.7 | Jun high C = 23.9 | Jul high C = 26.4 | Aug high C = 26.7 | Sep high C = 23.1 | Oct high C = 17.1 | Nov high C = 10.2 | Dec high C = 4.2 | Jan low C = -4.9 | Feb low C = -2.8 | Mar low C = 0.2 | Apr low C = 4.2 | May low C = 8.5 | Jun low C = 11.4 | Jul low C = 12.5 | Aug low C = 12.3 | Sep low C = 9.4 | Oct low C = 5.0 | Nov low C = 0.9 | Dec low C = -3.1 | Jan mean C = -3 | Feb mean C = -3 | Mar mean C = 2 | Apr mean C = 7 | May mean C = 14 | Jun mean C = 18 | Jul mean C = 20 | Aug mean C = 20 | Sep mean C = 15 | Oct mean C = 11 | Nov mean C = 5 | Dec mean C = -2 | Jan precipitation mm = 54.99 | Feb precipitation mm = 48 | Mar precipitation mm = 56 | Apr precipitation mm = 62 | May precipitation mm = 81.01 | Jun precipitation mm = 78 | Jul precipitation mm = 60 | Aug precipitation mm = 53 | Sep precipitation mm = 58.99 | Oct precipitation mm = 55.99 | Nov precipitation mm = 74.01 | Dec precipitation mm = 69.01 | Jan sun = 9.01 | Feb sun = 10.02 | Mar sun = 11.05 | Apr sun = 13.02 | May sun = 14.03 | Jun sun = 15.01 | Jul sun = 14.05 | Aug sun = 13.05 | Sep sun = 12.03 | Oct sun = 11.06 | Nov sun = 9.04 | Dec sun = 9.01 }}} == Politika == [[Skeda:Lulzim Makolli Skenderbeu VS Qeveria 2.jpg|parapamje|Pamje e ndërtesës së Qeverisë së Kosovës dhe Monumentit të Skënderbeut në [[Sheshi Skënderbeu, Prishtinë|Sheshin Skënderbeu]].|230x230px]] Prishtina është kryeqyteti i Kosovës dhe luan një rol të rëndësishëm në formësimin e jetës politike dhe ekonomike të vendit. Është vendodhja e [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Kosovës]] me seli në sheshin Nënë Tereza dhe rezidenca zyrtare dhe vendi i punës së [[Kryetari i Kosovës|Presidentit]] dhe [[Kryeministri i Kosovës|Kryeministrit të Kosovës]].<ref>{{cite web|publisher=[[Kuvendi i Kosovës]]|title=Ndërtesa e Kuvendit|url=https://www.kuvendikosoves.org/shq/ta-njohim-kuvendin/ndertesa-e-kuvendit/|access-date=3 tetor 2021|language=sq|url-status=live}}</ref> Prishtina është gjithashtu shtëpi e [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykatës Kushtetuese të Kosovës]], [[Gjyqësori i Kosovës#Gjykata Supreme|Gjykatës Supreme]] dhe [[Gjyqësori i Kosovës#Gjykata e Apelit|Gjykatës së Apelit]], si dhe [[Gjyqësori i Kosovës#Shtatë gjykatat themelore dhe degët e gjykatave|Gjykatës Themelore të Prishtinës]]. Prishtina është një komunë e qeverisur nga sistemi kryetar-këshill me kryetarin e Prishtinës dhe anëtarët e Këshillit Komunal të Prishtinës përgjegjës për administrimin e Komunës së Prishtinës. Komuna është e përfshirë në [[Rajoni i Prishtinës|rajonin e Prishtinës]] dhe përbëhet nga 43 vendbanime ngjitur me Prishtinën si seli të saj. Kryetari i Prishtinës zgjidhet nga populli për të vepruar si kryeshefi ekzekutiv i Komunës së Prishtinës. Këshilli Komunal i Prishtinës është krahu legjislativ i komunës dhe është gjithashtu një institucion i zgjedhur në mënyrë demokratike, i cili përbëhet nga 51 këshilltarë që nga zgjedhjet e fundit komunale.<ref>{{cite web|publisher=Pristina Municipality|title=Kuvëndi: Përshkrimi|url=https://kk.rks-gov.net/prishtine/pershkrimi/|access-date=3 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003104141/https://kk.rks-gov.net/prishtine/pershkrimi/|archive-date=3 tetor 2021|language=sq|url-status=live}}</ref> == Demografia == Sipas censit të fundit të 2024 të [[Agjencia e Statistikave të Kosovës|Agjensisë së Statistikave të Kosovës]], Prishtina ka gjithsej 227,466 banorë residentë, duke e bërë atë njëkohësisht qytetin dhe komunën më të populluar në Kosovë.<ref name=":0">{{Cite web|year=2025|title=ASK Data - Regjistrimi popullsisë|url=https://askdata.rks-gov.net/pxweb/sq/ASKdata/|url-status=live|access-date=3 korrik 2025|publisher=Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK)|language=sq}}</ref> Popullsia e Prishtinës, prej vitit 2011 në 2024 është rritur me 14.2%, tregues ky i rritjes së shkallës së [[Urbanizimi|urbanizimit]] të saj dhe të Kosovës. === Etnitë === [[Shqiptarët]] përbëjnë 98% të popullsisë së Prishtinës. Pjesa tjetër prej 2% përbëhet nga grupe etnike të tjera minoritare, si [[Turqit|Turq]] (0.94%), [[Serbët|Serb]] (0.34%), [[Romët|Romë]] (0.22%), [[Ashkali]] (0.19%) dhe [[Boshnjakët|Boshnjakë]] (0.16%).<ref name=":0" /> Shqiptarët e Prishtinës i takojnë nëngrupit gjuhësor [[Gegërishtja|Gegë]]. [[Gjuha shqipe]] e folur në Prishtinë është e dialektit Gegë Verilindor. === Feja === Sipas fesë në vitin 2024, 91.46% u deklaruan si [[Myslimanët|myslimanë]], 1,02% [[Kisha Katolike|katolikë romakë]], 0.36% [[Kisha Ortodokse Lindore|ortodoksë]], 0,14% të feve të tjera, 1.82 si jofetarë dhe 4.19% kanë prefuar të mos përgjigjen.<ref name=":0" /> Megjithatë, Kosova është [[Shteti sekular|shtet laik]] pa fe shtetërore. [[Liria e fesë|Liria e besimit]], [[Liria e mendimit|ndërgjegjes]] dhe [[Liria e fesë|fesë]] është e garantuar shprehimisht në [[Kushtetuta e Kosovës|Kushtetutën e Kosovës]]. [[Islami]] dhe [[Krishterimi]] janë fetë më të përhapura në mesin e banorëve të Prishtinës. Prishtina ka qendra kulti për një mori besimesh për popullsinë e saj. Disa nga [[Xhamia|xhamitë]] e Prishtinës, ndër të tjera [[Xhamia e Mbretit]] dhe [[Xhamia e Çarshisë]], janë shekullore dhe janë ndërtuar gjatë [[Mesjeta|mesjetës]] nga [[Perandoria Osmane|osmanët]]. [[Katedralja e Nënë Terezës në Prishtinë|Katedralja e Prishtinës]] është një nga [[Katedralja|katedralet]] më të madha në Kosovë dhe është emëruar për nder të murgeshës dhe misionares katolike shqiptare, [[Nënë Tereza]]. == Bashkësitë lokale == Zhvillimi urban i qytetit të Prishtinës, është përcaktuar gjatë 50 vjetëve të fundit me plane të ndryshme urbanistike. Plani Strategjik i Prishtinës, në relacion me atë të vitit 1986, i ka zgjeruar kufijtë për zhvillimin urban, duke treguar në vlerën e hapësirës së pandërtuar dhe nevojën për konsolidimin e qytetit. Sipas Planit Zhvillimor Urban të Prishtinës 2012–2022 në Prishtinë janë këto bashkësi lokale:<ref>https://kk.rks-gov.net/prishtina/getattachment/Municipality/Departments/Urbanizem,Ndertim-dhe-Mbr-Mjedisit/Urbanizmi/PZHU/PZHU-_Prishtina.pdf.aspx{{Lidhje e thyer}}</ref> # Qendra: Përfshinë një sipërfaqe prej rreth 69 Ha, gjendet në zonën qendrore të  qytetit. Në përbërje të saj  funksionojnë shumica e institucioneve administrative, arsimore he sportive. (Kampusi Universitar). # [[Lakrishta]]: Përfshinë një sipërfaqe prej rreth 57 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. Në përbërje të saj  gjinden shumica e institucioneve qeveritare të  përqendruara në ndërtesën e ish – Rilindjes, në këtë bashkësi lokale bën pjesë edhe Lagjja Pejton. # [[Dardania (Prishtinë)|Dardania]]: Përfshinë një sipërfaqe rreth 533 ha, gjendet në zonën qendrore dhe periferike të qytetit. Në këtë bashkësi lokale përveç Lagjes Dardania, bëjnë pjesë edhe lagjja Kalabria, Zona ekonomike (rruga për Fushë Kosovë) dhe kompleksi i FSK-së).  # [[Ulpiana (Prishtinë)|Ulpiana]]: Përfshinë një sipërfaqe prej 22 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. # Ulpiana 1: Përfshinë një sipërfaqe prej 401ha, gjendet në zonën periferik të qytetit. Në kuadër të sajë gjendet edhe një pjesë e Lagjes Mati, si dhe  kompleksi i QKUK-së, gjithashtu përfshinë edhe një pjesë të planit rregullues "Prishtina e re".  # [[Bregu i Diellit|Kodra e Diellit]]: Përfshinë një sipërfaqe prej 83 Ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. Në kuadër të saj gjendet edhe një pjesë e Lagjes Aktashi,  kampusi i konvikteve të studenteve dhe kompleksi i Banesave të Bardha.  # Lagjja e Muhaxherëve: Përfshinë një sipërfaqe prej 35 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit. Në kuadër të saj gjendet edhe Parku i qytetit dhe një pjesë e Lagjes Dodona.  # 1 Lagjja e Muhaxherëve: Përfshinë një siperfaqe prej 41 ha,  gjendet ne zonën qendrore të qytetit. Në kuadër të saj është pjesa tipike e Muhaxhireve si dhe varri i ish. Presidentit I. Rugova dhe varrezat e deshmorëve.  # 2 Lagjja e Muhaxherëve (Matiçan): Përfshin një sipërfaqe prej rreth 281 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit. Në kuadër të saj gjendet një pjesë e zonës kadastrale Mati.  # Taukbashqe (Sofali): Përfshinë një sipërfaqe prej 160 ha, gjendet ne zonën periferike të qytetit. Në kuadër të saj, është një pjesë e zonës kadastrale  Sofalia dhe Parku i Taslixhes.  # Taukbashqe: Përfshinë një sipërfaqe prej 112  ha, gjendet në zonë  periferike të qytetit.  # 1 Taukbashqe: Përfshinë një sipërfaqe prej 116 ha, dhe gjendet në zonën periferike të qytetit.  # Blloku B: Përfshinë një sipërfaqe prej 38 ha, gjendet në zonën qendrore dhe periferike të qytetit.  # [[Kodra e Trimave]]:  Përfshinë një sipërfaqe prej 41 ha, gjendet në zonën qendrore.  # Kodra e Trimave: Përfshin një sipërfaqe prej 150 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit. # 1: Kodra e Trimave: Përfshinë një sipërfaqe prej 350 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit, në këtë b. lokale gjenden edhe varrezat e qytetit.  # 2 - Kodra e Trimave: Përfshinë një sipërfaqe prej 353 ha, gjendet në zonën periferike të qytetit.  # Tophane: Përfshinë një sipërfaqe prej 16.6 ha gjendet në zonën qendrore të qytetit.  # Tophane 2: Përfshinë një sipërfaqe prej 12.1 ha, gjendet në zonën qendrore të qytetit.  # [[arbëria (Prishtinë)|Arbëria]] (Dragodani): Përfshinë një sipërfaqe prej rreth 475 ha, gjendet në zonën periferike dhe qendrore të qytetit. Nëpër këtë bashkësi lokale kalon rruga, e cila shkon për Mitrovicë.  # [[Kalabria (Prishtinë)|Kalabria]] (Emshiri) == Ekonomia == Numri i përgjithshëm i bizneseve të regjistruara në Bashkësin e Prishtinës, sipas llojit të pronës është 8.735 biznese me 75.089 punëtorë. Saktësisht numri i punëtorëve nuk dihet, për faktin se regjistrimi tashmë është në kompetencë të Ministrisë së Tregtisë dhe Industrisë, përkatësisht Agjencisë për Regjistrim të Bizneseve. Për biznese merret vetëm leja, mirëpo ka shumë të atillë që nuk e kanë kryer këtë procedure të domosdoshme. Aktualisht në sektorin e gjuetisë dhe pylltarisë janë 27 biznese me 29 punëtorë, ndërsa në atë të peshkimit janë 31 punëtorë dhe dy biznese. Në sektorin e industrisë nxjerrëse ekzistojnë 16 biznese me 107 punëtorë, në industri përpunuese janë 600 biznese me 4.527 të punësuar, ndërkaq sektori i furnizimit me energji elektrike, gas dhe ujë numëron 5 biznese me 12.836 punëtorë. Në fushën e ndërtimtarisë janë 329 biznese me 3.976 të punësuar, ndërsa tregtia me shumicë dhe pakicë, i riparimit të biçikletave, motoçikletave dhe artikujve për përdorim personal e shtëpiak ka 4.203 biznese me 21.026 punëtorë. Një biznes mjaft i përhapur në kryeqytetin e Kosovës është edhe ai i hotelerisë, ku aktualisht veprojnë 781 restorante dhe hotele me 6.584 të punësuar. Biznesi i transportit, magazinimit dhe i komunikacionit përfshinë 1.672 biznese me 18.351 të punësuar, ndërkohë me biznes të ndërmjetësimit financiar janë të punësuar 285 persona dhe kjo veprimtari ka 26 biznese. Në shërbimin e afarizmit ekzistojnë 273 biznese me 285 të punësuar. Numri i përgjithshëm i bizneseve në Prishtinë është 8.412, ndërkaq numri i përgjithshëm i të punësuarve kap shifrën në 73.429. Vetëm gjatë vitit të kaluar në Komunën e Prishtinës janë regjistruar 2.908 biznese, kanë njoftuar në media zyrtarë nga Agjencia për Regjistrim të Bizneseve në MTI. Ata kanë thënë se rreth 50 për qind të bizneseve janë regjistruar në veprimtarinë e tregtisë me shumicë dhe pakicë. Nga rreth 3 mijë biznese të reja dhe të regjistruara gjatë vitit 2004, tregtia është biznesi më i preferuar edhe në kryeqytetin e Kosovës. Sipas listës së MTI-së për biznese dhe klasifikimit të tyre në bazë të veprimtarive, në nivel të Kosovës tregtia me shumicë merr pjesë me 11 për qind, derisa ajo me pakicë 37 për qind, apo shprehur në shifra ka 5837 biznese të tregtisë me shumicë dhe pakicë. Sipas kësaj liste radhiten: Me 12 për qind transporti tokësor, ajror, i udhëtarëve, pastaj shërbimet hoteliere, restorantet, hotelet, motelet, mensat ushqimore me 9 për qind, veprimtaritë publike shërbyese me 5 për qind, ndërsa prodhimi i ushqimit dhe pijeve merr pjesë me vetëm 3 për qind. Aktualisht në Komunën e Prishtinës si pronar të vetëm janë të punësuar 29.605 punëtorë me 7.936 biznese, ndërkaq në partneritet janë 7.037 të punësuar në 339 biznese. Si kompani të përbashkëta janë 54 biznese dhe 10 kooperativa me 131 të punësuar. Në pronën private me përgjegjësi të kufizuar, në kryeqendrën e Kosovës aktualisht janë 183 veprimtari me 1.375 të punësuar, kompani publike janë 13, kurse ekzistojnë edhe 57 prona shtetërore me 15.472 punëtorë dhe 143 biznese shoqërore me gjithsej 14.137 punëtorë. == Infrastruktura == [[Skeda:Pristina_International_Airport_-_new_terminal.jpg|parapamje|Terminali i ri i Aeroportit ndërkombëtar të Prishtinës "Adem Jashari".|230x230px]] [[Aeroporti i Prishtinës]] pas luftës është përdorur si vendkalimi kufitar më i dendur në Kosovë. Më 15 qershor, Aeroporti ndërkombëtar i Prishtinës është dekorua me "Çmimin aeroporti më i mirë 2010" për aeroportet me mbi një milion udhëtarë për vit. Ky nder është prezantua nga Këshilli Ndërkombëtar i Aeroporteve (ACI). ACI e njohu rritjen mbresëlënëse prej 300 për qind në trafikun e pasagjerëve gjatë viteve të fundit, investimin e madh në objekte, rrjetin e zgjeruar në mënyrë të shpejtë, dhe ndërtimin intensiv të kapaciteteve dhe trajnimin e personelit të aeroportit.<ref>{{Cite web|title=Fokus Kosova|url=http://www.unmikonline.org/albanian/pub/focuskos/sep06/FK_26_ALB.pdf|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927184122/http://www.unmikonline.org/albanian/pub/focuskos/sep06/FK_26_ALB.pdf|archive-date=27 shtator 2007|access-date=18 shtator 2006|language=en}}</ref> Largësia nga Prishtina: *Shkupi – 86 km *Tirana – 330 km *Beograd – 360 km *Podgorica – 298 km *Ferizaj – 36 km *Gjilan – 46 km [[Skeda:Map of R 7.png|parapamje|Traseja e [[Autoudha R7|Autoudhës R7]].|237x237px]] Neper Territorin e Prishtiens kalon nje pjese e Autostrades R7 Prishtine-Prizren-Durres. Ajo posedon dalje ne jug ne Fushe Kosove dhe ne veri fshatin Mazgit. Gjithashtu kjo autostrade lidhet me Autostraden R6 ne drejtim te kufirit me Maqedonine, ndertimi i se ciles ka filluar ne vitin 2014 dhe pritet te perfundoj ne vitin 2017, ku pritet te lidhe Prishtinen me Shkupin permes Ferizajt dhe Hanit te Elezit. Rruge me rendesi te vecant per Prishtinen jane rruget magjistrale M9 e cila e lidhe Prishtinen me Medvegjen ne piken kufitare te Mutivodes ne Malesine e Gollakut ne veri-lindje dhe ne perendim kalon permes qytetit te Pejes, Grykese se Rugove deri ne kufirin e Malit te Zi dhe permes Qafes se Çakorit deri ne Plav ne Mal te Zi. Sektori i bujqësisë, gjuetisë dhe pylltarisë përshinë 27 biznese. Në sektorin e industrisë nxjerrëse ekzistojnë 16 biznese. Sektori i furnizimit me energji elektrike, gas dhe ujë numëron 5 biznese, ai i ndërtimtarisë me 329 biznese, ndërsa ai i tregtisë me shumicë dhe pakicë 4.203 biznese. Po ashtu edhe biznesi i hotelerisë po avancohet përditë e më shumë dhe kështu në Komunën e Prishtinës aktualisht ekzistojnë 781 restorante dhe hotele. Në biznesin e ndërmjetësimit financiar veprimtarinë e tyre e zhvillojnë 26 biznese, ndërsa në shërbimin e afarizmit ekzistojnë 273 biznese. Administrimi publik dhe mbrojta e sigurimit social vepron me 10 biznese, ndërsa mbrojtja shëndetësore e sociale me 104 veprimtari. Numri i përgjithshëm i biznesit në Komunën e Prishtinës është 8.412 sish. Në Komunën e Prishtinës ekzistojnë edhe 57 prona shoqërore me 143 biznese shoqërore. Kështu, numri i përgjithshëm i biznesit të regjistruar në Komunën e Prishtinës është 8.735 biznese më 75.089 punëtorë. == Kultura == {{main|Kultura në Prishtinë}} === Edukimi === [[Skeda:Gjimnazi Sami Frashëri.jpg|parapamje|[[Gjimnazi "Sami Frashëri", Prishtinë|Gjimnazi "Sami Frashëri"]], një nga shkollat e para shqipe në Kosovë.|230x230px]]Komuna e Prishtinës ka 17 biblioteka publike. Biblioteka kryesore e qytetit ka përafërsisht 58.475 libra dhe 16 degë: Pallatin e Rinisë, Bibliotekën Përkujtimore të shkrimtarit [[Hivzi Sylejmani]], bibliotekën e "Përrallave" dhe, në [[Llukar]], [[Koliçi|Koliq]], [[Hajvalia]], [[Llaplleselë]], [[Graçanicë]], [[Çagllavicë]], [[Slivovë]] dhe [[Viti të Marecit]] me 108.541 libra, në përgjithësi me 167.016 libra. Gjatë masave të dhunshme [[Serbia|serbe]] të viteve [[1990]]–[[1999]] dhe [[Lufta e Kosovës|luftës]], "Dora e zezë" e ka djegur bibliotekën në [[Hade]], ka shkatërruar një numër të librave në bibliotekën e Obiliqit, dhe ka djegur bibliotekën në Koliq dhe Viti të Marecit. Numri i librave të djegur është rreth 23.000. === Muzika klasike === Prishtina si kryeqender e Kosovës është njëherit edhe qyteti në të cilën gjendet edhe instituti i [[Opera dhe Filharmonia e Kosovës|Operës dhe Filharmonisë së Kosovës]] që udhëhiqet nga dirigjenti [[Arbër Dhomi]]. === Sporti === * Basketbolli në vitet pas luftës [[2000]]–[[2005]] është njëri ndër sportet më të popullarizuara në kryeqendër. Në kë të sport në eliten e klubeve Kosovare, Prishtina është e prezantuar nga dy skuadra. * Futbolli Prishtinas ka një traditë të gjatë sportive. Prirës i kësaj tradite është skuadra që mbanë emrin e qyteti [[KF Prishtina]] e cila ndeshjet vendase i zhvillon në Stadiumin e Qytetit. * Taekwondo-ja eshte gjithashtu sport i zhvilluar ne qytetin e Prishtines, ku dallohen Klubet e TAEKWONDO-se Prishtina dhe [[Akademia e Arteve Marciale Prishtina]]. === Objekte turistike dhe kulturore === Ndër objektet turistike dhe kulturore më të vizituara në Konunën e Prishtinës janë: ==== Monumenti „Skënderbeu“ ==== [[Skeda:PRISHTINA 2013 (13).jpg|parapamje|Monumenti i heroit kombëtar shqiptar [[Skënderbeu|Gjergj Kastrioti]]-Skënderbeu dhe [[Teatri Kombëtar i Kosovës|Teatri i Kosovës]] përballë në qendër të Prishtinës.|230x230px]] Ky monument i përkushtuar heroit kombëtarë Gjergj Kastriot-Skënderbeut gjendet në qendrën administrative të qytetit dhe është vendos në vitin 2001. Banorët e shumtë që jetojnë në diasporë e vizitojnë këtë objekt dhe vendasit që me një ceremoni e kanë përcjellë sjelljen e statujës së Skënderbeut e konsiderojnë si ardhje të lirisë. ==== Monumenti i heroit kombëtar "Zahir Pajaziti" ==== [[Skeda:Zahir Pajaziti.JPG|parapamje|Monumenti [[Zahir Pajaziti]] është një ndër shumë monumentet që i kushtohet personaliteteve me rëndësi për historinë e Kosovës nëpër Prishtinë.|230x230px]] Shtatorja e parë e vendosur në Prishtinë është e [[Shtabi i Përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës|komandantit]] të zonës operative të llapit, [[Zahir Pajaziti]], e vendosur nga bashkëluftëtarët e tij të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]], një ushtri guerile shqiptare që luftoi për çlirim nga [[Serbia dhe Mali i Zi]]. Shtatorja e komandantit vizitohet shpesh nga ish-ushtarë të UÇK-së dhe institucione të Kosovës, Shqipërisë e poashtu nga nxënës të të gjitha shkollave në Kosovë. Më 31 [[janari|janar]] [[2008]], në 11-vjetorin e rënies, Presidenti i Kosovës [[Fatmir Sejdiu]] i akordoi Zahir Pajazitit dekoratën më të lartë shtetërore të Kosovës, [[Urdhri Hero i Kosovës|Urdhrin Hero i Kosovës]]. ==== Monumenti NEWBORN ==== [[Skeda:Gebäude der UNMIK NEW BORN SIGN PRISTINA KOSOVO Giv Owned Image 23 August 2008.jpg|parapamje|Monumenti [[Newborn|NEWBORN]] i vendosur në ditën e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.|230x230px]] [[Newborn]] është skulpturë, monument i Pavarësisë së Kosovës, e cila u krijua nga ekipi i udhëhequr nga Fisnik Ismaili dhe i cili u shpalos në ditën e pavarësisë së Kosovës. Monumenti u krijua posaçërisht për këtë ditë dhe iu mundësua pjesëmarrësve festues, që në skulpturë të nënshkruajnë. Skulptura u vendos në qendër të Prishtinës vetëm për ditën e pavarësisë për të shënuar lindjen (born) e Republikës së Kosovës, për të "marrë nënshkrimet" dhe pastaj të zhvendoset në lokacion të përhershëm. ==== Teatri i Kosovës ==== Teatri i Kosovës në Prishtinë nga populli i njihet edhe si "[[Teatri Kombëtar i Kosovës]]". Themelet e shfaqjeve të ndryshme teatrale të sistematizuara dhe të regjistruara pranë enteve zyrtare gjenden në Prizren ku në vitin 1946 teatri lokal u ngritë në nivel rajonal e më vonë në teatër popullor në nivel krahinorë. Ky ishte institucioni i parë në Kosovë pas Luftës së Dytë Botërore nga i cili më vonë do të krijohet teatri profesionist. Shumë shpejt, disa muaj pas themelimit, ky teatër u transferua në kryeqytetin e Kosovës, në Prishtinë. Shfaqjet e para të këtij teatri janë punuar kryesisht nga artistët amatorë, entuziastë e idealistë të talentuar, të ndihmuar nga artistët profesionistë nga hapësirat tjera të ish-Jugosllavisë, ndërkohë që, në vitet ’60, ansambli i tij pasurohet me kuadro të reja profesioniste. Deri në vitin 1989 ky teatër i ka realizuar mbi 400 premiera me rreth 10.000 repriza, të cilat në Kosovë dhe në hapësirat e ndryshme të ish Jugosllavisë janë përcjellë nga mbi 3.200.000 spektatorë. Repertori i këtij teatri është ndërtuar mbi tekstet e shumta të dramaturgjisë kombëtare, botërore dhe ish jugosllave. Shfaqjet e këtij teatri, të cilat janë prezantuar nëpër festivale të ndryshme me krakter kombëtar dhe ndërkombëtar në ish Jugosllavi, janë vlerësuar me tone të larta nga kritika e atëhershme dhe janë nderuar me çmime të ndryshme artistike. Kështu, p.sh., në vitin 1967, shfaqja “Erveheja” e regjisorit Muharrem Qena është nderuar me Çmimin e Regjisë më të Mirë në Festivalin e Dramës Jugosllave “Sterijino Pozorje”. Krahas shfaqjeve në gjuhën shqipe, në këtë teatër janë realizuar edhe shfaqje në [[Serbisht|gjuhën serbe]]. Bukur shpesh, sidomos pas vitit 1981 e këndej, ky teatër ka vepruar nën presion të rëndë politik nga sistemi dhe regjimi komunist jugosllav. Në vitin 1990, regjimi serb i Slobodan Milosheviqit, e ka vënë këtë teatër nën administrim të dhunshëm, duke i dëbuar nga teatri shumë nga artistët shqiptarë dhe duke vënë kontroll totalitar mbi krijimtarinë artistike të këtij teatri. Gjatë kësaj periudhe, në një sistem shkollor universitar paralel të krijuar në kushtet e rezistencës aktive paqësore kundër regjimit totalitar serb, nëpër shtëpitë – shkolla u krijuan shumë nga kuadrot artistike, të cilat tashmë janë pjesë e ansamblit profesionist të këtij teatri. Në vitin 1999, pas mbarimit të luftës në Kosovë, ky teatër pagëzohet me emrin Teatri Kombëtar i Kosovës. Gjatë 10 viteve të pasluftës, në këtë teatër janë vënë në skenë tekste të shumta të dramaturgjisë kombëtare dhe botërore. Teatri Kombëtar i Kosovës është teatër me karakter shtetëror dhe, si i tillë, financohet nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit të Republikës së Kosovës. Në vitet e fundit shihen përpjekje që ky teatër të ngritet në nivel internacional në të cilin do të luhen shfaqje në disa gjuhë. [[Skeda:National Public Library Pristina Qiv Owned Image 30 August 2008.jpg|parapamje|230x230px|Pamje e jashtme e Bibliotekës.]] ==== Biblioteka Kombëtare e Kosovës “Pjetër Bogdani” ==== Vetë objekti i kësaj [[Biblioteka Kombëtare e Kosovës Pjeter Bogdani|biblioteke]] ka një histori të veten që paraqet rrethanat politike e shoqërore kosovare të viteve të gjysmës së dytë të shekullit të kaluar. Eshtë e ndërtuar në vitin 1982 me dizajnin unike e arkitektit kroat Andrija Mutnjaković që ishte frymëzuar nga nje huall mjalti.<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/property/propertypicturegalleries/9126031/The-worlds-30-ugliest-buildings.html?frame=2159725|title=Kopje e arkivuar|access-date=12 qershor 2014|archive-date=11 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411231356/http://www.telegraph.co.uk/property/propertypicturegalleries/9126031/The-worlds-30-ugliest-buildings.html?frame=2159725|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=I.S|title=Biblioteka u Prištini na "Telegrafovoj" listi 10 najružnijih zgrada na svetu|url=https://www.blic.rs/slobodno-vreme/zanimljivosti/biblioteka-u-pristini-na-telegrafovoj-listi-10-najruznijih-zgrada-na-svetu/1f5fgy5|access-date=2022-03-05|website=Blic.rs|language=sr}}</ref> Në këtë objekt ruhen libra të ndryshëm të cilët qytetarët kanë mundësi që ti lexojnë brenda objektit. ==== Biblioteka Hivzi Sylejmani ==== Ndërtesa e bibliotekës së qytetit u ndërtua në vitin 1930. Ajo u bë e famshme nga Miladin Popoviqi – ish-udhëheqës i Komitetit regjional të Partisë komuniste të Kosovës – që qëndroi këtu në vitin 1944. Nga viti 1948 kjo ndërtesë u shëndërrua në Bibliotekën e qytetit të Prishtinës.<ref name="esiweb.org">http://www.esiweb.org/pdf/esi_future_of_pristina%20booklet_albanian.pdf</ref> [[Skeda:Pristina - The Kosova Art Gallery.JPG|parapamje|Ndërtesa e Galerisë së Arteve të Kosovës në Kampusin e UP-së.|230x230px]] ==== Galeria e Arteve ==== Galeria e Arteve e Kosovës u formua në vitin 1979 si institucion kulturor për prezentimin e artit pamor dhe ruajtjen e mbledhjen e veprave më me vlerë. Për këto 30 vjet të veprimtarisë ky institucion ka organizuar afro 500 ekspozita në vend dhe në botën e jashtme, të cilat janë përcjellur me shumë botime, dhe blerjen e afro 1000 punimeve artistike nga të cilat është formu një fond i pasur i Galerisë. Vetëm pas luftës së fundit janë organizuar mbi 200 ekspozita kolektive e individuale, kombëtare e ndërkombëtare, ku kanë ekspozuar mijëra artistë. Veprat e tyre u vizituan dhe u shijuan nga qindramijëra artdashës, nga më shumë se 200 delegacione ndërkombëtare, nga personalitete të njohura të jetës politike dhe kulturore, duke filluar nga Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Kofi Annan e deri te shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare. [[Skeda:Prishtina, National Museum of Kosovo.jpg|parapamje|Muzeu Kombëtar i Kosovës.|230x230px]] ==== Muzeu i Kosovës ==== Muzeu i Kosovës është ndërtuar nga austriakët për ushtrinë turke në vitin 1898, dhe është përdorur nga ushtria kombëtare jugosllave deri në vitin 1975.Muzeu ka pasur një koleksion të pasur të objekteve prehistorike të zbuluara në Kosovë. Pjesa më e madhe e artifakteve tregon per jetën në kohën e ilirëve dhe romakëve<ref name="inyourpocket.com">{{Cite web|title=Kopje e arkivuar|url=http://www.inyourpocket.com/kosovo/pristina/sightseeing/ottoman-pristina|url-status=dead|language=en|accessdate=17 qershor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302190334/http://www.inyourpocket.com/kosovo/pristina/sightseeing/ottoman-pristina|archivedate=2 mars 2014}}</ref>. Në 1998, më shumë se 1.247 artifakte u dërguan në Beograd për një ekspozitë. Muzeu ende është duke pritur kthimin e tyre.Prej vitit 1999 deri në vitin 2002, ishte zyrja kryesore e Agjensionit Evropian për Rindërtim<ref name="esiweb.org" />. ==== Parku Kombëtar „Gërmia“ ==== Është vendi në të cilin prishtinasit e kalojnë kohen e lirë kryesisht gjatë ditëve të ngrohta. Ky park është i pajisur me liqenin dhe restorante e pushimore të ndryshme rreth tij.[[Skeda:Ethnographic_Museum_in_Prishtina.jpg|parapamje| Horizonti i imazhit të brendshëm nga kompleksi i banimit Emin Gjiku, tani [[Muzeu Etnologjik i Prishtinës|muzeu etnologjik]].|230x230px]] ==== Parku etnologjik "Emin Gjiku" ==== Kjo ndërtesë dikur ka qenë pronë e familjës së njohur Gjinolli. Prej vitit 1957 ky grup ndërtesash,duke përfshirë këtu shtëpinë e shërbëtorëve, shtëpinë e mysafirëve dhe shtëpinë e familjës i takon Muzeut të Kosovës. Emin Gjinolli ka qenë i njohur me nofkën "Emin Kücük – nga turqishtja ‘Emini i vogël" – që më pas u shëndërrua në ‘Emin Gjiku’. Në anën e majtë prej derës kryesore të oborrit, mund të shihet e vetmja ndërtesë që ka mbijetuar shkatërrimin e Çarshisë së vjetër. Është bajtur këtu në vitin 1963. Gjatë viteve 1990-të, ky kompleks është përdorur si muze i natyrës. Në vitin 2003 renovimi i kompleksit ka filluar me ndihmën e donatorëve ndërkombëtar për ta shëndërruar atë në muze etnologjik.<ref name="esiweb.org" />[[Skeda:Monument_kulturor_1.jpg|parapamje|Kulla e orës.|233x233px]] ==== Kulla e orës ==== Çdo qytet në Perandorinë Osmane kishte nevojë për një kullë ore në mënyrë që besimtarët të dinin kohën për të shkuar në xhami si dhe të gjitha [[Dyqani|dyqanet]] të hapeshin dhe mbylleshin në kohë të njejtë<ref name="inyourpocket.com" />. Kjo kullë ore u ndërtua në shekullin e XIX. Zijla origjinale u soll nga [[Moldavia]] dhe mbante mbishkrimin: "Kjo zile është punuar më 1764 për Jon Moldova Rumenin"<ref name="esiweb.org" />. Në vitin 2001, zijla është vjedhur. Në të njëjtin vit, trupat e [[KFOR]]-it francez kanë ndërruar mekanizmin e vjetër të orës me një mekanizëm elektrik. Duke marrë parasysh problemet që Kosova ka me rrymë, kulla e orës ka vështirësi për ta treguar kohën e saktë. ==== [[Xhamia e Mbretit|Xhamia e Madhe]] (zyrtarisht Xhamia e Sulltan Mehmetit II al-Fatih-u) ==== Kjo xhami u ndërtua në vitet 1460–1461 nga Sulltan Mehmeti II al-Fatih-u (ashtu siç dëshmohet nga gdhendja e murit mbi derën kryesore të xhamisë<ref name="inyourpocket.com" />), vetëm tetë vite pas rënies së [[Kostandinopoja|Kostadinopojës]]. Ajo gjendet në zemër të qendrës së qytetit të vjetër, dhe është xhamia më e madhe dhe më spikatur e Prishtinës. Kupola e saj ka qenë dikur më e madhja në regjion, ndërsa sot ajo është e vetmja xhami e ndërtuar nga Sulltan [[Mehmeti II]] që ende mbijeton në këto vise. Sheshi përpara Xhamisë së Mbretit gjithmonë ka qenë vend i njohur për takime. Gjatë viteve 1682–83, nën sundimin e [[Sulltan]] Mehmetit IV, xhamia është restauruar, ndërsa minarja e saj është riparuar përsëri pas tërmetit të vitit 1955. Kjo [[Xhamia|xhami]] ka vuajtur nga shkatërrimi dhe punët joprofesionale në restaurimin e saj. Nga viti 1953 kjo xhami quhet:Xhamia e Sulltan Mehmet II al-Fatih-ut.<ref name="esiweb.org" />[[Skeda:Çarshia Mosque.JPG|parapamje|[[Xhamia e Çarshisë]].|210x210px]] ==== Xhamia e Çarshisë ==== [[Xhamia e Çarshisë]] është ndërtimi i Prishtinës së vjetër, e ndërtuar në shekullin e 15 nga Sulltan Bajaziti për të përkujtuar fitoren e osmanëve në vitit 1389. Në të kaluarën Xhamia e Çarshisë gjendej përballë çarshisë së mbuluar të Prishtinës<ref name="inyourpocket.com" />. Sot nuk ka mbetur asgjë nga çarshia e vjetër, vetëm emri i Xhamisë së Çarshisë shërben për të na e përkujtuar atë. Shumë ndryshime si dhe punime për riparimin e saj e kanë ndryshuar pamjen origjinale të kësaj xhamie, mirëpo simboli i saj kulmi i gurët minares ka mbijetuar për më shumë se 600 vite. Këtë xhami e quajnë edhe "Tash Xhamia", që në përkthim do të thotë "Xhamia e gurit".<ref name="esiweb.org" /> Kjo xhami sot gjendet përballë Muzeut të Kosovës. ==== Hamami i madh ==== Daton që nga shekulli i XV. Dikur ishte pjesë themelore e kompleksit të Xhamisë së Mbretit (Fatih) dhe ka shërbyer si vendtakim shoqëror si për meshkujt ashtu dhe për femrat e qytetit. Sipas legjendës, Sulltan Mehmet al-Fatihu ka urdhëruar që të gjithë punëtorët, të cilët kanë punuar në ndërtimin e Xhamisë Fatih, të lahen në Hamam për çdo ditë<ref name="esiweb.org" />. Ky hamam ka pasu 15 kupola me vrima te vogëla në mënyrë që të hynte drita brenda objektit<ref name="inyourpocket.com" />. Pas një zjarri më 1994, regjimi i kaluar lejoi ndërtimin e tri shitoreve, të cilat faktikisht e mbyllën hyrjen e vjetër të tij.<ref name="esiweb.org" /> [[Skeda:2011 Prisztina, Meczet Jashara Pashy.JPG|parapamje|[[Xhamia e Jashar Pashës]] në Qendër të Prishtinës.|261x261px]] ==== Xhamia e Jashar Pashës ==== Kjo xhami të shekullit 16 (e përfunduar shumë më vonë në shekullin e 19-të) është e ngjashme në Xhaminë e Çarshisë në arkitekturë dhe dekorimin e brendshëm<ref name="inyourpocket.com" />.Emrin e ka marrë nga Jashar Mehmet Pasha i cili ka qenë qytetar i pasur i Prishtinës dhe guvernator i Shkupit në vitin 1842. Sipas mbishkrimeve që gjenden brenda xhamisë, ndërtimi i saj përfundoi në vitin 1834<ref name="esiweb.org" />. Portiku origjinal i xhamisë u shkatërrua për të bërë rrugën për një rrugë më të gjerë.<ref name="inyourpocket.com" /> ==== Xhamia e Llapit ==== [[Xhamia Ramadanie|Xhamia e Llapit]] në Prishtinë u ndërtua në vitin 1470 gjatë pushtimit te Perandorisë Osmane dhe është një ndër ndërtimet më të lashta në Prishtinë. Ajo gjendet në afërsi të qendrës së Prishtinës (Lagjia Tophane) në rr. Ilir Konushevci, magjistralen Podujevë-Prishtinë. Ajo përbëhet nga një parasallë dhe dhomën e faljes e cila është gjashtë metra e lartë. Emri i saj i vërtetë është "Xhamia Ramadanije" por për shkak se faleshin shumë banorë të fshatrave të Llapit dhe gjendet përgjat rrugës magjistrale Prishtinë-Podujevë, si pasoj ajo edhe mori emrin "Xhamia e Llapit". [[Skeda:Shadërvan_in_Prishtina,_Kosovo.JPG|parapamje|Shadërvani në mes Xhamisë së Çarshisë dhe Xhamisë së Jashar Pashës.|160x160px]] ==== Shadërvani ==== Ky shadërvan nga mermeri i dekoruar gjendet midis Xhamisë së Çarshisë dhe Muzeut të Kosovës. Ai është shadërvani i vetëm publik i llojit të vet në Prishtinë, i cili ka mbijetuar deri më sot. Në të kaluarën dhjetëra shadërvanë të tillë publik, të shpërndarë nëpër tërë qytetit të vjetër, ofronin freskim dhe mundësi për avdes (larje rituale)<ref name="esiweb.org" />. == Shiko dhe == * [[Rajoni i Prishtinës]] * [[Kultura në Prishtinë]] * [[Historia e Prishtinës]] * [[Komuna e Prishtinës]] * [[Universiteti i Prishtinës]] == Bibliografia == * <small>Dokumente të [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|OSCE]]-së të gjetura në internet në vitin [[2006]], për profilet e komunave të Kosovës: <s>[http://www.osce.org/documents/mik/2005/02/1199_en.pdf mik/2005/02/1199_en.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112601/http://www.osce.org/documents/mik/2005/02/1199_en.pdf |date=4 mars 2016 }}</s></small> * <small>Dokumente të [[Rrjeta Elektronike e Organizatave Mjedisore Kosovare|Rrjetës Elektronike të Organizatave Mjedisore Kosovare]] - Sharri.net [[2006]]: <s>[http://www.sharri.net/admin/editor/downloads/komunat/prishtina.pdf prishtina.pdf]</s></small> * <small>Dokumente të [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postës dhe Telekomit Kosovës]] të gjetura në internet [[2006]]: <s>[https://web.archive.org/web/20061121031904/http://www.ptkonline.com/web/site/index.php?CatId=8&PageId=15&language=0 KodePostare.pdf]</s></small> * <small>Dokumente të Misionit të Bibliotekës së Kosovës të gjetura në internet në vitin [[2006]]: Raporti i IFLA-s/FAIFE-së, prill 2000: [http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/koan3alb.htm Anex 3]</small> == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20071221224620/http://www.prishtina-komuna.org/ KK Prishtinë] * [http://www.uni-pr.edu/ Universiteti i Prishtinës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907142817/http://uni-pr.edu/ |date=7 shtator 2008 }} * [http://www.airportpristina.com/ Aeroporti Adem Jashari] * [http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 IFLA - International Federation of Library Associations and Institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015061537/http://www.ifla.org/faife/faife/kosova/kosorepo.htm#_Toc480784381 |date=15 tetor 2008 }} - raport para dhe pas luftës (anglisht) == Burim i të dhënave == {{Reflist|30em}} {{Portal|Prishtina|Kosova}} {{Komuna e Prishtinës}} {{Kryeqytetet e Evropës}} [[Kategoria:Prishtinë| ]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] hvtmrh9jk0u3j2zvjow6td2h1zqs9gf 0 3483 3010789 2975198 2026-07-18T16:20:41Z Matete Plays 132671 Rregullim i imazhit. 3010789 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Sali Berisha | honorific-prefix = Prof. Dr. | image = Sali_Berisha_(cropped_portrait).jpg | caption = Berisha në 2025 | office1 = Presidenti i [[Shqipëria|Shqipërisë]] | primeminister1 = [[Vilson Ahmeti]]<br />[[Aleksandër Meksi]]<br />[[Bashkim Fino]] | term_start1 = 9 prill 1992 | term_end1 = 24 korrik 1997 | predecessor1 = [[Ramiz Alia]] | successor1 = [[Rexhep Meidani]] | office2 = Kryeministri i 32-të i [[Shqipëria|Shqipërisë]] | president2 = [[Alfred Moisiu]]<br />[[Bamir Topi]]<br />[[Bujar Nishani]] | deputy2 = [[Ilir Rusmali]]<br />[[Gazmend Oketa]]<br />[[Genc Pollo]]<br />[[Ilir Meta]]<br />[[Edmond Haxhinasto]]<br />[[Myqerem Tafaj]] | term_start2 = 8 shtator 2005 | term_end2 = 11 shtator 2013 | predecessor2 = [[Fatos Nano]] | successor2 = [[Edi Rama]] | office3 = Kryetar i [[Partia Demokratike e Shqipërisë|Partisë Demokratike të Shqipërisë]] | term_start3 = 22 maj 2022 | term_end3 = | predecessor3 = [[Lulzim Basha]] | successor3 = | term_start4 = korrik 1997 | term_end4 = qershor 2013 | predecessor4 = [[Tritan Shehu]] | successor4 = [[Lulzim Basha]] | term_start5 = 1990 | term_end5 = 1992 | predecessor5 = Pozicioni i vendosur | successor5 = [[Eduard Selami]] | office6 = Lideri i Opozitës | term_start6 = 22 maj 2022 | term_end6 = | predecessor6 = [[Lulzim Basha]] | successor6 = | term_start7 = 1997 | term_end7 = 2005 | predecessor7 = [[Fatos Nano]] | successor7 = [[Edi Rama]] | term_start8 = 1991 | term_end8 = 1992 | predecessor8 = Pozicioni i vendosur | successor8 = [[Fatos Nano]] | birth_date = {{Birth date and age|15|10|1944|df=yes}} | birth_place = [[Tropojë]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | party = *[[Partia e Punës së Shqipërisë]] (1968–1990) *[[Partia Demokratike e Shqipërisë]] (1990–aktualisht) | spouse = [[Liri Berisha|Liri Berisha–Ramaj]] (m. 1971) | children = 2 | education = [[Universiteti i Tiranës]] | signature = Sali Berisha (nënshkrim).svg | website = {{URL|https://www.sali-berisha.com|sali-berisha.com}} }} '''Sali Berisha''' (i lindur më 15 tetor 1944) është një kardiolog dhe politikan shqiptar, që shërbeu si presidenti i dytë i [[Shqipëria|Shqipërisë]] në vitet 1992–1997 dhe president i parë i zgjedhur nga parlamenti i dalë nga zgjedhjet e lira demokratike pas rënies së regjimit komunist. Berisha ka qenë kryeministër i Shqipërisë nga viti 2005 deri në vitin 2013. Ka qenë kryetar i [[Partia Demokratike e Shqipërisë|Partisë Demokratike të Shqipërisë]] 3 herë, në periudhën 1991–1992, 1997–2013 dhe nga 2020 deri sot. Ai shërben edhe si kryetar në detyrë i opozitës në parlamentin shqiptar. Si një ish-sekretar komitetit të Partisë së Punës në Fakultetin e Mjekësisë te Universiteti i Tiranës, e braktisi karrierën si kardiolog dhe profesor i universitetit për t'u bërë lideri i Partisë Demokratike.<ref name="gjeneruar automatikisht1">{{Cite web|title=Prof. Dr. Sali Berisha|url=http://www.km.gov.al/?fq=brenda&r=&gj=gj1&kid=17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803003512/http://www.km.gov.al/?fq=brenda&r=&gj=gj1&kid=17|archive-date=3 gusht 2012|access-date=19 gusht 2012|website=Keshilli i Ministrave|language=sq}}</ref> == Jetëshkrimi == U lind në fshatin [[Viçidol]] të [[Prefektura e Kosovës|prefekturës së Kosovës]] (territorialisht sot është [[Qarku i Kukësit]]) në një familje besimtarësh myslimanë. Është i biri i Ramës dhe i Sheqeres.<ref name=":SBinterviste">{{Cite web|date=1 dhjetor 2013|title=Sali Berisha flet për jetën e tij|url=https://telegrafi.com/sali-berisha-flet-per-jeten-e-tij/|website=[[Telegrafi.com]]|language=sq}}</ref> Berisha ka një vëlla të madh, Selimin, dhe motrës Hajrie.<ref>{{Cite web|date=11 gusht 2017|orig-date=gusht 2010|title=Motra e Sali Berishës ka dhënë një intervistë të vetme në jetë që nga kujtimet e fëmijërisë motër-e-vëlla dhe sms-të me telefon gjatë pushtetit|url=http://www.tiranapost.al/motra-e-sali-berishes-ka-dhene-nje-interviste-te-vetme-ne-jete-qe-nga-kujtimet-e-femijerise-moter-e-vella-dhe-sms-te-me-telefon-gjate-pushtetit/|website=tiranapost.al|publisher=Standard|language=sq}}</ref> Për të lexuar e mësoi e motra kur ai vetë qe 5 vjeç.<ref name=":SBinterviste" /> Arsimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa të mesmen në Tiranë,<ref name=":kd">{{Cite book|last=Dervishi|first=Kastriot|title=[[Kryeministrat dhe ministrat e shtetit shqiptar në 100 vjet]]|publisher=55|year=2012|isbn=9789994356225|location=Tiranë|pages=89|language=sq}}</ref> ku rrinte pranë teknikumit mjekësor tek [[Medreseja e Tiranës|Medreseja]]. I apasionuar pas letërsisë dhe historisë,<ref name=":SBinterviste" /> më 1963 nisi studimet për mjekësi në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]], ku u diplomua më [[1967]].<ref name=":kd" /> Në vitin [[1978]] fitoi një bursë nëntëmujore nga [[UNESCO]] për studime të avancuara dhe trajnime në [[Paris]]. Pasi përfundoi me sukses studimet atje, drejtoi një program kërkimor për hemodinamikë.<ref name=":kd" /> Në vitet '70 u emërua profesor në Universitetin e Tiranës.<ref name=":parlamenti">{{Cite web|title=Prof. dr. Sali Berisha|url=https://www.parlament.al/deputet/sali-berisha/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122112916/http://www.parlament.al/?aspxerrorpath=%2Fdeputet%2Fsali-berisha%2F|archive-date=22 janar 2020|access-date=4 qershor 2018|website=parlament.al|language=sq}}</ref> Gjatë viteve 1980–1990 publikoi libra studimorë, tekste universitare dhe artikuj shkencorë në fushën e kardiologjisë brenda dhe jashtë vendit.<ref name=":kd" /> Në vitin [[1986]] u zgjodh anëtar i Komitetit Evropian për Kërkime Mjekësore me qendër në [[Kopenhaga|Kopenhagë]], për kërkimin në shkencat mjekësore.<ref name=":kd" /> Më [[1989]] iu dha titulli Profesor nga Universiteti i Tiranës.<ref name=":parlamenti" /> == Roli në rënien e komunizmit == Mbas vdekjes së diktatorit komunist [[Enver Hoxha]], Berisha shpresonte që pasardhësi i tij, [[Ramiz Alia]], do e zbuste politikën e ashpër staliniste të paraardhësit të tij dhe do të inkurajonte ndryshimet.{{cn|August 2022}} Por bashkë me një numër në rritje të intelektualëve, studentëve dhe të rinjve punëtorë ai mbeti i zhgënjyer kur këto shpresa nuk u realizuan.{{cn|August 2022}} Në vitin [[1989]] kur vendet e Evropës Lindore filluan të përmbysnin komunizmin, Berisha dhe mbështetësit e tjerë të reformave dolën më hapur me thirrjet për ndryshime në Shqipëri.{{cn|August 2022}} [[Figura:Sali Berisha gjate levizjes antikomuniste dhjetor 1990.jpg|thumb|202x202px|left|Berisha gjatë Lëvizjes antikomuniste dhjetor 1990]] Në tetor të vitit 1989, në një intervistë me Televizionin Shqiptar të kontrolluar nga shteti, ai i kërkoi regjimit të fillojë një program të gjerë liberalizimi.{{cn|August 2022}} Intervista u regjistrua, por nuk u transmetua në televizion.{{cn|August 2022}} Në gusht të vitit [[1990]], në një takim të disa intelektualëve shqiptarë me Ramiz Alinë, Berisha kërkoi lejimin e sistemit shumëpartiak dhe ekonominë e tregut.{{cn|August 2022}} Në një artikull të botuar në gazetën "Bashkimi" më [[17 shtator]] [[1990]], Berisha dënoi ato që ai i quante ”reforma kozmetike” të regjimit të Alisë. Pa pluralizëm politik, theksonte ai, nuk mund të ketë demokraci të vërtetë në Shqipëri. Në dhjetor të vitit 1990 ai iu bashkua që në ditën e parë demonstratave të studentëve, të cilat e detyruan regjimin të lejonte sistemin shumëpartiak.{{cn|August 2022}} Me krijimin e partisë së parë antikomuniste, Partisë Demokratike, ai u bë një nga drejtuesit kryesorë të saj dhe në shkurt të vitit [[1991]] u zgjodh kryetar i Partisë. Sali Berisha është zgjedhur deputet i Parlamentit më [[1991]], [[1992]], [[1997]], [[2001]], [[2005]] dhe [[2009]]. == Jeta politike == === President (1992–1997) === Pas zgjedhjeve të para të lira në Shqipëri, Berisha u zgjodh President i Republikës më 9 prill 1992. Gjatë mandatit si President i Republikës së Shqipërisë, Shqipëria u hap ndaj perëndimit; ajo u bë anëtare e [[Këshilli i Evropës|Këshillit të Evropës]] në vitin [[1995]]; nënshkroi Marrëveshjen për Paqe dhe Partneritet në vitin [[1993]] dhe vendosi bashkëpunim të ngushtë me vendet e BE-së dhe SHBA-në. Të gjitha ligjet e diktaturës komuniste u zëvendësuan me ligje të reja të standardeve evropiane dhe u krijuan institucione të reja si Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë dhe Këshilli i Lartë i Drejtësisë, që nuk ekzistonin më parë. Rënia e skemave piramidale në fund të viti [[1996]], në të cilat shqiptarët humbën miliona dollarë, çoi në demonstrata në të cilat njerëzit akuzonin qeverinë për vjedhjen e parave. Trazirat e krijuara si rezultat i kësaj në fillim të vitit [[1997]] e detyruan Berishën të dekretonte zgjedhjet e parakohshme në qershor [[1997]]. Këto zgjedhje u fituan nga opozita dhe pas kësaj Berisha dha dorëheqjen si President. === Kryetar i opozitës (1997–2005) === Më pas Berisha ri-zgjidhet Kryetar i Partisë Demokratike dhe këtë pozicion e mban nga viti 1997 deri, i rizgjedhur në prill 2005 deri në 26 qershor 2013. Në vitin pasues Berisha e fut Partinë Demokratike në koalicion me partitë e qendrës së djathtë dhe në zgjedhjet e përgjithshme politike të mbajtura në pesë raunde në periudhën qershor-gusht [[2001]] zgjidhet drejtues i koalicionit. Megjithëse misioni vëzhgues ndërkombëtar OSBE / ODIHR i quajti këto zgjedhje të manipuluara, koalicioni fitoi 37 % të votave. === Kryeministër (2005–2013) === [[Skeda:Sali Berisha with Obamas.jpg|thumb|244x244px|Çifti Berisha së bashku me çiftin presidencial Obama]]Me [[3 korrik]] [[2005]], koalicioni prej pesë partive të qendrës së djathtë i drejtuar nga Sali Berisha ia arriti që të fitojë një mazhorancë prej 74 deputetësh nga 140 gjithsej në Kuvend<ref>http://www.cec.org.al/images/stories/zgjedhje-per-kuvend/2005/perberja_e_kuvendit_grafiku.pdf{{Lidhje e thyer}}</ref> dhe më [[8 shtator]] [[2005]] me shumicë prej 81 votash të deputetëve zgjidhet Kryeministër i Shqipërisë. Më [[4 prill]] [[2009]] [[Shqipëria]] u pranua si anëtare me të drejta të plota në [[NATO]]. Kjo u arrit falë reformave të kryera të qeverisë Berisha. Sipas revistës së mirënjohur amerikane ''Forbes'' Shqipëria ishte pothuajse i vetmi vend në Europë qe kishte rritje ekonomike dhe e konsideron Berishën si arkitektin e suksesit ekonomik të Shqipërisë.<ref>[http://www.forbes.com/forbes/2010/1025/opinions-steve-forbes-fact-comment-this-mouse-roaring.html This Mouse Is Roaring - Forbes.com<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->]</ref> [[File:Bush Berisha Tirana 20070610.jpg|thumb|200px|left|Berisha dhe Presidenti i SHBA-së [[George W. Bush|George W. O Bush]] gjatë vizitës historike të presidentit amerikan në Shqipëri në qershor 2007]] Më [[28 qershor]] [[2009]] u mbajtën zgjedhjet e radhës për parlamentin ku koalicioni i udhëhequr nga [[Partia Demokratike]] fitoi 70 mandate nga 140 te tilla.<ref>http://www.cec.org.al/images/stories/zgjedhje-per-kuvend/2009/rez_vend.pdf{{Lidhje e thyer}}</ref> Zgjedhjet u certifikuan nga [[OSBE]]/[[ODIHR]] si zgjedhje që shënuan progres të dukshëm lidhur me regjistrimin e votuesve, procesin e identifikimit, kornizën ligjore, procesin e votimit, numërimit të votave dhe zgjidhjes së ankesave.<ref>{{Cite web|url=http://www.osce.org/odihr/elections/albania/38598|title=Kopje e arkivuar|access-date=19 gusht 2012|archive-date=4 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504075433/http://www.osce.org/odihr/elections/albania/38598|url-status=dead}}</ref> Berisha ftoi [[LSI]]-në në koalicion, ftesë që u pranua nga z. [[Ilir Meta]]. Qeveria e re konsiderohet si qeveria e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Gjatë periudhës së qeverisjes nga qeveri e drejtuar nga Berisha, u ndërtuan më shumë se 10.000&nbsp;km rrugë, duke lidhur me rrugë të asfaltuara mbi 900 fshatra me komunat dhe 169 komuna me infrastrukturën rrugore kombëtare. Për t'u përmendur janë rruga Tiranë-Elbasan dhe në mënyrë të veçantë, rruga Durrës-Kukës, që njihet ndryshe si "Rruga e Kombit", sepse lidh Kosovën me qytetin e Durrësit. Kjo e fundit përshkon Shqipërinë lindje-perëndim dhe është vepra më e madhe rrugore në historinë e Shqipërisë. Ndërtimi i kësaj rruge u kritikua nga Partia Socialiste si shumë e kushtueshme. Kryetari i Partisë Socialiste Edi Rama, në një fjalim në Kukës gjatë ndërtimit të rrugës, theksoi se me paratë e harxhuara për ndërtimin e kësaj rruge do të ishin ndërtuar shumë rrugë të tjera në Shqipëri. [[File:Sali Berisha at the naming of Ibrahim Rugova St in Tirana.jpg|thumb|260x260px|Berisha në ceremoninë e emërimit të një rruge në Tiranë me emrin e arkitektit të pavarësisë së [[Kosova|Kosovës]], [[Ibrahim Rugova]] ]] Një tjetër arritje e qeverisjes së Berishës ishte sigurimi i energjisë elektrike pa ndërprerje për qytetarët shqiptarë për herë të parë në historinë e Shqipërisë. Gjatë qeverisjes së Berishës u krijuan kushtet për anëtarësimin e Shqipërisë në [[NATO]] gjë që u realizua më [[2 prill]] [[2009]]. Gjithashtu u plotësuan të gjitha kushtet dhe kriteret për heqjen e vizave me vendet e Bashkimit Europian. Mbas miratimit të këtij vendimi nga [[Parlamenti Europian]], ai hyri në fuqi më [[15 dhjetor]] [[2010]]. Sali Berisha është i martuar me [[Liri Berisha]], e cila është pediatre dhe kanë dy fëmijë, një vajzë, Argitën, dhe një djalë, Shkëlzenin. Berisha zotëron gjuhën angleze, frënge, italiane,ruse dhe gjermane. == Tituj e vlerësime ndërkombëtare == * Më 23 prill 1996 iu dha dekorata "'''Cavaliere di Gran Croce decorato di Gran Cordone dell'Ordine'''" nga Presidenti i Republikës së Italisë. * Në vitin 2009, [[Universiteti i Prishtinës]] i dha Kryeministrit Berisha titullin "'''Doctor Honoris Causa'''".<ref>[http://www.alblink.com/?fq=brenda&m=shfaqart&aid=5347 Universiteti i Prishtinës i jep Kryeministrit Berisha titullin “Doktor Honoris Causa”<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->]</ref> == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Category:Sali Berisha}} * [https://web.archive.org/web/20130402142352/http://km.gov.al/ Këshilli i Ministrave] * [https://web.archive.org/web/20070927220452/http://www.president.al/shqip/saliberisha.asp Sali Berisha - Amëza Zyrtare Presidenciale] {{Kryeministrat e Shqipërisë}} {{Ministrat e Shqipërisë}} {{Kryetarë të Shqipërisë}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Doktorë shkence shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1944]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Kryeministra të Shqipërisë]] [[Kategoria:Presidentë të Shqipërisë]] [[Kategoria:Kryetarë të Partisë Demokratike të Shqipërisë]] [[Kategoria:Mjekë shqiptarë]] [[Kategoria:Deputetë të Kuvendit të Shqipërisë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Malësia e Gjakovës]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës]] jgcuwcz5uuz1gokrz5cu7ih3lmz2rnv 0 3518 3010597 2968295 2026-07-18T15:10:07Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010597 wikitext text/x-wiki {{Infobox Albanian settlement | name = Korçë | other name = Korça | type = m | flag = Flag of Korçë.gif | emblem = Stema e Bashkisë Korçë.svg | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Korça_02.jpg | image2 = House 'Çeva' 02.jpg | image3 = Pazari i vjeter Korce.jpg | image4 = Korca Old Bazaar.jpg | image5 = House 'Lubonja' 02.jpg | image6 = Very_detailed_view_of_Korca.png}} | image_caption = Top to bottom, left to right: View over Korçë and the [[Resurrection Cathedral, Korçë|Resurrection Cathedral]], House Çeva, [[Old Bazaar of Korçë|Old Bazaar]] by night, Traditional architecture around the Old Bazaar and House Lubonja | map = | location = | county = Korçë | parts = | settled = 15th century AD | incorporated = | dissolved = | party = [[Socialist Party of Albania|PS]] | mayor = Sotiraq Filo<ref>{{cite web|publisher=Bashkia Korçë|title=Kryetari i Bashkisë|url=http://bashkiakorce.gov.al/site/articles.php?cid=230&t=Kryetari-i-Bashkis%C3%AB|access-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111151958/http://bashkiakorce.gov.al/site/articles.php?cid=230&t=Kryetari-i-Bashkis%C3%AB|archive-date=11 nëntor 2020|language=sq}}</ref> | council chairman = | administrator = | coordinates = {{coord|40|37|N|20|46|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=it}} | elevation = 850 | area munic = 806 | area rank = | population as of = 2023<ref name="2023pop">{{cite web|title=Census of Population and Housing|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/|publisher=Institute of Statistics Albania|access-date=19 shkurt 2026|archive-date=30 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/|url-status=dead}}</ref> |area_unit=6.62| population munic = 60754 | population unit = 43254 | population rank = | demonym = {{langx|sq|Korçar (m), Korçare (f)}} | postal code = 7000 | area code = (0)82 | website = {{URL|https://bashkiakorce.gov.al/}} }} '''Korça''' është një qytet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] e Jugut. Korça është edhe qendra e prefekturës me të njëjtin emër. Është një nga bashkitë më të mëdha të vendit me rreth 90.000 banorë të regjistruar. Qyteti u themelua në shekullin 15 nga [[Iljaz Bej Mirahori|Iliaz bej Mirahori]], sipas praktikës osmane në themelimin e qendrave urbane, veprat e ndërtuara në ''Piskopiye'' qenë një xhami, një imaret dhe një ''muallimhane''. Për mirëmbajtjen e këtyre themelimeve, Iljaz Beu lëvroi të ardhurat e katër fshatrave në krahinën e ''Görice''-s, një fshat në [[Përmeti|Përmet]], një [[Hamami|hamam]] dhe shtatë dyqane në [[Stambolli|Stamboll]], një hamam dhe një mulli në [[Janina|Janinë]].<ref>{{Harvnb|Kiel|2012|page=230.}}</ref> == Historia == [[Skeda:KorçaVonOben.JPG|parapamje|majtas|Korçë]] Ndonëse qyteti i Korçës është themeluar këto V-VI shekujt e fundit, zona e Korçës është një nga vendet e Evropës Jug-Lindore që është banuar më herët. Gërmimet kanë nxjerrë në dritë varre dhe fortifikime ilire. === Antikiteti === Zona e Korçës e ndodhur në [[Ilirët#Trualli%20historik%20i%20ilir%C3%ABve|truallin historik të Ilirëve]] dhe është banuar që nga mijëvjeçari i katërt p.e.s. [[Epoka e Bakrit]] zgjati nga mijëvjeçari i tretë deri në mijëvjeçarin e dytë p.e.s. Deri në vitin 650 p.e.s. fushëgropa e Korçës udhëhiqej nga një dinasti e Mbretërisë Ilire, ndërkohë pas vitit 650 u udhëhoq nga një [[Kaonët|dinasti Kaone]]. Gjatë kësaj periudhe zona banohej më së shumti nga fise Kaone dhe [[Molosët|Molose]]. Gërmimet arkeologjike rreth qytetit të Korçës kanë zbuluar një arkivol të shekullit II e.s. i cili tregon të gdhendur figurën e dy farkëtarëve ilirë duke punuar hekurin në kudhër. Vlen të përmëndet [[Tuma e Kamenicës]], fakt që tregon banimin e kësaj zone në epoken e [[bakri]]t. Rreth Korces ndodhen qendra shume te hershme si: [[Kamenica]] në komunën Mollaj të rrethit të Korçës, Podgoria, Maliqi dhe Devolli. === Mesjeta === Krahima e Korçës ra nën sundimin e perandorit Bullgar Boris në vitin 853. Ai formoi në këtë zonë njësinë administrative të emërtuar “Kutmicevicë”, që në Ahqip do të thotë “Tokë e porsa pushtuar”. Forcat Bullgare qëndruan deri në vitin 1018. Njoftimi më i hershëm i shkruar mbi ekzistencen e qytetit të Korçës vjen nga kronika mbi historinë dhe gjenealogjinë e familjes feudale Shqiptare të Muzakajve, shkruar nga [[Gjon Muzaka]] me 1510. Shkruesi kur numëron zotërimet e Andre Muzakës I, i cili arriti titullin Sebastokrator më 1280-1281 dhe u bë zot i një krahine të gjerë që shtrihej në të gjithë Shqipërinë e Mesme deri në lumin Vjosë në jug, me kryeqendër [[Berati]]n dhe që përfshinte ndërmjet të tjerave [[Myzeqeja|Myzeqenë]], Tomoricën, [[Opari]]n, [[Rrethi i Devollit|Devollin]], [[Kosturi (Greqi)|Kosturin]], përmend dhe Korçën me emrin ‘Kovica’, të cilën e cilëson qytet. Nga fund i shekullit XIII e deri në prag të pushtimit osman, zona e Korçës u bë pjesë e Principatës së Muzakajve të cilët ishin me origjinë nga Opari. === Sundimi osman === [[Skeda:Pazari i Korçës.jpg|parapamje|Pazari i Korçës]] Në vitin 1440 Osmanët pushtuan zonën e Korçës. Qyteti modern i Korçës u formua në shekullin XV kur [[Iljaz Bej Mirahori|Iljaz bej Mirahori]] e zhvilloi Korçën sipas urdhrit të [[Mehmet Fatihu|Sulltan Mehmeti II]]. Ilazji i kishte shërbyer [[sulltani]]t në rrethimin e [[Kostandinopoja|Kostandinopojës]] në vitin 1453. Nën pushtimin osman Korça me emrin [[Sanxhaku i Korçës|“Göricë”]] ishte [[Sanxhaku|sanxhak]] i [[vilajeti]]t [[Vilajeti i Manastirit|të Manastirit]]. Por [[Xhamia e Iljaz Mirahorit|Xhamia]] ishte ndërtimi I parë i Illjaz bej Mirahorit, sepse përreth lulëzoi [[Pazari i Korçës|Pazari i Vjetër]] e Korçës. Fillimisht dyqanet ishin të ndërtuar me dërrasa por pas tre drejeve, tregtarët filluan te përforconin ndërtesat. Në Pazar gjendeshin 16 hane, sot qendrojne ne kembe vetem 4 prej tyre. Ne pazar tregtoheshin mallrat nga Greqia, [[Turqia]], [[Republika e Venedikut|Venediku]], Trieste etj. Aty gjeje çdo gje, qe nga prodhimet blegtorale e deri te bizhute e shtrenjta. Korça përmendet edhe gjatë luftës Veneto-Turke (1644-1669), ku tregtarët Elbasanas ndiqnin rrugën e gjatë me shumë stacione Elbasan-Korçë-Sarandë-Korfuz-[[Venediku|Venedik]]. Në Korçë ata shisnin prodhime manifakturaile dhe blinin prodhime blektoriale. Qyteti nisi të lulëzojë pas bastisjes së [[Voskopoja|Voskopojës]] nga trupat e Ali pashë Tepelenës në vitin 1788. Ndërmjet viteve 1769-1789 në Korçë erdhën shumë familje Voskopojare të cilat i dhanë qytetit pak nga lavdia e Voskopojës. Në vitin 1783 qyteti u bë pjesë e [[Pashallëku i Janinës|Pashallëkut të Ali pashë Tepelenës]]. Gjatë shekullit XIX dhe fillim shekullit XX Korça u bë qendër e rëndësishme e [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]]. Kështu në vitin 1887 u hap shkolla e parë fillore në gjuhë shqipe nga Organizata Drita, ndërsa po në Korçë, në vitin 1891 u hap shkolla e parë për vajza nga familja Qirjazi. Në vitin 1968 ndërtesa u kthye në Muzeun e Arsimit. [[Skeda:Shkolla e parë shqipe në Korçë.jpg|parapamje|250px|Shkolla e parë shqipe]] === Shekulli XX === Sundimi osman mbi Korçën zgjati deri në 1912, vit kur u shpall pavarësia e Shqipërisë. Traktati i Shën Stefanit, i vitit 1878 ia kalonte Korçën dhe Pogradecin Principatës Bullgare ndërsa Traktati i Berlinit i po të njëjtit vit ia rikthente Perandorisë Osmane. Në vitin 1910 Aleanca Ortodokse e Korçës e udhëhequr nga Mihal Grameno<ref>Mihal Grameno (1871 - 5 shkurt 1931), ishte publicist i shquar, shkrimtar dhe veprimtar i lëvizjes patriotike e demokratike, Hero i Popullit.</ref> shpalli themelimin e Kishës Ortodokse Shqiptare, por autoritetet osmane refuzuan ta njohin. Afërsia gjeografike e Korçës me Greqinë dhe fakti që Greqia e quante popullsinë Ortodokse si "Greke" çoi në kontestime të ashpra gjatë Luftës Ballkanike 1912-1913. Në vitin 1913 Greqia e pretendonte Korçën dhe zona të tjera të Shqipërisë si pjesë të të ashtuquajturit “Vorio Epir”<ref>Vorio Epiri (Βόρειος Ήπειρος) është një term që përdoret nga nacionalistët grekë për të përshkruar ato territore të Epirit historik që sot janë pjesë e shtetit Shqiptar. Grekët i pretendojnë këto territore si të tyret për shkak se i morën nën administrim, pa të drejtë gjatë Luftës së Parë Botërore.</ref>. Në tetor 1914 qyteti ra nën administrimin grek. Gjatë periudhës së Skizmës Kombëtare<ref>Skizma Kombëtare (Εθνικός Διχασμός) mbledh me një emër një seri mosmarrëveshjesh mes Mbretit Kostandini I dhe Kryeministrit Elefteri Venizelo për arsyen se a duhej Greqia të hynte në Luftën e Parë Botërore apo jo. Ndasia mori karakter të gjerë dhe formën e luftës civile.</ref> (në Greqi, 1916) shpërtheu një revoltë lokale e cila u vu nën kontroll nga Elefteri Venizelo. Gjithsesi,gjatë Luftës së Parë Botërore, zhvillimet në Frontin e Maqedonisë bënë që qyteti shpejt të binte nën kontrollin francez (1916-1920). Gjatë kësaj kohe katërmbëdhjetë përfaqësues të Korçës dhe Kolonel Deskoini nënshkruan protokollin që shpallte krijimin e Republikës Shqipëtare të Korçës, nën mbrojtjen ushtarake të ushtrisë franceze dhe me president [[Themistokli Gërmenji|Themistokli Gërmënjin]]. Valuta e përdorur qe Franga dhe Skënderi i Korçës. Përfundimisht, Korça u bë pjesë e Shqipërisë në 1921, kur Komisioni Ndërkombëtar i Kufijve riafirmoi kufijtë e vitit 1913. Vendi përjetoi një situatë të vështirë ekonomike gjatë mbretërimit të Zogut, dhe kjo detyroi popullsinë të bjerë për shkak të emigrimit nga 25,600 banorë në vitin 1923 në 21,220 banorë në vitin 1938. Me fillimin e Luftës së dytë Botërore në 1939, Italia pushtoi Korçën dhe gjithë pjesën tjetër të vendit. Me shpërthimin e Luftës Italo-Greke, Korça ra nën sovranitetin grek në nëntor 1940. Kjo zgjati deri në prill 1941, kohë kur trupat gjermane sulmojnë ushtrinë greke. Me tërheqjen e Italisë nga Lufta më 1943, Gjermanët e mbajtën qytetin të pushtuar deri më 24 tetor 1944. Korça u çlirua nga partizanët në shtator 1944. Duke qëndruar nën pushtimin fashist e nazist, qyteti u bë një qendër e rëndësishme e rezistencës Komuniste. Themelimi i Partisë së Punës së Shqipërisë (Partia Komuniste) u shpall zyrtarisht në Korçë më 1941. Me vendosjen e sistemit Komunist pas çlirimit, u ndoq një politikë diskriminuese ndaj të pasurve dhe kundërshtarëve politikë. Kështu menjëherë pas Luftës një valë e re emigracioni u shpërngul për në komunitetin e Shqiptaro-Amerikanëve në [[Boston]]. Në 1990 Partia Demokrate e Re fitoi zgjedhjet elektorale në Korçë. Revoltat popullore në shkurt 1991 përfunduan me rrëzimin e statujës së Enver Hoxhës. == Demografia == [[Skeda:Korca pamje ajrore.jpg|parapamje|majtas|220px|Korça, pamje ajrore]] Korça ka 51.152 banorë.(në bazë të rregjistrimit te popullsisë në vitin 2011) == Politika == [[Kryetari i Bashkisë|Kryetar i Bashkisë]] së Korçës është Sotiraq Filo. Përpara tij kanë qënë Niko Peleshi(i cili prej 2013 është zv/kryeministër i Shqipërisë dhe me pas minister i buqesise shqiperi), Robert Damo, Gjergji Duro, Dhioni Kotmilo dhe Gjergji Gjinko. Këta janë kryebashkiakët e Korçës nga viti 1992 e në vazhdim. == Ekonomia == Ekonomia e qytetit të Korçës i ka themelet e saj ne zhvillimin [[Bujqësia|bujqësor]], por nuk mund të lihen pa përmendur bizneset e mëdha të qytetit të cilat përfshijnë kryesisht sektorin e ndërtimit civil dhe prodhimin e materialeve të ndërtimit, sektorin ushqimor dhe atë të shërbimeve. Edhe pse Korça ofron mundësi të mira për zhvillimin e turizmit, ngelet akoma shumë për të bërë në këtë drejtim. Niveli ekonomik i qytetit aktualisht ndodhet në një rritje kostante edhe pse duhet të sigurohet akoma stabiliteti ekonomik sipas standarteve të [[BE-së]]. == Kultura == [[Skeda:Qendra korce.jpg|parapamje|majtas|220px|[[Katedralja Ngjallja e Krishtit, Korçë|Katedralja ortodokse]] në qendër të qytetit]] Korça përbën një nga qendrat kulturore më të rëndësishme të Shqipërisë. Vetë muzeumet e shumta në qytet përshkruajnë aktivitetin kulturor ndër shekuj. Është e mirënjohur shkolla e parë shqipe në këtë qytet që daton në vitin 1887, shkolla e parë në Shqipëri për vajza, si dhe liceu [[Francez]] i ndërtuar në vitin 1917. Edhe pse ndër vite qyteti ka qënë pushtuar disa herë, ndikimet e huaja përbëjnë një pjesë të vogël te kulturës korçare. == Turizmi == Turizmi në këtë qytet ka dy pika të rëndësishme e të frekuentuara shpesh nga turistët, fshatrat Voskopojë e [[Dardhë (Korçë)|Dardha]]. Përveç klimës malore, me pyje të dendur me pisha e bredha, dhe prezencën e një peizazhi mbreslënës, turistët mund të gjejnë pjesë nga historia dhe trashëgimia e popullit shqiptar duke filluar nga periudha e sundimit [[Perandoria Bizantine|Bizantin]]. Në [[Voskopoja|Voskopojë]] gjenden një numër i konsiderueshëm kishash ortodokse dhe manastiresh që i përkasin kësaj periudhe. Gjatë dimrit të dy këto fshatra turistikë ofrojnë pista skijimi për vizitorët e tyre. Atraksion ofrojnë edhe fshatra të tjerë ku mund të përmendim Boboshticën. Fshati shquhet për natyrën e mrekullueshme, pemët shekullore të manave, tavernat e shumta që ofrojnë një kulinari tradicionale, Kishat Ortodokse etj. Buzë Liqenit të Prespës shtrihet fshati Zaroshkë. Bukuritë natyrore, mikpritja si dhe gatimet tradicionale e bejnë edhe më të vecantë këtë zonë që po frekuentohet gjithmonë e më shume. [[File:Korça Mësonjtorja.jpg|thumb|Mësonjëtorja e parë në shqiperi]] ==Klima== Korça ka [[klima|klimë]] [[Klima mesdhetare|mesdhetare]] kalimtare (ose [[klimë mesdhetare kontinentale]]) me ndryshime të mëdha në temperaturë. Muaji më i nxehtë është [[gushti]] (25&nbsp;°C) ndërsa muaji më i ftohtë është [[janari]] (2&nbsp;°C). Mesatarisht gjatë vitit bien 710&nbsp;mm reshje të cilat minimumin e arrijnë në verë ndërsa maksimumin në dimër, duke e bërë Korçën një qytet të thatë krahasuar me pjesën tjetër të Shqipërisë së lagësht. Temperaturat në Korçë që përthith 2300 orë rrezatimin diellor, përgjithësisht mbeten më të ulta se pjesa tjeter e [[rajonit]] perëndimor i Shqipërisë perëndimore, por më të larta se pjesa veri-perëndimore për shkak të lartësisë mesatare në rrafshin e Korçës. Megjithatë janë regjistruar raste kur temperatura ka arritur deri në 40&nbsp;°C ose më tepër. Korça ka dimër të ftohtë plot rreshje dhe verë mesatare rrallëherë me rreshje. {{Weather box | location = Korça <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=92631&refer=wikipedia Weatherbase: Moti në Korçë] | Jan high C = 4 | Feb high C = 7 | Mar high C = 8 | Apr high C = 14 | May high C = 19 | Jun high C = 24 | Jul high C = 28 | Aug high C = 29 | Sep high C = 22 | Oct high C = 17 | Nov high C = 10 | Dec high C = 6 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = -3 | Feb low C = -2 | Mar low C = -1 | Apr low C = 4 | May low C = 9 | Jun low C = 12 | Jul low C = 14 | Aug low C = 15 | Sep low C = 11 | Oct low C = 7 | Nov low C = 3 | Dec low C = -1 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 58 | Feb precipitation mm = 89 | Mar precipitation mm = 51 | Apr precipitation mm = 53 | May precipitation mm = 99 | Jun precipitation mm = 25 | Jul precipitation mm = 18 | Aug precipitation mm = 10 | Sep precipitation mm = 51 | Oct precipitation mm = 81 | Nov precipitation mm = 132 | Dec precipitation mm = 53 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} == Transporti == Korça është një nyje e rëndësishme për trasportin shqiptar. Qyteti ndodhet 181km larg kryeqytetit. Aksi rrugor Korçë-[[Tiranë]] është pothuajse tërësisht i rindërtuar dhe largësia kohore është rreth 3 orë. Aksi rrugor Korçë-Kapshticë (Doganë) është nga të paktat rrugë në Shqipëri që plotësojnë standartet ndërkombëtare dhe mund të përshkohet në rreth 30 min. Korça shërben edhe si pikë-lidhje me zonën Jugore të Shqipërisë, por në këtë drejtim rrugët lënë shumë për të dëshiruar dhe ngelet akoma shumë për të bërë. Linja hekurudhore kombëtare nuk ka perfshirë këtë qytet për arsye te trajtave të ashpra të relievit. Vitet e fundit janë bërë shumë investime dhe pritet që brënda pesë-vjeçarit të ardhshëm të përmirësohet më tej sektori i transportit. == Personalitete nga Korça == Në rend alfabetik sipas mbiemrit: {{div col}} *[[Thoma Avrami]], Poet dhe Aktivist i [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]] *[[Thoma Turtulli]] dhe [[Mihal Turtulli]], figura publike dhe bamirës. *[[Anton Athanasi]], biznesmen multimilioner dhe filantropist. *[[Anastas Avramidhi-Lakçe]] (1821–1890) biznesmen dhe bamirës. *[[Irdi Agastra]] biznesmen i njohur, filantrop *[[Dhimitër Berati]], firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]]. *[[Pandeli Cale]], [[Rilindja Kombëtare|rilindas]] dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Kristo Dako]], politikan, ministër i arsimit *Natasha Dhimitro (Zguro), basketbolliste e shquar, përfaqësoi Shqipërinë ndërkombëtarisht. *[[Visar Dodani]], gazetar dhe aktivist i [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]]. *[[Pandeli Evangjeli]], u zgjodh dy herë [[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] *[[Pavlina Evro]], atlete e distancave të mesme, fituese e garës 1550 metra në mitingun ndërkombëtar "Grand Prix" në [[Nicë]], [[Francë]] *[[Eli Fara]], këngëtar e shquar e baladave dhe muzikes popullore *[[Thanas Floqi]], [[Rilindja Kombëtare|rilindas]] dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Llazar Fundo]], anëtar i Partisë Komuniste Shqiptare dhe më pas i Ballit Kombëtar. *[[Mihal Grameno]], [[Rilindja Kombëtare|rilindas]], luftëtar i lirisë së bashku me [[Çerçiz Topulli]]n, gazetar dhe shkrimtar. *[[Spiro Ilo]], firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Idhomene Kosturi]], ish-[[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] *[[Kostaq Kota]], politikan, ish kryetar i Parlamentit dhe ish-[[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] *[[Panteleimon Kotokos]] (1890–1969), peshkopi ortodoks i [[Gjirokastra|Gjirokastrës]] (1937–1941). *[[Koçi Beu]] burokrat i lartë [[Perandoria Osmane|osman]] i [[Shekulli XVII|shekullit XVII]] *[[Klajdi Haruni]] Kengetar i shquar. *[[Ermal Kuqo]], Basketbollist, anëtar i ekipit kombëtar Shqiptar të Basketbollit. *[[Savva Lika]], hedhëse e shtizës *[[Jani Melka]] ish-volejbollist, tani trajner.<ref name="Storia della Pallavolo Albanese">{{cite web|url=http://www.albanianews.it/sport/item/1184-storia-pallavolo-albanese-1|title=Storia della Pallavolo Albanese({{lang-en|History of the Albanian Volleyball}})|publisher=Albanianews|access-date=4 janar 2013|archive-date=8 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308051356/http://www.albanianews.it/sport/item/1184-storia-pallavolo-albanese-1|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.sport-fm.gr/article/230089 Παραμένει ο Μέλκας.] sport-fm.gr</ref> *[[Gjon Mili]], Fotograf *[[Vangjush Mio]], Piktor. *[[Thimi Mitko]], nacionalist dhe folklorist. *[[Dhimitër Orgocka]] aktor dhe skenarist, [[Artist i Popullit i Shqipërisë]] *[[Thoma Orollogaj]], ministër i drejtësisë dhe drejtues i [[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]]. * [[Tefik Osmani]], futbollist, ka luajtur me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Kombëtaren]] * [[Ioannis Pangas]] (1814-1895), sipërmarrës dhe bamirës. * [[Pilo Peristeri]], ish-anëtar i Byrosë Politike të [[Paria e Punës së Shqipërisë|Partisë së Punës]], ish-ministrër * [[Petraq Pilika]] (lindi më [[3 qershor|3 Qershor]] të vitit [[1924]], vdekur ne Prill te vitit [[2009]]), Profesor, anëtar i Akademisë së Shkencave, Mësues i Popullit, qytetar nderi i [[Korça|Korçes]]. * [[Dhimitër Pilika]], ([[Korça|Korçë]], [[30 prill|30 Prill]] [[1923]] - [[Tirana|Tiranës]], [[31 dhjetor|31 Dhjetor]] [[2003]]) ,Ka qenë arsimtar, bashkëpunëtor i Institutit të Historisë-Gjuhësisë dhe studjues i prejardhjes Pellazge të Shqiptarëve. * [[Sotir Polena]], ishte një kirurg i mirënjohur Shqiptar. * [[Alma Qeramixhi]], Lojërat Olimpike 1992, atlet, mban rekordin për Shqipërinë në vrapim 100 metra me pengesa. * [[Luan Shabani]] (emri i barbarizuar ''Leonidas Sabanis''), peshëngritës, fitus e i medjles së artë në Lojrat Olimpike për [[Greqi]]në * [[Aristotel Samsuri]], futbollist, golashënuesi më i mirë i [[Kategoria e Parë 1931|kampionatit të dytë]] të [[Superliga shqiptare|Superligës Shqiptare]]. * [[Llazi Serbo]], Aktor. * [[Behar Shtylla]], diplomat dhe [[Lista e Ministrave të Jashtëm të Shqipërisë|Ministër e Jashtëm r Shqipërisë]] 1953-1970 * [[Konstantinos Skenderis]], shkrimtar dhe politikan. * [[Stavro Skendi]], Historian dhe gjuhëtar * [[Donald Suxho]], Volejbollist Olimpik, luan për [[SHBA]] * [[Misto Treska]], diplomat, përkthyes dhe shkrimtar * [[Kristi Vangjeli]] Futbollist, luan me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Kombëtaren]] *[[Dhimitër Zografi]], firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Bardhyl Taçi]], Pilot {{div col end}} == Shiko edhe == * [[Kulla e sahatit e Korçës]] * [[Liqenasi]] === Institucionet në Korçë === * [http://www.bashkiakorce.gov.al/ Bashkia e Korçës] (Anglisht dhe Shqip) * [http://www.korcaregion.com/ Qarku Korçë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831092445/http://www.korcaregion.com/ |date=31 gusht 2019 }} (Anglisht dhe Shqip) === Lajme nga Korça === * [https://web.archive.org/web/20090124011038/http://korcajone.net/ Korça Jonë] - Portali i rinise Korcare == Burim i të dhënave == <references /> {{AL-Vendbanime}} {{Portal|Korça|Shqipëria}} [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Turizmi në Shqipëri]] [[Kategoria:Korçë]] [[Kategoria:Qytete në Shqipëri]] [[Kategoria:Qytete shqiptare]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] 5qod8zdcmvxlo7gfz6mfb4bgtibrqul 3010625 3010597 2026-07-18T15:16:17Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010625 wikitext text/x-wiki {{Infobox Albanian settlement | name = Korçë | other name = Korça | type = m | flag = Flag of Korçë.gif | emblem = Stema e Bashkisë Korçë.svg | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Korça_02.jpg | image2 = House 'Çeva' 02.jpg | image3 = Pazari i vjeter Korce.jpg | image4 = Korca Old Bazaar.jpg | image5 = House 'Lubonja' 02.jpg | image6 = Very_detailed_view_of_Korca.png}} | image_caption = Top to bottom, left to right: View over Korçë and the [[Resurrection Cathedral, Korçë|Resurrection Cathedral]], House Çeva, [[Old Bazaar of Korçë|Old Bazaar]] by night, Traditional architecture around the Old Bazaar and House Lubonja | map = | location = | county = Korçë | parts = | settled = 15th century AD | incorporated = | dissolved = | party = [[Socialist Party of Albania|PS]] | mayor = Sotiraq Filo<ref>{{cite web|publisher=Bashkia Korçë|title=Kryetari i Bashkisë|url=http://bashkiakorce.gov.al/site/articles.php?cid=230&t=Kryetari-i-Bashkis%C3%AB|access-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111151958/http://bashkiakorce.gov.al/site/articles.php?cid=230&t=Kryetari-i-Bashkis%C3%AB|archive-date=11 nëntor 2020|language=sq}}</ref> | council chairman = | administrator = | coordinates = {{coord|40|37|N|20|46|E|type:adm1st_region:AL_dim:100000|display=it}} | elevation = 850 | area munic = 806 | area rank = | population as of = 2023<ref name="2023pop">{{cite web|title=Census of Population and Housing|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/|publisher=Institute of Statistics Albania|access-date=19 shkurt 2026|archive-date=30 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430151629/https://www.instat.gov.al/en/themes/censuses/census-of-population-and-housing/|url-status=dead}}</ref> |area_unit=6.62| population munic = 60754 | population unit = 43254 | population rank = | demonym = {{langx|sq|Korçar (m), Korçare (f)}} | postal code = 7000 | area code = (0)82 | website = {{URL|https://bashkiakorce.gov.al/}} }} '''Korça''' është një qytet në [[Shqipëria|Shqipërinë]] e Jugut. Korça është edhe qendra e prefekturës me të njëjtin emër. Është një nga bashkitë më të mëdha të vendit me rreth 90.000 banorë të regjistruar. Qyteti u themelua në shekullin 15 nga [[Iljaz Bej Mirahori|Iliaz bej Mirahori]], sipas praktikës osmane në themelimin e qendrave urbane, veprat e ndërtuara në ''Piskopiye'' qenë një xhami, një imaret dhe një ''muallimhane''. Për mirëmbajtjen e këtyre themelimeve, Iljaz Beu lëvroi të ardhurat e katër fshatrave në krahinën e ''Görice''-s, një fshat në [[Përmeti|Përmet]], një [[Hamami|hamam]] dhe shtatë dyqane në [[Stambolli|Stamboll]], një hamam dhe një mulli në [[Janina|Janinë]].<ref>{{Harvnb|Kiel|2012|page=230.}}</ref> == Historia == [[Skeda:KorçaVonOben.JPG|parapamje|majtas|Korçë]] Ndonëse qyteti i Korçës është themeluar këto V-VI shekujt e fundit, zona e Korçës është një nga vendet e Evropës Jug-Lindore që është banuar më herët. Gërmimet kanë nxjerrë në dritë varre dhe fortifikime ilire. === Antikiteti === Zona e Korçës e ndodhur në [[Ilirët#Trualli%20historik%20i%20ilir%C3%ABve|truallin historik të Ilirëve]] dhe është banuar që nga mijëvjeçari i katërt p.e.s. [[Epoka e Bakrit]] zgjati nga mijëvjeçari i tretë deri në mijëvjeçarin e dytë p.e.s. Deri në vitin 650 p.e.s. fushëgropa e Korçës udhëhiqej nga një dinasti e Mbretërisë Ilire, ndërkohë pas vitit 650 u udhëhoq nga një [[Kaonët|dinasti Kaone]]. Gjatë kësaj periudhe zona banohej më së shumti nga fise Kaone dhe [[Molosët|Molose]]. Gërmimet arkeologjike rreth qytetit të Korçës kanë zbuluar një arkivol të shekullit II e.s. i cili tregon të gdhendur figurën e dy farkëtarëve ilirë duke punuar hekurin në kudhër. Vlen të përmëndet [[Tuma e Kamenicës]], fakt që tregon banimin e kësaj zone në epoken e [[bakri]]t. Rreth Korces ndodhen qendra shume te hershme si: [[Kamenica]] në komunën Mollaj të rrethit të Korçës, Podgoria, Maliqi dhe Devolli. === Mesjeta === Krahima e Korçës ra nën sundimin e perandorit Bullgar Boris në vitin 853. Ai formoi në këtë zonë njësinë administrative të emërtuar “Kutmicevicë”, që në Ahqip do të thotë “Tokë e porsa pushtuar”. Forcat Bullgare qëndruan deri në vitin 1018. Njoftimi më i hershëm i shkruar mbi ekzistencen e qytetit të Korçës vjen nga kronika mbi historinë dhe gjenealogjinë e familjes feudale Shqiptare të Muzakajve, shkruar nga [[Gjon Muzaka]] me 1510. Shkruesi kur numëron zotërimet e Andre Muzakës I, i cili arriti titullin Sebastokrator më 1280-1281 dhe u bë zot i një krahine të gjerë që shtrihej në të gjithë Shqipërinë e Mesme deri në lumin Vjosë në jug, me kryeqendër [[Berati]]n dhe që përfshinte ndërmjet të tjerave [[Myzeqeja|Myzeqenë]], Tomoricën, [[Opari]]n, [[Rrethi i Devollit|Devollin]], [[Kosturi (Greqi)|Kosturin]], përmend dhe Korçën me emrin ‘Kovica’, të cilën e cilëson qytet. Nga fund i shekullit XIII e deri në prag të pushtimit osman, zona e Korçës u bë pjesë e Principatës së Muzakajve të cilët ishin me origjinë nga Opari. === Sundimi osman === [[Skeda:Pazari i Korçës.jpg|parapamje|Pazari i Korçës]] Në vitin 1440 Osmanët pushtuan zonën e Korçës. Qyteti modern i Korçës u formua në shekullin XV kur [[Iljaz Bej Mirahori|Iljaz bej Mirahori]] e zhvilloi Korçën sipas urdhrit të [[Mehmet Fatihu|Sulltan Mehmeti II]]. Ilazji i kishte shërbyer [[sulltani]]t në rrethimin e [[Kostandinopoja|Kostandinopojës]] në vitin 1453. Nën pushtimin osman Korça me emrin [[Sanxhaku i Korçës|“Göricë”]] ishte [[Sanxhaku|sanxhak]] i [[vilajeti]]t [[Vilajeti i Manastirit|të Manastirit]]. Por [[Xhamia e Iljaz Mirahorit|Xhamia]] ishte ndërtimi I parë i Illjaz bej Mirahorit, sepse përreth lulëzoi [[Pazari i Korçës|Pazari i Vjetër]] e Korçës. Fillimisht dyqanet ishin të ndërtuar me dërrasa por pas tre drejeve, tregtarët filluan te përforconin ndërtesat. Në Pazar gjendeshin 16 hane, sot qendrojne ne kembe vetem 4 prej tyre. Ne pazar tregtoheshin mallrat nga Greqia, [[Turqia]], [[Republika e Venedikut|Venediku]], Trieste etj. Aty gjeje çdo gje, qe nga prodhimet blegtorale e deri te bizhute e shtrenjta. Korça përmendet edhe gjatë luftës Veneto-Turke (1644-1669), ku tregtarët Elbasanas ndiqnin rrugën e gjatë me shumë stacione Elbasan-Korçë-Sarandë-Korfuz-[[Venediku|Venedik]]. Në Korçë ata shisnin prodhime manifakturaile dhe blinin prodhime blektoriale. Qyteti nisi të lulëzojë pas bastisjes së [[Voskopoja|Voskopojës]] nga trupat e Ali pashë Tepelenës në vitin 1788. Ndërmjet viteve 1769-1789 në Korçë erdhën shumë familje Voskopojare të cilat i dhanë qytetit pak nga lavdia e Voskopojës. Në vitin 1783 qyteti u bë pjesë e [[Pashallëku i Janinës|Pashallëkut të Ali pashë Tepelenës]]. Gjatë shekullit XIX dhe fillim shekullit XX Korça u bë qendër e rëndësishme e [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]]. Kështu në vitin 1887 u hap shkolla e parë fillore në gjuhë shqipe nga Organizata Drita, ndërsa po në Korçë, në vitin 1891 u hap shkolla e parë për vajza nga familja Qirjazi. Në vitin 1968 ndërtesa u kthye në Muzeun e Arsimit. [[Skeda:Shkolla e parë shqipe në Korçë.jpg|parapamje|250px|Shkolla e parë shqipe]] === Shekulli XX === Sundimi osman mbi Korçën zgjati deri në 1912, vit kur u shpall pavarësia e Shqipërisë. Traktati i Shën Stefanit, i vitit 1878 ia kalonte Korçën dhe Pogradecin Principatës Bullgare ndërsa Traktati i Berlinit i po të njëjtit vit ia rikthente Perandorisë Osmane. Në vitin 1910 Aleanca Ortodokse e Korçës e udhëhequr nga Mihal Grameno<ref>Mihal Grameno (1871 - 5 shkurt 1931), ishte publicist i shquar, shkrimtar dhe veprimtar i lëvizjes patriotike e demokratike, Hero i Popullit.</ref> shpalli themelimin e Kishës Ortodokse Shqiptare, por autoritetet osmane refuzuan ta njohin. Afërsia gjeografike e Korçës me Greqinë dhe fakti që Greqia e quante popullsinë Ortodokse si "Greke" çoi në kontestime të ashpra gjatë Luftës Ballkanike 1912-1913. Në vitin 1913 Greqia e pretendonte Korçën dhe zona të tjera të Shqipërisë si pjesë të të ashtuquajturit “Vorio Epir”<ref>Vorio Epiri (Βόρειος Ήπειρος) është një term që përdoret nga nacionalistët grekë për të përshkruar ato territore të Epirit historik që sot janë pjesë e shtetit Shqiptar. Grekët i pretendojnë këto territore si të tyret për shkak se i morën nën administrim, pa të drejtë gjatë Luftës së Parë Botërore.</ref>. Në tetor 1914 qyteti ra nën administrimin grek. Gjatë periudhës së Skizmës Kombëtare<ref>Skizma Kombëtare (Εθνικός Διχασμός) mbledh me një emër një seri mosmarrëveshjesh mes Mbretit Kostandini I dhe Kryeministrit Elefteri Venizelo për arsyen se a duhej Greqia të hynte në Luftën e Parë Botërore apo jo. Ndasia mori karakter të gjerë dhe formën e luftës civile.</ref> (në Greqi, 1916) shpërtheu një revoltë lokale e cila u vu nën kontroll nga Elefteri Venizelo. Gjithsesi,gjatë Luftës së Parë Botërore, zhvillimet në Frontin e Maqedonisë bënë që qyteti shpejt të binte nën kontrollin francez (1916-1920). Gjatë kësaj kohe katërmbëdhjetë përfaqësues të Korçës dhe Kolonel Deskoini nënshkruan protokollin që shpallte krijimin e Republikës Shqipëtare të Korçës, nën mbrojtjen ushtarake të ushtrisë franceze dhe me president [[Themistokli Gërmenji|Themistokli Gërmënjin]]. Valuta e përdorur qe Franga dhe Skënderi i Korçës. Përfundimisht, Korça u bë pjesë e Shqipërisë në 1921, kur Komisioni Ndërkombëtar i Kufijve riafirmoi kufijtë e vitit 1913. Vendi përjetoi një situatë të vështirë ekonomike gjatë mbretërimit të Zogut, dhe kjo detyroi popullsinë të bjerë për shkak të emigrimit nga 25,600 banorë në vitin 1923 në 21,220 banorë në vitin 1938. Me fillimin e Luftës së dytë Botërore në 1939, Italia pushtoi Korçën dhe gjithë pjesën tjetër të vendit. Me shpërthimin e Luftës Italo-Greke, Korça ra nën sovranitetin grek në nëntor 1940. Kjo zgjati deri në prill 1941, kohë kur trupat gjermane sulmojnë ushtrinë greke. Me tërheqjen e Italisë nga Lufta më 1943, Gjermanët e mbajtën qytetin të pushtuar deri më 24 tetor 1944. Korça u çlirua nga partizanët në shtator 1944. Duke qëndruar nën pushtimin fashist e nazist, qyteti u bë një qendër e rëndësishme e rezistencës Komuniste. Themelimi i Partisë së Punës së Shqipërisë (Partia Komuniste) u shpall zyrtarisht në Korçë më 1941. Me vendosjen e sistemit Komunist pas çlirimit, u ndoq një politikë diskriminuese ndaj të pasurve dhe kundërshtarëve politikë. Kështu menjëherë pas Luftës një valë e re emigracioni u shpërngul për në komunitetin e Shqiptaro-Amerikanëve në [[Boston]]. Në 1990 Partia Demokrate e Re fitoi zgjedhjet elektorale në Korçë. Revoltat popullore në shkurt 1991 përfunduan me rrëzimin e statujës së Enver Hoxhës. == Demografia == [[Skeda:Korca pamje ajrore.jpg|parapamje|majtas|220px|Korça, pamje ajrore]] Korça ka 51.152 banorë.(në bazë të rregjistrimit te popullsisë në vitin 2011) == Politika == [[Kryetari i Bashkisë|Kryetar i Bashkisë]] së Korçës është Sotiraq Filo. Përpara tij kanë qënë Niko Peleshi(i cili prej 2013 është zv/kryeministër i Shqipërisë dhe me pas minister i buqesise shqiperi), Robert Damo, Gjergji Duro, Dhioni Kotmilo dhe Gjergji Gjinko. Këta janë kryebashkiakët e Korçës nga viti 1992 e në vazhdim. == Ekonomia == Ekonomia e qytetit të Korçës i ka themelet e saj ne zhvillimin [[Bujqësia|bujqësor]], por nuk mund të lihen pa përmendur bizneset e mëdha të qytetit të cilat përfshijnë kryesisht sektorin e ndërtimit civil dhe prodhimin e materialeve të ndërtimit, sektorin ushqimor dhe atë të shërbimeve. Edhe pse Korça ofron mundësi të mira për zhvillimin e turizmit, ngelet akoma shumë për të bërë në këtë drejtim. Niveli ekonomik i qytetit aktualisht ndodhet në një rritje kostante edhe pse duhet të sigurohet akoma stabiliteti ekonomik sipas standarteve të [[BE-së]]. == Kultura == [[Skeda:Qendra korce.jpg|parapamje|majtas|220px|[[Katedralja Ngjallja e Krishtit, Korçë|Katedralja ortodokse]] në qendër të qytetit]] Korça përbën një nga qendrat kulturore më të rëndësishme të Shqipërisë. Vetë muzeumet e shumta në qytet përshkruajnë aktivitetin kulturor ndër shekuj. Është e mirënjohur shkolla e parë shqipe në këtë qytet që daton në vitin 1887, shkolla e parë në Shqipëri për vajza, si dhe liceu [[Francez]] i ndërtuar në vitin 1917. Edhe pse ndër vite qyteti ka qënë pushtuar disa herë, ndikimet e huaja përbëjnë një pjesë të vogël te kulturës korçare. == Turizmi == Turizmi në këtë qytet ka dy pika të rëndësishme e të frekuentuara shpesh nga turistët, fshatrat Voskopojë e [[Dardhë (Korçë)|Dardha]]. Përveç klimës malore, me pyje të dendur me pisha e bredha, dhe prezencën e një peizazhi mbreslënës, turistët mund të gjejnë pjesë nga historia dhe trashëgimia e popullit shqiptar duke filluar nga periudha e sundimit [[Perandoria Bizantine|Bizantin]]. Në [[Voskopoja|Voskopojë]] gjenden një numër i konsiderueshëm kishash ortodokse dhe manastiresh që i përkasin kësaj periudhe. Gjatë dimrit të dy këto fshatra turistikë ofrojnë pista skijimi për vizitorët e tyre. Atraksion ofrojnë edhe fshatra të tjerë ku mund të përmendim Boboshticën. Fshati shquhet për natyrën e mrekullueshme, pemët shekullore të manave, tavernat e shumta që ofrojnë një kulinari tradicionale, Kishat Ortodokse etj. Buzë Liqenit të Prespës shtrihet fshati Zaroshkë. Bukuritë natyrore, mikpritja si dhe gatimet tradicionale e bejnë edhe më të vecantë këtë zonë që po frekuentohet gjithmonë e më shume. [[File:Korça Mësonjtorja.jpg|thumb|Mësonjëtorja e parë në shqiperi]] ==Klima== Korça ka [[klima|klimë]] [[Klima mesdhetare|mesdhetare]] kalimtare (ose [[klimë mesdhetare kontinentale]]) me ndryshime të mëdha në temperaturë. Muaji më i nxehtë është [[gushti]] (25&nbsp;°C) ndërsa muaji më i ftohtë është [[janari]] (2&nbsp;°C). Mesatarisht gjatë vitit bien 710&nbsp;mm reshje të cilat minimumin e arrijnë në verë ndërsa maksimumin në dimër, duke e bërë Korçën një qytet të thatë krahasuar me pjesën tjetër të Shqipërisë së lagësht. Temperaturat në Korçë që përthith 2300 orë rrezatimin diellor, përgjithësisht mbeten më të ulta se pjesa tjeter e [[rajonit]] perëndimor i Shqipërisë perëndimore, por më të larta se pjesa veri-perëndimore për shkak të lartësisë mesatare në rrafshin e Korçës. Megjithatë janë regjistruar raste kur temperatura ka arritur deri në 40&nbsp;°C ose më tepër. Korça ka dimër të ftohtë plot rreshje dhe verë mesatare rrallëherë me rreshje. {{Weather box | location = Korça | source 1 = [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=92631&refer=wikipedia Weatherbase: Moti në Korçë] | Jan high C = 4 | Feb high C = 7 | Mar high C = 8 | Apr high C = 14 | May high C = 19 | Jun high C = 24 | Jul high C = 28 | Aug high C = 29 | Sep high C = 22 | Oct high C = 17 | Nov high C = 10 | Dec high C = 6 | Jan low C = -3 | Feb low C = -2 | Mar low C = -1 | Apr low C = 4 | May low C = 9 | Jun low C = 12 | Jul low C = 14 | Aug low C = 15 | Sep low C = 11 | Oct low C = 7 | Nov low C = 3 | Dec low C = -1 | Jan precipitation mm = 58 | Feb precipitation mm = 89 | Mar precipitation mm = 51 | Apr precipitation mm = 53 | May precipitation mm = 99 | Jun precipitation mm = 25 | Jul precipitation mm = 18 | Aug precipitation mm = 10 | Sep precipitation mm = 51 | Oct precipitation mm = 81 | Nov precipitation mm = 132 | Dec precipitation mm = 53 }}} == Transporti == Korça është një nyje e rëndësishme për trasportin shqiptar. Qyteti ndodhet 181km larg kryeqytetit. Aksi rrugor Korçë-[[Tiranë]] është pothuajse tërësisht i rindërtuar dhe largësia kohore është rreth 3 orë. Aksi rrugor Korçë-Kapshticë (Doganë) është nga të paktat rrugë në Shqipëri që plotësojnë standartet ndërkombëtare dhe mund të përshkohet në rreth 30 min. Korça shërben edhe si pikë-lidhje me zonën Jugore të Shqipërisë, por në këtë drejtim rrugët lënë shumë për të dëshiruar dhe ngelet akoma shumë për të bërë. Linja hekurudhore kombëtare nuk ka perfshirë këtë qytet për arsye te trajtave të ashpra të relievit. Vitet e fundit janë bërë shumë investime dhe pritet që brënda pesë-vjeçarit të ardhshëm të përmirësohet më tej sektori i transportit. == Personalitete nga Korça == Në rend alfabetik sipas mbiemrit: {{div col}} *[[Thoma Avrami]], Poet dhe Aktivist i [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]] *[[Thoma Turtulli]] dhe [[Mihal Turtulli]], figura publike dhe bamirës. *[[Anton Athanasi]], biznesmen multimilioner dhe filantropist. *[[Anastas Avramidhi-Lakçe]] (1821–1890) biznesmen dhe bamirës. *[[Irdi Agastra]] biznesmen i njohur, filantrop *[[Dhimitër Berati]], firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]]. *[[Pandeli Cale]], [[Rilindja Kombëtare|rilindas]] dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Kristo Dako]], politikan, ministër i arsimit *Natasha Dhimitro (Zguro), basketbolliste e shquar, përfaqësoi Shqipërinë ndërkombëtarisht. *[[Visar Dodani]], gazetar dhe aktivist i [[Rilindja Kombëtare|Rilindjes Kombëtare]]. *[[Pandeli Evangjeli]], u zgjodh dy herë [[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] *[[Pavlina Evro]], atlete e distancave të mesme, fituese e garës 1550 metra në mitingun ndërkombëtar "Grand Prix" në [[Nicë]], [[Francë]] *[[Eli Fara]], këngëtar e shquar e baladave dhe muzikes popullore *[[Thanas Floqi]], [[Rilindja Kombëtare|rilindas]] dhe firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Llazar Fundo]], anëtar i Partisë Komuniste Shqiptare dhe më pas i Ballit Kombëtar. *[[Mihal Grameno]], [[Rilindja Kombëtare|rilindas]], luftëtar i lirisë së bashku me [[Çerçiz Topulli]]n, gazetar dhe shkrimtar. *[[Spiro Ilo]], firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Idhomene Kosturi]], ish-[[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] *[[Kostaq Kota]], politikan, ish kryetar i Parlamentit dhe ish-[[Lista e Kryeministrave të Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] *[[Panteleimon Kotokos]] (1890–1969), peshkopi ortodoks i [[Gjirokastra|Gjirokastrës]] (1937–1941). *[[Koçi Beu]] burokrat i lartë [[Perandoria Osmane|osman]] i [[Shekulli XVII|shekullit XVII]] *[[Klajdi Haruni]] Kengetar i shquar. *[[Ermal Kuqo]], Basketbollist, anëtar i ekipit kombëtar Shqiptar të Basketbollit. *[[Savva Lika]], hedhëse e shtizës *[[Jani Melka]] ish-volejbollist, tani trajner.<ref name="Storia della Pallavolo Albanese">{{cite web|url=http://www.albanianews.it/sport/item/1184-storia-pallavolo-albanese-1|title=Storia della Pallavolo Albanese({{lang-en|History of the Albanian Volleyball}})|publisher=Albanianews|access-date=4 janar 2013|archive-date=8 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308051356/http://www.albanianews.it/sport/item/1184-storia-pallavolo-albanese-1|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.sport-fm.gr/article/230089 Παραμένει ο Μέλκας.] sport-fm.gr</ref> *[[Gjon Mili]], Fotograf *[[Vangjush Mio]], Piktor. *[[Thimi Mitko]], nacionalist dhe folklorist. *[[Dhimitër Orgocka]] aktor dhe skenarist, [[Artist i Popullit i Shqipërisë]] *[[Thoma Orollogaj]], ministër i drejtësisë dhe drejtues i [[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]]. * [[Tefik Osmani]], futbollist, ka luajtur me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Kombëtaren]] * [[Ioannis Pangas]] (1814-1895), sipërmarrës dhe bamirës. * [[Pilo Peristeri]], ish-anëtar i Byrosë Politike të [[Paria e Punës së Shqipërisë|Partisë së Punës]], ish-ministrër * [[Petraq Pilika]] (lindi më [[3 qershor|3 Qershor]] të vitit [[1924]], vdekur ne Prill te vitit [[2009]]), Profesor, anëtar i Akademisë së Shkencave, Mësues i Popullit, qytetar nderi i [[Korça|Korçes]]. * [[Dhimitër Pilika]], ([[Korça|Korçë]], [[30 prill|30 Prill]] [[1923]] - [[Tirana|Tiranës]], [[31 dhjetor|31 Dhjetor]] [[2003]]) ,Ka qenë arsimtar, bashkëpunëtor i Institutit të Historisë-Gjuhësisë dhe studjues i prejardhjes Pellazge të Shqiptarëve. * [[Sotir Polena]], ishte një kirurg i mirënjohur Shqiptar. * [[Alma Qeramixhi]], Lojërat Olimpike 1992, atlet, mban rekordin për Shqipërinë në vrapim 100 metra me pengesa. * [[Luan Shabani]] (emri i barbarizuar ''Leonidas Sabanis''), peshëngritës, fitus e i medjles së artë në Lojrat Olimpike për [[Greqi]]në * [[Aristotel Samsuri]], futbollist, golashënuesi më i mirë i [[Kategoria e Parë 1931|kampionatit të dytë]] të [[Superliga shqiptare|Superligës Shqiptare]]. * [[Llazi Serbo]], Aktor. * [[Behar Shtylla]], diplomat dhe [[Lista e Ministrave të Jashtëm të Shqipërisë|Ministër e Jashtëm r Shqipërisë]] 1953-1970 * [[Konstantinos Skenderis]], shkrimtar dhe politikan. * [[Stavro Skendi]], Historian dhe gjuhëtar * [[Donald Suxho]], Volejbollist Olimpik, luan për [[SHBA]] * [[Misto Treska]], diplomat, përkthyes dhe shkrimtar * [[Kristi Vangjeli]] Futbollist, luan me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Kombëtaren]] *[[Dhimitër Zografi]], firmëtar i [[Deklarata e Pavarësisë së Shqipërisë|Deklaratës së Pavarësisë]] *[[Bardhyl Taçi]], Pilot {{div col end}} == Shiko edhe == * [[Kulla e sahatit e Korçës]] * [[Liqenasi]] === Institucionet në Korçë === * [http://www.bashkiakorce.gov.al/ Bashkia e Korçës] (Anglisht dhe Shqip) * [http://www.korcaregion.com/ Qarku Korçë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831092445/http://www.korcaregion.com/ |date=31 gusht 2019 }} (Anglisht dhe Shqip) === Lajme nga Korça === * [https://web.archive.org/web/20090124011038/http://korcajone.net/ Korça Jonë] - Portali i rinise Korcare == Burim i të dhënave == <references /> {{AL-Vendbanime}} {{Portal|Korça|Shqipëria}} [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Turizmi në Shqipëri]] [[Kategoria:Korçë]] [[Kategoria:Qytete në Shqipëri]] [[Kategoria:Qytete shqiptare]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] hv5wjfdx4cimq8pmog28n3cnrzsv7gz 0 13051 3010598 2941355 2026-07-18T15:10:09Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010598 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Parisi | settlement_type = Kryeqytet | image_skyline = Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg | image_caption = [[Kulla Eiffel]] me La Défense në sfond | image_flag = Flag of Paris with coat of arms.svg | image_shield = Grandes Armes de Paris.svg | motto = ''[[Fluctuat nec mergitur]]''<br />{{smaller|"I lëkundur nga dallgët por nuk u fundos kurrë"}} | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = [[Lista e shteteve sovrane|Shteti]] | subdivision_name = {{flagicon|FRA}} [[Franca]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Francës]] | subdivision_name1 = [[Île-de-France]] | subdivision_type2 = [[Departamentet e Francës|Departamenti]] | subdivision_name2 = Parisi | subdivision_type3 = Ndërkomuniteti | subdivision_name3 = [[Parisi i Madh|Métropole du Grand Paris]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Anne Hidalgo]] ([[Partia Socialiste (Francë)|PS]]) | coordinates = {{coord|48.856613|2.352222|type:city_region:FR|format=dms|display=it}} | elevation_m = 78 | elevation_min_m = 28 | elevation_max_m = 131 | area_total_km2 = 105.4 | population = 2,175,601 | population_as_of = 2018 | area_urban_km2 = 2853.5 | population_urban = 10,785,092<ref name="paris_UU20_pop">{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-00851|title=Comparateur de territoire: Unité urbaine 2020 de Paris (00851)|publisher=INSEE|language=fr|access-date=10 shkurt 2021}}</ref> | area_metro_km2 = 18,940.7 | population_metro = 13024518<ref name="paris_AAV20_pop">{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-001|title=Comparateur de territoire: Aire d'attraction des villes 2020 de Paris (001)|publisher=INSEE|language=fr|access-date=10 shkurt 2021}}</ref> | website = {{url|www.paris.fr}} }} '''Parisi''' ([[shqiptimi|sqt.]]: {{IPA|/paˈriːsi/}}, [[gjuha frënge|fran.]] {{IPA|/pa.ʁi/}}) është kryeqyteti i shtetit të [[Franca|Francës]] dhe krahinës së [[Île-de-France]] (ishulli i Francës) si dhe qyteti më i madh i Francës. Në tekstet e moçme latine Parisi emërohet edhe Lutetia apo Lutezia. Lumi [[Lumi i Senës|Senë]] e ndan qytetin në një dy pjesë: pjesa veriore (''rive droite'' „bregu i djathtë“) dhe pjesa jugore (''rive gauche'' „bregu i majtë“). Parisi zyrtarisht numëron 2.138.551 banorë, ndërsa në krahinën e Parisit (région de l'[[Île-de-France]]) jetojnë 12.262.544 banorë (Sipas vlerësimit të popullsisë mbajtur më [[1 janar|janar]] [[2005|2019]]). Një vendbanim i rëndësishëm për më shumë se dy mijëvjeçarë, Paris u bë, që nga shekulli i 12-të, një nga qendrat më kryesore të Evropës për arsimin dhe artet duke qenë gjithashtu qyteti më i madh në botën perëndimore deri në fillim të shekullit të 18-të. Parisi është sot një nga qendrat kryesore të biznesit e kulturës në botë dhe ndikimi i tij në politikë, arsim, argëtim, media, shkenca dhe arte kontribuojnë në statusin e tij si një nga qytetet me rëndësi të lartë globale. Parisi dhe rajoni i Parisit, me 572,4 miliardë euro në vitin 2010, prodhon më shumë se një të katërtën e [[Prodhimi i Brendshëm Bruto|PBB]] së Francës dhe ka një ndër PBB-të më të mëdha në botë. Duke qënë një qytet me gjelbërim dhe i pëlqyeshëm për të jetuar, Parisii dhe rajoni i tij janë destinacioni kryesor turistik në botë. Ka katër vende të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe shumë organizata ndërkombëtare i kanë selitë e tyre këtu. == Etimologjia == Emri i Parisit rrjedh nga ai i banorëve të tij më të hershëm, fisi gal i njohur si Parisi. Qyteti u quajt Lutetia (më të plotë, Lutetia Parisiorum, "Lutetia e Parisii"), gjatë epokës romake nga shekulli i 1-rë në shekullin e 4-t, por gjatë sundimit të Julianit të Femohues (360-363), qyteti u riemërua Paris.<ref>[http://en.parisinfo.com/museums-monuments-paris/special-reports-1/paris-through-the-ages/guide/paris-through-the-ages_the-city-of-antiquity Qyteti i Lashtësisë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081212124430/http://en.parisinfo.com/museums-monuments-paris/special-reports-1/paris-through-the-ages/guide/paris-through-the-ages_the-city-of-antiquity |date=12 dhjetor 2008 }}, Historia Zyrtare e Parisit nga Konventa e Parisit dhe Byroja e Vizitorëve</ref> Besohet se emri i fisit Parisii vjen nga fjala selltiko-galike "parisio" që do të thotë "punëtor" ose "artizan".<ref>{{cite book|title=La Langue Gauloise : Grammaire, Textes et Glossaire|url=https://archive.org/details/lalanguegauloise00dottuoft|author=Georges Dottin|location=Paris|publisher=C. Klincksieck|language=fr|year=1920|ISBN=2051002088}}</ref> Parisi ka shumë pseudonime, por pseudonimi më i famshëm i tij është "La Ville Lumiere-" ("Qyteti i dritës"),<ref>{{cite web|url=http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125|title=English Version of "Presentation of the City"|accessdate=30 prill 2009|language=en|archive-date=6 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306035056/http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125|url-status=dead}}</ref> një emër që i detyrohet së pari famës së tij si një qendër e arsimit dhe ideve gjatë Epokës së Iluminizmit, dhe vonë për krijimin e tij të hershëm të ndriçimit rrugor. Që nga mesi i shekullit të 19-të, Paris ka qenë i njohur me emrin Panam. Këngëtari Renaud e popullarizoi këtë term midis brezit të ri me albumin e tij Amoureux de Paname ("Në dashuri me Paname") të vitit 1976. Banorët e Parisit njihen në shqip si "parizianë" dhe në frëngjisht si "parizjë". == Historia == === Origjina === Shenjat e herëshme arkeologjike të vendbanimeve të përhershme në zonën e Parisit datojnë rreth 4200 PK.<ref>{{cite web|url=http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm|author=Mairie de Paris|title=Paris, Roman City - Chronology (Parisi, Qytet Romak – Kronologji)|language=fr|accessdate=16 korrik 2006}}</ref> ''Parisii'', një degë e fisit Selltik Senone, që banonte në zonën pranë lumit Sena rreth 250 PK. Romakët pushtuan zonën e Parisit në vitin 52 PK, dhe u vendosën përfundimisht deri në fund të atij shekulli në bregun e majtë të Senës në kodrën Sainte Geneviève. Qyteti galo-romak u quajt fillimisht Lutetia apo Lutetia Parisorum por më vonë u Galizua në Lutèce. Ai u zgjerua në masë të madhe gjatë shekujve në vijim, duke u bërë një qytet i begatë me, pallate, banja, tempuj, teatro, si dhe një amfiteatër. Rënia e perandorisë Romake dhe dyndjet gjermanike të shekullit të 5-të e çuan qytetin në një periudhë rënieje. Deri në vitin 400 MK, Lutèce, i braktisur gjerësisht nga banorët e tij, ishte pak më shumë se një qytet garnizon i kthyer me ngut në një ishull qendror të fortifikuar. Qyteti rimori emërtimin e tij origjinal "Paris", nga fundi i pushtimit romak, rreth 360 MK. === Periudha merovingiane dhe feudale === Rajoni i Parisit ishte nën kontrollin e plotë të frankëve gjermanikë nga fundi i shekullit të 5-të. Mbreti frank Clovis Frank, mbreti i parë i dinastisë Merovingiane, e bëri qytetin kryeqytetin e tij në vitin 508. Dinastia Karolingiane në fund të shekullit të 8-të e zhvendosi kryeqytetin frank në Aachen, kjo periudhë përkoi me fillimin e pushtimeve vikinge që ishin përhapur deri pranë Parisit në fillim të shekullit të 9-të. Sulmet e përsëritura i detyruan parizianët të ndërtojnë një kështjellë në Île-de-la-Cité (Ishulli i Qytetit). Një nga sulmet më të shquar të vikingëve ishte më 28 mars 845, kur Parisi u rrethua dhe u mbajt peng, ndoshta nga Ragnar Lodbrok, i cili u largua vetëm pas marrjes së një shume të madhe paguar nga mbreti. Dobësia e mbretërve të fundit Karolingianë të Francës çoi në rritjen graduale të fuqisë së kontëve të Parisit. Odo, Kont i Parisit, u zgjodh mbret i Francës nga drejtuesit feudalë, dhe fundi i perandorisë Karolingiane erdhi në 987, kur Hugh Capet, Kont i Parisit, u zgjodh mbret i Francës. === Mesjeta deri në shekullin e 18-të === [[Skeda:Vincennes - Chateau 02.jpg|thumb|right|Kështjella e Vincennes, ndërtuar në mes të shekullit të 14-të dhe 17-të.]] Popullsia e Parisit ishte rreth 200.000 kur "Vdekja e Zezë", një epidemi ndodhi në 1348, nga e cila vdisnin më shumë si 800 njerëz në ditë. Dhe 40.000 vdiqën nga murtaja në 1466. Gjatë shekujve 16 dhe 17, murtaja shfaqej në qytet për gati një vit në çdo tre vjet. Parisi humbi pozitën e tij si selia e mbretërisë franceze gjatë pushtimit nga aleatët e anglezëve, burgundianët gjatë "Luftës njëqind vjeçare", por rifitoi titullin e tij kur Karli VII i Francës e çliroi qytetin nga sundimi anglez në vitin 1436. Parisi që nga ajo kohë u bë kryeqyteti i Francës herë në titull, por qendra e vërtetë e pushtetit të Francës do të mbetej Lugin Loire derisa Mbreti Francis I e ktheu rezidencën e kurorës së Francës në Paris në 1528. Gjatë Luftërave Franceze të Feve, Parisi ishte një bastion i fesë katolike. Në gusht 1572, nën mbretërimin e Karlit IX, ndërsa shumë protestantë të shquar ishin në Paris me rastin e martesës së Henry të Navarre - Henry IV i ardhshëm - me Margaret Valois, motra e Karlit IX, u krye masakra e Ditës së Shën Bartolomeut, që filloi më 24 gusht, zgjati disa ditë dhe u përhap në të gjithë vendin. Në 1590 Henry IV rrethoi pa sukses qytetin që njihet si "Rrethimi i Parisit". Gjatë luftërave civile "Fronde", parizianët u ngritën në rebelim dhe familja mbretërore u largua nga qyteti (1648). Mbreti Louis XIV pastaj e zhvendosi oborrin mbretëror përgjithmonë në Versajë, një pallat luksoz në periferi të Parisit, në vitin 1682. Pas kësaj, Parisi nuk ishte qyteti më i madh në Evropën Perëndimore. === Revolucioni francez === [[Skeda:Prise de la Bastille.jpg|thumb|right|''Mësymja e Bastijës'', nga Jean-Pierre Houël (1789)]] Një shekull më vonë, Parisi ishte skena qendrore e Revolucionit Francez. Më 14 korrik 1789, parizianët të tmerruar nga presioni i Mbretit mbi asamblenë e re, rrethuan kështjellën e Bastijës, një simbol i absolutizmit. Kjo ngjarje konsiderohet të jetë fillimi i revolucionit dhe rënia e të drejtës hyjnore të mbretërve në Francë. Jean-Sylvain Bailly, Kryetari i parë i Bashkisë, u zgjodh më 15 korrik 1789, dhe dy ditë më vonë flamuri kombëtar trengjyrësh me ngjyrat e Parisit (blu dhe të kuqe) dhe të mbretit (e bardhë) u miratua në Hotel de Ville nga Louis XVI. Republika u shpall për herë të parë në 1792. Në vitin 1793, Louis XVI dhe Mbretëresha Marie Antoinette u ekzekutuan në "Place de la Revolution" (Sheshi i Revolucionit), në Paris, vendi i ekzekutimeve të shumta. Gijotina ishte më aktive gjatë "Mbretërimit të Terrorit", në verën e vitit 1794, kur në një muaj të vetëm u ekzetuan më shumë se 1.300 njerëz. Pas Terrorit, Drejtoria Franceze mbajti kontrollin derisa ajo u rrëzua në grushtin e shtetit nga Napoleon Bonaparti. Napoleoni i dha fund Revolucionit dhe themeloi Konsullatën Franceze, dhe pastaj më vonë u zgjodh me referendum si perandor i Perandorisë së Parë Franceze. === Shekulli 19 === Parisi u pushtua nga ushtritë ruse dhe aleate mbas humbjes së Napoleonit në 31 mars 1814. Kjo ishte hera e parë në 400 vjet që qyteti u pushtua nga një fuqi e huaj. Periudha e "Restaurimit" që pasoi, apo kthimi i monarkisë nën Luigjin XVIII (1814-1824) dhe Karlit X, përfundoi me kryengritjen pariziane të Revolucionit të korrikut të vitit 1830. 'Monarkia e re kushtetuese' nën Louis-Philippe përfundoi me "Revolucionin e shkurtit" të vitit 1848, që çoi në krijimin e Republikës së Dytë. Gjatë gjithë këtyre ngjarjeve, epidemitë e kolerës në 1832 dhe 1850 rrënuan popullsinë e Parisit. Vetëm nga epidemia e vitit 1832 vdiqën 20.000 njerëz nga 650,000. Zhvillimi më i madh në historinë e Parisit filloi me krijimin e një rrjeti të hekurudhave gjatë revolucionit, që sollën një vërshim të paparë të emigrantëve në kryeqytet në vitet 1840. Transformimi i madh i qytetit erdhi me Perandorinë e Dytë të 1852 nën Napoleonin III; prefekti tij, Baron Haussmann, rrafshoi rrugët e ngushta, gjarpëruese, mesjetare të lagjeve të Parisit, për të krijuar rrjetin e rrugëve të gjera dhe fasadat neo-klasike që ende përbëjnë shumicën e Parisit të sotëm. Arsyeja për këtë transformim ishte e dyfishtë, pasi jo vetëm që krijimi i bulevardeve të gjerë zbukuroi dhe rriti higjenën e kryeqytetit, ai gjithashtu lehtësoi efektivitetin e trupave dhe artilerisë kundër çdo kryengritjeve të mëtejshme dhe barrikadave, për të cilat Paris ishte aq i famshëm. Perandoria e dytë përfundoi në Luftën Franko-Prusiane (1870-1871), dhe Parisi i rrethuar dhe nën bombardimet e rënda u dorëzua më 28 janar 1871. Pakënaqësia e popullsisë në Paris me qeverinë e re të dalë nga nënshkrimi i armëpushit të vendosur në Versajë rezultoi në krijimin e qeverisë së Komunës së Parisit, të mbështetur nga një ushtri e krijuar në pjesën më të madhe nga anëtarët e ish Gardës Kombëtare të qytetit, e cila vazhdoi rezistencën kundër prusianëve dhe kundërshtoi ushtrinë e qeverisë së "Versajës". Komuna e Parisit përfundoi me "Sanglante Semaine" ("Java e përgjakshme"), gjatë së cilës afërsisht 20.000 "komunarë" u ekzekutuan përpara se luftimet të përfundonin më 28 maj 1871. Lehtësia me të cilën ushtria e Versajës rimori Paris i dedikohet shumë rinovimeve të Baron Haussmann. Ekspozitat Universale të Francës të fundit të shekullit të 19-të e bënë Parisin një qendër gjithnjë e më e të rëndësishme të teknologjisë, tregëtisë dhe turizmit. Më e famshmja ishte Ekspozita Universale e vitit 1889 së cilës Parisi i detyrohet për paraqitjen e "përkohshme" të progresit inxhinierik arkitektonik, Kullën Eifel, që mbeti struktura më e lartë në botë deri në vitin 1930. Ekspozita Universale e 1900 paraqiti hapjen e linjës së parë të metrosë në Paris. === Shekulli i 20-të === Gjatë Luftës së Parë Botërore, Parisi ishte në ballë të përpjekjeve të luftës, duke parandaluar një pushtim gjerman me fitoren franceze dhe britanike në Betejën e Parë të Marne në 1914. Në 1918-1919, ai ishte skena e paradës së fitores së Aleatëve dhe negociatave të paqes. Në periudhën e midis luftrave, Parisi njihej për komunitetet e tij kulturore dhe artistike dhe jetën tij të natës. Qyteti u bë një vend për grumbullimin e artistëve nga e gjithë bota, nga kompozitori azilant rus Stravinski dhe piktorëve spanjollë [[Pablo Picasso|Picasso]] dhe [[Salvagor Dali|Dali]] tek shkrimtari amerikan [[Ernest Hemingway|Hemingway]]. [[Skeda:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|right|Çlirimi i Parisit, gusht 1944.]] Më 14 qershor 1940, pesë javë pas fillimit të Betejës së Francës, Parisi i pambrojtur ra në duaet e forcave pushtuese gjermane. Gjermanët marshuan nën Harkun e Triumfit në përvjetorin e 140-të të fitores së Napoleonit në betejën e Marengos. Forcat gjermane qëndruan në Paris deri kur qyteti u çlirua në gusht 1944 pas një kryengritjeje të rezistencës, dy muaj e gjysmë pas çlirimit të Normandisë nga aleatët. Parisi Qendror praktikisht nuk pësoi dëme gjatë Luftës së Dytë Botërore, pasi nuk kishte objektiva strategjike për sulmuesit aleate. Në epokën e pasluftës, Parisi përjetoi zhvillimin e tij më të madh që nga fundi i "Belle Époque" (Epoka e Bukur) në 1914. U ndërtua një rrjet treni ekspres nëntokësor, RER, për të plotësuar metronë dhe për ti shërbyer edhe periferive të largëta, ndërsa një rrjet autostradash u zhvillua në periferi. Që nga viti 1970, shumë rrethina të brendshme të Parisit (sidomos ato veriore dhe lindore) kanë përjetuar deindustrialim, dhe lagje dikur të lulëzuara janë bërë gradualisht geto për emigrantët me papunësi të konsiderueshme. === Shekulli i 21-të === Një projekt masiv i rinovimit urban, Paris Grand (Parisi i Madh), u nis në vitin 2007 nga ish-presidenti francez [[Nicolas Sarkozy]]. Ai përbëhet nga projekte të ndryshme ekonomike, kulturore, transporti, strehimi dhe mjedisore për të arritur një integrim më të mirë të territoreve dhe rigjallërimin e ekonomisë metropolitane. Projekti më emblematik është ndërtimi deri në vitin 2025 të një metroje të re automatike, i cila do të përbëhet prej 150&nbsp;km linjash të shpejta që lidhin rajonet Parisit të Madh me njëri-tjetrin dhe me qendrën e Parisit. Në një përpjekje për të rritur imazhin global ekonomik të Parisit metropolitan, eshtë miratuar që në vitin 2006 ndërtimi i disa qiellgërvishtësve 300 m dhe më të lartë, në distriktin e biznesit La Défense, në perëndim të qytetit, dhe u përfunduan në fillim të vitit 2010. == Gjeografia == Parisi ndodhet në harkun verior të lumit Sena dhe përfshin dy ishuj, Ishullin Saint-Louis dhe atë më të madh Ishullin e Qytetit, të cilët formojnë pjesën më të vjetër të qytetit. Në përgjithësi, qyteti është relativisht i sheshtë, dhe pika më e ulët është 35 m mbi nivelin e detit. Parisi ka disa kodra, nga të cilat më e larta është 130m në Montmartre. Përjashtuar parqet periferike të Bois de Boulogne dhe Bois de Vincennes, Paris mbulon një sipërfaqe ovale prej 86,928 km2. === Klima === Parisi ka një klimë oqeanike evropiane perëndimore tipike e cila është prekur nga rrymat e Atlantikut Verior. Gjatë një viti, klima e Parisit mund të përshkruhet si e butë dhe me lagështi. Ditët verore janë zakonisht të ngrohta dhe të këndshme me temperatura mesatare që luhaten midis 15 dhe 25&nbsp;°C, dhe me mjaft diell. Çdo vit, megjithatë, ka disa ditë ku temperatura ngrihet mbi 32&nbsp;°C. Disa vite kanë dëshmuar edhe disa periudha të gjata të motit të ashpër të verës, të tilla si vala e të nxehtit e vitit 2003, ku temperatura i kaloi 30&nbsp;°C për javë të tëra, u rrit deri në 40&nbsp;°C për disa ditë dhe rrallë ftohej gjatë natës. Pranvera dhe vjeshta kanë, mesatarisht, ditë të buta dhe netë të freskëta, por janë në ndryshim dhe të paqëndrueshme. Çuditërisht moti i ngrohtë ose i ftohtë ndodh shpesh në këto dy stinë. Në dimër, ditët me diell janë të pakta. Ditët janë të ftohta, por në përgjithësi mbi temperaturën e ngrirjes, me temperatura rreth 7&nbsp;°C. Ngricat gjatë natës janë megjithatë mjaft të zakonshme, por temperaturat bien nën -5&nbsp;°C, vetëm për disa ditë në vit. Dëbora është e rrallë, por ndonjëherë në qytet bie dëborë e lehtë ose sqotë. Shi bie gjatë gjithë vitit, dhe edhe pse Parisi nuk është një qytet me shumë shi, ai është i njohur për shira të lehta intensivë të papritur. Reshjet mesatare vjetore janë 652mm me reshje të lehta të shpërndara gjatë gjithë vitit. Temperatura më e lartë e regjistruar është 40,4&nbsp;°C më 28 korrik 1948, dhe më e ulët është -23,9&nbsp;°C më 10 dhjetor 1879. {{Weather box | location = Parisi <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = <ref>[http://climat.meteofrance.com/chgt_climat2/climat_france?CLIMAT_PORTLET.path=climatstationn%2F75114001 Informacion Klimaterik për Parisin, Francë, botues:Meteo France (gusht 2011)]</ref> | Jan high C = 6.9 | Feb high C = 8.2 | Mar high C = 11.8 | Apr high C = 14.7 | May high C = 19.0 | Jun high C = 22.7 | Jul high C = 25.2 | Aug high C = 25 | Sep high C = 20.8 | Oct high C = 15.8 | Nov high C = 10.4 | Dec high C = 7.8 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 2.5 | Feb low C = 2.8 | Mar low C = 5.1 | Apr low C = 6.8 | May low C = 10.5 | Jun low C = 13.3 | Jul low C = 15.5 | Aug low C = 15.4 | Sep low C = 12.5 | Oct low C = 9.2 | Nov low C = 5.3 | Dec low C = 3.6 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 53.7 | Feb precipitation mm = 43.7 | Mar precipitation mm = 48.5 | Apr precipitation mm = 53 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 54.6 | Jul precipitation mm = 63.1 | Aug precipitation mm = 43 | Sep precipitation mm = 54.7 | Oct precipitation mm = 59.7 | Nov precipitation mm = 51.9 | Dec precipitation mm = 58.7 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Jan sun = 55.8 | Feb sun = 86.8 | Mar sun = 130.2 | Apr sun = 174.0 | May sun = 201.5 | Jun sun = 219.0 | Jul sun = 238.7 | Aug sun = 220.1 | Sep sun = 171 | Oct sun = 127.1 | Nov sun = 75 | Dec sun = 49.6 <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} == Bukuria e Qytetit == {{wide image|Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|1500px|{{center|Pamje e Parisit marë nga [[Kulla Eiffel]]}}}} {{wide image|Paris Night.jpg|1020px|{{center|Parisi natën.}}}} === Arkitektura === [[Skeda:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre - Eremitage.jpg|thumb|right|''Bulevardi Montmartre'', nga [[Camille Pissarro]] (1897)]] Pjesa më e madhe e Parisit bashkëkohor është rezultat i remodeling të madh urban të mesit të shekullit të 19-të. Për shekuj me radhë, qyteti kishte qenë një labirinth rrugësh të ngushta dhe shtëpi gjysmë-druri, por, duke filluar me ardhjen e Haussman-it, lagjet tëra u rrafshuan për të hapur vendin për rrugët e gjera të shoqëruara me ndërtesa guri neo-klasike. Shumica e këtij Parisi të 'ri' është Parisi që ne shohim sot. Që nga ajo kohë Kodi i ndërtimit ka parë vetëm disa ndryshime, dhe planet e Perandorisë së Dytë në shumë raste vazhdojnë të ndiqen. Ligji "Alignement" ligji që ekziston edhe sot, rregullon ndërtimin e fasadave të ndërtesave të reja sipas gjerësisë së rrugës së përcaktuar më parë. Lartësia e një ndërtese është i kufizuar në përputhje me gjerësinë e rrugës. Shumë prej institucioneve të rëndësishme të Parisit ndodhen jashtë kufijve të qytetit. Distrikti i biznesit financiar (La Defense), tregu kryesor i shitjes me shumicë të ushqimeve (Rungis), Shkollat ​​([[École polytechnique]]; [[ESSEC Business School|ESSEC]]; [[INSEAD]]; [[HEC Paris|HEC]]), laboratorët kërkimorë (në Saclay ose Evry), stadiumi më i madh (Stade de France), dhe zyrat qeveritare (Ministria e Transportit) ndodhen në rrethinat e qytetit. [[Skeda:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|Bazilika e Sacré-Coeur in Montmartre]] [[Skeda:Louvre Museum Wikimedia Commons.jpg|thumb|Muzeu i Luvrit]] [[Skeda:Galerie Lafayette Haussmann Dome.jpg|thumb|Galeria Lafayette gjatë Krishtlindjeve.]] === Distriktet dhe qendrat historike === ==== Qyteti i Parisit ==== * "Bastija" është një lagje e një rëndësie të madhe historike, jo vetëm për Parisin, por për gjithë Francën. Për shkak të vlerës së tij simbolike, sheshi i Bastijës ka qenë shpesh një vend i demonstratave politike. * "Sheshi Konkord" ndodhet pranë Champs Elysées, ndërtuar si "Sheshi Louis XV" vendi i gijotinës famëkeqe. "Obelisku Egjiptian" është "monumenti më i vjetër" i Parisit. Në këtë vend, në të dyja anët e rrugës "Rue Royale", ka dy ndërtesa identike guri: ndërtesa lindore është Ministria Detare e Francës, ajo perëndimore është hoteli luksoz "Hotel de Crillon". Atz pranë është Sheshi Vendome i famshëm për hotelet e tij në modë dhe luksozë (Hotel Ritz dhe Hotel de Vendome) dhe bizhuterive të tij. Shumë nga sllonet e stilistëve të famshëm të modës ndodhen këtu. * "Champs Élysées" është një lulishte shëtitore e shekullit të 17-të, e kthyer në bulevard që lidh Sheshin Konkord dhe Harkun e Triumfit. Ajo është një nga vendet e shumta turistike dhe një rrugë e madhe tregtu e Parisit. * "Les Halles" kanë qënë dikur tregu qendror i prodhimit dhe mishit në Paris dhe, që nga fundi i viteve 1970, janë një qendër e madhe tregtare e rëndësishme rreth një stacioni të madh metroje (Châtelet - Les Halles, më i madhi në botë). Halles e vjetra u shkatërruan në vitin 1971 dhe u zëvendësuan nga "Forum des Halles". Tregu qendror i Parisit, tregu më i madh i tregëtisë me shumicë të ushqimit në botë, u transferua në "Rungis", në rrethinat jugore. * "Le Marais" është një distrikt modern i Bregut të Djathtë. Ai është mirëmbajtur shumë mirë nga ana arkitekturore, dhe disa prej shtëpive dhe ndërtesave më të vjetra të Parisit ndodhen atje. Ky është një vend shumë i hapur kulturor. Ai është i njohur edhe për komunitetet e tij kinezë, hebre dhe homoseksualë. * "Bulevardi Montaigne", pranë Champs Élysées, është vendi i markave luksoze si [[Chanel]], [[Louis Vuitton]] ([[LVMH]]), Christian Dior dhe [[Givenchy]]. * "Montmartre" është një zonë historike në Butte, ku ndodhet Bazilika e Sacre Cœur. Montmartre gjithmonë ka pasur një histori me artistët dhe ka shumë studio dhe kafene të shumë artistëve të mëdhenj në atë zonë. * "Montparnasse" është një zonë historike e Bregut të majtë e njohur për studiot e artistëve, sallat e muzikës, dhe jetën e kafenesë. Aty ndodhet stacioni i madh i metrosë (Montparnasse - Bienvenue). * "Bulevardi i Operas" është zona përreth Opera Garnier dhe vendndodhja e përqendrimit më të dendur të shitoreve dhe zyrave të kryeqytetit. Disa shembuj janë Printemps dhe Super shitorja Galeria Lafayette, dhe Drejtoria qendrore e gjigandëve financiarë si BNP Paribas dhe Amex. * "Lagja Latine" është një qendër shkollore e shekullit 12-të që shtrihej dikur midis Sheshit Maubert të Breguz të majtë dhe kampusit të [[Universiteti i Sorbonës|Sorbonës]]. Ajo është e njohur për atmosferën e saj të gjallë dhe shumë restauranteve të vogla. Institucione të ndryshme të arsimit të lartë, të tilla si "[[Institut d'études politiques de Paris|Sciences Po Paris]]", "[[École normale supérieure|École Normale Supérieure]]", "[[École nationale supérieure des mines de Paris|Miniera ParisTech]]", dhe "Kampusi universitar Jussieu", e bëjnë atë një qendër të madhe edukative në Paris. * "Rruga periferike Saint-Honoré" është një nga rrethet e lartë të modës të Parisit, ku ndodhen marka të tilla si "Hermes" dhe "Christian Lacroix". ==== Në zonën e Parisit ==== * "La Defense" është një periferi kryesore e Parisit dhe një nga qendrat më të mëdha të biznesit në botë. La Defense përbëhet kryesisht nga e biznese të rangut të lartë. I filluar nga qeveria franceze në vitin 1958, disstrikti ka {{formatnum:3500000}}&nbsp;m² zyra, duke e bërë atë distriktin më të madh në Evropë zhvilluar posaçërisht për biznesin * "Fusha Saint-Denis",) është një zonë ish-prodhuese e braktisur që ka pësuar një rinovim urban në shkallë të gjerë në 10 vitet e fundit. Atje ndodhet tani stadiumi Stade de France, rreth të cilit është duke u ndërtuar një distrikt i ri biznesi LandyFrance <- mos shkëputen këto dy fjalë;! Ky është drejtshkrim korrekt -> Në Fushën Saint-Denis ndodhen edhe shumica e studiove televizive të Francës si dhe disa studio të mëdha filmi. * "Val de Seine" është një qendër e re për mediat e Parisit dhe Francës, ku ndodhen selitë e shumicës së rrjeteve televizive të Francës (TF1, France 2, Canal+ dhe stacionet ndërkombëtare France 24 dhe Eurosport), si dhe disa kompani telekomunikacioni dhe të teknologjisë së informacionit të tilla si "Neuf Cegetel" ose Drejtoria qendrore e "Microsoft"-it për Evropën, Afrikën dhe Lindjen e Mesme . [[Skeda:Champs Elysees Paris Wikimedia Commons.jpg | thumb|right | Bulevardi i Champs Elysees gjatë Krishtlindjeve]] === Monumentet dhe vendet tërheqëse === Tre nga monumentet më të famshme pariziane janë katedralja Notre Dame e Parisit e shekullit të 12-të, Harku i Triumfit dhe Kulla Eiffel. Kulla Eifel ishte një konstruksion i "përkohshëm" nga Gustave Eiffel për Ekspozita Universale 1889, por kulla nuk u çmontua dhe tani është një simbol i përjetshëm i Parisit. Aksi historik është një linjë monumentesh dhe ndërtesash që shtrihen në një linjë pothuajse të drejtë nga qendra e qytetit drejt perëndimit. Linja e monumenteve fillon me Muzeun e Luvrit dhe vazhdon nëpër Parqet Tuileries, Champs Élysées, Harkun e Triumfit dhe përfundon në rrethin e Sheshit të Étoile. Në 1960, linja u zgjat edhe më larg në perëndim tek distrikti i biznesit La Defense. Muzeu i Invalidëve është vendi varrimit për ushtarakët e mëdhenj francezë, duke përfshirë edhe Napoleonin dhe Kisha Pantheon është vendi ku janë varrosur shumica e grave dhe burrave të shquar të Francës. Ish Burgu Conciergerie mbante disa anëtarë të shquar të regjimit të vjetër para vdekjes së tyre, gjatë Revolucionit Francez. Një tjetër simbol i Revolucionit janë dy statujat e Lirisë të vendosura në Ishullin Cygnes të Senës dhe në Parkun Luksemburg. Një version më i madh i statujave u dërgua si një dhuratë nga Franca në Amerikë në 1886 dhe tani qëndron në Nju Jork. Në Pallatin Garnier, të ndërtuar në periudhën e Perandorisë së Dytë, ndodhen Opera e Parisit dhe Baleti i Parisit, ndërsa ish pallati i Luvrit është tani një nga muzeumet më të njohur në botë. Sorbona është pjesa më e famshme e Universitetit të Parisit dhe ndodhetet në qendër të Lagjes Latine. Përveç Notre Dame i Parisit, ka disa kryevepra të tjera kishtare, duke përfshirë pallatin gotik të shërbimeve kishtare të shekullit të 13-të Sainte-Chapelle dhe pallati i Église de la Madeleine. [[Skeda:Pont des Arts, Paris.jpg|thumbnail|center|600px| image_skyline e Parisit që tregon disa nga vendet tërheqëse të tij]] === Parqet dhe lulishtet === [[Skeda:Palais Luxembourg Sunset Edit.JPG|thumb|right|Pallati Luksenburg.]] Dy nga lulishtet më të vjetra dhe më të famshme të Parisit janë Lulishtja Tuileries, e krijuar në shekullin e 16-të për një pallat mbi brigjet e Senës pranë Luvrit dhe Lulishtja e Luksemburgut në Bregun e majtë, një tjetër ish lulishte private që i përkiste një kështjelle ndërtuar për Marie de Medici në vitin 1612. Jardin des Plantes, e krijuar nga mjeku i Louis XIII, Guy de La Brosse për kultivimin e bimëve medicinale, ishte lulishtja e parë publike në Paris. Disa nga kopshtet e tjera të mëdha të Parisit janë krijuar gjatë Perandorisë së Dytë. Shtesat e reja në parqet e Parisit janë Parku i Villettes, i ndërtuar nga arkitekti Tschumi Bernard në vendndodhjen e is thertoreve të Parisit dhe Parku i André Citroen. == Ekonomia == Me një GDP për vitin [[2010]] 572,4 miliardë euro (759,9 miliardë US$), rajoni i Parisit ka një nga GDP-të më të larta në botë, pas Tokios, Nju Jorkut dhe Los Angeles, duke e bërë atë një motor të ekonomisë globale. Rajoni i Parisi është qendra kryesore e aktivitetit ekonomik të Francës. Aktiviteti në zonën urbane të Parisit, nuk ka një industri kryesore të specializuar (siç është Los Anxheles me industrinë argëtuese apo Londra dhe Nju Jorku me industritë financiare përveç aktiviteteve të tyre të tjera). Aktiviteti më i dendur ekonomik i rajonit të Parisit, zhvillohet në perëndim të qytetit, në një trekëndësh midis Operas Garnier, La Défense dhe Seine de Val. Ndërsa ekonomia e Parisit është e dominuar kryesisht nga shërbimet, ajo mbetet një fuqi e madhe e rëndësishme e prodhimit të Evropës, sidomos në sektorët industriale të tilla si automobilat, aeronautika, dhe ajo elektronike. Parisi është i pari në Evropë për sa i përket aftësive dhe shpenzimeve për qëllime kërkimore dhe është konsideruar si një nga qytetet më të mira në botë për novacion. {{wide image|Panorama La Défense.jpg|1000px|La Défense - Distrikti më i madh i biznesit në Evrope}} == Shëndetësia == Kujdesi shëndetësor dhe shërbimi emergjent mjekësor në qytetin e Parisit dhe rrethinat e tij janë siguruar nga Asistenca Publike Hôpitaux de Paris (AP-HP), një sistem publik spitalor që punëson më shumë se 90.000 njerëz (duke përfshirë mjekët, personelin mbështetës dhe administratorët) në 44 spitale. Ai është sistemi më i madh spitalor në Evropë. == Arsimi == Në fillim të shekullit të 9-të, perandori Karli i Madh i detyroi të gjitha kishat të jepnin mësime në lexim, shkrim dhe aritmetike tek besimtarët tyre, dhe katedralet të jepnin mësime për arsimim më të lartë në gjuhë, fizikë, muzikë, dhe teologji. Në atë kohë, Parisi ishte një qytet katedralesh nga më të mëdhenjtë në Francë dhe filloi të rrisë famën e tij si një qendër arsimore. Në fillim të shekullit të 13-të, Shkolla e Katedrales Notre-Dame kishte mësues shumë të famshëm dhe mësimet e diskutueshme e disa prej tyre çoi në krijimin e Universitetit Sainte Geneviève të ndarë në Bregun e majtë Bank që do të bëhej qendra e Lagjes Latine shkollore të Parisit e përfaqësuar më së miri nga Universiteti i Sorbonës. Dymbëdhjetë shekuj më vonë, edukimi në Paris dhe në rajonin e Parisit (Île-de-France rajon) punëson rreth 330.000 persona, prej të cilëve 170.000 janë mësues dhe profesorë që u japin mësim rreth 2.9 milion fëmijëve dhe studentëve në rreth 9.000 shkolla dhe institucione të arësimit fillor, të mesëm dhe të lartë.<ref name="idf_education">{{cite web|url=http://www.idf.pref.gouv.fr/donnees/enseignement.htm|author=La Préfecture de la Région d'Île-de-France|title=L'enseignement|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070824203147/http://www.idf.pref.gouv.fr/donnees/enseignement.htm|url-status=dead|access-date=9 mars 2013|archive-date=24 gusht 2007}}</ref> === Arsimi i mesëm === Parisi ka disa nga shkollat e mesme më të famshme të Francës si Liceu Louis-le-Grand, Liceun Henri-IV, Liceu Janson de Sailly dhe Liceu Condorcet. Të tjera të shkolla të mesme të njohura ndërkombëtarisht në zonën e Parisit janë Liceu Ndërkombëtar i Saint Germain-en-Laye dhe École Active Bilingue Jeannine Manuel. [[Skeda:DSC 7111-lycee-louis-le-gra.jpg|thumb|left|Liceu Louis-le-Grand]] === Arsimi i lartë === [[Skeda:Façade de la chapelle Sainte-Ursule, Sorbonne, Paris.jpg|thumb|Paris-Universiteti i Sorbonës]] Katedralja e Notre-Dame ishte qendra e parë e arsimit të lartë, para krijimit të Universitetit të Parisit. I famshëm që nga shekulli i 13-të, Universiteti i Parisit kishte studentë nga të gjithë Evropën. Qendra shkollore Rive Gauche e Parisit, e quajtur ndryshe "Lagja Latine" sepse mësimet jepeshin në gjuhën latine, do të rigrupoheshin përfundimisht rreth kolegjit të krijuar nga Robert de Sorbon në 1257, Kollegji i Sorbonës. Universiteti i Parisit në shekullin e 19 kishte gjashtë fakultete: juridiku, i shkencës, i mjekësisë, i studimeve farmaceutike, i letërsisë, dhe i teologjisë. Pas trazirave studentore të vitit 1968, ka pasur një reformë të gjerë të Universitetit të Parisit, në një përpjekje për të shpërndarë trupin studentor të centralizuar. Vitin që pasoi, Universiteti i Parisit u nda në 13 universitete autonome ("Parisi I" deri tek "Parisi XIII") të vendosura në të gjithë qytetin e Parisit dhe rrethinat e tij. Secili prej këtyre universiteteve ka trashëguar vetëm disa nga departamentet e Universitetit të vjetër të Parisit, dhe nuk janë universitete të përgjithshëm. Parisi I Pantheon-Sorbonne, Parisi II Pantheon-Assas, Paris-Dekarti, dhe Paris-Nanterre, trashëguan Fakultetin Juridik. Universiteti Paris Descarti trashëgoi edhe Fakultetin e Mjekësisë. Universiteti Pierre dhe Marie Curie dhe Universiteti Paris-Didero trashëguan fakultetet e shkencave, Universiteti Paris-Sorbonne trashëgoi artet dhe shkencat shoqërore, etj. Në vitin 1991, u krijuan katër universitete më shumë në periferi të Parisit, duke arritur një total prej shtatëmbëdhjetë universitete publike për rajonin e Parisit (Île-de-France). Këto universitete të reja morën emrin lagjeve në të cilën ato ndodheshin dhe jo numrat si trembëdhjetë universitetet e mëparshme: Universiteti i Cergy-Pontoise, Universiteti i Evry Val d'Essonne, Universiteti i Marne-la-Vallée, École Supérieure Robert De Sorbon dhe Universiteti i Versajës Saint-Quentin-en-Yveline. == Sporti == Klubet sportive më të njohura të Parisit janë klubi i futbollit Paris Saint-Germain FC, ekipi i basketbollit Paris-Levallois Basket, dhe klubi i regbisë Stade Français.Stadiumi 80.000 vendësh "Stade de France", i ndërtuar për Kupën e Botës 1998 të FIFA-s, ndodhet në Saint-Denis. Ai është përdorur për futboll, regbi dhe atletikë. Në Paris janë zhvilluar lojrat olimpike të vitit 1900 dhe 1924, finalet e Kampionateve Botërore të Futbollit në 1938 dhe 1998, si dhe Kampionati Botëror i Regbisë më 2007. Edhe pse pika e fillimit dhe rruga e të famshmit Tour de France ndryshon çdo vit, faza përfundimtare gjithmonë përfundon në Paris, dhe, që nga viti 1975, gara ka mbaron në Champs Élysées. Tenisi është një tjetër sport popullor në Paris dhe në të gjithë Francën. Turneu Francez, që bëhet çdo vit në fushën e kuqe të Qendrës Kombëtare Roland Garros të tenisit pranë Bois de Boulogne, është një nga katër ngjarjet katër turnetë më të mëdha të tenisit profesionist botëror. Finalja e Kupës së Kampioneve të Evropës të vitit 2006 Arsenalit dhe FC Barcelonës u luajt në "Stade de France". == Shiko edhe këtë == * [[Franca]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20100322195837/http://www.paris-26-gigapixels.com/index-en.html Panorama] == Referime == {{Reflist}} <references/> {{Kryeqytetet e Evropës}} {{Departamentet e Francës}}{{Rajonet e Francës}} [[Kategoria:Qytete në Île-de-France]] [[Kategoria:Prefekturat e Francës]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Departamentet e Francës|Parisi]] [[Kategoria:Nënndarjet e Francës|Parisi]] [[Kategoria:Paris| ]] [[Kategoria:Departamentet e Île-de-France]] {{Portal|Franca}} {{cung|Franca|administrimi territorial}} {{FR-gjeo-cung}} cc94fv9fhn12t51gkpy2gse4p46rltf 3010626 3010598 2026-07-18T15:16:19Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010626 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Parisi | settlement_type = Kryeqytet | image_skyline = Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg | image_caption = [[Kulla Eiffel]] me La Défense në sfond | image_flag = Flag of Paris with coat of arms.svg | image_shield = Grandes Armes de Paris.svg | motto = ''[[Fluctuat nec mergitur]]''<br />{{smaller|"I lëkundur nga dallgët por nuk u fundos kurrë"}} | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = [[Lista e shteteve sovrane|Shteti]] | subdivision_name = {{flagicon|FRA}} [[Franca]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Francës]] | subdivision_name1 = [[Île-de-France]] | subdivision_type2 = [[Departamentet e Francës|Departamenti]] | subdivision_name2 = Parisi | subdivision_type3 = Ndërkomuniteti | subdivision_name3 = [[Parisi i Madh|Métropole du Grand Paris]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Anne Hidalgo]] ([[Partia Socialiste (Francë)|PS]]) | coordinates = {{coord|48.856613|2.352222|type:city_region:FR|format=dms|display=it}} | elevation_m = 78 | elevation_min_m = 28 | elevation_max_m = 131 | area_total_km2 = 105.4 | population = 2,175,601 | population_as_of = 2018 | area_urban_km2 = 2853.5 | population_urban = 10,785,092<ref name="paris_UU20_pop">{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=UU2020-00851|title=Comparateur de territoire: Unité urbaine 2020 de Paris (00851)|publisher=INSEE|language=fr|access-date=10 shkurt 2021}}</ref> | area_metro_km2 = 18,940.7 | population_metro = 13024518<ref name="paris_AAV20_pop">{{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=AAV2020-001|title=Comparateur de territoire: Aire d'attraction des villes 2020 de Paris (001)|publisher=INSEE|language=fr|access-date=10 shkurt 2021}}</ref> | website = {{url|www.paris.fr}} }} '''Parisi''' ([[shqiptimi|sqt.]]: {{IPA|/paˈriːsi/}}, [[gjuha frënge|fran.]] {{IPA|/pa.ʁi/}}) është kryeqyteti i shtetit të [[Franca|Francës]] dhe krahinës së [[Île-de-France]] (ishulli i Francës) si dhe qyteti më i madh i Francës. Në tekstet e moçme latine Parisi emërohet edhe Lutetia apo Lutezia. Lumi [[Lumi i Senës|Senë]] e ndan qytetin në një dy pjesë: pjesa veriore (''rive droite'' „bregu i djathtë“) dhe pjesa jugore (''rive gauche'' „bregu i majtë“). Parisi zyrtarisht numëron 2.138.551 banorë, ndërsa në krahinën e Parisit (région de l'[[Île-de-France]]) jetojnë 12.262.544 banorë (Sipas vlerësimit të popullsisë mbajtur më [[1 janar|janar]] [[2005|2019]]). Një vendbanim i rëndësishëm për më shumë se dy mijëvjeçarë, Paris u bë, që nga shekulli i 12-të, një nga qendrat më kryesore të Evropës për arsimin dhe artet duke qenë gjithashtu qyteti më i madh në botën perëndimore deri në fillim të shekullit të 18-të. Parisi është sot një nga qendrat kryesore të biznesit e kulturës në botë dhe ndikimi i tij në politikë, arsim, argëtim, media, shkenca dhe arte kontribuojnë në statusin e tij si një nga qytetet me rëndësi të lartë globale. Parisi dhe rajoni i Parisit, me 572,4 miliardë euro në vitin 2010, prodhon më shumë se një të katërtën e [[Prodhimi i Brendshëm Bruto|PBB]] së Francës dhe ka një ndër PBB-të më të mëdha në botë. Duke qënë një qytet me gjelbërim dhe i pëlqyeshëm për të jetuar, Parisii dhe rajoni i tij janë destinacioni kryesor turistik në botë. Ka katër vende të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe shumë organizata ndërkombëtare i kanë selitë e tyre këtu. == Etimologjia == Emri i Parisit rrjedh nga ai i banorëve të tij më të hershëm, fisi gal i njohur si Parisi. Qyteti u quajt Lutetia (më të plotë, Lutetia Parisiorum, "Lutetia e Parisii"), gjatë epokës romake nga shekulli i 1-rë në shekullin e 4-t, por gjatë sundimit të Julianit të Femohues (360-363), qyteti u riemërua Paris.<ref>[http://en.parisinfo.com/museums-monuments-paris/special-reports-1/paris-through-the-ages/guide/paris-through-the-ages_the-city-of-antiquity Qyteti i Lashtësisë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081212124430/http://en.parisinfo.com/museums-monuments-paris/special-reports-1/paris-through-the-ages/guide/paris-through-the-ages_the-city-of-antiquity |date=12 dhjetor 2008 }}, Historia Zyrtare e Parisit nga Konventa e Parisit dhe Byroja e Vizitorëve</ref> Besohet se emri i fisit Parisii vjen nga fjala selltiko-galike "parisio" që do të thotë "punëtor" ose "artizan".<ref>{{cite book|title=La Langue Gauloise : Grammaire, Textes et Glossaire|url=https://archive.org/details/lalanguegauloise00dottuoft|author=Georges Dottin|location=Paris|publisher=C. Klincksieck|language=fr|year=1920|ISBN=2051002088}}</ref> Parisi ka shumë pseudonime, por pseudonimi më i famshëm i tij është "La Ville Lumiere-" ("Qyteti i dritës"),<ref>{{cite web|url=http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125|title=English Version of "Presentation of the City"|accessdate=30 prill 2009|language=en|archive-date=6 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306035056/http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125|url-status=dead}}</ref> një emër që i detyrohet së pari famës së tij si një qendër e arsimit dhe ideve gjatë Epokës së Iluminizmit, dhe vonë për krijimin e tij të hershëm të ndriçimit rrugor. Që nga mesi i shekullit të 19-të, Paris ka qenë i njohur me emrin Panam. Këngëtari Renaud e popullarizoi këtë term midis brezit të ri me albumin e tij Amoureux de Paname ("Në dashuri me Paname") të vitit 1976. Banorët e Parisit njihen në shqip si "parizianë" dhe në frëngjisht si "parizjë". == Historia == === Origjina === Shenjat e herëshme arkeologjike të vendbanimeve të përhershme në zonën e Parisit datojnë rreth 4200 PK.<ref>{{cite web|url=http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm|author=Mairie de Paris|title=Paris, Roman City - Chronology (Parisi, Qytet Romak – Kronologji)|language=fr|accessdate=16 korrik 2006}}</ref> ''Parisii'', një degë e fisit Selltik Senone, që banonte në zonën pranë lumit Sena rreth 250 PK. Romakët pushtuan zonën e Parisit në vitin 52 PK, dhe u vendosën përfundimisht deri në fund të atij shekulli në bregun e majtë të Senës në kodrën Sainte Geneviève. Qyteti galo-romak u quajt fillimisht Lutetia apo Lutetia Parisorum por më vonë u Galizua në Lutèce. Ai u zgjerua në masë të madhe gjatë shekujve në vijim, duke u bërë një qytet i begatë me, pallate, banja, tempuj, teatro, si dhe një amfiteatër. Rënia e perandorisë Romake dhe dyndjet gjermanike të shekullit të 5-të e çuan qytetin në një periudhë rënieje. Deri në vitin 400 MK, Lutèce, i braktisur gjerësisht nga banorët e tij, ishte pak më shumë se një qytet garnizon i kthyer me ngut në një ishull qendror të fortifikuar. Qyteti rimori emërtimin e tij origjinal "Paris", nga fundi i pushtimit romak, rreth 360 MK. === Periudha merovingiane dhe feudale === Rajoni i Parisit ishte nën kontrollin e plotë të frankëve gjermanikë nga fundi i shekullit të 5-të. Mbreti frank Clovis Frank, mbreti i parë i dinastisë Merovingiane, e bëri qytetin kryeqytetin e tij në vitin 508. Dinastia Karolingiane në fund të shekullit të 8-të e zhvendosi kryeqytetin frank në Aachen, kjo periudhë përkoi me fillimin e pushtimeve vikinge që ishin përhapur deri pranë Parisit në fillim të shekullit të 9-të. Sulmet e përsëritura i detyruan parizianët të ndërtojnë një kështjellë në Île-de-la-Cité (Ishulli i Qytetit). Një nga sulmet më të shquar të vikingëve ishte më 28 mars 845, kur Parisi u rrethua dhe u mbajt peng, ndoshta nga Ragnar Lodbrok, i cili u largua vetëm pas marrjes së një shume të madhe paguar nga mbreti. Dobësia e mbretërve të fundit Karolingianë të Francës çoi në rritjen graduale të fuqisë së kontëve të Parisit. Odo, Kont i Parisit, u zgjodh mbret i Francës nga drejtuesit feudalë, dhe fundi i perandorisë Karolingiane erdhi në 987, kur Hugh Capet, Kont i Parisit, u zgjodh mbret i Francës. === Mesjeta deri në shekullin e 18-të === [[Skeda:Vincennes - Chateau 02.jpg|thumb|right|Kështjella e Vincennes, ndërtuar në mes të shekullit të 14-të dhe 17-të.]] Popullsia e Parisit ishte rreth 200.000 kur "Vdekja e Zezë", një epidemi ndodhi në 1348, nga e cila vdisnin më shumë si 800 njerëz në ditë. Dhe 40.000 vdiqën nga murtaja në 1466. Gjatë shekujve 16 dhe 17, murtaja shfaqej në qytet për gati një vit në çdo tre vjet. Parisi humbi pozitën e tij si selia e mbretërisë franceze gjatë pushtimit nga aleatët e anglezëve, burgundianët gjatë "Luftës njëqind vjeçare", por rifitoi titullin e tij kur Karli VII i Francës e çliroi qytetin nga sundimi anglez në vitin 1436. Parisi që nga ajo kohë u bë kryeqyteti i Francës herë në titull, por qendra e vërtetë e pushtetit të Francës do të mbetej Lugin Loire derisa Mbreti Francis I e ktheu rezidencën e kurorës së Francës në Paris në 1528. Gjatë Luftërave Franceze të Feve, Parisi ishte një bastion i fesë katolike. Në gusht 1572, nën mbretërimin e Karlit IX, ndërsa shumë protestantë të shquar ishin në Paris me rastin e martesës së Henry të Navarre - Henry IV i ardhshëm - me Margaret Valois, motra e Karlit IX, u krye masakra e Ditës së Shën Bartolomeut, që filloi më 24 gusht, zgjati disa ditë dhe u përhap në të gjithë vendin. Në 1590 Henry IV rrethoi pa sukses qytetin që njihet si "Rrethimi i Parisit". Gjatë luftërave civile "Fronde", parizianët u ngritën në rebelim dhe familja mbretërore u largua nga qyteti (1648). Mbreti Louis XIV pastaj e zhvendosi oborrin mbretëror përgjithmonë në Versajë, një pallat luksoz në periferi të Parisit, në vitin 1682. Pas kësaj, Parisi nuk ishte qyteti më i madh në Evropën Perëndimore. === Revolucioni francez === [[Skeda:Prise de la Bastille.jpg|thumb|right|''Mësymja e Bastijës'', nga Jean-Pierre Houël (1789)]] Një shekull më vonë, Parisi ishte skena qendrore e Revolucionit Francez. Më 14 korrik 1789, parizianët të tmerruar nga presioni i Mbretit mbi asamblenë e re, rrethuan kështjellën e Bastijës, një simbol i absolutizmit. Kjo ngjarje konsiderohet të jetë fillimi i revolucionit dhe rënia e të drejtës hyjnore të mbretërve në Francë. Jean-Sylvain Bailly, Kryetari i parë i Bashkisë, u zgjodh më 15 korrik 1789, dhe dy ditë më vonë flamuri kombëtar trengjyrësh me ngjyrat e Parisit (blu dhe të kuqe) dhe të mbretit (e bardhë) u miratua në Hotel de Ville nga Louis XVI. Republika u shpall për herë të parë në 1792. Në vitin 1793, Louis XVI dhe Mbretëresha Marie Antoinette u ekzekutuan në "Place de la Revolution" (Sheshi i Revolucionit), në Paris, vendi i ekzekutimeve të shumta. Gijotina ishte më aktive gjatë "Mbretërimit të Terrorit", në verën e vitit 1794, kur në një muaj të vetëm u ekzetuan më shumë se 1.300 njerëz. Pas Terrorit, Drejtoria Franceze mbajti kontrollin derisa ajo u rrëzua në grushtin e shtetit nga Napoleon Bonaparti. Napoleoni i dha fund Revolucionit dhe themeloi Konsullatën Franceze, dhe pastaj më vonë u zgjodh me referendum si perandor i Perandorisë së Parë Franceze. === Shekulli 19 === Parisi u pushtua nga ushtritë ruse dhe aleate mbas humbjes së Napoleonit në 31 mars 1814. Kjo ishte hera e parë në 400 vjet që qyteti u pushtua nga një fuqi e huaj. Periudha e "Restaurimit" që pasoi, apo kthimi i monarkisë nën Luigjin XVIII (1814-1824) dhe Karlit X, përfundoi me kryengritjen pariziane të Revolucionit të korrikut të vitit 1830. 'Monarkia e re kushtetuese' nën Louis-Philippe përfundoi me "Revolucionin e shkurtit" të vitit 1848, që çoi në krijimin e Republikës së Dytë. Gjatë gjithë këtyre ngjarjeve, epidemitë e kolerës në 1832 dhe 1850 rrënuan popullsinë e Parisit. Vetëm nga epidemia e vitit 1832 vdiqën 20.000 njerëz nga 650,000. Zhvillimi më i madh në historinë e Parisit filloi me krijimin e një rrjeti të hekurudhave gjatë revolucionit, që sollën një vërshim të paparë të emigrantëve në kryeqytet në vitet 1840. Transformimi i madh i qytetit erdhi me Perandorinë e Dytë të 1852 nën Napoleonin III; prefekti tij, Baron Haussmann, rrafshoi rrugët e ngushta, gjarpëruese, mesjetare të lagjeve të Parisit, për të krijuar rrjetin e rrugëve të gjera dhe fasadat neo-klasike që ende përbëjnë shumicën e Parisit të sotëm. Arsyeja për këtë transformim ishte e dyfishtë, pasi jo vetëm që krijimi i bulevardeve të gjerë zbukuroi dhe rriti higjenën e kryeqytetit, ai gjithashtu lehtësoi efektivitetin e trupave dhe artilerisë kundër çdo kryengritjeve të mëtejshme dhe barrikadave, për të cilat Paris ishte aq i famshëm. Perandoria e dytë përfundoi në Luftën Franko-Prusiane (1870-1871), dhe Parisi i rrethuar dhe nën bombardimet e rënda u dorëzua më 28 janar 1871. Pakënaqësia e popullsisë në Paris me qeverinë e re të dalë nga nënshkrimi i armëpushit të vendosur në Versajë rezultoi në krijimin e qeverisë së Komunës së Parisit, të mbështetur nga një ushtri e krijuar në pjesën më të madhe nga anëtarët e ish Gardës Kombëtare të qytetit, e cila vazhdoi rezistencën kundër prusianëve dhe kundërshtoi ushtrinë e qeverisë së "Versajës". Komuna e Parisit përfundoi me "Sanglante Semaine" ("Java e përgjakshme"), gjatë së cilës afërsisht 20.000 "komunarë" u ekzekutuan përpara se luftimet të përfundonin më 28 maj 1871. Lehtësia me të cilën ushtria e Versajës rimori Paris i dedikohet shumë rinovimeve të Baron Haussmann. Ekspozitat Universale të Francës të fundit të shekullit të 19-të e bënë Parisin një qendër gjithnjë e më e të rëndësishme të teknologjisë, tregëtisë dhe turizmit. Më e famshmja ishte Ekspozita Universale e vitit 1889 së cilës Parisi i detyrohet për paraqitjen e "përkohshme" të progresit inxhinierik arkitektonik, Kullën Eifel, që mbeti struktura më e lartë në botë deri në vitin 1930. Ekspozita Universale e 1900 paraqiti hapjen e linjës së parë të metrosë në Paris. === Shekulli i 20-të === Gjatë Luftës së Parë Botërore, Parisi ishte në ballë të përpjekjeve të luftës, duke parandaluar një pushtim gjerman me fitoren franceze dhe britanike në Betejën e Parë të Marne në 1914. Në 1918-1919, ai ishte skena e paradës së fitores së Aleatëve dhe negociatave të paqes. Në periudhën e midis luftrave, Parisi njihej për komunitetet e tij kulturore dhe artistike dhe jetën tij të natës. Qyteti u bë një vend për grumbullimin e artistëve nga e gjithë bota, nga kompozitori azilant rus Stravinski dhe piktorëve spanjollë [[Pablo Picasso|Picasso]] dhe [[Salvagor Dali|Dali]] tek shkrimtari amerikan [[Ernest Hemingway|Hemingway]]. [[Skeda:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|right|Çlirimi i Parisit, gusht 1944.]] Më 14 qershor 1940, pesë javë pas fillimit të Betejës së Francës, Parisi i pambrojtur ra në duaet e forcave pushtuese gjermane. Gjermanët marshuan nën Harkun e Triumfit në përvjetorin e 140-të të fitores së Napoleonit në betejën e Marengos. Forcat gjermane qëndruan në Paris deri kur qyteti u çlirua në gusht 1944 pas një kryengritjeje të rezistencës, dy muaj e gjysmë pas çlirimit të Normandisë nga aleatët. Parisi Qendror praktikisht nuk pësoi dëme gjatë Luftës së Dytë Botërore, pasi nuk kishte objektiva strategjike për sulmuesit aleate. Në epokën e pasluftës, Parisi përjetoi zhvillimin e tij më të madh që nga fundi i "Belle Époque" (Epoka e Bukur) në 1914. U ndërtua një rrjet treni ekspres nëntokësor, RER, për të plotësuar metronë dhe për ti shërbyer edhe periferive të largëta, ndërsa një rrjet autostradash u zhvillua në periferi. Që nga viti 1970, shumë rrethina të brendshme të Parisit (sidomos ato veriore dhe lindore) kanë përjetuar deindustrialim, dhe lagje dikur të lulëzuara janë bërë gradualisht geto për emigrantët me papunësi të konsiderueshme. === Shekulli i 21-të === Një projekt masiv i rinovimit urban, Paris Grand (Parisi i Madh), u nis në vitin 2007 nga ish-presidenti francez [[Nicolas Sarkozy]]. Ai përbëhet nga projekte të ndryshme ekonomike, kulturore, transporti, strehimi dhe mjedisore për të arritur një integrim më të mirë të territoreve dhe rigjallërimin e ekonomisë metropolitane. Projekti më emblematik është ndërtimi deri në vitin 2025 të një metroje të re automatike, i cila do të përbëhet prej 150&nbsp;km linjash të shpejta që lidhin rajonet Parisit të Madh me njëri-tjetrin dhe me qendrën e Parisit. Në një përpjekje për të rritur imazhin global ekonomik të Parisit metropolitan, eshtë miratuar që në vitin 2006 ndërtimi i disa qiellgërvishtësve 300 m dhe më të lartë, në distriktin e biznesit La Défense, në perëndim të qytetit, dhe u përfunduan në fillim të vitit 2010. == Gjeografia == Parisi ndodhet në harkun verior të lumit Sena dhe përfshin dy ishuj, Ishullin Saint-Louis dhe atë më të madh Ishullin e Qytetit, të cilët formojnë pjesën më të vjetër të qytetit. Në përgjithësi, qyteti është relativisht i sheshtë, dhe pika më e ulët është 35 m mbi nivelin e detit. Parisi ka disa kodra, nga të cilat më e larta është 130m në Montmartre. Përjashtuar parqet periferike të Bois de Boulogne dhe Bois de Vincennes, Paris mbulon një sipërfaqe ovale prej 86,928 km2. === Klima === Parisi ka një klimë oqeanike evropiane perëndimore tipike e cila është prekur nga rrymat e Atlantikut Verior. Gjatë një viti, klima e Parisit mund të përshkruhet si e butë dhe me lagështi. Ditët verore janë zakonisht të ngrohta dhe të këndshme me temperatura mesatare që luhaten midis 15 dhe 25&nbsp;°C, dhe me mjaft diell. Çdo vit, megjithatë, ka disa ditë ku temperatura ngrihet mbi 32&nbsp;°C. Disa vite kanë dëshmuar edhe disa periudha të gjata të motit të ashpër të verës, të tilla si vala e të nxehtit e vitit 2003, ku temperatura i kaloi 30&nbsp;°C për javë të tëra, u rrit deri në 40&nbsp;°C për disa ditë dhe rrallë ftohej gjatë natës. Pranvera dhe vjeshta kanë, mesatarisht, ditë të buta dhe netë të freskëta, por janë në ndryshim dhe të paqëndrueshme. Çuditërisht moti i ngrohtë ose i ftohtë ndodh shpesh në këto dy stinë. Në dimër, ditët me diell janë të pakta. Ditët janë të ftohta, por në përgjithësi mbi temperaturën e ngrirjes, me temperatura rreth 7&nbsp;°C. Ngricat gjatë natës janë megjithatë mjaft të zakonshme, por temperaturat bien nën -5&nbsp;°C, vetëm për disa ditë në vit. Dëbora është e rrallë, por ndonjëherë në qytet bie dëborë e lehtë ose sqotë. Shi bie gjatë gjithë vitit, dhe edhe pse Parisi nuk është një qytet me shumë shi, ai është i njohur për shira të lehta intensivë të papritur. Reshjet mesatare vjetore janë 652mm me reshje të lehta të shpërndara gjatë gjithë vitit. Temperatura më e lartë e regjistruar është 40,4&nbsp;°C më 28 korrik 1948, dhe më e ulët është -23,9&nbsp;°C më 10 dhjetor 1879. {{Weather box | location = Parisi | source 1 = <ref>[http://climat.meteofrance.com/chgt_climat2/climat_france?CLIMAT_PORTLET.path=climatstationn%2F75114001 Informacion Klimaterik për Parisin, Francë, botues:Meteo France (gusht 2011)]</ref> | Jan high C = 6.9 | Feb high C = 8.2 | Mar high C = 11.8 | Apr high C = 14.7 | May high C = 19.0 | Jun high C = 22.7 | Jul high C = 25.2 | Aug high C = 25 | Sep high C = 20.8 | Oct high C = 15.8 | Nov high C = 10.4 | Dec high C = 7.8 | Jan low C = 2.5 | Feb low C = 2.8 | Mar low C = 5.1 | Apr low C = 6.8 | May low C = 10.5 | Jun low C = 13.3 | Jul low C = 15.5 | Aug low C = 15.4 | Sep low C = 12.5 | Oct low C = 9.2 | Nov low C = 5.3 | Dec low C = 3.6 | Jan precipitation mm = 53.7 | Feb precipitation mm = 43.7 | Mar precipitation mm = 48.5 | Apr precipitation mm = 53 | May precipitation mm = 65 | Jun precipitation mm = 54.6 | Jul precipitation mm = 63.1 | Aug precipitation mm = 43 | Sep precipitation mm = 54.7 | Oct precipitation mm = 59.7 | Nov precipitation mm = 51.9 | Dec precipitation mm = 58.7 | Jan sun = 55.8 | Feb sun = 86.8 | Mar sun = 130.2 | Apr sun = 174.0 | May sun = 201.5 | Jun sun = 219.0 | Jul sun = 238.7 | Aug sun = 220.1 | Sep sun = 171 | Oct sun = 127.1 | Nov sun = 75 | Dec sun = 49.6 }}} == Bukuria e Qytetit == {{wide image|Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|1500px|{{center|Pamje e Parisit marë nga [[Kulla Eiffel]]}}}} {{wide image|Paris Night.jpg|1020px|{{center|Parisi natën.}}}} === Arkitektura === [[Skeda:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre - Eremitage.jpg|thumb|right|''Bulevardi Montmartre'', nga [[Camille Pissarro]] (1897)]] Pjesa më e madhe e Parisit bashkëkohor është rezultat i remodeling të madh urban të mesit të shekullit të 19-të. Për shekuj me radhë, qyteti kishte qenë një labirinth rrugësh të ngushta dhe shtëpi gjysmë-druri, por, duke filluar me ardhjen e Haussman-it, lagjet tëra u rrafshuan për të hapur vendin për rrugët e gjera të shoqëruara me ndërtesa guri neo-klasike. Shumica e këtij Parisi të 'ri' është Parisi që ne shohim sot. Që nga ajo kohë Kodi i ndërtimit ka parë vetëm disa ndryshime, dhe planet e Perandorisë së Dytë në shumë raste vazhdojnë të ndiqen. Ligji "Alignement" ligji që ekziston edhe sot, rregullon ndërtimin e fasadave të ndërtesave të reja sipas gjerësisë së rrugës së përcaktuar më parë. Lartësia e një ndërtese është i kufizuar në përputhje me gjerësinë e rrugës. Shumë prej institucioneve të rëndësishme të Parisit ndodhen jashtë kufijve të qytetit. Distrikti i biznesit financiar (La Defense), tregu kryesor i shitjes me shumicë të ushqimeve (Rungis), Shkollat ​​([[École polytechnique]]; [[ESSEC Business School|ESSEC]]; [[INSEAD]]; [[HEC Paris|HEC]]), laboratorët kërkimorë (në Saclay ose Evry), stadiumi më i madh (Stade de France), dhe zyrat qeveritare (Ministria e Transportit) ndodhen në rrethinat e qytetit. [[Skeda:Basilique du Sacré-Cœur IMG 1271.jpg|thumb|Bazilika e Sacré-Coeur in Montmartre]] [[Skeda:Louvre Museum Wikimedia Commons.jpg|thumb|Muzeu i Luvrit]] [[Skeda:Galerie Lafayette Haussmann Dome.jpg|thumb|Galeria Lafayette gjatë Krishtlindjeve.]] === Distriktet dhe qendrat historike === ==== Qyteti i Parisit ==== * "Bastija" është një lagje e një rëndësie të madhe historike, jo vetëm për Parisin, por për gjithë Francën. Për shkak të vlerës së tij simbolike, sheshi i Bastijës ka qenë shpesh një vend i demonstratave politike. * "Sheshi Konkord" ndodhet pranë Champs Elysées, ndërtuar si "Sheshi Louis XV" vendi i gijotinës famëkeqe. "Obelisku Egjiptian" është "monumenti më i vjetër" i Parisit. Në këtë vend, në të dyja anët e rrugës "Rue Royale", ka dy ndërtesa identike guri: ndërtesa lindore është Ministria Detare e Francës, ajo perëndimore është hoteli luksoz "Hotel de Crillon". Atz pranë është Sheshi Vendome i famshëm për hotelet e tij në modë dhe luksozë (Hotel Ritz dhe Hotel de Vendome) dhe bizhuterive të tij. Shumë nga sllonet e stilistëve të famshëm të modës ndodhen këtu. * "Champs Élysées" është një lulishte shëtitore e shekullit të 17-të, e kthyer në bulevard që lidh Sheshin Konkord dhe Harkun e Triumfit. Ajo është një nga vendet e shumta turistike dhe një rrugë e madhe tregtu e Parisit. * "Les Halles" kanë qënë dikur tregu qendror i prodhimit dhe mishit në Paris dhe, që nga fundi i viteve 1970, janë një qendër e madhe tregtare e rëndësishme rreth një stacioni të madh metroje (Châtelet - Les Halles, më i madhi në botë). Halles e vjetra u shkatërruan në vitin 1971 dhe u zëvendësuan nga "Forum des Halles". Tregu qendror i Parisit, tregu më i madh i tregëtisë me shumicë të ushqimit në botë, u transferua në "Rungis", në rrethinat jugore. * "Le Marais" është një distrikt modern i Bregut të Djathtë. Ai është mirëmbajtur shumë mirë nga ana arkitekturore, dhe disa prej shtëpive dhe ndërtesave më të vjetra të Parisit ndodhen atje. Ky është një vend shumë i hapur kulturor. Ai është i njohur edhe për komunitetet e tij kinezë, hebre dhe homoseksualë. * "Bulevardi Montaigne", pranë Champs Élysées, është vendi i markave luksoze si [[Chanel]], [[Louis Vuitton]] ([[LVMH]]), Christian Dior dhe [[Givenchy]]. * "Montmartre" është një zonë historike në Butte, ku ndodhet Bazilika e Sacre Cœur. Montmartre gjithmonë ka pasur një histori me artistët dhe ka shumë studio dhe kafene të shumë artistëve të mëdhenj në atë zonë. * "Montparnasse" është një zonë historike e Bregut të majtë e njohur për studiot e artistëve, sallat e muzikës, dhe jetën e kafenesë. Aty ndodhet stacioni i madh i metrosë (Montparnasse - Bienvenue). * "Bulevardi i Operas" është zona përreth Opera Garnier dhe vendndodhja e përqendrimit më të dendur të shitoreve dhe zyrave të kryeqytetit. Disa shembuj janë Printemps dhe Super shitorja Galeria Lafayette, dhe Drejtoria qendrore e gjigandëve financiarë si BNP Paribas dhe Amex. * "Lagja Latine" është një qendër shkollore e shekullit 12-të që shtrihej dikur midis Sheshit Maubert të Breguz të majtë dhe kampusit të [[Universiteti i Sorbonës|Sorbonës]]. Ajo është e njohur për atmosferën e saj të gjallë dhe shumë restauranteve të vogla. Institucione të ndryshme të arsimit të lartë, të tilla si "[[Institut d'études politiques de Paris|Sciences Po Paris]]", "[[École normale supérieure|École Normale Supérieure]]", "[[École nationale supérieure des mines de Paris|Miniera ParisTech]]", dhe "Kampusi universitar Jussieu", e bëjnë atë një qendër të madhe edukative në Paris. * "Rruga periferike Saint-Honoré" është një nga rrethet e lartë të modës të Parisit, ku ndodhen marka të tilla si "Hermes" dhe "Christian Lacroix". ==== Në zonën e Parisit ==== * "La Defense" është një periferi kryesore e Parisit dhe një nga qendrat më të mëdha të biznesit në botë. La Defense përbëhet kryesisht nga e biznese të rangut të lartë. I filluar nga qeveria franceze në vitin 1958, disstrikti ka {{formatnum:3500000}}&nbsp;m² zyra, duke e bërë atë distriktin më të madh në Evropë zhvilluar posaçërisht për biznesin * "Fusha Saint-Denis",) është një zonë ish-prodhuese e braktisur që ka pësuar një rinovim urban në shkallë të gjerë në 10 vitet e fundit. Atje ndodhet tani stadiumi Stade de France, rreth të cilit është duke u ndërtuar një distrikt i ri biznesi LandyFrance <- mos shkëputen këto dy fjalë;! Ky është drejtshkrim korrekt -> Në Fushën Saint-Denis ndodhen edhe shumica e studiove televizive të Francës si dhe disa studio të mëdha filmi. * "Val de Seine" është një qendër e re për mediat e Parisit dhe Francës, ku ndodhen selitë e shumicës së rrjeteve televizive të Francës (TF1, France 2, Canal+ dhe stacionet ndërkombëtare France 24 dhe Eurosport), si dhe disa kompani telekomunikacioni dhe të teknologjisë së informacionit të tilla si "Neuf Cegetel" ose Drejtoria qendrore e "Microsoft"-it për Evropën, Afrikën dhe Lindjen e Mesme . [[Skeda:Champs Elysees Paris Wikimedia Commons.jpg | thumb|right | Bulevardi i Champs Elysees gjatë Krishtlindjeve]] === Monumentet dhe vendet tërheqëse === Tre nga monumentet më të famshme pariziane janë katedralja Notre Dame e Parisit e shekullit të 12-të, Harku i Triumfit dhe Kulla Eiffel. Kulla Eifel ishte një konstruksion i "përkohshëm" nga Gustave Eiffel për Ekspozita Universale 1889, por kulla nuk u çmontua dhe tani është një simbol i përjetshëm i Parisit. Aksi historik është një linjë monumentesh dhe ndërtesash që shtrihen në një linjë pothuajse të drejtë nga qendra e qytetit drejt perëndimit. Linja e monumenteve fillon me Muzeun e Luvrit dhe vazhdon nëpër Parqet Tuileries, Champs Élysées, Harkun e Triumfit dhe përfundon në rrethin e Sheshit të Étoile. Në 1960, linja u zgjat edhe më larg në perëndim tek distrikti i biznesit La Defense. Muzeu i Invalidëve është vendi varrimit për ushtarakët e mëdhenj francezë, duke përfshirë edhe Napoleonin dhe Kisha Pantheon është vendi ku janë varrosur shumica e grave dhe burrave të shquar të Francës. Ish Burgu Conciergerie mbante disa anëtarë të shquar të regjimit të vjetër para vdekjes së tyre, gjatë Revolucionit Francez. Një tjetër simbol i Revolucionit janë dy statujat e Lirisë të vendosura në Ishullin Cygnes të Senës dhe në Parkun Luksemburg. Një version më i madh i statujave u dërgua si një dhuratë nga Franca në Amerikë në 1886 dhe tani qëndron në Nju Jork. Në Pallatin Garnier, të ndërtuar në periudhën e Perandorisë së Dytë, ndodhen Opera e Parisit dhe Baleti i Parisit, ndërsa ish pallati i Luvrit është tani një nga muzeumet më të njohur në botë. Sorbona është pjesa më e famshme e Universitetit të Parisit dhe ndodhetet në qendër të Lagjes Latine. Përveç Notre Dame i Parisit, ka disa kryevepra të tjera kishtare, duke përfshirë pallatin gotik të shërbimeve kishtare të shekullit të 13-të Sainte-Chapelle dhe pallati i Église de la Madeleine. [[Skeda:Pont des Arts, Paris.jpg|thumbnail|center|600px| image_skyline e Parisit që tregon disa nga vendet tërheqëse të tij]] === Parqet dhe lulishtet === [[Skeda:Palais Luxembourg Sunset Edit.JPG|thumb|right|Pallati Luksenburg.]] Dy nga lulishtet më të vjetra dhe më të famshme të Parisit janë Lulishtja Tuileries, e krijuar në shekullin e 16-të për një pallat mbi brigjet e Senës pranë Luvrit dhe Lulishtja e Luksemburgut në Bregun e majtë, një tjetër ish lulishte private që i përkiste një kështjelle ndërtuar për Marie de Medici në vitin 1612. Jardin des Plantes, e krijuar nga mjeku i Louis XIII, Guy de La Brosse për kultivimin e bimëve medicinale, ishte lulishtja e parë publike në Paris. Disa nga kopshtet e tjera të mëdha të Parisit janë krijuar gjatë Perandorisë së Dytë. Shtesat e reja në parqet e Parisit janë Parku i Villettes, i ndërtuar nga arkitekti Tschumi Bernard në vendndodhjen e is thertoreve të Parisit dhe Parku i André Citroen. == Ekonomia == Me një GDP për vitin [[2010]] 572,4 miliardë euro (759,9 miliardë US$), rajoni i Parisit ka një nga GDP-të më të larta në botë, pas Tokios, Nju Jorkut dhe Los Angeles, duke e bërë atë një motor të ekonomisë globale. Rajoni i Parisi është qendra kryesore e aktivitetit ekonomik të Francës. Aktiviteti në zonën urbane të Parisit, nuk ka një industri kryesore të specializuar (siç është Los Anxheles me industrinë argëtuese apo Londra dhe Nju Jorku me industritë financiare përveç aktiviteteve të tyre të tjera). Aktiviteti më i dendur ekonomik i rajonit të Parisit, zhvillohet në perëndim të qytetit, në një trekëndësh midis Operas Garnier, La Défense dhe Seine de Val. Ndërsa ekonomia e Parisit është e dominuar kryesisht nga shërbimet, ajo mbetet një fuqi e madhe e rëndësishme e prodhimit të Evropës, sidomos në sektorët industriale të tilla si automobilat, aeronautika, dhe ajo elektronike. Parisi është i pari në Evropë për sa i përket aftësive dhe shpenzimeve për qëllime kërkimore dhe është konsideruar si një nga qytetet më të mira në botë për novacion. {{wide image|Panorama La Défense.jpg|1000px|La Défense - Distrikti më i madh i biznesit në Evrope}} == Shëndetësia == Kujdesi shëndetësor dhe shërbimi emergjent mjekësor në qytetin e Parisit dhe rrethinat e tij janë siguruar nga Asistenca Publike Hôpitaux de Paris (AP-HP), një sistem publik spitalor që punëson më shumë se 90.000 njerëz (duke përfshirë mjekët, personelin mbështetës dhe administratorët) në 44 spitale. Ai është sistemi më i madh spitalor në Evropë. == Arsimi == Në fillim të shekullit të 9-të, perandori Karli i Madh i detyroi të gjitha kishat të jepnin mësime në lexim, shkrim dhe aritmetike tek besimtarët tyre, dhe katedralet të jepnin mësime për arsimim më të lartë në gjuhë, fizikë, muzikë, dhe teologji. Në atë kohë, Parisi ishte një qytet katedralesh nga më të mëdhenjtë në Francë dhe filloi të rrisë famën e tij si një qendër arsimore. Në fillim të shekullit të 13-të, Shkolla e Katedrales Notre-Dame kishte mësues shumë të famshëm dhe mësimet e diskutueshme e disa prej tyre çoi në krijimin e Universitetit Sainte Geneviève të ndarë në Bregun e majtë Bank që do të bëhej qendra e Lagjes Latine shkollore të Parisit e përfaqësuar më së miri nga Universiteti i Sorbonës. Dymbëdhjetë shekuj më vonë, edukimi në Paris dhe në rajonin e Parisit (Île-de-France rajon) punëson rreth 330.000 persona, prej të cilëve 170.000 janë mësues dhe profesorë që u japin mësim rreth 2.9 milion fëmijëve dhe studentëve në rreth 9.000 shkolla dhe institucione të arësimit fillor, të mesëm dhe të lartë.<ref name="idf_education">{{cite web|url=http://www.idf.pref.gouv.fr/donnees/enseignement.htm|author=La Préfecture de la Région d'Île-de-France|title=L'enseignement|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070824203147/http://www.idf.pref.gouv.fr/donnees/enseignement.htm|url-status=dead|access-date=9 mars 2013|archive-date=24 gusht 2007}}</ref> === Arsimi i mesëm === Parisi ka disa nga shkollat e mesme më të famshme të Francës si Liceu Louis-le-Grand, Liceun Henri-IV, Liceu Janson de Sailly dhe Liceu Condorcet. Të tjera të shkolla të mesme të njohura ndërkombëtarisht në zonën e Parisit janë Liceu Ndërkombëtar i Saint Germain-en-Laye dhe École Active Bilingue Jeannine Manuel. [[Skeda:DSC 7111-lycee-louis-le-gra.jpg|thumb|left|Liceu Louis-le-Grand]] === Arsimi i lartë === [[Skeda:Façade de la chapelle Sainte-Ursule, Sorbonne, Paris.jpg|thumb|Paris-Universiteti i Sorbonës]] Katedralja e Notre-Dame ishte qendra e parë e arsimit të lartë, para krijimit të Universitetit të Parisit. I famshëm që nga shekulli i 13-të, Universiteti i Parisit kishte studentë nga të gjithë Evropën. Qendra shkollore Rive Gauche e Parisit, e quajtur ndryshe "Lagja Latine" sepse mësimet jepeshin në gjuhën latine, do të rigrupoheshin përfundimisht rreth kolegjit të krijuar nga Robert de Sorbon në 1257, Kollegji i Sorbonës. Universiteti i Parisit në shekullin e 19 kishte gjashtë fakultete: juridiku, i shkencës, i mjekësisë, i studimeve farmaceutike, i letërsisë, dhe i teologjisë. Pas trazirave studentore të vitit 1968, ka pasur një reformë të gjerë të Universitetit të Parisit, në një përpjekje për të shpërndarë trupin studentor të centralizuar. Vitin që pasoi, Universiteti i Parisit u nda në 13 universitete autonome ("Parisi I" deri tek "Parisi XIII") të vendosura në të gjithë qytetin e Parisit dhe rrethinat e tij. Secili prej këtyre universiteteve ka trashëguar vetëm disa nga departamentet e Universitetit të vjetër të Parisit, dhe nuk janë universitete të përgjithshëm. Parisi I Pantheon-Sorbonne, Parisi II Pantheon-Assas, Paris-Dekarti, dhe Paris-Nanterre, trashëguan Fakultetin Juridik. Universiteti Paris Descarti trashëgoi edhe Fakultetin e Mjekësisë. Universiteti Pierre dhe Marie Curie dhe Universiteti Paris-Didero trashëguan fakultetet e shkencave, Universiteti Paris-Sorbonne trashëgoi artet dhe shkencat shoqërore, etj. Në vitin 1991, u krijuan katër universitete më shumë në periferi të Parisit, duke arritur një total prej shtatëmbëdhjetë universitete publike për rajonin e Parisit (Île-de-France). Këto universitete të reja morën emrin lagjeve në të cilën ato ndodheshin dhe jo numrat si trembëdhjetë universitetet e mëparshme: Universiteti i Cergy-Pontoise, Universiteti i Evry Val d'Essonne, Universiteti i Marne-la-Vallée, École Supérieure Robert De Sorbon dhe Universiteti i Versajës Saint-Quentin-en-Yveline. == Sporti == Klubet sportive më të njohura të Parisit janë klubi i futbollit Paris Saint-Germain FC, ekipi i basketbollit Paris-Levallois Basket, dhe klubi i regbisë Stade Français.Stadiumi 80.000 vendësh "Stade de France", i ndërtuar për Kupën e Botës 1998 të FIFA-s, ndodhet në Saint-Denis. Ai është përdorur për futboll, regbi dhe atletikë. Në Paris janë zhvilluar lojrat olimpike të vitit 1900 dhe 1924, finalet e Kampionateve Botërore të Futbollit në 1938 dhe 1998, si dhe Kampionati Botëror i Regbisë më 2007. Edhe pse pika e fillimit dhe rruga e të famshmit Tour de France ndryshon çdo vit, faza përfundimtare gjithmonë përfundon në Paris, dhe, që nga viti 1975, gara ka mbaron në Champs Élysées. Tenisi është një tjetër sport popullor në Paris dhe në të gjithë Francën. Turneu Francez, që bëhet çdo vit në fushën e kuqe të Qendrës Kombëtare Roland Garros të tenisit pranë Bois de Boulogne, është një nga katër ngjarjet katër turnetë më të mëdha të tenisit profesionist botëror. Finalja e Kupës së Kampioneve të Evropës të vitit 2006 Arsenalit dhe FC Barcelonës u luajt në "Stade de France". == Shiko edhe këtë == * [[Franca]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20100322195837/http://www.paris-26-gigapixels.com/index-en.html Panorama] == Referime == {{Reflist}} <references/> {{Kryeqytetet e Evropës}} {{Departamentet e Francës}}{{Rajonet e Francës}} [[Kategoria:Qytete në Île-de-France]] [[Kategoria:Prefekturat e Francës]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Departamentet e Francës|Parisi]] [[Kategoria:Nënndarjet e Francës|Parisi]] [[Kategoria:Paris| ]] [[Kategoria:Departamentet e Île-de-France]] {{Portal|Franca}} {{cung|Franca|administrimi territorial}} {{FR-gjeo-cung}} 5u1xk0wh44789e71hgazsyxccui18pi 0 16737 3010599 3005278 2026-07-18T15:10:10Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010599 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Ulqini |native_name = Улцињ |native_name_lang = cnr |settlement_type = Qytet |image_skyline = Ulcinj, Montenegro - Sept. 2010.jpg |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = Flag of Ulcinj.svg |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = Coat of Arms of Ulcinj.svg |shield_alt = |shield_link = Stema e Ulqinit |etymology = |nickname = |motto = |image_map = Ulqini_Harta.png |map_alt = |map_caption = Plani i qytetit |pushpin_map = Mali i Zi |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = left |coordinates = {{coord|41|55|12|N|19|12|0|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[Lista e shteteve|Shteti]] |subdivision_name = {{flagicon|MNE}} [[Mali i Zi]] |subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] |subdivision_name1 = {{flagicon|Ulcinj}} [[Komuna e Ulqinit|Ulqin]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = Themeluar |established_date = [[Shekulli V p.e.s.]] |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = [[Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kryetari]] |leader_name = Genc Nimanbegu |leader_title1 = Kuvendi |leader_name1 = [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit]] |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- --> |area_rural_footnotes = <!-- --> |area_metro_footnotes = <!-- --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- square kilometers --> |area_total_km2 = 255 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- hectares --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = | population_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Komuna | population_blank1 = 19921 | population_density_blank1_km2 = 79.5 | population_blank2_title = Qyteti | population_blank2 = 10707 |population_demonym = [[Ulqinakët|Ulqinakë]] ([[Mashkullorë|m]])<br /> [[Ulqinakët|Ulqinake]] ([[Femerorë|f]]) |timezone1 = [[ZKEQ]] ([[UTC+1]]) |utc_offset1 = |timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|OVEQ]] ([[UTC+2]]) |utc_offset1_DST = |postal_code_type = Kodet postare |postal_code = 85360, 85361, 85362 |area_code_type = |area_code = <small>+382</small> (0)30 |area_codes = <!-- for multiple area codes --> |iso_code = ME-20 |registration_plate = '''UL''' |website = {{URL|http://ul-gov.me|ul-gov.me}} |module = |footnotes = }} '''Ulqini''' ([[Gjuha malazeze|malazisht]]: ''Ulcinj ''dhe ''Улцињ'', [[Gjuha italiane|italisht]]: ''Dulcigno'') është [[Qyteti|qytet]] bregdetar në jugun e [[Mali i Zi|Malit të Zi]], i cili ka dalje në [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]]. Është një pikë turistike e rëndësishme dhe qyteti me rrethinën e tij posedon një pasuri të madhe kulturoro-historike dhe natyrore. Ulqini është themeluar rreth shekullit V p.e.s. nga [[ilirët]]. Në vitin 163 p.e.s. u pushtua nga [[Romakët|Perandoria Romake]] dhe pas ndarjes së perandorisë i takon [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]]. Gjatë mesjetës ishte nën udhëheqjen [[Sllavët|sllave]] dhe pastaj nën atë të [[Balshajt dhe Principata e Shkodrës|Balshajve]]. Në këtë kohë ishte qendër e rëndësishme e pushtuesve të rinjë. Më 1405 u morr nga [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] e pasaj më 1571 nga [[Perandoria Osmane]]. Në Ulqinin osman jetoi vitet e fundit të jetës edhe "mesia i rremë", [[Sabataj Cevi]]. Më 1880 e pushton [[Mali i Zi|Principata e Malit të Zi]]. Gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, Ulqini do të përjetoj edhe epokën e tij të artë, që u ngrit nga turizmi i nivelit të lartë. Ulqini është qendra e [[Komuna e Ulqinit|Komunës së Ulqinit]] dhe e [[Shqiptarët në Mal të Zi|bashkësisë shqiptare në Mal të Zi]]. Sipas regjistrimit të fundit të popullsisë, Ulqini numëron 10,707 banorë, ndërsa komuna numëron 19,921 banorë.<ref name="monstat.org">Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT:[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Stanovništvo Crne Gore prema polu, tipu naselja, nacionalnoj, odnosno etničkoj pripadnosti, vjeroispovijesti i maternjem jeziku po opštinama u Crnoj Gori]. Podgoricë, 2011 ^{(malazezisht dhe anglisht)}</ref> == Etimologjia == Dëshmia e parë në formë të shkruar për emrin e lashtë të Ulqinit ndeshet tek [[Plini Plak]], i cili në veprën e tij ''Naturali Historiae'', pohon se ''Olciniumi'' (Ulqini i lashtë) më parë është quajtur ''Col-Chinium'', pra ''Kolkin'' ose ''Kolhin'', sipas kolkasve apo kolhëve, themeluesve të parë të tij. Sipas një hipoteze, emri më i hershëm ''Colchinium ''ka të bëj me kolkët apo kolhët nga Azia, si themelues të këtij qyteti, në mbështetje edhe të të dhënës mbi poetin helen Apolonin nga Rodosi i cili, kur këndon për argonautët, thotë se kolkët janë vendosur në trvat ilire. Mdërsa historiani dhe gjeografi kroat Grga Novak pohon se banorët e vjetër të Ulqinit i kanë takuar fisit ilir të [[Taulantët|Taulantëve]]. Shkencëtarët gjerogjianë emrin e Kolhidës ose Kolkidës e vënë në raport me emrin ''Κολχισ ''që ndeshet te Ptolemeu, përkatësisht me stacionet ''Colchis'' dhe ''Colchion ''nga ''[[Tabula Peuntingeriane|Tabula Peuntingeriana]]''. [[Tit Livi]] e përmend Ulqinin si ''Olcinium'', ndërsa banorët si ''Olciniatas'', për të cilët ka mendime se i përkisnin fisit ilir të [[Labeatët|labeatëve]], i cili shtrihej rreth Liqenit të Shkodrës, dikur i quajtur ''Liqeni i Labeatëve'' ([[Latinish|lat.]] ''Palus Labeatis''). Udhëpërshkruesi arab al-Idrirzi përmend Ulqinin si ''Duljîna ''në veprën e tij ''Nuzhat al-mushtāq fi'khtirāq al-āfāq'', të vitit 1154,<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Muhammad al-Idrisi: The Book of Roger (1154)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107050957/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html|url-status=dead}}</ref> pelegrini anglo-irlandez Symon Semeonis e përmend si ''Dulcynam'' në vitin 1322,<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Simon Fitzsimons: Itinerary from Ireland to the Holy (1322) Land|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323105557/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html|url-status=dead}}</ref> ndërsa në vitin 1497 udhëtari gjerman [[Arnold von Harfi]], që kaloi nëpër Ulqin, e quajti ''Dulcina'',<ref name=":0">{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Arnold von Harff: Pilgrimage from Cologne (1497)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312021655/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html|url-status=dead}}</ref> kurse gjeografi dhe kartografi i famshëm [[Piri Reisi|Piri Reis]], në veprën e tij ''Bahriye'' e përmend me emrin shumë të përhapur ''Dulcigno''.<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Piri Re'is: 'Bahriye', a Sailor's Handbook (1521)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219022546/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html|url-status=dead}}</ref> [[Evlia Çelebiu]] e përmend me emrin turk ''Ülgün ''në veprën e tij ''Seyahatname,'' të vitit 1662.<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Evliya Chelebi: Seyahatname - a Journey through Northern Albania and Montenegro (1662)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=13 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313071805/http://albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html|url-status=dead}}</ref> Me një emër më pak të përhapur, historiani serb Ilarion Ruvarac e thekson Ulqinin si ''Оцињ'' (''Ocinj''), në vitin 1899.<ref>[[#Ruvarac-1899|Ruvarac (1899)]] fq. 72</ref> [[Klaudio Ptolomeu]] në veprën e tij ''Geographia ''për Ulqinin shënon trajtën Ulkinion ([[Greqishtja e lashtë|gre.]] ''Ουλκίνιον''),<ref>[http://books.google.gr/books?id=BKJA_GDRGT4C&lpg=PA134&ots=3txTaNWX8Y&dq=%22%CE%94%CF%81%CE%AF%CE%BB%CF%89%CE%BD%22&pg=PA134#v=onepage&q=%22%CE%94%CF%81%CE%AF%CE%BB%CF%89%CE%BD%22&f=false Claudii Ptolemaei Geographia edidit Carolus Fridericus Augustus Nobbe], Volumi 1, sumptibus et typis Caroli Tauchnitii, 1843, faqja 134, Libri 2, kapitulli 16, paragrafi 5: '''Ουλκίνιον με μα'''</ref> e cila ka shërbyer si mështetje kryesore dijetarëve, siç janë [[Johann Georg von Hahn|Hahn]], Majer dhe [[Eqrem Çabej|Çabej]], që emrin e Ulqinit ta lidhnin me bazën i.e. *''ulkuos'', pra me emrin e "ujkut", që në shqip është ruajtur edhe si ulk, sipas shtazës-totem të tij.<ref>[[#OOuSI-2003|OOuSI (2003)]], fq. 227</ref><ref>[[#Rymut-1981|Rymut (1981)]], fq. 562</ref> Lidhja e emrit të Ulqinit me ujkun gjendet edhe tek fjala sllave ''vlk'' që vetëm ndryshon nga shkronja ''u ''dhe ''v'', ndrësa sot ujku në [[Gjuha serbokroate|gjuhëm serbokroate]] njihet si ''vuk''. Si gjurmë më e afërt me trajtën e vjetër ''Ulkinion'', ''Olkinion'', ''Olcinium'', shërben trajta ''OLCHINII ''(Olkinii) në gjinoren e [[Latinishtja|latinishtes]], e gdhendur në pragun e portës së Kishës së Shën Mërisë (sot [[Kisha-Xhami e Ulqinit|Kishë-Xhamisë]]) në [[Kalaja e Ulqinit|Kalanë e Ulqinit]], ku bëhej fjalë për rindërtimin e këtij objekti në vitin 1569.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 17</ref> Gjatë mesjetës, emri i Ulqinit, ndeshet në variante të ndryshme si Licinium (746), Ulcinium (1022), Dulcinium (1288) dhe Dulcignum (1302).<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 38</ref> Gjatë sundimit osman, është njohur si ''Ülgün'' ([[Osmanishtja|osmanisht]]: اولکون), gjëgjësisht ''Ylgyn'', ''Ylqyn'' dhe ''Ylqin''. Emrat ''Dolcigno Vecchio'', ''Dulcigno Vecchio'' dhe ''Alt Dulcigno'' (sq. ''Ulqini i Vjetër'') lidhen me një qytet të lashtë, ''Oleopolisin'', i cili mund të ketë ekzistuar në afërsi të [[Ishulli Ulqini i Vjetër|Ishullit të Ulqinit të Vjetër]] ose Adës së Krruçit. === Emrat === * [[gjuha shqipe|Shqip]]: ''Ulqin'' * [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]]: ''Ulcinj ''dhe ''Улцињ'' * [[Gjuha italiane|Italisht]]: ''Dulcigno'' * [[Latinishtja|Latinisht]]: ''Olcinium ''dhe ''Ulcinium '' * [[Turqisht]]: ''Ülgün'' * [[Greqishtja|Greqisht]]: ''Ολοκαίνιον'' ose ''Olokénion'' == Historia == {{Shiko gjithashtu|Kronologjia e Ulqinit}} {{Quote box |width=22em |align=right |bgcolor=#B0C4DE |title=Përkatësia ''de facto'' historike |fontsize=90% |quote= <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Perandoria Romake]] 163 p.K.-395<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Perandoria Bizantine]] 395-1040<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Dukla|Principata e Duklës]] 1040-1183<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Rashka|Principata e Madhe Serbe]] 1183-1217<br> [[Skeda:Flag_of_Serbia_1281.svg|20px|border]] [[Serbia|Mbretëria e Serbisë]] 1217-1346<br> [[Skeda:Flag of the Serbian Empire, reconstruction.svg|20px|border]] [[Perandoria Serbe]] 1346-1360<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Zeta|Principata e Zetës]] 1360-1405<br> {{flagicon|Republika e Venecias}} [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] 1405-1571<br> [[Skeda:Ottoman_flag_alternative_2.svg|20px|border]] [[Perandoria Osmane]] 1571-1880<br> {{flagicon|the Principality of Montenegro}} [[Mali i Zi|Principata e Malit të Zi]] 1880-1910<br> {{flagicon|the Kingdom of Montenegro}} [[Mali i Zi|Mbretëria e Malit të Zi]] 1910-1916<br> {{flagicon|Austria-Hungary (1869-1918)}} [[Perandoria Austro-Hungareze]] 1916-1918<br> {{flagicon|Italy (1861-1946)}} [[Mbretëria e Italisë]] 1918-1920<br> [[Skeda:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|20px|border]] [[Jugosllavia|Mbretëria e Jugosllavisë]] 1920-1941<br> [[Skeda:Flag of Albania (1939-1943).svg|20px|border]] [[Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore|Mbretëria Shqiptare]] 1941-1944<br> {{flagicon|YUG}} [[RSFJ|RSF e Jugosllavisë]] 1944-1992<br> {{flagicon|Serbia and Montenegro}} [[Serbia dhe Mali i Zi]] 1992-2006<br> {{flagicon|Montenegro}} [[Mali i Zi]] 2006-sot }} Ulqini është njëri ndër qytetet më të vjetra në bregdetin e Adriatikut. Treva e Ulqinit deshmohet si vendbanim qe nga periudha parahistorike. Në të ndeshen gjurma të jetës dhe të vendbanimeve ilire që nga epoka e bronzit,siç janë dyshemetë e dheut,tumullat dhe sëpatat të ashtuquajtura të tipit Shkodran-Dalmatin. Në rrugëtimin e jetës urbane mbi dymijëvjeçare, janë ndërruar stinë e mote të panumërta, të shoqëruara me bukuri joshëse të ”kohëve të arta legjendare” por edhe me furtuna e rrëbeshe të kohëpaskohshme që kanë kanosur egzistencën dhe jetën e këtij qyteti.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 7</ref> Që në kohët e lashta e deri në fund të [[shekulli XIX|shekullit XIX]], për shkak të pozitës së vet gjeografike, ishte në shënjestër të pushtuesve të popujve të ndryshëm. Disa qëndruan më gjatë në këtë gytet, disa më shkurt, por të gjithë edhe kanë lënë nga diçka në të. Qytet me histori të bujshme dhe traditë të shkëlqyer. I ngritur mbi shkrepa, i përngjanë anijes që është duke u hyrë në det, qyteti i vjetër që më shumë se dy mijë e gjysmë vjet sfidon valët e detit. Askush nuk mundi ta pushtojë nga deti, edhe pse valët e detit e rrahin atë nga tri anë. Qytetin e vjetër e kanë sulmuar shumë pushtues, të cilët me të shkuar pas vehtes kanë lënë gjurmët e civilizimit të tyre. Qyteti, muret e të cilit janë të "thurura" nga gurët iliro-ciklopik, pas çdo pushtimi bëhej gjthnjë e më i pasur nga ana shpirtërore dhe kulturore, duke mos humbur asgjë nga origjinaliteti dhe papërsëritshmërija e tij. Ulqini, ''Olciniumi'' antik, ''Dulcigno'' i mesjetës është qytet i historisë së bujshme dhe të tashmes së qetë, i stolisur me arkitekturë rromake, gotike dhe orientale. Në breg të liqenit të Zogajve, në lokalitetin Qerret, janë zbuluar gjurmët e jetës më të vjetër të Ulqinit. Me rastin e sanimit të truallit për ndërtimin e Kripores, u gjetën dysheme dheu të vendbanimeve ilire që nga koha e bronzit. Nga kjo periudhë janë edhe dy tumulla të dheut (varre) - mënyra e varrimit të ilirëve derisa jetonin në rrafshe, të cilat u zbuluan në fshatin Zogaj, në lokalitetin Kodra e Kuqe. Nga koha kur, për shkak të rrezikut nga armiku, ilirët u larguan nga rrafshi dhe kaluan në bjeshkë, janë zbuluar dy grumbuj gurësh (gjithashtu objekte për varrim) mbi grykën e Megjureçit dhe në lokalitetin Gjat në shpatin verilindor të Malit të Brisë. Nga epoka e bronzit në fshatin [[Katërkolla|Katërkollë]] dhe në Ulqin janë gjetur sëpata të të ashtuquajturit tipit shkodrano-dalmatin. Në shekullin V para erës së re mendohet se aty kanë jetuar kolonistët grekë nga Kolhida, të cilët i dhanë emrin Kolhinium. Në shekullin e II para erës së re vëndbanimet e tyre i kanë pushtuar rromakët. Pastaj qyteti hyri në kuadër të Bizantit, e me vonë u bë pjesë e shtetit të Zetës. Aty mund të shihni gërmallat e qytetit të vjetër të Svaçit, qëndrës mesjetare të mbretërisë së Gentës, qytetit në të cilin, simbas gojdhënave, kishte aq kisha, sa ditë ka viti! === Ulqini nën Perandorinë Romake dhe Bizantine (163 p.e.s.–1040) === Në vitin 163 p.e.s., [[Romakët]] e pushtuan Ulqinin nga [[ilirët]] dhe e emëruan qytetin ''Olcinium ''(si dhe ''Ulcinium''). Nën sundimin romak, qyteti ka fituar statusin ''Oppidum Civium Romanorum'' (Qytet me privilegje të veçanta), ndërsa më vonë statusin ''Municipium'' (Qytet i pavarur).<ref name="Rellie">{{cite book|title=Montenegro|last=Rellie|first=Annalisa|year=2012|publisher=The Globe Pequot Press Inc|location=Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England|isbn=978 1 84162 381 8|pages=207–208|url=http://books.google.com.au/books?id=L0Apj11ifqUC&pg=PA206&dq=Ulcinj&hl=en&sa=X&ei=GrbBUZ2lLqWkigK9l4DADA&ved=0CFcQ6AEwBw|accessdate=2013-06-20}} </ref> Pas ndarjes së [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], Ulqini u bë pjesë e [[Perandoria Bizantine|provincës bizantine]] të Prevalisë dhe popullsia përqafoi [[krishterimi]]n. Nga kohët mesjetare u konsiderua si një qendër e rëndësishme tregtare dhe detare, duke e ruajtur statusin qytetit autonom.<ref name="Rellie" /> Në shekullin IX, ''Olciniumi ''u bë<span> pjesë e temës (provincës ushtarako-civile) së Durrësit ([[Greqishtja e lashtë|gre.]] θέμα Δυρραχίου), që ishte pjesë e sistemit të ri administrativ të </span>[[Bizanti|Perandorisë Bizantine]]<span>.</span> Në vitin 1010, Cari i Bulgarisë [[Samoili]] dështoi ta pushtojë qytetin gjatë luftës kundër Bizantit. === Ulqini nën sundimin sllav dhe të Balshajve (1040–1405) === [[Skeda:Kulla e Ballshajve.JPG|parapamje|[[Kulla e Balshajve]]]] Ulqini për herë të parë ra nën sundimin sllav në vitin 1040, kur ''arkoni'' Stefan Vojislavi e pushtoi qytetin dhe rrethinën e tij. Në vitin 1183, ''zhupani i lartë i Rashkës'' (Serbisë) [[Stefan Nemanja]] pushtoi [[Shasi]]n dhe Ulqinin, dhe nën sundimin e tij, Ulqini u bë një ndër qytetet më të rëndësishëm të zhupanisë së tij. [[Mongolët]], nën udhëheqjen e Batu Kanit në vitin 1242, dështuan ta pushtojnë qytetin e Ulqinit, dhe për këtë arsye shkatërruan Shasin dhe vrarë popullsinë e tij.<ref>{{Cite web|url=http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm|title=ULCINJ - HISTORY|access-date=7 shtator 2014|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819153026/http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm|url-status=dead}}</ref> Më 1280, Ulqini kishte kryetar komune një venedikas (''comes Marcus Pollani'').<ref name=":12">{{Cite book|title=Serbët dhe shqiptarët|last=Shuflaj|first=Milan|publisher=Toena|year=2004|origyear=1925|isbn=99927-1-854-4|location=Tiranë|pages=57|translator=Hasan Çipuri}}</ref> Ulqini mbeti në duart e [[Nemanjiqët|Nemanjiqëve]] deri me vdekjen e ''car'' Dushanit (viti 1355). Pas vdekjes së tij, rajoni i Zetës, ku bënte pjesë dhe Ulqini, u vendos nën mbikëqyrjen e ''gospodin ''Zharkos, një vojvodë i ''car'' Uroshit. Me vdekjen e Zharkos (viti 1360) këto toka i takuan [[Balshajt|Balshajve]]. Nën sundimin e Balshajve, Ulqini vazhdonte të ishte një qytet i rëndësishëm dhe kishte valutën e vet. Nga viti 1385 deri në vitin 1403, kur në krye të dinastisë së Balshajve qëndronte Gjergji II, Ulqini ishte kryeqyteti i [[Principata e Zetës|Principatës së Zetës]]. Pas vdekjes, Gjergjin e II e varrosën në kishën e Shën Katrinës në Ulqin dhe kryeqytet i Zetës u bë [[Tivari]]. [[Kulla e Balshajve]] në pjesën e epërme të [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]] u ndërtua nga [[Balshajt]] në fundin e shekullit XIV. === Ulqini nën Republikën e Venedikut (1405–1571) === [[Skeda:Hartë.jpg|parapamje|djathtas| image_skyline e ''Albaniæ Veneta'']] Në verën e vitit 1405, së bashku me [[Budua|Buduën]] dhe [[Tivari]]n, Ulqinin e pushtoi [[Republika e Venedikut]]. Nën sundimin venedikas qyteti u emërua ''Dulcigno,'' në [[Italishtja|italisht]], dhe u bë pjesë e [[Arbëria Venedikase|Arbërisë Venedikase]]. Nga viti 1413 deri në vitin 1421, sërisht Ulqini u sundua nga dinastia e Balshajve. Në [[Kalaja e Ulqinit|Kalanë e Ulqinit]] u futën elementë të kulturës dhe të urbanizmit venedikas, që pasqyrohen në rindërtimet dhe ndërtimet e bedenave, portave, kullave, pallateve, kishave dhe shesheve. Si gjurmë nga ajo kohë, ndër të tjera, ka mbetur një mur i lartë mbi sheshin tek hyrja veriore e Kalasë, në platonë më të lartë të quajtur shpesh ''Shkalaja ''(ose ''Citadela''), ku dallohet një mbishkrim prej tjegullave të kuqe të murosura dhe mund të lexohet IOHANI BOLANI (Johani Bolani).<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 33</ref> Pranë këtij muri gjendet edhe Kisha e Shën Mërisë, e ndërtuar në vitin 1510. Sot, kjo ndërtesë njihet si [[Kisha-Xhami e Ulqinit]].<ref>[[#LTKU-1989|LTKU (1989)]], fq. 18</ref> Kalorësi gjerman [[Arnold von Harfi]], që kaloi nëpër Ulqin në vitin 1496, mblodhi një fjalor shqip-gjermanisht, që ka rëndësi të madhe për historinë e [[Gjuha shqipe|shqipes]] dhe që vërteton se shqiptarët janë popullsi autoktone në Ulqin.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 36 - 37</ref> === Ulqini nën Perandorinë Osmane (1571–1878) === [[Skeda:Provincia di Albania (1571).jpg|parapamje|Hartë venedikase e Arbërisë në vitit 1571, Ulqini shquhet në të majtë]] [[Skeda:Dulcingo Pinargenti 1573.jpg|parapamje|Hartë e Ulqinit në vitit 1573, nga Simon Pinargenti]] Ulqini u bë pjesë e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në vitin 1571, kur [[Osmanllinjtë|osmanët]] e pushtuan qytetin me ndihmën e kusarëve berberë, të cilët nuk e lëshuan qytetin pas pushtimit.<ref name="Rellie2">{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=L0Apj11ifqUC&pg=PA206&dq=Ulcinj&hl=en&sa=X&ei=GrbBUZ2lLqWkigK9l4DADA&ved=0CFcQ6AEwBw|title=Montenegro|last=Rellie|first=Annalisa|publisher=The Globe Pequot Press Inc|accessdate=2013-06-20|year=2012|isbn=978 1 84162 381 8|location=Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England|pages=207–208}}</ref> Kjo ndodhi pas [[Beteja e Lepantit|betejës së Lepantit]] (në vitin 1571), kur kapedani i kusarëve Uruç Ali fitoi nga sulltani lejen të vëndoset në Ulqin me 40 kusarë. Plaçkitësit e detit iu rebeluan [[Cavtat]]it deri në [[Peloponezi|Peloponez]] deri në fillim të shek. 19-të. Kusarët binin nga Afrika djem zezakë dhe i ushtronin ata për shërbim në sofër. Të rriturit i vishnin në rroba me ngjyra të theksuara dhe gjatë sulmeve plaçkitëse i detyronin që të parët të kërcenin në bash të anijes-viktimë, gjë që shkaktonte panik tek ekuipazhi. Ulqini qe një strofkë piratësh deri kur [[Mehmed pashë Bushatlliu]] u bë Pasha i Shkodrës dhe i dha fund piraterisë.<ref name=":1">[http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ Trashëgimia historike dhe kulturore e Ulqinit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229035336/http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ |date=29 dhjetor 2016 }} nga Cafo Boga</ref> Në vitin 1696, [[Republika e Veneciës|venedikasit]] sulmuan Ulqinin por dështuan ta pushtojnë. E njjëjta gjë ndodhi dhe më 24 korrik 1718, kur venedikasit sulmuan Ulqinin pas një rrethimi të pasuksesshëm të [[Tivari i Vjetër|Tivarit]].<ref name=":2">[https://core.ac.uk/download/pdf/35314654.pdf T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİMDALI II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİ OSMANLI -KARADAĞ SİYASİ İLİŞKİLERİ DOKTORA TEZİ UĞUR ÖZCAN Tez Danışmanı: PROF. DR. FAHRETTİN TIZLAK ISPARTA, 2009]</ref>  Nën sundimin osman, Ulqini fitoi një pamje orientale. Filloi ndërtimin i [[Xhamitë e Ulqinit|xhamive]], hamameve, krojve të ujit të pijshëm, kullave të vrojtimit, dhe strukturave të tjera. Qyteti filloi të zhvillojë përsëri traditat e tij të vjetra tregëtare e detare. Ulqini arriti një kulm të ri gjatë shekujve 17 dhe 19, e sipas gjeografit dhe këshilltarit politik italian, [[Antonio Baldacci]], kishte një flotë që numëronte 500 mjete lundrimi, të cilat tregtonin mes porteve të brigjeve të [[Deti Adriatik|Adriatikut]] dhe [[Deti Mesdhe|Mesdheut]].<ref name=":1" /> Në Kullën e Blashajve në Kala, nga mesi i shek. XVII ka jetuar [[mesia]] i vetëshpallur hebre dhe prijësi i njohur i lëvizjes së hebrenjëve në Perandorinë Osmane, reformatori dhe komentuesi i Talmudit, [[Sabataj Cevi]]. Ai u [[Syrgjyni|syrgjynos]] në Ulqin në vitin 1666, ndërsa pranoi [[islami]]n në vitin 1676, vit në të cilin edhe vdiq me emrin Mehmed Efendija. Ai u varros në oborrin e një shtëpie [[myslyman]]e, varri i të cilit ende ruhet si një tyrbe.<ref name="Rellie2" /> Në vitin 1867, Ulqini u bë kaza e [[Sanxhaku i Shkodrës|Sanxhakut të Shkodrës]]. Sipas gojëdhënave vendase, në Ulqin kaloi plotë pesë vjet në robëri spanjolli [[Miguel de Cervantes|Miguel de Servantes]], që më vonë u bë shkrimtar i famshëm. Ai në Ulqin gjeti modelin e të dashurës së [[Don Kishoti i Mançës|Don Kishotit]] të cilës në roman i dha emrin ''Dulqinja'', sipas emrit të atëhershëm të qytetit.<ref name=":1" /> === Dorëzimi i Ulqinit (1878–1880) === {{Artikull i veçantë|Lufta e Ulqinit}} [[Skeda:Ulqini.jpeg|thumb|Ulqini, nga një hartë e Universitetit hebre të Jeruzalemit]] Një rebelim në Hercegovinë shkaktoi një seri rebelimesh dhe kryengritjesh kundër forcave osmane në [[Evropë]]. Kjo ishte arsyeja që Mali i Zi dhe Serbia i shpallën luftë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], më 18 qershor 1876. Në këtë luftë forcat malazeze hynë në Ulqinin më 19 janar 1878.<ref name=":2" /><ref name="Canka 2012">[[#Canka-2012|Canka (2012)]], fq. 185</ref> Nën komandën e ''popit'' Ilija Plamenac, malazezët dogjën [[Çarshia e Ulqinit|Çarshinë]] dhe Qafë Larjen (që nga atëherë Mëhalla e Re).<ref name="Canka 2012"/> Me [[Traktati i Shën Stefanit|Traktatin e paqes së Shën Stefanit]] të nënshkruar nga [[Rusia|Perandoria Ruse]] dhe [[Perandoria Osmane]] për përfundimin e Luftës Ruso-Turke të viteve 1877–1878, më 3 mars 1878, u vendos që Ulqini ti mbesi Malit të Zi.<ref name="Canka 2012"/> Por, Fuqitë e Mëdha ishin të pakënaqura me vendimet e Traktatit të Shën Stefanit dhe më 13 qershor deri më 13 korrik të vitit 1878 mbajtën [[Kongresi i Berlinit|Kongresin e Berlinit]]. Në Kongresin e Berlinit u vendos që Ulqini me rrethinë duhet ti kthehet Perandorisë Osmane,<ref name="ReferenceA">[[#Canka-2012|Canka (2012)]], fq. 186</ref><ref>[http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin THE TREATY OF BERLIN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919031355/http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin |date=19 shtator 2015 }} Article 29. ...''The districts situated to the south of this territory, according to the delimitation above laid down, as far as the Boyana, Dulcigno included, shall be restored to Turkey''...</ref><ref>[http://mne.ul-info.com/ulcinj-nije-pripao-crnoj-gori-odlukama-berlinskog-kongresa/ ULCINJ NIJE PRIPAO CRNOJ GORI ODLUKAMA BERLINSKOG KONGRESA], ul-info.me, 2014</ref> prandaj më 8 shkurt 1879 malazezët u tërhoqën nga Ulqini.<ref name="ReferenceA"/> Dy vjet pas Kongresit të Berlinit, çështja e kufirit midis Perandorisë Osmane dhe Malit të Zi ishte ende e hapur. Me propozim të [[Perandoria Austro-Hungareze|Austro-Hungarisë]] hidhet ideja që Malit të Zi t'i jepet qyteti i Ulqinit me rrethinë, sepse edhe pozita e tij gjeografike ishte më e favorshme se krahinat e mëparshme, të cilat ishin malore.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 82-83</ref> Princi Nikolla i Malit të Zi shqetësohet shumë nga gjendja e paparashikuar dhe nxiton të sigurojë shqiptarët se nuk dëshiron aspak të sulmojë më Shqipërinë. Por Lidhja tejkalon tashmë vetveten dhe jep urdhër të sulmohet Mali i Zi. Vetëm ndërhyrja e Fuqive të Mëdha do të jetë agjenti i jashtëm që do të shpëtojë Malin e Zi nga mësymja shqiptare.<ref>[[Ulqini#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 98</ref> Pasi merr miratimin e fuqive të mëdha, ushtria e Malit të Zi lëviz drejt qytetit të Ulqinit, e organizuar në 22 batalione.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 113</ref> Lidhja, nga ana e saj, ngarkon degën e Shkodrës për organizimin e mbrojtjes së qytetit. Thirrjes i përgjigjen menjëherë 270 shkodranë dhe pas tyre niset dhe komandanti i përgjithshëm i caktuar nga Lidhja për mbrojtjen e Ulqinit, Jusuf agë Sokoli me 500 shkodranë të tjerë. Këtij i bashkohen edhe 300 shqiptarë të tjerë nën komandën e Haxhi Mehmet Becit e Mehmet Gjylit.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 110-111</ref> Shtabi i Lidhjes e kishte organizuar mbrojtjen dhe kishte ndarë forcat e saj në katër pika strategjike nga ku mund të vinin ushtritë malazeze, por edhe trupat osmane. Në pikën e parë, në bregun verior të Bunës, ishin vendosur qindra shqiptarë nën komandën e Hysen Shasit. Në pikën e dytë, të quajtur Kodra e Kuqe, në afërsi të kufirit me Malin e Zi, ishin vendosur rreth 1,000 luftëtarë nën komandën e vetë Shtabit të Lidhjes. Pika tjetër ishte mali i Mozhurit në verilindje të Ulqinit, ku ishte pozicionuar Mehmet Gjyli. Në Ulqin qëndronte kontigjenti i fundit shqiptar që duhej të zhvillonte dhe qëndresën e fundit.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 183</ref> Brenda në qytet ndodheshin gjithashtu edhe forca osmane, rreth 7 batalione të ushtrisë së rregullt perandorake, por që 3 prej të cilave ishin të përbëra nga shqiptarë.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 115</ref> Përballja e parë e forcave shqiptare ishte me ushtrinë osmane, e cila kërkonte që shqiptarët të lëshonin pozicionet. Një batalion osman u vu në lëvizje për "pastrimin" e kampit të Bardhokut. 22 Forcat shqiptare ishin më të pakta në numër dhe me armatim modest në krahasim me pajimin e ushtrisë osmane.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 189</ref> Dervish Pasha, komandanti i operacionit osman për mundjen e kryengritësve shqiptarë, kishte mundur të merrte pozicionin e Bardhokut dhe tanimë kishte hyrë në Ulqin dhe bëhej gati t'ia dorëzonte këtë Malit të Zi. Forcat shqiptare ndodheshin pothuajse të rrethuara, nga deti ishin anijet e flotës ndërkombëtare, në Tivar ushtria malazeze, në Ulqin Dervish Pasha me rreth 1300 trupa osmane, dhe dy anije luftarake osmane (''İstanbul'' dhe ''Mecidiye'') në grykën e Bunës.<ref name=":2" /><ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 195</ref> Ndeshja kryesore e osmanëve dhe shqiptarëve u bë në grykën e Mozhurës. Edhe pse të pakët në numër, shqiptarët të komanduar nga Jusuf Sokoli ishin pozicionuar mirë dhe mundën t'i zbrapsin disa herë sulmet e osmanëve. Por komanda ushtarake shqiptare ishte pëçarë: [[Hodo Sokoli|Hodo bej Sokoli]] kishte kaluar në shtabin osman të Dervish Pashës. Forcat osmane do ta çajnë përfundimisht vijën shqiptare më 23 nëntor 1880 dhe do të hyjnë në qytet duke ia dorëzuar natën mes 26 dhe 27 nëntorit qytetin malazezëve.<ref name=":2" /><ref>[[#Buda-1986|Buda (1986)]], fq. 172</ref> Po atë natë, Asım Pasha bëri me dije konsujt e [[Fuqitë e mëdha|Fuqive të mëdha]] për dorëzimin e Ulqinit dhe më 5 dhjetor 1880 mbaruan demostratat navale.<ref name=":2" /> === Ulqini në shekullin XX === [[Skeda:Ulcinj Bazaar and Namazgjah Mosque (1908).jpg|parapamje|[[Çarshia e Ulqinit]] dhe [[Xhamia e Namazgjahut]] në vitin 1908.]] Gjatë shekullit XX Ulqini ka mbijetuar rënie të rënda dhe ngritje të çuditshme. Nga qyteti i dytë i [[Mali i Zi|Malit të Zi]] në vitin 1880, kur u bashkëngjit këtij vendi, mbas pak më shumë se tre dekada ka mbërritur në vendin e gjashtë me zhvillim ekonomik dhe numër të banorëve (mbas Podgoricës, Nikshiqit, Cetinës, Tivarit dhe Plavës). Detaria dhe tregtia e tij kanë pasë një ecuri gjithnjë e më dobët, kështu që qyteti është amulluar. Gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] u pushtua nga [[Austro-Hungaria]] më 22 janar 1916 dhe nga [[Italia]] më 4 nëntor 1918,<ref>{{Cite web|last=Dresden|first=SLUB|title=Leipziger Volkszeitung : 24.01.1916|url=http://digital.slub-dresden.de/id394414608-19160124/1|access-date=2023-01-30|website=digital.slub-dresden.de|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://augusto.digitpa.gov.it/gazzette/index/download/id/1918261_PM|title=Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia N. 261 del 6 Novembre 1918|date=6 nëntor 1918|work=Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia|access-date=5 maj 2019}}</ref> ndërsa nga viti 1920 ishte pjesë e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene, e cila do të njihet më vonë si [[Jugosllavia|Mbretëria e Jugosllavisë]]. Si qyteti më jugor i bregdetit të [[Jugosllavia|Mbretërisë së Jugosllavisë]], përjeton në vitet tridhjetë të shekullit XX një kthesë të fuqishme. Konkretisht, në atë periudhë u ndërtua [[Kriporja e Ulqinit|Kriporja]] dhe hotelet ''Republika'', ''Jadran'' dhe ''Koop'' (më vonë ''Galeb''), të cilët Ulqinin shumë shpejt e bënë qendër ekonomike dhe turistike të vendit. Mirëpo, [[Lufta e Dytë Botërore]] e ndali vrullin ekonomik në mënyrë të menjëhershme. Prej vitit 1941 deri më 1944 Ulqini ishte nën administratën [[Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore|shqiptare]]. Më 7 nëntor 1943 Ulqini do të [[Bombardimi i Ulqinit (1943)|bombardohet nga forcat aleate]], ku do të humbin jetën mbi 46 persona dhe shumë të tjerë do të plagosen. Forcat partizane marrin Ulqinin më 26 nëntor 1944 dhe kështu bëhet pjesë e [[RSFJ|Jugosllavisë Socialiste]].<ref>[[#LTKU-1989|LTKU (1989)]], fq. 46</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja|title=Ćetković: DPS i Forca hoće da brišu istoriju Ulcinja|url-status=dead|access-date=22 gusht 2014|archive-date=13 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/|title=Ružna strana lepote Ulcinja|access-date=22 gusht 2014|archive-date=9 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250409182249/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/|url-status=dead}}</ref> Periudhën më të ngritur në këtë shekull Ulqini e përjetoi dy dekada nga përfundimi i luftës. Ndërtimi i një sërë hotelesh moderne në qytet dhe [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazh të Madh]], si dhe i kolektivave të mëdha ekonomike (NHT "Riviera e Ulqinit", "Agroulqini", Ndërmarrja ndërtimore "Primorje", "Otrantkomerc", "Ultep" dhe të tjerë) solli zhvillim fantastik. Ulqini në fund të viteve tetëdhjetë kishte rreth 40 për qind të qarkullimit turistik në Mal të Zi, ndërsa dy të tretat e mysafirëve ishin të huaj, kryesisht gjermanë. Në [[Tërmeti në Mal të Zi (1979)|tërmetin katastrofik me 15 prill të vitit 1979]] qyteti u dëmtua rëndë, mirëpo mbas vetëm disa viteve, me solidaritetin e qytetarëve të mbarë Jugosllavisë, është rinovuar shpejt. Gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës në Kosovë]], në vitet 1998 dhe 1999, mijëra [[shqiptarë të Kosovës]] u dyndën për në Ulqin dhe në rrethinat e tij, ku u pritën me kushtet më të mira të mundshme nga popullsia shqiptare etnike e Ulqinit dhe e rrethinës. == Gjeografia == [[Skeda:Panorama e Ulqinit (2).jpg|thumb|400x400px| image_skyline panoramike e Ulqinit dhe [[Kalaja e Ulqinit|kalasë së tij]], nga [[kepi i Sukës]].]] Ulqini gjendet në pjesën jugore të Malit të Zi dhe është qyteti më jugor i tij. Qyteti laget nga [[Deti Adriatik]] dhe lartësia e tij mbidetare është rreth 7 metra. Në veriperendim dhe veri ka masive malore dhe kodrinore kuse në juglindje dhe lindje të tij gjenden fusha pjellore, në të cilat kultivohen pemë dhe perime të ndryshme. Në afërsi të Ulqinit gjendet [[Liqeni i Shasit]], të cilin ornitologët e quajnë "miniatura e [[Liqeni i Shkodrës|liqenit të Shkodrës]]", i pasur me peshq dhe zogj uji, si dhe Fusha e Shtoji, tërheqje e veçantë në bregdetin Adriatik për gjahtarë. Si pasuri tjetër hidrografike është edhe [[Lumi Buna]]. Legjenda thotë se në mesjetë asnjë beqar nuk mund të martohej, përderisa nuk i mbjellte së paku dhjetë fidane ulliri. Ulqini është qytet i ullinjëve, bimëve ekzotike të Adriatikut jugorë dhe specijalistë për kultivimin e ullinjëve. Në periferinë e tij gjindet ullishta më e madhe në vend, ku ka trungje të vjetër edhe me qindra vite. Të gjitha që i kemi përmëndur janë vetëm një reflektim i zbehtë i pasurive të begatshme natyrore të këtij vendi, ajri i të cilit është përplot me erë të mendrës, lavandës së egër, luleve për kullotjen e bletëve. Dashuria në shikim të parë për rajonin me natyrë madhështore të paprekur, për detin e pastër dhe të kthjellët të Adriatikut, ka lënë gjurmë të thella në zemrat e shumë poetëve dhe mëndimtarëve, siç janë [[Lord Bajroni]], [[Xhorxh Bernard Shou]], laureatit të çmimit Nobel për letërsi Ivo Andriqi dhe i ka inspiruar të thurin vargje për bukurinë e këtyre viseve. Karakteristikat gjeografike më të njohura të Ulqinit janë: [[Lumi Buna]], [[Liqeni i Shasit]], [[Liqeni i Adës]], [[Ishulli Ada e Bunës]], [[Ishulli Ulqini i Vjetër]], [[Guri i Gjeranave]], [[Valdanosi]], [[Kanali Milena]], [[Kepi i Sukës]], [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]], [[Plazhi i Vogël]]. === Klima === Ulqini karakterizohet me variantin Adriatik të klimës mesdhetare dhe me vegjetacionin subtropikal. Ulqini ka klimë të përshtatshme dhe nga ky aspekt mundë të krahasohet me qendrat më të njohura turistike të [[Mesdheu]]t. Temperatura mesatare gjatë vitit është 16&nbsp;°C. Muaji më i ftohtë është janari me një mesatare prej 8.6&nbsp;°C e më i nxehti është korriku me mesatare 26&nbsp;°C. Mesatarja ditore e temperaturës e matur në ora 13 është 18.5&nbsp;°C Mesatarja e temperaturës se ajrit sipas stinëve te vitit është: në dimër 9.6&nbsp;°C, në pranverë 14.5&nbsp;°C, në verë 24.4&nbsp;°C dhe në vjeshtë 17.5&nbsp;°C. Temperatura maksimale absolute është 38.5&nbsp;°C në korrik ndërsa temperature absolute minimale është -8.4&nbsp;°C në janar.  Temperatura e ajrit në Ulqin është e përshtatshme për rrëzitje dhe larje ne det, dhe zgjatë gjashtë muaj, prej majit deri ne tetor, poashtu në ketë periudhë, temperaturës i përgjigjet temperatura e ujit. Ulqini bën pjesë ne vendet më me diell të bregdetit Adriatik. Mesatarja e ditëve me diell ne Ulqin është 218 ditë, qe do te thotë mesatarisht 2,706 orë ne vit, ose 7.4 orë në ditë. Gjatë verës Ulqini ka ma shumë ore me diell, rreth 11,5 orë në ditë. Erërat me karakteristike janë bura, jugu dhe maestrali. Bura fryn nga verilindja dhe atë në vjeshtën e vonë dhe dimrit dhe është erë e ftohët. Jugu paraqitet në pranverë, vjeshtë dhe dimër dhe sjell shi, ndërsa në det shkakton valë të mëdha. Maestrali vjen prej perëndimit dhe jug-prendimi. Është erë e mirëseardhur sepse sjell freski ne orët më të nxehta te ditës. Me një intenzitet prej 10 m/sek, që ka në mes te orës 14 dhe 15. Të reshurat janë kryesisht në forme shiu në një mesatare prej 1344mm/m², kurse dëbora është fenomen shumë i rrallë.<ref>{{Cite web|url=http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj|title=Geografski položaj, klima - Ulcinj|url-status=dead|access-date=20 gusht 2014|archive-date=10 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima|title=Pozita gjeografike dhe klima|url-status=dead|access-date=20 gusht 2014|archive-date=20 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima}}</ref> {{Weather box | location = Ulqini <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = [http://195.66.163.23/misc.php?text=27&sektor=1 Enti për hidrometeologji dhe seizmologji i Malit të Zi] | Jan high C = 11.2 | Feb high C = 11.4 | Mar high C = 14.6 | Apr high C = 17.9 | May high C = 22.1 | Jun high C = 26.2 | Jul high C = 29.2 | Aug high C = 29.2 | Sep high C = 26.1 | Oct high C = 21.3 | Nov high C = 16.1 | Dec high C = 11.8 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 4.1 | Feb low C = 4.7 | Mar low C = 6.2 | Apr low C = 10.1 | May low C = 14.1 | Jun low C = 17.7 | Jul low C = 21.2 | Aug low C = 21.1 | Sep low C = 17.3 | Oct low C = 13.1 | Nov low C = 9.0 | Dec low C = 4.6 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 149 | Feb precipitation mm = 138 | Mar precipitation mm = 116 | Apr precipitation mm = 115 | May precipitation mm = 67 | Jun precipitation mm = 46 | Jul precipitation mm = 25 | Aug precipitation mm = 49 | Sep precipitation mm = 85 | Oct precipitation mm = 148 | Nov precipitation mm = 174 | Dec precipitation mm = 146 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Jan sun = 4 | Feb sun = 4.5 | Mar sun = 5.5 | Apr sun = 6.8 | May sun = 8.7 | Jun sun = 9.9 | Jul sun = 11.3 | Aug sun = 10.4 | Sep sun = 8.4 | Oct sun = 6.4 | Nov sun = 4.4 | Dec sun = 3.7 <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} === Vendbanimet === {{Artikull i veçantë|Lista e vendbanimeve të Ulqinit}} {| class="wikitable" style="width:100%;" |- | rowspan="14" width="25%" align="center" bgcolor="#fff" |[[Skeda:VendbanimetUL.png|250px|Vendbanimet e Ulqinit]]|| width="25%" |1.Ulqini {{REDDOT}}|| width=25% |15.[[Krytha e Ulqinit]] {{REDDOT}} || width="25%" |29.Selita |- |2.[[Kodra]] {{REDDOT}}  || 16.[[Kërruçi]] {{REDDOT}}  || 30.[[Sukubina]] {{REDDOT}}    |- |3.[[Shtoji i Poshtëm]] {{REDDOT}}  |17.[[Mali i Bardhë]] {{REDDOT}}   |31.[[Dragaj]] {{REDDOT}}  |- |4.[[Shtoji i Sipërm]] {{REDDOT}} || 18.[[Mali i Brinjës]] {{REDDOT}}  || 32.[[Brajsha]] {{REDDOT}} |- |5.[[Reçi]] {{REDDOT}}  || 19.[[Sutjelli]] {{REDDOT}} || 33.[[Kosiqi]] {{REDDOT}}  |- |6.[[Shëngjergji (Ulqin)|Shëngjergji]] {{REDDOT}}|| 20.[[Fraskanjelli]] {{REDDOT}}  || 34.[[Milla]] {{REDDOT}}  |- |7.[[Qurkaj]] {{REDDOT}}  || 21.[[Shtodhra]] {{REDDOT}}   || 35.[[Kalimani]] {{REDDOT}} |- |8.[[Darza]] {{BLUDOT}}   || 22.[[Amulli]] {{REDDOT}}   || 36.[[Leskoci]] {{GREDOT}}    |- |9.[[Zogaj]] {{REDDOT}} || 23.[[Shasi]] {{REDDOT}} || 37.[[Megjureçi]] {{REDDOT}} |- |10.[[Pistulli]] {{REDDOT}}  || 24.[[Këllezna e Poshtme]] {{REDDOT}}  || 38.[[Bojka]] {{REDDOT}} |- |11.[[Mozhuri]] {{BLADOT}}   || 25.[[Këllezna e Sipërme]] {{REDDOT}}  || 39.[[Rashtisha]] {{REDDOT}}    |- |12.[[Kolonza|Kollomza]] {{REDDOT}}|| 26.[[Krytha|Krytha e Katërkollës]] {{REDDOT}} || 40.[[Kravari (Ulqin)|Kravari]] ^{[[File:Location dot vivid red.svg|5px]]} |-   |13.[[Bratica]] {{REDDOT}}   || 27.[[Katërkolla]] {{REDDOT}}  || |-   |14.[[Salçi]] {{REDDOT}} || 28.[[Lisna Bora]] {{REDDOT}}|| |- bgcolor=#ffffdd | align="center" | image_map || colspan="3" align="center" | Vendbanime të reja: Gjerana, Zenji dhe Suma (2011)<ref>[http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag={5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01}Ligji për organizimin territorial të Malit të Zi]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} Gazeta Zyrtare e Malit të Zi 54/2011 ^{(malazezisht)}</ref>. |- bgcolor=#eeffff | colspan="2" align="center" | ''Shenja'' ^{[[File:Location dot vivid red.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është me shumicë shqiptare.'' <br/> ''Shenja'' ^{[[File:MarkePunktBlau.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është me shumicë malazeze.''<br/> | colspan="2" align="center" | ''Shenja'' ^{[[File:Location dot green.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është me shumicë boshnjake.''<br/> ''Shenja'' ^{[[File:Location dot black.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është aktualisht pa banorë.''<br/> |} == Demografia == {| align="right" |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Përkatësia etnike sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|[[Shqiptarët në Mal të Zi|Shqiptarë]]|black|70.66}} {{bar percent|[[Malazezët|Malazezë]] |red |12.44}} {{bar percent|[[Serbët|Serbë]] |blue |5.75}} {{bar percent|[[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]] |olive|3.87}} {{bar percent|[[Boshnjakët në Mal të Zi|Boshnjakë]]|green|2.25}} {{bar percent|[[Romët|Romë]]/[[Egjiptianët|Egjiptianë]]|brown|1.17}} {{bar percent|Tjetër|gray|3.86}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|[[Shqiptarët në Mal të Zi|Shqiptarë]]|black|60.89}} {{bar percent|[[Malazezët|Malazezë]] |red |17.07}} {{bar percent|[[Serbët|Serbë]] |blue |8.54}} {{bar percent|[[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]] |olive|5.05}} {{bar percent|[[Boshnjakët në Mal të Zi|Boshnjakë]]|green|2.25}} {{bar percent|[[Romët|Romë]]/[[Egjiptianët|Egjiptianë]]|brown|2.12}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.08}} }} |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Gjuha amtare sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|Shqip|black|72.04}} {{bar percent|Serbisht|blue|11.97}} {{bar percent|Malazezisht|red|10.73}} {{bar percent|Bosnjakisht|green|1.04}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.22}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|Shqip|black|62.29}} {{bar percent|Serbisht|blue|18.18}} {{bar percent|Malazezisht|red|13.73}} {{bar percent|Bosnjakisht|green|1.19}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.61}} }} |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Përkatësia fetare sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|[[Islami|Myslimanë]]|MediumSeaGreen|71.82}} {{bar percent|[[Ortodoks|Ortodoksë]]|DarkTurquoise|14.88}} {{bar percent|[[Katolikë]] |#9966CC |11.02}} {{bar percent|Tjetër|gray|2.28}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|[[Islami|Myslimanë]]|MediumSeaGreen|68.15}} {{bar percent|[[Ortodoks|Ortodoksë]]|DarkTurquoise|22.65}} {{bar percent|[[Katolikë]] |#9966CC |6.45}} {{bar percent|Tjetër|gray|2.75}} }} |- bgcolor=#ddd | colspan="2" align="center" | Burimi: [http://www.monstat.org/cg/ Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT] |} Ulqini ka 10,707 banorë sipas Censusit të 2011, ndërsa e gjithë [[Komuna e Ulqinit|Komuna]] ka 19,921 banorë.<ref name="monstat.org"/> Banorët e Ulqinit quhen [[Ulqinakët|ulqinakë]]. === Etnitë === Ulqini është një qytet multi-etnik, ku përqindjen më të madhe të banorëve e përbëjn [[shqiptarët]], të cilët janë banorët autokton të Ulqinit. Ulqini është qendra e [[Shqiptarët në Mal të Zi|komunitetit shqiptar në Mal të Zi]] dhe në të gjendet selia e [[Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve|Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve]] (KKSH) në Mal të Zi. Etni të tjera që bashkjetojnë me shqiptarët në Ulqin janë: [[malazezët]], [[serbët]], [[boshnjakët]], myslimanët (sipas kombësisë), [[romët]], [[egjiptianët]] dhe etni të tjera me numër më të vogël anëtarësh. Edhe njerëz të racës negroide kanë qenë pjesë përbërëse e këtij komunitetit, që nga koha e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], më saktësisht pas Luftës së Kandisë. === Gjuha === Në përdorim zyrtarë në Komunën e Ulqinit janë: [[gjuha malazeze]] dhe [[gjuha shqipe]].<ref>[http://ul-gov.me/upload/document/statuti_i_komuns-_final_1.pdf Statuti i Komunës së Ulqinit] – Neni 17</ref> Sipas statutit të Komunës të dy këto gjuhë me alfabetët e tyre janë të barabarta. Komuna e Ulqinit është e vetmja komunë e Malit të Zi ku gjuhët sllave janë në pakicë. Sipas censusit 2011, 22.12% e popullsisë mbi 15 vjet flet [[Anglishtja|anglishten]] si gjuhë të huaj, 13.06% [[Gjermanishtja|gjermanishten]], 3.67% [[Italishtja|italishten]], 1.91% [[Rusishtja|rusishten]] dhe 1.36% [[Frëngjishtja|frëngjishten]].<ref>[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/znanje%20stranih%20jezika.pdf MONSTAT - ''Stanovništvo prema stranim jezicima kojima se služi, po opštinama u Crnoj Gori'']</ref> === Feja === [[Islami]] është feja më e përhapur në Ulqin, që pasohet nga [[Krishterimi]]. Të krishterët janë të ndarë në [[Kisha ortodokse|ortodoks]] dhe [[Kisha Katolike|katolikë]]. Pothuajse të gjithë [[Myslimani|myslimanët]] e Ulqinit janë sunitë, ndërsa një numër shumë i vogël i takojnë [[Tarikati|urdhërave sufiste]]. === Statistikat === ''Lëvizja e popullsisë gjat shekullit të XX-të'' {| {{Sortable|40}} |- ! Viti !! Banorë !! Grafiku |- | [[1948]] || 4385 || rowspan="8"| [[Skeda:Lëvizja e pop. së Ulqinit gjat shek XX-të.png|290px]] |- | [[1953]] || 4919 |- | [[1961]] || 5705 |- | [[1971]] || 7459 |- | [[1981]] || 9149 |- | [[1991]] || 11144 |- | [[2003]] || 12827 |- | [[2011]] || 10828 |} == Ekonomia == Ulqini sot përbën një nga qytetet me investimet më të vogla në Mal të Zi. Megjithatë turizmi po përjeton rritje lineare falë resurseve të papërshkrueshme dhe unike të cilat i posedon. Sektori privat mundëson strehimin e mijëra turistëve në të njëjtën kohë. Kualiteti i strehimit çdo vit e më shumë po rritet duke e rritur edhe perspetivën. Ajo çka vërehet lehtë është edhe interesimi i biznesmenëve botërorë për investime kapitale në Ulqin. Nga 19,921 banorët e Komunës së Ulqinit, 6207 janë popullsi aktive, ndërsa 9840 janë popullsi joaktive, të tjerët janë nën 15 vjet. Nga popullsia aktive vetëm 4848 janë të punësuar, ndërsa 1359 të pa punë. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! colspan="12" align="center" | population_total e punësuar sipas grupeve të profesioneve, censusi 2011 |- ! Gjithësej të punësuar | Profesione ushtarake || Drejtorë, funksionerë dhe ligjvënës || Ekspertë dhe artistë || Bashkpunëtorë profesional dhe teknikë || Zyrtarë për punë administrative || Profesione në shërbim dhe tregëti || Profesione në bujqësi, pylltari dhe peshkim || Profesione zejtare dhe të ngjajshme || Operatorë të impianteve, makinerive, montues dhe shoferë || Profesione elementare || Nuk janë përgjigjur |- ! 4848 | 23 || 267 || 632 || 550 || 426 || 1,475 || 105 || 483 || 304 || 548 || 35 |} == Politika == <div class="infobox float-right" style="background: #fff; padding: 3px;"> '''{{center|Anëtarët në Kuvendin Komunal}}''' <timeline> ImageSize = width:220 height:300 PlotArea = left:50 right:0 bottom:40 top:10 Legend = columns:2 left:15 top:25 columnwidth:60 DateFormat = yyyy Period = from:1 till:33 TimeAxis = orientation:vertical format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1 Colors= id:FORCA value:blue legend:Pozita id:PDS value:red id:UDSH value:red legend:Opozita id:PD value:blue id:PSD value:red id:FD value:red id:MZP value:blue id:PSP value:red id:LDMZ value:blue id:IQP value:blue PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S from:start till:9 shift:(25,0) color:PDS text:[[Partia Demokratike e Socialistëve|PDS]] (9 anëtarë) from:9 till:17 shift:(25,0) color:FORCA text:[[Forca e Re Demokratike|FORCA]] (8 anëtarë) from:17 till:21 shift:(25,0) color:PD text:[[Partia Demokratike (Ulqin)|PD]] (4 anëtarë) from:21 till:24 shift:(25,0) color:UDSH text:[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve|UDSH]] (3 anëtarë) from:24 till:26 shift:(25,0) color:PDS text:[[Partia Social Demokrate e Malit të Zi|PSD]] (2 anëtarë) from:26 till:28 shift:(25,0) color:MZP text:[[Mali i Zi Pozitiv|MZP]] (2 anëtarë) from:28 till:30 shift:(25,0) color:IQP text:[[Iniciativa Qytetare Perspektiva|IQP]] (2 anëtarë) from:30 till:31 shift:(25,0) color:LDMZ text:[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi|LD në MZ]] (1 anëtar) from:31 till:32 shift:(25,0) color:PSP text:[[Partia Socialiste Popullore|PSP]] (1 anëtar) from:32 till:33 shift:(25,0) color:FD text:[[Fronti Demokratik|FD]] (1 anëtar) TextData= fontsize:S pos:(10,-100) </timeline> </div> {{Artikull i veçantë|Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Zgjedhjet lokale në Ulqin}} [[Komuna e Ulqinit]], si njësi administrative, ka [[Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kryetarin e Komunës]] dhe [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendin e Komunës]], të përbërë prej 33 anëtarësh. Kryetari aktual është Nazif Cungu, i [[Forca e Re Demokratike|Forcës së Re Demokratike]], ndërsa Kryetari i Kuvendit është Loro Nrekiq, i [[Partia Demokratike e Socialistëve|Partisë Demokratike të Socialistëve]]. Koalicioni udhëheqës përbëhet nga [[Forca e Re Demokratike]], [[Partia Demokratike (Ulqin)|Partia Demokratike]], Lëvizja Qytetare Perspektiva, [[Partia Demokratike e Socialistëve]] dhe [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]]. Partitë në opozitë janë: [[Partia Social Demokrate e Malit të Zi|Partia Socialdemokrate]], [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi|Lidhja Demokratike]], [[Partia Socialiste Popullore]], [[Fronti Demokratik]] dhe dy këshilltarë të pavarur. Partia që nuk arriti të futej në Kuvendin Komunal në zgjedhjet e fundit është Partia Boshnjake. Skena politike lokale karakterizohet nga një fragmentim i theksuar, me një numër të madh partish politike, çka reflektohet shpesh edhe me vështirësi në arritjen e konsensusit për pika të caktuara. == Marrëdhëniet ndërkombëtare == === Qytetet binjake === {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} : {{flagicon|AUT}} – [[:en:Liesing|'''Liesingu''']] <small>(Distrikti i 23-të i [[Vjena|Vjenës]])</small>, [[Austria|Austri]] <small>''(viti 2008)''</small><ref name="uom.me" /><ref>{{Cite web|url=http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html|title=Bezirkspartnerschaften der Stadt Wien|url-status=dead|access-date=6 gusht 2014|archive-date=23 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323090556/http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html}}</ref> : {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} – '''[[Llukavaci]]''', [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] <small>''(viti 2014)''</small><ref>{{Cite web|url=http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/|title=“Bratimljenje” Lukavca i Ulcinja od posebne važnosti za privrednu saradnju|url-status=dead|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/}}</ref> : {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} – '''[[Sarajeva|Qyteti i Vjetër i Sarajevës]]''', [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] <small>''(viti 2009)''</small><ref name="uom.me" /><ref>{{Cite web|url=http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90|title=POTPISAN SPORAZUM O SARADNJI OPŠTINA/OPĆINA ULCINJ I STARI GRAD SARAJEVO|url-status=dead|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90}}</ref> : {{flagicon|Kosovo}} – '''[[Deçani]]''', [[Kosovë]] <small>''(viti 2015)''</small><ref>{{Cite web|url=https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx|title=Deçani dhe Ulqini binjakëzohen – kk.rks-gov.net|url-status=dead|access-date=19 shtator 2015|archive-date=9 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx}}</ref> : {{flagicon|Kosovo}} – '''[[Prizreni]]''', [[Kosovë]] : {{flagicon|Ukraina}} – '''[[:en:Uzhhorod|Uzhgorodi]]''', [[Ukraina|Ukrainë]]<ref name="uom.me">{{Cite web|url=http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf|title=Bratimljenje gradova Crne Gore|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092613/http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf|url-status=dead}}</ref> {{col-break}} : {{flagicon|Albania}} – '''[[Berati]]''', [[Shqipëri]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Albania}} – '''[[Durrësi]]''', [[Shqipëri]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Albania}} – '''[[Tirana]]''', [[Shqipëri]] : {{flagicon|USA}} – '''[[:en:Stamford, Connecticut|Stamfordi]]''' <small>([[Konektikati|Konektikat]])</small>, [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Turkey}} – '''[[:en:Serik|Seriku]]''', [[Turqi]] <small>''(viti 2014)''</small><ref>[http://ul-info.com/vizita-neser-binjakezimi-i-ulqinit-dhe-serikut/ Vizita: NESËR BINJAKËZIMI I ULQINIT DHE SERIKUT]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html|title=Ulcinj’li yeni kardeşler Serik’ten memnun kaldı|url-status=dead|access-date=5 shtator 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html}}</ref><ref>[http://ul-info.com/ceremonia-ne-serik-nenshkruhet-protokolli-per-binjakezim/ Ceremonia në Serik: NËNSHKRUHET PROTOKOLLI PËR BINJAKËZIM]</ref> : {{flagicon|Italy}} – '''[[Provinca e Teramos|Silvi]]''', [[Italia|Itali]] <small>''(viti 2022)''</small><ref>{{Cite web|url=https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html|title=Consiglio Comunale del 10.02.2022 (në italisht)|access-date=22 qershor 2022|archive-date=19 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619222022/https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html|url-status=dead}}</ref> {{col-end}} == Komunikacioni == [[Skeda:License_plate_of_Montenegro_since_2008.jpg|thumb| Regjistracionet e automobilave. ]][[Skeda:Muriqan.jpg|thumb| Pika kufitare nërmjet Malit të Zi dhe Shqipërisë: [[Sukubina|Sukubinë]]-[[Muriqan (Shkodër)|Muriqan]]. ]] [[Komunikacioni automobilistik|Transporti tokësor]] është forma më e përdour e transportit në Ulqin. Rruga kryesore që kalon në Ulqin është'' Magjistralja M-2.4'', që fillon nga Petrovci, kalon në Tivar, pastaj në Ulqin dhe përfundon në pikën kufitare [[Sukobini|Sukobinë]]'' ''(që lidh Ulqinin me [[Shqipëria|Shqipëri]]), kjo magjistrale është pjesë e Rrugës evropiane E752. Ndërsa ''Rruga regjionale R-17'' fillon në Ulqin, kalon paralel me [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madh]] dhe përfundon në [[Ishulli Ada e Bunës|Adën e Bunës]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg|title=Karta magistralnih i regionalnih puteva Crne Gore|url-status=dead|access-date=10 korrik 2014|archive-date=22 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg}}</ref> Rrugët kryesore për qarkullim në qytet janë: Hafiz Ali Ulqinaku, Gjergj Kastrioti Skenderbeu, e Kosovës, Nëna Terezë, Sami Frashëri dhe Detarët e Ulqinit. Mjete të transportit publik janë furgonët, që në lokal njihen si ''kombi''. Stacioni i autobusave në Ulqin gjendet në lagjen Totosh të Ulqinit. Regjistrimet e tabelave ne Komunën e Ulqinit janë të shenuara me '''UL'''. [[Transporti detar e lumor|Transporti detar]] është prezent vetëm gjatë sezonit veror. Ulqini nuk ka një port të mirëfillët detar por vetëm një marinë detare të vogël, ndërsa porti më i afërt detar është [[Tivari|i Tivarit]] 25&nbsp;km, anijet nga ky port kryejn destinacionet ''Tivar - [[Bari (Itali)|Bari]] - Tivar ''dhe'' Tivar - [[Ankona]] - Tivar''. [[Porti i Shëngjinit]] është 80&nbsp;km largë. [[Transporti hekurudhor]] nuk është prezent në Ulqin. Stacioni më i afërt hekurudhor është [[Tivari|i Tivarit]] 25&nbsp;km, i cili është stacioni fillestar i ''Hekurudhës [[Tivari|Tivar]] - [[Beogradi|Beograd]].'' [[Komunikacioni ajror|Transporti ajror]] i rregulluar nuk është gjithashtu prezent në Ulqin, por në Fushën e Ulqinit gjendet një pistë e thjeshtë, e gjatë 1&nbsp;km me sipërfaqe bari. Kjo pistë përdoret vetëm nga aeroplanët e vogël që kryen fluturime ''charter'', gjithashtu përdoret edhe si vend uljeje për helikopterë. Aeroportet që kanë destinacione të rregullta më të afërt me Ulqinin janë: [[Podgorica|i Podgoricës]] 70&nbsp;km, i Tivatit 84&nbsp;km, [[Dubrovniku|i Dubrovnikut]] 125&nbsp;km, [[Aeroporti Nënë Tereza|i Tiranës]] 135&nbsp;km dhe [[Aeroporti i Prishtinës|i Prishtinës]] 280&nbsp;km. === Detaria === {{Artikull i veçantë|Detaria e Ulqinit}} Detaria në qytetin e [[Ulqin]]it ka qenë gjithmonë prezente duke filluar që nga kohrat e [[Iliria|Ilirisë]] e deri në ditët e sotme. Ky qytet 2 mijëvjeçar e gjysëm i vjetër ka dhënë, është duke dhënë dhe do të jap detarë të shkathtë. Sot në Ulqin nuk mund të shihen anije të mëdha me vela-''velanije'' për shkak se historia e ka vendosur këtë por ka shumë anije të madhësive të vogla dhe të mesme. Nën ''Kala'' (Qytetin e Vjetër) gjendet mini-marina e quajtur "Kacema" e ndërtuar në vitin 2011 që nuk është plotësisht funksionale dhe praktike. Ka propozime tek qeveria malaziase dhe qeveria lokale për hapjen e shkollës së mesme të detarisë në Ulqin dhe ndërtimin e një marine plotësisht funksionale në [[Valdanosi|Gjirin e Valdanosit]]. Distanca nga Ulqini në marinat e tjera të Malit të Zi, të japura në mila (1 Nm = 1,852 metra ). {| class="wikitable" | Marina | ''Tivari'' | ''Petrovci'' | ''Budva'' | ''Herceg Novi'' | ''Zellenika'' | ''Risani'' | ''Kotorri'' | ''Tivari'' |- | '''Ulqini''' | 12 | 22 | 28 | 45 | 46 | 54 | 56 | 50 |} == Arsimi == Arsimi në Ulqin zhvillohet në shkollimin parashkollor, fillor dhe të mesëm, ndërsa nga viti shkollor 2014/15 edhe në shkollimin e lartë. Arsimi fillor zhvillohet në katër shkolla fillore, ku dy janë në qytet ([[Shkolla Fillore "Boshko Strugar"|SHF ''Boshko Strugar'']] dhe [[Shkolla Fillore "Marshalli Tito"|SHF ''Marshalli Tito'']]) dhe dy në rrethinë ([[Shkolla Fillore "Bedri Elezaga"|SHF ''Bedri Elezaga'']] në [[Katërkolla|Katërkollë]] dhe [[Shkolla Fillore "Mark Nuculloviq"|SHF ''Mark Nuculloviq'']] në [[Shtoji i Sipërm|Shtoj]]). Arsimin e mesëm e ushtrojnë [[Shkolla e Mesme e Kombinuar "Vëllazërim-Bashkim"|Shkolla e Mesme e Kombinuar ''Vëllazërim-Bashkim'']] dhe [[Gjimnazi "Drita"|Gjimnazi ''Drita'']]. SHMK ''Vëllazërim-Bashkim ''përmban profilet arsimore: gjimnaz i përgjithshëm dhe teknik i turizmit (shkalla e IV), kamarier, gjellëbërës, shitës, elekromekanik i makinave dhe paisjeve, automekanik, autollamarier dhe frizer (shkalla e III). Gjimnazi privat ''Drita ''ka vetëm një profil arsimor: gjimnaz i përgjithshëm (shkalla e IV).<ref>{{Cite web|url=http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html|title=Rreth nesh – Gjimnazi "Drita"|access-date=10 prill 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221736/http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html|url-status=dead}}</ref> Nga viti shkollor 2014/15, filloi punën institucioni i vetëm i shkollimit të lartë në Ulqin, gjëgjsisht ''Fakulteti i studimeve afariste mesdhetare në Tivat''.<ref>''Ul-info.com'', [http://ul-info.com/nga-shtatori-ne-ulqin-hapet-fakulteti/ Nga shtatori në Ulqin: HAPET FAKULTETI!]</ref> Ky fakultet është privat dhe përmban pesë programe studimore themelore (Menaxhmenti i sigurisë së marinave dhe jahteve; Menaxhmenti në dogana, shpedicion dhe agjenci; Menaxhmenti në turizmin, sportin dhe rekreacionin nautik; Nautika; Makineria e anijeve) dhe dy programe studimore postdiplomike (Specialistika në turizmin nautik; Magjistratura në fushën e turizmit nautik). Të gjithë diplomat janë të shkallës ''Bachelor''. Në Ulqin gjendet edhe [[Shkolla e Muzikës (Ulqin)|Shkolla për Arsimim Fillor Muzikor]]. == Arti dhe kultura == {{Artikull i veçantë|Muzeu i Ulqinit|Kostumet e Ulqinit}} Ulqin është shumë i pasur nga pikpamjet etno-kulturore. Nëpër Ulqin por edhe në rrethinë dallohen disa kostume popullore: kostumi i shqiptarëve mysliman të Ulqinit (i ashtëquajturi ''Kostumi i Qytetit''), kostumi i shqiptarëve mysliman të Anës së Malit, kostumi i bregacorëve, kostumi i Shestanit, kostumi i malësorëve, kostumi i goranëve (ose i ''mërrkojeviqëve'') dhe kostumi i [[Malazezët|malazezëve]]. Të gjithë këto kostume rëndësi më të madhe i kushtojnë veshjeve të femrës.<ref>ulqini.de: [http://www.ulqini.de/Kostymet_e_Ulqinit.htm Kostymet e Ulqinit]</ref> Institucioni më i rëndësishëm për kulturë është Qendra për kulturë. Në kuadër të saj veprojnë këto njësi organizative: # [[Biblioteka Popullore (Ulqin)|Biblioteka]] # [[Muzeu i qytetit (Ulqin)|Muzeu]] # Kinemaja [[Muzeu i qytetit (Ulqin)|Muzeu i Ulqinit]] i themeluar në vitin 1975. Muzeu ndodhet brenda kalasë dhe kryen evidentimin, hulumtimet sistematike, mbledhja e eksponateve të ndryshme, mbrojtjen e specializuar dhe përpunimin e materialit të gjetur, eksponimim e ekspozitave me vlera kulturore, shkencore dhe artistike. Pranë Muzeut punon reparti arkeologjik (në ndërtesën e [[Kisha-Xhami e Ulqinit|Kishë-Xhamisë]]) dhe reparti etnologjik si dhe Galeria e Arteve (në [[Kulla e Ballshajve|Kullën e Ballshajve]]). Ulqini posedon një pasuri të madhe arkitektonike që kanë vlera të mëdha kulturore. Ndër ta bëjnë pjesë kishat, xhamitë, krojtë dhe mbetjet arkeologjike. === Xhamitë === {{Artikull i veçantë|Lista e xhamive në Ulqin}} Në Qytet gjenden 6 [[Xhamia|xhami]] dhe shumë të tjera në rrethinë. Xhamitë e qytetit janë: [[Xhamia e Pashës]], [[Xhamia e Detarëve]], [[Xhamia e Lamit]], [[Xhamia e Bregut]], [[Xhamia e Kryepazarit]] (ose e Majapazarit) dhe [[Xhamia e Namazgjahut]] (ose e Mezgjahut).<ref>http://www.bosnjaci.net: [http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 DZAMIJE I IMAMI ISLAMSKE ZAJEDNICE – ULCINJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312042214/http://bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 |date=12 mars 2016 }}</ref> == Sporti dhe rekreacioni == {{Shiko gjithashtu|Lista e shoqërive sportive të Ulqinit}} Sporti është pjese e pandashme e jetës së përditshme të shumë banorëve të Ulqinit. Në këtë qytet janë aktive shumë klube të sporteve të ndyshme. Sportet më të njohura janë [[Futbolli]], [[Hendbolli]], [[Basketbolli]], [[Tenisi]]; por edhe sportet ushtarake si [[Karate]], [[Kickbox|Kick-boxing]] dhe Tekuando. Janë të pranishme disa fusha futbollistike, disa fusha tenisi, një pistë atletike, disa salla dhe fusha të hapura për indoor sporte (basketboll, hendboll, volejboll, mini-futboll). Sporte që luhen vetem në verë për shkak të kushteve atmosferike janë vaterpolo, [[Volejboll|beach volley]] dhe [[noti]], por edhe sporte ekstreme si kite surfing dhe surfing. === Futbolli === [[Skeda:Stadion_Safari.JPG|thumb| Një ndër fushat e futbollit që gjinden pranë [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhit të madh]]. ]] Futbolli është një ndër sportet më të njohur në Ulqin. Klubi i parë sportiv në Ulqin është hapur me 1921 me emrin ''Olcinium'' (emër latin, [[shqip]]: ''Ulqini''), pastaj pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] ka marrë emrin ''Bjelogorac''''' '''(emër [[Gjuha serbokroate|serbokroat]], [[shqip]]:''' '''''Malabardhë''). Prej vitit 1983 është emëruar ''Otrant'', që do të zgjasë deri më 2013 kur klubi do të mbyllet për shkak të borxheve të mëdha financiare. Prej vitit 2013 deri në vitin 2014, edhe kur mbyllet përfundimisht, si klubi përfaqësues i Ulqinit qëndroi klubi privat [[OFK Federal|''Federalli'']], që është formuar më 2008 si klub për të rinjë. Gjatë viteve të fundit kanë qenë prezent edhe klube të tjera futbollistike për të rinjë si: ''Ulqini ''dhe ''Bellevue'', por për shkaqe finaciare janë mbyllur. Për lojtaret femra është hapur klubi i quajtur ''Ulqini'' që merr pjesë në [[Liga e Parë për Femra e Malit të Zi|Ligën e Parë të Malit të Zi për Femra]]. Në Ulqin gjendet një stadium që përmbush kushtet për organizimin e ndeshjeve zyrtare: [[Stadiumi "Olympic"|Stadiumi Olympic.]] Përveç këtij stadiumi në Ulqin gjende edhe disa fusha të tjera futbolli, të vendosura pranë [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhit të madh]]. === Basketbolli === Është një sport që në vitet e fundit sa vjen e bëhet më i njohur. [[KB Ulqini|''KB Ulqini'']] është klubi kryesor në Ulqin, që është formuar më 1976. KB Ulqini merr pjesë në Ligën e Parë të Basketbollit në Malit të Zi. Ndeshjet i luan në Sallën sportive të Sh.M.K. ''Vllazërim-Bashkim'', që është restauruar më 2009. === Hendbolli === Si një ndër sportet më të sukseshme në historinë sportive të Ulqinit gradualisht pas rënies së [[Jugosllavia|Jugosllavisë]] ka pësuar rënie. Por me formimin e [[KH Ulqini|''KH Ulqini'']]'' ''në vitin 2010 ky sport ka hyrë në skenën e sporteve më përfaqësuese të qytetit. Tani marrin pjesë në Ligën e Parë të Hendbollit të Malit të Zi. Përkrah këtij klubi qëndron edhe Klubi i Hendbollit për Femra ''Ulqini''. Ndeshjet i luajnë në Sallën sportive të Sh.F. ''Marshall Tito''. === Varterpolli === Sporti i vaterpolit zhvillohet vetëm si sport argëtues gjatë sezonit verorë. Në vitin 1954 për herë të parë është hapur klubi i vaterpollit ''Gusar''. Klubi merr pjesë tetë vite me rradhë në Kampionatin e Malit të Zi në Vaterpollo, ku në vitin 1962 do të pushoj së ekzistuari. === Sportet argëtuese === Treva e Ulqinit jep në mundësi të madhe për sporte argëtuesi si: zhytje pran anijeve dhe gërmadhave nën-detare, kitesurfing në [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madhë]] dhe Adë të Bunës, çiklizëm malorë, hiking, orientim, çiklizëm nëpr Ullishtë, Valdanos dhe Pyllin e Pishave, ecje nëpër [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madhë]] dhe Adë të Bunës, peshkimi detar në [[Detin Adriatik]], peshkimi liqenor në [[Liqeni i Shasit|Liqenin e Shasit]] dhe peshkimi lumor në [[Lumi Buna|Lumin Buna]], gjuetia në Shtoj, Zogaj dhe Kënetë. == Turizmi == {{Shiko gjithashtu|Lista e plazheve në Ulqin}} Ulqini është një destinacion i njohur turistit gjatë verës. Edhe pse në masë të madhe i panjohur nga turistë të vende të mëdha, turistët që e kanë këtë vend destinacion kyç dhe rritja e numrit të turistëve që vijnë për herë të parë e bëjnë këtë qytet një pikë të nxehtë për pushuesit përgjatë muajve maj deri shtator. Është i njohur veçmas për plazhet e tija me rërë. Plazhi më i njohur i Ulqini është [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madhë]], që është një plazh ranor 12&nbsp;km i gjatë, plazhi më i gjatë në Mal të Zi. Si miniaturë e Plazhit të Madhë, në qytet qendet Plazhi i Vogël (Rana), që është një plazh ranor 376m i gjatë dhe gjatë sezonit veror arrin kapacitetin maksimal. Plazhi i Grave është një ndër plazhet shkëmbore më të njohura të Ulqini, në këtë plazh gjinden burime të sulfurit dhe radiumit që së bashku me kripën e detit krijojnë ujëra me karakter shëndetsorë. Sipas kulturës vendase ky plazh ka ndikim në rritjen e fertilitetit tek femra, është i rrethuar nga Pylli i Pishave. Për turistë që dëshirojnë paqën dhe një atmosferë unike si mundësi kanë ishullin Ada e Bunës. Në ishull është i vendosur edhe nj kamp naturistësh. Si simbol kryesor arkitektonik i Ulqini është Kalaja (Qyteti i vjetër) që është bërthama e të gjithë qytetit. Ajo që dallon Ulqinin nga qytetet tjera bregdetare, është sigurisht, pazari i cili gjindet në rrugën kryesore të qytetit. Këtu, sidomos të martëve dhe të premteve, ditëve të pazarit, mund të bleni prodhimet autentike vendase. Në çdo kohë mund të gjeni qumështin e freskët vendas, djathin, vezët, pemët dhe perimet, ullinjët, vajin e udhinjëve, kurse duhanxhinjët e apasionuar, aty mund të gjejnë duhanin e Ostrosit, prodhimin më të mirë të këti lloji në Mal të Zi. Dëshmia më e mirë se në pazarin e Ulqinit dominojnë prodhimet vendase, është, sigurisht, sfilata e veshjeve kombëtare nga rrethina e Ulqinit, me të cilat janë të veshura shumica e shitseve. Duke ofruar prodhimet e veta, ato me veshjen e tyre na e bëjnë të ditur se prej cilit rajon vijnë dhe vetë ky fakt paraqet garancionin më të sigurtë për kualitetin e mallit. [[Shqip|<nowiki/>]] Një karakterstikë tjetër e Ulqinit është se është ndër qytetet e rralla në Evropë ku mund të gjendet uji i njelmët (deti) dhe uji i ëmbël (liqe dhe lumenj). Ekzistojnë shumë pika interesante të cilat ia vlen të shikohen në Ulqin. Spikasin plazhet e shumta me rërë të hollë por nuk mungojnë as ata me shkëmbinj. Në rajonin e plazhit të madh "siparin" e hap plazhi Otrant, për të vazhduar pastaj me plazhin Lido, Bellvi, Evropa etj. Nëse jeni në kërkim të plazheve me gurë atëherë edhe atë mund ta gjeni. Plazhet në pjesën e teritorit nga plazhi i madh tek plazhi i vogël përbëjnë perla të plazheve me gurë. Adhuruesit e hedhjeve nga shkëmbijtë e lartë kanë mundësi që të testojnë adrenalinën e tyre në këtë pjesë. Për ata që preferojnë ujin e ëmbël atëherë si alternativë vjen Liqeni i Shasit. Xhiro me varkë, restaurant i mirë peshku dhe gjelbërim pa kufi, kjo është më e pakta që mund të gjesh afër Liqenit të Shasit. Afër liqenit për ata që e kanë qef historinë, mund të vizitohet kalaja e dikur Qytetit të Shasit. Përveç kësaj aty janë të vendosura edhe disa kisha që datojnë mjaft herët. == Njerëz të famshëm == {{Artikull i veçantë|Lista e ulqinakëve}} Më poshtë janë disa nga personalitet më të famshëm që kanë lindur në Ulqin ose e kanë kaluar shumicën e jetës në Ulqin: *[[Cafo Beg Ulqini]], Kryetare i Komunes, Regjent i Shqiperise, [[Kalores]] I [[Urdhëri i Skënderbeut]] *[[Adrian Lulgjuraj]],këngëtar, fitues i Festivalit të Këngës 51. *Donika Çapriqi *[[Hana Cakuli]], këngëtare. *[[Pjetër Gjoka]], aktor i dekoruar me Artist i popullit. *[[Mujo Ulqinaku]], oficer në Marinën Luftarake të Shqipërisë dhe Hero i Popullit. *[[Gjon Buzuku]], Meshtar katolik, autor i Mesharit. *[[Rizo Shurdha]], fotograf dhe boksier i njohur me prejardhje afrikane. *[[Hajro Ulqinaku]], shkrimtar. *[[Skender Pelivani]], magjistar dhe pelivan me famë europiane. === Vizitorët e famshëm === *[[Kolë Idromeno]], piktor shqiptar (1877 - 1880) *[[Sabbatai Zevi]], rabin sefardi dhe kabalist (1673 - 1676) *[[Arnold von Harfi]], udhëpershkrues gjerman *[[Josip Broz Tito]], president i ish-[[Jugosllavia|Jugosllavisë]] (1959) == Galeria == <gallery mode="packed" heights="150"> Skeda:Ulqin qershor 2018.jpg|Plazha e vogel Skeda:Muri ciklopik, Ulqin.jpg| Muri ciklopik ilir Skeda:Kulla e Ballshajve.JPG| [[Kulla e Balshajve]] Skeda:18 Ulcinj wieza zegarowa.jpg|Kulla e sahatit Skeda:MN, Ulcinj 044.jpg| Bedenet e [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]] Skeda:Pallati i Venedikut.jpg| Pallati i Venedikut Skeda:Kuvendi, Ulqin.jpg| [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendi i Ulqinit]] Skeda:Ulcinj, mosque.jpg| [[Xhamia e Pashës]] Skeda:MN, Ulcinj 003.jpg| [[Xhamia e Namazgjahut]] Skeda:Ulcinj, orthodox church.jpg| Kisha ortodokse Shën Nikolla Skeda:Dolcinium kitesurf.jpg| [[Plazhi i madh i Ulqinit|Plazhi i madh]] Skeda:Ulcinj - Mala Plaza.jpg| [[Plazhi i Vogël|Plazhi i vogël]] Skeda:Zenskaplaza.jpg| [[Plazhi i grave (Ulqin)|Plazhi i grave]] Skeda:Ulqini qershor 2018.jpg| image_skyline e Ulqinit Skeda:Свјетлопис Улциња 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-2, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-3, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-4, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-5, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-6, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-7, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-8, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-9, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-10, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-11, 2.8.2015.jpg| </gallery> == Shiko dhe == {{UlqiniPortal}} * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Lista e qyteteve shqiptare]] * [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]] * [[Kongresi i Berlinit]] == Referime == {{Reflist|2}} == Literatura == * {{wikicite | ref = Ushaku-2010 | reference = {{cite book|last=Ushaku|first=Ruzhdi|title=Ulqini: në përmasa kërkimi dhe frymëzimi|date=2010|publisher=Fondacioni Lika|location=Ulqin|isbn=978-86-908739-2-0|accessdate=10 korrik 2014|ref=Ushaku}} }} * {{wikicite | ref = Canka-2012 | reference = {{cite book|last=Canka|first=Mustafa|title=Ulqini në Perandorinë Osmane|date=2012|publisher=Asociacioni Ulqini, Almanah|location=Ulqin|isbn=978-9940-570-10-1|accessdate=22 gusht 2014|ref=Canka}} }} * {{wikicite | ref = OOuSI-2003 | reference = {{Cite book|author=Stafi i OOuSI|year=2003|url=http://books.google.com/books?id=IENpAAAAMAAJ&q=Ulcinj+%2B+wolf&dq=Ulcinj+%2B+wolf|title=Österreichische Osthefte|volume=45:1-2|publisher=Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut|page=227|accessdate=10 korrik 2014}} }} * {{wikicite | ref = Rymut-1981 | reference = {{Cite book|last=Rymut|first=Kazimierz|year=1981|title=Gegenstand und Methoden der Onomastik|isbn=978-83-04-00227-2|page=56|url=http://books.google.com/books?id=vznVAAAAMAAJ&dq=Ulqin+%2B+ujk&q=expliqua+aussi+beaucoup+d'autres+toponymes+%C3%A0+l'aide+de+la+langue+albanaise,+comme+le+nom+de+la+ville+de+Ulqin,+avec+le+mot+albanais+ulk,+ujk-loup#search_anchor|publisher=Ossolineum|accessdate=10 korrik 2014}} }} * {{wikicite | ref = Belegu-1939 | reference = Xhafer Belegu: ''Lidhja e Prizrenit''. Tiranë, 1939}} * {{wikicite | ref = Rexha-1998 | reference = Riza Rexha: ''[[Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 1878-1881]]''. Art Club, Ulqin, 1998}} * {{wikicite | ref = Buda-1986 | reference = Aleks Buda: ''Shkrime Historike 2''. Shtëpia botuese 8 nëntori, Tiranë, 1986}} * {{wikicite | id =Ruvarac-1899 | reference ={{cite book|last=Ruvarac|first=Ilarion|title=Montenegrina : prilošci istoriji Crne Gore|date=1899|publisher=Štamparija Jovana Puljo|location=Zemun|url=http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133039/http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac|url-status=dead}}}} * {{wikicite | ref = LTKU-1989 | reference = Lidhja Turistike e Komunës së Ulqinit: ''Ulcinj''. Zagreb, 1989}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{UlqiniSister}} * [http://ul-gov.me/index.php?lang=sq ul-gov.me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222165702/http://ul-gov.me/index.php?lang=sq |date=22 dhjetor 2014 }} — faqja zyrtare e Ulqinit * [http://www.ulcinj.travel/al/ ulcinj.travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015202027/http://www.ulcinj.travel/al/ |date=15 tetor 2017 }} — faqja zyrtare turistike e Ulqinit * [http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Ulcinj.html Vendndodhja] * [http://www.ulqini.de/shqip.htm ulqini.de] —'' Ulqini ''(portal) * [http://www.visit-ulcinj.com/blog/ visit-ulcinj.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115173551/http://www.visit-ulcinj.com/blog/ |date=15 nëntor 2010 }} — ''Lajme nga Ulqini ''(portal) * [http://ul-info.com/ ul-info.com] — ''UL Info ''(portal) * [http://www.ulqini-online.com/ ulqini-online.com] — ''Ulqini Online ''(portal) {{Lokacioni | width = auto | Veriperëndim = [[Mali i Bardhë]] | Veri = [[Bratica]] | Verilindje = [[Kodra (Ulqin)|Kodra]] | Perëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Lindje = [[Kriporja e Ulqinit|Kriporja]] | Në mes = Ulqini | Jugperëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Jug = ''[[Deti Adriatik]]'' | Juglindje = Gjerana }} {{Lokacioni | width = auto | Veriperëndim = {{flagicon|Montenegro}} <br/> [[Komuna e Tivarit]] | Veri = {{flagicon|Montenegro}} <br/> [[Komuna e Tivarit]] | Verilindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] | Perëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Lindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] | Në mes = Komuna e Ulqinit | Jugperëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Jug = ''[[Deti Adriatik]]'' | Juglindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] }} {{Ulqini}} {{Komuna e Ulqinit}} {{Artikull i mirë|dita=12|muaj=07|viti=2016}} [[Kategoria:Artikuj të mirë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] [[Kategoria:Ulqin|*]] [[Kategoria:Vendbanime në Ulqin|*]][[Kategoria:Vendbanime në Ulqin]] b838nclrh24rnxly3ori0jx3kv3b79w 3010627 3010599 2026-07-18T15:16:21Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010627 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Ulqini |native_name = Улцињ |native_name_lang = cnr |settlement_type = Qytet |image_skyline = Ulcinj, Montenegro - Sept. 2010.jpg |imagesize = |image_alt = |image_caption = |image_flag = Flag of Ulcinj.svg |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = |image_shield = Coat of Arms of Ulcinj.svg |shield_alt = |shield_link = Stema e Ulqinit |etymology = |nickname = |motto = |image_map = Ulqini_Harta.png |map_alt = |map_caption = Plani i qytetit |pushpin_map = Mali i Zi |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |pushpin_label_position = left |coordinates = {{coord|41|55|12|N|19|12|0|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} |coor_pinpoint = |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[Lista e shteteve|Shteti]] |subdivision_name = {{flagicon|MNE}} [[Mali i Zi]] |subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] |subdivision_name1 = {{flagicon|Ulcinj}} [[Komuna e Ulqinit|Ulqin]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = Themeluar |established_date = [[Shekulli V p.e.s.]] |founder = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = [[Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kryetari]] |leader_name = Genc Nimanbegu |leader_title1 = Kuvendi |leader_name1 = [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit]] |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags --> |area_footnotes = |area_urban_footnotes = <!-- --> |area_rural_footnotes = <!-- --> |area_metro_footnotes = <!-- --> |area_note = |area_water_percent = |area_rank = |area_blank1_title = |area_blank2_title = <!-- square kilometers --> |area_total_km2 = 255 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_urban_km2 = |area_rural_km2 = |area_metro_km2 = |area_blank1_km2 = |area_blank2_km2 = <!-- hectares --> |area_total_ha = |area_land_ha = |area_water_ha = |area_urban_ha = |area_rural_ha = |area_metro_ha = |area_blank1_ha = |area_blank2_ha = |length_km = |width_km = |dimensions_footnotes = |elevation_footnotes = |elevation_m = | population_footnotes = | elevation_m = | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Komuna | population_blank1 = 19921 | population_density_blank1_km2 = 79.5 | population_blank2_title = Qyteti | population_blank2 = 10707 |population_demonym = [[Ulqinakët|Ulqinakë]] ([[Mashkullorë|m]])<br /> [[Ulqinakët|Ulqinake]] ([[Femerorë|f]]) |timezone1 = [[ZKEQ]] ([[UTC+1]]) |utc_offset1 = |timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|OVEQ]] ([[UTC+2]]) |utc_offset1_DST = |postal_code_type = Kodet postare |postal_code = 85360, 85361, 85362 |area_code_type = |area_code = <small>+382</small> (0)30 |area_codes = <!-- for multiple area codes --> |iso_code = ME-20 |registration_plate = '''UL''' |website = {{URL|http://ul-gov.me|ul-gov.me}} |module = |footnotes = }} '''Ulqini''' ([[Gjuha malazeze|malazisht]]: ''Ulcinj ''dhe ''Улцињ'', [[Gjuha italiane|italisht]]: ''Dulcigno'') është [[Qyteti|qytet]] bregdetar në jugun e [[Mali i Zi|Malit të Zi]], i cili ka dalje në [[Deti Adriatik|Detin Adriatik]]. Është një pikë turistike e rëndësishme dhe qyteti me rrethinën e tij posedon një pasuri të madhe kulturoro-historike dhe natyrore. Ulqini është themeluar rreth shekullit V p.e.s. nga [[ilirët]]. Në vitin 163 p.e.s. u pushtua nga [[Romakët|Perandoria Romake]] dhe pas ndarjes së perandorisë i takon [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]]. Gjatë mesjetës ishte nën udhëheqjen [[Sllavët|sllave]] dhe pastaj nën atë të [[Balshajt dhe Principata e Shkodrës|Balshajve]]. Në këtë kohë ishte qendër e rëndësishme e pushtuesve të rinjë. Më 1405 u morr nga [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] e pasaj më 1571 nga [[Perandoria Osmane]]. Në Ulqinin osman jetoi vitet e fundit të jetës edhe "mesia i rremë", [[Sabataj Cevi]]. Më 1880 e pushton [[Mali i Zi|Principata e Malit të Zi]]. Gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, Ulqini do të përjetoj edhe epokën e tij të artë, që u ngrit nga turizmi i nivelit të lartë. Ulqini është qendra e [[Komuna e Ulqinit|Komunës së Ulqinit]] dhe e [[Shqiptarët në Mal të Zi|bashkësisë shqiptare në Mal të Zi]]. Sipas regjistrimit të fundit të popullsisë, Ulqini numëron 10,707 banorë, ndërsa komuna numëron 19,921 banorë.<ref name="monstat.org">Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT:[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf Stanovništvo Crne Gore prema polu, tipu naselja, nacionalnoj, odnosno etničkoj pripadnosti, vjeroispovijesti i maternjem jeziku po opštinama u Crnoj Gori]. Podgoricë, 2011 ^{(malazezisht dhe anglisht)}</ref> == Etimologjia == Dëshmia e parë në formë të shkruar për emrin e lashtë të Ulqinit ndeshet tek [[Plini Plak]], i cili në veprën e tij ''Naturali Historiae'', pohon se ''Olciniumi'' (Ulqini i lashtë) më parë është quajtur ''Col-Chinium'', pra ''Kolkin'' ose ''Kolhin'', sipas kolkasve apo kolhëve, themeluesve të parë të tij. Sipas një hipoteze, emri më i hershëm ''Colchinium ''ka të bëj me kolkët apo kolhët nga Azia, si themelues të këtij qyteti, në mbështetje edhe të të dhënës mbi poetin helen Apolonin nga Rodosi i cili, kur këndon për argonautët, thotë se kolkët janë vendosur në trvat ilire. Mdërsa historiani dhe gjeografi kroat Grga Novak pohon se banorët e vjetër të Ulqinit i kanë takuar fisit ilir të [[Taulantët|Taulantëve]]. Shkencëtarët gjerogjianë emrin e Kolhidës ose Kolkidës e vënë në raport me emrin ''Κολχισ ''që ndeshet te Ptolemeu, përkatësisht me stacionet ''Colchis'' dhe ''Colchion ''nga ''[[Tabula Peuntingeriane|Tabula Peuntingeriana]]''. [[Tit Livi]] e përmend Ulqinin si ''Olcinium'', ndërsa banorët si ''Olciniatas'', për të cilët ka mendime se i përkisnin fisit ilir të [[Labeatët|labeatëve]], i cili shtrihej rreth Liqenit të Shkodrës, dikur i quajtur ''Liqeni i Labeatëve'' ([[Latinish|lat.]] ''Palus Labeatis''). Udhëpërshkruesi arab al-Idrirzi përmend Ulqinin si ''Duljîna ''në veprën e tij ''Nuzhat al-mushtāq fi'khtirāq al-āfāq'', të vitit 1154,<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Muhammad al-Idrisi: The Book of Roger (1154)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=7 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107050957/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1154.html|url-status=dead}}</ref> pelegrini anglo-irlandez Symon Semeonis e përmend si ''Dulcynam'' në vitin 1322,<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Simon Fitzsimons: Itinerary from Ireland to the Holy (1322) Land|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=23 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323105557/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1322.html|url-status=dead}}</ref> ndërsa në vitin 1497 udhëtari gjerman [[Arnold von Harfi]], që kaloi nëpër Ulqin, e quajti ''Dulcina'',<ref name=":0">{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Arnold von Harff: Pilgrimage from Cologne (1497)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312021655/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1497.html|url-status=dead}}</ref> kurse gjeografi dhe kartografi i famshëm [[Piri Reisi|Piri Reis]], në veprën e tij ''Bahriye'' e përmend me emrin shumë të përhapur ''Dulcigno''.<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Piri Re'is: 'Bahriye', a Sailor's Handbook (1521)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=19 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219022546/http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1521.html|url-status=dead}}</ref> [[Evlia Çelebiu]] e përmend me emrin turk ''Ülgün ''në veprën e tij ''Seyahatname,'' të vitit 1662.<ref>{{cite web|last1=Elsie|first1=Robert|title=Evliya Chelebi: Seyahatname - a Journey through Northern Albania and Montenegro (1662)|url=http://www.albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html|website=http://www.albanianhistory.net/|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=13 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313071805/http://albanianhistory.net/en/texts1000-1799/AH1662.html|url-status=dead}}</ref> Me një emër më pak të përhapur, historiani serb Ilarion Ruvarac e thekson Ulqinin si ''Оцињ'' (''Ocinj''), në vitin 1899.<ref>[[#Ruvarac-1899|Ruvarac (1899)]] fq. 72</ref> [[Klaudio Ptolomeu]] në veprën e tij ''Geographia ''për Ulqinin shënon trajtën Ulkinion ([[Greqishtja e lashtë|gre.]] ''Ουλκίνιον''),<ref>[http://books.google.gr/books?id=BKJA_GDRGT4C&lpg=PA134&ots=3txTaNWX8Y&dq=%22%CE%94%CF%81%CE%AF%CE%BB%CF%89%CE%BD%22&pg=PA134#v=onepage&q=%22%CE%94%CF%81%CE%AF%CE%BB%CF%89%CE%BD%22&f=false Claudii Ptolemaei Geographia edidit Carolus Fridericus Augustus Nobbe], Volumi 1, sumptibus et typis Caroli Tauchnitii, 1843, faqja 134, Libri 2, kapitulli 16, paragrafi 5: '''Ουλκίνιον με μα'''</ref> e cila ka shërbyer si mështetje kryesore dijetarëve, siç janë [[Johann Georg von Hahn|Hahn]], Majer dhe [[Eqrem Çabej|Çabej]], që emrin e Ulqinit ta lidhnin me bazën i.e. *''ulkuos'', pra me emrin e "ujkut", që në shqip është ruajtur edhe si ulk, sipas shtazës-totem të tij.<ref>[[#OOuSI-2003|OOuSI (2003)]], fq. 227</ref><ref>[[#Rymut-1981|Rymut (1981)]], fq. 562</ref> Lidhja e emrit të Ulqinit me ujkun gjendet edhe tek fjala sllave ''vlk'' që vetëm ndryshon nga shkronja ''u ''dhe ''v'', ndrësa sot ujku në [[Gjuha serbokroate|gjuhëm serbokroate]] njihet si ''vuk''. Si gjurmë më e afërt me trajtën e vjetër ''Ulkinion'', ''Olkinion'', ''Olcinium'', shërben trajta ''OLCHINII ''(Olkinii) në gjinoren e [[Latinishtja|latinishtes]], e gdhendur në pragun e portës së Kishës së Shën Mërisë (sot [[Kisha-Xhami e Ulqinit|Kishë-Xhamisë]]) në [[Kalaja e Ulqinit|Kalanë e Ulqinit]], ku bëhej fjalë për rindërtimin e këtij objekti në vitin 1569.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 17</ref> Gjatë mesjetës, emri i Ulqinit, ndeshet në variante të ndryshme si Licinium (746), Ulcinium (1022), Dulcinium (1288) dhe Dulcignum (1302).<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 38</ref> Gjatë sundimit osman, është njohur si ''Ülgün'' ([[Osmanishtja|osmanisht]]: اولکون), gjëgjësisht ''Ylgyn'', ''Ylqyn'' dhe ''Ylqin''. Emrat ''Dolcigno Vecchio'', ''Dulcigno Vecchio'' dhe ''Alt Dulcigno'' (sq. ''Ulqini i Vjetër'') lidhen me një qytet të lashtë, ''Oleopolisin'', i cili mund të ketë ekzistuar në afërsi të [[Ishulli Ulqini i Vjetër|Ishullit të Ulqinit të Vjetër]] ose Adës së Krruçit. === Emrat === * [[gjuha shqipe|Shqip]]: ''Ulqin'' * [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]]: ''Ulcinj ''dhe ''Улцињ'' * [[Gjuha italiane|Italisht]]: ''Dulcigno'' * [[Latinishtja|Latinisht]]: ''Olcinium ''dhe ''Ulcinium '' * [[Turqisht]]: ''Ülgün'' * [[Greqishtja|Greqisht]]: ''Ολοκαίνιον'' ose ''Olokénion'' == Historia == {{Shiko gjithashtu|Kronologjia e Ulqinit}} {{Quote box |width=22em |align=right |bgcolor=#B0C4DE |title=Përkatësia ''de facto'' historike |fontsize=90% |quote= <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Perandoria Romake]] 163 p.K.-395<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Perandoria Bizantine]] 395-1040<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Dukla|Principata e Duklës]] 1040-1183<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Rashka|Principata e Madhe Serbe]] 1183-1217<br> [[Skeda:Flag_of_Serbia_1281.svg|20px|border]] [[Serbia|Mbretëria e Serbisë]] 1217-1346<br> [[Skeda:Flag of the Serbian Empire, reconstruction.svg|20px|border]] [[Perandoria Serbe]] 1346-1360<br> <span style="padding-left:{{{size|20px}}};">&nbsp;</span> [[Zeta|Principata e Zetës]] 1360-1405<br> {{flagicon|Republika e Venecias}} [[Republika e Veneciës|Republika e Venedikut]] 1405-1571<br> [[Skeda:Ottoman_flag_alternative_2.svg|20px|border]] [[Perandoria Osmane]] 1571-1880<br> {{flagicon|the Principality of Montenegro}} [[Mali i Zi|Principata e Malit të Zi]] 1880-1910<br> {{flagicon|the Kingdom of Montenegro}} [[Mali i Zi|Mbretëria e Malit të Zi]] 1910-1916<br> {{flagicon|Austria-Hungary (1869-1918)}} [[Perandoria Austro-Hungareze]] 1916-1918<br> {{flagicon|Italy (1861-1946)}} [[Mbretëria e Italisë]] 1918-1920<br> [[Skeda:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|20px|border]] [[Jugosllavia|Mbretëria e Jugosllavisë]] 1920-1941<br> [[Skeda:Flag of Albania (1939-1943).svg|20px|border]] [[Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore|Mbretëria Shqiptare]] 1941-1944<br> {{flagicon|YUG}} [[RSFJ|RSF e Jugosllavisë]] 1944-1992<br> {{flagicon|Serbia and Montenegro}} [[Serbia dhe Mali i Zi]] 1992-2006<br> {{flagicon|Montenegro}} [[Mali i Zi]] 2006-sot }} Ulqini është njëri ndër qytetet më të vjetra në bregdetin e Adriatikut. Treva e Ulqinit deshmohet si vendbanim qe nga periudha parahistorike. Në të ndeshen gjurma të jetës dhe të vendbanimeve ilire që nga epoka e bronzit,siç janë dyshemetë e dheut,tumullat dhe sëpatat të ashtuquajtura të tipit Shkodran-Dalmatin. Në rrugëtimin e jetës urbane mbi dymijëvjeçare, janë ndërruar stinë e mote të panumërta, të shoqëruara me bukuri joshëse të ”kohëve të arta legjendare” por edhe me furtuna e rrëbeshe të kohëpaskohshme që kanë kanosur egzistencën dhe jetën e këtij qyteti.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 7</ref> Që në kohët e lashta e deri në fund të [[shekulli XIX|shekullit XIX]], për shkak të pozitës së vet gjeografike, ishte në shënjestër të pushtuesve të popujve të ndryshëm. Disa qëndruan më gjatë në këtë gytet, disa më shkurt, por të gjithë edhe kanë lënë nga diçka në të. Qytet me histori të bujshme dhe traditë të shkëlqyer. I ngritur mbi shkrepa, i përngjanë anijes që është duke u hyrë në det, qyteti i vjetër që më shumë se dy mijë e gjysmë vjet sfidon valët e detit. Askush nuk mundi ta pushtojë nga deti, edhe pse valët e detit e rrahin atë nga tri anë. Qytetin e vjetër e kanë sulmuar shumë pushtues, të cilët me të shkuar pas vehtes kanë lënë gjurmët e civilizimit të tyre. Qyteti, muret e të cilit janë të "thurura" nga gurët iliro-ciklopik, pas çdo pushtimi bëhej gjthnjë e më i pasur nga ana shpirtërore dhe kulturore, duke mos humbur asgjë nga origjinaliteti dhe papërsëritshmërija e tij. Ulqini, ''Olciniumi'' antik, ''Dulcigno'' i mesjetës është qytet i historisë së bujshme dhe të tashmes së qetë, i stolisur me arkitekturë rromake, gotike dhe orientale. Në breg të liqenit të Zogajve, në lokalitetin Qerret, janë zbuluar gjurmët e jetës më të vjetër të Ulqinit. Me rastin e sanimit të truallit për ndërtimin e Kripores, u gjetën dysheme dheu të vendbanimeve ilire që nga koha e bronzit. Nga kjo periudhë janë edhe dy tumulla të dheut (varre) - mënyra e varrimit të ilirëve derisa jetonin në rrafshe, të cilat u zbuluan në fshatin Zogaj, në lokalitetin Kodra e Kuqe. Nga koha kur, për shkak të rrezikut nga armiku, ilirët u larguan nga rrafshi dhe kaluan në bjeshkë, janë zbuluar dy grumbuj gurësh (gjithashtu objekte për varrim) mbi grykën e Megjureçit dhe në lokalitetin Gjat në shpatin verilindor të Malit të Brisë. Nga epoka e bronzit në fshatin [[Katërkolla|Katërkollë]] dhe në Ulqin janë gjetur sëpata të të ashtuquajturit tipit shkodrano-dalmatin. Në shekullin V para erës së re mendohet se aty kanë jetuar kolonistët grekë nga Kolhida, të cilët i dhanë emrin Kolhinium. Në shekullin e II para erës së re vëndbanimet e tyre i kanë pushtuar rromakët. Pastaj qyteti hyri në kuadër të Bizantit, e me vonë u bë pjesë e shtetit të Zetës. Aty mund të shihni gërmallat e qytetit të vjetër të Svaçit, qëndrës mesjetare të mbretërisë së Gentës, qytetit në të cilin, simbas gojdhënave, kishte aq kisha, sa ditë ka viti! === Ulqini nën Perandorinë Romake dhe Bizantine (163 p.e.s.–1040) === Në vitin 163 p.e.s., [[Romakët]] e pushtuan Ulqinin nga [[ilirët]] dhe e emëruan qytetin ''Olcinium ''(si dhe ''Ulcinium''). Nën sundimin romak, qyteti ka fituar statusin ''Oppidum Civium Romanorum'' (Qytet me privilegje të veçanta), ndërsa më vonë statusin ''Municipium'' (Qytet i pavarur).<ref name="Rellie">{{cite book|title=Montenegro|last=Rellie|first=Annalisa|year=2012|publisher=The Globe Pequot Press Inc|location=Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England|isbn=978 1 84162 381 8|pages=207–208|url=http://books.google.com.au/books?id=L0Apj11ifqUC&pg=PA206&dq=Ulcinj&hl=en&sa=X&ei=GrbBUZ2lLqWkigK9l4DADA&ved=0CFcQ6AEwBw|accessdate=2013-06-20}} </ref> Pas ndarjes së [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], Ulqini u bë pjesë e [[Perandoria Bizantine|provincës bizantine]] të Prevalisë dhe popullsia përqafoi [[krishterimi]]n. Nga kohët mesjetare u konsiderua si një qendër e rëndësishme tregtare dhe detare, duke e ruajtur statusin qytetit autonom.<ref name="Rellie" /> Në shekullin IX, ''Olciniumi ''u bë<span> pjesë e temës (provincës ushtarako-civile) së Durrësit ([[Greqishtja e lashtë|gre.]] θέμα Δυρραχίου), që ishte pjesë e sistemit të ri administrativ të </span>[[Bizanti|Perandorisë Bizantine]]<span>.</span> Në vitin 1010, Cari i Bulgarisë [[Samoili]] dështoi ta pushtojë qytetin gjatë luftës kundër Bizantit. === Ulqini nën sundimin sllav dhe të Balshajve (1040–1405) === [[Skeda:Kulla e Ballshajve.JPG|parapamje|[[Kulla e Balshajve]]]] Ulqini për herë të parë ra nën sundimin sllav në vitin 1040, kur ''arkoni'' Stefan Vojislavi e pushtoi qytetin dhe rrethinën e tij. Në vitin 1183, ''zhupani i lartë i Rashkës'' (Serbisë) [[Stefan Nemanja]] pushtoi [[Shasi]]n dhe Ulqinin, dhe nën sundimin e tij, Ulqini u bë një ndër qytetet më të rëndësishëm të zhupanisë së tij. [[Mongolët]], nën udhëheqjen e Batu Kanit në vitin 1242, dështuan ta pushtojnë qytetin e Ulqinit, dhe për këtë arsye shkatërruan Shasin dhe vrarë popullsinë e tij.<ref>{{Cite web|url=http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm|title=ULCINJ - HISTORY|access-date=7 shtator 2014|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819153026/http://www.visit-montenegro.com/cities-ulcinj-h.htm|url-status=dead}}</ref> Më 1280, Ulqini kishte kryetar komune një venedikas (''comes Marcus Pollani'').<ref name=":12">{{Cite book|title=Serbët dhe shqiptarët|last=Shuflaj|first=Milan|publisher=Toena|year=2004|origyear=1925|isbn=99927-1-854-4|location=Tiranë|pages=57|translator=Hasan Çipuri}}</ref> Ulqini mbeti në duart e [[Nemanjiqët|Nemanjiqëve]] deri me vdekjen e ''car'' Dushanit (viti 1355). Pas vdekjes së tij, rajoni i Zetës, ku bënte pjesë dhe Ulqini, u vendos nën mbikëqyrjen e ''gospodin ''Zharkos, një vojvodë i ''car'' Uroshit. Me vdekjen e Zharkos (viti 1360) këto toka i takuan [[Balshajt|Balshajve]]. Nën sundimin e Balshajve, Ulqini vazhdonte të ishte një qytet i rëndësishëm dhe kishte valutën e vet. Nga viti 1385 deri në vitin 1403, kur në krye të dinastisë së Balshajve qëndronte Gjergji II, Ulqini ishte kryeqyteti i [[Principata e Zetës|Principatës së Zetës]]. Pas vdekjes, Gjergjin e II e varrosën në kishën e Shën Katrinës në Ulqin dhe kryeqytet i Zetës u bë [[Tivari]]. [[Kulla e Balshajve]] në pjesën e epërme të [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]] u ndërtua nga [[Balshajt]] në fundin e shekullit XIV. === Ulqini nën Republikën e Venedikut (1405–1571) === [[Skeda:Hartë.jpg|parapamje|djathtas| image_skyline e ''Albaniæ Veneta'']] Në verën e vitit 1405, së bashku me [[Budua|Buduën]] dhe [[Tivari]]n, Ulqinin e pushtoi [[Republika e Venedikut]]. Nën sundimin venedikas qyteti u emërua ''Dulcigno,'' në [[Italishtja|italisht]], dhe u bë pjesë e [[Arbëria Venedikase|Arbërisë Venedikase]]. Nga viti 1413 deri në vitin 1421, sërisht Ulqini u sundua nga dinastia e Balshajve. Në [[Kalaja e Ulqinit|Kalanë e Ulqinit]] u futën elementë të kulturës dhe të urbanizmit venedikas, që pasqyrohen në rindërtimet dhe ndërtimet e bedenave, portave, kullave, pallateve, kishave dhe shesheve. Si gjurmë nga ajo kohë, ndër të tjera, ka mbetur një mur i lartë mbi sheshin tek hyrja veriore e Kalasë, në platonë më të lartë të quajtur shpesh ''Shkalaja ''(ose ''Citadela''), ku dallohet një mbishkrim prej tjegullave të kuqe të murosura dhe mund të lexohet IOHANI BOLANI (Johani Bolani).<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 33</ref> Pranë këtij muri gjendet edhe Kisha e Shën Mërisë, e ndërtuar në vitin 1510. Sot, kjo ndërtesë njihet si [[Kisha-Xhami e Ulqinit]].<ref>[[#LTKU-1989|LTKU (1989)]], fq. 18</ref> Kalorësi gjerman [[Arnold von Harfi]], që kaloi nëpër Ulqin në vitin 1496, mblodhi një fjalor shqip-gjermanisht, që ka rëndësi të madhe për historinë e [[Gjuha shqipe|shqipes]] dhe që vërteton se shqiptarët janë popullsi autoktone në Ulqin.<ref>[[#Ushaku-2010|Ushaku (2010)]], fq. 36 - 37</ref> === Ulqini nën Perandorinë Osmane (1571–1878) === [[Skeda:Provincia di Albania (1571).jpg|parapamje|Hartë venedikase e Arbërisë në vitit 1571, Ulqini shquhet në të majtë]] [[Skeda:Dulcingo Pinargenti 1573.jpg|parapamje|Hartë e Ulqinit në vitit 1573, nga Simon Pinargenti]] Ulqini u bë pjesë e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] në vitin 1571, kur [[Osmanllinjtë|osmanët]] e pushtuan qytetin me ndihmën e kusarëve berberë, të cilët nuk e lëshuan qytetin pas pushtimit.<ref name="Rellie2">{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=L0Apj11ifqUC&pg=PA206&dq=Ulcinj&hl=en&sa=X&ei=GrbBUZ2lLqWkigK9l4DADA&ved=0CFcQ6AEwBw|title=Montenegro|last=Rellie|first=Annalisa|publisher=The Globe Pequot Press Inc|accessdate=2013-06-20|year=2012|isbn=978 1 84162 381 8|location=Bradt Travel Guides Ltd, IDC House, The Vale, Chalfront St Peter, Bucks SL9 9RZ, England|pages=207–208}}</ref> Kjo ndodhi pas [[Beteja e Lepantit|betejës së Lepantit]] (në vitin 1571), kur kapedani i kusarëve Uruç Ali fitoi nga sulltani lejen të vëndoset në Ulqin me 40 kusarë. Plaçkitësit e detit iu rebeluan [[Cavtat]]it deri në [[Peloponezi|Peloponez]] deri në fillim të shek. 19-të. Kusarët binin nga Afrika djem zezakë dhe i ushtronin ata për shërbim në sofër. Të rriturit i vishnin në rroba me ngjyra të theksuara dhe gjatë sulmeve plaçkitëse i detyronin që të parët të kërcenin në bash të anijes-viktimë, gjë që shkaktonte panik tek ekuipazhi. Ulqini qe një strofkë piratësh deri kur [[Mehmed pashë Bushatlliu]] u bë Pasha i Shkodrës dhe i dha fund piraterisë.<ref name=":1">[http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ Trashëgimia historike dhe kulturore e Ulqinit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229035336/http://illyriapress.com/trashegimia-historike-dhe-kulturore-e-ulqinit/ |date=29 dhjetor 2016 }} nga Cafo Boga</ref> Në vitin 1696, [[Republika e Veneciës|venedikasit]] sulmuan Ulqinin por dështuan ta pushtojnë. E njjëjta gjë ndodhi dhe më 24 korrik 1718, kur venedikasit sulmuan Ulqinin pas një rrethimi të pasuksesshëm të [[Tivari i Vjetër|Tivarit]].<ref name=":2">[https://core.ac.uk/download/pdf/35314654.pdf T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİMDALI II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİ OSMANLI -KARADAĞ SİYASİ İLİŞKİLERİ DOKTORA TEZİ UĞUR ÖZCAN Tez Danışmanı: PROF. DR. FAHRETTİN TIZLAK ISPARTA, 2009]</ref>  Nën sundimin osman, Ulqini fitoi një pamje orientale. Filloi ndërtimin i [[Xhamitë e Ulqinit|xhamive]], hamameve, krojve të ujit të pijshëm, kullave të vrojtimit, dhe strukturave të tjera. Qyteti filloi të zhvillojë përsëri traditat e tij të vjetra tregëtare e detare. Ulqini arriti një kulm të ri gjatë shekujve 17 dhe 19, e sipas gjeografit dhe këshilltarit politik italian, [[Antonio Baldacci]], kishte një flotë që numëronte 500 mjete lundrimi, të cilat tregtonin mes porteve të brigjeve të [[Deti Adriatik|Adriatikut]] dhe [[Deti Mesdhe|Mesdheut]].<ref name=":1" /> Në Kullën e Blashajve në Kala, nga mesi i shek. XVII ka jetuar [[mesia]] i vetëshpallur hebre dhe prijësi i njohur i lëvizjes së hebrenjëve në Perandorinë Osmane, reformatori dhe komentuesi i Talmudit, [[Sabataj Cevi]]. Ai u [[Syrgjyni|syrgjynos]] në Ulqin në vitin 1666, ndërsa pranoi [[islami]]n në vitin 1676, vit në të cilin edhe vdiq me emrin Mehmed Efendija. Ai u varros në oborrin e një shtëpie [[myslyman]]e, varri i të cilit ende ruhet si një tyrbe.<ref name="Rellie2" /> Në vitin 1867, Ulqini u bë kaza e [[Sanxhaku i Shkodrës|Sanxhakut të Shkodrës]]. Sipas gojëdhënave vendase, në Ulqin kaloi plotë pesë vjet në robëri spanjolli [[Miguel de Cervantes|Miguel de Servantes]], që më vonë u bë shkrimtar i famshëm. Ai në Ulqin gjeti modelin e të dashurës së [[Don Kishoti i Mançës|Don Kishotit]] të cilës në roman i dha emrin ''Dulqinja'', sipas emrit të atëhershëm të qytetit.<ref name=":1" /> === Dorëzimi i Ulqinit (1878–1880) === {{Artikull i veçantë|Lufta e Ulqinit}} [[Skeda:Ulqini.jpeg|thumb|Ulqini, nga një hartë e Universitetit hebre të Jeruzalemit]] Një rebelim në Hercegovinë shkaktoi një seri rebelimesh dhe kryengritjesh kundër forcave osmane në [[Evropë]]. Kjo ishte arsyeja që Mali i Zi dhe Serbia i shpallën luftë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], më 18 qershor 1876. Në këtë luftë forcat malazeze hynë në Ulqinin më 19 janar 1878.<ref name=":2" /><ref name="Canka 2012">[[#Canka-2012|Canka (2012)]], fq. 185</ref> Nën komandën e ''popit'' Ilija Plamenac, malazezët dogjën [[Çarshia e Ulqinit|Çarshinë]] dhe Qafë Larjen (që nga atëherë Mëhalla e Re).<ref name="Canka 2012"/> Me [[Traktati i Shën Stefanit|Traktatin e paqes së Shën Stefanit]] të nënshkruar nga [[Rusia|Perandoria Ruse]] dhe [[Perandoria Osmane]] për përfundimin e Luftës Ruso-Turke të viteve 1877–1878, më 3 mars 1878, u vendos që Ulqini ti mbesi Malit të Zi.<ref name="Canka 2012"/> Por, Fuqitë e Mëdha ishin të pakënaqura me vendimet e Traktatit të Shën Stefanit dhe më 13 qershor deri më 13 korrik të vitit 1878 mbajtën [[Kongresi i Berlinit|Kongresin e Berlinit]]. Në Kongresin e Berlinit u vendos që Ulqini me rrethinë duhet ti kthehet Perandorisë Osmane,<ref name="ReferenceA">[[#Canka-2012|Canka (2012)]], fq. 186</ref><ref>[http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin THE TREATY OF BERLIN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919031355/http://archive.thetablet.co.uk/article/20th-july-1878/11/the-treaty-of-berlin |date=19 shtator 2015 }} Article 29. ...''The districts situated to the south of this territory, according to the delimitation above laid down, as far as the Boyana, Dulcigno included, shall be restored to Turkey''...</ref><ref>[http://mne.ul-info.com/ulcinj-nije-pripao-crnoj-gori-odlukama-berlinskog-kongresa/ ULCINJ NIJE PRIPAO CRNOJ GORI ODLUKAMA BERLINSKOG KONGRESA], ul-info.me, 2014</ref> prandaj më 8 shkurt 1879 malazezët u tërhoqën nga Ulqini.<ref name="ReferenceA"/> Dy vjet pas Kongresit të Berlinit, çështja e kufirit midis Perandorisë Osmane dhe Malit të Zi ishte ende e hapur. Me propozim të [[Perandoria Austro-Hungareze|Austro-Hungarisë]] hidhet ideja që Malit të Zi t'i jepet qyteti i Ulqinit me rrethinë, sepse edhe pozita e tij gjeografike ishte më e favorshme se krahinat e mëparshme, të cilat ishin malore.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 82-83</ref> Princi Nikolla i Malit të Zi shqetësohet shumë nga gjendja e paparashikuar dhe nxiton të sigurojë shqiptarët se nuk dëshiron aspak të sulmojë më Shqipërinë. Por Lidhja tejkalon tashmë vetveten dhe jep urdhër të sulmohet Mali i Zi. Vetëm ndërhyrja e Fuqive të Mëdha do të jetë agjenti i jashtëm që do të shpëtojë Malin e Zi nga mësymja shqiptare.<ref>[[Ulqini#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 98</ref> Pasi merr miratimin e fuqive të mëdha, ushtria e Malit të Zi lëviz drejt qytetit të Ulqinit, e organizuar në 22 batalione.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 113</ref> Lidhja, nga ana e saj, ngarkon degën e Shkodrës për organizimin e mbrojtjes së qytetit. Thirrjes i përgjigjen menjëherë 270 shkodranë dhe pas tyre niset dhe komandanti i përgjithshëm i caktuar nga Lidhja për mbrojtjen e Ulqinit, Jusuf agë Sokoli me 500 shkodranë të tjerë. Këtij i bashkohen edhe 300 shqiptarë të tjerë nën komandën e Haxhi Mehmet Becit e Mehmet Gjylit.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 110-111</ref> Shtabi i Lidhjes e kishte organizuar mbrojtjen dhe kishte ndarë forcat e saj në katër pika strategjike nga ku mund të vinin ushtritë malazeze, por edhe trupat osmane. Në pikën e parë, në bregun verior të Bunës, ishin vendosur qindra shqiptarë nën komandën e Hysen Shasit. Në pikën e dytë, të quajtur Kodra e Kuqe, në afërsi të kufirit me Malin e Zi, ishin vendosur rreth 1,000 luftëtarë nën komandën e vetë Shtabit të Lidhjes. Pika tjetër ishte mali i Mozhurit në verilindje të Ulqinit, ku ishte pozicionuar Mehmet Gjyli. Në Ulqin qëndronte kontigjenti i fundit shqiptar që duhej të zhvillonte dhe qëndresën e fundit.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 183</ref> Brenda në qytet ndodheshin gjithashtu edhe forca osmane, rreth 7 batalione të ushtrisë së rregullt perandorake, por që 3 prej të cilave ishin të përbëra nga shqiptarë.<ref>[[#Belegu-1939|Belegu (1939)]], fq. 115</ref> Përballja e parë e forcave shqiptare ishte me ushtrinë osmane, e cila kërkonte që shqiptarët të lëshonin pozicionet. Një batalion osman u vu në lëvizje për "pastrimin" e kampit të Bardhokut. 22 Forcat shqiptare ishin më të pakta në numër dhe me armatim modest në krahasim me pajimin e ushtrisë osmane.<ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 189</ref> Dervish Pasha, komandanti i operacionit osman për mundjen e kryengritësve shqiptarë, kishte mundur të merrte pozicionin e Bardhokut dhe tanimë kishte hyrë në Ulqin dhe bëhej gati t'ia dorëzonte këtë Malit të Zi. Forcat shqiptare ndodheshin pothuajse të rrethuara, nga deti ishin anijet e flotës ndërkombëtare, në Tivar ushtria malazeze, në Ulqin Dervish Pasha me rreth 1300 trupa osmane, dhe dy anije luftarake osmane (''İstanbul'' dhe ''Mecidiye'') në grykën e Bunës.<ref name=":2" /><ref>[[#Rexha-1998|Rexha (1998)]], fq. 195</ref> Ndeshja kryesore e osmanëve dhe shqiptarëve u bë në grykën e Mozhurës. Edhe pse të pakët në numër, shqiptarët të komanduar nga Jusuf Sokoli ishin pozicionuar mirë dhe mundën t'i zbrapsin disa herë sulmet e osmanëve. Por komanda ushtarake shqiptare ishte pëçarë: [[Hodo Sokoli|Hodo bej Sokoli]] kishte kaluar në shtabin osman të Dervish Pashës. Forcat osmane do ta çajnë përfundimisht vijën shqiptare më 23 nëntor 1880 dhe do të hyjnë në qytet duke ia dorëzuar natën mes 26 dhe 27 nëntorit qytetin malazezëve.<ref name=":2" /><ref>[[#Buda-1986|Buda (1986)]], fq. 172</ref> Po atë natë, Asım Pasha bëri me dije konsujt e [[Fuqitë e mëdha|Fuqive të mëdha]] për dorëzimin e Ulqinit dhe më 5 dhjetor 1880 mbaruan demostratat navale.<ref name=":2" /> === Ulqini në shekullin XX === [[Skeda:Ulcinj Bazaar and Namazgjah Mosque (1908).jpg|parapamje|[[Çarshia e Ulqinit]] dhe [[Xhamia e Namazgjahut]] në vitin 1908.]] Gjatë shekullit XX Ulqini ka mbijetuar rënie të rënda dhe ngritje të çuditshme. Nga qyteti i dytë i [[Mali i Zi|Malit të Zi]] në vitin 1880, kur u bashkëngjit këtij vendi, mbas pak më shumë se tre dekada ka mbërritur në vendin e gjashtë me zhvillim ekonomik dhe numër të banorëve (mbas Podgoricës, Nikshiqit, Cetinës, Tivarit dhe Plavës). Detaria dhe tregtia e tij kanë pasë një ecuri gjithnjë e më dobët, kështu që qyteti është amulluar. Gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] u pushtua nga [[Austro-Hungaria]] më 22 janar 1916 dhe nga [[Italia]] më 4 nëntor 1918,<ref>{{Cite web|last=Dresden|first=SLUB|title=Leipziger Volkszeitung : 24.01.1916|url=http://digital.slub-dresden.de/id394414608-19160124/1|access-date=2023-01-30|website=digital.slub-dresden.de|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://augusto.digitpa.gov.it/gazzette/index/download/id/1918261_PM|title=Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia N. 261 del 6 Novembre 1918|date=6 nëntor 1918|work=Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia|access-date=5 maj 2019}}</ref> ndërsa nga viti 1920 ishte pjesë e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene, e cila do të njihet më vonë si [[Jugosllavia|Mbretëria e Jugosllavisë]]. Si qyteti më jugor i bregdetit të [[Jugosllavia|Mbretërisë së Jugosllavisë]], përjeton në vitet tridhjetë të shekullit XX një kthesë të fuqishme. Konkretisht, në atë periudhë u ndërtua [[Kriporja e Ulqinit|Kriporja]] dhe hotelet ''Republika'', ''Jadran'' dhe ''Koop'' (më vonë ''Galeb''), të cilët Ulqinin shumë shpejt e bënë qendër ekonomike dhe turistike të vendit. Mirëpo, [[Lufta e Dytë Botërore]] e ndali vrullin ekonomik në mënyrë të menjëhershme. Prej vitit 1941 deri më 1944 Ulqini ishte nën administratën [[Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore|shqiptare]]. Më 7 nëntor 1943 Ulqini do të [[Bombardimi i Ulqinit (1943)|bombardohet nga forcat aleate]], ku do të humbin jetën mbi 46 persona dhe shumë të tjerë do të plagosen. Forcat partizane marrin Ulqinin më 26 nëntor 1944 dhe kështu bëhet pjesë e [[RSFJ|Jugosllavisë Socialiste]].<ref>[[#LTKU-1989|LTKU (1989)]], fq. 46</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja|title=Ćetković: DPS i Forca hoće da brišu istoriju Ulcinja|url-status=dead|access-date=22 gusht 2014|archive-date=13 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213061508/http://www.cdm.me/politika/cetkovic-dps-i-forca-hoce-da-brisu-istoriju-ulcinja}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/|title=Ružna strana lepote Ulcinja|access-date=22 gusht 2014|archive-date=9 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250409182249/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/|url-status=dead}}</ref> Periudhën më të ngritur në këtë shekull Ulqini e përjetoi dy dekada nga përfundimi i luftës. Ndërtimi i një sërë hotelesh moderne në qytet dhe [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazh të Madh]], si dhe i kolektivave të mëdha ekonomike (NHT "Riviera e Ulqinit", "Agroulqini", Ndërmarrja ndërtimore "Primorje", "Otrantkomerc", "Ultep" dhe të tjerë) solli zhvillim fantastik. Ulqini në fund të viteve tetëdhjetë kishte rreth 40 për qind të qarkullimit turistik në Mal të Zi, ndërsa dy të tretat e mysafirëve ishin të huaj, kryesisht gjermanë. Në [[Tërmeti në Mal të Zi (1979)|tërmetin katastrofik me 15 prill të vitit 1979]] qyteti u dëmtua rëndë, mirëpo mbas vetëm disa viteve, me solidaritetin e qytetarëve të mbarë Jugosllavisë, është rinovuar shpejt. Gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës në Kosovë]], në vitet 1998 dhe 1999, mijëra [[shqiptarë të Kosovës]] u dyndën për në Ulqin dhe në rrethinat e tij, ku u pritën me kushtet më të mira të mundshme nga popullsia shqiptare etnike e Ulqinit dhe e rrethinës. == Gjeografia == [[Skeda:Panorama e Ulqinit (2).jpg|thumb|400x400px| image_skyline panoramike e Ulqinit dhe [[Kalaja e Ulqinit|kalasë së tij]], nga [[kepi i Sukës]].]] Ulqini gjendet në pjesën jugore të Malit të Zi dhe është qyteti më jugor i tij. Qyteti laget nga [[Deti Adriatik]] dhe lartësia e tij mbidetare është rreth 7 metra. Në veriperendim dhe veri ka masive malore dhe kodrinore kuse në juglindje dhe lindje të tij gjenden fusha pjellore, në të cilat kultivohen pemë dhe perime të ndryshme. Në afërsi të Ulqinit gjendet [[Liqeni i Shasit]], të cilin ornitologët e quajnë "miniatura e [[Liqeni i Shkodrës|liqenit të Shkodrës]]", i pasur me peshq dhe zogj uji, si dhe Fusha e Shtoji, tërheqje e veçantë në bregdetin Adriatik për gjahtarë. Si pasuri tjetër hidrografike është edhe [[Lumi Buna]]. Legjenda thotë se në mesjetë asnjë beqar nuk mund të martohej, përderisa nuk i mbjellte së paku dhjetë fidane ulliri. Ulqini është qytet i ullinjëve, bimëve ekzotike të Adriatikut jugorë dhe specijalistë për kultivimin e ullinjëve. Në periferinë e tij gjindet ullishta më e madhe në vend, ku ka trungje të vjetër edhe me qindra vite. Të gjitha që i kemi përmëndur janë vetëm një reflektim i zbehtë i pasurive të begatshme natyrore të këtij vendi, ajri i të cilit është përplot me erë të mendrës, lavandës së egër, luleve për kullotjen e bletëve. Dashuria në shikim të parë për rajonin me natyrë madhështore të paprekur, për detin e pastër dhe të kthjellët të Adriatikut, ka lënë gjurmë të thella në zemrat e shumë poetëve dhe mëndimtarëve, siç janë [[Lord Bajroni]], [[Xhorxh Bernard Shou]], laureatit të çmimit Nobel për letërsi Ivo Andriqi dhe i ka inspiruar të thurin vargje për bukurinë e këtyre viseve. Karakteristikat gjeografike më të njohura të Ulqinit janë: [[Lumi Buna]], [[Liqeni i Shasit]], [[Liqeni i Adës]], [[Ishulli Ada e Bunës]], [[Ishulli Ulqini i Vjetër]], [[Guri i Gjeranave]], [[Valdanosi]], [[Kanali Milena]], [[Kepi i Sukës]], [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]], [[Plazhi i Vogël]]. === Klima === Ulqini karakterizohet me variantin Adriatik të klimës mesdhetare dhe me vegjetacionin subtropikal. Ulqini ka klimë të përshtatshme dhe nga ky aspekt mundë të krahasohet me qendrat më të njohura turistike të [[Mesdheu]]t. Temperatura mesatare gjatë vitit është 16&nbsp;°C. Muaji më i ftohtë është janari me një mesatare prej 8.6&nbsp;°C e më i nxehti është korriku me mesatare 26&nbsp;°C. Mesatarja ditore e temperaturës e matur në ora 13 është 18.5&nbsp;°C Mesatarja e temperaturës se ajrit sipas stinëve te vitit është: në dimër 9.6&nbsp;°C, në pranverë 14.5&nbsp;°C, në verë 24.4&nbsp;°C dhe në vjeshtë 17.5&nbsp;°C. Temperatura maksimale absolute është 38.5&nbsp;°C në korrik ndërsa temperature absolute minimale është -8.4&nbsp;°C në janar.  Temperatura e ajrit në Ulqin është e përshtatshme për rrëzitje dhe larje ne det, dhe zgjatë gjashtë muaj, prej majit deri ne tetor, poashtu në ketë periudhë, temperaturës i përgjigjet temperatura e ujit. Ulqini bën pjesë ne vendet më me diell të bregdetit Adriatik. Mesatarja e ditëve me diell ne Ulqin është 218 ditë, qe do te thotë mesatarisht 2,706 orë ne vit, ose 7.4 orë në ditë. Gjatë verës Ulqini ka ma shumë ore me diell, rreth 11,5 orë në ditë. Erërat me karakteristike janë bura, jugu dhe maestrali. Bura fryn nga verilindja dhe atë në vjeshtën e vonë dhe dimrit dhe është erë e ftohët. Jugu paraqitet në pranverë, vjeshtë dhe dimër dhe sjell shi, ndërsa në det shkakton valë të mëdha. Maestrali vjen prej perëndimit dhe jug-prendimi. Është erë e mirëseardhur sepse sjell freski ne orët më të nxehta te ditës. Me një intenzitet prej 10 m/sek, që ka në mes te orës 14 dhe 15. Të reshurat janë kryesisht në forme shiu në një mesatare prej 1344mm/m², kurse dëbora është fenomen shumë i rrallë.<ref>{{Cite web|url=http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj|title=Geografski položaj, klima - Ulcinj|url-status=dead|access-date=20 gusht 2014|archive-date=10 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010002608/http://www.ulcinj.montenegro.travel/me/geografski-polo%C5%BEaj-klima-ulcinj}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima|title=Pozita gjeografike dhe klima|url-status=dead|access-date=20 gusht 2014|archive-date=20 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220085534/http://www.ulcinj.travel/al/pozita-gjeografike-dhe-klima}}</ref> {{Weather box | location = Ulqini | source 1 = [http://195.66.163.23/misc.php?text=27&sektor=1 Enti për hidrometeologji dhe seizmologji i Malit të Zi] | Jan high C = 11.2 | Feb high C = 11.4 | Mar high C = 14.6 | Apr high C = 17.9 | May high C = 22.1 | Jun high C = 26.2 | Jul high C = 29.2 | Aug high C = 29.2 | Sep high C = 26.1 | Oct high C = 21.3 | Nov high C = 16.1 | Dec high C = 11.8 | Jan low C = 4.1 | Feb low C = 4.7 | Mar low C = 6.2 | Apr low C = 10.1 | May low C = 14.1 | Jun low C = 17.7 | Jul low C = 21.2 | Aug low C = 21.1 | Sep low C = 17.3 | Oct low C = 13.1 | Nov low C = 9.0 | Dec low C = 4.6 | Jan precipitation mm = 149 | Feb precipitation mm = 138 | Mar precipitation mm = 116 | Apr precipitation mm = 115 | May precipitation mm = 67 | Jun precipitation mm = 46 | Jul precipitation mm = 25 | Aug precipitation mm = 49 | Sep precipitation mm = 85 | Oct precipitation mm = 148 | Nov precipitation mm = 174 | Dec precipitation mm = 146 | Jan sun = 4 | Feb sun = 4.5 | Mar sun = 5.5 | Apr sun = 6.8 | May sun = 8.7 | Jun sun = 9.9 | Jul sun = 11.3 | Aug sun = 10.4 | Sep sun = 8.4 | Oct sun = 6.4 | Nov sun = 4.4 | Dec sun = 3.7 }}} === Vendbanimet === {{Artikull i veçantë|Lista e vendbanimeve të Ulqinit}} {| class="wikitable" style="width:100%;" |- | rowspan="14" width="25%" align="center" bgcolor="#fff" |[[Skeda:VendbanimetUL.png|250px|Vendbanimet e Ulqinit]]|| width="25%" |1.Ulqini {{REDDOT}}|| width=25% |15.[[Krytha e Ulqinit]] {{REDDOT}} || width="25%" |29.Selita |- |2.[[Kodra]] {{REDDOT}}  || 16.[[Kërruçi]] {{REDDOT}}  || 30.[[Sukubina]] {{REDDOT}}    |- |3.[[Shtoji i Poshtëm]] {{REDDOT}}  |17.[[Mali i Bardhë]] {{REDDOT}}   |31.[[Dragaj]] {{REDDOT}}  |- |4.[[Shtoji i Sipërm]] {{REDDOT}} || 18.[[Mali i Brinjës]] {{REDDOT}}  || 32.[[Brajsha]] {{REDDOT}} |- |5.[[Reçi]] {{REDDOT}}  || 19.[[Sutjelli]] {{REDDOT}} || 33.[[Kosiqi]] {{REDDOT}}  |- |6.[[Shëngjergji (Ulqin)|Shëngjergji]] {{REDDOT}}|| 20.[[Fraskanjelli]] {{REDDOT}}  || 34.[[Milla]] {{REDDOT}}  |- |7.[[Qurkaj]] {{REDDOT}}  || 21.[[Shtodhra]] {{REDDOT}}   || 35.[[Kalimani]] {{REDDOT}} |- |8.[[Darza]] {{BLUDOT}}   || 22.[[Amulli]] {{REDDOT}}   || 36.[[Leskoci]] {{GREDOT}}    |- |9.[[Zogaj]] {{REDDOT}} || 23.[[Shasi]] {{REDDOT}} || 37.[[Megjureçi]] {{REDDOT}} |- |10.[[Pistulli]] {{REDDOT}}  || 24.[[Këllezna e Poshtme]] {{REDDOT}}  || 38.[[Bojka]] {{REDDOT}} |- |11.[[Mozhuri]] {{BLADOT}}   || 25.[[Këllezna e Sipërme]] {{REDDOT}}  || 39.[[Rashtisha]] {{REDDOT}}    |- |12.[[Kolonza|Kollomza]] {{REDDOT}}|| 26.[[Krytha|Krytha e Katërkollës]] {{REDDOT}} || 40.[[Kravari (Ulqin)|Kravari]] ^{[[File:Location dot vivid red.svg|5px]]} |-   |13.[[Bratica]] {{REDDOT}}   || 27.[[Katërkolla]] {{REDDOT}}  || |-   |14.[[Salçi]] {{REDDOT}} || 28.[[Lisna Bora]] {{REDDOT}}|| |- bgcolor=#ffffdd | align="center" | image_map || colspan="3" align="center" | Vendbanime të reja: Gjerana, Zenji dhe Suma (2011)<ref>[http://www.sluzbenilist.me/SluzbeniListDetalji.aspx?tag={5E3B707F-15BE-4B99-95DC-36090D505C01}Ligji për organizimin territorial të Malit të Zi]{{Lidhje e vdekur}}{{Lidhje e thyer}} Gazeta Zyrtare e Malit të Zi 54/2011 ^{(malazezisht)}</ref>. |- bgcolor=#eeffff | colspan="2" align="center" | ''Shenja'' ^{[[File:Location dot vivid red.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është me shumicë shqiptare.'' <br/> ''Shenja'' ^{[[File:MarkePunktBlau.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është me shumicë malazeze.''<br/> | colspan="2" align="center" | ''Shenja'' ^{[[File:Location dot green.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është me shumicë boshnjake.''<br/> ''Shenja'' ^{[[File:Location dot black.svg|5px]]} ''tregon se vendbanimi është aktualisht pa banorë.''<br/> |} == Demografia == {| align="right" |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Përkatësia etnike sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|[[Shqiptarët në Mal të Zi|Shqiptarë]]|black|70.66}} {{bar percent|[[Malazezët|Malazezë]] |red |12.44}} {{bar percent|[[Serbët|Serbë]] |blue |5.75}} {{bar percent|[[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]] |olive|3.87}} {{bar percent|[[Boshnjakët në Mal të Zi|Boshnjakë]]|green|2.25}} {{bar percent|[[Romët|Romë]]/[[Egjiptianët|Egjiptianë]]|brown|1.17}} {{bar percent|Tjetër|gray|3.86}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|[[Shqiptarët në Mal të Zi|Shqiptarë]]|black|60.89}} {{bar percent|[[Malazezët|Malazezë]] |red |17.07}} {{bar percent|[[Serbët|Serbë]] |blue |8.54}} {{bar percent|[[Myslimanët (kombësi)|Myslimanë]] |olive|5.05}} {{bar percent|[[Boshnjakët në Mal të Zi|Boshnjakë]]|green|2.25}} {{bar percent|[[Romët|Romë]]/[[Egjiptianët|Egjiptianë]]|brown|2.12}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.08}} }} |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Gjuha amtare sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|Shqip|black|72.04}} {{bar percent|Serbisht|blue|11.97}} {{bar percent|Malazezisht|red|10.73}} {{bar percent|Bosnjakisht|green|1.04}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.22}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|Shqip|black|62.29}} {{bar percent|Serbisht|blue|18.18}} {{bar percent|Malazezisht|red|13.73}} {{bar percent|Bosnjakisht|green|1.19}} {{bar percent|Tjetër|gray|4.61}} }} |- bgcolor=#ddd ! colspan="2" align="center" | Përkatësia fetare sipas censusit 2011 |- bgcolor=#ddd |{{bar box |width=220px |title=Komuna |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 19 921 banorë |bars= {{bar percent|[[Islami|Myslimanë]]|MediumSeaGreen|71.82}} {{bar percent|[[Ortodoks|Ortodoksë]]|DarkTurquoise|14.88}} {{bar percent|[[Katolikë]] |#9966CC |11.02}} {{bar percent|Tjetër|gray|2.28}} }} |{{bar box |width=220px |title=Qyteti |titlebar=#ddd |caption=Gjithsej: 10 707 banorë |bars= {{bar percent|[[Islami|Myslimanë]]|MediumSeaGreen|68.15}} {{bar percent|[[Ortodoks|Ortodoksë]]|DarkTurquoise|22.65}} {{bar percent|[[Katolikë]] |#9966CC |6.45}} {{bar percent|Tjetër|gray|2.75}} }} |- bgcolor=#ddd | colspan="2" align="center" | Burimi: [http://www.monstat.org/cg/ Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT] |} Ulqini ka 10,707 banorë sipas Censusit të 2011, ndërsa e gjithë [[Komuna e Ulqinit|Komuna]] ka 19,921 banorë.<ref name="monstat.org"/> Banorët e Ulqinit quhen [[Ulqinakët|ulqinakë]]. === Etnitë === Ulqini është një qytet multi-etnik, ku përqindjen më të madhe të banorëve e përbëjn [[shqiptarët]], të cilët janë banorët autokton të Ulqinit. Ulqini është qendra e [[Shqiptarët në Mal të Zi|komunitetit shqiptar në Mal të Zi]] dhe në të gjendet selia e [[Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve|Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve]] (KKSH) në Mal të Zi. Etni të tjera që bashkjetojnë me shqiptarët në Ulqin janë: [[malazezët]], [[serbët]], [[boshnjakët]], myslimanët (sipas kombësisë), [[romët]], [[egjiptianët]] dhe etni të tjera me numër më të vogël anëtarësh. Edhe njerëz të racës negroide kanë qenë pjesë përbërëse e këtij komunitetit, që nga koha e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], më saktësisht pas Luftës së Kandisë. === Gjuha === Në përdorim zyrtarë në Komunën e Ulqinit janë: [[gjuha malazeze]] dhe [[gjuha shqipe]].<ref>[http://ul-gov.me/upload/document/statuti_i_komuns-_final_1.pdf Statuti i Komunës së Ulqinit] – Neni 17</ref> Sipas statutit të Komunës të dy këto gjuhë me alfabetët e tyre janë të barabarta. Komuna e Ulqinit është e vetmja komunë e Malit të Zi ku gjuhët sllave janë në pakicë. Sipas censusit 2011, 22.12% e popullsisë mbi 15 vjet flet [[Anglishtja|anglishten]] si gjuhë të huaj, 13.06% [[Gjermanishtja|gjermanishten]], 3.67% [[Italishtja|italishten]], 1.91% [[Rusishtja|rusishten]] dhe 1.36% [[Frëngjishtja|frëngjishten]].<ref>[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/znanje%20stranih%20jezika.pdf MONSTAT - ''Stanovništvo prema stranim jezicima kojima se služi, po opštinama u Crnoj Gori'']</ref> === Feja === [[Islami]] është feja më e përhapur në Ulqin, që pasohet nga [[Krishterimi]]. Të krishterët janë të ndarë në [[Kisha ortodokse|ortodoks]] dhe [[Kisha Katolike|katolikë]]. Pothuajse të gjithë [[Myslimani|myslimanët]] e Ulqinit janë sunitë, ndërsa një numër shumë i vogël i takojnë [[Tarikati|urdhërave sufiste]]. === Statistikat === ''Lëvizja e popullsisë gjat shekullit të XX-të'' {| {{Sortable|40}} |- ! Viti !! Banorë !! Grafiku |- | [[1948]] || 4385 || rowspan="8"| [[Skeda:Lëvizja e pop. së Ulqinit gjat shek XX-të.png|290px]] |- | [[1953]] || 4919 |- | [[1961]] || 5705 |- | [[1971]] || 7459 |- | [[1981]] || 9149 |- | [[1991]] || 11144 |- | [[2003]] || 12827 |- | [[2011]] || 10828 |} == Ekonomia == Ulqini sot përbën një nga qytetet me investimet më të vogla në Mal të Zi. Megjithatë turizmi po përjeton rritje lineare falë resurseve të papërshkrueshme dhe unike të cilat i posedon. Sektori privat mundëson strehimin e mijëra turistëve në të njëjtën kohë. Kualiteti i strehimit çdo vit e më shumë po rritet duke e rritur edhe perspetivën. Ajo çka vërehet lehtë është edhe interesimi i biznesmenëve botërorë për investime kapitale në Ulqin. Nga 19,921 banorët e Komunës së Ulqinit, 6207 janë popullsi aktive, ndërsa 9840 janë popullsi joaktive, të tjerët janë nën 15 vjet. Nga popullsia aktive vetëm 4848 janë të punësuar, ndërsa 1359 të pa punë. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! colspan="12" align="center" | population_total e punësuar sipas grupeve të profesioneve, censusi 2011 |- ! Gjithësej të punësuar | Profesione ushtarake || Drejtorë, funksionerë dhe ligjvënës || Ekspertë dhe artistë || Bashkpunëtorë profesional dhe teknikë || Zyrtarë për punë administrative || Profesione në shërbim dhe tregëti || Profesione në bujqësi, pylltari dhe peshkim || Profesione zejtare dhe të ngjajshme || Operatorë të impianteve, makinerive, montues dhe shoferë || Profesione elementare || Nuk janë përgjigjur |- ! 4848 | 23 || 267 || 632 || 550 || 426 || 1,475 || 105 || 483 || 304 || 548 || 35 |} == Politika == <div class="infobox float-right" style="background: #fff; padding: 3px;"> '''{{center|Anëtarët në Kuvendin Komunal}}''' <timeline> ImageSize = width:220 height:300 PlotArea = left:50 right:0 bottom:40 top:10 Legend = columns:2 left:15 top:25 columnwidth:60 DateFormat = yyyy Period = from:1 till:33 TimeAxis = orientation:vertical format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:4 start:1 Colors= id:FORCA value:blue legend:Pozita id:PDS value:red id:UDSH value:red legend:Opozita id:PD value:blue id:PSD value:red id:FD value:red id:MZP value:blue id:PSP value:red id:LDMZ value:blue id:IQP value:blue PlotData= bar:Leaders width:25 mark:(line,white) align:left fontsize:S from:start till:9 shift:(25,0) color:PDS text:[[Partia Demokratike e Socialistëve|PDS]] (9 anëtarë) from:9 till:17 shift:(25,0) color:FORCA text:[[Forca e Re Demokratike|FORCA]] (8 anëtarë) from:17 till:21 shift:(25,0) color:PD text:[[Partia Demokratike (Ulqin)|PD]] (4 anëtarë) from:21 till:24 shift:(25,0) color:UDSH text:[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve|UDSH]] (3 anëtarë) from:24 till:26 shift:(25,0) color:PDS text:[[Partia Social Demokrate e Malit të Zi|PSD]] (2 anëtarë) from:26 till:28 shift:(25,0) color:MZP text:[[Mali i Zi Pozitiv|MZP]] (2 anëtarë) from:28 till:30 shift:(25,0) color:IQP text:[[Iniciativa Qytetare Perspektiva|IQP]] (2 anëtarë) from:30 till:31 shift:(25,0) color:LDMZ text:[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi|LD në MZ]] (1 anëtar) from:31 till:32 shift:(25,0) color:PSP text:[[Partia Socialiste Popullore|PSP]] (1 anëtar) from:32 till:33 shift:(25,0) color:FD text:[[Fronti Demokratik|FD]] (1 anëtar) TextData= fontsize:S pos:(10,-100) </timeline> </div> {{Artikull i veçantë|Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Zgjedhjet lokale në Ulqin}} [[Komuna e Ulqinit]], si njësi administrative, ka [[Lista e kryetarëve të Ulqinit|Kryetarin e Komunës]] dhe [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendin e Komunës]], të përbërë prej 33 anëtarësh. Kryetari aktual është Nazif Cungu, i [[Forca e Re Demokratike|Forcës së Re Demokratike]], ndërsa Kryetari i Kuvendit është Loro Nrekiq, i [[Partia Demokratike e Socialistëve|Partisë Demokratike të Socialistëve]]. Koalicioni udhëheqës përbëhet nga [[Forca e Re Demokratike]], [[Partia Demokratike (Ulqin)|Partia Demokratike]], Lëvizja Qytetare Perspektiva, [[Partia Demokratike e Socialistëve]] dhe [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]]. Partitë në opozitë janë: [[Partia Social Demokrate e Malit të Zi|Partia Socialdemokrate]], [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi|Lidhja Demokratike]], [[Partia Socialiste Popullore]], [[Fronti Demokratik]] dhe dy këshilltarë të pavarur. Partia që nuk arriti të futej në Kuvendin Komunal në zgjedhjet e fundit është Partia Boshnjake. Skena politike lokale karakterizohet nga një fragmentim i theksuar, me një numër të madh partish politike, çka reflektohet shpesh edhe me vështirësi në arritjen e konsensusit për pika të caktuara. == Marrëdhëniet ndërkombëtare == === Qytetet binjake === {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} : {{flagicon|AUT}} – [[:en:Liesing|'''Liesingu''']] <small>(Distrikti i 23-të i [[Vjena|Vjenës]])</small>, [[Austria|Austri]] <small>''(viti 2008)''</small><ref name="uom.me" /><ref>{{Cite web|url=http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html|title=Bezirkspartnerschaften der Stadt Wien|url-status=dead|access-date=6 gusht 2014|archive-date=23 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323090556/http://m.wien.gv.at/politik/international/netzwerke/bezirkspartnerschaften.html}}</ref> : {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} – '''[[Llukavaci]]''', [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] <small>''(viti 2014)''</small><ref>{{Cite web|url=http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/|title=“Bratimljenje” Lukavca i Ulcinja od posebne važnosti za privrednu saradnju|url-status=dead|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100042/http://lukavac.ba/opcina-lukavac/saradnja-opcina-lukavac-i-ulcinj/}}</ref> : {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} – '''[[Sarajeva|Qyteti i Vjetër i Sarajevës]]''', [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] <small>''(viti 2009)''</small><ref name="uom.me" /><ref>{{Cite web|url=http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90|title=POTPISAN SPORAZUM O SARADNJI OPŠTINA/OPĆINA ULCINJ I STARI GRAD SARAJEVO|url-status=dead|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518090006/http://www.starigrad.ba/bs2/vijest.php?id=90}}</ref> : {{flagicon|Kosovo}} – '''[[Deçani]]''', [[Kosovë]] <small>''(viti 2015)''</small><ref>{{Cite web|url=https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx|title=Deçani dhe Ulqini binjakëzohen – kk.rks-gov.net|url-status=dead|access-date=19 shtator 2015|archive-date=9 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309135553/https://kk.rks-gov.net/decan/Lajmet/Decani-dhe-Ulqini-binjakezohen.aspx}}</ref> : {{flagicon|Kosovo}} – '''[[Prizreni]]''', [[Kosovë]] : {{flagicon|Ukraina}} – '''[[:en:Uzhhorod|Uzhgorodi]]''', [[Ukraina|Ukrainë]]<ref name="uom.me">{{Cite web|url=http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf|title=Bratimljenje gradova Crne Gore|access-date=12 korrik 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092613/http://www.uom.co.me/wp-content/uploads/2013/01/bratimljenje-m2-3.pdf|url-status=dead}}</ref> {{col-break}} : {{flagicon|Albania}} – '''[[Berati]]''', [[Shqipëri]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Albania}} – '''[[Durrësi]]''', [[Shqipëri]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Albania}} – '''[[Tirana]]''', [[Shqipëri]] : {{flagicon|USA}} – '''[[:en:Stamford, Connecticut|Stamfordi]]''' <small>([[Konektikati|Konektikat]])</small>, [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]<ref name="uom.me" /> : {{flagicon|Turkey}} – '''[[:en:Serik|Seriku]]''', [[Turqi]] <small>''(viti 2014)''</small><ref>[http://ul-info.com/vizita-neser-binjakezimi-i-ulqinit-dhe-serikut/ Vizita: NESËR BINJAKËZIMI I ULQINIT DHE SERIKUT]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html|title=Ulcinj’li yeni kardeşler Serik’ten memnun kaldı|url-status=dead|access-date=5 shtator 2014|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518083204/http://www.antalyagazetesi.com.tr/6652-guncel-ulcinjli-yeni-kardesler-serikten-memnun-kaldi.html}}</ref><ref>[http://ul-info.com/ceremonia-ne-serik-nenshkruhet-protokolli-per-binjakezim/ Ceremonia në Serik: NËNSHKRUHET PROTOKOLLI PËR BINJAKËZIM]</ref> : {{flagicon|Italy}} – '''[[Provinca e Teramos|Silvi]]''', [[Italia|Itali]] <small>''(viti 2022)''</small><ref>{{Cite web|url=https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html|title=Consiglio Comunale del 10.02.2022 (në italisht)|access-date=22 qershor 2022|archive-date=19 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619222022/https://www.comune.silvi.te.it/home/notizie-eventi-avvisi/notizie/2022/02/Consiglio-Comunale-del-10.02.2022.html|url-status=dead}}</ref> {{col-end}} == Komunikacioni == [[Skeda:License_plate_of_Montenegro_since_2008.jpg|thumb| Regjistracionet e automobilave. ]][[Skeda:Muriqan.jpg|thumb| Pika kufitare nërmjet Malit të Zi dhe Shqipërisë: [[Sukubina|Sukubinë]]-[[Muriqan (Shkodër)|Muriqan]]. ]] [[Komunikacioni automobilistik|Transporti tokësor]] është forma më e përdour e transportit në Ulqin. Rruga kryesore që kalon në Ulqin është'' Magjistralja M-2.4'', që fillon nga Petrovci, kalon në Tivar, pastaj në Ulqin dhe përfundon në pikën kufitare [[Sukobini|Sukobinë]]'' ''(që lidh Ulqinin me [[Shqipëria|Shqipëri]]), kjo magjistrale është pjesë e Rrugës evropiane E752. Ndërsa ''Rruga regjionale R-17'' fillon në Ulqin, kalon paralel me [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madh]] dhe përfundon në [[Ishulli Ada e Bunës|Adën e Bunës]].<ref>{{Cite web|url=http://www.dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg|title=Karta magistralnih i regionalnih puteva Crne Gore|url-status=dead|access-date=10 korrik 2014|archive-date=22 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140922220506/http://dzscg.com/images1/Karta%20magistr%20i%20reg%20puteva%20u%20CG.jpg}}</ref> Rrugët kryesore për qarkullim në qytet janë: Hafiz Ali Ulqinaku, Gjergj Kastrioti Skenderbeu, e Kosovës, Nëna Terezë, Sami Frashëri dhe Detarët e Ulqinit. Mjete të transportit publik janë furgonët, që në lokal njihen si ''kombi''. Stacioni i autobusave në Ulqin gjendet në lagjen Totosh të Ulqinit. Regjistrimet e tabelave ne Komunën e Ulqinit janë të shenuara me '''UL'''. [[Transporti detar e lumor|Transporti detar]] është prezent vetëm gjatë sezonit veror. Ulqini nuk ka një port të mirëfillët detar por vetëm një marinë detare të vogël, ndërsa porti më i afërt detar është [[Tivari|i Tivarit]] 25&nbsp;km, anijet nga ky port kryejn destinacionet ''Tivar - [[Bari (Itali)|Bari]] - Tivar ''dhe'' Tivar - [[Ankona]] - Tivar''. [[Porti i Shëngjinit]] është 80&nbsp;km largë. [[Transporti hekurudhor]] nuk është prezent në Ulqin. Stacioni më i afërt hekurudhor është [[Tivari|i Tivarit]] 25&nbsp;km, i cili është stacioni fillestar i ''Hekurudhës [[Tivari|Tivar]] - [[Beogradi|Beograd]].'' [[Komunikacioni ajror|Transporti ajror]] i rregulluar nuk është gjithashtu prezent në Ulqin, por në Fushën e Ulqinit gjendet një pistë e thjeshtë, e gjatë 1&nbsp;km me sipërfaqe bari. Kjo pistë përdoret vetëm nga aeroplanët e vogël që kryen fluturime ''charter'', gjithashtu përdoret edhe si vend uljeje për helikopterë. Aeroportet që kanë destinacione të rregullta më të afërt me Ulqinin janë: [[Podgorica|i Podgoricës]] 70&nbsp;km, i Tivatit 84&nbsp;km, [[Dubrovniku|i Dubrovnikut]] 125&nbsp;km, [[Aeroporti Nënë Tereza|i Tiranës]] 135&nbsp;km dhe [[Aeroporti i Prishtinës|i Prishtinës]] 280&nbsp;km. === Detaria === {{Artikull i veçantë|Detaria e Ulqinit}} Detaria në qytetin e [[Ulqin]]it ka qenë gjithmonë prezente duke filluar që nga kohrat e [[Iliria|Ilirisë]] e deri në ditët e sotme. Ky qytet 2 mijëvjeçar e gjysëm i vjetër ka dhënë, është duke dhënë dhe do të jap detarë të shkathtë. Sot në Ulqin nuk mund të shihen anije të mëdha me vela-''velanije'' për shkak se historia e ka vendosur këtë por ka shumë anije të madhësive të vogla dhe të mesme. Nën ''Kala'' (Qytetin e Vjetër) gjendet mini-marina e quajtur "Kacema" e ndërtuar në vitin 2011 që nuk është plotësisht funksionale dhe praktike. Ka propozime tek qeveria malaziase dhe qeveria lokale për hapjen e shkollës së mesme të detarisë në Ulqin dhe ndërtimin e një marine plotësisht funksionale në [[Valdanosi|Gjirin e Valdanosit]]. Distanca nga Ulqini në marinat e tjera të Malit të Zi, të japura në mila (1 Nm = 1,852 metra ). {| class="wikitable" | Marina | ''Tivari'' | ''Petrovci'' | ''Budva'' | ''Herceg Novi'' | ''Zellenika'' | ''Risani'' | ''Kotorri'' | ''Tivari'' |- | '''Ulqini''' | 12 | 22 | 28 | 45 | 46 | 54 | 56 | 50 |} == Arsimi == Arsimi në Ulqin zhvillohet në shkollimin parashkollor, fillor dhe të mesëm, ndërsa nga viti shkollor 2014/15 edhe në shkollimin e lartë. Arsimi fillor zhvillohet në katër shkolla fillore, ku dy janë në qytet ([[Shkolla Fillore "Boshko Strugar"|SHF ''Boshko Strugar'']] dhe [[Shkolla Fillore "Marshalli Tito"|SHF ''Marshalli Tito'']]) dhe dy në rrethinë ([[Shkolla Fillore "Bedri Elezaga"|SHF ''Bedri Elezaga'']] në [[Katërkolla|Katërkollë]] dhe [[Shkolla Fillore "Mark Nuculloviq"|SHF ''Mark Nuculloviq'']] në [[Shtoji i Sipërm|Shtoj]]). Arsimin e mesëm e ushtrojnë [[Shkolla e Mesme e Kombinuar "Vëllazërim-Bashkim"|Shkolla e Mesme e Kombinuar ''Vëllazërim-Bashkim'']] dhe [[Gjimnazi "Drita"|Gjimnazi ''Drita'']]. SHMK ''Vëllazërim-Bashkim ''përmban profilet arsimore: gjimnaz i përgjithshëm dhe teknik i turizmit (shkalla e IV), kamarier, gjellëbërës, shitës, elekromekanik i makinave dhe paisjeve, automekanik, autollamarier dhe frizer (shkalla e III). Gjimnazi privat ''Drita ''ka vetëm një profil arsimor: gjimnaz i përgjithshëm (shkalla e IV).<ref>{{Cite web|url=http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html|title=Rreth nesh – Gjimnazi "Drita"|access-date=10 prill 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304221736/http://www.gjimnazidrita.com/Rrethnesh.html|url-status=dead}}</ref> Nga viti shkollor 2014/15, filloi punën institucioni i vetëm i shkollimit të lartë në Ulqin, gjëgjsisht ''Fakulteti i studimeve afariste mesdhetare në Tivat''.<ref>''Ul-info.com'', [http://ul-info.com/nga-shtatori-ne-ulqin-hapet-fakulteti/ Nga shtatori në Ulqin: HAPET FAKULTETI!]</ref> Ky fakultet është privat dhe përmban pesë programe studimore themelore (Menaxhmenti i sigurisë së marinave dhe jahteve; Menaxhmenti në dogana, shpedicion dhe agjenci; Menaxhmenti në turizmin, sportin dhe rekreacionin nautik; Nautika; Makineria e anijeve) dhe dy programe studimore postdiplomike (Specialistika në turizmin nautik; Magjistratura në fushën e turizmit nautik). Të gjithë diplomat janë të shkallës ''Bachelor''. Në Ulqin gjendet edhe [[Shkolla e Muzikës (Ulqin)|Shkolla për Arsimim Fillor Muzikor]]. == Arti dhe kultura == {{Artikull i veçantë|Muzeu i Ulqinit|Kostumet e Ulqinit}} Ulqin është shumë i pasur nga pikpamjet etno-kulturore. Nëpër Ulqin por edhe në rrethinë dallohen disa kostume popullore: kostumi i shqiptarëve mysliman të Ulqinit (i ashtëquajturi ''Kostumi i Qytetit''), kostumi i shqiptarëve mysliman të Anës së Malit, kostumi i bregacorëve, kostumi i Shestanit, kostumi i malësorëve, kostumi i goranëve (ose i ''mërrkojeviqëve'') dhe kostumi i [[Malazezët|malazezëve]]. Të gjithë këto kostume rëndësi më të madhe i kushtojnë veshjeve të femrës.<ref>ulqini.de: [http://www.ulqini.de/Kostymet_e_Ulqinit.htm Kostymet e Ulqinit]</ref> Institucioni më i rëndësishëm për kulturë është Qendra për kulturë. Në kuadër të saj veprojnë këto njësi organizative: # [[Biblioteka Popullore (Ulqin)|Biblioteka]] # [[Muzeu i qytetit (Ulqin)|Muzeu]] # Kinemaja [[Muzeu i qytetit (Ulqin)|Muzeu i Ulqinit]] i themeluar në vitin 1975. Muzeu ndodhet brenda kalasë dhe kryen evidentimin, hulumtimet sistematike, mbledhja e eksponateve të ndryshme, mbrojtjen e specializuar dhe përpunimin e materialit të gjetur, eksponimim e ekspozitave me vlera kulturore, shkencore dhe artistike. Pranë Muzeut punon reparti arkeologjik (në ndërtesën e [[Kisha-Xhami e Ulqinit|Kishë-Xhamisë]]) dhe reparti etnologjik si dhe Galeria e Arteve (në [[Kulla e Ballshajve|Kullën e Ballshajve]]). Ulqini posedon një pasuri të madhe arkitektonike që kanë vlera të mëdha kulturore. Ndër ta bëjnë pjesë kishat, xhamitë, krojtë dhe mbetjet arkeologjike. === Xhamitë === {{Artikull i veçantë|Lista e xhamive në Ulqin}} Në Qytet gjenden 6 [[Xhamia|xhami]] dhe shumë të tjera në rrethinë. Xhamitë e qytetit janë: [[Xhamia e Pashës]], [[Xhamia e Detarëve]], [[Xhamia e Lamit]], [[Xhamia e Bregut]], [[Xhamia e Kryepazarit]] (ose e Majapazarit) dhe [[Xhamia e Namazgjahut]] (ose e Mezgjahut).<ref>http://www.bosnjaci.net: [http://www.bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 DZAMIJE I IMAMI ISLAMSKE ZAJEDNICE – ULCINJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312042214/http://bosnjaci.net/prilog.php?pid=19003 |date=12 mars 2016 }}</ref> == Sporti dhe rekreacioni == {{Shiko gjithashtu|Lista e shoqërive sportive të Ulqinit}} Sporti është pjese e pandashme e jetës së përditshme të shumë banorëve të Ulqinit. Në këtë qytet janë aktive shumë klube të sporteve të ndyshme. Sportet më të njohura janë [[Futbolli]], [[Hendbolli]], [[Basketbolli]], [[Tenisi]]; por edhe sportet ushtarake si [[Karate]], [[Kickbox|Kick-boxing]] dhe Tekuando. Janë të pranishme disa fusha futbollistike, disa fusha tenisi, një pistë atletike, disa salla dhe fusha të hapura për indoor sporte (basketboll, hendboll, volejboll, mini-futboll). Sporte që luhen vetem në verë për shkak të kushteve atmosferike janë vaterpolo, [[Volejboll|beach volley]] dhe [[noti]], por edhe sporte ekstreme si kite surfing dhe surfing. === Futbolli === [[Skeda:Stadion_Safari.JPG|thumb| Një ndër fushat e futbollit që gjinden pranë [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhit të madh]]. ]] Futbolli është një ndër sportet më të njohur në Ulqin. Klubi i parë sportiv në Ulqin është hapur me 1921 me emrin ''Olcinium'' (emër latin, [[shqip]]: ''Ulqini''), pastaj pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] ka marrë emrin ''Bjelogorac''''' '''(emër [[Gjuha serbokroate|serbokroat]], [[shqip]]:''' '''''Malabardhë''). Prej vitit 1983 është emëruar ''Otrant'', që do të zgjasë deri më 2013 kur klubi do të mbyllet për shkak të borxheve të mëdha financiare. Prej vitit 2013 deri në vitin 2014, edhe kur mbyllet përfundimisht, si klubi përfaqësues i Ulqinit qëndroi klubi privat [[OFK Federal|''Federalli'']], që është formuar më 2008 si klub për të rinjë. Gjatë viteve të fundit kanë qenë prezent edhe klube të tjera futbollistike për të rinjë si: ''Ulqini ''dhe ''Bellevue'', por për shkaqe finaciare janë mbyllur. Për lojtaret femra është hapur klubi i quajtur ''Ulqini'' që merr pjesë në [[Liga e Parë për Femra e Malit të Zi|Ligën e Parë të Malit të Zi për Femra]]. Në Ulqin gjendet një stadium që përmbush kushtet për organizimin e ndeshjeve zyrtare: [[Stadiumi "Olympic"|Stadiumi Olympic.]] Përveç këtij stadiumi në Ulqin gjende edhe disa fusha të tjera futbolli, të vendosura pranë [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhit të madh]]. === Basketbolli === Është një sport që në vitet e fundit sa vjen e bëhet më i njohur. [[KB Ulqini|''KB Ulqini'']] është klubi kryesor në Ulqin, që është formuar më 1976. KB Ulqini merr pjesë në Ligën e Parë të Basketbollit në Malit të Zi. Ndeshjet i luan në Sallën sportive të Sh.M.K. ''Vllazërim-Bashkim'', që është restauruar më 2009. === Hendbolli === Si një ndër sportet më të sukseshme në historinë sportive të Ulqinit gradualisht pas rënies së [[Jugosllavia|Jugosllavisë]] ka pësuar rënie. Por me formimin e [[KH Ulqini|''KH Ulqini'']]'' ''në vitin 2010 ky sport ka hyrë në skenën e sporteve më përfaqësuese të qytetit. Tani marrin pjesë në Ligën e Parë të Hendbollit të Malit të Zi. Përkrah këtij klubi qëndron edhe Klubi i Hendbollit për Femra ''Ulqini''. Ndeshjet i luajnë në Sallën sportive të Sh.F. ''Marshall Tito''. === Varterpolli === Sporti i vaterpolit zhvillohet vetëm si sport argëtues gjatë sezonit verorë. Në vitin 1954 për herë të parë është hapur klubi i vaterpollit ''Gusar''. Klubi merr pjesë tetë vite me rradhë në Kampionatin e Malit të Zi në Vaterpollo, ku në vitin 1962 do të pushoj së ekzistuari. === Sportet argëtuese === Treva e Ulqinit jep në mundësi të madhe për sporte argëtuesi si: zhytje pran anijeve dhe gërmadhave nën-detare, kitesurfing në [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madhë]] dhe Adë të Bunës, çiklizëm malorë, hiking, orientim, çiklizëm nëpr Ullishtë, Valdanos dhe Pyllin e Pishave, ecje nëpër [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhin e Madhë]] dhe Adë të Bunës, peshkimi detar në [[Detin Adriatik]], peshkimi liqenor në [[Liqeni i Shasit|Liqenin e Shasit]] dhe peshkimi lumor në [[Lumi Buna|Lumin Buna]], gjuetia në Shtoj, Zogaj dhe Kënetë. == Turizmi == {{Shiko gjithashtu|Lista e plazheve në Ulqin}} Ulqini është një destinacion i njohur turistit gjatë verës. Edhe pse në masë të madhe i panjohur nga turistë të vende të mëdha, turistët që e kanë këtë vend destinacion kyç dhe rritja e numrit të turistëve që vijnë për herë të parë e bëjnë këtë qytet një pikë të nxehtë për pushuesit përgjatë muajve maj deri shtator. Është i njohur veçmas për plazhet e tija me rërë. Plazhi më i njohur i Ulqini është [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madhë]], që është një plazh ranor 12&nbsp;km i gjatë, plazhi më i gjatë në Mal të Zi. Si miniaturë e Plazhit të Madhë, në qytet qendet Plazhi i Vogël (Rana), që është një plazh ranor 376m i gjatë dhe gjatë sezonit veror arrin kapacitetin maksimal. Plazhi i Grave është një ndër plazhet shkëmbore më të njohura të Ulqini, në këtë plazh gjinden burime të sulfurit dhe radiumit që së bashku me kripën e detit krijojnë ujëra me karakter shëndetsorë. Sipas kulturës vendase ky plazh ka ndikim në rritjen e fertilitetit tek femra, është i rrethuar nga Pylli i Pishave. Për turistë që dëshirojnë paqën dhe një atmosferë unike si mundësi kanë ishullin Ada e Bunës. Në ishull është i vendosur edhe nj kamp naturistësh. Si simbol kryesor arkitektonik i Ulqini është Kalaja (Qyteti i vjetër) që është bërthama e të gjithë qytetit. Ajo që dallon Ulqinin nga qytetet tjera bregdetare, është sigurisht, pazari i cili gjindet në rrugën kryesore të qytetit. Këtu, sidomos të martëve dhe të premteve, ditëve të pazarit, mund të bleni prodhimet autentike vendase. Në çdo kohë mund të gjeni qumështin e freskët vendas, djathin, vezët, pemët dhe perimet, ullinjët, vajin e udhinjëve, kurse duhanxhinjët e apasionuar, aty mund të gjejnë duhanin e Ostrosit, prodhimin më të mirë të këti lloji në Mal të Zi. Dëshmia më e mirë se në pazarin e Ulqinit dominojnë prodhimet vendase, është, sigurisht, sfilata e veshjeve kombëtare nga rrethina e Ulqinit, me të cilat janë të veshura shumica e shitseve. Duke ofruar prodhimet e veta, ato me veshjen e tyre na e bëjnë të ditur se prej cilit rajon vijnë dhe vetë ky fakt paraqet garancionin më të sigurtë për kualitetin e mallit. [[Shqip|<nowiki/>]] Një karakterstikë tjetër e Ulqinit është se është ndër qytetet e rralla në Evropë ku mund të gjendet uji i njelmët (deti) dhe uji i ëmbël (liqe dhe lumenj). Ekzistojnë shumë pika interesante të cilat ia vlen të shikohen në Ulqin. Spikasin plazhet e shumta me rërë të hollë por nuk mungojnë as ata me shkëmbinj. Në rajonin e plazhit të madh "siparin" e hap plazhi Otrant, për të vazhduar pastaj me plazhin Lido, Bellvi, Evropa etj. Nëse jeni në kërkim të plazheve me gurë atëherë edhe atë mund ta gjeni. Plazhet në pjesën e teritorit nga plazhi i madh tek plazhi i vogël përbëjnë perla të plazheve me gurë. Adhuruesit e hedhjeve nga shkëmbijtë e lartë kanë mundësi që të testojnë adrenalinën e tyre në këtë pjesë. Për ata që preferojnë ujin e ëmbël atëherë si alternativë vjen Liqeni i Shasit. Xhiro me varkë, restaurant i mirë peshku dhe gjelbërim pa kufi, kjo është më e pakta që mund të gjesh afër Liqenit të Shasit. Afër liqenit për ata që e kanë qef historinë, mund të vizitohet kalaja e dikur Qytetit të Shasit. Përveç kësaj aty janë të vendosura edhe disa kisha që datojnë mjaft herët. == Njerëz të famshëm == {{Artikull i veçantë|Lista e ulqinakëve}} Më poshtë janë disa nga personalitet më të famshëm që kanë lindur në Ulqin ose e kanë kaluar shumicën e jetës në Ulqin: *[[Cafo Beg Ulqini]], Kryetare i Komunes, Regjent i Shqiperise, [[Kalores]] I [[Urdhëri i Skënderbeut]] *[[Adrian Lulgjuraj]],këngëtar, fitues i Festivalit të Këngës 51. *Donika Çapriqi *[[Hana Cakuli]], këngëtare. *[[Pjetër Gjoka]], aktor i dekoruar me Artist i popullit. *[[Mujo Ulqinaku]], oficer në Marinën Luftarake të Shqipërisë dhe Hero i Popullit. *[[Gjon Buzuku]], Meshtar katolik, autor i Mesharit. *[[Rizo Shurdha]], fotograf dhe boksier i njohur me prejardhje afrikane. *[[Hajro Ulqinaku]], shkrimtar. *[[Skender Pelivani]], magjistar dhe pelivan me famë europiane. === Vizitorët e famshëm === *[[Kolë Idromeno]], piktor shqiptar (1877 - 1880) *[[Sabbatai Zevi]], rabin sefardi dhe kabalist (1673 - 1676) *[[Arnold von Harfi]], udhëpershkrues gjerman *[[Josip Broz Tito]], president i ish-[[Jugosllavia|Jugosllavisë]] (1959) == Galeria == <gallery mode="packed" heights="150"> Skeda:Ulqin qershor 2018.jpg|Plazha e vogel Skeda:Muri ciklopik, Ulqin.jpg| Muri ciklopik ilir Skeda:Kulla e Ballshajve.JPG| [[Kulla e Balshajve]] Skeda:18 Ulcinj wieza zegarowa.jpg|Kulla e sahatit Skeda:MN, Ulcinj 044.jpg| Bedenet e [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]] Skeda:Pallati i Venedikut.jpg| Pallati i Venedikut Skeda:Kuvendi, Ulqin.jpg| [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendi i Ulqinit]] Skeda:Ulcinj, mosque.jpg| [[Xhamia e Pashës]] Skeda:MN, Ulcinj 003.jpg| [[Xhamia e Namazgjahut]] Skeda:Ulcinj, orthodox church.jpg| Kisha ortodokse Shën Nikolla Skeda:Dolcinium kitesurf.jpg| [[Plazhi i madh i Ulqinit|Plazhi i madh]] Skeda:Ulcinj - Mala Plaza.jpg| [[Plazhi i Vogël|Plazhi i vogël]] Skeda:Zenskaplaza.jpg| [[Plazhi i grave (Ulqin)|Plazhi i grave]] Skeda:Ulqini qershor 2018.jpg| image_skyline e Ulqinit Skeda:Свјетлопис Улциња 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-2, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-3, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-4, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-5, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-6, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-7, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-8, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-9, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-10, 2.8.2015.jpg| Skeda:Свјетлопис Улциња-11, 2.8.2015.jpg| </gallery> == Shiko dhe == {{UlqiniPortal}} * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Lista e qyteteve shqiptare]] * [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]] * [[Kongresi i Berlinit]] == Referime == {{Reflist|2}} == Literatura == * {{wikicite | ref = Ushaku-2010 | reference = {{cite book|last=Ushaku|first=Ruzhdi|title=Ulqini: në përmasa kërkimi dhe frymëzimi|date=2010|publisher=Fondacioni Lika|location=Ulqin|isbn=978-86-908739-2-0|accessdate=10 korrik 2014|ref=Ushaku}} }} * {{wikicite | ref = Canka-2012 | reference = {{cite book|last=Canka|first=Mustafa|title=Ulqini në Perandorinë Osmane|date=2012|publisher=Asociacioni Ulqini, Almanah|location=Ulqin|isbn=978-9940-570-10-1|accessdate=22 gusht 2014|ref=Canka}} }} * {{wikicite | ref = OOuSI-2003 | reference = {{Cite book|author=Stafi i OOuSI|year=2003|url=http://books.google.com/books?id=IENpAAAAMAAJ&q=Ulcinj+%2B+wolf&dq=Ulcinj+%2B+wolf|title=Österreichische Osthefte|volume=45:1-2|publisher=Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut|page=227|accessdate=10 korrik 2014}} }} * {{wikicite | ref = Rymut-1981 | reference = {{Cite book|last=Rymut|first=Kazimierz|year=1981|title=Gegenstand und Methoden der Onomastik|isbn=978-83-04-00227-2|page=56|url=http://books.google.com/books?id=vznVAAAAMAAJ&dq=Ulqin+%2B+ujk&q=expliqua+aussi+beaucoup+d'autres+toponymes+%C3%A0+l'aide+de+la+langue+albanaise,+comme+le+nom+de+la+ville+de+Ulqin,+avec+le+mot+albanais+ulk,+ujk-loup#search_anchor|publisher=Ossolineum|accessdate=10 korrik 2014}} }} * {{wikicite | ref = Belegu-1939 | reference = Xhafer Belegu: ''Lidhja e Prizrenit''. Tiranë, 1939}} * {{wikicite | ref = Rexha-1998 | reference = Riza Rexha: ''[[Ulqini në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit 1878-1881]]''. Art Club, Ulqin, 1998}} * {{wikicite | ref = Buda-1986 | reference = Aleks Buda: ''Shkrime Historike 2''. Shtëpia botuese 8 nëntori, Tiranë, 1986}} * {{wikicite | id =Ruvarac-1899 | reference ={{cite book|last=Ruvarac|first=Ilarion|title=Montenegrina : prilošci istoriji Crne Gore|date=1899|publisher=Štamparija Jovana Puljo|location=Zemun|url=http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac|accessdate=10 korrik 2014|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133039/http://ubsm.bg.ac.rs/engleski/dokument/1553/montenegrina-prilosci-istoriji-crne-gore-napisao-ilarion-ruvarac|url-status=dead}}}} * {{wikicite | ref = LTKU-1989 | reference = Lidhja Turistike e Komunës së Ulqinit: ''Ulcinj''. Zagreb, 1989}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{UlqiniSister}} * [http://ul-gov.me/index.php?lang=sq ul-gov.me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222165702/http://ul-gov.me/index.php?lang=sq |date=22 dhjetor 2014 }} — faqja zyrtare e Ulqinit * [http://www.ulcinj.travel/al/ ulcinj.travel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015202027/http://www.ulcinj.travel/al/ |date=15 tetor 2017 }} — faqja zyrtare turistike e Ulqinit * [http://www.fallingrain.com/world/MJ/00/Ulcinj.html Vendndodhja] * [http://www.ulqini.de/shqip.htm ulqini.de] —'' Ulqini ''(portal) * [http://www.visit-ulcinj.com/blog/ visit-ulcinj.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115173551/http://www.visit-ulcinj.com/blog/ |date=15 nëntor 2010 }} — ''Lajme nga Ulqini ''(portal) * [http://ul-info.com/ ul-info.com] — ''UL Info ''(portal) * [http://www.ulqini-online.com/ ulqini-online.com] — ''Ulqini Online ''(portal) {{Lokacioni | width = auto | Veriperëndim = [[Mali i Bardhë]] | Veri = [[Bratica]] | Verilindje = [[Kodra (Ulqin)|Kodra]] | Perëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Lindje = [[Kriporja e Ulqinit|Kriporja]] | Në mes = Ulqini | Jugperëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Jug = ''[[Deti Adriatik]]'' | Juglindje = Gjerana }} {{Lokacioni | width = auto | Veriperëndim = {{flagicon|Montenegro}} <br/> [[Komuna e Tivarit]] | Veri = {{flagicon|Montenegro}} <br/> [[Komuna e Tivarit]] | Verilindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] | Perëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Lindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] | Në mes = Komuna e Ulqinit | Jugperëndim = ''[[Deti Adriatik]]'' | Jug = ''[[Deti Adriatik]]'' | Juglindje = {{flagicon|Albania}} <br/> [[Qarku i Shkodrës]] }} {{Ulqini}} {{Komuna e Ulqinit}} {{Artikull i mirë|dita=12|muaj=07|viti=2016}} [[Kategoria:Artikuj të mirë]] [[Kategoria:Shqipëria etnike]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] [[Kategoria:Ulqin|*]] [[Kategoria:Vendbanime në Ulqin|*]][[Kategoria:Vendbanime në Ulqin]] rto7sadcncnge8psydksumrhrmq8m4w 0 17453 3010592 3010577 2026-07-18T15:04:16Z Smallem 126080 Rikthim i parametrave të Weather box (të fshira gabimisht) përmes Claude AI 3010592 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Manhatani | native_name = {{lang|en|Manhattan}} | other_name = Konteja e Nju Jorkut | settlement_type = Konte dhe qark | image_flag = Flag of the Borough of Manhattan.svg | flag_link = Flamuri | image_seal = Seal of Borough of Manhattan.svg | seal_link = Stema | image_skyline = Above Gotham.jpg | imagesize = 321 | image_caption = Midtaun Manhatan përballet në jug drejtë Manhatanit të Poshtëm | image_map = Map of New York highlighting New York County.svg | map_caption = Harta e Manhatanit në [[Nju Jork]] <!--Konteksti Administrativ--> | subdivision_type = [[Lista e shteteve|Shteti]] | subdivision_name = [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|ShBA]] | subdivision_type1 = [[Shtetet Federale të Amerikës|Shteti Federal]] | subdivision_name1 = [[Nju Jork]]u | subdivision_type2 = [[Qarqe në New York|Konteja]] | subdivision_name2 = Konteja e Nju Jorkut | subdivision_type3 = [[Lista e qyteteve të SHBA-së|Qyteti]] | subdivision_name3 = [[Nju Jork Siti]] <!--Politika --> | government_type = Njësi bashkiake | leader_title = Kryetari i njësisë bashkiake | leader_name = [[Mark Levine]] ([[Partia Demokratike (ShBA)|D]]) | leader_title1 = Avokati i distriktit | leader_name1 = Alvin Bragg ([[Partia Demokratike (ShBA)|D]]) | established_title = Themelimi | established_date = [[1624]] <!-- Informacione gjeografike --> | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=2010 Census Gazetteer Files: New York County Subdivisions|language=en|url=https://www2.cinsus.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/county_sub_list_34.txt|publisher=United States Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616193236/https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/county_sub_list_34.txt|archive-date=16 qershor 2019}}</ref> | area_total_km2 = 87 | area_land_km2 = 59.1 | area_water_km2 = 27.9 | area_water_percent = 32 | elevation_max_m = 81 | elevation_max_footnotes = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = Gjerësia në rrugën 14-të<ref name="Passikoff">{{cite book|author=Ben Passikoff|title=The Writing on the Wall: Rediscovering New York City’s "Ghost Signs"|url=https://books.google.al/books?id=kmKCDwAAQBAJ&pg=PT61|year=2017|publisher=Simon and Schuster|language=en|access-date=1 janar 2024|isbn=978-151070295-0|quote=Manhatani ka 22.7 milje katrorë tokë, me përmasa 2.3 milje i gjerë në rrugën e 14-të dhe 13.4 milje i gjatë}}</ref> <!--Popullsia dhe demografia--> | population_as_of = [[2020]] | population_footnotes =<ref name="QuickFacts">{{cite web|publisher=United States Census Bureau|language=en-US|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/NY,newyorkcitynewyork,newyorkcountynewyork/PST045222|title=QuickFacts New York; New York City, New York; New York County, New York|access-date=5 prill 2025}}</ref> | population_est = 1,660,664 | pop_est_as_of = [[2024]] | pop_est_footnotes =<ref name="QuickFacts"/> | population_total = 1,694,251 | population_density_km2 = auto | population_demonyms = Manhatanitë<ref>{{cite news|author=Colin Moynihan|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1999/09/19/nyregion/fyi-530409.html|title=There are well-known names for inhabitants of four boroughs: Manhanittes, Brooklynites, Bronxites and Staten Islanders. But what are residents of Queens called?|date=19 shtator 1999|language=en|archive-date=17 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417072347/https://www.nytimes.com/1999/09/19/nyregion/fyi-530409}}</ref></br>Nikerbokerë (historik dhe poetik) <!-- Ekonomia --> | demographics_type2 = GDP-ja | demographics2_footnotes =<ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product by County and Metropolitan Area|url=https://fred.stlouisfed.org/release?et=&pageID=2&rid=397&t=|work=fed.stlouisfed.org|language=en}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = $885.652 miliardë dollarë ([[2022]]) <!-- Të dhëna të tjera--> | timezone = EST | utc_offset = -05:00 | timezone_DST = EDT | utc_offset_DST = -04:00 | coordinates = {{coord|40.7127|N|74.0059|W|region:US-NY|display=inline, title}} | postal_code_type = [[Kodi postar]] | postal_code = 100xx, 101xx, 102xx | area_code_type = [[Kodi telefonik]] | area_code = 212/646/332, 917 | website = {{URL|1=https://www.manhattanbp.nyc.gov/|manhattanbp.nyc.gov}} }} '''Manhatani''', i njohur rajonalisht si '''Qyteti''', është më i denduri i populluar dhe gjeografikisht më i vogli nga [[Njësitë e Nju Jork Sitit|pesë njësitë]] e [[Nju Jork Siti]]t. Është bërthama urbane e [[Zona metropolitane e Nju Jorkut|zonës metropolitane të Nju Jorkut]], dhe bashkëkohore me Kontenë e Nju Jorkut, një nga qarqet origjinale të [[Shtetet Federale të Amerikës|shtetit amerikan]] të [[Nju Jorku]]t. Manhatani shërben si qendra ekonomike dhe administrative e qytetit, identifikuesi kulturor dhe vendlindja historike. Lagja përbëhet kryesisht nga Ishulli i Manhatanit, i kufizuar nga lumenjtë [[Lumi Hudson|Hudson]], [[East River|East]] dhe [[Lumi Harlem|Harlem]]; si dhe disa ishuj të vegjël ngjitur. Manhattan gjithashtu përmban [[Marble Hill, Manhattan|Marble Hill]], një lagje e vogël tani në kontinentin amerikan, e ndarë nga pjesa tjetër e Manhattanit nga Kanali i Anijes Harlem dhe më vonë i lidhur duke përdorur deponinë në [[Bronx]]. Ishulli Manhattan është i ndarë në tre përbërës të kufizuar në mënyrë joformale, secila duke prerë në boshtin e gjatë të rrethit: [[Manhattani i Poshtëm|Poshtëm]], [[Manhattani i Mesëm|Mesëm]] dhe [[Manhattani i Epërm|Epërm]]. == Historia == Zona që tani është Manhatani ishte e banuar prej kohësh nga indianët Lenape dhe Wappinger. Në vitin [[1524]], eksploruesi fiorentin Giovanni da Verrazzano - duke lundruar në shërbim të mbretit Francis I të Francës - u bë evropiani i parë i dokumentuar që vizitoi zonën që do të bëhej [[Nju Jork Siti]]. Ai hyri në ngushticën e baticës të njohur tani si Narrows dhe e quajti tokën përreth Portit të Nju Jorkut të Epërm New Angoulême, në lidhje me emrin e familjes së Mbretit Francis I që rrjedh nga Angouléme në Francë; ai lundroi mjaft larg në port për të parë [[Lumi Hudson|lumin Hjudson]], të cilit i referohej në raportin e tij për mbretin francez si një "lum shumë i madh"; dhe ai e quajti Gjirin e Santa Margaritas - ajo që tani është Gjiri i Epërm i Nju Jorkut - pas Marguerite de Navarre, motrës më të madhe të mbretit. Deri në udhëtimin e Henry Hudson-it, një anglez që punoi për [[Kompania Holandeze e Indisë Lindore|Kompaninë Hollandeze të Indisë Lindore]], zona u hartografua. Hudson-i hasi në Ishullin Manhatan dhe njerëzit vendas që jetonin atje në vitin [[1609]] dhe vazhdoi [[lumi]]n që më vonë do të mbante emrin e tij, [[Lumi Hudson]], derisa arriti në vendin e [[Albany|Albanisë]] së sotme. Një prani e përhershme evropiane në [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Hollandën e Re]] filloi në vitin [[1624]], me themelimin e një vendbanimi tregtar holandez të leshit në Ishullin e Guvernatorëve. Në vitin [[1625]], ndërtimi filloi në kështjellën Fort Amsterdam në ishullin Manhatan, i quajtur më vonë New Amsterdam ({{lang|nl|Nieuw Amsterdam}}), në atë që tani është Manhatani i Poshtëm. Themelimi i vitit [[1625]] i Fortesës Amsterdam në skajin jugor të Ishullit Manhatan njihet si lindja e [[Nju Jork Siti|qytetit të Nju Jorkut]]. Sipas një letre nga Pieter Janszoon Schagen, Peter Minuit dhe [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore|kolonistët holandezë]] e morën Manhatanin më 24 maj [[1626]] nga njerëz vendas të paidentifikuar, të cilët besohet se kanë qenë indianë të Kanarsee të Manhattoe, në këmbim të mallrave të tregtuara me vlerë 60 guldenë, të thënë shpesh se kisht vlerën e 24 dollarëve amerikanë. Shifra prej 60 guldenë vjen nga një letër e një përfaqësuesi të [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore|Përgjithshëm të Estateve Hollandeze]] dhe anëtar i bordit të [[Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore|Kompanisë Hollandeze të Indisë Perëndimore]], Pieter Janszoon Schagen, drejtuar Estates General në nëntor [[1626]]. Në vitin [[1846]], historiani i [[Nju Jork]]ut, John Romeyn Brodhead e ndërroi shifrën e fl 60 (ose 60 guldenë) në 24 dollarë amerikanë (ai arriti në 24 dollarë = fl 60/2.5, sepse dollari amerikan u barazua gabimisht me rijksdaalderin holandez që kishte një vlerë standarde prej 2.5 guldenë). "[Një] mit me normë të ndryshueshme duke qenë një kontradiktë në terma, çmimi i blerjes mbetet i ngrirë përgjithmonë në njëzet e katër dollarë," siç theksuan Edwin G. Burrows dhe Mike Wallace në historinë e tyre të Nju Jorkut. Gjashtëdhjetë guldenë në vitin [[1626]] u vlerësuan në afërsisht $ 1,000 në vitin [[2006]] dhe $ 963 në vitin [[2020]], sipas Institutit për Historinë Sociale të Amsterdamit. Bazuar në çmimin e [[argjendi]]t, kolona e gazetës "The Straight Dope" llogariti një ekuivalent prej $ 72 në vitin [[1992]]. Historianët James dhe Michelle Nevius e rishqyrtuan çështjen në vitin [[2014]], duke sugjeruar që duke përdorur çmimet e birrës dhe rakisë si ekuivalencë monetare, çmimi i paguar nga Minuit do të kishte fuqinë blerëse diku midis $ 2,600 dhe $ 15,600 në dollarë aktualë. Sipas shkrimtarit Nathaniel Benchley, Minuit kreu transaksionin me Seyseys, shefin e Canarsee, të cilët ishin të gatshëm të pranonin mallra të vlefshëm në këmbim të ishullit që kontrollohej kryesisht nga Weckquaesgeeks, një grup i Wappinger. Në vitin [[1647]], Peter Stuyvesant u emërua Drejtori i fundit i Përgjithshëm Hollandez i [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore|kolonisë]]. Amsterdami i Ri u përfshi zyrtarisht si qytet më 2 shkurt [[1653]]. Në vitin [[1674]], [[anglezët]] e blenë [[Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore|Hollandën e Re]], pasi [[Holanda]] humbi biznesin e [[sheqeri]]t me qira në [[Historia e Brazilit|Brazil]] dhe e quajti atë "[[Nju Jork|New York]]" sipas Dukës anglez të Jorkut dhe [[Albany]]-së, Mbreti i ardhshëm Xhejms II. [[Holandezët]], nën drejtorin e përgjithshëm Stuyvesant, negociuan me sukses me [[Mbretëria e Anglisë|anglezët]] për të prodhuar 24 artikuj të transferimit të përkohshëm, të cilët kërkonin të mbanin për qytetarët ekzistues të [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Holandës së Re]] liritë e tyre të arritura më parë (përfshirë lirinë e fesë) nën [[Zotërimet Angleze të Përtejdetit|sundimtarët e tyre të rinj anglezë]]. [[Republika Holandeze]] e rimori qytetin përkohësisht në gusht të vitit [[1673]], duke e quajtur atë "Holanda e Re". [[Kolonizimi Holandez i Amerikës|Hollanda e Re]] iu dha përfundimisht [[Historia e Anglisë|anglezëve]] në nëntor të vitit [[1674]], përmes Traktatit të Uestminsterit. == Gjeografia == Manhatani është një konte në [[Nju Jork Siti|Nju Jork]], pjesa më e madhe e të cilit, shtrihet në Ishulin e Manhatanit pjesët Hudson, Harlem dhe Ist River. Kjo pjesë është bërthama e qytetit me shumë rrokaqiej në të cilat janë të vendosura zyret të tregtisë dhe industrisë me ndikim botërorë. Në këtë pjesë gjendet edhe vendi më i rëndësishem financiar i planetit rruga e njohur [[Wall Street]], ndërtesa e [[OKB]]-së dhe lloje ë ndryshme të ndërtesave me zyre për kulturë (Opera Metropolitante, Museume, Universitete, teatro si [[Broadway]]). Po ashtu në këtë pjesë gjendet edhe një park i madhë i quajtur [[Central Park]] me të cilin njujorkezët krenohen.<ref name="GBH14">Der Grosse Brock Haus, Band 14 - Wiesbaden 1984 ISBN 3-7653-0353-4</ref> == Demografia == Qarku i Nju Jorkut, i njëkohshëm me kontenë e Manhatanit në [[Nju Jork Siti]], është qarku më i dendur i populluar në [[SHBA]], me një densitet prej 70,825.6/mi2 (27,267.4/km2) që nga viti 2013. Në vitin 1910, ai arriti një kulm prej 101,548/mi2 ( 39,222.9/km2). Qarku është një nga qarqet origjinale të [[Shtetet Federale të Amerikës|shtetit]] të [[Nju Jork]]ut. == Ekonomia == Në vitin [[2020]], në Manhattan jetonin 1,694,251 banorë. Në regjistrimin amerikan të vitit [[2010]], kishte 1,585,873 njerëz që jetonin në Manhatan, një rritje prej 3.2% që nga viti [[2000]]. Që nga viti [[2010]], popullsia e Manhatanit u vlerësua nga Byroja e Regjistrimit të SHBA që ishte rritur 2.7% në 1,628,706 që nga viti [[2018]], që përfaqësonte 19.5% të popullsisë së [[Nju Jork Siti|qytetit të Nju Jorkut]] prej 8,336,817 dhe 8.4% të popullsisë së [[Shtetet Federale të Amerikës|shtetit]] të [[Nju Jork]]ut prej 19,745,289. Sipas vlerësimeve të regjistrimit të vitit [[2017]], dendësia e popullsisë së Qarkut të Nju Jorkut ishte rreth 72,918 banorë për milje katrore (28,154/km²), dendësia më e lartë e popullsisë e çdo qarku në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]]. Në vitin [[1910]], në kulmin e emigracionit evropian në [[Nju Jork]], dendësia e popullsisë në Manhatan arriti një kulm prej 101,548 banorë për milje katrore (39,208/km²). == Politika == ==Klima== [[File:Southwest corner of Central Park, looking east, NYC.jpg|thumb|372px|[[Central Park]] në [[vjeshta|vjeshtë]]]] Nën klasifikimin klimatik Köppen, veçoritë e [[Nju Jork Siti]]t janë si të një klime të lagësht subtropikale ashtu dhe të një klime të lagësht kontinentale;<ref>{{cite web|last1=Peel|first1=M. C.|title=World Map of Köppen-Geiger climate classification|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|language=en|last2=Finlayson|first2=B. L.|publisher=The University of Melbourne|access-date=27 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113015116/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|archive-date=13 janar 2015|url-status=dead}}</ref> duke qenë qyteti më verior nga qytetet e rëndësishme të [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]], me një klimë të lagësht subtropikale. Qyteti ka mesatarisht 234 ditë me të paktën ca diell në vit.<ref name ="noaasun">{{cite web|title=New York Central Park, NY Climate Normals 1961−1990|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT|language=en-US|access-date=18 korrik 2020|url-status=dead|archive-date=25 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525073803/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT}}</ref> [[Dimri|Dimrat]] janë të ftohtë dhe të lagësht, ndërsa mbizotërojnë modele [[era|erërash]] që fryjnë pranë brigjeve i zbusin efektet e [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]], megjithëse ai e mbron pjesërisht nga ajri më i ftohtë nga [[Malet Apalashe|Apalashet]] duke e mbajtur qytetin më të ngrohtë në dimër sesa qytetet e brendshme të [[Amerika Veriore|Amerikës Veriore]] në gjerësi të ngjashme ose më të vogla. [[Temperatura]] mesatare e [[janari]]t, muaji më i ftohtë i zonës, është {{convert|32.6|°F|1}}; [[temperatura]]t zakonisht bien në {{convert|10|°F|0}} mjaft herë përgjatë [[dimri|dimrave]],<ref name="NYC climate">{{cite web|title=The Climate of New York|url=http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html|publisher=New York State Climate Office|language=en|url-status=dead|archive-date=12 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412104922/http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html}}</ref> dhe arrijnë {{convert|60|°F}} mjaft ditë në muajin më të ftohtë të [[dimri]]t. [[Pranvera]] dhe [[vjeshta]] janë të paparashikueshme dhe mund të variojnë nga të akullta në të ngrohta, megjithëse ato zakonisht janë më të buta me lagështi të ulët. Verat janë tipikisht të ngrohta deri në të nxehta dhe të lagështa, me një temperaturë mesatare ditore prej {{convert|76.5|°F|1}} në korrik.<ref name="New York City Weatherbox NOAA txt">{{cite web|title=Summary of Monthly Normals 1991–2020|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|url=https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00094728&format=pdf|access-date=4 maj 2021|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504224841/https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00094728&format=pdf|archive-date=4 maj 2021}}</ref> Kushtet e natës janë shpesh të intesifikuara nga fenomeni i nxehtësisë urbane të ishullit, që shkakton nxehtësi të përthithur gjatë ditës të përcillet prapë gjatë natës, duke i ngritur temperaturat deri në {{convert|7|F-change|0|abbr=on}} kur erërat janë të ngadalta.<ref>{{cite web|title=Keeping New York City 'Cool' Is The Job Of NASA's 'Heat Seekers'|website=NASA|date=30 janar 2006|url=https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/nyc_heatisland.html|language=en-US|access-date=20 nëntor 2016|archive-date=1 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001042214/https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/nyc_heatisland.html}}</ref> Temperaturat ditore i tejkalojnë {{convert|90|°F|0}} mesatarisht me 17 ditë çdo verë dhe në disa vite i tejkalojnë {{convert|100|°F|0}}. Temperaturat maksimale kanë variuar nga {{convert|-15|°F|0}}, e rregjistruar më 9 shkurt [[1934]], deri në {{convert|106|°F|0}} më 9 korrik [[1936]].<ref name="New York City Weatherbox NOAA" /><ref name="Weather Atlas NYC">{{cite web|title=New York, New York, USA - Monthly weather forecast and Climate data|url=https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate|publisher=Weather Atlas|language=en|access-date=4 korrik 2019|archive-date=1 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201112345/https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate|url-status=dead}}</ref> Manhatani ka reshje prej {{convert|49.9|in|sigfig=3}} në vit, që janë të shpërndara njëtrajtësisht përgjatë vitit. Reshjet mesatare të borës në dimër midis viteve [[1981]] dhe [[2010]] kanë qenë {{convert|25.8|in|cm|0}}; kjo varion në mënyrë të konsiderueshme nga viti në vit.<ref name ="New York City Weatherbox NOAA">{{cite web|title=NowData – NOAA Online Weather Data|url=https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|language=en-US|access-date=4 maj 2021|url-status=dead|archive-date=27 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527215410/http://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx}}</ref> {{Weather box |name = New York City weatherbox |location = Nju Jork (Belvedere Kasëll, [[Central Park]]), [[1991]]–[[2020]] normalet, ekstremet [[1869]]–tani |single line = Y |Jan record high F = 72 |Feb record high F = 78 |Mar record high F = 86 |Apr record high F = 96 |May record high F = 99 |Jun record high F = 101 |Jul record high F = 106 |Aug record high F = 104 |Sep record high F = 102 |Oct record high F = 94 |Nov record high F = 84 |Dec record high F = 75 |year record high F = 106 <!-- To calculate avg record high, go to monthly summarized data, choose 1991-2020 as year range, max temp as variable, and daily maximum under summary and values are obtained under "mean" --> |Jan avg record high F = 60.4 |Feb avg record high F = 60.7 |Mar avg record high F = 70.3 |Apr avg record high F = 82.9 |May avg record high F = 88.5 |Jun avg record high F = 92.1 |Jul avg record high F = 95.7 |Aug avg record high F = 93.4 |Sep avg record high F = 89.0 |Oct avg record high F = 79.7 |Nov avg record high F = 70.7 |Dec avg record high F = 62.9 |year avg record high F = 97.0 |Jan high F = 39.5 |Feb high F = 42.2 |Mar high F = 49.9 |Apr high F = 61.8 |May high F = 71.4 |Jun high F = 79.7 |Jul high F = 84.9 |Aug high F = 83.3 |Sep high F = 76.2 |Oct high F = 64.5 |Nov high F = 54.0 |Dec high F = 44.3 |year high F = 62.6 |Jan mean F = 33.7 |Feb mean F = 35.9 |Mar mean F = 42.8 |Apr mean F = 53.7 |May mean F = 63.2 |Jun mean F = 72.0 |Jul mean F = 77.5 |Aug mean F = 76.1 |Sep mean F = 69.2 |Oct mean F = 57.9 |Nov mean F = 48.0 |Dec mean F = 39.1 |year mean F = 55.8 |Jan low F = 27.9 |Feb low F = 29.5 |Mar low F = 35.8 |Apr low F = 45.5 |May low F = 55.0 |Jun low F = 64.4 |Jul low F = 70.1 |Aug low F = 68.9 |Sep low F = 62.3 |Oct low F = 51.4 |Nov low F = 42.0 |Dec low F = 33.8 |year low F = 48.9 <!-- To calculate avg record low, go to monthly summarized data, choose 1991-2020 as year range, min as variable, and daily minium under summary and values are obtained under "mean" --> |Jan avg record low F = 9.8 |Feb avg record low F = 12.7 |Mar avg record low F = 19.7 |Apr avg record low F = 32.8 |May avg record low F = 43.9 |Jun avg record low F = 52.7 |Jul avg record low F = 61.8 |Aug avg record low F = 60.3 |Sep avg record low F = 50.2 |Oct avg record low F = 38.4 |Nov avg record low F = 27.7 |Dec avg record low F = 18.0 |year avg record low F = 7.7 |Jan record low F = −6 |Feb record low F = −15 |Mar record low F = 3 |Apr record low F = 12 |May record low F = 32 |Jun record low F = 44 |Jul record low F = 52 |Aug record low F = 50 |Sep record low F = 39 |Oct record low F = 28 |Nov record low F = 5 |Dec record low F = −13 |year record low F = -15 |precipitation color= green |Jan precipitation inch = 3.64 |Feb precipitation inch = 3.19 |Mar precipitation inch = 4.29 |Apr precipitation inch = 4.09 |May precipitation inch = 3.96 |Jun precipitation inch = 4.54 |Jul precipitation inch = 4.60 |Aug precipitation inch = 4.56 |Sep precipitation inch = 4.31 |Oct precipitation inch = 4.38 |Nov precipitation inch = 3.58 |Dec precipitation inch = 4.38 |year precipitation inch = 49.52 |Jan snow inch = 8.8 |Feb snow inch = 10.1 |Mar snow inch = 5.0 |Apr snow inch = 0.4 |May snow inch = 0.0 |Jun snow inch = 0.0 |Jul snow inch = 0.0 |Aug snow inch = 0.0 |Sep snow inch = 0.0 |Oct snow inch = 0.1 |Nov snow inch = 0.5 |Dec snow inch = 4.9 |year snow inch = 29.8 |unit precipitation days = 0.01 in |Jan precipitation days = 10.8 |Feb precipitation days = 10.0 |Mar precipitation days = 11.1 |Apr precipitation days = 11.4 |May precipitation days = 11.5 |Jun precipitation days = 11.2 |Jul precipitation days = 10.5 |Aug precipitation days = 10.0 |Sep precipitation days = 8.8 |Oct precipitation days = 9.5 |Nov precipitation days = 9.2 |Dec precipitation days = 11.4 |year precipitation days = 125.4 |unit snow days = 0.1 in |Jan snow days = 3.7 |Feb snow days = 3.2 |Mar snow days = 2.0 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.2 |Dec snow days = 2.1 |year snow days = 11.4 |humidity color = green |Jan humidity = 61.5 |Feb humidity = 60.2 |Mar humidity = 58.5 |Apr humidity = 55.3 |May humidity = 62.7 |Jun humidity = 65.2 |Jul humidity = 64.2 |Aug humidity = 66.0 |Sep humidity = 67.8 |Oct humidity = 65.6 |Nov humidity = 64.6 |Dec humidity = 64.1 |year humidity= 63.0 |Jan sun = 162.7 |Feb sun = 163.1 |Mar sun = 212.5 |Apr sun = 225.6 |May sun = 256.6 |Jun sun = 257.3 |Jul sun = 268.2 |Aug sun = 268.2 |Sep sun = 219.3 |Oct sun = 211.2 |Nov sun = 151.0 |Dec sun = 139.0 |year sun = |Jan percentsun = 54 |Feb percentsun = 55 |Mar percentsun = 57 |Apr percentsun = 57 |May percentsun = 57 |Jun percentsun = 57 |Jul percentsun = 59 |Aug percentsun = 63 |Sep percentsun = 59 |Oct percentsun = 61 |Nov percentsun = 51 |Dec percentsun = 48 |year percentsun = 57 |source 1= NOAA<ref name="New York City Weatherbox NOAA"/><ref name="New York City Weatherbox NOAA txt"/><ref name="noaasun/> |source 2= Weather Atlas<ref name="Weather Atlas NYC"/> }}} ==Shiko edhe== * [[Central Park]] * [[Albany]] * [[Bronx]] * [[Brooklyn]] * [[Ishulli i Ellisit]] * [[Long Island]] * [[Lumi Hudson]] * [[Staten Island]] * [[Nju Jork Siti]] * [[Qarqe në New York]] * [[Nju Jork]] * [[Kolonizimi Holandez i Amerikës]] * [[Trembëdhjetë Kolonitë]] * [[Historia e Shteteve të Bashkuara të Amerikës]] == Burimi i të dhënave == <references /> == Lidhje të jashtme == {{commons category|Kategoria:Manhattan|Manhatani}} * [http://www.mbpo.org/ Manhattan Borough President official site] * [http://www.nyc.gov/ New York City Government with links to Manhattan specific agencies] [[Kategoria:New York]] [[Kategoria:Kolonizimi Holandez i Amerikës]] [[Kategoria:Lindje 1624]] [[Kategoria:Gjeografia e qyteteve]] [[Kategoria:Zonat urbane]] [[Kategoria:Ishuj]] [[Kategoria:Qytete në SHBA]] 6he4spz8qh8lph0vizffg1rzy5779ls 0 19370 3010813 3007807 2026-07-18T23:25:35Z Fallbackintoreality 102113 3010813 wikitext text/x-wiki [[File:Toto Cutugno.jpg|thumb|Cututgno në vitin 1983]] '''Salvatore "Toto" Cutugno''' (7 korrik 1943–22 gusht 2023) ishte një këngëtar, tekstshkrues, muzikant dhe prezantues televiziv italian. Ai u njoh më së miri për hitin e tij ndërkombëtar, këngën "L'Italiano", nga albumi i të njëjtit emër të vitit 1983. Cutugno poashtu fitoi [[Festivali Evropian i Këngës 1990|Festivalin Evropian të Këngës 1990]] të mbajtur në Zagreb, ish-Jugosllavi, me këngën "insieme: 1992", për të cilën shkroi tekstin dhe muzikën. Ai është përshkruar si "një nga zërat ikonë të muzikës italiane".<ref>{{Cite web |last=Eda |date=2023-08-22 |title=Ndërron jetë në moshën 80-vjeçare kantautori italian, Toto Cutugno |url=https://www.vizionplus.tv/nderron-jete-ne-moshen-80-vjecare-kantautori-italian-toto-cutugno/ |access-date=2026-07-18 |website=[[Vizion Plus]] |language=sq}}</ref> Cutugno këndoi për herë të parë në [[Festivali i Sanremos|Festivalin e Sanremos]] në vitin [[1976]] me [[Albatros]] me me këngën ''Volo AZ504'', e cila u rendit e treta. Një vit më vonë merr pjesë përsëri në festival me këngën ''Gran Premio'' - ''Çmimi i madh''. Debuton si solist në vitin [[1980]]. Fiton në Festivalin e Sanremos me këngën ''Solo noi'' - ''Vetëm ne''. Në vitet vijuese renditet për pesë herë në vendin e dytë ([[1984]], [[1987]], [[1988]], [[1989]], [[1990]]). Është i dyti edhe në vitin [[1985]], kur shkruan këngën ''Noi ragazzi di oggi'' - ''Ne, djemtë e sotëm'' të [[Luis Miguel]]. Fiton [[Eurofestivali]]n në vitin [[1990]] në [[Zagreb]] me këngën ''Insieme 1992'' - ''Së bashku 1992''. Një vit më pas paraqet Eurovizionin së bashku me [[Gigliola Cinquetti]]. Ka qenë edhe paraqitës televiziv. Programet e tij më të njohura janë ''[[Piacere Raiuno]]'' e ''[[Domenica In]]''. Pjesëmarrjet e tij në Festivalin e Sanremos: * 1976 ''Volo AZ504'' me [[Albatros (grup muzikor)|Albatros]] * 1977 ''Gran premio'' me [[Albatros (grup muzikor)|Albatros]] * 1980 ''Solo noi'' * 1983 ''L'italiano'' * 1984 ''Serenata'' * 1986 ''Azzurra malinconia'' * 1987 ''Figli'' * 1988 ''Emozioni'' * 1989 ''Le mamme'' * 1990 ''Gli amori'' dyshe me [[Ray Charles]] * 1995 ''Voglio andare a vivere in campagna'' * 1997 ''Faccia pulita'' * 2005 ''Come noi nessuno al mondo'' dyshe me [[Annalisa Minetti]] * 2010 ''Aeroplani'' == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * [http://www.totocutugno.net Toto Cutugno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205022603/http://totocutugno.net/ |date=5 dhjetor 2006 }} {{Biografi-cung}} [[Kategoria:Këngëtarë italianë]] [[Kategoria:Fitues në Festivalin Evropian të Këngës]] mrh6pixvtn4o3kdacesbiunuh75cu6z 14 20777 3010782 1941216 2026-07-18T15:54:02Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Abstraksione]]; added [[Category:Shkenca humane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010782 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kulturë]] [[Kategoria:Shkenca humane]] 3s4euaejv6id6ovbafushla21enwkwr 0 25172 3010810 3008811 2026-07-18T22:18:17Z Sadsadas 51943 /* */ 3010810 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography |name = Cristiano Ronaldo |image = Cristiano_Ronaldo_playing_for_Al_Nassr_FC_against_Persepolis,_September_2023_(cropped).jpg |image_size = 230 |caption = Ronaldo në 2023 |fullname = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro |birth_date = {{Birth date and age|5|2|1985|df=y}}<ref name="AtFeet"/> |birth_place = [[Funchal]], [[Madeira]], Portugali |height = 1.87 m<ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt/Jogadores/Cristiano-Ronaldo|title=Cristiano Ronaldo|publisher=Federata Portugeze e Futbollit|language=pt|accessdate=15 mars 2019}}</ref> |position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] |currentclub = [[Al Nassr FC|Al Nassr]] |clubnumber = 7 |youthyears1 = 1992–1995 |youthclubs1 = [[CF Andorinha|Andorinha]] |youthyears2 = 1995–1997 |youthclubs2 = [[C.D. Nacional|Nacional]] |youthyears3 = 1997–2002 |youthclubs3 = [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] |years1 = 2002–2003 |clubs1 = [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] |caps1 = 25 |goals1 = 3 |years2 = 2003–2009 |clubs2 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |caps2 = 196 |goals2 = 84 |years3 = 2009–2018 |clubs3 = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] |caps3 = 292 |goals3 = 311 |years4 = 2018–2021 |clubs4 = [[Juventus F.C.|Juventus]] |caps4 = 98 |goals4 = 81 |years6 = 2021–2022 |clubs6 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |caps6 = 40 |goals6 = 19 |years7 = 2023– |clubs7 = [[Al Nassr FC|Al Nassr]] |caps7 = 107 |goals7 = 102 |nationalyears1 = 2001 |nationalteam1 = [[Kombëtarja portugeze nën-15 e futbollit|Portugalia U15]] |nationalcaps1 = 9 |nationalgoals1 = 7 |nationalyears2 = 2001–2002 |nationalteam2 = [[Kombëtarja portugeze nën-17 e futbollit|Portugalia U17]] |nationalcaps2 = 7 |nationalgoals2 = 5 |nationalyears3 = 2003 |nationalteam3 = [[Kombëtarja portugeze nën-20 e futbollit|Portugalia U20]] |nationalcaps3 = 5 |nationalgoals3 = 1 |nationalyears4 = 2002–2003 |nationalteam4 = [[Kombëtarja portugeze nën-21 e futbollit|Portugalia U21]] |nationalcaps4 = 10 |nationalgoals4 = 3 |nationalyears5 = 2004 |nationalteam5 = [[Kombëtarja portugeze nën-23 e futbollit|Portugalia U23]] |nationalcaps5 = 3 |nationalgoals5 = 2 |nationalyears6 = 2003– |nationalteam6 = [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] |nationalcaps6 = 233 |nationalgoals6 = 146 |club-update = 21 maj 2026 |nationalteam-update = 6 korrik 2026 |medaltemplates = {{MedalCountry|{{flamuri|Portugalia}} [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]]}} {{MedalSport|[[Futbolli|Futboll]]}} {{MedalCompetition |[[UEFA Kampionati Europian i Futbollit|UEFA Euro]]}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2016|Francë 2016]]|[[Kombëtarja portugeze e futbollit|Skuadra]]}} {{MedalSilver|[[UEFA Euro 2004|Portugali 2004]]|[[Kombëtarja portugeze e futbollit|Skuadra]]}} {{MedalBronze|[[UEFA Euro 2012|Poloni/Ukrainë 2012]]|[[Kombëtarja portugeze e futbollit|Skuadra]]}} }} '''Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro''' (lindur më 5 shkurt 1985) është një [[futbolli]]st profesionist [[Portugalia|portugez]] i cili luan si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin saudit [[Al Nassr FC|Al Nassr]] dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|kombëtaren portugeze]]. Ai është [[Kapiteni (futboll)|kapiten]] i të dy ekipeve. Ronaldo konsiderohet një nga lojtarët më të mirë të të gjitha kohërave si dhe lojtari portugez më i mirë në histori,<ref>{{cite web|url=https://www.footballparadise.com/greatest-debate-silly-ronaldo-messi-pele/|title=Ronaldo, Messi, Pele: The GOAT debate is unending, and shouldn't matter|trans-title=Ronaldo, Messi, Pepe: Debati GOAT nuk mbaron, por nuk duhet të rëndësi|publisher=[[Football Paradise]]|language=en|author=Marco Heta|accessdate=2 shtator 2018|date=2 shtator 2018|quote=Katërshja, Pelé, Diego Maradona, [Lionel] Messi and [Cristiano] Ronaldo, tani kanë formuar armaturën për debatin.|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902185408/https://www.footballparadise.com/greatest-debate-silly-ronaldo-messi-pele/|archive-date=2 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|title=Pelé has been voted the greatest footballer of all time|trans-title=Pelé është votuar lojtari më i mirë i të gjitha kohërave|publisher=The Independent|language=en|author=Rob Knight|accessdate=31 korrik 2018|date=27 maj 2018|quote=Disa vota të vlefshme e ndanë Lionel Messin nga Cristiano Ronaldo të cilët përfunduan respektivisht i dyti dhe i treti [...] në sondazhin e porositur nga kanali History për të shënuar sezonin e futbollit|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716235713/https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|archive-date=16 korrik 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/ubcs-star-studded-stereotype-study-the-sociology-of-cristiano-ronaldo/article23786125/|title=UBC's star-studded stereotype study: the sociology of Cristiano Ronaldo|publisher=The Globe and Mail|language=en|author=David Ebner|location=Kelowna, British Columbia, Kanada|quote=[Ronaldo] është, e disa e kanë pranuar vonë, më i miri që ka luajtur lojën.|date=2 prill 2015|accessdate=2 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518063846/https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/ubcs-star-studded-stereotype-study-the-sociology-of-cristiano-ronaldo/article23786125/|archive-date=18 maj 2018}}</ref> duke fituar shumë trofe kolektiv dhe personal, përfshirë [[Topi i Artë|Topin e Artë]] pesë herë, çmimin [[Lojtari i Vitit i UEFA-s]] tre herë si dhe [[Këpuca e Artë Evropiane|Këpucën e Artë Evropiane]] katër herë. Ai është shpallur lojtari më i mirë nga [[FIFA]] pesë herë. Ronaldo ka fituar 37 trofe në karrierën e tij, përfshirë tetë kampionate, pesë [[UEFA Liga e Kampioneve|Liga Kampionësh]] si dhe një edicion të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionat Evropian]]. Ai mban rekordin për numrin e golave (140) dhe asisteve (42) në Ligën e Kampioneve, numrin e golave (14) dhe asisteve (8) në UEFA Kampionatin Evropian si dhe numrin e ndeshjeve (219) dhe golave (146) në futbollin ndërkombëtar. Ai është një nga lojtarët e pakët që ka luajtur mbi 1200 ndeshje zyrtare si dhe ka shënuar më shumë se 970 gola, duke qënë golashënuesi më i mirë në historinë e futbollit. Ronaldo u lind dhe u rrit në ishullin portugez të [[Madeira]]s, kurse në moshën 15 vjeç u diagnostifikua me një sëmundje në zemër, rrahjet e të cilës ishin më të shpeshta se normalja. Ai u operua për t'u shëruar nga sëmundja dhe nisi karrierën e tij si futbollist me [[Sporting CP]], para se të firmoste në Angli me [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në vitin 2003 në moshën 18 vjeç. Pasi fitoi trofeun e parë, [[FA Cup|Kupën FA]], gjatë sezonit të tij të parë në Angli, ai ndihmoi Unitedin të fitonte tre tituj të [[Premier League|Premier Ligës]], një trofe të [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligës së Kampionëve]] si dhe [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]. Në moshën 22 vjeç, ai ishte nominuar për çmimet Topi i artë dhe [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]], kurse në moshën 23 vjeç, i fitoi të dyja. Në vitin 2009, ai firmosi me klubin spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] për 94 milion €, duke u bërë, në atë kohë, transferimi më i shtrenjtë i të gjitha kohërave. Ronaldo fitoi 15 trofe me Real Madridin, përfshirë dy tituj të [[La Liga]]s, dy [[Copa del Rey|Kupa të Mbretit]], katër Liga Kampionësh, dy [[UEFA Super Kupa|Superkupa Evropiane]] dhe tre Kupa Bote për Klube. Ai u bë edhe golashënuesi më i mirë i historisë së klubit, duke shënuar plot 34 hat-trick në La Liga, një rekord, përfshirë tetë në sezonin [[2014–15 La Liga|2014–15]],{{refn|group=note|Rekordi ndahet me [[Lionel Messi]]n, i cili shënoi tetë hat-trick në sezonin [[2011–12 La Liga|2011–12]].}} si dhe u bë lojtari i vetëm që ka shënuar 30 ose më shumë gola në gjashtë sezone rresht në La Liga. Pasi ju bashkua Madridit, Ronaldo u rendit i dyti në garën për Topin e artë tre herë, në të treja rastet mbrapa [[Lionel Messi]]t, rivalit të tij, para se t'a fitonte këtë çmim dy herë rresht në vitet [[FIFA Ballon d'Or 2013|2013]] dhe [[FIFA Ballon d'Or 2014|2014]]. Pasi fitoi Ligën e Kampioneve në vitet [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2016|2016]] dhe [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2017|2017]], Ronaldo siguroi edhe dy Topa të artë rresht. Pasi fitoi një tjetër Ligë Kampionesh, këtë herë për të tretin vit rresht, Ronaldo u bë lojtari i vetëm e fitoi këtë trofe pesë herë.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-ne-histori-behet-pari-qe-fiton-pese-liga-te-kampioneve-kalon-iniestan-seedorfin-xavin-e-messin/|title=Ronaldo në histori, bëhet i pari që fiton pesë Liga të Kampionëve – kalon Iniestan, Seedorfin, Xavin e Messin|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=27 maj 2018|accessdate=6 shkurt 2019}}</ref> Në vitin 2018, ai u transferua te Juventus për një shifër fillestare 100 milion €; kjo shifër ishte më e larta që një klub italian kishte paguar për një lojtar mbi 30 vjeç. Një lojtar i [[Kombëtarja portugeze e futbollit|kombëtares portugeze]], Ronaldo u shpall lojtari më i mirë portugez i të gjitha kohërave nga [[Federata Portugeze e Futbollit]] në vitin 2015. Ai debutoi për ekipin e të rriturve në vitin 2003 në moshën 18 vjeç, dhe që nga ajo kohë ka zhvilluar mbi 150 paraqitje; ai ka luajtur dhe ka shënuar në tetë turnamente madhore, duke qënë gjithashtu lojtari me më shumë gola dhe ndeshje i Portugalisë. Ronaldo shënoi golin e parë me kombëtaren në [[UEFA Euro 2004]], ku ai ndihmoi Portugalinë të arrinte në [[UEFA Euro 2004#Finalja|finale]]. Ai u bë kapiten në korrik 2008, duke udhëhequr ekipin në rezultatin e hyre më madhor në histori, fitimin e [[UEFA Euro 2016]], ku ai mori edhe Këpucën e argjendë si golashënuesi i dytë më i mirë i turnamentit; pas kësaj, ai u bë lojtari evropian me më shumë gola ndërkombëtar në histori.<ref name="CR7vmorocco">{{cite web|url=http://newsport.al/shenoi-ndaj-marokut-cristiano-ronaldo-kalon-legjenden-puskas-dhe-vendos-rekord-historik-ne-europe/|title=Shënoi ndaj Marokut, Cristiano Ronaldo kalon legjendën Puskas dhe vendos rekord historik në Europë|publisher=Newsport.al|language=sq|date=20 qershor 2018|accessdate=20 qershor 2018}}</ref> Ai është një nga atletët më të reklamuar të botës, duke u renditur si më i pasuri në vitet 2016 dhe 2017 nga ''[[Forbes]]'', si dhe u shpall atleti më i famshëm nga [[ESPN]] në vitet 2016, 2017 dhe 2018. ==Jeta e hershme== Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro ka lindur në [[São Pedro (Funchal)|São Pedro]], [[Funchal]], në ishullin e [[Madeira|Madeirës]], Portugali, dhe u rrit në [[Santo António (Funchal)|Santo António]], Funchal.<ref>{{cite web|url=https://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/perfil/interior/pelos-caminhos-de-ronaldo-1298338.html|publisher=Diário de Notícias|title=Desporto – Pelos caminhos de Ronaldo|trans-title=Sportet – Mes rrugëve të Ronaloos|website=dn.pt|language=pt|date=6 korrik 2009|accessdate=22 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808072949/http://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/perfil/interior/pelos-caminhos-de-ronaldo-1298338.html|archive-date=8 gusht 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/05/5896528d22601db9458b4599.html|title=Cristiano turns 32|trans-title=Cristiano mbush 32|publisher=Marca|language=en|location=Spanjë|date=5 shkurt 2017|accessdate=22 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715151746/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/05/5896528d22601db9458b4599.html|archivedate=15 korrik 2017}}</ref> Ai është fëmija i katërt dhe më i vogël i Maria Dolores dos Santos Aveiro (lindur më 1954), një kuzhiniere, dhe José Dinis Aveiro (1953–2005), një kopshtar i bashkisë dhe menaxher pajisjesh me kohë të pjesshme.<ref>{{cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=b3bxhH16EJ4|title=Fiebre Maldini: Los inicios de Cristiano Ronaldo|trans-title=Fiebre Maldini: Fillimet e Cristiano Ronaldos|format=flv|medium=Television production|publisher=[[Canal+]] (një divizion i [[PRISA TV]])|language=es|location=Madrid|date=22 prill 2008|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203052632/http://www.youtube.com/watch?v=b3bxhH16EJ4|archive-date=3 shkurt 2014}}</ref> Emri i dytë i vënë, "Ronaldo", u zgjodh në ndër të presidentit të asaj kohe të [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] [[Ronald Reagan]].<ref>{{cite book|title=El Clasico: Barcelona V Real Madrid: Football's Greatest Rivalry|url=https://archive.org/details/elclasicobarcelo0000fitz_p9q7|trans-title=El Clasico: Barcelona V Real Madrid: Rivaliteti më i madh i futbollit|publisher=A&C Black|page=[https://archive.org/details/elclasicobarcelo0000fitz_p9q7/page/122 122]|language=en|author=Richard Fitzpatrick|date=1 tetor 2012}}</ref> Stërgjyshja e tij nga ana e babait, Isabel da Piedade, ishte nga ishulli [[São Vicente, Kepi i Gjelbërt|São Vicente]] i [[Kepi i Gjelbër|Kepit të Gjelbërt]].<ref>{{cite web|url=https://expresso.sapo.pt/actualidade/cristiano-ronaldo-tem-costela-cabo-verdiana=f491641|title=Cristiano Ronaldo tem 'costela' cabo-verdiana|publisher=Sapo Expresso|language=es|accessdate=23 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170713163733/http://expresso.sapo.pt/actualidade/cristiano-ronaldo-tem-costela-cabo-verdiana=f491641|archive-date=13 korrik 2017}}</ref> Ai ka një vëlla më të madh, Hugo (lindur më 1975), dhe dy motra më të mëdhaja, Elma (lindur më 1973) dhe Liliana Cátia "Katia" (lindur më 1977), e cila është këngëtare.<ref name="AtFeet">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal|title=He's got the world at his feet|trans-title=Ai ka botën nën këmbët e tij|publisher=The Guardian|language=en|author=Tim Lewis|location=Londër|date=8 qershor 2008|accessdate=5 nëntor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927042123/http://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal|archive-date=27 shtator 2013}}</ref> Ai u rrit në një shtëpi [[Krishtërimi|katolike]] të varfër, duke ndarë dhomën e tij me të gjithë vëllezërit dhe motrat.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/cristiano-ronaldo-spills-all-to-his-close-friend-139054|title=Cristiano Ronaldo spills all to his 'close friend' Jasmine about women, football, cars... and money|trans-title=Cristiano Ronaldo ja thotë të gjitha 'shokut të ngushtë' Jasmine rreth femrave, futbollit, makinave... dhe parave|date=3 korrik 2011|publisher=Daily Mirror|language=en|accessdate=21 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819214735/http://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/cristiano-ronaldo-spills-all-to-his-close-friend-139054|archive-date=19 gusht 2013}}</ref> Si fëmijë, Ronaldo luajti me ekipin amator [[CF Andorinha|Andorinha]] nga viti 1992 e deri në 1995,<ref>{{cite web|title=Bola de Ouro – Ronaldo conquistou primeiro prémio aos oito anos no Andorinha|url=https://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/noticias/interior/bola-de-ouro-ronaldo-conquistou-primeiro-premio-aos-oito-anos-no-andorinha-1066979.html|language=pt|publisher=Diário de Notícias|date=2 dhjetor 2008|accessdate=23 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823210705/http://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/noticias/interior/bola-de-ouro-ronaldo-conquistou-primeiro-premio-aos-oito-anos-no-andorinha-1066979.html|archive-date=23 gusht 2017}}</ref> ku babai i tij ishte mbajtësi i fanellave;<ref>{{cite web|title=The 'little bee' who always cried – the story of young Ronaldo's path to greatness in Madeira|trans-title='Bleta e vogël' që qante përherë – historia e rrugës së Ronaldos së vogël drejt madhështisë në Madeira|url=http://www.goal.com/en-us/news/the-little-bee-who-always-cried-the-story-of-young-ronaldos-path-/k927thno26e41b42er1z9zhqo|publisher=Goal.com|language=en|author=Ben Hayward|date=23 qershor 2017|accessdate=23 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830041632/http://www.goal.com/en-us/news/the-little-bee-who-always-cried-the-story-of-young-ronaldos-path-/k927thno26e41b42er1z9zhqo|archive-date=30 gusht 2017}}</ref> pas kësaj, ai shpenzoi dy vite me [[C.D. Nacional|Nacional]]. Në vitin 1997, në moshën 12 vjeç, ai vajti në një provë tre-ditore me [[Sporting CP]], e cila e bleu atë për 1,500 £.<ref name="Clash of the Titans"/><ref>{{cite news|url=http://worldsoccer.about.com/od/players/p/players_ronaldo.htm|title=Profile of Ronaldo at about.com|publisher=about.com|language=en|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107161024/http://worldsoccer.about.com/od/players/p/players_ronaldo.htm|archive-date=7 janar 2010|url-status=dead}}</ref> Ai më pas kaloi nga Madeira në [[Alcochete]], afër [[Lisbona|Lisbonës]], për t'u bërë pjesë e akademisë së të rinjëve të Sportingut.<ref name="Clash of the Titans"/> Në moshën 14 vjeç, Ronaldo besonte se kishte aftësi për të luajtur në nivel gjysëm-profesionist, duke rënë dakord me mamanë e tij për të ndërprerë studimet me qëllim për t'u përqëndruar tërësisht në futboll.<ref name="expelled">{{cite web|title=Cristiano Ronaldo: I was expelled from school for throwing a chair at the teacher|trans-title=Cristiano Ronaldo: U përjashtova nga shkolla për shkak se hodha karrigen drejtë mësueses|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/529372/cristiano-ronaldo-i-was-expelled-from-school-for-throwing-a-chair-at-the-teacher|publisher=Now Magazine|language=en|date=6 korrik 2011|accessdate=22 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429171348/http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/529372/cristiano-ronaldo-i-was-expelled-from-school-for-throwing-a-chair-at-the-teacher|archive-date=29 prill 2015}}</ref> Ai ishte i popullor në shkollë, por u përjashtua pasi i hodhi një karrige mësueses së tij, duke thënë se ajo e "ofendoi".<ref name="expelled"/> Megjithatë, një vit më pas, ai u diagnostikua me një sëmundje në zemër, një gjëndje që mund t'a detyronte t'i jepte fund lojës së futbollit.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Cristiano-Ronaldo|title=Cristiano Ronaldo {{!}} Biography & Facts|trans-title=Cristiano Ronaldo {{!}} Biografia & Fakte|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=11 gusht 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812184905/https://www.britannica.com/biography/Cristiano-Ronaldo|archive-date=12 gusht 2018}}</ref> Ronaldo u operua në zemër ku një lazer u përdor për të bashkuar disa rrugë kardiake në një, duke rregulluar rrahjet e zemrës.<ref>{{Cite news|url=https://www.news.com.au/sport/football/what-you-didnt-know-about-cristiano-ronaldo/news-story/41e4d9d91b8f3a1d65c3826f00d63d15|title=What you didn't know about Cristiano Ronaldo|trans-title=Çfarë nuk di rreth Cristiano Ronaldos|last=Conte|first=Peter|date=8 maj 2018|publisher=NewsComAu|language=en|access-date=11 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812184547/https://www.news.com.au/sport/football/what-you-didnt-know-about-cristiano-ronaldo/news-story/41e4d9d91b8f3a1d65c3826f00d63d15|archive-date=12 gusht 2018}}</ref> Ai doli nga spitali disa orë nga operacioni dhe vazhdoi stërvitjen disa ditë më pas.<ref>{{cite web|title=Manchester United winger Cristiano Ronaldo needed heart operation to save career|trans-title=Anësori i Manchester United Cristiano Ronaldo i duhej një operacion në zemër për të shpëtuar karrierën e tij|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/4382937/Manchester-United-winger-Cristiano-Ronaldo-needed-heart-operation-to-save-career.html|publisher=The Telegraph|language=en|date=29 janar 2009|accessdate=22 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823141642/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/4382937/Manchester-United-winger-Cristiano-Ronaldo-needed-heart-operation-to-save-career.html|archive-date=23 gusht 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://newsd.in/juventus-until-cristiano-ronaldo-was-there-i-was-a-real-madrid-fan-says-rahul-gandhi-congress-juventus/|title=Until Cristiano Ronaldo was there, I was a Real Madrid fan, says Rahul Gandhi|trans-title=Deri sa Cristiano Ronaldo ishte atje, unë isha tifoz i Real Madridit, thotë Rahul Gandhi|publisher=Newsd www.newsd.in|language=en|access-date=20 mars 2019}}</ref> ==Karriera me klube== ===Sporting CP=== [[Skeda:C.Ronaldo at Museum Mundo Sporting.JPG|parapamje|Sende të Ronaldos në muzeumin e Sporting CP.]] Në moshën 16 vjeç, Ronaldo u promovua në ekipin e parë të Sporting nga trajneri [[László Bölöni]], i cili ishte impresionuar nga aftësitë dribluese të Ronaldos.<ref>{{cite web|url=http://www.digisport.ro/Sport/FOTBAL/Competitii/Fotbal+International/Boloni+isi+aminteste+de+debutul+lui+Ronaldo+la+Sporting|title=Boloni își amintește de debutul lui Ronaldo la Sporting: "Nu reușeam să îl opresc să facă driblinguri"|publisher=DigiSport|language=ro|accessdate=24 shkurt 2016|date=13 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303123806/http://www.digisport.ro/Sport/FOTBAL/Competitii/Fotbal+International/Boloni+isi+aminteste+de+debutul+lui+Ronaldo+la+Sporting|archive-date=3 mars 2016}}</ref> Ai më pas u bë lojtari i parë që luan me ekipin nën-16, -17 dhe -18, ekipin B dhe ekipin e parë, të gjitha në një sezon.<ref name="Clash of the Titans">{{cite news|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/clash-of-the-titans-989542|title=Clash of the Titans|trans-title=Përplasja e titanëve|date=18 prill 2010|accessdate=30 gusht 2014|publisher=Manchester Evening News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903060451/http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/clash-of-the-titans-989542|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Një vit më vonë, më 7 tetor 2002, Ronaldo bëri debutimin e tij në [[Primeira Liga]] në ndeshjen kundër [[Moreirense F.C.|Moreirense]], ku ai shënoi dy gola në fitoren 3–0.<ref name="u17">{{cite news|url=http://www.uefau17.com/history/index.htm|title=Famous players featured in U17 c'ships|trans-title=Lojtarët e famshëm që kanë marrë pjesë në kampionatet nën-17|publisher=uefau17.com|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602071706/http://www.uefau17.com/history/index.htm|archivedate=2 qershor 2009|access-date=9 gusht 2013|url-status=dead}}</ref> Gjatë [[2002–03 Primeira Liga|sezonit 2002–03]], përfaqsuesit e tij e rekomanduan lojtarin te trajneri i [[Liverpool F.C.|Liverpool]], [[Gérard Houllier]], dhe presidenti i [[FC Barcelona|Barcelonës]], [[Joan Laporta]].<ref name="Eurosport 2011">{{cite news|url=https://uk.eurosport.yahoo.com/06122010/58/premier-league-liverpool-turned-ronaldo.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208061005/http://uk.eurosport.yahoo.com/06122010/58/premier-league-liverpool-turned-ronaldo.html|archive-date=8 dhjetor 2010|title=Liverpool 'turned down Ronaldo'|trans-title=Liverpool 'refuzoi Ronaldon'|publisher=Eurosport|language=en|date=6 dhjetor 2011|accessdate=30 gusht 2014}}</ref> Trajneri [[Arsène Wenger]], i cili ishte i interesuar rreth blerjes së lojtarit, u takua me të në fushat e [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në nëntor për të diskutuar rreth një transferimi të mundshëm.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/david-conn-inside-sport-blog/2011/jan/19/inside-sport-cristiano-ronaldo-agent|title=The brightest star in Europe and £1m to a mysterious agent|trans-title=Ylli më i ndriçueshëm në Evropë dhe 1 milion £ te një agjent misterioz|publisher=The Guardian|language=en|author=David Conn|location=Londër|date=19 janar 2011|accessdate=11 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005154731/http://www.theguardian.com/sport/david-conn-inside-sport-blog/2011/jan/19/inside-sport-cristiano-ronaldo-agent|archive-date=5 tetor 2013}}</ref> Megjithatë, trajneri i [[Manchester United F.C.|Manchester United]], [[Alex Ferguson]], ishte i vendosur për të blerë Ronaldon urgjentisht, pasi Sporting mposhti United 3–1 në ndeshjen përuruese të [[Estádio José Alvalade]] në gusht 2003. Fillimisht, United kishte planifikuar për të firmosur me Ronaldon dhe më pas t'a kthente te Sporting për një vit në huazim.<ref name="BR2003">{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/2735948-he-was-there-to-put-on-a-show-ronaldos-legendary-manchester-united-audition|title='He Was There to Put on a Show': Ronaldo's Legendary Manchester United Audition|trans-title='Ai ishte atje për të bërë shfaqje': Audicioni legjendar i Ronaldos te Manchester United|publisher=[[Bleacher Report]]|language=en|author=Sam Rilger|date=6 tetor 2017|accessdate=27 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528133259/http://bleacherreport.com/articles/2735948-he-was-there-to-put-on-a-show-ronaldos-legendary-manchester-united-audition|archive-date=28 maj 2018}}</ref> Shumica e lojtarëve të United ishin impresionuar nga portugezi, duke i kërkuar Fergusonit që t'a blinte menjëherë. Pas ndeshjes, Ferguson ra dakord t'i paguante Sportingut 12.24 milion £<ref name="BR2003"/> për atë çfarë e kishte konsideruar "një nga lojtarët e rinjë më premtues" që ai kishte parë.<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11667/2273339/united-confirm-ronaldo-capture|title=United confirm Ronaldo capture|trans-title=United konfirmon blerjen e Ronaldos|publisher=Sky Sports|language=en|author=Adam Marshall|date=12 gusht 2003|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903043416/http://www1.skysports.com/football/news/11667/2273339/united-confirm-ronaldo-capture|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Një dekadë pas largimit të tij nga klubi, në prill 2013, Sporting nderoi Ronaldon duke e zgjedhur atë të bëhej anëtari i 100,000të i klubit.<ref>{{cite web|url=http://www.sporting.pt/English/News/news_eng_clubdecsbruno_300413_110552.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517151357/http://www.sporting.pt/English/News/news_eng_clubdecsbruno_300413_110552.asp|archivedate=17 maj 2014|title=Message from the president|trans-title=Mesazh nga presidenti|publisher=Sporting Clube de Portugal|language=en|date=29 prill 2013|accessdate=15 maj 2014}}</ref> ===Manchester United=== ====2003–2007: Vitet e para dhe zhvillimi==== {{Quote box |width=33% |align=right |quoted=1 |quote=Kanë qënë vetëm pak lojtarë që janë përshkuar si ‘George Best i ri’ përgjatë viteve, por kjo është hera e parë që ka qënë kompliment për mua. |salign=right |source=— Ish lojtari i Manchester United George Best për 18 vjeçarin Ronaldo.<ref>{{cite web|url=http://sabotagetimes.com/reportage/legends-george-best-on-ronaldos-man-united-debut/|title=George Best On Ronaldo’s Debut For Man Utd|trans-title=George Best mbi debutimine Ronaldos për Man Utd|publisher=Sabotage Tims|language=en|author=Justin Barnes|date=12 qershor 2014|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085222/http://sabotagetimes.com/reportage/legends-george-best-on-ronaldos-man-united-debut/|archive-date=3 shtator 2014|url-status=dead}}</ref>}} Ronaldo u bë lojtari i parë [[Portugalia|portugez]] i Manchester United kur ai firmosi me klubin në vitin 2003.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/3142959.stm|title=Man Utd sign Ronaldo|trans-title=Man Utd firmos me Ronaldon|date=12 gusht 2003|accessdate=27 gusht 2014|publisher=BBC Sport|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731063111/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/3142959.stm|archive-date=31 korrik 2017}}</ref> Shuma e paguar për të, 12.24 milion £, e bëri atë, në atë kohë, lojtarin adoleshent më të shtrenjtë në historinë e futbollit anglez.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/2409432/United-fork-out-record-12m-fee-to-land-teenager.html|title=United fork out record £12m fee to land teenager|trans-title=United paguan një shifër rekord 12 milion £ për të marrë adoleshentin|newspaper=The Daily Telegraph|language=en|author=Sam Wallace|date=13 gusht 2003|accessdate=8 qershor 2019}}</ref> Pavarësisht se ai kërkoi numrin 28, të njëjtin numër që kishte edhe te Sporting, Ronaldo mori fanellën me nurmin 7, e mbajtur më parë nga lojtarë si [[George Best]], [[Eric Cantona]] dhe [[David Beckham]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/aug/13/newsstory.sport10|title=Teenager takes Beckham No7 shirt|trans-title=Adoleshenti merr fanellën me numër 7 të Beckham|date=13 gusht 2003|accessdate=27 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152721/http://www.theguardian.com/football/2003/aug/13/newsstory.sport10|archive-date=3 shtator 2014}}</ref><ref name="Legends"/> Fanella me numrin 7 u bë një motivim shtesë për Ronaldon.<ref name="Legends">{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-exclusive-716711|title=Cristiano Ronaldo exclusive|trans-title=Cristiano Ronaldo eksluzive|publisher=Daily Mirror|language=en|author=David McDonnell|location=Londër|date=29 shtator 2007|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903115441/http://www.mirror.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-exclusive-716711|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Një element kyç në zhvillimin e tij në Angli u bë edhe trajneri i tij, Alex Ferguson, për të cilin ai më pas tha: "Ai ka qënë babai im në sport, një nga faktorët më të rëndësishëm dhe ndikues në karrierën time."<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8134301.stm|title=Ronaldo vows to justify price tag|trans-title=Ronaldo zotohet të justifikojë çmimin|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2009|accessdate=4 korrik 2009}}</ref> Ronaldo bëri debutimin e tij në [[Premier League|Premier Ligë]] në fitoren 4–0 në shtëpi kundër [[Bolton Wanderers F.C.|Bolton Wanderers]] më 16 gusht 2003, duke fituar një duartrokitje në momentin e hyrjes së tij në fushë në minutën e 60të në vend të [[Nicky Butt]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2003/aug/17/match.sport5|title=Only one Ronaldo as United find new idol|trans-title=Vetëm një Ronaldo, United gjen një idhull të ri|publisher=The Guardian|language=en|author=Paul Wilson|location=Londër|date=17 gusht 2003|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152616/http://www.theguardian.com/football/2003/aug/17/match.sport5|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Paraqitja e tij u vlerësua edhe nga George Best, një nga ikonat e klubit, i cili tha: "Është një nga debutimet më ekzaltuese që unë kam parë".<ref name="BestQuote">{{cite web|url=http://sabotagetimes.com/reportage/legends-george-best-on-ronaldos-man-united-debut/|title=George Best on Ronaldo's Debut For Man Utd|trans-title=George Best rreth debutimit të Ronaldos për Man Utd|publisher=Sabotage Times|language=en|author=Justin Barnes|date=12 qershor 2014|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085222/http://sabotagetimes.com/reportage/legends-george-best-on-ronaldos-man-united-debut/|archive-date=3 shtator 2014|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e parë me klubin më 1 nëntor me goditje dënimi në fitoren 3–0 kundër [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/3207091.stm|title=Man Utd see off Pompey|trans-title=Man Utd heqin qafe Pompey|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 nëntor 2003|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809002543/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/3207091.stm|archive-date=9 gusht 2017}}</ref> Ai shënoi edhe tre gola të tjerë në pjesën e dytë të sezonit,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2004/mar/22/match.sport7|title=United rediscover form and put Arsenal on red alert|trans-title=United rigjen formën dhe e vendos Arsenalin në alarm të kuq|publisher=The Guardian|language=en|author=Paul Weaver|location=Londër|date=22 mars 2004|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152611/http://www.theguardian.com/football/2004/mar/22/match.sport7|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> i fundit nga të cilët erdhi në ndeshjen e fundit kundër [[Aston Villa F.C.|Aston Villës]], ku ai mori edhe kartonin e kuq të parë në karrierë.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2004/may/16/match.sport1|title=Ronaldo's good and bad day|trans-title=Dita e mirë dhe e keqe e Ronaldos|publisher=The Guardian|language=en|author=Ian Ridley|location=Londër|date=15 maj 2004|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152542/http://www.theguardian.com/football/2004/may/16/match.sport1|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Ronaldo e mbylli sezonin e parë në Angli duke shënuar të parin e fitores 3–0 kundër [[Millwall F.C.|Millwall]] në [[Finalja e Kupës FA 2004|finalen e Kupës FA 2004]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/3725063.stm|title=Man Utd win FA Cup|trans-title=Man Utd fiton Kupën FA|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 maj 2004|accessdate=26 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225084836/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/3725063.stm|archive-date=25 shkurt 2009}}</ref> [[Skeda:Ronaldo - Manchester United vs Chelsea.jpg|parapamje|majtas|Ronaldo duke luajtur kundër [[Chelsea F.C.|Çelsit]] në Premier Ligë gjatë sezonit të tij të tretë në Angli.]] Në fillim të vitit 2005, Ronaldo luajti dy nga ndeshjet e tij më të mira të [[2004–05 FA Premier League|sezonit 2004–05]], fillimisht duke shënuar dhe asistuar kundër Aston Villës, e njekur më pas nga një dopietë kundër klubit [[Rivaliteti Arsenal F.C.–Manchester United F.C.|rival]] Arsenalit.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/4177033.stm|title=Man Utd 3–1 Aston Villa|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=27 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/4221105.stm|title=Arsenal 2–4 Man Utd|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 janar 2005|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814024707/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/4221105.stm|archive-date=14 gusht 2017}}</ref> Ai luajti 120 minuta të plota në barazimin pa gola kundër Arsenalit në [[Finalja e Kupës FA 2005|finalen e Kupës FA]] si dhe shënoi në gjuajtjet e penalltive ku United u mposht.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/4558271.stm|title=Arsenal 0–0 Man Utd (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|date=21 maj 2005|accessdate=19 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814023916/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/4558271.stm|archive-date=14 gusht 2017}}</ref> Më 29 tetor, ai shënoi golin e 1,000të të Manchester United në Premier Ligë në distafën 4–1 kundër [[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/4366686.stm|title=Middlesbrough 4–1 Man Utd|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 tetor 2005|accessdate=1 shkurt 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/65SvTrLkt?url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/4366686.stm|archive-date=15 shkurt 2012}}</ref> Drejtë mesit të sezonit, në nëntor, ai i shtoi kontratës së tij edhe dy vite të tjera, duke zgjatur qëndrimin e tij deri në vitin 2010.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/4448900.stm|title=Ronaldo extends Man Utd contract|trans-title=Ronaldo zgjat kontratën me United|publisher=BBC Sport|language=en|date=18 nëntor 2005|accessdate=28 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814024548/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/4448900.stm|archive-date=14 gusht 2017}}</ref> Ronaldo fitoi trofeun e dytë në Angli më 26 shkurt 2006, Kupën e Ligës, ku në finale ai shënoi golin e tretë të fitores 4–0 kundër [[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/4727118.stm|title=Man Utd ease to Carling Cup glory|trans-title=Man Utd me lehtësi drejtë lavdisë së Carling Cup|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 shkurt 2006|accessdate=26 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20070828124554/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/4727118.stm|archive-date=28 gusht 2007}}</ref> Gjatë sezonit të tretë në Angli, Ronaldo u përfshi në disa incidente. Ai u dënua me një ndeshje pezullim nga [[UEFA]] për shkak se i tregoi "gishtin e mesit" tifozëve të [[S.L. Benfica|Benficës]],<ref>{{Cite news|title=Ronaldo ban after finger gesture|trans-title=Ronaldo dënohet pas veprimit me gisht|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/4512908.stm|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=3 shkurt 2006|date=14 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20060205020933/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/4512908.stm|archive-date=5 shkurt 2006}}</ref> si dhe mori karton të kuq në derbin kundër [[Manchester City F.C.|Manchester City]] për shkak se goditi ish lojtarin e United, [[Andy Cole]].<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11667/2363590/fergie-upset-with-red-card|title=Fergie upset with red card|trans-title=Fergie i mërzitur me kartonin e kuq|date=15 janar 2006|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|author=Mark Buckingham|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903043420/http://www1.skysports.com/football/news/11667/2363590/fergie-upset-with-red-card|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Ai gjithashtu u përplas edhe me një shok skuadre, sulmuesin [[Ruud van Nistelrooy]], i cili kritikoi stilin e lojës së portugezit.<ref>{{cite web|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/ruud-and-ron-in-training-bust-up-1016868|title=Ruud and Ron in training bust-up|trans-title=Ruud dhe Ron në sherrin e stërvitjes|date=17 janar 2006|accessdate=28 gusht 2014|publisher=[[Manchester Evening News]]|language=en|author=Stuart Brennan|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903055643/http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/ruud-and-ron-in-training-bust-up-1016868|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Pas [[2006 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2006]] ku ai u përfshi në një incident me shokun e skuadrës në klub, [[Wayne Rooney]], i cili u përjashtua,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/worldcup2006blog/2006/jul/03/rooneymustlookathimselfra|title=Rooney must look at himself rather than blame Ronaldo|trans-title=Rooney duhet më mirë të shikojë veten sesa të fajsojë Ronaldon|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|date=3 korrik 2006|accessdate=28 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152921/http://www.theguardian.com/football/worldcup2006blog/2006/jul/03/rooneymustlookathimselfra|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Ronaldo publikisht bëri kërkesë për transferim, duke cituar mbështjetjen e pakët e marrë nga klubi pas incidentit.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jul/09/worldcup2006.sport3|title=Ronaldo: I can't stay in Manchester|trans-title=Ronaldo: Nuk mund të qëndrojë në Manchester|publisher=The Guardian|language=en|author=James Stirling|location=Londër|date=9 korrik 2006|accessdate=28 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152928/http://www.theguardian.com/football/2006/jul/09/worldcup2006.sport3|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Megjithatë, United përjashtoi mundësinë që Ronaldo të largohej nga klubi.<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11667/2383344/united-ronaldo-not-for-sale|title=United: Ronaldo not for sale|trans-title=United: Ronaldo nuk është në shitje|date=12 korrik 2006|accessdate=28 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|author=Mark Buckingham|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903043752/http://www1.skysports.com/football/news/11667/2383344/united-ronaldo-not-for-sale|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Pavarësisht se incidenti me Rooney në Kupën e Botës 2006 bëri që Ronaldo të vërshëllehej nga tifozët gjatë gjithë [[2006–07 FA Premier League|sezonit 2006–07]],<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2346496/Ronaldo-has-last-laugh-on-Reading-fans.html|title=Ronaldo has last laugh on Reading fans|trans-title=Ronaldo qesh i fundit me tifozët e Reading|date=25 shtator 2006|accessdate=28 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Clive Tyldesley|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903151154/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2346496/Ronaldo-has-last-laugh-on-Reading-fans.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ai pati vitin e shpërthimit dhe të daljes në skenë si një nga lojtarët më të mirë, duke shënuar më shumë se 20 gola si dhe fitoi titullin e parë të Premier Ligës. Një faktor i rëndësishëm i këtij suksesi ishte edhe stërvitja një kundër një me trajnerin [[René Meulensteen]], i cili i mësoi portugezit të ishte më i paparashikueshëm, të përmirsonte bashkpunimin me lojtarët e tjerë, të kërkonte topin dhe të shfrytëzonte çdo mundësi për gol sesa të përpiqej të shënonte gola të bukur për të cilat njihej.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/real-madrid/10272433/The-secrets-behind-the-development-of-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo-revealed-by-Rene-Meulensteen.html|title=The secrets behind the development of Real Madrid's Cristiano Ronaldo, revealed by Rene Meulensteen|trans-title=Sekretet mbrapa zhvillimit të Cristiano Ronaldos së Real Madridit, zbuluar nga Rene Meulensteen|date=29 gusht 2013|accessdate=28 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810065928/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/real-madrid/10272433/The-secrets-behind-the-development-of-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo-revealed-by-Rene-Meulensteen.html|archive-date=10 gusht 2014}}</ref> Ai shënoi tre dopieta rresht në dhjetor, kundër Aston Villës – një fitore që e vendosi United në krye të renditjes – Wigan Athletic dhe [[Reading F.C.|Reading]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2006/dec/24/match.sport5|title=Cristiano's stockings full of gifts for United|trans-title=Çorapet e Ronaldos plot me dhurata për United|date=24 dhjetor 2006|accessdate=28 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Stuart James|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140928213718/http://www.theguardian.com/football/2006/dec/24/match.sport5|archive-date=28 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/dec/27/match.sport12|title=Ferguson giddy with glee as Ronaldo stretches United's lead|trans-title=Ferguson mëndjelehtë me gëzim, Ronaldo rrit kryesimin e United|date=27 dhjetor 2006|accessdate=28 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152847/http://www.theguardian.com/football/2006/dec/27/match.sport12|archive-date=3 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2006/dec/31/match.sport8|title=Ronaldo stretches United's advantage|trans-title=Ronaldo rrit avantazhin e United|publisher=The Guardian|language=en|author=Paul Wilson|location=Londër|date=31 dhjetor 2006|accessdate=28 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152840/http://www.theguardian.com/football/2006/dec/31/match.sport8|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Ronaldo u emërua [[Lojtari i Muajit i Premier Ligës]] në nëntor dhe dhjetor, duke u bërë lojtari i tretë në histori që e fiton këtë çmim rresht.<ref>{{cite news|url=http://www.inthenews.co.uk/news/autocodes/world-cup-teams/brazil/ronaldo-lands-back-back-accolades-$1040247.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070604185206/http://www.inthenews.co.uk/news/autocodes/world-cup-teams/brazil/ronaldo-lands-back-back-accolades-%241040247.htm|archive-date=4 qershor 2007|title=Ronaldo lands back-to-back accolades|trans-title=Ronaldo fiton çmime rresht|publisher=inthenews.com|language=en|date=11 janar 2007|accessdate=12 janar 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/6252317.stm|title=Ronaldo wins monthly award again|trans-title=Ronaldo fiton çmimin mujor sërisht|publisher=BBC Sport|language=en|date=11 janar 2007|accessdate=2 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20070213190500/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/6252317.stm|archive-date=13 shkurt 2007}}</ref> ====2007–2008: Suksesi kolektiv dhe personal==== [[Skeda:Cristiano Ronaldo.jpg|parapamje|Ronaldo gjatë sezonit 2006–07.]] Ronaldo shënoi golat e parë në [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] në fitoren tenistike 7–1 kundër [[A.S. Roma|Romës]] në [[2006–06 UEFA Liga e Kampioneve|çerek-finalet]] e kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/apr/11/match.sport|title=Seven wonders of sublime United dazzle and destroy helpless Roma|trans-title=Shtatë mrekulli nga United madhështor trullosin dhe shkatërrojnë Romën e pashpresë|publisher=The Guardian|language=en|author=Kevin McCarra|location=Londër|date=11 prill 2007|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141003093908/http://www.theguardian.com/football/2007/apr/11/match.sport|archive-date=3 tetor 2014}}</ref> Ky dygolësh u ndoq nga një gol tjetër në minutën e 4të të ndeshjes së parë gjysëm-finale në shtëpi kundër [[A.C. Milan|Milan]], ku United fitoi 3–2.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2007/apr/24/minutebyminute.sport|title=Man Utd 3 – 2 AC Milan|publisher=The Guardian|language=en|author=Barry Glendenning|date=24 prill 2007|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152912/http://www.theguardian.com/football/2007/apr/24/minutebyminute.sport|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Megjithatë, në ndeshjen e kthimit, Ronaldo u ndal nga mbrojtja e Milanit, e cila fitoi 3–0 dhe u kualifikua për në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/may/03/match.sport|title=Man Utd 3 – 2 AC Milan|publisher=The Guardian|language=en|author=Kevin McCarra|location=Londër|date=3 maj 2007|accessdate=27 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152853/http://www.theguardian.com/football/2007/may/03/match.sport|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Ai gjithashtu ndihmoi ekipin të arrinte në [[Finalja e Kupës FA 2007|finalen e Kupës FA]], ku u mposhën nga Çelsi me rezultatin 1–0.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/6649815.stm|title=FA Cup final – Chelsea 1–0 Man Utd|trans-title=Finalja e Kupës FA – Chelsea 1–0 Man Utd|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2007|accessdate=19 maj 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070524094623/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/6649815.stm|archivedate=24 maj 2007}}</ref> Ronaldo shënoi golin e vetëm në derbin e Manchesterit më 5 maj 2007 – i 50ti për të me klubin – me Manchester United që fitoi titullin e parë të Premier Ligës pas katër vitesh.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/may/06/sport.comment4|title=Misfiring Ronaldo gets a kick out of giving City the runaround|date=6 maj 2007|accessdate=27 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Paul Wilson|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903152500/http://www.theguardian.com/football/2007/may/06/sport.comment4|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Ronaldo u nderua me disa çmime si shpërblim për paraqitjet e tij gjatë sezonit. Ai fitoi çmimet Lojtari i ri i vitit, lojtari i vitit i tifozëve, Futbollisti i vitit dhe Lojtari i vitit i lojtarëve,<ref>{{cite news|url=http://www.worldsoccer.com/news/ronaldo-wins-pfa-double|title=Ronaldo wins PFA double|trans-title=Ronaldo fiton dy çmimet e PFA|date=23 prill 2007|accessdate=28 gusht 2014|publisher=World Soccer|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903134221/http://www.worldsoccer.com/news/ronaldo-wins-pfa-double|archive-date=3 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/11667/2455317/writers-award-for-ronaldo|title=Writers award for Ronaldo|trans-title=Çmimi i shkrimtarëve për Ronaldon|date=4 maj 2007|accessdate=28 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|author=Mark Buckingham|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903043652/http://www1.skysports.com/football/news/11667/2455317/writers-award-for-ronaldo|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> duke u bërë lojtari i parë që i fiton të gjitha çmimet e PFA dhe FWA.<ref name="PFA0607" /> Rroga e tij gjithashtu u rrit në 120,000 £ në javë (31 milion £ gjithsej) si pjesë e një rinovimi pjesë-vjeçar me klubin.<ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premiership/manchester_united/article1652823.ece|title=Ferguson lets rip at Madrid after Ronaldo signs £31m deal|trans-title=Ferguson lejon Madridin të shqyhet pasi Ronaldo firmos marrëveshjen 31 milion £|publisher=The Times|language=en|author=Oliver Kay|location=Londër|date=14 prill 2007|accessdate=16 prill 2007|archive-date=7 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407125055/http://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Ronaldo shënoi 42 gola në të gjitha kompeticionet në [[2007–08 FA Premier League|sezonin 2007–08]], duke arritur shifrën më të lartë gjatë kohës së tij në Angli. Ai humbi tre ndeshje pasi goditi me kokë një lojtar të [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] në fillim të sezonit, një përvojë që sipas tij e mësoi të mos provokohej nga kundërshtarët.<ref>{{cite news|title=Ronaldo pledges to keep his cool|trans-title=Ronaldo zotohet të jetë i qetë|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/6996227.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 gusht 2007|accessdate=2 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101201355/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/6996227.stm|archive-date=1 janar 2009}}</ref> Në fund të vitit 2007, ai u rendit i dyti mbrapa brazilianit [[Kaká]] për çmimin prestigjoz [[Topi i Artë]],<ref>{{cite news|title=Kaká's year capped by Ballon d'Or|trans-title=Vitit i Kakás mbyllet me Topin e Artë|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=631048.html|publisher=UEFA|language=en|date=2 dhjetor 2007|accessdate=3 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121205144302/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=631048.html|archive-date=5 dhjetor 2012}}</ref> dhe u rendit i treti, mbrapa [[Kaká]]s dhe [[Lionel Messi]]t, për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]].<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid=663385.html|title=Ronaldo:Going the right way|trans-title=Ronaldo: Duke shkuar në rrugën e drejtë|publisher=FIFA|language=en|date=17 dhjetor 2007|accessdate=18 dhjetor 2007|archivedate=18 dhjetor 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218205137/http://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid%3D663385.html}}</ref> Ronaldo shënoi tregolëshin e parë dhe të fundit për Manchester United në fitoren 6–0 kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] më 12 janar 2008, duke e ngjitur ekipin në krye të renditjes së Premier Ligës.<ref>{{cite news|title=Man Utd 6–0 Newcastle|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7172817.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=12 janar 2008|accessdate=12 janar 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115134551/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/7172817.stm|archive-date=15 janar 2008}}</ref> Dy muaj më vonë, më 19 mars, ai u bë kapiten i United për herë të parë në një fitore në shtëpi kundër Bolton, ku ai shënoi të dy golat e ndeshjes.<ref>{{cite web|title=Cristiano Ronaldo revels in role of Captain Fantastic as United stretch lead|trans-title=Cristiano Ronaldo kënaqet me rolin e kapiten fantastikut me United që rrit kryesimin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/article3587367.ece|publisher=The Times|language=en|author=Oliver Kay|location=Londër|date=20 mars 2008|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510154250/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/article3587367.ece|archive-date=10 maj 2008}}</ref> Goli i dytë i takimit ishte i 33ti i sezonit, duke thyer shifrën 32të të George Best në sezonin 1967–68, duke vendosur një rekord të ri në klub për numrin e golave të shënuar në një sezon nga një mesfushor.<ref>{{cite web|title=Best's crown intact until Ronaldo cures his travel sickness|trans-title=Froni i Best i paprekur deri sa Ronaldo të kurojë sëmundjen e tij të udhëtimit|url=https://www.theguardian.com/football/2008/apr/01/championsleague.sport|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|location=Londër|date=1 prill 2008|accessdate=2 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101213721/http://www.theguardian.com/football/2008/apr/01/championsleague.sport|archive-date=1 janar 2014}}</ref> Ai shënoi 31 gola në kampionat, një shifër e mjaftueshme për t'i dhënë [[Këpuca e Artë e Premier Ligës|Këpucën e Artë të Premier Ligës]] si dhe [[Këpuca e Artë Evropiane|Këpucën e Artë Evropiane]],<ref>{{cite news|title=Ronaldo & Ferguson win top awards|trans-title=Ronaldo & Ferguson fitojnë çmimet më të mira|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/7401795.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 maj 2008|accessdate=16 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518025735/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/7401795.stm|archive-date=18 maj 2008}}</ref> duke u bërë i pari anësor që e fiton këtë çmim evropian.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=720667.html|title=Ronaldo scoops ESM Golden Shoe|trans-title=Ronaldo merr Këpucën e Artë Evropiane|date=17 qershor 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=UEFA|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104075739/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=720667.html|archive-date=4 janar 2015}}</ref> [[Skeda:C Ronaldo.jpg|parapamje|majtas|180px|Ronaldo gati për të ekzekutuar një goditje dënimi kundër [[Celtic F.C.|Celtic]] në Ligën e Kampioneve 2008–09.]] Në fazën me eliminim direkt të Ligës së Kampioneve, Ronaldo shënoi golin vendimtar kundër [[Olympique Lyonnais|Lyon]], që ndihmoi United të fitonte me rezultatin e përgjithshëm 2–1 dhe të përparonte në çerek-finale,<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2293527/Cristiano-Ronaldo-puts-Man-Utd-into-quarters.html|title=Cristiano Ronaldo puts Man Utd into quarters|trans-title=Cristiano Ronaldo vendos Man Utd në çerek-finale|date=5 mars 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Oliver Brown|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903180058/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2293527/Cristiano-Ronaldo-puts-Man-Utd-into-quarters.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ku, duke luajtur si sulmues, shënoi me kokë kundër Romës, duke kontribuar në kualifikimin për në gjysëm-finale rezultatin e përgjithshëm 3–0.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/roma-0-man-utd-2-ronaldo-and-rooney-combine-to-leave-roma-in-ruins-again-803605.html|title=Ronaldo and Rooney combine to leave Roma in ruins again|trans-title=Ronaldo dhe Rooney lënë Romën në rrënoja sërisht|date=2 prill 2008|accessdate=28 gusht 2014|publisher=The Independent|language=en|author=Ian Herbert|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903104404/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/roma-0-man-utd-2-ronaldo-and-rooney-combine-to-leave-roma-in-ruins-again-803605.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> United arriti në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2008|finalen]] në [[Moska|Moskës]] kundër Çelsit, ku Ronaldo shënoi golin e avantazhit me kokë dhe pati një penallti të pritur në gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2301257/Champions-League-final-Cristiano-Ronaldos-penalty-technique-unacceptable.html|title=Cristiano Ronaldo's penalty technique 'unacceptable'|trans-title=Teknika e penalltisë së Cristiano Ronaldo 'e papranueshme'|date=22 maj 2008|accessdate=27 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Vicki Hodges|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903142530/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2301257/Champions-League-final-Cristiano-Ronaldos-penalty-technique-unacceptable.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Megjithatë, Manchester United doli fitimtar.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7406252.stm|title=Man Utd earn dramatic Euro glory|trans-title=Man Utd arrijnë lavdinë dramatike evropiane|date=22 maj 2008|accessdate=27 gusht 2014|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526022453/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7406252.stm|archive-date=26 maj 2008}}</ref> Ai e mbylli kompeticionin si shënuesi më i mirë si dhe u shpall lojtari i turnamentit nga [[UEFA]].<ref name="UEFA-Profile">{{cite web|url=http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=63706/profile/|title=Cristiano Ronaldo|publisher=UEFA|language=en|accessdate=24 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529135759/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=63706/profile/|archive-date=29 maj 2016}}</ref> Përveç kësaj, ai fitoi edhe çmimet PFA Lojtari i vitit i lojtarëve dhe FWA Futbollisti i vitit për të dytin sezon rresht.<ref name="PFA0708" /><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7379586.stm|title=Ronaldo wins writers' award again|trans-title=Ronaldo fiton çmimet e shkrimtarëve sërisht|date=2 maj 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=BBC Sport|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815031757/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7379586.stm|archive-date=15 gusht 2017}}</ref> ====2008–2009: Sezoni i fundit në Angli==== Pas përhapjes së zërave rreth një interesimi të Ronaldos për të kaluar te klubi spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]], United bëri një ankesë në organin qeveritar të futbollit [[FIFA]] rreth zërave se Reali kishte ndjekur lojtarin për t'a marrë, megjithatë, FIFA nuk ndërmori asnjë vendim.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/16/ronaldo.manchesterunited|title=Fifa decline to take action against Real|trans-title=FIFA refuzon të ndërmari veprime kundër Realit|date=16 qershor 2008|accessdate=27 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Alan Gardner|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903153647/http://www.theguardian.com/football/2008/jun/16/ronaldo.manchesterunited|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Presidenti i FIFA-s, [[Sepp Blatter]], pohoi se lojtari duhej të lejohej të largohej nga klubi, duke e përshkruar situatën si "skllavëri moderne".<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11667/3800594/blatter-let-ronaldo-leave|title=Blatter – Let Ronaldo leave|trans-title=Blatter – Lëreni Ronaldon të largohet|date=10 korrik 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|author=James Dall|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903050221/http://www1.skysports.com/football/news/11667/3800594/blatter-let-ronaldo-leave|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Pavarësisht se Ronaldo ishte publikisht dakord me Blatter,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/jul/11/manchesterunited.premierleague1|title=I am a slave, says Ronaldo as he pushes for Madrid move|trans-title=Jam një skllav, thotë Ronaldo që shtyn për një kalim te Madridi|date=11 korrik 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903153733/http://www.theguardian.com/football/2008/jul/11/manchesterunited.premierleague1|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ai qëndroi te United edhe për një vit.<ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.com/story/560619/ronaldo-to-give-heart-and-soul-to-united|title=Ronaldo sticks with United|trans-title=Ronaldo qëndron me United|date=7 gusht 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=ESPN FC|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903081007/http://www.espnfc.com/story/560619/ronaldo-to-give-heart-and-soul-to-united|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Para fillimit të [[2008–09 FA Premier League|sezonit 2008–09]], më 7 korrik, Ronaldo j'u nënshtrua një operacioni në kyçin e këmbës,<ref>{{cite news|title=Ronaldo ankle surgery a 'success'|trans-title=Operacioni në kyçin e këmbës së Ronaldos një 'sukses'|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/7486670.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=7 korrik 2008|accessdate=2 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230021935/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/m/man_utd/7486670.stm|archive-date=30 dhjetor 2008}}</ref> që e mbajti jashtë fushave për dhjetë javë.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2009/matches/round=15276/match=302689/postmatch/report/index.html|title=Villarreal return to frustrate United|trans-title=Villarreal rikthehet të acarojë Unitedin|publisher=UEFA|language=en|author=Simon Hart|date=17 shtator 2008|accessdate=18 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314061109/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2009/matches/round=15276/match=302689/postmatch/report/index.html|archive-date=14 mars 2013}}</ref> Pas rikthimit, ai shënoi golin e 100të në të gjitha kompeticionet për United në fitoren 5–0 kundër [[Stoke City F.C.|Stoke City]]; ai në atë ndeshje shënoi dy gola me goditje dënimi, ku e para ishte goli i 100të.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/nov/17/premierleague-manchesterunited|title=United swear by Ronaldo as Stoke can only curse|trans-title=United betohet nga Ronaldo pasi Stoke mundet vetëm të mallkojë|date=17 nëntor 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Paul Weaver|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903153225/http://www.theguardian.com/football/2008/nov/17/premierleague-manchesterunited|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Me këto gola, Ronaldo i kishte shënuar të 19 ekipeve kundërshtare në Premier Ligë në atë kohë.<ref>{{cite journal|date=15 nëntor 2008|title=Stat Attack|journal=The United Review|volume=70|issue=11|page=65|publisher=Manchester United|language=en}}</ref> Në fund të vitit 2008, Ronaldo fitoi klubin të fitonte [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2008|FIFA Kupën e Botës për Klube]] në Japoni,<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/10390/report|title=United secure final date|trans-title=United sigurojnë datën e finales|date=18 dhjetor 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|author=Richard Bailey|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903044341/http://www1.skysports.com/football/live/match/10390/report|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ku ai asistoi golin e fitores në [[Finalja e FIFA Kupës së Botës për Klube 2008|finale]] kundër [[LDU Quito|Liga de Quito]] si dhe fitoi edhe Topin e Argjendë në vazhdim.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/7793438.stm|title=Liga de Quito 0–1 Man Utd|date=21 dhjetor 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=BBC Sport|language=en|author=Chris Bevan|archive-url=https://web.archive.org/web/20081222055023/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/7793438.stm|archive-date=22 dhjetor 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/clubworldcup/japan2008/news/newsid=985037/index.html|title=Rooney crowned best player|trans-title=Rooney kurorëzohet lojtari më i mirë|publisher=FIFA|language=en|date=21 dhjetor 2008|accessdate=29 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023202255/http://www.fifa.com/tournaments/archive/clubworldcup/japan2008/news/newsid=985037/index.html|archive-date=23 tetor 2014}}</ref> Ai më pas u bë lojtari i parë i United që fiton Topin e Artë që nga George Best në vitin 1968,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/dec/02/ronaldo-manchesterunited|title=Ronaldo beats off Messi and Torres to scoop Ballon d'Or|trans-title=Ronaldo mposht Messin dhe Torresin për të fituar Topin e Artë|date=2 dhjetor 2008|accessdate=29 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Gregg Roughley|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006221218/http://www.theguardian.com/football/2008/dec/02/ronaldo-manchesterunited|archive-date=6 tetor 2014}}</ref> dhe lojtari i parë i Premier Ligës që fiton çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7822115.stm|title=Ronaldo named Fifa player of 2008|trans-title=Ronaldo emërohet Fifa lojtari i vitit 2008|publisher=BBC Sport|language=en|date=12 janar 2009|accessdate=2 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118230528/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7822115.stm|archive-date=18 janar 2009}}</ref> Goli i fitores në ndeshjen e kthimit kundër [[FC Porto|Portos]], një finalizim nga 36 metra, i fitoi atij edicionin e parë të [[FIFA Çmimi Puskás|FIFA Çmimit Puskás]], i dhënë për golin më të bukur të vitit;<ref>{{cite web|title=Ronaldo's 'incredible, fantastic' goal|trans-title=Goli 'i jashtëzakonshëm, fantastik' i Ronaldos|url=https://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid=1151584.html|publisher=FIFA|language=en|date=21 dhjetor 2009|accessdate=15 janar 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091224170408/http://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid%3D1151584.html|archivedate=24 dhjetor 2009}}</ref> ai e konsideroi këtë gol si më të bukurin e karrierës së tij.<ref>{{cite news|title=Ronaldo stunner thrills Ferguson|trans-title=Goli shtangës i Ronaldos drithëron Fergusonin|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8001249.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 prill 2009|accessdate=15 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417121012/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8001249.stm|archive-date=17 prill 2009}}</ref> United arriti në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2009|finalen]] e madhe në Romë,<ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/19027/report|title=United cruise into final|trans-title=United lundron në finale|date=5 maj 2009|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903044506/http://www1.skysports.com/football/live/match/19027/report|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ku Ronaldo nuk pati ndonjë ndikim me Manchester United që u mposht 2–0 nga Barcelona.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/27/lionel-messi-cristiano-ronaldo-champions-league-final|title=Cristiano Ronaldo in a mess as Lionel Messi takes lead role on grand stage|trans-title=Cristiano Ronaldo një lëmsh, Lionel Messi në rolin kryesor në skenën e madhe|date=27 maj 2009|accessdate=27 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Richard Williams|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009050713/http://www.theguardian.com/football/2009/may/27/lionel-messi-cristiano-ronaldo-champions-league-final|archive-date=9 tetor 2014}}</ref> Ronaldo e mbylli qëndrimin e tij në Angli me nëntë trofe, me United që fitoi titullin e Premier Ligës për të tretin sezon rresht si dhe Kupën e Ligës.<ref>{{cite web|title=Player Profile Cristiano Ronaldo|trans-title=Profili i lojtarit Cristiano Ronaldo|url=http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.career-history.html/cristiano-ronaldo|publisher=Premier League|language=en|accessdate=17 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307190146/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.career-history.html/cristiano-ronaldo|archive-date=7 mars 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Man Utd 0–0 Tottenham (aet)|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/7905889.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 mars 2009|accessdate=17 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302073046/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/7905889.stm|archive-date=2 mars 2009}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 26 gola në të gjitha kompeticionet, 16 më pak se sezoni i kaluar, në katër ndeshje më shumë.<ref>{{cite news|url=http://www1.skysports.com/football/news/11661/5244801/premier-league-team-of-the-year|title=Premier League Team of the Year|trans-title=Ekipi i Vitit i Premier Ligës|date=28 prill 2009|accessdate=29 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903044457/http://www1.skysports.com/football/news/11661/5244801/premier-league-team-of-the-year|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Goli i tij i fundit për klubin erdhi më 10 maj 2009 me një goditje dënimi në derbin e Manchesterit në [[Old Trafford]].<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/live/match/19232/report|title=United closing in on glory|trans-title=United duke j'u afruar lavdisë|date=10 maj 2009|accessdate=29 gusht 2014|publisher=Sky Sports|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903044344/http://www1.skysports.com/football/live/match/19232/report|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ===Real Madrid=== ====2009–2013: Transferimi rekord dhe titulli i La Ligas==== Më 25 qershor 2009, Ronaldo u bashkua me klubin spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] për rreth 93.9 milion €, duke u bërë lojtari më i shtrenjtë në atë kohë.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/5505073/Cristiano-Ronaldo-transfer-Real-Madrid-agree-80-million-fee-with-Manchester-United.html|title=Cristiano Ronaldo transfer: Real Madrid agree £80&nbsp;million fee with Manchester United|trans-title=Transferimi i Cristiano ROnaldos: Real Madrid bie dakord për shumën 80 milion £ me Manchester United|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Mark Ogden|location=Londër|date=11 qershor 2009|accessdate=5 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821104751/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/5505073/Cristiano-Ronaldo-transfer-Real-Madrid-agree-80-million-fee-with-Manchester-United.html|archive-date=21 gusht 2010}}</ref> Kontrata e tij, e cila ishte e vlefshme deri në vitin 2015, kishte vlerë 11 milion € në vit dhe përmbante edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm|title=Ronaldo agrees six-year Real deal|trans-title=Ronaldo marrëveshje gjashtë-vjeçare me Realin|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 qershor 2009|accessdate=27 qershor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112095928/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/8121951.stm|archive-date=12 janar 2016}}</ref> Ronaldo u prezantua në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] para 80,000 tifozëve, duke thyer rekordin 25-vjeçar të argjentinasit [[Diego Maradona]] në prezantimin e tij te [[S.S.C. Napoli|Napoli]] para 75,000 tifozëve.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2009/jul/06/cristiano-ronaldo-real-madrid-bernabeu|title=Cristiano Ronaldo welcomed by 80,000 fans at Real Madrid unveiling|trans-title=Cristiano Ronaldo pritet nga 80,000 tifozë gjatë prezantimin te Real Madrid|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=6 korrik 2009|accessdate=6 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216085027/http://www.theguardian.com/football/2009/jul/06/cristiano-ronaldo-real-madrid-bernabeu|archive-date=16 dhjetor 2013}}</ref> Për shkak se numri i tij i parapëlqyer 7 ishte pronë e kapitenit [[Raúl González Blanco|Raúl]], Ronaldo mori fanellën me numrin 9,<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/07/05/1364496/cristiano-ronaldo-to-wear-no-9-at-real-madrid-report|title=Cristiano Ronaldo To Wear No. 9 at Real Madrid – Report|trans-title=Cristiano Ronaldo do të vesh fanellën me numrin 9 te Real Madrid – Raporti|publisher=Goal.com|language=en|date=6 qershor 2009|accessdate=6 qershor 2009}}</ref> që j'u prezantua nga legjenda e klubit [[Alfredo Di Stéfano]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8135671.stm|title=Ronaldo aims shot at English game|trans-title=Ronaldo sinjestron goditje mbi lojën angleze|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 korrik 2009|accessdate=6 korrik 2009}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo Madrid.jpg|parapamje|majtas|180px|Për shkak se numri 7 i zakonshëm i tij ishte i zënë, Ronaldo mbajti numrin 9 gjatë sezonit të tij të parë në Madrid. Pas largimit të [[Raúl González Blanco|Raúl]], Ronaldo mori fanellën me numrin 7 para fillimit të [[2010–11 La Liga|sezonit 2010–11]].]] Ronaldo bëri debutimin e tij në [[La Liga]] më 29 gusht 2009, duke luajtur si titullar në fitoren 3–2 në shtëpi kundër [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]], ku ai shënoi një nga golat me penallti.<ref>{{cite news|title=Ronaldo in winning start for Real|trans-title=Ronaldo në nisjen me fitore për Realin|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8229070.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 gusht 2009|accessdate=29 gusht 2009}}</ref> Ai shënoi gol në të katërta ndeshjet e para të kampionatit, duke u bërë lojtari i parë i Madridit që e arrin këtë gjë.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/6225577/Cristiano-Ronaldo-makes-Real-Madrid-history.html|title=Cristiano Ronaldo makes Real Madrid history|trans-title=Cristiano Ronaldo bën historinë e Real Madridit|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|date=23 shtator 2009|accessdate=25 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227073936/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/6225577/Cristiano-Ronaldo-makes-Real-Madrid-history.html|archive-date=27 dhjetor 2014}}</ref> Ai regjistroi golat e parë në Ligën e Kampioneve me dy goditje dënimi në ndeshjen e parë të fazës së grupeve kundër [[FC Zürich|Zürich]].<ref>{{cite news|title=Tuesday's Champions League review|trans-title=Rishikimi i Ligës së Kampioneve të së martës|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8257957.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 shtator 2009|accessdate=15 shtator 2009}}</ref> Megjithatë, forma e tij e mirë në fillimin e sezonit u ndërpre për shkak të një dëmtimi në kyçin e këmbës gjatë një angazhimi me kombëtaren, duke qëndruar jashtë fushave për shtatë javë.<ref>{{cite news|last=Glendenning|first=Barry|title=Champions League: Milan v Real Madrid – as it happened|trans-title=Liga e Kampioneve: Milan v Real Madrid – si ndodhi|url=https://www.theguardian.com/football/2009/nov/03/milan-real-madrid-latest-score|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=3 nëntor 2009|accessdate=22 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715003545/http://www.theguardian.com/football/2009/nov/03/milan-real-madrid-latest-score|archive-date=15 korrik 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Ronaldo forced out of Milan meetings|trans-title=Ronaldo detyrohet të humbasë takimet me Milanin|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=902721.html|publisher=UEFA|language=en|date=11 tetor 2009|accessdate=22 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717040233/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=902721.html|archive-date=17 korrik 2014}}</ref> Një javë pas rikthimit, Ronaldo mori kartonin e kuq të parë në Spanjë në një ndeshje kundër [[UD Almería|Almería]].<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo scores and sent off in Real victory|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon dhe përjashtohet në fitoren e Realit|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8397610.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 dhjetor 2009|accessdate=5 dhjetor 2009}}</ref> Në mesin e sezonit, Ronaldo u rendit i dyti për çmimet [[Topi i Artë 2009|Topi i Artë]] dhe [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 2009|FIFA Lojtari Botëror i Vitit]], mbrapa Messit të Barcelonës, rivalëve historik të Realit. Ai e përfundoi sezonin me 33 gola në të gjitha kompeticionet,<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cristiano-ronaldo/esp-primera-division-2009-2010/real-madrid/3/|title=Cristiano Ronaldo » Primera División 2009/2010|publisher=World Football|language=en|accessdate=23 maj 2020}}</ref> përfshirë edhe një tregolësh në fitoren 4–1 kundër [[RCD Mallorca|Majorkës]], i pari i tij në futbollin spanjoll.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/may/06/cristiano-ronaldo-real-madrid|title=Cristiano Ronaldo hat-trick keeps Real Madrid on Barcelona's tail|trans-title=Tregolëshi i Cristiano Ronaldos e mban Real Madridin mbrapa Barcelonës|date=6 maj 2010|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903153402/http://www.theguardian.com/football/2010/may/06/cristiano-ronaldo-real-madrid|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Sezoni i tij i parë në Madrid u mbyll pa trofe.<ref>{{cite news|title=The cristiano ronaldo-higuain duo holds the real madrid's scoring record|trans-title=Dyshja cristiano ronaldo-higuain mban rekordin e shënimit të Real Madridit|url=http://1x2.eu/top-players/cristiano-ronaldo/the-cristiano-ronaldo-higuain-duo-holds-the-real-madrids-scoring-record/|website=1x2.eu|language=en|date=6 maj 2010|accessdate=6 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107100926/http://1x2.eu/top-players/cristiano-ronaldo/the-cristiano-ronaldo-higuain-duo-holds-the-real-madrids-scoring-record/|archive-date=7 janar 2016|url-status=dead}}</ref> Pas largimit të Raúl, Ronaldo mori fanellën me numrin 7 para fillimit të [[2010–11 La Liga|sezonit 2010–11]].<ref name="Raul">{{cite news|url=http://www.whoateallthepies.tv/kits/37525/cristiano-ronaldo-takes-rauls-no-7-shirt-at-real-madrid-benzema-moves-to-no-9-xabi-alonso-takes-no-14.html|title=Cristiano Ronaldo Takes Raul's No.7 Shirt at Real Madrid, Benzema Moves To No.9, Xabi Alonso Takes No.14|trans-title=Cristiano Ronaldo merr fanellën me numrin 7 të Raulit te Real Madrid, Benzema kalon te 9, Xabi Alonso merr numrin 14|accessdate=3 gusht 2010|website=whoateallthepies.tv|language=en|date=3 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806041418/http://www.whoateallthepies.tv/kits/37525/cristiano-ronaldo-takes-rauls-no-7-shirt-at-real-madrid-benzema-moves-to-no-9-xabi-alonso-takes-no-14.html|archive-date=6 gusht 2010}}</ref> Ai u rikthye në formën e tij më të fortë, formë që i fitoi Topin e Artë te Manchester United, kur ai shënoi për herë të parë katër gola në një ndeshje në fitoren tenistike 6–1 kundër [[Racing de Santander|Racing Santander]] më 23 tetor.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9121629.stm|title=Cristiano Ronaldo scores four in Real Madrid victory|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon katër në fitoren e Real Madridit|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 tetor 2010|accessdate=30 gusht 2014}}</ref> Ronaldo do të vazhdonte me këtë formë të mrekullueshme duke shënuar në 6 neshjet e rradhës, përfshirë tre në La Liga, një në Ligën e Kampionëve dhe dy me Portugalinë; ai e mbylli muajin me 11 gola, duke vendosur një rekord personal. Pas kësaj, Ronaldo shënoi tregolësha në ndeshjet kundër [[Athletic Bilbao]], [[Levante UD|Levantes]], [[Villarreal CF|Villarrealit]], dhe [[Málaga CF|Málagës]].<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/football/11/20/football.real.madrid.barcelona.messi.ronaldo/|title=Ronaldo matches Messi's treble as Real and Barca go goal crazy|trans-title=Ronaldo barazon tripletën e Messit me Reali dhe Barçën që çmënden me gola|date=20 nëntor 2010|accessdate=30 gusht 2014|publisher=CNN|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903070804/http://edition.cnn.com/2010/SPORT/football/11/20/football.real.madrid.barcelona.messi.ronaldo/|archive-date=3 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://uk.eurosport.yahoo.com/10012011/58/la-liga-ronaldo-hat-trick-sees-real-past-villarreal.html|title=Ronaldo hat-trick sees Real past Villarreal|trans-title=Tregolëshi i Ronaldos ndihmon Realin të kaloj Villarrealin|publisher=Eurosport|language=en|date=9 janar 2011|accessdate=30 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110112193442/http://uk.eurosport.yahoo.com/10012011/58/la-liga-ronaldo-hat-trick-sees-real-past-villarreal.html|archive-date=12 janar 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2011/mar/04/manuel-pellegrini-malaga-real-madrid|title=No redemption for Manuel Pellegrini on a grim return to the Bernabéu|trans-title=Nuk ka shpagim në rikthimin e hidhur të Manuel Pellegrinit në Bernabéu|date=4 mars 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903153453/http://www.theguardian.com/football/blog/2011/mar/04/manuel-pellegrini-malaga-real-madrid|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Pavarësisht performancave të tij, ai nuk arriti dot të siguronte një podium në edicionin përurues të çmimit [[FIFA Topi i Artë]] në fund të vitit 2010.<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/uk-soccer-fifa-ballon-idUKKBN0TJ1LA20151130|title=Messi, Ronaldo and Neymar are Ballon d'Or nominees|trans-title=Messi, Ronaldo dhe Neymar janë nominimet e Topit të Artë|agency=Reuters|language=en|author=Ian Chadband|date=30 nëntor 2015|accessdate=29 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216105201/http://uk.reuters.com/article/uk-soccer-fifa-ballon-idUKKBN0TJ1LA20151130|archive-date=16 shkurt 2016}}</ref> Gjatë një serie historike me katër ''[[El Clásico|El Clásico]]'' kundër rivalëve të Barcelonës në prill 2011, Ronaldo shënoi dy herë duke barazuar rekordin e tij personal me 42 gola në të gjitha kompeticionet në një sezon të vetëm. Pavarësisht se nuk e gjeti golin dy ndeshjet gjysëm-finale të Ligës së Kampionëve ku Reali u eliminua, ai shënoi golin e barazimit me penallti në ndeshjen e kthimit në kampionat dhe më pas shënoi golin e fitores në kohën shtesë në [[Finalja e Copa del Rey 2011|finalen e Kupës së Mbretit]], duke fituar trofeun e tij të parë në Spanjë.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3365041,00.html|title=Madrid clinch Copa del Rey|trans-title=Madrid fiton Copa del Rey|publisher=[[Sky Sports]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423012003/http://www.skysports.com/football/match_report/0%2C19764%2C11065_3365041%2C00.html|archive-date=23 prill 2011}}</ref> Gjatë dy javëve në vazhdim, Ronaldo shënoi një tjetër poker kundër [[Sevilla FC|Seviljes]],<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/football/05/07/spain.la.liga.results/|title=Ronaldo scores 4 as Madrid thrash Sevilla|trans-title=Ronaldo shënon 4, Madridi shkatërron Seviljen|date=8 maj 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=CNN|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903070747/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/football/05/07/spain.la.liga.results/|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> një tregolësh kundër [[Getafe CF|Getafes]],<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-delay-coronation-of-barcelona-as-la-liga-champions-2282286.html|title=Real Madrid delay coronation of Barcelona as La Liga champions|trans-title=Real Madrid vonon kurorëzimin e Barcelonës si kampione e La Ligas|publisher=The Independent|language=en|date=11 maj 2011|accessdate=30 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110542/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-delay-coronation-of-barcelona-as-la-liga-champions-2282286.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> dhe një dopietë me goditje dënimi kundër Villarreal, duke arritur në 38 gola në kampionat, një shifër e mjaftueshme për të barazuar rekordin e më shumë golave të shënuar në një sezon nga [[Telmo Zarra]] dhe [[Hugo Sánchez]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8515923/Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo-equals-La-Liga-goal-scoring-record-but-hes-not-obsessed-with-scoring-goals.html|title=Real Madrid's Cristiano Ronaldo equals La Liga goal-scoring record|trans-title=Cristiano Ronaldo i Real Madridit barazon rekordin e La Ligas për shënimin e golave|date=16 maj 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903181735/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8515923/Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo-equals-La-Liga-goal-scoring-record-but-hes-not-obsessed-with-scoring-goals.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Dy golat e shënuar në ndeshjen e fundit të sezonit kundër [[UD Almería|Almerías]], e bënë atë lojtarin e parë në historinë e La Ligas që shënon 40 gola.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/13485792|title=Cristiano Ronaldo sets new Primera Liga scoring record|trans-title=Cristiano Ronaldo vendos rekord të ri shënimi në Primera Liga|date=21 maj 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=BBC Sport|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107100925/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/13485792|archive-date=7 janar 2016}}</ref> Përveç se fitoi [[Trofeu Pichichi|Trofeun Pichichi]], ai fitoi edhe Këpucën e Artë Evropiane, duke u bërë lojtari i parë në histori që e fiton në dy kampionate të ndryshme.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=1634078.html|title=Record-breaking Ronaldo wins 2010/11 Golden Shoe|trans-title=Thyesi i rekordeve Ronaldo fiton Këpucën e Artë 2010/11|date=23 maj 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=UEFA|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805170354/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=1634078.html|archive-date=5 gusht 2014}}</ref> Ai e përfundoi sezonin e dytë në Madrid me 53 gola në të gjitha kompeticionet. [[Skeda:Cristiano Ajax.jpg|parapamje|upright|Ronaldo shënoi 46 gola në kampionatin e La Ligas në sezonin e tij të tretë në Spanjë.]] Gjatë sezonit të ardhshëm [[2011–12 La Liga|2011–12]], Ronaldo vendosi një rekord të ri personal shënimi duke realizuar 60 gola në të gjitha kompeticionet.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/team/squad/_/id/86/season/2011/league/esp.1/real-madrid?cc=4716|title=Real Madrid Squad Stats (Spanish Primera División) – 2011–12|trans-title=Statistikat e skuadrës së Real Madrid (Primera División Spanjolle) – 2011–12|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=7 shtator 2014|archive-date=3 janar 2013|archive-url=https://archive.today/20130103013826/http://soccernet.espn.go.com/team/squad/_/id/86/season/2011/league/esp.1/real-madrid?cc=4716|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i 100të për Madridin erdhi në [[Camp Nou]] në ndeshjen e [[Supercopa de España 2011|Superkupës së Spanjës]], edhe pse Barcelona fitoi trofeun me rezultatin e përgjithshëm 5–4.<ref>{{cite news|title=Barcelona 3 Real Madrid 2; agg 5–4, match report|trans-title=Barcelona 3 Real Madrid 2; agg 5–4, raporti i ndeshjes|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8707839/Barcelona-3-Real-Madrid-2-agg-5-4-match-report.html|publisher=The Telegraph|language=en|date=29 mars 2016|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915090204/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8707839/Barcelona-3-Real-Madrid-2-agg-5-4-match-report.html|archive-date=15 shtator 2018}}</ref> Ronaldo shënoi tripleta në ndeshjet kundër [[Real Zaragoza|Real Zaragozës]], [[Rayo Vallecano]]s, Málagës, [[CA Osasuna|Osasunës]], dhe Seviljes, duke e vendosur Realin në krye të renditjes në mesin e sezonit, si dhe u rikthye Ronaldon në podiumin e [[FIFA Topi i Artë 2011|FIFA Topit të Artë]], ku përfundoi i dyti mbrapa Messit.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8728695/Cristiano-Ronaldo-grabs-hat-trick-as-Real-Madrid-defeat-Real-Zaragoza-6-0.html|title=Cristiano Ronaldo grabs hat-trick as Real Madrid defeat Zaragoza 6–0|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon tregolësh, Real Madrid mposht Zaragozën 6–0|date=28 gusht 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903181811/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/8728695/Cristiano-Ronaldo-grabs-hat-trick-as-Real-Madrid-defeat-Real-Zaragoza-6-0.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/7012360/hat-tricks-lionel-messi-cristiano-ronaldo|title=Hat tricks for Lionel Messi and Cristiano Ronaldo|trans-title=Tregolësha për Lionel Messin dhe Cristiano Ronaldon|date=24 shtator 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=ESPN FC|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904140118/http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/7012360/hat-tricks-lionel-messi-cristiano-ronaldo|archive-date=4 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/10/22/sport/football/football-barcelona-messi-ronaldo/|title=Ronaldo grabs hat-trick as Real go top in Spain|trans-title=Ronaldo shënon tregolësh, Reali shkon në majë në Spanjë|date=22 tetor 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=CNN|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903070807/http://edition.cnn.com/2011/10/22/sport/football/football-barcelona-messi-ronaldo/|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Pavarësisht dy golave të tij, Real Madrid u eliminua me rezultatin e përgjithshëm 4–3 nga Barcelona në çerek-finalet e Kupës së Mbretit. Ai shënoi sërisht dy gola, njërën me penallti, në ndeshjen e kthimit të gjysëm-finales së Ligës së Kampioneve kundër [[FC Bayern München|Bayern München]]; rezultati i përgjithshëm 3–3 e dërgoi ndeshjen në gjuajtjet e penalltive, ku tentativa e Ronaldos u prit nga [[Manuel Neuer]], që solli edhe eliminimin e Realit nga kompeticioni.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/apr/25/real-madrid-bayern-munich-champions-league|title=Bayern Munich hold nerve to beat Real Madrid on penalties in semi|trans-title=Bayern Munich mban gjakftohtësinë për të mposhtur Real Madridin me penallti në gjysëm-finale|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|location=Londër|date=25 maj 2013|accessdate=1 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005085713/http://www.theguardian.com/football/2012/apr/25/real-madrid-bayern-munich-champions-league|archive-date=5 tetor 2013}}</ref> Ronaldo gjeti sukses më të madh në kampionat, duke ndihmuar ekipin të fitonte titullin e parë të La Ligas pas katër vitesh, me një rekord prej 100 pikësh. Pas një tregolëshi kundër Levantes, që arriti sërisht avantazhin ndaj Barcelonës në renditje,<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/9078733/Cristiano-Ronaldos-sixth-hat-trick-of-the-season-sees-Real-Madrid-open-10-point-lead-over-Barcelona-in-La-Liga.html|title=Cristiano Ronaldo's sixth hat-trick of the season sees Real Madrid open 10-point lead over Barcelona|trans-title=Tregolëshi i gjashtë sezonal i Cristiano Ronaldos ndihmon Real Madrid të krijoj një kryesim prej 10 pikësh ndaj Barcelonës|date=13 shkurt 2012|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903181740/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/9078733/Cristiano-Ronaldos-sixth-hat-trick-of-the-season-sees-Real-Madrid-open-10-point-lead-over-Barcelona-in-La-Liga.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> ai shënoi golin e 100të në kampionat në fitoren 5–1 kundër [[Real Sociedad]] më 24 mars 2012, duke e arritur këtë shifër në vetëm 92 ndeshje në tre sezone, duke thyer rekordin e klubit të vendosur nga [[Ferenc Puskás]].<ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.com/story/1039908|title=Madrid and Barca victorious|trans-title=Madridi dhe Barca fitimtarë|date=24 mars 2011|accessdate=30 gusht 2014|publisher=ESPN FC|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903081230/http://www.espnfc.com/story/1039908|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Pasi shënoi një tjetër tregolësh në [[Derbi i Madridit|derbin e Madridit]] kundër [[Atlético Madrid]], ai arriti në shifrën 40 gola në kampionat, duke barazuar rekordin e vendosur në sezonin e kaluar.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/9199284/Cristiano-Ronaldo-scores-hat-trick-as-Real-Madrid-defeat-Atletico-4-1-to-maintain-four-point-cushion-over-Barcelona.html|title=Cristiano Ronaldo scores hat-trick as Real Madrid defeat Atletico 4–1 to maintain four=point cushion over Barcelona|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon tre gola, Real Madridi mposht Atleticon 4–1 për të luajtur avantazhin prej katr pikësh ndaj Barcelonës|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|date=12 prill 2012|accessdate=30 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011215840/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/9199284/Cristiano-Ronaldo-scores-hat-trick-as-Real-Madrid-defeat-Atletico-4-1-to-maintain-four-point-cushion-over-Barcelona.html|archive-date=11 tetor 2014}}</ref> Më 21 prill, Ronaldo shënoi golin e fitores 2–1 kundër Barcelonës në Camp Nou, duke j'u drejtuar tifozëve kundërshtar të revoltuar me një veprim "qetësohu" gjatë festimit të golit – ai e përsëriti këtë gjë katër vite më pas në të njëjtin stadium gjatë një tjetër festimi goli.<ref>{{cite news|title=Real Madrid-Barcelona: Celebrations in enemy territory|trans-title=Real Madrid-Barcelona: Festime në territor armik|url=http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html|accessdate=9 tetor 2018|publisher=Marca|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010011212/http://www.marca.com/en/football/barcelona/2017/04/24/58fe5ed8ca47413f548b461c.html|archive-date=10 tetor 2018}}</ref> Duke shënuar golin e fundit të sezonit kundër Majorkës, Ronaldo arriti në 46 gola në kampionat, katër më pak se rekordi i ri i vendosur nga Messi,<ref>{{cite news|title=Lionel Messi: Barcelona striker's goal record in numbers|trans-title=Lionel Messi: Rekordi i golave në numra të sulmuesit të Barcelonës|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/29507683|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 mars 2016|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202073424/https://www.bbc.co.uk/sport/football/29507683|archive-date=2 dhjetor 2018}}</ref> si dhe mori meritat si lojtari i parë që shënon kundër të 19 ekipeve kundërshtare në një sezon të vetëm në La Liga.<ref name="NESN">{{cite web|title=Jose Mourinho Boasts as Real Madrid and Cristiano Ronaldo Smash Records en Route to La Liga Title|trans-title=Jose Murinho krenohet, Real Madrid dhe Cristiano Ronaldo shkatërrojnë rekordin në rrugën drejtë titullit të La Ligas|url=https://nesn.com/2012/05/jose-mourinho-boasts-as-real-madrid-and-cristiano-ronaldo-smash-records-en-route-to-la-liga-title/|publisher=NESN|language=en|author=Marcus Kwesi O'Mard|date=15 maj 2012|accessdate=15 shkurt 2019}}</ref> Ronaldo e nisi [[2012–13 La Liga|sezonin 2012–13]] duke ngritur trofeun e [[Supercopa de España 2012|Superkupës së Spanjës]], trofeu i tij i tretë në Spanjë. Duke shënuar gol në të dyja ndeshjet, Madridi fitoi superkupën me rregullin e golit jashtë fushe pas barazimit 4–4 kundër Barcelonës.<ref name="Supercopa 12">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm|title=Barcelona 3–2 Real Madrid – as it happened|trans-title=Barcelona 3–2 Real Madrid – si ndodhi|publisher=The Guardian|language=en|date=23 gusht 2012|accessdate=30 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204074245/http://www.theguardian.com/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm|archive-date=4 dhjetor 2013}}</ref> Goli i shënuar në ndeshjen e parë të Superkupës e bëri Ronaldon lojtarin e parë të Realit në historinë e [[El Clásico]]s që shënon katër gola rresht në [[Camp Nou]],<ref>{{cite news|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330114051866/noticia/Cronica/3-2:_The_Supercup_to_be_decided_in_Madrid.htm|title=3–2: The Supercup to be decided in Madrid|trans-title=3–2: Superkupa do të vendoset në Madrid|publisher=Realmadrid.com|language=en|date=23 gusht 2012|accessdate=30 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825034930/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/Actualidad_Primer_Equipo_en/1330114051866/noticia/Cronica/3-2%3A_The_Supercup_to_be_decided_in_Madrid.htm|archive-date=25 gusht 2012|url-status=dead}}</ref> kurse me golin e shënuar në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]], barazoi rekordin e kilianit [[Iván Zamorano]] me pesë gola në pesë El Clásico rradhazi.<ref>{{cite news|last=Duff|first=Alex|url=http://www.bloomberg.com/news/2012-08-30/real-madrid-beats-barcelona-2-1-to-win-spanish-soccer-super-cup.html|title=Real Madrid Beats Barcelona 2–1 to Win Spanish Soccer Super Cup|trans-title=Real Madridi mposht Barcelonën 2–1 për të fituar Superkupën Spanjolle|publisher=Bloomberg|language=en|date=30 gusht 2012|accessdate=30 gusht 2012}}</ref> Pavarësisht se Ronaldo komentoi publikisht se ishte jo i lumtur për shkak të një "problemi profesional" brënda klubit, e shtyrë edhe nga refuzimi i tij për të festuar golin e 150të me klubin,<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/real-madrid/9517157/Cristiano-Ronaldo-sad-at-Real-Madrid-and-upset-with-people-in-the-club-after-choosing-not-to-celebrate-goals.html|title=Cristiano Ronaldo 'sad' at Real Madrid and upset with 'people in the club' after choosing not to celebrate goals|trans-title=Cristiano Ronaldo i 'mërzitur' te Real Madrid dhe i mërzitur me 'njerëzit në klub' pasi vendosi të mos festoj golat|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Mark Ogden|location=Londër|date=3 shtator 2012|accessdate=22 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826145239/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/real-madrid/9517157/Cristiano-Ronaldo-sad-at-Real-Madrid-and-upset-with-people-in-the-club-after-choosing-not-to-celebrate-goals.html|archive-date=26 gusht 2014}}</ref> mesatarja e tij e shënimit nuk pësoi rënje. Pasi shënoi një tregolësh me dy penallti kundër Deportivo La Coruña, ai shënoi [[Lista e tregolëshave në UEFA Ligën e Kampioneve|tregolëshin e parë në Ligën e Kampionëve]] në një fitore 4–1 kundër [[AFC Ajax|Ajaxit]].<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/champions-league-roundup-cristiano-ronaldo-grabs-another-real-madrid-hattrick-8196517.html|title=Cristiano Ronaldo grabs another Real Madrid hat-trick|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon një tjetër tregolësh me Real Madridin|date=4 tetor 2012|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Independent|language=en|author=Gordon Tynan|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110527/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/champions-league-roundup-cristiano-ronaldo-grabs-another-real-madrid-hattrick-8196517.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Katër ditë më pas, ai u bë lojtari i parë që shënon në gjashtë El Clásico rradhazi pas një dopiete në barazimin 2–2 në Camp Nou.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-and-cristiano-ronaldo-a-class-apart-in-el-clasico-8201425.html|title=Lionel Messi and Cristiano Ronaldo: a class apart in el Clasico|trans-title=Lionel Messi dhe Cristiano Ronaldo: një klas veç në El Clasico|date=8 tetor 2012|accessdate=30 gusht 2014|publisher=The Independent|language=en|author=Pete Jenson|location=Londër|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110539/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-and-cristiano-ronaldo-a-class-apart-in-el-clasico-8201425.html|archive-date=3 shtator 2014}}</ref> Paraqitjet e tij në vitin 2012 e renditën sërisht të dytin në garën për [[FIFA Topi i Artë 2012|FIFA Topin e Artë]], duke u renditur sërisht mbrapa Messit, i cili e fitoi trofeun për herë të katërt rresht.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2013/01/07/sport/football/football-messi-wins-ballon-dor-ronaldo-iniesta/index.html|title=Messi crowned world's best for record fourth time|trans-title=Messi kurorëzohet më i miri i botës për të katërtën herë rresht|publisher=CNN|language=en|date=8 janar 2013|accessdate=10 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403071250/http://edition.cnn.com/2013/01/07/sport/football/football-messi-wins-ballon-dor-ronaldo-iniesta/index.html|archive-date=3 prill 2013}}</ref> ====2013–2015: Fitimi i Topave të Artë rresht dhe ''La Décima''==== Pas pushimit dimëror të sezonit 2012–13, Ronaldo u bë kapiten i Realit për herë të parë më 6 janar në një ndeshje kundër Real Sociedad; ai shënoi një dygolësh për t'i dhënë fitoren 4–3 ekipit të tij me dhjetë lojtarë.<ref>{{cite web|last=Marioni|first=Massimo|url=http://metro.co.uk/2013/01/07/iker-casillas-rejects-captains-armband-gesture-from-cristiano-ronaldo-3341136/|title=Iker Casillas rejects captain's armband gesture from Cristiano Ronaldo|trans-title=Iker Casillas refuzon veprimin e shiritit të kapitenit nga Cristiano Ronaldo|publisher=Metro|language=en|location=Mbretëria e Bashkuar|date=7 janar 2013|accessdate=25 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120091158/http://metro.co.uk/2013/01/07/iker-casillas-rejects-captains-armband-gesture-from-cristiano-ronaldo-3341136/|archive-date=20 janar 2013}}</ref> Ai më pas u bë kapiteni i parë jo-spanjoll i klubit pas 60 vitesh në një ''El Clásico'' në ndeshjen e 30 janarit, e cila ishte ndeshja e tij e 500të në nivel klubesh.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/jan/30/real-madrid-barcelona-copa-del-rey|title=Real Madrid 1–1 Barcelona Copa del Rey semi-final first leg match report|trans-title=Real Madrid 1–1 Barcelona Ndeshja e parë e gjysëm-finales së Copa del Rey, raporti i ndeshjes|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|location=Londër|date=30 janar 2013|accessdate=21 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231153337/http://www.theguardian.com/football/2013/jan/30/real-madrid-barcelona-copa-del-rey|archive-date=31 dhjetor 2013}}</ref> Tre ditë më pas, ai kishte shënuar golin e 300të në nivel klubesh si pjesë e tregolëshit të tij të përkryer kundër Getafes.<ref>{{cite web|url=http://www.iol.co.za/sport/soccer/world-leagues/ronaldo-scores-300th-club-goal-1.1459280|title=Ronaldo scores 300th club goal|trans-title=Ronaldo shënon golin e 300të me klubet|publisher=Independent Online|language=en|location=Afrika e Jugut|date=27 janar 2013|accessdate=21 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130303100006/http://www.iol.co.za/sport/soccer/world-leagues/ronaldo-scores-300th-club-goal-1.1459280|archive-date=3 mars 2013}}</ref> Pas tregolëshave kundër Celta Vigos dhe Seviljes,<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2013/jan/09/cristiano-ronaldo-real-madrid|title=Cristiano Ronaldo scores hat-trick as Real Madrid thrash Celta Vigo|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon tregolësh, Real Madridi shkatërron Celta Vigon|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=9 janar 2013|accessdate=25 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930184727/http://www.theguardian.com/football/2013/jan/09/cristiano-ronaldo-real-madrid|archive-date=30 shtator 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2013/feb/10/real-madrid-cristiano-ronaldo-manchester-united|title=Real Madrid 4–1 Sevilla La Liga match report|trans-title=Real Madrid 4–1 Sevilla Raporti i ndeshjes së La Ligas|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=10 shkurt 2013|accessdate=21 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231141012/http://www.theguardian.com/football/2013/feb/10/real-madrid-cristiano-ronaldo-manchester-united|archive-date=31 dhjetor 2013}}</ref> ai shënoi golin e 200të për Madridin më 8 maj në fitoren 6–2 kundër Málagës, duke e arritur këtë shifër në vetëm 197 ndeshje.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2013/05/08/3964637/cristiano-ronaldo-reaches-200-goals-for-real-madrid-with|title=Cristiano Ronaldo reaches 200 goals for Real Madrid with Malaga strike|trans-title=Cristiano Ronaldo arrin 200 gola për Real Madridin me rrjetën kundër Malagën|publisher=Goal.com|language=en|date=8 maj 2013|accessdate=10 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607054016/http://www.goal.com/en-us/news/1956/europe/2013/05/08/3964637/cristiano-ronaldo-reaches-200-goals-for-real-madrid-with|archive-date=7 qershor 2013}}</ref> Ai ndihmoi ekipin të arrinte në [[Finalja e Copa del Rey 2013|finalen e Kupës së Mbretit]] duke shënuar një dygolësh kundër ''El Clásico'',<ref>{{cite news|last=Lowe|first=Sid|url=https://www.theguardian.com/football/2013/feb/26/barcelona-real-madrid-copa-del-rey|title=Cristiano Ronaldo scores twice as Real Madrid crush Barcelona|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon dygolësh, Real Madridi shtyp Barcelonën|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=26 shkurt 2013|accessdate=13 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231131312/http://www.theguardian.com/football/2013/feb/26/barcelona-real-madrid-copa-del-rey|archive-date=31 dhjetor 2013}}</ref> duke u bërë lojtari i parë i Real Madridit që shënon në gjashtë ndeshje rresht në Camp Nou.<ref name="Supercopa 12"/> Në finale, ai shënoi golin e vetëm të ekipit të tij në humbjen 2–1 kundër Atlético Madrid;<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2013/05/18/a-madrid-fiton-kupen-e-mbretit/|title=A. Madrid fiton Kupën e Mbretit|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=18 maj 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> në kohën shtesë, ai mori një karton të kuq direkt për sjellje të dhunshme.<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/05/17/ronaldo-red-card-real-madrid-copa-del-rey_n_3295070.html#slide=2468891|title=Ronaldo Red Card: Real Madrid Star Scores Opening Goal In Copa Del Rey Final, Gets Sent Off|trans-title=Ronaldo karton i kuq: Ylli i Real Madridit shënon golin e hapjes në finalen e Copa del Rey, më pas përjashtohet|publisher=HuffPost|language=en|author=Chris Greenberg|date=17 maj 2013|accessdate=24 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520151803/http://www.huffingtonpost.com/2013/05/17/ronaldo-red-card-real-madrid-copa-del-rey_n_3295070.html#slide=2468891#slide=2468891|archive-date=20 maj 2013}}</ref> Real Madridi dështoi të mbronte titullin e La Ligas, duke përfunduar në vendin e dytë mbrapa Barcelonës. Në raundin e parë me eliminim direkt në Ligën e Kampioneve, Ronaldo u përball me ish klubin e tij Manchester United për herë të parë. Pasi shënoi golin e barazimit në barazimin 1–1 në ndeshjen e parë në Santiago Bernabéu,<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2013/02/13/real-manchester-sfide-spektakolare-ne-madrid/|title=Real-Manchester, sfidë spektakolare në Madrid|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=13 shkurt 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> ai shënoi golin e fitores në fitoren 2–1 në Old Trafford,<ref>{{cite web|url=http://www.oranews.tv/article/real-mund-manchester-united-2-1-kualifikohet-ne-cerekfinale|title=Real mund Manchester United 2-1, kualifikohet në çerekfinale|publisher=Ora News|language=sq|date=6 mars 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> në rikthimin e e parë në ish stadiumin e tij. Ai nuk [[Festimi i golit|festoi golin]] në shenjë respekti ndaj ish ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=http://shekulli.com.al/18021/|title=Ronaldo “pushton” sërish “Old Trafford-in”|publisher=Shekulli.com.al|language=sq|date=5 mars 2013|accessdate=12 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115152353/http://shekulli.com.al/18021/|url-status=dead}}</ref> Ronaldo shënoi tre gola në fitoren 5–3 me rezultat të përgjithshëm të Realit ndaj klubit turk [[Galatasaray S.K.|Galatasaray]], duke siguruar një vend në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/pa-telashe-per-mbreterit/|title=Pa telashe për Mbretërit|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=3 prill 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/cfare-thrillert-turk-por-kualifikohet-reali/|title=Çfarë “thrilleri” turk, por kualifikohet Reali|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=10 prill 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> Në gjysëm-finale, ai shënoi golin e vetëm të ekipit të tij në humbjen 4–1 kundër [[Borussia Dortmund]] në ndeshjen e parë,<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/levandowski-shkaterron-realin-e-madridit-me-kater-gola/|title=Levandovski shkatërron Realin e Madridit me katër gola|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=24 prill 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> por dështoi të shënonte në fitoren 2–0 në ndeshjen e kthimit; duke u mposhtur me rezultatin e përgjithshëm 4–3, Reali u eliminua për herë të tretë rresht në gjysëm-finalen e këtij kompeticioni.<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2013/05/01/reali-iken-ne-lot-borusia-fluturon-ne-finale/|title=Reali ikën në lot, Borusia fluturon në finale|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=1 maj 2013|accessdate=12 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130702/https://www.gazeta-shqip.com/2013/05/01/reali-iken-ne-lot-borusia-fluturon-ne-finale/|url-status=dead}}</ref> Ronaldo kishte shënuar 12 gola, duke e përfunduar sezonin e tij në Ligën e Kampioneve si golashënuesi më i mirë për herë të dytë në karrierë. Gjithsej, ai shënoi 55 gola në të gjitha kompeticionet. [[Skeda:CR derbi 2013 cropped.png|parapamje|majtas|upright|Ronaldo shënoi 17 gola në Ligën e Kampioneve, një rekord, gjatë sezonit 2013–14 të ''La Décima''.]] Dështimi i Real Madridit për të fituar një trofe madhor dhe si raportimet për një përçarje të lojtarëve nxiti spekullime rreth së ardhmes së Ronaldos në klub.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/monako-do-ronaldon-gati-te-paguaje-100-milione-euro/|title=Monako do Ronaldon, gati të paguajë 100 milionë euro|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=13 qershor 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/united-gati-te-harxhoje-per-bale-ose-ronaldon/|title=United gati të harxhojë për Bale ose Ronaldon?|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=14 qershor 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> Megjithatë, në fillim të [[2013–14 La Liga|sezonit 2013–14]], ai e rinovoi kontratën e tij aktuale me tre vite deri në 2018, me një rrogë vjetore 17 milion €, duke u bërë për një kohë të shkurtër lojtari më i paguar në futboll.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/zyrtare-ronaldo-rinovon-me-realin/|title=Zyrtare: Ronaldo rinovon me Realin|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=15 shtator 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> Ai u bë shok skuadre me anësorin [[Gareth Bale]], transferimi i të cilit kushtoi 100 milion €, duke kaluar atë të Ronaldos katër vite më parë.<ref>{{cite web|url=https://topsporti.com/artikulli/zyrtarisht-i-realit/premier-league|title=Zyrtarisht i Realit|publisher=TopSporti.com|language=sq|date=1 shtator 2013|accessdate=12 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130707/https://topsporti.com/artikulli/zyrtarisht-i-realit/premier-league|url-status=dead}}</ref> Sëbashku me sulmuesin [[Karim Benzema]], ata formuan treshen të quajtur gjerësisht si "BBC", shkurtimi i emrave Bale, Benzema, dhe Cristiano, dhe një shaka me [[BBC|emrin]] e televizionit publik BBC.<ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/bbc-te-rrezikshmit-e-realit/|title=‘BBC’, të rrezikshmit e Realit|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=5 nëntor 2013|accessdate=12 qershor 2019}}</ref> Pas një serie performancash me gola gjatë pjesës së parë të sezonit, Ronaldo deklaroi se ai po kalonte formën më të mirë të karrierës.<ref>{{cite web|title=Ronaldo: This is the form of my life|trans-title=Ronaldo: Kjo është forma e jetës time|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/news/liga-ronaldo-form-life-092637724--sow.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203153829/http://uk.eurosport.yahoo.com/news/liga-ronaldo-form-life-092637724--sow.html|archive-date=3 dhjetor 2013|publisher=Yahoo Sport|language=en|accessdate=27 nëntor 2013}}</ref> Nga fundi i nëntorit, ai kishte shënuar plot 32 gola në 22 ndeshje për klubin dhe kombëtaren, përfshirë tregolëshat kundër Galatasaray, Seviljes, Real Sociedadit, [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]] dhe [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]].<ref>{{cite web|url=http://www.oranews.tv/index.php/article/portugalia-fiton-ronaldo-triplet|title=Portugalia fiton, Ronaldo triplet|publisher=Ora News|language=sq|date=7 shtator 2013|accessdate=13 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://lajmetshqip.com/ronaldo-mposht-ibren-portugalia-ne-boteror/|title=Ronaldo mposht Ibren, Portugalia ne boteror|publisher=Lajmetshqip.com|language=sq|date=20 nëntor 2013|accessdate=13 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130702/http://lajmetshqip.com/ronaldo-mposht-ibren-portugalia-ne-boteror/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-plot-vetebesim-pas-tregoleshit/|title=Ronaldo, plot vetëbesim pas tregolëshit|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=18 shtator 2013|accessdate=13 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2013/10/31/shperthen-reali-zgjohet-bale-ronaldo-triplete/|title=“Shpërthen” Reali, zgjohet Bale. Ronaldo tripletë|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=31 tetor 2013|accessdate=13 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://as.com/diarioas/2013/11/09/english/1384032056_192772.html|title=CR7: 19 league hat-tricks and 20 goals from free kicks|trans-title=CR7: 19 tregolësha në ligë dhe 20 gola nga goditjet e dënimit|publisher=AS|language=en|date=9 nëntor 2013|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111211025/http://as.com/diarioas/2013/11/09/english/1384032056_192772.html|archive-date=11 nëntor 2013}}</ref> Performancat e tij u shpërblyen me fitimin e FIFA Topit të Artë, një bashkim i çmimeve Topi i Artë dhe FIFA Lojtari Botëror i Vitit, për herë të parë në karrierë.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/kristiano-ronaldo-topi-i-arte-2013/|title=Kristiano Ronaldo, “Topi i Artë” 2013|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=14 janar 2014|accessdate=13 qershor 2019}}</ref> Njëkohësisht me suksesin personal, Ronaldo shijoi edhe sezonin më të mirë kolektiv në Spanjë deri në atë kohë, duke ndihmuar Realin të fitojë ''La Déciman'', kupën e 10të Evropiane.<ref name="La Décima">{{cite web|url=http://top-channel.tv/2014/05/24/reali-fiton-superderbin-mberrin-la-decima/|title=Reali fiton superderbin, mbërrin “La Decima”|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=24 maj 2014|accessdate=13 qershor 2019}}</ref> Në fazën me eliminim direkt të kompeticionit, ai shënoi nga një dopietë në dy ndeshjet e fituara me rezultatin e përgjithshëm 9–2 kundër [[FC Schalke 04|Schalke 04]], duke ndihmuar Realin të përparojë në çerek-finale.<ref>{{cite web|url=http://www.oranews.tv/article/reali-i-pameshireshem-ndaj-schalkes|title=Reali i pamëshirëshëm ndaj Schalkes|publisher=Ora News|language=sq|date=19 mars 2014|accessdate=13 qershor 2019}}</ref> Goli i tij në fitoren 3–0 kundër Borussia Dortmund, në ndeshjen e 100të në Ligën e Kampioneve, bëri që portugezi të arrinte 14 gola sezonal, duke barazuar rekordin e vendosur nga Messi dy vite më parë.<ref>{{cite web|url=http://worldsoccertalk.com/2014/04/02/cristiano-ronaldo-equals-messis-record-for-most-goals-in-one-uefa-champions-league-season/|title=Cristiano Ronaldo Equals Messi's Record For Most Goals in One UEFA Champions League Season|trans-title=Cristiano Ronaldo barazon rekordin e Messit për numrin më të madhë të golave të shënuar në një sezon të UEFA Ligës së Kampioneve|publisher=World Soccer Talk|language=en|date=2 prill 2014|accessdate=17 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417062905/http://worldsoccertalk.com/2014/04/02/cristiano-ronaldo-equals-messis-record-for-most-goals-in-one-uefa-champions-league-season/|archive-date=17 prill 2014}}</ref> Në ndeshjen e dytë gjysëm-finale kundër Bayern München, Ronaldo shënoi një dygolësh duke ndihmuar ekipin të fitojë 4–0 në [[Allianz Arena]]; Reali kështu u kualifikua në finale për herë të parë pas 12 vitesh.<ref>{{cite web|url=https://portalb.mk/41179-u-gjet-ilaci-per-bayernin-eshte-real-madridi/|title=U gjet ilaçi për Bayernin, është Real Madridi|publisher=Portalb.mk|language=sq|date=29 prill 2014|accessdate=13 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://luginapress.com/live-bayern-munich-real-madrid-mbyllet-pjesa-e-pare-me-epersine-30-te-realit-video/|title=Reali në finale pas 12 vjetësh, turpërohet Bayerni|publisher=Lugina Press|language=sq|date=29 prill 2014|accessdate=13 qershor 2019}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në finale, ai shënoi me penallti në minutën e 120të të fitores 4–1 në shtesë kundër Atlético Madrid,<ref name="La Décima"/> duke u bërë lojtari i parë që shënon në dy finale të ndryshme me dy ekipe të ndryshme fituese.<ref>{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/2014/05/25/soccer-champions-ronaldo-idINL3N0OB00020140525|title=Ronaldo first to score for two different European Cup winners|trans-title=Ronaldo i pari që shënon me dy ekipe fitues të Kupës Evropiane|publisher=Reuters|language=en|author=Mike Collett|date=24 maj 2014|accessdate=25 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525200442/http://in.reuters.com/article/2014/05/25/soccer-champions-ronaldo-idINL3N0OB00020140525|archive-date=25 maj 2014}}</ref> Paraqitja e tij e përgjithshme në finale u ndikua si pasojë e një dëmtimi në gju që i shkaktoi probleme të vazhdueshme gjatë muajit të fundit të sezonit.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/demtimi-ne-gju-ronaldo-rrezikon-karrieren/|title=Dëmtimi në gju, Ronaldo rrezikon karrierën|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=19 qershor 2014|accessdate=13 qershor 2019}}</ref> Ai vendosi të luante në finale kundër këshillës së mjekëve, duke e komentuar më vonë: "Në jetë nuk fiton pa sakrifica dhe duhet të rrezikosh".<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/sport-sa-i-madh-eshte-ronaldo-rrezikoi-karrieren-per-real-madridin-48968/|title=Sa i madh është Ronaldo, rrezikoi karrierën për Real Madridin|publisher=Gazeta Express|language=sq|date=9 tetor 2014|accessdate=13 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130700/https://www.gazetaexpress.com/sport-sa-i-madh-eshte-ronaldo-rrezikoi-karrieren-per-real-madridin-48968/|url-status=dead}}</ref> Si golashënuesi më i mirë i Ligës së Kampioneve me një rekord 17 gola, ai u emërua [[UEFA Lojtari më i mirë në Evropë]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-shpallet-lojtari-me-i-mire-ne-evrope-nga-uefa/|title=Ronaldo shpallet Lojtari më i Mirë në Evropë nga UEFA|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=28 gusht 2014|accessdate=13 qershor 2019}}</ref> {{Quote box|width=25%|align=right|quoted=1|quote=Ronaldo është një lojtar i veçantë për të gjithë talentin e tij dhe profesionalizmin e tij. Ai është një lojtar i cili është jashtëzakonisht i qëndrueshëm.|source=—[[Carlo Ancelotti]]<ref>{{cite web|url=http://sg.sports.yahoo.com/news/ronaldo-deserves-ballon-d-39-says-ancelotti-154500088.html|title=Ronaldo deserves the Ballon d'Or, says Ancelotti|trans-title=Ronaldo e meriton Topin e Artë, thotë Ancelotti|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=11 janar 2014|accessdate=12 janar 2014|archive-date=5 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105062429/https://sg.sports.yahoo.com/news/ronaldo-deserves-ballon-d-39-says-ancelotti-154500088.html|url-status=dead}}</ref>}} Në Kupën e Mbretit, Ronaldo ndihmoi ekipin të arrinte në [[Finalja e Copa del Rey 2014|finale]] duke shënuar dy gola me penallti kundër Atlético Madrid në [[Stadiumi Vicente Calderón|Vicente Calderón]];<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2014/02/11/en/football/real_madrid/1392156848.html|title=Ronaldo tops Aragonés record|trans-title=Ronaldo kalon rekordin e Aragonés|publisher=Marca|language=en|location=Spanjë|date=11 shkurt 2014|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116160604/https://www.marca.com/2014/02/11/en/football/real_madrid/1392156848.html|archive-date=16 nëntor 2018}}</ref> goli i parë bëri që ai të ketë shënuar në çdo minutë të një ndeshje 90 minutëshe në futboll.<ref name="Treadway">{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/speciale-gol-ne-cdo-minute-alieni-ronaldo-si-nje-ore-zvicerane-ja-akrepat-e-669-realizimeve/|title=SPECIALE/ Gol në çdo minutë, “alieni” Ronaldo si një orë zvicerane. Ja akrepat e 669 realizimeve|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Ledio Nase|date=14 dhjetor 2018|accessdate=14 qershor 2019}}</ref> Problemet e vazhdueshme me gjurin bëri që portugezi të humbiste finalen,<ref>{{cite web|url=https://topsporti.com/artikulli/mungon-ne-finale/champions-league|title=Mungon në finale|publisher=TopSporti.com|language=sq|date=10 prill 2014|accessdate=14 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130921/https://topsporti.com/artikulli/mungon-ne-finale/champions-league|url-status=dead}}</ref> ku Real Madridi mposhti Barcelonën 2–1 për të fituar trofeun.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/real-madrid-fiton-kup-euml-n-e-mbretit-br-bar-ccedil-a-n-euml-ferr-pas-magjis-euml-s-euml-bale|title=Real Madrid fiton Kupën e Mbretit, Barça në ferr pas magjisë së Bale|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=17 prill 2014|accessdate=14 qershor 2019}}</ref> Edhe pse Madridi nuk shkëlqeu në kampionat, të cilën e mbyllën në vendin e tretë, Ronaldo nuk kishte rivalë në aspektin e shënimit. Ai shënoi 31 gola në 30 ndeshje, duke fituar Pichichin dhe Këpucën e Artë Evropiane; trofeun e dytë e fitoi sëbashku me sulmuesin uruguajian [[Luis Suárez]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/sport/story/308791.html|title=Suarez claims top billing with Ronaldo|trans-title=Suarez merr çmimin më të lartë me Ronaldon|publisher=ESPN FC|language=en|date=19 maj 2014|accessdate=21 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520071349/http://www.espn.co.uk/football/sport/story/308791.html|archive-date=20 maj 2014}}</ref> Pjesë e këtyre golave ishte edhe goli i 400të në karrierë, në ndeshjen e 653të për klubet dhe kombëtaren, e cila erdhi si pjesë e dopietës së shënuar ndaj Celta Vigos më 6 janar; ai j'a dedikoi golat bashkëkombasit të tij [[Eusébio]], i cili vdiq dy ditë më parë.<ref name="400Goals">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10555284/Cristiano-Ronaldo-reaches-400-goal-milestone-and-dedicates-achievement-to-Eusebio-after-Real-Madrid-win.html|title=Cristiano Ronaldo reaches 400-goal milestone and dedicates achievement to Eusébio after Real Madrid win|trans-title=Cristiano Ronaldo arrin 400 gola dhe j'a dedikon këtë arritje Eusébios pas fitores së Real Madridit|publisher=[[The Daily Telegraph]]|language=en|location=Londër|date=7 janar 2014|accessdate=13 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007100320/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10555284/Cristiano-Ronaldo-reaches-400-goal-milestone-and-dedicates-achievement-to-Eusebio-after-Real-Madrid-win.html|archive-date=7 tetor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/golat-per-eusebion/?page1=29915|title=Golat për Eusebion|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=7 janar 2014|accessdate=14 qershor 2019}}</ref> Një gol i minutës së fundit i shënuar me takë kundër [[Valencia CF|Valencias]] më 4 maj – i 50ti për të në të gjitha kompeticionet – u zgjodh si goli më i bukur i sezonit nga [[Liga de Fútbol Profesional]], e cila më pas e shpalli Ronaldon [[Çmimet LFP|Lojtarin më të mirë në La Liga]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/cr7-me-i-miri-i-sezonit-te-kaluar-ne-la-liga/|title=CR7 më i miri i sezonit të kaluar në La Liga!|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=27 tetor 2014|accessdate=14 qershor 2019}}</ref> Gjatë sezonit të ardhshëm 2014–15, Ronaldo vendosi një rekord personal duke shënuar 61 gola në të gjitha kompeticionet, duke e nisur me një dopietë kundër Seviljes në ndeshjen e [[UEFA Super Kupa 2014|Superkupës Evropiane 2014]].<ref name="AS">{{cite web|url=http://as.com/diarioas/2015/05/24/english/1432466623_718194.html|title=Ronaldo beats his personal best for a single season|trans-title=Ronaldo thyen rekordin e tij personal për një sezon të vetëm|publisher=AS|language=en|accessdate=24 maj 2015|date=24 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524231648/http://as.com/diarioas/2015/05/24/english/1432466623_718194.html|archive-date=24 maj 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/europa-i-perket-realit-k-ronaldo-e-pushton/|title=Europa i përket Realit, K.Ronaldo e pushton|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=13 gusht 2014|accessdate=13 gusht 2014}}</ref> Ai gjithashtu arriti nisjen më të mirë të karrierës në kampionat, duke shënuar plot 15 gola në 8 ndeshjet e para, një rekord, përfshirë edhe një poker [[Elche CF|Elches]] dhe tregolëshave kundër Deportivo La Coruña dhe Athletic Bilbao.<ref>{{cite news|url=https://presheva.com/ronaldo-4-gola-ne-manitan-e-realit-kunder-elche/|title=Ronaldo 4 gola në “manitan” e Realit kundër Elche|publisher=Presheva.com|language=sq|date=23 shtator 2014|accessdate=14 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115131045/https://presheva.com/ronaldo-4-gola-ne-manitan-e-realit-kunder-elche/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://topsporti.com/artikulli/tete-me-dy|title=Tetë me dy|publisher=TopSporti.com|language=sq|date=20 shtator 2014|accessdate=14 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130913/https://topsporti.com/artikulli/tete-me-dy|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://telegrafi.com/het-trik-ronaldo-dhe-mbreterimi-i-tij/|title=Het-trik Ronaldo dhe mbretërimi i tij|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=5 tetor 2014|accessdate=14 qershor 2019}}</ref> Më 6 dhjetor, pasi shënoi një tregolësh kundër Celta Vigos, i 23ti i tij në La Liga, ai arriti shifrën e 200 golave në kampionat në vetëm 178 ndeshje, duke u bërë lojtari më i shpejtë që e arrin këtë gjë.<ref>{{cite news|url=http://www.botapress.info/200-golat-e-ronaldos-me-realin-ne-la-liga-video/|title=200 golat e Ronaldos, me Realin në La Liga (VIDEO)|publisher=Botapress.info|language=sq|date=6 dhjetor 2014|accessdate=14 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115131014/http://www.botapress.info/200-golat-e-ronaldos-me-realin-ne-la-liga-video/|archive-date=15 janar 2020|url-status=dead}}</ref> Pasi ngriti trofeun e [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2014|FIFA Kupës së Botës për Klube]] në Marok me Realin,<ref>{{cite news|url=https://topsporti.com/artikulli/real-madrid-kampion-i-botes|title=Real Madrid, kampion i Botës|publisher=TopSporti.com|language=sq|date=20 dhjetor 2014|accessdate=15 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130924/https://topsporti.com/artikulli/real-madrid-kampion-i-botes|url-status=dead}}</ref> duke fituar sërisht Topin e Argjendë, Ronaldo u nderua për të dytin vit rresht me çmimin [[FIFA Topi i Artë 2014|FIFA Topi i Artë]],<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/celet-ceremonia-per-topin-e-arte-2014-te-ne-gare-messi-neuer-dhe-ronaldo-ja-cmimet-qe-do-te-ndahen/|title=Cristiano Ronaldo fiton ‘Topin e Artë’ 2014-të. Joakim Lëv shpallet trajneri më i mirë|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=12 janar 2015|accessdate=15 qershor 2019}}</ref> duke j'u bashkuar [[Johan Cruyff]], [[Michel Platini]], dhe [[Marco van Basten]] si tre-herë fitues i këtij çmimi.<ref>{{cite news|url=https://www.botasot.info/sporti/502164/fituesit-e-topit-te-arte-nder-vite/|title=Fituesit e “Topit të Artë” ndër vite|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=12 janar 2016|accessdate=15 qershor 2019}}</ref> ====2015–2017: Shënuesi më i mirë i Real Madridit dhe ''La Undécima''==== [[Skeda:Ronaldo vs. FC Schalke 04 (16854146922).jpg|parapamje|upright|Ronaldo vendosi një rekord personal në sezonin 2014–15 duke shënuar 61 gola në të gjjitha kompeticionet.]] Pas pushimeve dimërore, forma e Ronaldos si dhe performancat e Madridit pësuan rënje.<ref>{{cite news|title=Ronaldo slump hurts Real as in-form Messi drives Barca|trans-title=Forma e dobët e Ronaldos e dëmton Realin, Messi në formë drejton Barçën|url=https://www.reuters.com/article/2015/02/10/us-soccer-spain-real-ronaldo-idUSKBN0LE16T20150210|date=10 shkurt 2015|accessdate=10 shkurt 2015|agency=Reuters|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211005411/http://www.reuters.com/article/2015/02/10/us-soccer-spain-real-ronaldo-idUSKBN0LE16T20150210|archive-date=11 shkurt 2015}}</ref> Humbja 2–1 kundër Valencias në ndeshjen e parë të vitit 2015, pavarësisht se Ronaldo shënoi, i dha fund rekordit kombëtar të Real Madridit me 22 ndeshje pa humbje në të gjitha kompeticionet.<ref>{{cite web|url=http://shqipmedia.com/2015-nis-me-humbje-per-realin-dhe-barcelonen-video/|title=2015 nis me humbje për Realin dhe Barcelonën – VIDEO|website=Shqipmedia.com|language=sq|accessdate=15 qershor 2019|archive-date=9 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209173511/http://www.shqipmedia.com/2015-nis-me-humbje-per-realin-dhe-barcelonen-video/|url-status=dead}}</ref> Sezoni i tyre vazhdoi në mënyrë jo të suksesshme dhe u mbyll pa asnjë trofe, duke e mbyllur kampionatin në vendin e dytë dhe Ligën e Kampioneve në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|title=Cristiano Ronaldo eclipses his best in an up-and-down Real Madrid campaign|trans-title=Cristiano Ronaldo eklipson rekordin e tij në një sezon ulje-ngritje për Real Madridin|url=http://www.espnfc.us/club/real-madrid/86/blog/post/2461499/ronaldo-eclipses-his-best-in-tumultuous-real-madrid-season|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=27 maj 2015|date=28 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528160149/http://www.espnfc.us/club/real-madrid/86/blog/post/2461499/ronaldo-eclipses-his-best-in-tumultuous-real-madrid-season|archive-date=28 maj 2015}}</ref> Në këtë të fundit, Ronaldo përmirsoi rekordin e golave të shënuar në ndeshjet si vizitor në 12, duke e arritur me golin e tij në fitoren 2–0 kundër Schalke 04.<ref>{{cite web|url=https://www.trt.net.tr/shqip/sporti/2015/02/19/liga-e-kampioneve-reali-mposht-schalken-basel-porto-ne-barazim-222795|title=Liga e Kampioneve - Reali mposht Schalken, Basel-Porto në barazim|website=trt.net.tr|language=sq|date=19 shkurt 2015|accessdate=15 qershor 2019}}</ref> Ai shënoi një dygolësh në ndeshjen e kthimit, por këtë herë në humbjen 3–4, që nuk ndikoi në kualifikimin e tyre për në çerek-finale.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/reali-zhg%C3%ABnjen-dhe-humbet-por-kalon-n%C3%AB-%C3%A7erekfinale-porto-eliminon-bazelin|title=Reali zhgënjen dhe humbet, por kalon në çerekfinale, Porto eliminon Bazelin|publisher=Sot.com.al|language=sq|author=Adriatik Balla|date=11 mars 2015|accessdate=15 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130706/https://sot.com.al/sport/reali-zhg%25C3%25ABnjen-dhe-humbet-por-kalon-n%25C3%25AB-%25C3%25A7erekfinale-porto-eliminon-bazelin|url-status=dead}}</ref> Ai më pas shënoi të dy golat e ekipit të tij në eliminimin me rezultatin e përgjithshën 2–3 nga [[Juventus F.C.|Juventus]] në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/juve-ne-pozite-te-mire-video-2/|title=Juve në pozitë të mirë (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=5 maj 2015|accessdate=15 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/juventus-%C3%ABndrrash-eliminon-realin-nga-champions-n%C3%AB-finale-me-bar%C3%A7%C3%ABn|title=Juventus ëndrrash eliminon Realin nga Champions, në finale me Barçën|publisher=Sot.com.al|language=sq|author=Adriatik Balla|date=14 maj 2015|accessdate=15 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130739/https://sot.com.al/sport/juventus-%25C3%25ABndrrash-eliminon-realin-nga-champions-n%25C3%25AB-finale-me-bar%25C3%25A7%25C3%25ABn|url-status=dead}}</ref> Me 10 gola, ai u shpall për të tretin sezon rresht golashënuesi më i mirë, këtë herë sëbashku me dyshën e Barcelonës, Lionel Messi dhe [[Neymar]].<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2251883.html|title=Neymar, Messi and Ronaldo top scoring charts|trans-title=Neymar, Messi dhe Ronaldo në krye të tabelës së shënimit|publisher=UEFA|language=en|accessdate=7 qershor 2015|date=6 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608211518/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2251883.html|archive-date=8 qershor 2015}}</ref> Në La Liga, ku Real Madridi përfundoi në vendin e dytë, Ronaldo shfaqi një formë fantastike veçanërisht në javët e fundit. Për herë të parë në karrierën e tij, ai shënoi pesë gola në një ndeshje, përfshirë tre gola në tetë minuta, në fitoren rekord 9–1 kundër [[Granada CF|Granadës]] më 5 prill.<ref>{{cite web|url=https://balkanweb.com/real-madridi-fiton-9-1-me-granaden-ronaldo-shenon-pese-gola/|title=Real Madridi fiton 9-1 me Granadën, Ronaldo shënon pesë gola|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=5 prill 2015|accessdate=16 qershor 2019}}</ref> Ai shënoi golin e 300të për klubin tre ditë më pas në fitoren 2–0 kundër Rayo Vallecanos.<ref>{{cite web|url=http://sport.albeu.com/foto-lajm/cr7-dhe-vellezerit-e-tij-te-gjithe-mbreterit-e-golave-foto-lajm/195096/|title=CR7 dhe "vëllezërit" e tij, të gjithë "mbretërit" e golave (FOTO LAJM)|website=Sport.albeu.com|language=sq|date=9 prill 2015|accessdate=16 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130816/http://sport.albeu.com/foto-lajm/cr7-dhe-vellezerit-e-tij-te-gjithe-mbreterit-e-golave-foto-lajm/195096/|url-status=dead}}</ref> Tregolëshat në ndeshjet kundër Seviljes, [[RCD Espanyol|Espanyolit]], dhe Getafes e çuan numrin e tregolëshave të tij me klubin në 31, duke thyer rekordin e klubit të vendosur nga Di Stéfano me 28.<ref name="AS"/><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/het-trik-ronaldo-dhe-reali-kalon-nje-kundershtar-te-madh-video/|title=Het-trik Ronaldo dhe Reali kalon një kundërshtar të madh (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=2 maj 2015|accessdate=16 qershor 2019}}</ref> Si rezultat i kësaj, ai e përfundoi sezonin me 48 gola, dy gola më shumë se rekordi i tij personal në sezonin 2011–12, pavarësisht se humbi dy ndeshje në shkurt për shkak të një kartoni të kuq të marrë në ndeshjen kundër [[Córdoba CF|Córdobës]].<ref>{{cite web|url=http://www.mapo.al/ronaldo-pezullohet-dy-ndeshje/|title=Ronaldo pezullohet dy ndeshje|publisher=Mapo.al|language=sq|date=28 janar 2015|accessdate=16 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130826/http://www.mapo.al/ronaldo-pezullohet-dy-ndeshje/|url-status=dead}}</ref> Përveç fitimit për të dytën herë rresht të trofeut Pichichi, ai fitoi Këpucën e Artë Evropiane për herë të katërt, një rekord.<ref name="AS"/><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-thyen-rekordin-golashenues/|title=Ronaldo thyen rekordin golashënues|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=23 maj 2015|accessdate=16 qershor 2019}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo ante el Celta de Vigo.JPG|alt=|majtas|parapamje|255x255px|Deri në mars 2016, Ronaldo kishte shënuar 252 gola në 228 ndeshje në La Liga për tu bërë golashënuesi i dytë më i mirë i të gjitha kohërave i këtij kompeticioni.]] Në nisjen e sezonit [[2015–16 La Liga|2015–16]], i shtati i tij në Madrid, Ronaldo u bë golashënuesi më i mirë në historinë e klubit, në fillim në kampionat dhe më pas në të gjitha kompeticionet. Pesë golat e shënuar në fitoren dominuese 6–0 kundër Espanyolit më 12 shtator bënë që ai të arrinte 230 gola në La Liga në vetëm 203 ndeshje, duke thyer rekordin e klubit të vendosur nga legjenda [[Raúl González Blanco|Raúl]].<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2015/09/12/rekordi-i-ronaldos-me-fanelen-e-realit/|title=Rekordi i Ronaldos me fanelën e Realit|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=12 shtator 2015|accessdate=16 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-me-peseshe-reali-luan-tenis-me-espanyolin-video/|title=Ronaldo me pesëshe, Reali luan tenis me Espanyolin (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=12 shtator 2015|accessdate=16 qershor 2019}}</ref> Një muaj më vonë, më 17 tetor, ai sërisht kaloi rekordin e Raúlit pas golit të dytë të shënuar në fitoren 3–0 kundër Levantes në shtëpi, duke arritur gjithsej 324 gola me klubin.{{refn|group=note|Real Madrid e njohu Ronaldon si golashënuesin e tyre më të mirë të të gjitha kohërave pas një dopiete kundër [[Malmö FF]] më 30 shtator 2015. Libri zyrtar i statistikave të klubit i quan Ronaldos një gol në minutën e 74të të fitores 2–1 kundër [[Real Sociedad]] më 18 shtator 2010, pavarësisht se gjuajtja e tij nga goditja e dënimit u devijua nga [[Pepe]].<ref>{{cite web|url=https://archive.koha.net/?id=8&l=79931|title=Real Madridi mposht Levantën, merr kreun e tabelës|publisher=Koha.net|language=sq|date=17 tetor 2015|accessdate=16 qershor 2019|archive-date=31 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231231123452/https://archive.koha.net/?id=8&l=79931|url-status=dead}}</ref>}} Ronaldo gjithashtu u bë shënuesi më i mirë në historinë e Ligës së Kampioneve pas një tregolëshi të shënuar kundër [[FC Shakhtar Donetsk|Shakhtar Donetsk]], pasi e kishte përfunduar sezonin e kaluar sëbashku me Messin me nga 77 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11945/9993056/ronaldo-scores-a-hat-trick-as-real-madrid-beat-shakhtar|title=Cristiano Ronaldo scores a hat-trick as Real Madrid beat Shakhtar|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon tregolësh, Real Madridi mposht Shakhtari|publisher=Sky Sports|language=en|date=16 shtator 2015|accessdate=16 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917152504/http://www.skysports.com/football/news/11945/9993056/ronaldo-scores-a-hat-trick-as-real-madrid-beat-shakhtar|archive-date=17 shtator 2015}}</ref> Ai arriti në shifrën 500 gola me klubet dhe kombëtaren pas një dopiete në [[Suedia|Suedi]] kundër Malmös FF më 30 shtator.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/real-madrid-mposht-malmon-ronaldo-triumfues-arrin-rekordin-e-raul-gonzales|title=Real Madrid mposht Malmon, Ronaldo triumfues, arrin rekordin e Raul Gonzales|publisher=Sot.com.al|language=sq|date=30 shtator 2015|accessdate=18 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130703/https://sot.com.al/sport/real-madrid-mposht-malmon-ronaldo-triumfues-arrin-rekordin-e-raul-gonzales|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telesport.al/ronaldo-futet-ne-histori-500-gola-ne-karriere/|title=Ronaldo futet në histori: 500 gola në karrierë|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Denis Hakanaj|date=30 shtator 2015|accessdate=18 qershor 2019|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115130911/https://telesport.al/ronaldo-futet-ne-histori-500-gola-ne-karriere/|url-status=dead}}</ref> Në fund të fazës së grupeve, Ronaldo u bë lojtari i parë në histori që arrin një kuotë dyshifrore, duke vendosur rekord me 11 gola, përfshirë edhe një katërgolësh në fitoren shkatërruese ndaj Malmös FF.<ref>{{cite web|url=https://www.botasot.info/sporti/488707/shperthen-ronaldo-me-golin-e-katert-rekord-ne-ligen-e-kampioneve-video/|title=Shpërthen Ronaldo me golin e katërt, rekord në Ligën e Kampionëve (VIDEO)|publisher=Botasot.info|language=sq|date=8 dhjetor 2015|accessdate=18 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://zeri.info/sport/66322/reali-quot-shkaterron-quot-malmon-psg-shenon-fitore/|title=Reali "shkatërron" Malmon, PSG shënon fitore|publisher=Zëri.info|language=sq|date=8 dhjetor 2015|accessdate=18 qershor 2019|archive-date=11 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211014543/https://zeri.info/sport/66322/reali-quot-shkaterron-quot-malmon-psg-shenon-fitore/|url-status=dead}}</ref> Më 5 mars 2016, Ronaldo shënoi katër gola në fitoren tenistike 7–1 kundër Celta Vigos, duke u bërë golashënuesi i dytë më i mirë në historinë e La Ligas me 252 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/news/real-madrid-7-celta-vigo-1-ronaldo-hits-four-beat-zarra-mark|title=Real Madrid 7 Celta Vigo 1: Ronaldo hits four to beat Zarra mark|trans-title=Real Madrid 7 Celta Vigo 1: Ronaldo shënon katër gola për të mposhtur shifrën e Zarrës|publisher=FourFourTwo|language=en|date=5 mars 2016|accessdate=5 mars 2016}}</ref> Pas kësaj, ai shënoi një tregolësh kundër [[VfL Wolfsburg]] për të dërguar ekipin në gjysëm-finalet e Ligës së Kampioneve,<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/r-madrid-vs-wolfsburg/report/354731|title=Real Madrid 3-0 Wolfsburg: Cristiano Ronaldo hits hat-trick as Real reach semi-finals|trans-title=Real Madrid 3-0 Wolfsburg: Cristiano Ronaldo shënon një tregolësh, Reali arrin gjysëm-finalet|publisher=Sky Sports|language=en|author=Jack Wilkinson|date=13 prill 2016|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> pas disfatës 2–0 në ndeshjen e parë në Gjermani.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/real-madrid-p-euml-rpara-sprov-euml-s-reale-br-wolfsburg-ngre-quot-murin-quot-n-euml-bernabeu|title=Real Madrid, përpara sprovës reale, Wolfsburg ngre "murin" në Bernabeu|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=12 prill 2016|accessdate=5 mars 2016}}</ref> Me këtë tregolësh Ronaldo arriti në shifrën 16 gola në këtë kompeticion, duke u shpallur golashënuesi më i mirë për të katërtin sezon rresht, dhe për herë të pestë gjithsej.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/022d-0e947ece185b-093dd2b4ded8-1000--cristiano-ronaldo-takes-scoring-prize-again/?referrer=%2Fuefachampionsleague%2Fnews%2Fnewsid%3D2368004|title=Cristiano Ronaldo takes scoring prize again|trans-title=Cristiano Ronaldo merr çmimin e shënimit sërisht|publisher=UEFA|language=en|date=28 maj 2016|accessdate=31 maj 2016}}</ref> Ronaldo zhvilloi një paraqitje jo pozitive në finalen e Ligës së Kampioneve kundër Atlético Madridit, në një përsëritje të finales së vitit 2014, kjo për shkak të disa problemeve fizike.<ref name="Independent16">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/cristiano-ronaldo-brands-critics-jealous-after-third-champions-league-triumph-a7056501.html|title=Cristiano Ronaldo brands his critics 'jealous' after third Champions League triumph|trans-title=Cristiano Ronaldo i etikon kritikët e tij me termin 'xheloz' pas triumit të tretë të Ligës së Kampioneve|publisher=The Independent|language=en|author=Samuel Stevens|date=30 maj 2016|accessdate=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530150535/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/cristiano-ronaldo-brands-critics-jealous-after-third-champions-league-triumph-a7056501.html|archive-date=30 maj 2016|url-status=live}}</ref> Megjithatë, ai shënoi penalltinë e fundit të ekipit të tij në gjuajtjet e penalltive ku Reali triumfoi 5–3 për të siguruar ''La Undécima'', trofeu i 11të në historinë e Madridit.<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/real-madrid-ben-histori-fiton-per-here-te-11-te-champions-league/|title=Real Madrid bën histori, fiton për herë të 11-të Champions League|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=28 maj 2016|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Për të gjashtin vit rresht, Ronaldo shënoi më shumë se 50 gola në të gjitha kompeticionet.<ref name="Independent16"/> Performancat e tij gjatë sezonit u shpërblyen me [[Çmimi UEFA Lojtari më i mirë në Evropë|Çmimin UEFA Lojtari më i mirë në Evropë]], një çmim që ai e fitoi për herë të dytë.<ref>{{cite web|url=https://www.rd.al/2016/08/ronaldo-lojtari-me-i-mire-i-europes/|title=Ronaldo lojtari më i mirë i Europës|publisher=Rilindja Demoraktike|language=sq|date=26 gusht 2016|accessdate=4 qershor 2020|archive-date=4 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604190107/https://www.rd.al/2016/08/ronaldo-lojtari-me-i-mire-i-europes/|url-status=dead}}</ref> Ronaldo humbi tre ndeshjet e para të Real Madridit në sezonin 2016–17, përfshirë edhe ndeshjen e UEFA Super Kupës kundër Seviljes, pasi ai ishte ende duke u rikuperuar nga dëmtimi që pësoi në finalen e UEFA Euro 2016.<ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/zidane-ronaldo-mungon-ne-keto-ndeshje/|title=Zidane: Ronaldo mungon në këto ndeshje|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=30 korrik 2016|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Më 15 shtator, Ronaldo nuk festoi golin që i shënoi ish klubit të tij [[Sporting CP]] në Ligën e Kampioneve, duke deklaruar pas përfundimit të ndeshjes se "ata më bënë ky që jam."<ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/football/champions-league/2016-2017/cristiano-ronaldo-i-couldnt-celebrate-goal-against-sporting-they-made-me-who-i-am_sto5854073/story.shtml|title=Cristiano Ronaldo: I couldn't celebrate goal against Sporting, they made me who I am|trans-title=Cristiano Ronaldo: Nuk munda të festojë golin kundër Sporting, ata më bënë ky që jam|publisher=Eurosport|language=en|date=15 shtator 2016|accessdate=11 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011133421/https://www.eurosport.com/football/champions-league/2016-2017/cristiano-ronaldo-i-couldnt-celebrate-goal-against-sporting-they-made-me-who-i-am_sto5854073/story.shtml|archive-date=11 tetor 2018|url-status=live}}</ref> Më 19 nëntor, Ronaldo shënoi tre gola në fitoren 3–0 në transfertë kundër Atlético Madrid,<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2016/11/19/derbi-eshte-i-realit-ronaldo-gjunjezon-atletikon/|title=Derbi është i Realit, Ronaldo gjunjëzon Atletikon|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=19 nëntor 2016|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605022856/https://www.gazeta-shqip.com/2016/11/19/derbi-eshte-i-realit-ronaldo-gjunjezon-atletikon/|url-status=dead}}</ref> duke u bërë golashënuesi më i mirë në historinë e [[Derbi i Madridit|Derbit të Madridit]] me 18 gola.<ref name="Rekordi në Derbin e Madridit">{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2016/11/cristiano-ronaldo-all-time-top-scorer-in-the-derby-against-atletico|title=Cristiano Ronaldo, all-time top scorer in the derby against Atlético|trans-title=Cristiano Ronaldo, golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave në derbin kundër Atléticos|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=20 nëntor 2016|accessdate=20 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121042812/http://www.realmadrid.com/en/news/2016/11/cristiano-ronaldo-all-time-top-scorer-in-the-derby-against-atletico|archive-date=21 nëntor 2016|url-status=dead}}</ref> Më 15 dhjetor, ai shënoi golin e 500të në karrierë në fitoren 2–0 kundër [[Club América]] në gjysëm-finalen e [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2016|FIFA Kupës së Botës për Klube]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-500-gola-ne-karriere/|title=Ronaldo, 500 gola në karrierë|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=15 dhjetor 2016|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Në finale, ai shënoi tre gola me Realin që mposhti 4–2 ekipin japonez [[Kashima Antlers]] për të fituar trofeun.<ref>{{cite web|url=https://www.trt.net.tr/shqip/sporti/2016/12/18/real-madridi-fiton-boterorin-e-klubeve-ronaldo-shenon-3-gola-632920|title=Real Madridi fiton Botërorin e Klubeve, Ronaldo shënon 3 gola|website=trt.net.tr|language=sq|date=18 dhjetor 2016|accessdate=5 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/real-fiton-boterorin-e-klubeve-br-ronaldo-3-gola-ndaj-kashima|title=Real fiton Botërorin e Klubeve, Ronaldo 3 gola ndaj Kashima|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=18 dhjetor 2016|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Ai e mbylli turnamentin si golashënuesi më i mirë me 4 gola si dhe u shpall lojtari më i mirë i turnamentit.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/y=2016/m=12/news=double-joy-for-cristiano-ronaldo-2861147.html|title=Ronaldo, Modric and Shibasaki sweep awards|trans-title=Ronaldo, Modric dhe Shibasaki ndajnë çmimet|publisher=FIFA|language=en|date=18 dhjetor 2016|accessdate=18 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220142311/http://www.fifa.com/clubworldcup/news/y=2016/m=12/news=double-joy-for-cristiano-ronaldo-2861147.html|archive-date=20 dhjetor 2016|url-status=live}}</ref> Në fund të vitit, Ronaldo fitoi Topin e Artë për herë të katërt në karrierë si dhe u shpall fituesi i parë i Best FIFA Men's Player, pasardhësja e çmimit [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]], duke ju falur më së shumti suksesit me Portugalinë në Euro 2016.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/zyrtare-kristiano-ronaldo-fiton-topin-e-arte-2016/|title=Zyrtare: Kristiano Ronaldo fiton “Topin e Artë 2016”|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=12 dhjetor 2016|accessdate=5 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/cristiano-ronaldo-fiton-edhe-br-ccedil-mimin-ldquo-fifa-best-player-rdquo|title=Cristiano Ronaldo fiton edhe çmimin “FIFA Best Player”|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=21 dhjetor 2016|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> ====2017–2018: Titulli i pestë i Ligës së Kampioneve dhe Topi i Artë i pestë==== [[Skeda:Real Madrid, campeón de la Champions (27309388231).jpg|parapamje|Ronaldo me [[Cristina Cifuentes]], Presidenten e Komunitetit të Madridit, gjatë festimeve të fitimit të Ligës së Kampioneve në Madrid.|alt=|260x260px]] Në përballjen kundër Bayern München në çerek-finalet e Ligës së Kampioneve në prill 2017, Ronaldo shënoi të dy golat në fitoren 2–1 në transfertë në ndeshjen e parë.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/04/12/zhgenjen-bayern-munich-e-mposht-ronaldo/|title=Zhgënjen Bayern Munich, e mposht Ronaldo|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=12 prill 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Më këtë dopietë, ai hyri në histori si lojtari i parë që shënon 100 gola në kompeticionet për klube të UEFA-s.<ref name="centurion100">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2406572.html|title=Ronaldo makes history with 100th European goal|trans-title=Ronaldo bën historinë me golin e 100të evropian|publisher=UEFA|language=en|date=12 prill 2017|accessdate=13 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414200754/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2406572.html|archive-date=14 prill 2017|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në Madrid, Ronaldo shënoi një tregolësh 'të përkryer' për të arritur golin e tij të 100të në këtë kompeticion, duke u bërë lojtari i parë që e arrin këtë gjë.<ref>{{cite web|url=http://www.infosport.mk/2017/04/18/2658/|title=Ronaldo, 100 Gola Në Ligën E Kampionëve|website=infosport.mk|language=sq|date=18 prill 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Real Madridi fitoi 4–2 pas kohës shtesë.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-goleade-dhe-spektakel-reali-permbys-bajernin-mes-polemikave-ne-shtese-per-mbrojtjen-e-trofeut/|title=VIDEO / Goleadë dhe spektakël, Reali përmbys Bajernin mes polemikave në shtesë për mbrojtjen e trofeut|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=18 prill 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Më 2 maj, Ronaldo shënoi një tjetër tregolësh me Realin që mposhti 3–0 Atlético Madridin në ndeshjen e parë të gjysëm-finales së Ligës së Kampioneve.<ref>{{cite web|url=http://www.gazetatema.net/2017/05/02/triplete-e-ronaldos-reali-fiton-ndaj-atletikos-dhe-hedh-nje-hap-drejt-finales/|title=Tripletë e Ronaldos, Reali fiton ndaj Atletikos dhe hedh një hap drejt finales|publisher=Gazeta Tema|language=sq|date=2 maj 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Më 17 maj, Ronaldo shënoi një dopietë kundër Celta Vigos, duke parakaluar [[Jimmy Greaves]] si golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave në pesë ligat kryesore evropiane.<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaere.com/ronaldo-thyen-rekordin-46-vjecar-te-evropes-foto/|title=Ronaldo thyen rekordin 46 vjeçar të Evropës (Foto)|publisher=Gazeta Ere|language=sq|date=1 maj 2017|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182544/https://www.gazetaere.com/ronaldo-thyen-rekordin-46-vjecar-te-evropes-foto/|url-status=dead}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 42 gola në të gjitha kompeticionet duke ndihmuar Realin të fitonte kampionatin e parë që nga viti 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/reali-i-madridit-fiton-titullin-e-33-te-kampion-barcelona-i-shpeton-turpit-ne-shtepi-video/|title=Reali i Madridit fiton titullin e 33-të kampion, Barcelona i shpëton turpit në shtëpi (VIDEO)|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=21 maj 2017|accessdate=7 mars 2019}}</ref> Në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2017|finalen e Ligës së Kampioneve 2017]], Ronaldo shënoi dy gola në fitoren 4–1 kundër Juventusit dhe u shpall golashënuesi më i mirë për të pestin sezon rresht dhe të gjashtin gjithsej.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/06/03/12-tituj-real-madrid-mposht-juventusin-ne-finalen-e-champions/|title=12 tituj, Real Madrid mposht Juventusin në finalen e Champions|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=3 qershor 2016|accessdate=7 mars 2019}}</ref> Ai gjithashtu u bë lojtari i parë që shënon në tre finale të Ligës së Kampioneve si dhe regjistroi edhe golin e 600të në nivel klubesh.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3138139/real-madrids-cristiano-ronaldo-scores-brace-to-net-600th-career-goal|title=Real Madrid's Cristiano Ronaldo nets 600th goal, hails 'unique moment'|trans-title=Cristiano Ronaldo i Real Madridit shënon golin e 600të, e lartëson si një 'moment unik'|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 qershor 2017|accessdate=3 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170603222941/http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3138139/real-madrids-cristiano-ronaldo-scores-brace-to-net-600th-career-goal|archive-date=3 qershor 2017|url-status=live}}</ref> Reali u bë ekipi i parë që e fiton këtë kompeticion dy herë rresht që pas riemërimit të kompeticionit me emrin Liga e Kampioneve.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html|title=Champions League Final: Real Madrid Confirms Its Spot as World's Best|trans-title=Finalja e Ligës së Kampioneve: Real Madridi konfirmon vendin e saj si më e mra e botës|publisher=The New York Times|language=en|author1=Andrew Das|author2=Rory Smith|date=3 qershor 2017|accessdate=3 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170603230044/https://www.nytimes.com/2017/06/03/sports/champions-league-final-score.html|archive-date=3 qershor 2017|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Ronaldo in 2018.jpg|parapamje|Ronaldo në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2018|finalen e UEFA Ligës së Kampioneve 2018]], ndeshja e tij e fundit me Real Madridin|alt=|200x200px|majtas]] Në fillim të sezonit 2017–18, Ronaldo shënoi një gol spektakolar në fitoren 3–1 kundër Barcelonës në [[Camp Nou]] në ndeshjen e parë të Superkupës së Spanjës 2017.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2017/08/14/reali-hipotekon-superkupen-e-spanjes-mund-barcen-3-1-foto/|title=Reali “hipotekon” Superkupën e Spanjës; mund Barçën 3-1 (Foto)|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=14 gusht 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Në atë ndeshje, ai u ndëshkua me karton të kuq pas dy të verdhëve, njëra e marë për heqjen e fanellës gjatë festimit të golit kurse tjetra për një simulim të diskutueshëm brënda zone.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/superkupa-e-spanjes-reali-mposht-br-3-1-barcelonen-skuqet-ronaldo-vd|title=Superkupa e Spanjës, Reali mposht 3-1 Barcelonën, skuqet Ronaldo/VD|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=14 gusht 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Në momentin e marjes së kartonit të kuq, Ronaldo shtyu gjyqtarin Ricardo de Burgos Bengoetxea.<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2017/08/shtyu-gjyqtarin-ronaldon-e-pret-nje-denim-ekstrem/|title=Shtyu gjyqtarin, Ronaldon e pret një dënim ekstrem|publisher=VIPSport.al|language=sq|date=14 gusht 2017|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605210726/http://www.vipsport.al/2017/08/shtyu-gjyqtarin-ronaldon-e-pret-nje-denim-ekstrem/|url-status=dead}}</ref> Për shkak të këtij veprimi, ai u pezullua me pesë ndeshje, duke humbur ndeshjen e kthimit të Superkupës si dhe katër ndeshjet e para në kampionat.<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/sq/bota/cristiano-ronaldo-d%C3%ABnohet-me-5-ndeshje-pezullim/884303|title=Cristiano Ronaldo dënohet me 5 ndeshje pezullim|website=aa.com.tr|language=sq|date=14 gusht 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Më 23 tetor, performancat e tij gjatë vitit u shpërblyen me çmimin [[The Best FIFA Men's Player]] për të dytin vitin rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.tpz.al/2017/10/23/ceremonia-gala-e-fifa-s-the-best-2017-kristiano-ronaldo-fiton-trofeun-fotot-dhe-video/|title=Ceremonia gala e FIFA-s: “The Best 2017”. Kristiano Ronaldo fiton trofeun (Fotot dhe Video)|website=tpz.al|language=sq|date=23 tetor 2017|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605211206/https://www.tpz.al/2017/10/23/ceremonia-gala-e-fifa-s-the-best-2017-kristiano-ronaldo-fiton-trofeun-fotot-dhe-video/|url-status=dead}}</ref> Më 6 dhjetor, ai u bë lojtari i parë në histori që shënon gol në të gjashtë ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kampioneve pas një goli në shtëpi kundër Borussia Dortmund.<ref>{{cite web|url=https://demo.telesport.al/tjeter-rekord-per-cristiano-ronaldo|title=Champions League, tjetër rekord golash për Cristiano Ronaldo...|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Ergi Lubani|date=6 dhjetor 2017|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182532/https://demo.telesport.al/tjeter-rekord-per-cristiano-ronaldo|url-status=dead}}</ref> Një ditë më pas, Ronaldo fitoi Topin e Artë për herë të pestë në karrierë, duke marrë trofeun në [[Kulla Eiffel|Kullën Eiffel]] në Paris.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2017/12/07/topi-i-arte-2017-fiton-cristiano-ronaldo-barazon-messin/|title=Ronaldo fiton Topin e Artë, barazon Messin|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=7 dhjetor 2017|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Më 3 mars 2018, Ronaldo shënoi dy gola në fitoren 3–1 kundër Getafes, duke regjistruar golin e tij të 300të në La Liga në vetëm 286 ndeshje; ai u bë lojtari më i shpejtë që e arrin këtë shifër dhe i dyti pas Lionel Messit.<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/sport-300-gola-ne-la-liga-flet-ronaldo-504220/|title=300 gola në La Liga, flet Ronaldo|publisher=Gazeta Express|language=sq|date=25 shkurt 2018|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605212134/https://www.gazetaexpress.com/sport-300-gola-ne-la-liga-flet-ronaldo-504220/|url-status=dead}}</ref> Më 18 mars, ai regjistroi tregolëshin e 50të në karrierë, duke shënuar katër herë në fitoren 6–3 kundër [[Girona FC|Gironës]].<ref>{{cite web|url=https://www.oranews.tv/article/shenon-shume-por-edhe-peson-reali-gropos-gironen|title=Shënon shumë por edhe pëson! Reali "gropos" Gironen|publisher=Ora News|language=sq|date=18 mars 2018|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Më 3 prill, Ronaldo shënoi dy golat e fitores 3–0 në tranfertë kundër Juventusit në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampioneve, me golin e dytë që erdhi me një gjuajtje akrobatike me rrofeshatë.<ref>{{cite web|url=http://www.tvt.al/2018/04/03/champions-league-ronaldo-mposht-juventusin-n-torino-bajerni-triumfon-ndaj-sevillias-video|title=Champions League/ Ronaldo mposht Juventusin në Torino, Bajerni triumfon ndaj Sevillias (VIDEO)|website=tvt.al|language=sq|date=3 prill 2018|accessdate=6 qershor 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182530/http://www.tvt.al/2018/04/03/champions-league-ronaldo-mposht-juventusin-n-torino-bajerni-triumfon-ndaj-sevillias-video|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.trt.net.tr/shqip/sporti/2018/04/11/skuadra-e-ronaldos-mposht-juventusin-948658|title=Skuadra e Ronaldos mposht Juventusin|website=trt.net.tr|language=sq|date=11 prill 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Goli, i përshkruar si një "gol [[PlayStation]]i" nga mbrojtësi i Juventusit [[Andrea Barzagli]],<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/goli-ronaldos-si-ne-playstation-te-hyje-ne-histori-thote-barzagli/|title=Goli i Ronaldos “si në Playstation” do të hyjë në histori – thotë Barzagli|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=4 prill 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> i dha atij një duartrokitje në këmbë nga tifozët kundërshtar si dhe lëvdata të shumta nga kolegë, analistë dhe trajnerë.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/goli-i-ronaldos-kunder-juventusit-vepra-e-artit-do-tju-mahnise/|title=Goli i Ronaldos kundër Juventusit, vepra e artit do t’ju mahnisë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=19 dhjetor 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Ky gol u shpall edhe më i miri për edicionin 2017–18.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/goli-ronaldos-kunder-juventusit-shpallet-goli-bukur-sezonit/|title=Goli i Ronaldos kundër Juventusit, shpallet goli më i bukur i sezonit|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=28 gusht 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Më 11 prill, ai shënoi golin që Real Madridi kishte nevojë për tu kualifikuar në finale në ndeshjen e kthimit në Madrid, ku Real Madridi u mposht 3–1, por megjithatë fitoi duelin me rezultatin e përgjithshëm 4–3.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-penalltia-ne-limite-nderon-realin-ronaldo-i-shpeton-fytyren-juventusi-bie-mes-protestave/|title=VIDEO/ Penalltia në limite nderon Realin, Ronaldo i “shpëton fytyrën”. Juventusi bie mes protestave|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=1 prill 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Ky ishte goli i tij i 10të kundër Juventusit, duke vendosur një rekord në Ligën e Kampioneve për numrin e golave të shënuar kundër një klubi.<ref>{{cite web|url=https://insporti.com/10-golat-e-ronaldos-kunder-juventusit-video/|title=10 golat e Ronaldos kundër Juventusit (VIDEO)|publisher=Insporti.com|language=sq|date=10 korrik 2018|accessdate=6 qershor 2020|archive-date=6 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606121121/https://insporti.com/10-golat-e-ronaldos-kunder-juventusit-video/|url-status=dead}}</ref> Në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2018|finalen e kompeticionit]] më 26 maj, Real Madridi mposhti Liverpoolin 3–1, me Ronaldon i cili u bë lojtari i parë që fiton e Ligën e Kampioneve pesë herë.<ref>{{cite web|url=https://balkanweb.com/formacionet-zyrtare-finalja-e-championsit-ne-kiev-ja-si-rreshtohen-real-madrid-dhe-liverpool/|title=Europa i nënshtrohet Real Madrid, mposhtin Liverpool dhe fitojnë “Championsin” e 3 radhazi (Video)|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=26 maj 2018|accessdate=7 mars 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/kush-jane-lojtaret-qe-e-kane-fituar-me-se-shumti-here-ligen-e-kampioneve/|title=Kush janë lojtarët që e kanë fituar më së shumti herë Ligën e Kampionëve?|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=9 korrik 2019|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Pas finales, Ronaldo iu referua kohës së tij me Real Madridin në kohën e shkuar, duke nxitur spekulime se ai mund të largohej nga Real Madridi.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.al/ronaldo-paralajmeron-largimin-nga-real-madrid/|title=Ronaldo paralajmëron largimin nga Real Madrid|publisher=ABC News|language=sq|date=27 maj 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> ===Juventus=== ====2018–2020: Titujt rresht në Serie A==== [[Skeda:2019-20 Serie A - Torino v Juventus - Cristiano Ronaldo.jpg|parapamje|djathtas|180px|Ronaldo duke luajtur me Juventusin në vitin 2019.]] Pas një jave spekullimesh mbi të ardhmen e tij, më 10 korrik 2018, Ronaldo firmosi në kontratë katër-vjeçare me klubin italian [[Juventus F.C.|Juventus]] për 100 milion €, përfshirë edhe 12 miljon € shtesë si dhe kontribute solidarizuese për ekipet e Ronaldos gjatë karrierës në rini.<ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/cristiano-ronaldo-signs-for-juventus.php|title=Cristiano Ronaldo signs for Juventus!|trans-title=Cristiano Ronaldo firmos për Juventusin!|publisher=Juventus F.C.|language=en|date=10 korrik 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref> Ky ishte transferimi më i shtrenjtë për një lojtar mbi të 30-tave, dhe më i kushtueshmi për klubin italian.<ref>{{cite web|url=http://shqiptarja.com/lajm/mediat-italiane-zyrtare-ronaldo-te-juventus-per-30-mln-ne-sezon-reali-perfiton-400-mln|title=Arrihet marrëveshja me Real Madrid, Ronaldo transferohet te Juventus për shifrën rekord|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=10 korrik 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref> Me të firmosur, Ronaldo tha se arsyeja e largimit të tij nga Real Madrid ishte dëshira për një sfidë të re, por më vonë ja etiketoi mbështetjes së pakët të shfaqur nga presidenti [[Florentino Pérez]].<ref>{{cite web|url=https://www.botasot.info/futboll-sporti/919029/ronaldo-me-leter-te-hapur-faleminderit-madrilena-ja-pse-u-largova-nga-klubi/|title=Ronaldo me letër të hapur: Faleminderit madrilena, ja pse u largova nga klubi|publisher=Botasot.info|language=sq|date=10 korrik 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://klankosova.tv/ronaldo-u-largova-nga-reali-per-shkak-te-presidentit-perez/|title=Ronaldo: U largova nga Reali për shkak të presidentit Perez|publisher=Klan Kosova|language=sq|date=29 tetor 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref> Ronaldo debutoi zyrtarisht për klubin e tij të ri në ndeshjen e parë të Serie A më 18 gusht, një fitore 3–2 ndaj [[A.C. Chievo Verona|Chievos]].<ref>{{cite web|url=http://www.rd.al/2018/08/juventus-fiton-me-vuajtje-allegri-ronaldo-me-befasoi/|title=Juventus fiton me vuajtje, Allegri: Ronaldo më befasoi!|publisher=Rilindja Demokratike|language=sq|date=18 gusht 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref> Më 16 shtator, në ndeshjen e tij të katërt për Juventusin, Ronaldo shënoi golin e parë, i cili u pasua menjëherë nga i dyti, në një fitore 2–1 ndaj [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]]; goli i dytë ishte i 400ti në ligë për të.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2018/09/16/fiton-juventus-clirohet-cristiano-goli-i-pare-me-bardhezinjte-eshte-me-fat-video/|title=Fiton Juventus, çlirohet Cristiano! Goli i parë me bardhezinjtë është me fat (Video)|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=16 shtator 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref> Tre ditë më vonë, në paraqitjen e parë me Juventusin në [[2018–19 UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]], ai u nxorr jashtë në minutën e 29të për "sjellje të dhunshme".<ref>{{cite web|url=http://shenja.tv/cristiano-ronaldo-ndeshkohet-me-karton-te-kuq/|title=Cristiano Ronaldo ndëshkohet me karton të kuq|publisher=Shenja.tv|language=sq|date=19 shtator 2018|accessdate=30 tetor 2018|archive-date=22 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122164513/http://shenja.tv/cristiano-ronaldo-ndeshkohet-me-karton-te-kuq/|url-status=dead}}</ref> Ishte kartoni i tij i parë i kuq në 154 ndeshje në kompedicion. Juventus megjithatë fitoi 2–0 kundër [[Valencia CF|Valencias]].<ref>{{cite web|url=https://konica.al/2018/09/skuqet-ronaldo-juventus-fiton-me-10-vete/|title=“Skuqet” Ronaldo, Juventus fiton me 10 vetë|publisher=Konica.al|language=sq|date=19 shtator 2018|accessdate=30 tetor 2018}}</ref> Në dhjetor, ai shënoi me penallti në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]], duke regjistruar golin e dhjetë në kampionat; ai u bë lojtari i parë që nga [[John Charles]] në vitin 1957 që shënon 10 gola në 14 ndeshjet e para në kampionat për klubin.<ref>{{cite web|url=http://telegraf.al/sport/fitorja-ndaj-fiorentines-ja-rekordet-qe-thyejne-juventusi-e-cristiano-ronaldo/|title=Fitorja ndaj Fiorentinës, ja rekordet që “thyejnë” Juventusi e Cristiano Ronaldo|publisher=Gazeta Telegraf|language=sq|date=2 dhjetor 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Pasi u rendit i dyti për herë të parë pas tre vitesh për çmimet [[UEFA Men's Player of the Year]] dhe [[The Best FIFA Men's Player]], mbrapa [[Luka Modrić]], performancat e Ronaldos bënë që ai të renditej i dyti edhe në garën për Topin e Artë, sërisht mbrapa ish shokut të tij te Real Madridi.<ref>{{cite web|url=https://abcnews.al/luka-modric-fiton-topin-e-arte/|title=Luka Modriç fiton Topin e Artë|publisher=ABC News|language=sq|date=3 dhjetor 2018|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Më 16 janar 2019, Ronaldo fitoi trofeun e parë me Juventusin, [[Supercoppa Italiana 2018|Superkupën Italiane 2018]], duke shënuar golin e vetëm të ndeshjes ndaj [[A.C. Milan|Milanit]] në minutën e 61të.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2019/01/16/juventusi-mund-milanin-cr7-fiton-trofeun-e-pare-si-bardhezi/|title=Juventusi mund Milanin, CR7 fiton trofeun e parë si bardhezi|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=16 janar 2019|accessdate=16 janar 2019}}</ref> Më 10 shkurt, Ronaldo shënoi si dhe asistoi golin e [[Emre Can]] në fitoren 3–0 si vizitor ndaj [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]]; kjo ishte ndeshja e nëntë rresht si vizitor ku Ronaldo kishte shënuar të paktën një gol, duke barazuar rekordin e [[Giuseppe Signori]]t për numrin e ndeshjeve rresht si vizitor me të paktën një gol në një sezon të vetëm të Serie A.<ref>{{cite web|url=http://www.gazetatema.net/2019/02/11/kampionat-i-ri-por-zakon-i-vjeter-per-ronaldon-portugezi-vendos-rekord-ne-serie-a/|title=Kampionat i ri por zakon i vjetër për Ronaldon, portugezi vendos rekord në Serie A|publisher=Gazeta Tema|language=sq|date=11 shkurt 2019|accessdate=22 maj 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/ronaldo-shenon-dhe-sherben-juve-vret-garen-per-titull/|title=Ronaldo shënon dhe shërben, Juve mposht Sassuolon dhe “vret” garën për titull|publisher=Supersport.al|language=sq|author=Adi Metaliu|date=10 shkurt 2019|accessdate=22 maj 2019}}</ref> Më 12 mars 2019, Ronaldo shënoi një tregolësh në fitoren 3–0 në shtëpi kundër [[Atlético Madrid]] në ndeshjen e kthimit të raundit të 16-tave të Ligës së Kampioneve, duke ndihmuar Juventusin të përmbyste disavantazhin e dy golave nga ndeshja e parë.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/ronaldo-hyjnor-juventusi-ben-kryeveper-kunder-atletikos-dhe-shkon-ne-cerekfinale/|title=RONALDO HYJNOR, Juventusi bën kryevepër kundër Atletikos dhe shkon në çerekfinale|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=12 mars 2019|accessdate=13 mars 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/triplete-dhe-permbysje-hyjnori-ronaldo-juvja-me-ka-blere-per-keto-nete-magjike-me-kete-mentalitet/|title=Tripletë dhe përmbysje, hyjnori Ronaldo: Juvja më ka blerë për këto netë magjike, me këtë mentalitet..|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=12 mars 2019|accessdate=13 mars 2019}}</ref> Ai regjistroi golin e 125të në këtë kompeticion në barazimin 1–1 kundër [[AFC Ajax|Ajaxit]] në ndeshjen e parë çerek-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/156046/ajax-ndash-juventus-formacionet-zyrtare/#article-1|title=Ajaxi e Juve barazojnë në çerekfinalen e parë|publisher=Koha.net|language=sq|date=10 prill 2019|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Ai shënoi edhe në ndeshjen e kthimit në [[Torino]] por Juventusi u mposht 2–1 dhe u eliminua nga kompeticioni.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/vazhdon-mrekullia-ajax-eliminon-juventusin-dhe-kalon-ne-gjysmefinale/|title=Vazhdon mrekullia Ajax, eliminon Juventusin dhe kalon në gjysmëfinale|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=16 prill 2019|accessdate=6 qershor 2020}}</ref> Më 20 prill, Ronaldo luajti në ndeshjen vendimtare për të vulosur kampionatin kundër Fiorentinës, ku Juventusi fitoi 2–1 dhe siguroi titullin e tetë rresht të Serie A.<ref>{{cite web|url=https://indeksonline.net/juventus-kampion-i-series-a-per-te-8-tin-sezon-radhazi/|title=Juventus, kampion i Series A për të 8-tin sezon radhazi|website=Indeksonline.net|language=sq|date=20 prill 2019|accessdate=22 maj 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://konica.al/2019/04/juventus-hap-shampanjen-bardhezinjte-shpallen-kampione-te-italise/|title=Juventus shpallet kampion i Italisë|publisher=Konica.al|language=sq|date=20 prill 2019|accessdate=22 maj 2019}}</ref> Ky triumf e bëri Ronaldon lojtarin e parë në histori që fiton kampionatin në [[Angli]], [[Spanjë]] dhe [[Itali]].<ref>{{cite web|url=https://balkanweb.com/pas-anglise-e-spanjes-ronaldo-pushton-dhe-italine/|title=Pas Anglisë e Spanjës, Ronaldo “pushton” dhe Italinë|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=21 maj 2019|accessdate=22 maj 2019}}</ref> Shtatë ditë më pas, ai shënoi golin e 600të në nivel klubesh në barazimin 1–1 ndaj [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në [[San Siro]].<ref>{{cite web|url=http://www.oranews.tv/article/video-perla-e-nainggolan-vendos-pjesen-e-pare-te-derbit-te-italis|title=Video/ "Perla" e Nainggolan ndal Juventusin, Inter rrezikon pozitat|publisher=Ora News|language=sq|date=27 prill 2019|accessdate=22 maj 2019}}</ref> Ai e mbylli sezonin e tij të parë në Serie A me 21 gola dhe u shpall fitues i çmimit "Lojtari më i mirë" në edicionin e parë të [[Çmimet e Serie A|Çmimeve të Serie A]].<ref name="MVP">{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/163910/ronaldo-shpallet-lojtari-me-i-mire-i-vitit-ne-seria-a/|title=Ronaldo shpallet lojtari më i mirë i vitit në “Seria A”|publisher=Koha.net|language=sq|date=20 maj 2019|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Ronaldo shënoi golin e parë të sezonit 2019–20 më 31 gusht në fitoren 4–3 kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në kampionat.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49537181|title=Juventus–Napoli 4–3|publisher=BBC Sport|author=Emlyn Begley|language=en|date=31 gusht 2019|access-date=1 shtator 2019}}</ref> Më 23 shtator, ai u rendit i treti për çmimin "FIFA Best".<ref name="Results">{{cite web|url=https://www.fifa.com/news/messi-rapinoe-crowned-the-best-in-milan|title=Messi, Rapinoe Crowned The Best in Milan|publisher=FIFA|language=en|date=23 shtator 2019|access-date=5 nëntor 2019|archive-date=23 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623090055/https://www.fifa.com/news/messi-rapinoe-crowned-the-best-in-milan|url-status=live}}</ref> Pas kësaj, Ronaldo vendosi disa rekorde të fitoren 3–0 të Juventusit kundër [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve; ky ishte sezoni i 14të rresht që ai shënonte, duke barazuar rekordin e Raúlit dhe Messit; ai gjithashtu theu rekordin e [[Iker Casillas]] për numrin e fitoreve në këtë kompeticion; Leverkusen ishte ekipi i 33të që Ronaldo i shënonte gol në Ligën e Kampioneve, duke barazuar një tjetër rekord të Raúlit.<ref>{{cite news|url=https://www.90min.com/posts/6467560-cristiano-ronaldo-smashes-champions-league-record-during-juventus-win-over-bayer-leverkusen|title=Cristiano Ronaldo breaks series of records after scoring 128th Champions League goal in Juventus win over Bayer Leverkusen|website=90min.com|language=en|author=Sam Jacot|date=2 tetor 2019|access-date=5 nëntor 2019}}</ref> Më 6 nëntor, Ronaldo luajti ndeshjen e tij të 174të në Ligën e Kampioneve në fitoren 2–1 në transfertë kundër [[FC Lokomotiv Moskva|Lokomotiv Moskës]], duke barazuar rekordin e [[Paolo Maldini]]t si lojtari me më shumë ndeshje në kompeticion.<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/juve-ronaldo-raggiunge-maldini-174-presenze-nelle-competizioni-u-90376|title=Juve, Ronaldo raggiunge Maldini: 174 presenze nelle competizioni Uefa. Al primo posto...|publisher=Calciomercato.com|language=it|date=6 nëntor 2019|access-date=8 nëntor 2019|archive-date=14 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614225024/https://www.calciomercato.com/news/juve-ronaldo-raggiunge-maldini-174-presenze-nelle-competizioni-u-90376|url-status=live}}</ref> Më 18 drejtor, Ronaldo arriti lartësinë 2 metra e 57 centimetra (më lartë se traversa e portës) në momentin e shënimit me kokë të golit në fitoren 2–1 në transfertë kundër [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]].<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo: Juventus forward defies gravity with jump|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50849469|date=18 dhjetor 2019|access-date=20 dhjetor 2020|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ai më pas shënoi tregolëshin e parë në Serie A më 6 janar 2020 në fitoren 3–0 kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]]. Ky ishte tregolëshi i tij i 56të në karrierë e cila e bëri atë lojtarin e dytë pas [[Alexis Sánchez]] që shënon tregolësh në Premier Ligë, La Liga dhe Serie A.<ref>{{cite news|title=Juventus 4–0 Cagliari: Cristiano Ronaldo scores first Serie A hat-trick|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51000226|date=6 janar 2019|access-date=6 janar 2019|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Më 2 shkurt, Ronaldo shënoi dy gola me penallti në fitoren 3–0 kundër Fiorentinës, duke barazuar rekordin e klubit të mbajtur nga [[David Trezeguet]] për numrin e ndeshjeve rresht me të paktën një gol të shënuar.<ref>{{cite news|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2020/02/02-66308628/juve_ronaldo_come_trezeguet_in_gol_per_la_nona_volta_di_fila_in_serie_a/|title=Juve, Ronaldo come Trezeguet: in gol per la nona volta di fila in Serie A|publisher=Il Corriere dello Sport|language=it|date=2 shkurt 2020|access-date=9 shkurt 2020}}</ref> Ai e theu rekordin e Trezeguet gjashtë ditë më vonë në humbjen 2–1 kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]] në transfertë.<ref>{{cite news|url=https://www.espn.com/soccer/blog-the-toe-poke/story/4050390/amazing-giant-cristiano-ronaldo-figure-towers-over-town-at-italian-carnival|title=Amazing giant Cristiano Ronaldo figure towers over town at Italian carnival|publisher=ESPN FC|language=en|author=Chris Wright|date=10 shkurt 2020|access-date=10 shkurt 2020}}</ref> Më 22 shkurt, Ronaldo shënoi në ndeshjen e tij të 11të rresht në Serie A, duke barazuar rekordin e të gjitha kohërave të [[Gabriel Batistuta|Gabriel Batistutës]] dhe [[Fabio Quagliarella|Fabio Quagliarellës]], në fitoren 2–1 kundër [[S.P.A.L. 2013|SPAL]], e cila ishte gjithashtu ndeshja e tij e 1,000 si profesionist.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51598794|title=Cristiano Ronaldo scores in win to equal Serie A record in 1,000th game|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 shkurt 2020|access-date=22 shkurt 2020}}</ref> Më 22 qershor, ai shënoi me penallti në fitoren 2–0 kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolonjës]], duke kaluar [[Rui Costa|Rui Costën]] për t'u bërë portugezi me më shumë gola në historinë e Serie A.<ref>{{cite news|url=https://sports.yahoo.com/cristiano-ronaldo-overtakes-rui-costa-225433836.html|title=Cristiano Ronaldo overtakes Rui Costa to become Serie A's top Portuguese scorer|publisher=Yahoo Sports|language=en|date=22 qershor 2020|access-date=23 qershor 2020|archive-date=24 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624104659/https://sports.yahoo.com/cristiano-ronaldo-overtakes-rui-costa-225433836.html|url-status=dead}}</ref> Më 4 korrik, ai regjistroi golin e 25të në kampionat duke shënuar me goditje dënimi në fitoren 4–1 kundër Torinos në shtëpi, duke u bërë lojtari i parë i klubit që nga [[Omar Sívori]] në vitin 1961 që e arrin këtë shifër; ky ishte gjithashtu goli i tij i parë me goditje dënimi si lojtar i Juventusit pas 43 tentativash.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53291695|title=Juventus 4–1 Torino: Cristiano Ronaldo scores first free-kick for Juve in win|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2020|access-date=4 korrik 2020|archive-date=5 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705053431/https://www.bbc.co.uk/sport/football/53291695|url-status=live}}</ref> Më 20 korrik, Ronaldo shënoi një dopietë në suksesin 2–1 në shtëpi kundër [[S.S. Lazio|Lazios]]; goli i parë në këtë ndeshje ishte i 50ti i tij në Serie A, duke u bërë lojtari i dytë më i shpejtë që e arrin këtë shifër pas suedezit [[Gunnar Nordahl]]. Ai gjithashtu u bë lojtari i parë në histori që shënon 50 gola në Premier Ligë, La Liga dhe Serie A si dhe lojtari i dytë pas [[Edin Džeko]]s që shënon 50 gola në tre nga pesë ligat kryesore të Evropës.<ref>{{Cite web|author=Bhargav|date=24 shtator 2020|title=Top 5 players who have succeeded in 3 top-5 leagues|url=https://www.sportskeeda.com/football/top-5-players-succeeded-3-top-five-leagues|access-date=25 janar 2024|website=sportskeeda.com|language=en}}</ref> Me këtë dopietë, Ronaldo arriti në kuotën e 30 golave në kampionat, duke u bërë lojtari i tretë në historinë e Juventusit (pas [[Felice Borel]] në vitin 1934 dhe [[John Hansen (futbollist, lindur në 1924)|John Hansen]] në vitin 1952) që arrin këtë shifër.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53421439|title=Cristiano Ronaldo became the first player to score 50 goals in Serie A, La Liga and the Premier League as his double against Lazio put Juventus on the brink of the Serie A title|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 korrik 2020|access-date=20 korrik 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://en.as.com/en/2020/07/20/soccer/1595280857_289365.html|title=Cristiano Ronaldo hits 50 league goals in England, Spain and Italy|website=AS.com|language=en|date=20 korrik 2020|access-date=26 nëntor 2022|archive-date=26 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126212314/https://en.as.com/en/2020/07/20/soccer/1595280857_289365.html|url-status=live}}</ref> Për më tepër, në moshën 35 vjeç e 166 ditë, ai u bë lojtari më i vjetër që nga [[Ronnie Rooke]] me Arsenalin në vitin 1948 që shënon 30 gola në një nga pesë ligat kryesore të Evropës.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/07/21/5f171bcdca4741ba628b464d.html|title=Cristiano Ronaldo equals a record from 1948|website=Marca|language=en|date=21 korrik 2020|access-date=22 korrik 2020|archive-date=22 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200722172859/https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/07/21/5f171bcdca4741ba628b464d.html|url-status=live}}</ref> Më 26 korrik, Ronaldo shënoi një nga dy golat e fitores kundër Sampdorias me Juventusin që u shpall kampion i Serie A për të nëntin sezon rresht.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/53544939|title=Juventus 2–0 Sampdoria: Maurizio Sarri's side claim ninth straight Serie A title|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 korrik 2020|access-date=6 gusht 2020}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 31 gola, duke u renditur i dyti mbrapa [[Ciro Immobile]]s së Lazios, i cili shënoi 36 gola.<ref>{{Cite web|url=https://en.as.com/en/2020/08/01/soccer/1596287115_246089.html|title=Cristiano Ronaldo denied chance to be Serie A top scorer|website=AS.com|language=en|date=1 gusht 2020|access-date=2 gusht 2020|archive-date=2 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802044850/https://en.as.com/en/2020/08/01/soccer/1596287115_246089.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/lazio/story/4151277/immobile-beats-lewandowskironaldo-to-win-european-golden-shoeequals-serie-a-record|title=Immobile wins Golden Shoe, levels Serie A record|publisher=ESPN FC|language=en|author=Andrew Cesare Richardson|date=1 gusht 2020|access-date=6 gusht 2020|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803110755/https://www.espn.com/soccer/lazio/story/4151277/immobile-beats-lewandowskironaldo-to-win-european-golden-shoeequals-serie-a-record|url-status=live}}</ref> Më 7 gusht, Ronaldo shënoi një dopietë në fitoren 2–1 kundër Lyonit në ndeshjen e dytë të raundit të 16-tave të Ligës së Kampioneve; ai e mbylli sezonin me 37 gola, duke thyer rekordit e klubit për numrin e golave në një sezon e cila mbahej nga Borel me 36 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en-za/news/ronaldo-breaks-all-time-juventus-scoring-record-with-lyon/g3rzq1s808zo1x25vgeu90whu|title=Ronaldo breaks all-time Juventus scoring record with Lyon double|website=Goal.com|language=en|date=7 gusht 2020|access-date=7 gusht 2020|archive-date=9 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809035730/https://www.goal.com/en-za/news/ronaldo-breaks-all-time-juventus-scoring-record-with-lyon/g3rzq1s808zo1x25vgeu90whu/|url-status=live}}</ref> Pavarësisht fitores 2–1, Juventusi u eliminua nga kompeticioni me rregullin e golit jashtë fushe pasi kishte humbur ndeshjen e parë në [[Francë]] me rezultatin 1–0.<ref>{{cite web|author=Tom Rostance|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/53683503|title=Juventus 2–1 Lyon|publisher=BBC Sport|language=en|date=7 gusht 2020|access-date=7 gusht 2020|archive-date=24 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524154327/https://www.bbc.co.uk/sport/football/53683503|url-status=live}}</ref> ====2020–2021: 100 gola me Juven, ''Capocannoniere'' dhe largimi==== [[Skeda:Atlético de Madrid v Juventus, 10 August 2019 (5).jpg|parapamje|majtas|220px|Ronaldo shënoi 101 gola me Juventusin në tre sezone.]] Më 20 shtator, Ronaldo shënoi në fitoren 3–0 në shtëpi kundër Sampdorias në ndeshjen hapëse të sezonit.<ref>{{cite news|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2020/09/20/juventus-sampdoria-risultato-gol|title=Juventus-Sampdoria 3–0: gol e highlights. Tris bianconero, Pirlo vince al debutto|publisher=Sky Sport|language=it|date=20 shtator 2020|access-date=20 shtator 2020}}</ref> Më 1 nëntor, pasi qëndroi jashtë fushave për tre javë për shkak të [[Pandemia e COVID-19|Pandemisë së COVID-19]], Ronaldo u aktivizua si zëvëndësues në ndeshjen kundër [[Spezia Calcio|Spezias]]; ai shënoi brënda tre minutash pasi kishte hyrë në fushë si dhe shënoi edhe një penallti.<ref>{{cite web|url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/cristiano-ronaldo-scores-twice-first-match-since-recovering-covid-19/|title=Cristiano Ronaldo scores twice in first match since recovering from COVID-19|website=Sportsnet.ca|language=en|date=1 nëntor 2020|access-date=1 nëntor 2020|archive-date=2 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102001619/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/cristiano-ronaldo-scores-twice-first-match-since-recovering-covid-19/|url-status=live}}</ref> Më 2 dhjetor, Ronaldo shënoi golin e 750të me klube kundër [[FC Dynamo Kyiv|Dynamo Kyiv]] në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/ronaldo-nets-750th-career-goal-in-juventus-champions-league/1aee0uzgccd8p16yitvrspbn7j|title=Ronaldo scores 750th career goal in Juventus' Champions League victory over Dynamo Kiev|website=Goal.com|language=en|date=2 dhjetor 2020|access-date=15 korrik 2021|archive-date=8 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208002007/https://www.goal.com/en/news/ronaldo-nets-750th-career-goal-in-juventus-champions-league/1aee0uzgccd8p16yitvrspbn7j|url-status=live}}</ref> Pas kësaj, ai luajti ndeshjen e 100të me Juventusin në të gjitha kompeticionet në suksesin 3–1 kundër Genoas në kampionat, duke shënuar dy gola me penallti, të cilat ishin golat numër 78 dhe 79 me ''Bardhezinjtë''.<ref>{{cite web|date=13 dhjetor 2020|title=Serie A, Genoa-Juventus 1–3: Dybala e CR7 stendono i rossoblù|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-genoa-juventus1-3-dybala-e-cr7-stendono-i-rossobl_26560749-202002a.shtml|access-date=13 dhjetor 2020|website=Sport Mediaset|language=en|archive-date=14 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214021755/https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-genoa-juventus1-3-dybala-e-cr7-stendono-i-rossobl_26560749-202002a.shtml|url-status=live}}</ref> Më 20 janar 2021, Juventusi fitoi [[Supercoppa Italiana 2020|Superkupën Italiane 2020]], duke mposhtur Napolin 2–0; Ronaldo shënoi golin e parë të ndeshjes.<ref>{{cite news|url=https://sport.sky.it/calcio/2021/01/20/juventus-napoli-risultato-gol-supercoppa|title=Juventus-Napoli 2–0: Ronaldo, 760 gol e regala (con Morata) la Supercoppa ai bianconeri|publisher=Sky Sport|language=it|date=20 janar 2021|access-date=14 korrik 2021}}</ref> Më 2 mars, ai shënoi në fitoren 3–0 kundër Spezias në ndeshjen e tij të 600të në kampionat, duke u bërë lojtari i parë në histori që shënon 20 ose më shumë gola në 12 sezone rresht në pesë ligat kryesore të Evropës.<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2021/03/03/football/cristiano-ronaldo-goal-record-spt-intl/index.html|title=Cristiano Ronaldo breaks another record during his 600th league game|publisher=CNN|language=en|date=3 mars 2021|access-date=15 korrik 2021}}</ref> Dymbëdhjetë ditë më pas, Ronaldo regjistroi tregolëshin e tij të 57të në karrierë në fitoren 3–1 në transfertë kundër Cagliarit.<ref>{{cite web|date=14 mars 2021|title=Ronaldo hat-tricks inspired by Cagliari|url=https://www.football-italia.net/167729/ronaldo-hat-tricks-inspired-cagliari|access-date=14 mars 2021|website=Football Italia|language=en|archive-date=14 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314190757/https://www.football-italia.net/167729/ronaldo-hat-tricks-inspired-cagliari|url-status=live}}</ref> Më 12 maj, Ronaldo shënoi një nga tre golat e fitores kundër Sassuolos në [[Mapei Stadium]] për të arritur në kuotën e 100 golave me Juventusin në ndeshjen e tij të 131të; ai u bë gjithashtu lojtari më i shpejtë që e arrin këtë shifër.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en-us/news/ronaldo-becomes-fastest-player-to-reach-100-juventus-goals/1ie2lnhyz7z1c1ka0qv1rzwi9t|title=Ronaldo becomes fastest player to reach 100 Juventus goals|publisher=Goal.com|language=en|date=12 maj 2021|access-date=12 maj 2021|archive-date=13 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513013241/https://www.goal.com/en-us/news/ronaldo-becomes-fastest-player-to-reach-100-juventus-goals/1ie2lnhyz7z1c1ka0qv1rzwi9t|url-status=live}}</ref> Pasi Juventusi fitoi [[Coppa Italia 2020–21|Kupën e Italisë]] më 19 maj, Ronaldo u bë lojtari i parë në histori që i fiton të gjitha trofetë vendor në Angli, Spanjë dhe Itali.<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2021/05/20/football/cristiano-ronaldo-wins-coppa-italia-spt-intl/index.html|title=Cristiano Ronaldo cements domestic dominance as Juventus wins Coppa Italia|publisher=CNN|language=en|date=20 maj 2021|access-date=21 maj 2021|archive-date=15 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215083109/https://www.cnn.com/2021/05/20/football/cristiano-ronaldo-wins-coppa-italia-spt-intl/index.html|url-status=live}}</ref> Ronaldo e mbylli sezonin me 29 gola në kampionat, duke fituar çmimin ''[[Capocannoniere]]'' si golashënuesi më i mirë i Serie A; ai gjithashtu u bë lojtari i parë që shpallet golashënuesi më i mirë në Angli, Spanjë dhe Itali.<ref name="Serie A top scorer">{{Cite web|url=https://www.espn.com/soccer/juventus-itajuventus/story/4390877/cristiano-ronaldo-first-player-to-finish-as-top-scorer-in-serie-a-premier-league-la-liga|title=Cristiano Ronaldo first player to finish as top scorer in Serie A, Premier League, La Liga|date=23 maj 2021|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=23 maj 2021|archive-date=24 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524070459/https://www.espn.com/soccer/juventus-itajuventus/story/4390877/cristiano-ronaldo-first-player-to-finish-as-top-scorer-in-serie-a-premier-league-la-liga|url-status=live}}</ref> Më 22 gusht, Ronaldo e nisi ndeshjen e parë të sezonit të ri si zëvëndësues, duke u aktivizuar në vend të [[Álvaro Morata|Álvaro Moratës]] në pjesën e dytë në barazimin 2–2 në transfertë kundër [[Udinese Calcio|Udineses]]. Ai shënoi me kokë në minutat shtesë, por goli u anullua nga sistemi VAR për pozicion jashtë loje.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/juventus-itajuventus/story/4459488/cristiano-ronaldo-dropped-to-juventus-bench-for-serie-a-opener-amid-future-doubts|title=Cristiano Ronaldo dropped to Juventus bench for Serie A opener amid future doubts|date=22 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=ESPN FC|language=en|archive-date=23 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823073246/https://www.espn.co.uk/football/juventus-itajuventus/story/4459488/cristiano-ronaldo-dropped-to-juventus-bench-for-serie-a-opener-amid-future-doubts|url-status=live}}</ref> Edhe pse trajneri [[Massimiliano Allegri]] konfirmoi se lënja në stol e Ronaldos ishte vendim i tij për shkak të gjëndjes fizike të lojtarit, erdhi mes zërave të merkatos se Ronaldo do të largohej nga klubi para mbylljes së merkatos verore.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/12961/12388381/cristiano-ronaldo-juventus-boss-says-he-decided-to-use-portuguese-star-from-the-bench-on-sunday|title=Cristiano Ronaldo: Juventus boss says he decided to use Portuguese star from the bench on Sunday|date=23 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=Sky Sports|language=en|archive-date=23 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823191915/https://www.skysports.com/football/news/12961/12388381/cristiano-ronaldo-juventus-boss-says-he-decided-to-use-portuguese-star-from-the-bench-on-sunday|url-status=live}}</ref> Sipas raportimeve, Ronaldo i kishte komunikuar Allegrit se ai "nuk kishte qëllim për të vazhduar si lojtar i Juventusit".<ref>{{cite web|author=Alex Pattle|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-man-city-news-b1909836.html|title=Cristiano Ronaldo has 'no intention' of staying at Juventus as Man City close in|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=[[The Independent]]|language=en|archive-date=27 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827204438/https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-man-city-news-b1909836.html|url-status=live}}</ref> Më 26 gusht, Ronaldo dhe agjenti i tij [[Jorge Mendes]] arritën një marrëveshje verbale me [[Manchester City F.C.|Manchester Cityn]] për kushtet personale,<ref>{{cite web|author=Miguel Delaney|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-man-city-news-b1909193.html|title=Cristiano Ronaldo: Man City agree personal terms with Juventus star ahead of possible transfer|date=26 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=[[The Independent]]|language=en|archive-date=26 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223614/https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-man-city-news-b1909193.html|url-status=live}}</ref> por klubi u tërhoq nga marrëveshja për shkak të kostos së transferimit.<ref>{{cite web|author=Rob Dawson|url=https://www.espn.com/soccer/manchester-city-engman_city/story/4462735/cristiano-ronaldo-to-manchester-city-off-manchester-united-now-frontrunners-sources|title=Cristiano Ronaldo to Manchester City off: Manchester United now front-runners|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=ESPN FC|language=en|archive-date=27 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827210345/https://www.espn.com/soccer/manchester-city-engman_city/story/4462735/cristiano-ronaldo-to-manchester-city-off-manchester-united-now-frontrunners-sources|url-status=live}}</ref> Në të njëjtën ditë, u konfirmua se rivali i Cityt, Manchester United, ishte në bisedime të avancuara për të transferuar Ronaldon,<ref>{{cite web|author=Simon Stone|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58359561|title=Cristiano Ronaldo: Man Utd in advanced talks to sign Juventus forward|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=[[BBC Sport]]|language=en|archive-date=27 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827225241/https://www.bbc.co.uk/sport/football/58359561|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/11667/12392208/cristiano-ronaldo-manchester-united-in-advanced-talks-to-sign-forward-after-manchester-city-pull-out-of-deal|title=Cristiano Ronaldo: Manchester United in advanced talks to sign forward after Manchester City pull out of deal|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=[[Sky Sports]]|language=en|archive-date=27 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827210305/https://www.skysports.com/football/news/11667/12392208/cristiano-ronaldo-manchester-united-in-advanced-talks-to-sign-forward-after-manchester-city-pull-out-of-deal|url-status=live}}</ref> kurse ish trajneri [[Alex Ferguson]] dhe disa nga ish shokët e ekipit te United kishin kontaktuar portugezin për t'a bindur për t'u rikthyer në [[Old Trafford]].<ref>{{cite web|author=Miguel Delaney|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-manchester-united-transfer-b1910152.html|title=Cristiano Ronaldo: How Manchester United sealed a transfer 12 years in the making in a matter of hours|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=The Independent|language=en|archive-date=27 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827183453/https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-manchester-united-transfer-b1910152.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Mark Ogden|url=https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/4462844/cristiano-ronaldos-man-utd-return-ex-teammates-whatsapp-messages-helped-end-man-city-move-sources|title=Cristiano Ronaldo's Man Utd return: ex-teammates' Whatsapp messages helped end Man City move|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=ESPN FC|language=en|archive-date=27 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827213003/https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/4462844/cristiano-ronaldos-man-utd-return-ex-teammates-whatsapp-messages-helped-end-man-city-move-sources|url-status=live}}</ref> ===Rikthimi te Manchester United=== Më 27 gusht 2021, Manchester United njoftoi se kishte arritur një marrëveshje për transferimin e Ronaldos.<ref>{{Cite web|author1=Ed Aarons|author2=Fabrizio Romano|url=https://www.theguardian.com/football/2021/aug/27/manchester-city-cristiano-ronaldo-wants-to-leave-juventus-allegri|title='Welcome back': Manchester United agree €20m deal for Cristiano Ronaldo|date=27 gusht 2021|access-date=27 gusht 2021|publisher=The Guardian|language=en|archive-date=28 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828223405/https://www.theguardian.com/football/2021/aug/27/manchester-city-cristiano-ronaldo-wants-to-leave-juventus-allegri|url-status=live}}</ref> Transferimi u zyrtarizua më 31 gusht, për vlerën e 12.85 milion £, me Ronaldon i cili firmosi për dy vite.<ref>{{cite web|title=Cristiano Ronaldo to Man Utd: 'I'm back where I belong' and dedicates return to Sir Alex Ferguson|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58367537|publisher=BBC Sport|language=en|date=31 gusht 2021|access-date=31 gusht 2021|archive-date=1 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901021527/https://www.bbc.co.uk/sport/football/58367537|url-status=live}}</ref> Ai mori fanellën me numrin 7 pasi [[Edinson Cavani]] pranoi të merrte fanellën me numrin 21.<ref>{{cite web|author=Lawrence Ostlere|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-shirt-number-manchester-united-b1913375.html|title=Cristiano Ronaldo shirt number: New Manchester United forward takes No7 from Edinson Cavani|date=2 shtator 2021|access-date=2 shtator 2021|publisher=The Independent|language=en|archive-date=3 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210903225143/https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-shirt-number-manchester-united-b1913375.html|url-status=live}}</ref> Shitja e fanellës së Ronaldos 24 orë pas transferimit theu rekordin e të gjitha kohërave, duke kaluar Messin pas transferimit të tij te [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]].<ref>{{cite news|author=Tommaso Fiore|url=https://www.skysports.com/football/news/11667/12400586/ronaldo-smashes-man-utd-shirt-sales|title=Cristiano Ronaldo: New Manchester United No 7 smashes shirt sale record and causes media frenzy|date=6 shtator 2021|access-date=7 shtator 2021|publisher=Sky Sports|language=en}}</ref> ====2021–2022: 100 gola në Premier Ligë dhe forma negative e ekipit==== [[Skeda:Manchester United v Newcastle United, 11 September 2021 (10).jpg|parapamje|djathtas|Ronaldo në debutimin e tij të dytë në Old Trafford, 11 shtator 2021.]] Më 11 shtator, Ronaldo bëri debutimin e tij të dytë në Old Trafford, duke shënuar dy golat e parë të fitores 4–1 kundër [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] në kampionat.<ref>{{cite web|author=Simon Stone|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58437003|title=Cristiano Ronaldo twice scores as Manchester United beat Newcastle|date=11 shtator 2021|access-date=11 shtator 2021|publisher=BBC Sport|language=en|archive-date=15 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915102644/https://www.bbc.co.uk/sport/football/58437003|url-status=live}}</ref> Më 29 shtator, ai shënoi golin e fitores në minutën e fundit të suksesit 2–1 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve, duke kaluar Iker Casillas si lojtari me më shumë ndeshje në kompeticion.<ref>{{cite web|author=Charlotte Marsh|url=https://www.skysports.com/football/man-utd-vs-villarreal/report/457343|title=Man Utd 2–1 Villarreal: Cristiano Ronaldo snatches dramatic late Champions League victory for United|date=29 shtator 2021|access-date=30 shtator 2021|publisher=Sky Sports|language=en|archive-date=5 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005023533/https://www.skysports.com/football/man-utd-vs-villarreal/report/457343|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e rradhës në Ligën e Kampioneve më 20 tetor, Ronaldo u bë sërisht protagonist me një gol në minutën e fundit, duke i dhënë ekipit një fitore 3–2 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në shtëpi.<ref>{{cite web|url=https://www.fotmob.com/news/kcpmhlgkqks61jvk4teszf2uk/manchester-united-3-2-atalanta-ronaldo-delivers-again-as-red-devils-rally-from-two-goals-down|title=Manchester United 3-2 Atalanta: Ronaldo delivers again as Red Devils rally from two goals down|date=20 tetor 2021|access-date=14 nëntor 2022|publisher=FotMob|language=en|archive-date=19 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219151234/https://www.fotmob.com/news/kcpmhlgkqks61jvk4teszf2uk/manchester-united-3-2-atalanta-ronaldo-delivers-again-as-red-devils-rally-from-two-goals-down|url-status=live}}</ref> Në ndeshjen e kthimit kundër Atalantës, Ronaldo shënoi të dy golat e ekipit të tij, përfshirë një në momentet e fundit të ndeshjes, duke i dhënë ekipit një barazim.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/11/02/football/cristiano-ronaldo-atalanta-manchester-united-champions-league-spt-intl/index.html|title=Late Cristiano Ronaldo goal salvages dramatic point for Manchester United in Champions League|date=3 nëntor 2021|access-date=14 nëntor 2022|publisher=[[CNN]]|language=en|archive-date=6 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206130252/https://edition.cnn.com/2021/11/02/football/cristiano-ronaldo-atalanta-manchester-united-champions-league-spt-intl/index.html|url-status=live}}</ref> Më 23 nëntor, Ronaldo u bë lojtari i parë në histori që shënon në pesë ndeshje rresht në Ligën e Kampioneve për një klub anglez, pas golit që shënoi kundër Villarrealit në transfertë që rezultoi vendimtar për kualikimin e ekipit në raundin e 16-tave si fitues të grupit.<ref>{{cite news|title=Villarreal 0-2 Man Utd: Cristiano Ronaldo and Jadon Sancho score as United reach Champions League last 16|url=https://www.skysports.com/football/news/11945/12476601/villarreal-0-2-man-utd-cristiano-ronaldo-and-jadon-sancho-score-as-united-reach-champions-league-last-16|access-date=13 nëntor 2022|publisher=Sky Sports|language=en|archive-date=23 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223210905/https://www.skysports.com/football/news/11945/12476601/villarreal-0-2-man-utd-cristiano-ronaldo-and-jadon-sancho-score-as-united-reach-champions-league-last-16|url-status=live}}</ref> Më 2 dhjetor, Ronaldo shënoi një dopietë në fitoren 3–2 kundër [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në kampionat, duke kaluar kuotën e 800 golave në karrierë.<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo: Man Utd & Portugal forward becomes first player to score 800 top-level goals|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59514549|date=3 dhjetor 2021|access-date=4 dhjetor 2021|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në muajin e ardhshëm, marrëdhënja negative me disa nga shokët e ekipit dhe me trajnerin e përkohëshëm [[Ralf Rangnick]] bënë që forma e tij dhe e ekipit të pësonte rënje, me Ronaldon i cili përjetoi ecurinë më negative të shënimit që nga viti 2010 kur luante me Real Madridin, duke qëndruar dy muaj pa shënuar gol.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en-ae/news/ronaldo-37-time-finally-catching-up-man-utd-superstar/bltadab34347c5bb2e7|title=Ronaldo at 37: Is time finally catching up with Man Utd superstar?|website=Goal.com|language=en|date=8 shkurt 2022|access-date=11 nëntor 2022|archive-date=20 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220122122/https://www.goal.com/en-ae/news/ronaldo-37-time-finally-catching-up-man-utd-superstar/bltadab34347c5bb2e7|url-status=live}}</ref> Goli i tij i parë për vitin 2022 erdhi më 15 shkurt në fitoren 2–0 kundër [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]].<ref>{{cite web|author=Simon Stone|title=Manchester United 2-0 Brighton & Hove Albion: Ronaldo scores as Man Utd beat Brighton|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59618478|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 shkurt 2022|access-date=15 shkurt 2022|archive-date=12 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112110744/https://www.bbc.co.uk/sport/football/59618478|url-status=live}}</ref> Pas një dëmtimi në kofshë, që bëri të humbiste derbin e Manchesterit, Ronaldo u rikthye në ndeshjen e rradhës kundër [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenhamit]], duke shënuar tre gola në fitoren 3–2 në shtëpi.<ref>{{cite news|date=11 mars 2022|title=Premier League: Ronaldo scores hat-trick as Man Utd beat Tottenham – reaction|publisher=BBC Sport|language=en|url=https://www.bbc.co.uk/sport/live/football/60147068|access-date=12 mars 2022}}</ref> Kjo gjë e bëri atë golashënuesin më të mirë në historinë e futbollit me 807 gola, duke thyer rekordin e [[Josef Bican]], edhe pse [[Federata Çeke e Futbollit]] pretendoi se Bican kishte shënuar 821 gola.<ref>{{cite web|author=Jonathan Wilson|title=Filling in the Blanks on (Possibly) the Greatest Goalscorer Ever|url=https://www.si.com/soccer/2021/02/02/josef-bican-goal-record-history-cristiano-ronaldo|magazine=Sports Illustrated|language=en|access-date=28 shkurt 2024}}</ref> Më 16 prill, Ronaldo shënoi tregolëshin e tij të 50të me klube në fitoren 3–2 kundër [[Norwich City F.C.|Norwich Cityt]].<ref>{{cite web|url=https://www.90min.com/posts/cristiano-ronaldo-milestone-50th-club-hat-trick|title=Cristiano Ronaldo seals milestone 50th club hat-trick with rare free-kick|website=90min.com|language=en|date=16 prill 2022|access-date=23 prill 2022|archive-date=25 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425014642/https://www.90min.com/posts/cristiano-ronaldo-milestone-50th-club-hat-trick|url-status=dead}}</ref> Më 23 prill, ai regjistroi golin e tij të 100të në Premier Ligë në humbjen 3–1 në [[Emirates Stadium]] kundër Arsenalit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/61202500|title=Cristiano Ronaldo scores 100th Premier League goal: Can you name other players to reach landmark?|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 prill 2022}}</ref> Pasi shënoi në ndeshjet e rradhës kundër Çelsit dhe [[Brentford F.C.|Brentfordit]], ai u shpall [[Lojtari i Muajit i Premier Ligës]] për prillin.<ref>{{cite web|author=Sam Carney|date=12 maj 2022|title=Ronaldo wins Player of the Month|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/cristiano-ronaldo-wins-premier-league-player-of-the-month-for-april-2022|access-date=13 maj 2022|website=manutd.com|publisher=Manchester United F.C.|language=en}}</ref> Ronaldo e mbylli sezonin me 24 gola në të gjitha kompeticionet, përfshirë 18 në Premier Ligë, duke u renditur i treti mbrapa [[Mohamed Salah]] dhe [[Son Heung-min]] në garën për Këpucën e Artë. Në përfundim të sezonit, ai u përfshi në Ekipin e Vitit të Premier Ligës dhe u shpall fitues i çmimit [[Sir Matt Busby Lojtari i Vitit]], i dhënë lojtarit më të mirë të klubit për sezonin e kaluar.<ref>{{cite web|author=Omar Garrick|url=https://theathletic.com/news/pfa-premier-league-team-of-the-year-ronaldo-salah-de-bruyne/mPO0l7G4S946/|title=PFA Premier League Team of the Year: Ronaldo, De Bruyne, Salah included|date=9 qershor 2022|access-date=19 qershor 2022|publisher=The Athletic|language=en}}</ref><ref>{{cite news|author=Joe Nelson|title=Ronaldo named United's Player of the Year|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/cristiano-ronaldo-wins-man-utd-sir-matt-busby-player-of-the-year-award-2021-22-06-june-2022|website=manutd.com|publisher=Manchester United F.C.|language=en|date=4 qershor 2022|access-date=4 qershor 2022}}</ref> Megjithatë, pavarësisht suksesit personal, United e mbylli kampionatin në vendin e gjashtë, duke u kualifikuar në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]] për sezonin e ardhshëm. Ekipi gjithashtu u eliminua nga Liga e Kampioneve dhe kupat kombëtare, duke bërë që ky të ishte sezoni i parë pa trofe për Ronaldon që nga sezoni 2009–10.<ref>{{cite web|date=23 maj 2022|title=Comparing Messi's PSG record with Ronaldo's at Man Utd in 2021-22|url=https://www.planetfootball.com/quick-reads/comparing-lionel-messi-psg-record-with-cristiano-ronaldo-at-man-utd-in-2021-22/|access-date=12 qershor 2022|publisher=Planet Football|language=en}}</ref> ====2022: Sezoni i fundit dhe largimi==== [[Skeda:Cr7 Manchester United v Brighton & Hove Albion, 7 August 2022 (32) (cropped).jpg|parapamje|majtas|Ronaldo në aksion kundër Brighton & Hove Albion; ai e humbi vendin e titullarit në sezonin e dytë pas rikthimit në Angli.]] Pas pakënaqësisë në rritje me drejtuesit e klubit brenda dhe jashtë fushës, Ronaldo humbi fazën para-sezinale të klubit në [[Tajlanda|Tajlandë]] dhe [[Australi]] për arsye familjare, mes raporteve për dëshirën e tij për t'u larguar për t'iu bashkuar një klubi që garon në Ligën e Kampionëve, pavarësisht se trajneri i ri [[Erik ten Hag]] këmbënguli se ai nuk ishte në shitje dhe ishte pjesë e planeve të klubit.<ref>{{cite web|date=31 korrik 2022|title=Cristiano Ronaldo leaves Old Trafford before Man Utd pre-season friendly even finishes|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-man-utd-controversy-27623456|access-date=11 nëntor 2022|publisher=[[Daily Mirror]]|language=en}}</ref> Agjenti i tij Jorge Mendes filloi të negocionte me disa klube për transferimin e tij ose në huazim ose si lojtar i lirë, duke përfshirë Bayern München, Paris Saint-Germain dhe Çelsin. Presidenti i ri i Çelsit [[Todd Boehly]] ishte i interesuar për një transferim të mundshëm.<ref>{{cite web|date=28 korrik 2022|title=Cristiano Ronaldo reiterates desire to leave Manchester United during Carrington meeting|url=https://theathletic.com/3457659/2022/07/28/cristiano-ronaldo-manchester-united-desire/|access-date=11 nëntor 2022|publisher=[[The Athletic]]|language=en}}</ref> Megjithatë, për shkak të moshës, kostos së transferimit dhe kërkesave të larta të rrogës, disa klube evropiane nuk e pranuan mundësinë për të firmosur me lojtarin, përfshirë edhe Çelsi pas refuzimit nga trajneri [[Thomas Tuchel]].<ref>{{cite web|author=Ed Aarons|url=https://www.theguardian.com/football/2022/jul/14/chelsea-decide-against-signing-cristiano-ronaldo-after-talks-with-representatives|title=Chelsea decide against signing Cristiano Ronaldo after talks with representatives|date=14 korrik 2022|access-date=27 nëntor 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Pasi nuk mundi të siguronte një transferim, Ronaldo e humbi vendin e titullarit te United kundrejt [[Marcus Rashford]] dhe [[Anthony Martial]], duke u aktivizuar në ndeshjet e Ligës së Evropës. Ai shënoi golin e parë në këtë kompeticion në moshën 37, në fitoren 2–0 kundër [[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]] më 15 shtator.<ref>{{cite web|date=7 tetor 2022|title=Cristiano Ronaldo in limbo: Manchester United legend unwanted by elite clubs|url=https://www.espn.com/soccer/soccer-transfers/story/4762389/cristiano-ronaldo-in-limbo-manchester-united-legend-unwanted-by-elite-clubs|access-date=11 nëntor 2022|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Më 2 tetor, Ronaldo ishte një zëvëndësim i papërdorur në humbjen 6–3 kundër Manchester Cityt; i pyetur rreth kësaj, Ten Hag deklaroi se ai vendosi të mos e aktivizonte Ronaldon si "shenjë respekti ndaj karrierës së tij të madhe."<ref>{{cite web|date=2 tetor 2022|title=Erik ten Hag explains why Cristiano Ronaldo did not come on for Manchester United vs Man City|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-united-cristiano-ronaldo-sub-25159776|access-date=19 nëntor 2022|publisher=[[Manchester Evening News]]|language=en}}</ref> Shtatë ditë më pas, Ronaldo hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e 700të në karrierë me klube në fitoren 2–1 në transfertë kundër Evertonit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/manchester-united-engman_utd/story/4754406/manchester-uniteds-cristiano-ronaldo-reaches-700-club-goals|title=Manchester United's Cristiano Ronaldo reaches 700 club goals|date=9 tetor 2022|access-date=20 tetor 2022|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Më 19 tetor, Ronaldo refuzoi të hynte si zëvëndësues gjatë ndeshjes në shtëpi kundër Tottenhamit dhe u largua nga fusha para përfundimit të ndeshjes; Ten Hag e ndëshkoi duke mos e përfshirë për ndeshjen e rradhës kundër Çelsit dhe e detyroi të stërvitej veçmas nga ekipi.<ref>{{cite web|author=Jamie Jackson|url=https://www.theguardian.com/football/2022/oct/20/cristiano-ronaldo-manchester-united-dropped-chelsea-reluctant-engage-staff|title=Ronaldo banished by Manchester United and reluctant to engage with some staff|date=20 tetor 2022|access-date=20 tetor 2022|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Laurie Whitwell|url=https://theathletic.com/3713598/2022/10/20/cristiano-ronaldo-manchester-united-2/|title=Cristiano Ronaldo made to train alone after refusing to come on as substitute|date=20 tetor 2022|access-date=20 tetor 2022|publisher=[[The Athletic]]|language=en}}</ref> Pas bisedimeve me trajnerin, Ronaldo u rikthye në stërvitje dhe luajti si titullar në fitoren kundër Sheriffit, duke shënuar golin e tretë të ndeshjes; me këtë fitore United u kualifikua në fazën me eliminim direkt të Ligës së Evropës.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11667/12729877/cristiano-ronaldo-returns-to-manchester-united-first-team-training-ahead-of-europa-league-tie-with-sheriff|title=Cristiano Ronaldo returns to Manchester United first-team training ahead of Europa League tie with Sheriff|date=26 tetor 2022|access-date=11 nëntor 2022|publisher=[[Sky Sports]]|language=en}}</ref> Ten Hagu e emëroi Ronaldon kapiten në humbjen 3–1 kundër [[Aston Villa F.C.|Aston Villës]] më 6 nëntor, duke deklaruar se "Ronaldo është një lojtar i rëndësishëm në ekip" dhe "ne jemi të lumtur që e kemi dhe ai do të marrë një rol prej lideri në ekip".<ref>{{cite news|author=Tyrone Marshall|title=Why Erik ten Hag named Cristiano Ronaldo Manchester United captain vs Aston Villa|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/man-utd-team-aston-villa-25447059|access-date=14 nëntor 2022|website=[[Manchester Evening News]]|language=en|date=6 nëntor 2022}}</ref> Ronaldo më pas humbi ndeshjet e ekipit para fillimit të Kupës së Botës 2022, me Ten Hag i cili deklaroi se portugezi ishte i sëmurë.<ref>{{cite news|author=Richard Fay|title=Erik ten Hag issues Cristiano Ronaldo update after Manchester United beat Fulham|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-united-news-ronaldo-tenhag-25507054|access-date=14 nëntor 2022|website=[[Manchester Evening News]]|language=en|date=14 nëntor 2022}}</ref> Më 14 nëntor, një intervistë me [[Piers Morgan]] u publikua, ku Ronaldo tha se ai ndihej "i tradhëtuar" nga Ten Hag dhe drejtuesit të cilët donin që Ronaldo të largohej nga klubi. Ai gjithashtu shtoi se u ndje i zhgënjyer nga fakti që klubi nuk i besoi në lidhje me sëmundjen e vajzës së tij, gjë që bëri që ai të humbiste fazën përgatitore. Në lidhje me Ten Hag, ai deklaroi se nuk e respekton trajnerin holandez sepse "as ai nuk më respekton mua".<ref name="betrayal">{{cite news|author1=Tommy Lund|author2=Toby David|title=Ronaldo accuses Manchester United of betrayal|url=https://edition.cnn.com/2022/11/13/football/ronaldo-manchester-united-betrayal-intl-hnk-spt/index.html|access-date=14 nëntor 2022|publisher=[[CNN]]|language=en|date=14 nëntor 2022}}</ref> Ronaldo shtoi se Ten Hag e provokoi qëllimisht duke e lënë në stol në ndeshjen kundër Manchester Cityt, dhe më pas duke dashur t'a aktivizonte në momentet e fundit të ndeshjes kundër Tottenhamit, por shtoi se ishte penduar që ishte larguar para mbarimit të ndeshjes.<ref name="betrayal"/> Ai gjithashtu vuri në dukje emërimin e [[Ralf Rangnick]] si trajner i ekipit, duke shtuar se ai është drejtor sportiv dhe jo trajner.<ref name="betrayal"/><ref name="NoRespect">{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/11667/12747058/cristiano-ronaldo-manchester-united-forward-says-he-feels-betrayed-and-has-no-respect-for-erik-ten-hag|title=Cristiano Ronaldo: Manchester United forward says he feels 'betrayed' and has 'no respect' for Erik ten Hag|access-date=14 nëntor 2022|publisher=[[Sky Sports]]|language=en|date=14 nëntor 2022}}</ref> Duke folur rreth klubit, Ronaldo tha se nuk kishte "zhvillim" që nga largimi i trajnerit Sir Alex Ferguson në vitin 2013, pavarësisht se ai priste ndryshime në "teknologji dhe infrastrukturë".<ref name="betrayal"/><ref name="NoRespect"/> Ronaldo shtoi se familja Glazer "nuk i interesonte klubi", pasi ai nuk foli asnjëherë me ta dhe e përshkroi Unitedin si "klub marketingu".<ref name="betrayal"/><ref name="NoRespect"/> Pas intervistës, e cila u transmetua në dy pjesë më 16 dhe 17 nëntor, United filloi të kërkonte nëse Ronaldo kishte shkelur kushtet e kontratës së tij<ref>{{cite news|author=Jamie Jackson|url=https://www.theguardian.com/football/2022/nov/18/manchester-united-to-sue-cristiano-ronaldo-and-ban-him-over-interview|title=Manchester United explore legal action as they look to force Ronaldo exit|date=18 nëntor 2022|access-date=19 nëntor 2022|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref> dhe kishin si synim ta ndërprenin bashkëpunimin me portugezin.<ref>{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12748168/cristiano-ronaldo-manchester-united-exploring-ways-to-terminate-contract|title=Cristiano Ronaldo: Manchester United exploring ways to terminate contract|date=19 nëntor 2022|access-date=19 nëntor 2022|publisher=[[Sky Sports]]|language=en}}</ref> Më 22 nëntor, të dyja palët ranë dakord për ndërprerjen e menjëherëshme të kontratës.<ref>{{Cite web|author=Jamie Jackson|url=https://www.theguardian.com/football/2022/nov/22/cristiano-ronaldo-to-leave-manchester-united-with-immediate-effect|title=Cristiano Ronaldo to leave Manchester United with immediate effect|date=22 nëntor 2022|access-date=22 nëntor 2022|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref> ===Al Nassr=== ====2023: Transferimi në Arabinë Saudite dhe sezoni debutues==== Më 30 dhjetor 2022, klubi saudit [[Al Nassr FC|Al Nassr]] njoftoi arritjen e marrëveshjes me Ronaldon për t'ju bashkuar klubit duke nisur nga data 1 janar 2023, duke firmosur një kontratë dy-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12777056/cristiano-ronaldo-former-manchester-united-forward-signs-for-saudi-arabian-club-al-nassr|title=Cristiano Ronaldo: Former Manchester United forward signs for Saudi Arabian club Al-Nassr|date=30 dhjetor 2022|access-date=30 dhjetor 2022|publisher=[[Sky Sports]]|language=en}}</ref> Ashtu siç ishte raportuar nga [[Fabrizio Romano]] i ''[[The Guardian]]'', Ronaldo morri rrogën më të lartë në historinë e futbollit, me vlerë 200 milion €;<ref>{{Cite web|author=Fabrizio Romano|url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/30/cristiano-ronaldo-al-nassr-saudi-arabia|title=Cristiano Ronaldo completes deal to join Saudi Arabian club Al Nassr|date=30 dhjetor 2022|access-date=30 dhjetor 2022|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63805297|title=Cristiano Ronaldo joins Saudi Arabian side Al Nassr until 2025|date=30 dhjetor 2022|access-date=30 dhjetor 2022|publisher=[[BBC Sport]]|language=en}}</ref> kjo përfshinë një rrogë bazë vjetore 90 milion €, kurse të drejtat e reklamimit dhe sponsorizimit kapnin vlerën e mbi 100 milion €. Ai gjithashtu mori një bonus 100 milion € në momentin e firmosjes së kontratës.<ref>{{Cite web|author=Feargal Brennan|url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/cristiano-ronaldo-al-nassr-offer-salary-contract-man-united/j07nftskqnfqudolp3zpi2y0|title=Cristiano Ronaldo considers Al Nassr offer: Salary, contract details as star moves on from Man United|date=30 dhjetor 2022|access-date=30 dhjetor 2022|website=[[The Sporting News]]|language=en}}</ref> Sipas raportimeve të medias, Ronaldo refuzoi një transferim në [[Major League Soccer]] te [[Sporting Kansas City]] për të kaluar te Al Nassr.<ref>{{Cite news|author=Sam McDowell|date=2 janar 2023|title=The inside story of how Sporting KC pursued Cristiano Ronaldo. How close were they?|url=https://www.kansascity.com/sports/spt-columns-blogs/sam-mcdowell/article270632212.html|publisher=[[The Kansas City Star]]|language=en|accessdate=22 janar 2024}}</ref> Ronaldo ishte programuar për të luajtur në ndeshjen ndaj [[Al-Tai FC|Al-Tai]] më 5 janar, por kjo gjë nuk ndodhi për shkak të një incidenti të ndodhur në prill 2022 ku Ronaldo i hodhi telefonin një tifozi 14 vjeçar të Evertonit, një veprim për të cilën ai u ndëshkua me dy ndeshje pezullim.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-al-nassr-debut-ban-fifa-fa-b2256448.html|title=Cristiano Ronaldo banned from making Al-Nassr debut|date=5 janar 2023|access-date=5 janar 2023|publisher=The Independent|language=en}}</ref> Më 19 janar, ai shënoi një dygolësh në humbjen 5–4 në miqësoren kundër [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]], duke qënë pjesë e një ekipi të përbërë nga lojtarët e Al Nassr dhe [[Al Hilal SFC|Al Hilal]].<ref>{{Cite web|url=https://en.as.com/soccer/riyadh-season-xi-psg-live-online-score-stats-and-updates-cristiano-ronaldo-vs-leo-messi-n/|title=Riyadh Season XI 4-5 PSG summary: Messi and Ronaldo score, goals, highlights|date=20 janar 2023|publisher=AS|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Ronaldo debutoi zyrtarisht për Al-Nassr duke luajtur 90 minuta të plota si kapiten në fitoren 1–0 kundër [[Ettifaq FC|Al-Ettifaq]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64368434|title=Cristiano Ronaldo: Portugal forward makes competitive debut in Al Nassr win|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 janar 2023|access-date=23 janar 2023}}</ref> Ai shënoi golin e parë në Arabinë Saudite në ndeshjen e rradhës në kampionat kundër [[Al Fateh SC|Al-Fateh]], duke ndihmuar Al-Nassr të merrte një barazim 2–2.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/av/football/64523053|title=Cristiano Ronaldo scores late penalty for first Al Nassr goal in Saudi Arabia|publisher=BBC Sport|language=en|date=3 shkurt 2023|access-date=3 shkurt 2023}}</ref> Më 9 shkurt, Ronaldo shënoi katër gola në fitoren 4–0 kundër [[Al Wehda FC|Al Wehda]], duke tejkaluar shifrën e 500 golave në kampionate.<ref>{{Cite web|title=Ronaldo scores four goals to pass 500 in club career|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/ronaldo-scores-four-goals-pass-500-club-career-2023-02-09/|access-date=10 shkurt 2023|date=9 shkurt 2023|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref> Dy javë më pas, ai shënoi një tregolësh në suksesin 3–0 kundër [[Damac FC|Damac]] në transfertë, duke u bërë lojtari i parë në historinë e Ligës Pro Saudite që shënon tre gola në pjesën e parë.<ref name="Hodgson">{{Cite web|author=George Hodgson|date=28 maj 2023|title=Ronaldo suffers Saudi Pro League title heartbreak as Al Nassr miss out|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/cristiano-ronaldo-al-nassr-manchester-27008716|access-date=8 qershor 2023|website=Manchester Evening News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ronaldo hat-trick puts Al Nassr top of Saudi Pro League|url=https://www.reuters.com/video/watch/ronaldo-hat-trick-puts-al-nassr-top-of-s-idOV301225022023RP1|access-date=26 shkurt 2023|date=25 shkurt 2023|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref> Gjatë shkurtit Ronaldo shënoi tetë gola dhe dy asiste, duke u shpallur lojtari i muajit në kampionat.<ref>{{cite web|title=رونالدو أفضل لاعب لشهر فبراير وغروهي أفضل حارس وتتويج ثالث لمدرب الشباب وثاني للصعدي|url=https://spl.sa/ar/node/4390|website=spl.sa|language=ar|date=28 shkurt 2023|access-date=4 mars 2023|archive-date=28 shkurt 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228213658/https://spl.sa/ar/node/4390|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht kontributit të Ronaldos, Al-Nassr e mbylli kampionatin në vendin e dytë.<ref name="Hodgson"/> ====2023–2024: Triumfi në Kupën Arabe të Klubeve Kampione==== [[Skeda:Cristiano Ronaldo with Al Nassr, 19 September 2023 - 26.jpg|parapamje|djathtas|Ronaldo në aksion me Al Nassr, 16 shtator 2023.]] Transferimi i Ronaldos te Al-Nassr solli rritjen e famës dhe popullaritit të Ligës Pro Saudite, pjesë e të cilës u bashkuan lojtarë me famë botërore si [[Karim Benzema]], [[Sadio Mané]], [[N'Golo Kanté]], [[Rúben Neves]], [[Riyad Mahrez]], [[Roberto Firmino]] dhe [[Neymar]].<ref>{{cite web|title=Cristiano Ronaldo, Karim Benzema & the football stars who moved to the Saudi Pro League|url=https://www.goal.com/en/lists/cristiano-ronaldo-karim-benzema-football-stars-saudi-pro-league/bltf55eda1b0fe9fb8d#cs00247fb1962494d5|website=Goal.com|language=en|access-date=26 mars 2024}}</ref> Ronaldo shënoi golin e parë të sezonit 2023–24 në fitoren 4–1 kundër [[US Monastir (futboll)|Union Monastirienne]] në fazën e grupeve të Kupës Arabe të Klubeve Kampione.<ref>{{Cite web|url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2023-07-31/us-monastir-vs-al-nassr-saudi-club/3014175/|title=Match Report of US Monastir vs Al Nassr Saudi Club - 2023-07-31 - King Salman Club Cup - Global Sports Archive|website=globalsportsarchive.com|language=en|access-date=26 mars 2024}}</ref> Katër ditë më pas, ai shënoi në minutat e fundit të barazimit 1–1 kundër [[Zamalek SC|Zamalek]], një rezultat që i siguroi Al-Nassrit kalimin në çerek-finale.<ref>{{Cite web|author=John McAuley|date=4 gusht 2023|title=Cristiano Ronaldo rescues Al Nassr's King Salman Cup bid as Sadio Mane makes debuts|url=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2023/08/04/cristiano-ronaldo-rescues-al-nassrs-king-salman-cup-bid-as-sadio-mane-makes-debuts/|access-date=4 gusht 2023|website=The National|language=en}}</ref> Më 9 gusht, Ronaldo shënoi golin e vetëm në ndeshjen gjysëm-finale kundër [[Al-Shorta SC|Al-Shorta]], duke ndihmuar ekipin të kualifikohej në finalen e Kupës Arabe të Klubeve Kampione për herë të parë në histori.<ref>{{Cite web|author=Ritabrata Banerjee|date=9 gusht 2023|title=WATCH: Cristiano Ronaldo does it again! CR7 fires Al-Nassr to Arab Club Champions Cup final with clinical penalty against Al-Shorta|url=https://www.goal.com/en/news/cristiano-ronaldo-fires-al-nassr-arab-club-champions-cup-final-penalty-al-shorta/blt2df6f21edc3906cb|access-date=10 gusht 2023|website=Goal.com|language=en}}</ref> Në finale, Ronaldo shënoi një dopietë kundër [[Al-Hilal SFC|Al-Hilal]] duke i dhënë ekipit një fitore 2–1 me përmbysje; ky ishte titulli i parë i Al Nassr në këtë kompeticion. Ai e mbylli turnamentin si golashënuesi më i mirë.<ref name="accc">{{Cite web|author=Robert Summerscales|date=12 gusht 2023|title=Cristiano Ronaldo Wins First Trophy Since 2021 After Scoring Two Goals For 10-Man Al Nassr In Arab Club Champions Cup Final|url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/cristiano-ronaldo-wins-1st-al-nassr-trophy-after-2-goals-in-final|access-date=12 gusht 2023|magazine=Sports Illustrated|language=en}}</ref> Ronaldo luajti ndeshjen e parë në kampionat për sezonin 2023–24 më 18 gusht në humbjen 2–0 kundër [[Al-Taawoun FC|Al-Taawoun]]<ref>{{cite web|title=النصر السعودي يتلقى الهزيمة الثانية.. والتعاون بعد فوزه: نحن هنا|date=18 gusht 2023|url=https://arabic.cnn.com/sport/article/2023/08/19/saudi-league-al-nasr-club-al-taawun|publisher=CNN|language=ar}}</ref> si dhe shënoi tregolëshin e parë një javë më vonë në fitoren 5–0 kundër [[Al-Fateh SC|Al-Fateh]].<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo scores hat-trick and Sadio Mane twice for Saudi Pro League side Al-Nassr|publisher=BBC Sport|language=en|url=https://www.bbc.com/sport/football/66622735|access-date=27 mars 2024}}</ref> Më 29 gusht, ai regjistroi dy gola dhe një asist në fitoren 4–0 kundër ekipit rival [[Al-Shabab FC (Riyadh)|Al-Shabab]].<ref>{{cite news|title=Saudi Pro League: Cristiano Ronaldo, Sadio Mane and Riyad Mahrez score in Al-Nassr and Al-Ahli wins|publisher=BBC Sport|language=en|url=https://www.bbc.com/sport/football/66653941|access-date=27 mars 2024}}</ref> Ronaldo u shpall lojtari i muajit në Ligën Pro Saudite për gushtin, gjatë së cilës regjistroi pesë gola dhe dy asiste.<ref>{{cite web|title=رونالدو ونونو وغروهي والعييري الأفضل في أغسطس|url=https://spl.sa/ar/node/4558|access-date=31 gusht 2023|language=ar|archive-date=31 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831132417/https://spl.sa/ar/node/4558|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e rradhës kundër [[Al-Hazem F.C.|Al-Hazem]], Ronaldo shënoi në një fitore 5–1 në transfertë, duke arritur në kuotën e 850 golave në karrierë.<ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/sports/cristiano-ronaldo-becomes-1st-player-to-score-850-official-goals-in-history/2982391|title=Cristiano Ronaldo becomes 1st player to score 850 official goals in history|author=Emre Asikci|date=3 shtator 2023|publisher=Anadolu Ajansı|language=en|access-date=7 shtator 2023}}</ref> Më 19 shtator, ai bëri debutimin e tij në [[AFC Liga e Kampioneve|AFC Ligën e Kampioneve]] në fitoren 2–0 kundër [[Persepolis F.C.|Persepolis]] në fazën e grupeve, duke u bërë lojtari i parë në histori që luan 1000 ndeshje pa humbje (776 fitore dhe 224 barazime).<ref>{{cite web|url=https://sportsbrief.com/football/49195-cristiano-ronaldo-achieves-record-afc-champions-league-debut-al-nassr/|title=Ronaldo becomes 1st player to reach 1000 total career games unbeaten|website=sportsbrief.com|language=en|date=20 shtator 2023|access-date=31 tetor 2023|archive-date=5 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005145935/https://sportsbrief.com/football/49195-cristiano-ronaldo-achieves-record-afc-champions-league-debut-al-nassr/|url-status=dead}}</ref> Gjatë muajit shtator, Ronaldo regjistroi pesë gola dhe tre asiste në kampionat, duke u shpallur sërisht lojtari i muajit.<ref>{{cite web|title=رونالدو وكاسترو وغروهي وفقيهي الأفضل في سبتمبر|url=https://spl.sa/ar/node/4575|access-date=3 tetor 2023|language=ar|archive-date=5 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005150540/https://spl.sa/ar/node/4575|url-status=dead}}</ref> Më 2 tetor, ai shënoi golin e parë në Ligën e Kampioneve të AFC-së në fitoren 3–1 kundër [[FC Istiklol|Istiklol]].<ref>{{cite news|title=Ronaldo sparks fightback as Al-Nassr given Asian Champions League scare|newspaper=Reuters|language=en|date=2 tetor 2023|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/ronaldo-sparks-fightback-al-nassr-given-asian-champions-league-scare-2023-10-02/|author=Michael Church}}</ref> Dy muaj më pas, Ronaldo luajti ndeshjen e 1200të në karrierë në fitoren 4–1 kundër [[Al-Riyadh SC|Al-Riyadh]]; ai shënoi golin e parë të ekipit të tij.<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo chega aos 1200 jogos na carreira: «Que viagem, mas ainda não acabámos»|newspaper=Record|language=pt|date=8 dhjetor 2023|url=https://www.record.pt/o-diario-de-cr7/detalhe/cristiano-ronaldo-chega-aos-1200-jogos-na-carreira-obrigado-a-todos-os-meus-colegas-de-equipa}}</ref> Ronaldo e mbylli vitin 2023 me 54 gola në të gjitha kompeticionet me Al Nassr dhe Portugalinë, duke u shpallur golashënuesi më i mirë në botë. Kjo ishte shifra më e lartë e golave për portugezin që nga viti 2016 si dhe viti i gjashtë që ai shënon 50 ose më shumë gola.<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo to end 2023 as world's top goal scorer|publisher=ESPN FC|language=en|date=30 dhjetor 2023|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/39211354/cristiano-ronaldo-end-2023-world-top-goalscorer}}</ref><ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo Ends 2023 Two Goals Clear Of Harry Kane And Kylian Mbappe As Top Scorer In World Soccer|newspaper=[[Sports Illustrated]]|language=en|date=30 dhjetor 2023|url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/cristiano-ronaldo-ends-2023-as-top-scorer-in-world-with-54-goals}}</ref> Ronaldo e nisi vitin 2024 duke shënuar në të dyja ndeshjet e raundit të 16-tave të Ligës së Kampioneve kundër [[Al-Fayha FC|Al-Fayha]], duke kualifikuar ekipin në çerek-finale.<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo: Al Nassr Star Reacts After Scoring on His 1000th Club Appearance|newspaper=Sports Brief|language=en|date=15 shkurt 2024|url=https://sportsbrief.com/football/59093-cristiano-ronaldo-al-nassr-star-reacts-scoring-1000th-club-appearance/|access-date=28 mars 2024|archive-date=21 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221235145/https://sportsbrief.com/football/59093-cristiano-ronaldo-al-nassr-star-reacts-scoring-1000th-club-appearance/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Ronaldo strikes as Al-Nassr confirm Asian Champions League progress|newspaper=BNN|language=en|date=21 shkurt 2024|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-lopes-penalty-moves-marinos-into-asian-champions-league-quarters-2024-02-21/}}</ref> Më 25 shkurt, ai u filmua duke bërë një veprim të pahijshëm në drejtim të tifozëve të Al-Shabab, të cilët po e vërshëllenin, duke bërë që ai të pezullohej me katër ditë nga [[Federata Saudite e Futbollit]].<ref>{{Cite news|author=John Duerden|date=28 shkurt 2024|title=Cristiano Ronaldo suspended for one match over alleged offensive gesture in Saudi league game|url=https://apnews.com/article/cristiano-ronaldo-suspension-saudi-arabia-47bf6c5600e477122aebb63f38fc5be1|access-date=29 shkurt 2024|publisher=[[Associated Press]]|language=en}}</ref> Më 11 mars, Ronaldo u bë lojtari i parë në histori që arrin 800 fitore në karrierë pas fitores së Al Nassr kundër [[Al Ain FC|Al Ain]] në ndeshjen e kthimit të çerek-finales së Ligës së Kampioneve.<ref>{{Cite news|date=13 mars 2024|title=Cristiano Ronaldo é o primeiro jogador da história a chegar às 800 vitórias na carreira|url=https://maisfutebol.iol.pt/internacional/arabia-saudita/cristiano-ronaldo-e-o-primeiro-jogador-da-historia-a-chegar-as-800-vitorias-na-carreira|access-date=18 mars 2024|publisher=Mais Futebol|language=pt}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2001–2007: Të rinjë dhe vitet e para me kombëtaren e të rriturve=== Ronaldo filloi karrierën e tij ndërkombëtare me Portugalinë në Festivalin Olimpik Veror Evropian të të Rinjëve 2001, duke debutuar në distaftën 3–1 kundër Finlandës.<ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt/pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-sub-15/jogos/ficha-de-jogo/match/1041608|title=Portugal – Finlândia|trans-title=Portugali – Finlandë|publisher=[[Federata Portugeze e Futbollit]]|language=pt|accessdate=7 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707150316/http://www.fpf.pt/pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-sub-15/jogos/ficha-de-jogo/match/1041608|archive-date=7 korrik 2018|url-status=live}}</ref> Në vitin e ardhshëm ai luajti me ekipin nën-17 në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 i Futbollit 2002|UEFA Kampionatin Evropian nën-17]], ku ekipi dështoi të kalonte fazën e grupeve.<ref name="u17"/> Ronaldo ishte gjithashtu pjesë e ekipit olimpik që luajti në [[Lojërat olimpike verore]] 2004; ai shënoi një gol gjatë turnamentit, ku Portugalia u eliminua në raundin e parë, duke e mbyllur grupin e tyre në vendin e fundit me tre pikë pas dy humbjeve rresht kundër Irakut dhe Kosta Rikës.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2004/SPORT/football/07/21/portugal.ronaldo/|title=Ronaldo is chosen for the Olympics|trans-title=Ronaldo zgjidhet për Lojërat olimpike|publisher=CNN|language=en|date=21 korrik 2004|accessdate=25 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703131802/http://edition.cnn.com/2004/SPORT/football/07/21/portugal.ronaldo/|archive-date=3 korrik 2010|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2383448/Ronaldo-keen-to-play-at-Olympics.html|title=Ronaldo keen to play at Olympics|trans-title=Ronaldo i gatshëm të luajë në Lojërat olimpike|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Sam Wallace|location=Londër|date=24 korrik 2004|accessdate=25 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811093615/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2383448/Ronaldo-keen-to-play-at-Olympics.html|archive-date=11 gusht 2013|url-status=live}}</ref> Në vitet e tij me të rinjtë, Ronaldo luajti me ekipet nën-15, nën-17, nën-20, nën-21 dhe nën-23, duke koleksionuar gjithsej 34 ndeshje dhe shënuar 18 gola.<ref name="YouthCaps">{{cite web|url=https://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Pesquisar-Jogadores-Internacionais/Cristiano-Ronaldo|title=Cristiano Ronaldo|publisher=Federata Portugeze e Futbollit|language=pt|accessdate=12 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727211502/http://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Pesquisar-Jogadores-Internacionais/Cristiano-Ronaldo|archive-date=27 korrik 2016|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo (links unten) im EM-Halbfinale gegen die Niederlande.jpg|parapamje|majtas|Ronaldo (#17) në ndeshjen gjysëm-finale të Euro 2004 kundër Holandës, 30 qershor 2004.]] Ronaldo bëri debutimin e tij me ekipin e parë në moshën 18 vjeç më 20 gusht 2003 në fitoren minimale 1–0 kundër [[Kombëtarja kazakistaneze e futbollit|Kazakistianit]].<ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-08/21/content_256878.htm|title=Lucky rebound gives Portugal narrow win over Kazakhstan|trans-title=Ribaundi me fat i jep Portugalisë fitoren e ngushtë ndaj Kazakistanit|publisher=China Daily|language=en|date=21 gusht 2003|accessdate=25 gusht 2010}}</ref> Ai më pas u thirr për të luajtur në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]],<ref>{{cite web|url=https://www.breakingnews.ie/sport/soccer/fans-can-get-best-out-of-ronaldo-148582.html|title=Fans can get best out of Ronaldo|trans-title=Tifozët mund të marrin më të mirën e Ronaldos|publisher=Breaking News|language=en|date=21 maj 2004|accessdate=22 maj 2020}}</ref> që u zhvillua në vendin e tij, duke shënuar golin e parë ndërkombëtar në humbjen në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3787343.stm|title=Portugal 1–2 Greece|trans-title=Portugali 1–2 Greqi|publisher=BBC Sport|language=en|date=12 qershor 2004|accessdate=22 maj 2020}}</ref> Pavarësisht kësaj, Portugalia kaloi me sukses fazën e grupeve dhe u përball në çerek-finale kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], të cilën e mposhti nga gjuatjet e penalltive, ku Ronaldo shënoi me sukses në tentativën e tij.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2004/3830451.stm|title=Portugal break England hearts|trans-title=Portugalia thyen zemrat e Anglisë|publisher=BBC Sport|language=en|date=24 qershor 2004|accessdate=22 maj 2020}}</ref> Në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]], Ronaldo regjistroi golin e dytë në turnament duke ndihmuar ekipin të fitonte 2–1 dhe të arrinte në [[Finalja e UEFA Euro 2004|finale]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2004/jul/01/euro2004.sport2|title=Portugal have the final word|trans-title=Portugalia ka fjalën e fundit|publisher=The Guardian|language=en|author=Kevin McCarra|date=1 korrik 2004|accessdate=22 maj 2020}}</ref> Megjithatë, në finale, Portugalia u mposht nga Greqia falë një goli të vetëm të shënuar nga [[Angelos Charisteas]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d7b673abd33-d04e3bb2cd62-1000--greece-are-crowned-kings-of-europe/|title=Greece are crowned kings of Europe|trans-title=Greqia kurorëzohet mbret i Evropës|publisher=UEFA|language=en|author=Adam Szreter|date=4 korrik 2004|accessdate=22 maj 2020}}</ref> Ai u zgjodh në [[Çmimet e UEFA Kampionatit Evropian#Ekipi i Turnamentit|Ekipin e Turnamentit]] për performancat e tij, duke regjistruar dy gola dhe dy asiste.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1581/players/type=assists/index.html|title=UEFA EURO 2004 Statistics: Assists|trans-title=Statistikat e UEFA Euro 2004: Asistet|publisher=UEFA|language=en|accessdate=9 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232904/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/statistics/round=1581/players/type=assists/index.html|archive-date=2 dhjetor 2013|url-status=live}}</ref> Ronaldo ishte golashënuesi i dytë më i mirë i Portugalisë në kualifikueset evropiane të [[2006 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës 2006]] me shtatë gola.<ref name="Ronaldo profile">{{cite web|url=http://www.paktribune.com/sports/fifa2006/playerprofile.php?id=226|title=Cristiano Ronaldo|publisher=Paktribune|language=en|accessdate=14 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209155608/http://www.paktribune.com/sports/fifa2006/playerprofile.php?id=226|archive-date=9 shkurt 2014|url-status=dead}}</ref> Gjatë turnamentit, ai shënoi golin e tij të parë në një Kupë Bote kundër [[Kombëtarja iraniane e futbollit|Iranit]] me penallti në ndeshjen e dytë të fazës së grupeve.<ref name="Por. Vs Iran">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853078.stm|title=Portugal 2–0 Iran|trans-title=Portugal 2–0 Iran|publisher=BBC Sport|language=en|date=17 qershor 2006|accessdate=22 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale kundër Anglisë, shoku i tij te Manchester United Wayne Rooney u përjashtua me karton të kuq pasi shkeli këmbën e mbrojtësit portugez [[Ricardo Carvalho]]. Edhe pse gjyqtari më vonë sqaroi se ky përjashtim erdhi vetëm për shkak të veprimit të Rooneyt,<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373212|title=Ronaldo cleared over Rooney red card|trans-title=Ronaldo i pafajshëm mbi kartonin e kuq të Rooneyt|publisher=ESPN FC|language=en|date=4 korrik 2006|accessdate=17 nëntor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110161806/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373212|archive-date=10 nëntor 2012|url-status=live}}</ref> media angleze spekulloi se Ronaldo ndikoi në këtë vendim duke u ankuar agresivisht, pasi u pa nga kamerat duke i shkelur syrin stolit të Portugalisë pas përjashtimit të Rooneyt.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373109|title=Ronaldo: I never asked for Rooney red card|trans-title=Ronaldo: Kurr nuk kërkova kartonin e kuq të Rooneyt|publisher=ESPN FC|language=en|author=Tim Spanton|date=2 korrik 2006|accessdate=10 korrik 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220192642/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373109|archive-date=20 dhjetor 2008|url-status=live}}</ref> Ronaldo më pas shënoi penalltinë vendimtare në gjuajtjet e penalltive që dërgoi Portugalinë në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=97410300/match=97410059/index.html|title=Matches – England-Portugal|trans-title=Ndeshjet – Angli-Portugali|website=FIFA Kupa e Botës Gjermani 2006|publisher=FIFA|language=en|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704153052/https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=97410300/match=97410059/index.html|archive-date=4 korrik 2018|url-status=live}}</ref> Në gjysëm-finale, ai u vërshëllye nga tifozët gjatë gjithë 90 minutave kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]], ku Portugalia u eleminua.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2006/jul/06/worldcup2006.match|title=Zidane and France seize their final chance|trans-title=Zidane dhe Franca kapin mundësinë e tyre finale|publisher=The Guardian|language=en|author=Kevin McCarra|date=6 korrik 2006|accessdate=22 maj 2020}}</ref> Grupi i Studimit Teknik i FIFA-s vendosi ti jepte çmimin e Lojtarit të ri më të mirë sulmuesit të [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] [[Lukas Podolski]], duke cituar sjelljen e Ronaldos si arsyen e këtij vendimi.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/5157434.stm|title=Podolski beats Ronaldo to award|trans-title=Podolski mposht Ronaldon për çmimin|publisher=BBC Sport|language=en|date=7 korrik 2006|accessdate=10 korrik 2006}}</ref> Pas përfundimit të Kupës së Botës 2006, Ronaldo luajti në katër ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], duke shënuar dy gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-a/jogos/ficha-de-jogo/match/1042168|title=Portugal – Azerbaijão|trans-title=Portugali – Azerbajxhan|publisher=Federata Portugeze e Futbollit|language=pt|accessdate=7 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707151558/http://www.fpf.pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-a/jogos/ficha-de-jogo/match/1042168|archive-date=7 korrik 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-a/jogos/ficha-de-jogo/match/1042170|title=Portugal – Cazaquistão|trans-title=Portugali – Kazakistan|publisher=Federata Portugeze e Futbollit|language=pt|accessdate=7 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707150308/http://www.fpf.pt/selecoes/futebol-masculino/selecao-a/jogos/ficha-de-jogo/match/1042170|archive-date=7 korrik 2018|url-status=live}}</ref> ===2008–2012: Shiriti i kapitenit=== [[Skeda:Cristiano Ronaldo - Dagur Brynjólfsson.jpg|parapamje|djathtas|180px|Ronaldo duke luajtur në ndeshjen kualifikuese të Euro 2012 kundër [[Kombëtarja islandeze e futbollit|Islandës]], 12 tetor 2010.]] Një ditë pas ditëlindjes së 22të, Ronaldo u bë [[Kapiteni (futboll)|kapiten]] i [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalisë]] për herë të parë në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]] më 6 shkurt 2007.<ref>{{cite web|url=http://www.metro.co.uk/sport/football/article.html?in_article_id=36364&in_page_id=43|title=Ronaldo: I could leave United|trans-title=Ronaldo: Unë mund të largohem nga United|publisher=The Metro|language=en|accessdate=25 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20070212052740/http://www.metro.co.uk/sport/football/article.html?in_article_id=36364&in_page_id=43|archive-date=12 shkurt 2007|url-status=live}}</ref> Ky vendim u mor pas kërkesës së presidentit të [[Federata Portugeze e Futbollit|Federatës Portugeze të Futbollit]] [[Carlos Silva]], i cili kishte vdekur dy ditë më parë.<ref name="Rediff captain">{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2007/feb/07scol.htm|title=Scolari delighted with Portugal victory over Brazil|trans-title=Scolari i kënaqur me fitoren e Portugalisë ndaj Brazilit|publisher=Rediff|language=en|date=7 shkurt 2007|accessdate=15 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629013920/http://www.rediff.com/sports/2007/feb/07scol.htm|archive-date=29 qershor 2010|url-status=live}}</ref> Trajneri i portugalisë, [[Luiz Felipe Scolari]] tregoi: "Mr. Silva më pyeti mua për ta bërë [Ronaldon] kapiten si një xhest... [ai] është shumë i vogël për t'u bërë kapiten, por Mr.Silva ma kërkoi, dhe tani ai nuk është më me ne.<ref name="Rediff captain"/> Ronaldo shënoi tetë gola gjatë fazës kualifikuese të Euro 2008, duke u renditur si golashënuesi i dytë më i mirë i të gjitha grupeve kualifikuese,<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cristiano-ronaldo/em-qualifikation-2006-2007/portugal-team/3/|title=Cristiano Ronaldo » EURO Qualifiers 2006/2007|trans-title=Cristiano Ronaldo » Kualifikueset EURO 2006/2007|publisher=World Football|language=en|accessdate=23 maj 2020}}</ref> me një gol më pak se polaku [[Euzebiusz Smolarek]]. Para fillimit të turnamentit, ai mori fanellën me numrin 7 për herë të parë. Pavarësisht formës së mirë në kualifikuese, Ronaldo regjistroi vetëm një gol në turnament, duke shënuar të dytin e fitores 3–1 kundër [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republikës Çeke]]; në të njëjtën ndeshje, ai asistoi edhe golin e tretë të shënuar nga [[Ricardo Quaresma|Quaresma]] dhe në fund u shpall lojtari më i mirë.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2008/Logo_MD05_300691_CZE_POR_FullReport.pdf|title=Full-time report Czech Republic-Portugal|trans-title=Raporti Koha e plotë Republikë Çeke-Portugali|publisher=UEFA|language=en|date=11 qershor 2008|accessdate=26 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314061056/http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2008/Logo_MD05_300691_CZE_POR_FullReport.pdf|archive-date=14 mars 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d7bfc3d4da2-ea6c6fc705c5-1000--ronaldo-show-seals-portugal-progress/|title=Ronaldo show seals Portugal progress|trans-title=Shfaqja e Ronaldos vulos progresin e Portugalisë|publisher=UEFA|language=en|author=Pete Sanderson|date=11 qershor 2008|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Portugalia u eliminua në çerek-finale nga [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermania]] me rezultatin 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/301699--portugal-vs-germany/postmatch/report/?referrer=%2Fuefaeuro%2Fseason%3D2008%2Fmatches%2Fround%3D15094%2Fmatch%3D301699%2Fpostmatch%2Freport%2Findex|title=Portugal ousted by German power show|trans-title=Portugalia rrëzohet nga shfaqja e fuqisë gjermane|publisher=UEFA|language=en|author=Simon Hart|date=19 qershor 2008|accessdate=23 maj 2020}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo 20120609.jpg|parapamje|majtas|200px|Ronaldo, i fotografuar duke luajtur kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]], u bë kapiten i Portugalisë në vitin 2008.]] Pas performancës jo të suksesshme të Portugalisë në Kampionatin Evropian, [[Luiz Felipe Scolari]] u shkarkua dhe u zëvëndësua nga [[Carlos Queiroz]], i cili më parë kishte qënë ndihmës trajner te United.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/07/11/portugal.queiroz/index.html?iref=nextin|title=Queiroz appointed new coach of Portugal|trans-title=Queiroz punësohet si trajneri i ri i Portugalisë|publisher=CNN|language=en|date=11 korrik 2008|accessdate=25 gusht 2010|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182551/http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/07/11/portugal.queiroz/index.html?iref=nextin|url-status=dead}}</ref> Ai e bëri Ronaldon kapitenin e përhershëm të ekipit në korrik 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.cristianoronaldofan.net/queiroz%E2%80%99s-belief-in-ronaldo-as-captain-of-portugal|title=Queiroz's belief in Ronaldo as captain of Portugal|trans-title=Besimi i Queiroz te Ronaldo si kapiten i Portugalisë|website=CristianoRonaldofan.net|language=en|author=Angela Asante|date=15 tetor 2008|url-status=dead|access-date=9 tetor 2013|archive-date=24 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121124083946/http://cristianoronaldofan.net/queiroz%E2%80%99s-belief-in-ronaldo-as-captain-of-portugal/}}</ref> Ronaldo nuk shënoi asnjë gol gjatë fushatës kualifikuese të [[2010 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2010]], me Portugalinë e cila arriti të kualifikohej me vështirësi në turnament falë fitores në play-off ndaj [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/portugal/6607365/Cristiano-Ronaldo-Portugal-star-player-at-World-Cup-2010.html|title=Cristiano Ronaldo: Portugal star player at World Cup 2010|trans-title=Cristiano Ronaldo: Ylli i Portugalisë në Kupën e Botës 2010|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jonathan Liew|date=20 nëntor 2009|accessdate=23 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509095901/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/portugal/6607365/Cristiano-Ronaldo-Portugal-star-player-at-World-Cup-2010.html|archive-date=9 maj 2016|url-status=live}}</ref> Në fazën e grupeve të Kupës së Botës, ai u shpall lojtari më i mirë në të tre ndeshjet, respektivisht kundër [[Kombëtarja fildishtase e futbollit|Bregut të Fildishtë]], [[Kombëtarja koreanoveriore e futbollit|Koresë së Veriut]] dhe Brazilit.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/matches/round=249722/match=300061489/report.html|title=Full-time report Côte d'Ivoire-Portugal|trans-title=Raporti Koha e plotë Bregu i Fildishtë-Portugali|publisher=FIFA|language=en|format=PDF|date=15 qershor 2010|url-status=dead|access-date=23 maj 2020|archive-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513034839/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/matches/round%3D249722/match%3D300061489/report.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/matches/round=249722/match=300061487/report.html|title=Full-time report North Korea-Portugal|trans-title=Raporti Koha e plotë Koreja e Veriut-Portugali|publisher=FIFA|language=en|format=PDF|date=21 qershor 2010|url-status=dead|access-date=23 maj 2020|archive-date=18 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618010543/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/matches/round%3D249722/match%3D300061487/report.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/matches/round=249722/match=300111111/report.html|title=Full-time report Brazil-Portugal|trans-title=Raporti Koha e plotë Brazil-Portugali|publisher=FIFA|language=en|format=PDF|date=25 qershor 2010|url-status=dead|access-date=23 maj 2020|archive-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513030008/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/matches/round%3D249722/match%3D300111111/report.html}}</ref> Goli i tij i vetëm në turnament erdhi në fitoren rekord 7–0 kundër Koresë së Veriut, duke regjistruar golin e parë ndërkombëtarë pas 16 muajsh.<ref name="wsj1">{{cite web|url=https://www.wsj.com/article/SB10001424052748704895204575320582816388848.html|title=Portugal Beats North Korea in 7–0 Rout|trans-title=Portugalia mposht Korenë e Veriut 7–0|publisher=The Wall Street Journal|language=en|author=Jonathan Clegg|date=21 qershor 2010|accessdate=26 korrik 2010}}</ref> Turnamenti i Portugalisë u mbyll pas humbjes minimale 1–0 kundër [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]] në raundin e 16-tave.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en-gb/news/2890/world-cup-2010/2010/06/29/2001867/world-cup-2010-spain-1-0-portugal-david-villa-breaks-down|title=World Cup 2010: Spain 1-0 Portugal - David Villa breaks down Portuguese resistance to send European champions into quarter-finals|trans-title=Kupa e Botës 2010: Spanjë 1-0 Portugali - David Villa thyen rezistencën e portugezëve për të dërguar kampionët e Evropës në çerek-finale|publisher=Goal.com|language=en|author=Subhankar Mondal|date=29 qershor 2010|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Ronaldo shënoi shtatë gola gjatë [[Kualifikueset e UEFA Euro 2012|kualifikueseve të Euro 2012]], duke përfshirë edhe dy finalizime në fitoren 6–2 kundër Bosnje dhe Hercegovinës në fazën play-off. Kontributi i tij e dërgoi Portugalinë në finalet e turnamentit, ku ata u shortuan në një grup sëbashku me [[Kombëtarja hollandeze e futbollit|Holandën]], [[Kombëtarja daneze e futbollit|Danimarkën]] dhe Gjermaninë, e cila quhej "[[grupi i vdekjes]]".<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/18463292|title=Euro 2012: Who will survive the Group of Death?|trans-title=Euro 2012: Kush do ti mbijetojë grupit të vdekjes?|publisher=BBC Sport|language=en|author=Chris Bevan|date=16 qershor 2012|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Në një intervistë me revistën gjermane ''kicker'', Ronaldo foli rreth objektivit të tij për të fituar trofe me ekipin kombëtar, duke deklaruar: "Unë do të jem plotësisht i kënaqur me karrierën time vetëm kur unë të kem ngritur një trofe me Portugalinë."<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/2898/euro-2012/2012/05/26/3127044/cristiano-ronaldo-i-will-only-reach-the-top-when-i-win-a|title=Cristiano Ronaldo: I will only reach the top when I win a trophy with Portugal|trans-title=Cristiano Ronaldo: Do të arrij majën vetëm kur të kem fituar një trofe me Portugalinë|publisher=Goal.com|language=en|author=Igor Mladenovic|date=26 maj 2012|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen e tretë të fazës së grupeve kundër Holandës, Ronaldo shënoi dy gola për ti dhënë ekipit fitoren 2–1.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2012/06/18/euro-2012-gjermania-kalon-me-lehtesi/|title=EURO 2012, Gjermania kalon me lehtësi|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=18 qershor 2012|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen çerek-finale kundër Republikës Çeke, ai shënoi golin e vetëm të takimit me kokë për të dërguar Portugalinë në gjysëm-finale.<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2012/06/22/portugalia-eshte-gjysmefinalistja-e-pare/|title=Portugalia është gjysmëfinalistja e parë|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=22 qershor 2012|accessdate=23 maj 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182556/https://www.gazeta-shqip.com/2012/06/22/portugalia-eshte-gjysmefinalistja-e-pare/|url-status=dead}}</ref> Pas koha e rregullt dhe shtesa e ndeshjes gjysëm-finale me Spanjën u mbyll në barazim pa gola, me Ronaldon i cili kishte gjuajtur tre herë sipër traversës, Portugalia u eliminua në gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/inate-te-vjetra-rivalitet-pa-fund-el-clasico-e-europianit/|title=Portugalia qan penalltitë, Spanja ka fatin e kampiones|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=27 qershor 2012|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Ronaldo nuk e gjuajti penalltinë e tij pasi ishte vendosur që ai të gjuante penalltinë e 5të, e cila nuk u përdor; ky vendim shkaktoi kritika. Megjithatë, trajneri i ekipit [[Paulo Bento]] e mbrojti këtë vendim duke thënë: "Ne e kishim planifikuar që penalltitë do të shkonin 4–4 dhe Ronaldo do të gjuante penalltinë e fundit".<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/ronaldo-trajneri-me-tha-te-gjuaja-penalltine-i-fundit/|title=Ronaldo: Trajneri më tha të gjuaja penalltinë i fundit|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Irgis Hysenaj|date=29 qershor 2012|accessdate=23 maj 2020}}</ref> Ronaldo e mbylli turnamentin si golashënuesi më i mirë me tre gola sëbashku me pesë lojtarë të tjerë, si dhe u emërua në [[UEFA Euro 2012#Çmimet|Ekipin e Turnamentit]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d815dd5e3a6-a39ed29456ec-1000--euro-2012-team-of-the-tournament/|title=EURO 2012 Team of the Tournament|trans-title=Ekipi i Turnamentit i UEFA Euro 2012|publisher=UEFA|language=en|date=1 janar 2020|accessdate=23 maj 2020}}</ref> ===2012–2016: Golashënuesi më i mirë i Portugalisë dhe titulli evropian=== [[Skeda:Cristiano Ronaldo (L), Luka Modric (R) - Croatia vs. Portugal, 10th June 2013.jpg|parapamje|majtas|Ronaldo duke shmangur [[Luka Modrić]] gjatë një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në qershor 2013.|alt=|260x260px]] Ronaldo shënoi tetë gola gjatë kualifikueseve për [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2014]]. Më 17 tetor 2012, ai regjistroi ndeshjen e 100të me ekipin kombëtar kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]].<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/news/newsid=1875661.html|title=Centurion Ronaldo honoured by UEFA|trans-title=Ronaldo shekullor nderohet nga UEFA|publisher=UEFA|language=en|date=17 tetor 2012|url-status=dead|access-date=24 maj 2020|archive-date=10 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810203615/http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/news/newsid%3D1875661.html}}</ref> Kundër këtij ekipi Ronaldo gjithashtu shënoi tregolëshin e parë në karrierë me Portugalinë, duke ndihmuar ekipin të fitonte 4–2 në transfertë më 6 shtator 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.oranews.tv/article/portugalia-fiton-ronaldo-triplet|title=Portugalia fiton, Ronaldo triplet|publisher=Ora News|language=sq|date=7 shtator 2013|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Pasi Portugalia dështoi të kualifikohej gjatë fushatës së rregullt, Ronaldo shënoi katër gola në dy ndeshje play-off kundër [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedisë]] – e etikuar si beteja midis Ronaldos dhe [[Zlatan Ibrahimović]] – duke kualifikuar Portugalinë në turnament.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/sport/ronaldo-ibrahimovi%C3%A7-3-2-portugalia-n%C3%AB-bot%C3%ABror-suedia-jasht%C3%AB|title=Ronaldo-Ibrahimoviç 3-2, Portugalia në Botëror, Suedia jashtë|publisher=Sot.com.al|language=sq|date=20 nëntor 2013|accessdate=8 maj 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182559/https://sot.com.al/sport/ronaldo-ibrahimovi%C3%A7-3-2-portugalia-n%C3%AB-bot%C3%ABror-suedia-jasht%C3%AB|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/ronaldo-fiton-duelin-me-ibren-per-brazilin/|title=Ronaldo mund Ibrën për Brazilin|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=20 nëntor 2013|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Tregolëshi i tij në ndeshjen e dytë në Suedi e rriti shifrën e tij me ekipin kombëtar në 47 gola, duke barazuar rekordin e [[Pauleta|Pauletës]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/468/international-football/2013/11/19/4419136/ronaldo-equals-pauletas-portugal-record|title=Ronaldo equals Pauleta's Portugal record|trans-title=Ronaldo barazon rekordin e Pauletës me Portugalinë|publisher=Goal.com|language=en|author=Craig Turnbull|date=19 nëntor 2013|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Ronaldo më pas shënoi një dopietë në fitoren 5–1 në miqësore kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] më 5 mars 2014 për tu bërë golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i Portugalisë.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/football/sport/story/289057.html|title=Records come naturally to me, says Ronaldo|trans-title=Rekordet vijnë te mua në mënyrë natyrale, thotë Ronaldo|publisher=ESPN FC|language=en|date=5 mars 2014|accessdate=24 maj 2020|archive-date=24 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524033429/http://en.espn.co.uk/football/sport/story/289057.html|url-status=dead}}</ref> Ronaldo mori pjesë në turnament pavarësisht se pësoi një dëmtim të muskujve në anën e pasme të kofshës së tij të majtë vetëm disa ditë para nisjes së saj,<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/bot-euml-rori-ronaldo-i-d-euml-mtuar-januzaj-br-n-euml-list-euml-murinjo-parashikon-finalen|title=Botërori, Ronaldo i dëmtuar, Januzaj në listë, Murinjo parashikon finalen|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=4 qershor 2014|accessdate=24 maj 2020}}</ref> një dëmtim i cili mund ti rrezikonte karrierën.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/demtimi-ne-gju-ronaldo-rrezikon-karrieren/|title=Dëmtimi në gju, Ronaldo rrezikon karrierën|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=19 qershor 2014|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Ai më pas komentoi: "Nëse do të kishim dy ose tre Cristiano Ronaldo në ekip do të ndihesha më komod. Por nuk i kemi."<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2015/nov/05/cristiano-ronaldo-film-messi|title=Cristiano Ronaldo film captures giant ego and strange, lonely world of being CR7|trans-title=Filmi i Cristiano Ronaldo kap egon gjigande dhe të çudtishme, bota e vetmuar e të qënit CR7|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|date=5 nëntor 2015|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Pavarësisht dyshimeve rreth gjëndjes së tij fizike, të cilat u shtuan pasi Ronaldo u detyrua të braktiste stërvitjen dy herë, ai sërisht luajti 90 minuta të plota në ndeshjen e parë të grupit kundër Gjermanisë e cila u mbyll me një humbje 4–0.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/221332/|title=Gjermania e frikshme, Myler leksion për CR7|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=17 qershor 2014|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Pasi asistoi golin e barazimit 2–2 në ndeshjen e dytë në grup kundër [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shteteve të Bashkuara]],<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/portugalia-barazon-tani-i-duhet-nje-mrekulli/|title=Portugalia barazon, tani i duhet mrekullia|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=23 qershor 2014|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Ronaldo shënoi në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja ganeze e futbollit|Ganës]] në ndeshjen e tretë dhe të fundit.<ref name="Portugalia jashtë">{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/ronaldo-zgjohet-vone-portugalia-gana-jashte/|title=Ronaldo zgjohet vonë, Portugalia & Gana jashtë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=26 qershor 2014|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Ky ishte goli i tij i 50të me ekipin kombëtar, duke u bërë edhe lojtari i parë i Porgualisë që shënon gol në tre edicione rresht të Kupës së Botës.<ref>{{cite web|url=http://www.dn.pt/desporto/seleccao/interior.aspx?content_id=3994192|title=Cristiano Ronaldo is the first Portuguese to score in three final stages|trans-title=Cristiano Ronaldo është lojtari i parë portugez që shënon në tre Kupa Bote|publisher=Diário de Notícias|language=pt|accessdate=26 qershor 2014|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714143745/http://www.dn.pt/desporto/seleccao/interior.aspx?content_id=3994192|url-status=dead}}</ref> Portugalia u eliminua që në fazën e grupeve për shkak të golavarazhit negativ në krahasim me Shba-në.<ref name="Portugalia jashtë"/> [[Skeda:Euro 2016 Cristiano Ronaldo.jpg|parapamje|djathtas|Ronaldo duke luajtur me Portugalinë në ndeshjen e tyre çerek-finale të Euro 2016 kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]].|alt=|333x333px]] Ronaldo shënoi pesë gola në [[Eliminatoret e Kampionatit Evropian të Futbollit 2016|kualifikueset e Euro 2016]],<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/cristiano-ronaldo/em-qualifikation-2014-2015/portugal-team/3/|title=Cristiano Ronaldo » EURO Qualifiers 2014/2015|trans-title=Cristiano Ronaldo » Kualifikueset e EURO-s 2014/2015|publisher=World Football|language=en|accessdate=24 maj 2020}}</ref> përfshirë një tregolësh kundër [[Kombëtarja armene e futbollit|Armenisë]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-me-hat-trick-mposht-armenine-video/|title=Ronaldo me hat-trick mposht Armeninë (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=13 qershor 2015|accessdate=24 maj 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.botasot.info/sporti/415947/het-trik-i-ronaldos-portugalia-gjunjezoi-armenet/|title=Het-trik i Ronaldos, Portugalia gjunjëzoi armenët|publisher=Botasot.info|language=sq|author=Kemajl Goca|date=13 qershor 2015|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Më 14 nëntor 2014, ai shënoi golin e vetëm në një fitore tjetër kundër Armenisë, duke u bërë golashënuesi më i mirë me 23 gola në Kampionatin Evropian, përfshirë edhe ndeshjet kualifikuese.<ref name="twentythree">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2181027.html|title=European Championship's all-time top scorers|trans-title=Golashënuesit më të mirë të të gjitha kohërave të Kampionatit Evropian|publisher=UEFA|language=en|date=14 nëntor 2014|accessdate=14 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118034301/http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/news/newsid=2181027.html|archive-date=18 nëntor 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian">{{cite web|url=https://telegrafi.com/permbledhje-rekordet-te-cilat-theu-ronaldo-ne-kete-evropian-video/|title=Përmbledhje: Rekordet të cilat i theu Ronaldo në këtë Evropian (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=11 korrik 2016|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Në fillim të turnamentit, Ronaldo humbi disa mundësi për gol në dy ndeshjet e para të grupit kundër [[Kombëtarja islandeze e futbollit|Islandës]] dhe [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]], pavarësisht se regjistroi 20 gjuajtje në kuadrat.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/36579430|title=Euro 2016: What's wrong with Portugal's Cristiano Ronaldo?|trans-title=Euro 2016: Çfarë nuk shkon me Cristiano Ronaldon e Portugalisë?|publisher=BBC Sport|language=en|author=Andy Brassell|date=21 qershor 2016|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ai kaloi Luís Figon si lojtari me më shumë ndeshje i kombëtares portugeze, duke regjistruar paraqitjen e tij të 128të.<ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian"/> Në këtë ndeshje, ai gjithashtu humbi një penallti, me Portugalinë që barazoi pa gola.<ref>{{cite web|url=https://www.oranews.tv/index.php/article/portugalia-ndalet-serish-ndaj-austrise-ronaldo-humbet-penallti|title=Portugalia ndalet sërish ndaj Austrisë, Ronaldo humbet penallti|publisher=Ora News|language=sq|date=18 qershor 2016|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]], Ronaldo fillimisht asistoi dhe më pas shënoi një dopietë për tu bërë lojtari i parë në histori që shënon në katër edicione të Kampionatit Evropian.<ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian"/> Ai gjithashtu regjistroi paraqitjen e tij të 17të në këtë kompeticion, duke vendosur një tjetër rekord.<ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian"/> Portugalia arriti një vend të tretë me vështirësi, duke u renditur mbarapa Islandës dhe Hungarisë, megjithatë arriti të kualifikohej në fazën me eliminim direkt falë formatit të ri të turnamentit.<ref>{{cite web|url=https://www.rtsh.al/lajme/euro-2016-kualifikohet-portugalia-ronaldo-eliminon-shqiperine/|title=Euro 2016: Kualifikohet Portugalia, Ronaldo eliminon Shqipërinë|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=22 qershor 2016|accessdate=10 qershor 2019|archive-date=24 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824123030/http://rtsh.al/lajme/euro-2016-kualifikohet-portugalia-ronaldo-eliminon-shqiperine/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/formati-i-euro-2016-shqiperia-kalon-grupin-me-nje-fitore/|title=Formati i EURO 2016, Shqipëria kalon grupin me një fitore|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=13 tetor 2015|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen e parë me eliminim direkt të Portugalisë, gjuajtja e tij e vetme në kuadrat nuk u prit saktë nga portieri i [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe përfundoi te [[Ricardo Quaresma]] i cili shënoi golin e vetëm të takimit në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.rtsh.al/lajme/euro-2016-portugalia-kualifikohet-per-ne-cerekfinale/|title=Euro 2016: Portugalia kualifikohet për në çerekfinale|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=25 qershor 2016|accessdate=10 qershor 2019|archive-date=27 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160627144024/http://rtsh.al/lajme/euro-2016-portugalia-kualifikohet-per-ne-cerekfinale/|url-status=dead}}</ref> Pasi eliminuan [[Kombëtarja polake e futbollit|Poloninë]] nga gjuajtjet e penalltive,<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/euro-2016-sances-kthen-baraspeshen-supergol-ndaj-polonise/|title=Portugalia në gjysmëfinale, Polonia eliminohet me penallti (VIDEO)|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=1 korrik 2016|accessdate=10 qershor 2019}}</ref> Ronaldo u bë lojtari i parë që luajti në tre gjysëm-finale të Kampionatit Evropian,<ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian"/><ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian1"/> duke shënuar dhe asistuar në fitoren komode 2–0 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]];<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2016/07/06/euro-2016-portugalia-shkon-ne-finale-mposht-uellsin-2-0/|title=Euro 2016, Portugalia shkon në finale, mposht Uellsin 2-0|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=6 korrik 2016|accessdate=10 qershor 2019|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819020433/https://www.gazeta-shqip.com/2016/07/06/euro-2016-portugalia-shkon-ne-finale-mposht-uellsin-2-0/|url-status=dead}}</ref> me këtë gol, ai barazoi [[Michel Platini]] si golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i këtij kompeticioni me nëntë gola.<ref name="Rekordet në Kampionatin Evropian1">{{cite web|url=https://telegrafi.com/ronaldo-barazon-platinin-thyen-dy-rekorde/|title=Ronaldo barazon Platinin, thyen dy rekorde|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=6 korrik 2016|accessdate=24 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen [[Finalja e UEFA Euro 2016|finale]] kundër vendit organizator [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]], Ronaldo u zëvëndësua në minutën e 25të pasi pësoi një dëmtim pas një ndërhyrje të [[Dimitri Payet]]. Pas disa mjekimeve dhe tentativave për tu rikthyer në fushë, ai u nxorr jashtë me barrelë dhe u zëvëndësua nga Quaresma.<ref>{{cite web|url=http://www.droni.al/2016/07/10/euro-2016-e-dhimbshme-ronaldo-le-finalen-i-demtuar-ne-gju/|title=EURO 2016/ E dhimbshme, Ronaldo lë finalen i dëmtuar në gju|publisher=Droni.al|language=sq|date=10 korrik 2016|accessdate=10 qershor 2019}}</ref> Gjatë kohës shtesë, zëvëndësuesi Eder shënoi golin e vetëm të ndeshjes në minutën e 109të për të shpallur Portugalinë kampione evrope.<ref>{{cite web|url=https://www.trt.net.tr/shqip/sporti/2016/07/11/euro-2016-portugalia-kampione-e-evropes-mposht-francen-ne-shtesa-526776|title=EURO 2016 – Portugalia kampione e Evropës, mposht Francën në shtesa|website=trt.net.tr|language=sq|date=11 korrik 2016|accessdate=10 qershor 2019}}</ref> Si kapiteni i ekipit, Ronaldo ngriti trofeun në festimet e trofeut të parë në historinë e kombit të tij. Ai gjithashtu u nderua me çmimin Këpuca e Argjendë si golashënuesi i dytë më i mirë i turnamentit,<ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/ronaldo-e-fitoi-kepucen-e-argjendte-por-ja-kujt-ia-dhuroi-foto/|title=Ronaldo e fitoi Këpucën e Argjendtë, por ja kujt ia dhuroi (FOTO)|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=11 korrik 2016|accessdate=24 maj 2020}}</ref> me tre gola dhe tre asiste, si dhe u përfshi në Ekipin e Turnamentit për herë të tretë në karrierë.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/zyrtare-ky-eshte-formacioni-mire-euro-2016/|title=Zyrtare: Ky është formacioni më i mirë i Euro 2016 (Foto)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=11 korrik 2016|accessdate=24 maj 2020}}</ref> ===2016–2018: Pas triumfit në Evropian dhe Kupa e Botës=== Pas suksesit në Kampionatin Evropian, Ronaldo shënoi gjashtë gola në tre raundet e para të kualifikueseve të Kupës së Botës 2018, duke regjistruar repektivisht katër gola kundër [[Kombëtarja andorrase e futbollit|Andorrës]] dhe dy kundër [[Kombëtarja faroete e futbollit|Ishujve Faroe]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/oct/07/portugal-andorra-world-cup-2018-qualifier-cristiano-ronaldo|title=Cristiano Ronaldo hits four in Portugal's 6–0 rout of nine-man Andorra|trans-title=Cristiano Ronaldo shënon katër në fitoren shkatërrimtare 6–0 të Portugalisë kundër Andorrës me nëntë lojtarë|publisher=The Guardian|language=en|date=8 tetor 2016|accessdate=2 shkurt 2017}}</ref> Me këto gola ai u ngjit në kuotën e 68 golave ndërkombëtar, duke barazuar [[Gerd Müller]] dhe [[Robbie Keane]] i golashënuesi i katërt evropian i të gjitha kohërave.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2412422.html|title=Ronaldo goes fourth on all-time list of international scorers|trans-title=Ronaldo shkon i katërti në listën e të gjitha kohërave të golashënuesve ndërkombëtarë|publisher=UEFA|language=en|date=13 nëntor 2016|accessdate=18 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117081635/http://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2412422.html|archive-date=17 nëntor 2016|url-status=live}}</ref> Ai luajti ndeshjen e tij të parë si profesionist në vendlindjen e tij Madeira në moshën 32 vjeç, duke shënuar të parin e distafës 3–2 kundër Suedisë në [[Estádio dos Barreiros]]. Me këtë gol, ai barazoi rekordin e golave të [[Miroslav Klose]] (71 gola) si golashënuesi i tretë evropian më i mirë i të gjitha kohërave.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/portugal-sweden-italy-netherlands-russia-belgium-world-cup-2018-qualifiers-a7655051.html|title=Bittersweet return for Ronaldo as Portugal beaten by Sweden in Madeira, Russia fight back against Belgium|trans-title=Rikthim i hidhur për Ronaldon, Portugalia mposht nga Suedia në Madeira, Russia lufton kundër Belgjikës|publisher=The Independent|language=en|author=Steve Douglas|date=29 mars 2017|accessdate=30 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329175340/http://www.independent.co.uk/sport/football/international/portugal-sweden-italy-netherlands-russia-belgium-world-cup-2018-qualifiers-a7655051.html|archive-date=29 mars 2017|url-status=live}}</ref> Në qershor 2017, Ronaldo përfaqsoi Portugalinë në [[FIFA Kupa e Konfederatave 2017|FIFA Kupën e Konfederatave 2017]]; në ndeshjen e parë të grupit më 17 qershor, ai asistoi golin e parë të shënuar Quaresma në një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/portugalia-dhe-meksika-ndahen-ne-paqe-ne-kupen-e-konfederatave-video/|title=Portugalia dhe Meksika ndahen në paqe në Kupën e Konfederatave (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=18 qershor 2017|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e vetëm të takimit kundër vendit organizator [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]].<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/06/21/kupa-e-konfederatave-ronaldo-mposht-rusine/|title=Kupa e Konfederatave, Ronaldo mposht Rusinë|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=21 qershor 2017|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Më 24 qershor, në ndeshjen e tretë dhe të fundit të grupeve, ai shënoi me penallti në fitoren komode 4–0 kundër [[Kombëtarja zelandeze e futbollit|Zelandës së Re]], duke ndihmuar Portugalinë të përparonte në gjysëm-finalet e kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/portugalia-kalon-si-e-para-e-grupit-pas-fitores-se-lehte-ndaj-zelandes-se-re-video/|title=Portugalia kalon si e para e Grupit A pas fitores së lehtë ndaj Zelandës së Re (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=24 qershor 2017|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Me 75 gola ndërkombëtarë, ai barazoi [[Sándor Kocsis]] si golashënuesi i dytë evropian më i mirë i të gjitha kohërave, duke u renditur mbrapa Ferenc Puskás.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/40393539|title=Confederations Cup: Ronaldo helps Portugal into semi-final as hosts Russia out|trans-title=Kupa e Konfederatave: Ronaldo ndihmon Portugalinë të shkojë në gjysëm-finale, vendi organizator Rusia jashtë|publisher=BBC Sport|language=en|date=24 qershor 2017|accessdate=24 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628001450/http://www.bbc.com/sport/football/40393539|archive-date=28 qershor 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2412422.html|title=Ronaldo second on all-time list of international scorers|trans-title=Ronaldo i dytë listën e të gjitha kohërave të golashënuesve ndërkombëtarë|publisher=UEFA|language=en|date=24 qershor 2017|accessdate=24 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623154956/http://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2412422.html|archive-date=23 qershor 2017|url-status=live}}</ref> Ai u shpall lojtari më i mirë në të tre ndeshjet e grupit.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/confederationscup/awards/man-of-the-match/index.html|title=2017 FIFA Confederations Cup {{!}} Awards {{!}} Man of the Match|trans-title=FIFA Kupa e Konfederatave 2017 {{!}} Çmimet {{!}} Lojtari i Ndeshjes|publisher=FIFA|language=en|accessdate=26 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621031639/http://www.fifa.com/confederationscup/awards/man-of-the-match/index.html|archive-date=21 qershor 2017|url-status=live}}</ref> Ronaldo u largua nga kompeticionet herët: pas eliminimit të Portugalisë në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kili]] 3–0 me penallti, ai u lejua të rikthehej në shtëpi për të parë fëmijët e sapolindur të tij. Kjo gjë bëri që ai të humbiste ndeshjen për vendin e tretë kundër Meksikës, ku Portugalia fitoi 2–1 në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/07/02/pepe-shpeton-portugaline-luzitanet-te-trete-ne-kupen-e-konfederatave/|title=Pepe shpëton Portugalinë, luzitanët të tretë në Kupën e Konfederatave|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=2 korrik 2017|accessdate=10 qershor 2019}}</ref> [[Skeda:Por-Mar (1).jpg|parapamje|majtas|200px|Ronaldo në ndeshjen e fazës së grupeve të Kupës së Botës 2018 kundër Marokut, ku ai shënoi golin e vetëm.]] Më 31 gusht 2017, Ronaldo shënoi një tregolësh në një ndeshje kualifikuese të Kupës së Botës kundër Ishujve Faroe, duke parakaluar Pelén dhe barazuar [[Hussein Saeed]] si golashënuesi i pestë më i mirë në futbollin ndërkombëtar me 78 gola.<ref>{{cite web|url=http://www.beinsports.com/en/football/news/pele-congratulates-cristiano-ronaldo-on-sur-1/637898|title=Pele congratulates Cristiano Ronaldo on surpassing his goals record|trans-title=Pele përgëzon Cristiano Ronaldon për kalimin e rekordit të tij të golave|publisher=beIN Sports|language=en|date=1 shtator 2017|accessdate=2 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903031511/http://www.beinsports.com/en/football/news/pele-congratulates-cristiano-ronaldo-on-sur-1/637898|archive-date=3 shtator 2017|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu arriti në kuotën e 14 golave në këtë fushatë kualifikuese, duke barazuar rekordin e të gjitha kohërave për numrin e golave në një fushtatë të vetme kualifikuese të zonës UEFA të vendosur nga [[Predrag Mijatović]] si dhe duke thyer rekordet sulmuesve [[David Healy]] dhe [[Robert Lewandowski]] (të dy me nga 13 gola). Ky tregolësh e çoi numrin e golave të tij në ndeshjet kualifikuese të Kupës së Botës në 29, duke u bërë golashënuesi më i mirë i ndeshjet kualifikuese të zonës evropiane, para [[Andriy Shevchenko]]s. Ai gjithashtu u bë golashënuesi më i mirë në kualifikueset dhe finalet e Kupës së Botës sëbashku, me 32 gola, duke kaluar Miroslav Klosen.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2497563.html|title=Cristiano Ronaldo equals European Qualifiers goal record|trans-title=Cristiano Ronaldo barazon rekordin e golave në kualifikueset evropiane|publisher=UEFA|language=en|author=Paul Saffer|date=1 shtator 2017|accessdate=2 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903173620/http://www.uefa.com/european-qualifiers/news/newsid=2497563.html|archive-date=3 shtator 2017|url-status=live}}</ref> Ronaldo më pas regjistroi golin e 15të në kualifikuese në fitoren 2–0 kundër Andorrës.<ref>{{cite web|url=https://indeksonline.net/ronaldo-shpetimtari-i-portugalise/|title=Ronaldo, shpëtimtari i Portugalisë|website=indeksionline.net|language=sq|date=7 tetor 2017|accessdate=26 maj 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tetovasot.com/2017/10/portogalia-mposht-andorren-shkelqen-ronaldo-video/|title=Portogalia mposht Andorrën, shkëlqen Ronaldo (VIDEO)|website=tetovasot.com|language=sq|date=7 tetor 2017|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Në ndeshjet miqësore para fillimit të Kupës së Botës 2018, Portugalia luajti kundër [[Kombëtarja tuniziane e futbollit|Tunizisë]], [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]] dhe [[Kombëtarja algjeriane e futbolit|Algjerisë]]. Ronaldo u aktivizua vetëm në ndeshjen e tretë, duke zhvilluar paraqitjen e tij të 150të me Portugalinë.<ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/news/portugal-3-algeria-0-guedes-double-ronaldos-150th-outing|title=Portugal 3 Algeria 0: Guedes at the double in Ronaldo's 150th outing|trans-title=Portugali 3 Algjeri 0: Guedes shënon dopietë në ndeshjen e 150të të Ronaldo|publisher=FourFourTwo|language=en|date=7 qershor 2018|accessdate=7 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612150144/https://www.fourfourtwo.com/news/portugal-3-algeria-0-guedes-double-ronaldos-150th-outing|archive-date=12 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Më 15 qershor, Ronaldo u bë lojtari më i vjetër që shënon tre gola në një ndeshje të Kupës së Botës, duke ndihmuar Portugalinë të barazonte 3–3 me Spanjën në ndeshjen e parë të fazës së grupeve.<ref>{{cite news|url=https://www.botasot.info/boterori-2018/906103/drame-ne-sochi-ronaldo-si-i-cmendur-portugali-spanje-3-3/|title=Dramë në Sochi, Ronaldo si i çmendur! Portugali-Spanjë 3:3|publisher=Botasot.info|language=sq|author=Kemajl Goca|date=15 qershor 2018|accessdate=15 qershor 2018}}</ref> Përveç kësaj, ai u bë portugezi i parë që shënon në katër edicione të Kupës së Botës dhe lojtari i katërt gjithsej.<ref>{{cite web|url=https://gazetaimpakt.com/ronaldo-si-peleshenon-ne-kater-boterore-dhe-thyen-nje-rekord/|title=Ronaldo si Pele…shënon në katër Botërorë dhe thyen një rekord|publisher=Gazeta Impakt|language=sq|date=16 qershor 2018|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Me këtë tregolësh ai arriti në shifrën e 84 golave ndërkombëtarë, duke barazuar Ferenc Puskás si golashënuesi evropian më i mirë i të gjitha kohërave.<ref>{{cite web|url=http://kwese.espn.com/football/fifa-world-cup/4/blog/post/3527951/ronaldo-equals-puskas;-becomes-oldest-to-bag-world-cup-hat-trick|title=33 years, 84 goals: Ronaldo equals Puskas; becomes oldest to bag World Cup hat-trick|trans-title=33 vjeç, 84 gola: Ronaldo barazon Puskas; bëhet lojtari më i vjetër që shënon tregolësh në Kupën e Botës|publisher=ESPN FC|language=en|author=Debayan Sen|date=15 qershor 2018|accessdate=16 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616153854/http://kwese.espn.com/football/fifa-world-cup/4/blog/post/3527951/ronaldo-equals-puskas;-becomes-oldest-to-bag-world-cup-hat-trick|archive-date=16 qershor 2018|url-status=dead}}</ref> Goli i tij i tretë erdhi dy minuta para mbarimit të kohës së rregullt me një goditje të lirë spektakolare nga 27 metra e cila përfundoi në trekëndësh.<ref>{{cite web|url=https://insporti.com/gol-magjik-i-het-rikun-te-ronaldos-e-le-ne-gjume-de-gean-video/|title=Goli magjik i het-rikut të Ronaldos, e lë në gjumë De Gean (VIDEO)|publisher=Insporti.com|language=sq|date=15 qershor 2018|accessdate=26 maj 2020|archive-date=25 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825182616/https://insporti.com/gol-magjik-i-het-rikun-te-ronaldos-e-le-ne-gjume-de-gean-video/|url-status=dead}}</ref> Pesë ditë më pas, në ndeshjen e dytë në grupe kundër [[Kombëtarja marokiene e futbollit|Marokut]], ai shënoi golin e vetëm të takimit, duke thyer rekordin e Puskás.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/portugalia-mposht-marokun-ronaldo-thyen-rekord/|title=Portugalia mposht Marokun, Ronaldo thyen rekord|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=20 qershor 2018|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Në ndeshjen e tretë të grupit, Ronaldo humbi një penallti në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja iraniane e futbollit|Iranit]], me Portugalinë që përparoi në fazën me eliminim direkt pas u rendit në vendin e dytë mbrapa Spanjës.<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2018/06/var-i-ben-lemsh-iranin-dhe-portugaline-ne-fund-ronaldoco-kualifikohen-video/|title=VAR-i bën lëmsh Iranin dhe Portugalinë, në fund Ronaldo&Co kualifikohen (VIDEO)|publisher=VIPSport.al|language=sq|date=25 qershor 2018|accessdate=26 maj 2020|archive-date=27 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627204739/http://www.vipsport.al/2018/06/var-i-ben-lemsh-iranin-dhe-portugaline-ne-fund-ronaldoco-kualifikohen-video/|url-status=dead}}</ref> Më 30 qershor, Portugalia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguaji]] me rezultatin 2–1.<ref>{{cite web|url=https://sot.com.al/rusi-2018-sport/uruguaji-mposht-portugaline-dhe-kalon-ne-cerekfinale-ronaldo-le-boterorin-mes-lotesh|title=Uruguaji mposht Portugalinë dhe kalon në çerekfinale, Ronaldo lë Botërorin mes lotësh|publisher=Sot.com.al|language=sq|author=Adriatik Balla|date=1 korrik 2018|accessdate=10 qershor 2019|archive-date=26 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626221826/https://sot.com.al/rusi-2018-sport/uruguaji-mposht-portugaline-dhe-kalon-ne-cerekfinale-ronaldo-le-boterorin-mes-lotesh|url-status=dead}}</ref> Për performancat e tij gjatë turnamentit, Ronaldo u emërua në Ekipin e Ëndërrave të Kupës së Botës 2018. ===2018–2022: Mungesa e shkurtër dhe titulli i Ligës së Kombeve=== Pas përfundimit të Kupës së Botës 2018, Ronaldo humbi gjatë ndeshjet e rradhës së Portugalisë, përfshirë të gjithë fazën e [[UEFA Liga e Kombeve 2018–19|UEFA Ligës së Kombeve 2018–19]].<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/kristiano-ronaldo-i-kthen-shpinen-portugalise/|title=Kristiano Ronaldo i kthen “shpinën” Portugalisë|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=4 tetor 2018|accessdate=26 maj 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2018/10/05/cristiano-ronaldo-i-thote-lamtumire-portugalise/|title=Cristiano Ronaldo, i thotë “lamtumirë” Portugalisë!|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=5 tetor 2018|accessdate=26 maj 2020|archive-date=19 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919164050/https://www.gazeta-shqip.com/2018/10/05/cristiano-ronaldo-i-thote-lamtumire-portugalise/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/sq/sport/komb%C3%ABtarja-e-portugalis%C3%AB-pa-ronaldon-deri-n%C3%AB-fund-t%C3%AB-vitit/1272814|title=Kombëtarja e Portugalisë pa Ronaldon deri në fund të vitit|website=aa.com.tr|language=sq|date=4 tetor 2018|accessdate=26 maj 2020}}</ref> Megjithatë, ai u rikthye për të luajtur në [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2018–19]] në qershor 2019, ku Portugalia ishte vendi organizator. Në ndeshjen gjysëm-finale më 5 qershor, ai shënoi një tripletë kundër [[Kombëtarja zvicerane e futbollit|Zvicrës]], duke dërguar Portugalinë në finale.<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2019/06/video-ronaldo-i-pandalshem-me-tregolesh-ndaj-zvicres-portugalia-ne-finalen-e-nations-league/|title=VIDEO / Ronaldo i pandalshëm me tregolësh ndaj Zvicrës, Portugalia në finalen e Nations League|publisher=VIPSport.al|language=sq|date=5 qershor 2019|accessdate=26 maj 2020|archive-date=9 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809091211/http://www.vipsport.al/2019/06/video-ronaldo-i-pandalshem-me-tregolesh-ndaj-zvicres-portugalia-ne-finalen-e-nations-league/|url-status=dead}}</ref> Pasi shënoi në këtë ndeshje, ai u bë lojtari i parë në histori që shënon në dhjetë kompeticione zyrtare rresht, duke thyer rekordin që e ai ndante me sulmuesin e [[Kombëtarja ganeze e futbollit|Ganës]] [[Asamoah Gyan]].<ref>{{cite news|url=https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/international/hat-trick-hero-cristiano-ronaldo-sets-new-world-record/656483|title=Hat-Trick Hero Ronaldo Sets New World Record|trans-title=Heroi i tregolëshit Ronaldo vendos rekord të ri botëror|publisher=Soccer Laduma|language=en|author=David Kappel|date=6 qershor 2019|accessdate=6 qershor 2019|archive-date=6 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706071425/https://www.soccerladuma.co.za/news/articles/international/categories/international/hat-trick-hero-cristiano-ronaldo-sets-new-world-record/656483|url-status=dead}}</ref> Në finale kundër Holandës, Portugalia fitoi me rezultatin 1–0 dhe u shpall fituesja e parë e këtij kompeticioni, me Ronaldon i cili fitoi trofeun e dytë ndërkombëtar.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/portugalia-ne-histori-fiton-edicionin-e-pare-te-liges-se-kombeve/?fbclid=IwAR1AlrXoh8ObZ4qfTjBcW4XwEZNk2bg5xvi2doE0SOhPNrFeh_6nnm4LfK8|title=Portugalia në histori, fiton edicionin e parë të Ligës së Kombeve!|publisher=Supersport.al|language=sq|author=Sotir Kora|date=9 qershor 2019|accessdate=10 qershor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/video-triumf-historik-portugalia-mposht-ne-finale-holanden-dhe-shpallet-kampione-e-liges-se-kombeve/|title=VIDEO/ Triumf historik, Portugalia mposht në finale Holandën dhe shpallet kampione e Ligës së Kombeve|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=9 qershor 2019|accessdate=10 qershor 2019}}</ref> Më 10 shtator 2019, Ronaldo shënoi katër gola në fitoren 5–1 në transfertë kundër [[Kombëtarja lituaneze e futbollit|Lituanisë]] në kualifikueset e Euro 2016; me këto gola, ai parakaloi Robbie Keane (23 gola) si golashënuesi më i mirë në ndeshjet kualifikuese të Kampionatit Evropian, duke vendosur një rekord të ri me 25 gola.<ref>{{cite web|url=https://gazetamapo.al/shenoi-4-gola-ndaj-lituanise-ronaldo-ne-ndjekje-te-rekordit-te-ri/|title=Shënoi 4 gola ndaj Lituanisë, Ronaldo në ndjekje të rekordit të ri|publisher=Gazeta Mapo|language=sq|date=11 shtator 2019|accessdate=7 qershor 2020|archive-date=7 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607194248/https://gazetamapo.al/shenoi-4-gola-ndaj-lituanise-ronaldo-ne-ndjekje-te-rekordit-te-ri/|url-status=dead}}</ref><ref name="Lituania">{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/askush-si-cristiano-ronaldo-ne-europe-tjeter-rekord-per-sulmuesin/|title=Askush si Cristiano Ronaldo në Europë, tjetër rekord për sulmuesin|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=11 shtator 2019|accessdate=7 qershor 2020}}</ref> Në atë ndeshje, Ronaldo vendosi një rekord si lojtari që i ka shënuar më shumë ekipeve kombëtare (40),<ref>{{cite web|url=https://gianlucadimarzio.com/it/ronaldo-record-keane-portogallo-lituania|title=Ronaldo, poker con la Lituania e record: è il re del gol nelle qualificazioni europee|trans-title=Ronaldo, poker kundër Lituanisë dhe rekord: është mbreti i golave në kualifikueset e Evropianit|website=gianlucadimarzio.com|language=it|author=Gianluca Di Marzio|date=10 shtator 2019|accessdate=11 shtator 2019|archive-date=8 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208094111/https://gianlucadimarzio.com/it/ronaldo-record-keane-portogallo-lituania|url-status=dead}}</ref> si dhe regjistruar tripletën e tetë me Portugalinë.<ref name="Lituania"/> Më 14 tetor, në humbjen 2–1 kundër [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukrainës]] në një tjetër ndeshje kualifikuese të Euro 2020, Ronaldo shënoi me penallti golin e 700të me klube dhe kombëtare, në ndeshjen e tij të 974të.<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2019/10/15/700-gola-ne-karriere-ronaldo-thyen-tjeter-rekord/|title=700 gola në karrierë, Ronaldo thyen tjetër rekord|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=15 tetor 2019|accessdate=7 qershor 2020}}</ref> Më 17 nëntor, Ronaldo shënoi golin e tij të 99të ndërkombëtar në fitoren 2–0 ndaj Luksemburgut, një fitore që kualifikoi Portugalinë në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]].<ref>{{cite web|url=http://sfidanti.al/futboll/kristiano-ronaldo-ben-99-gola-me-kombetaren-portugalia-ne-euro-2020|title=Kristiano Ronaldo bën 99 gola me kombëtaren, Portugalia në Euro 2020|publisher=Sfidanti Sportiv|language=sq|date=17 nëntor 2019|accessdate=19 shtator 2020}}</ref> Më 8 shtator 2020, Ronaldo shënoi golat e tij të 100të dhe 101të ndërkombëtar në fitoren 2–0 në transfertë ndaj Suedisë në ndeshjen e vlefshme për [[UEFA Liga e Kombeve 2020–21|UEFA Ligën e Kombeve 2020–21]]. Me këto gola, ai u bë lojtari i dytë në histori – dhe i pari Evropian – që arrin këtë shifër.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2020/09/08/portugalia-fiton-ne-suedi-ronaldo-legjende-101-gola-me-kombetaren/|title=Portugalia fiton në Suedi, Ronaldo legjendë, 101 gola me kombëtaren|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=8 shtator 2020|accessdate=19 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/ronaldo-ajo-cfare-kam-bere-ne-karrieren-time-flet-vete-nuk-kam-pse-te-vertetoj-asgje/|title=Ronaldo: Ajo çfarë kam bërë në karrierën time flet vetë, nuk kam pse të vërtetoj asgjë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=9 shtator 2020|accessdate=19 shtator 2020}}</ref> Më 15 qershor 2021, Ronaldo shënoi dy gola në fitoren 3–0 kundër Hungarisë në ndeshjen e parë të [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], duke parakaluar [[Michel Platini]]n si golashënuesi më i mirë në historinë e kompeticionit me 11 gola.<ref>{{cite web|author=Vithushan Ehantharaja|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/hungary-portugal-result-cristiano-ronaldo-euro-2020-b1866551.html|title=Cristiano Ronaldo puts historic stamp on Portugal's late victory over Hungary at Euro 2020|date=15 qershor 2021|access-date=15 qershor 2021|publisher=The Independent|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom White|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/cristiano-ronaldo-michel-platini-portugal-hungary-holland-b1866598.html|title=Comparing Cristiano Ronaldo with the other European Championship sharp-shooters|date=15 qershor 2021|access-date=15 qershor 2021|publisher=The Independent|language=en}}</ref> Ai u bë lojtari i parë që shënon në pesë edicione të Kampionatit Evropian,<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/4209629/2021/06/15/cristiano-ronaldo-becomes-top-scorer-in-european-championship-history/|title=Cristiano Ronaldo becomes top scorer in European Championship history|publisher=The Athletic|language=en|date=15 qershor 2021|access-date=15 qershor 2021}}</ref> në 11 turne rresht, si dhe u bë golashënuesi më i vjetër i Portugalisë në këtë kompeticion.<ref>{{cite news|author=Emma Smith|url=https://www.goal.com/en-us/news/portugal-ronaldo-play-five-european-championship-finals/1w3l1wnz9gjux1a2yv7ujdh5md|title=Portugal legend Ronaldo breaks Euros goal record and becomes first player to feature at five finals tournaments|publisher=Goal.com|language=en|date=15 qershor 2021|access-date=15 qershor 2021}}</ref><ref>{{cite news|author=Vishal Bhawani|url=https://footballexpress.co.uk/cristiano-ronaldo-breaks-record-as-portugal-beats-hungary/|title=Cristiano Ronaldo breaks record as Portugal beats Hungary|website=Football Express|language=en|access-date=17 qershor 2021|archive-date=20 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620232229/https://footballexpress.co.uk/cristiano-ronaldo-breaks-record-as-portugal-beats-hungary/|url-status=dead}}</ref> Tetë ditë më pas, ai shënoi dy gola kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]] në barazimin 2–2 në ndeshjen e fundit të grupit, duke barazuar rekordin e 109 golave të Ali Daeit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57590218|title=Cristiano Ronaldo equals men's international goalscoring record|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 qershor 2021}}</ref> Portugalia u eliminua në raundin e 16-tave nga [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjika]],<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/uefa-euro/2021/06/28/60d9e056ca4741d61f8b459c.html|title=Cristiano Ronaldo on Portugal exit: We gave it our all|publisher=Marca|language=en|date=28 qershor 2021}}</ref> kurse Ronaldo fitoi Këpucën e Artë të turneut si golashënuesi më i mirë me pesë gola dhe një asist.<ref>{{cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12bba1451d65-5786b2cf1519-1000/|title=Cristiano Ronaldo wins Euro 2020 Alipay Top Scorer award|publisher=UEFA|language=en|date=11 korrik 2021|access-date=11 korrik 2021}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo in the 2022 World Cup.jpg|parapamje|djathtas|220px|Ronaldo në aksion në ndeshjen e grupit të Kupës së Botës 2022 kundër Uruguait.]] Më 1 shtator 2021, Ronaldo shënoi dy gola me kokë në fitoren 2–1 me përmbysje kundër [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republikës së Irlandës]] në një ndeshje kualifikuese të [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupës së Botës 2022]] në [[Estádio Algarve]], duke kaluar ali Daein me golin e tij të 110të dhe 111të.<ref>{{cite web|author=Emlyn Begley|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58412201|title=Cristiano Ronaldo breaks men's international scoring record with 110th and 111th goals|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 shtator 2021|access-date=1 shtator 2021}}</ref> Falë kësaj, ai mori certifikatën nga [[Guinness World Records]] si golashënuesi më i mirë në futbollin ndërkombëtar.<ref>{{cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/9/cristiano-ronaldo-breaks-iconic-record-for-most-goals-scored-in-international-matches|title=Cristiano Ronaldo breaks iconic record for most goals scored in international matches|publisher=[[Guinness World Records]]|language=en|date=1 shtator 2021|access-date=20 qershor 2024}}</ref> Një muaj më pas, ai shënoi golin e parë të fitores 3–0 në miqësoren kundër Katarit, duke kaluar [[Sergio Ramos]]in si lojtari evropian me më shumë ndeshje ndërkombëtare (181).<ref>{{cite news|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/ronaldo-record-appearance-portugal-international-21814851|title=Cristiano Ronaldo breaks another international record while scoring 112th goal|publisher=Manchester Evening News|language=en|author=Joshua Smith|date=9 tetor 2021|access-date=10 tetor 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cristiano Ronaldo bate recorde europeu de internacionalizações |url=https://maisfutebol.iol.pt/portugal/selecao-nacional/cristiano-ronaldo-bate-recorde-europeu-de-internacionalizacoes|access-date=3 janar 2024|website=Maisfutebol|language=pt}}</ref> Më 12 tetor, Ronaldo shënoi tre gola kundër Luksemburgut, duke u bërë lojtari i parë që shënon dhjetë tregolësha në futbollin ndërkombëtar;<ref>{{cite news|url=https://www.sportinglife.com/football/news/cristiano-ronaldo-scores-a-record-breaking-10th-international-hat-trick-for-portugal/195305|title=Cristiano Ronaldo scores a record-breaking 10th international hat-trick for Portugal|publisher=Sporting Life|language=en|date=13 tetor 2021|access-date=6 dhjetor 2022}}</ref> ai arriti në kuotën e 36 golave në kualifikueset e Kupës së Botës, duke u renditur i dyti mbrapa [[Carlos Ruiz]].<ref>{{cite web|url=https://iffhs.com/posts/1384|title=Cristiano Ronaldo scored 3 goals yesterday to break more records!|website=iffhs.com|language=en|date=13 tetor 2021 |access-date=20 qershor 2024}}</ref> Më 29 mars 2022, Portugalia siguroi kualikimin në turne falë fitores 2–0 kundër [[Kombëtarja maqedonase e futbollit|Maqedonisë së Veriut]]; Ronaldo asistoi golin e parë të takimit të shënuar nga [[Bruno Fernandes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/world-cup/2022/03/29/62431838e2704e8c618b45a0.html|title=Portugal 2-0 North Macedonia: Goals and highlights - World Cup Playoffs 2022|publisher=Marca|language=en|date=29 mars 2022|access-date=20 qershor 2024}}</ref> Ronaldo u emërua në ekipin e Portugalisë për Kupën e Botës 2022 në [[Katar]]; kjo ishte pjesëmarrja e tij e pestë në këtë kompeticion. Në ndeshjen hapëse të grupit kundër Ganës më 24 nëntor, Ronaldo shënoi me penallti dhe u bë lojtari i parë që shënon në pesë turne rresht të Kupës së Botës.<ref>{{Cite web|author=Adriana Garcia|url=https://www.espn.co.uk/football/portugal-por/story/4805137/cristiano-ronaldo-becomes-first-man-to-score-in-5-world-cups|title=Portugal's Cristiano Ronaldo becomes first male player to score in 5 World Cups|date=24 nëntor 2022|access-date=24 nëntor 2022|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë të grupit kundër [[Kombëtarja koreanojugore e futbollit|Koresë së Jugut]], Ronaldo u kritikua nga trajneri i tij për reagimin e tij në momentin e zëvëndësimit.<ref>{{cite news|author=Jeremy Wilson|url=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2022/12/05/cristiano-ronaldo-slapped-portugal-coach-unacceptable-reaction/|title=Cristiano Ronaldo slapped down by Portugal coach for unacceptable reaction|date=5 dhjetor 2022|access-date=7 dhjetor 2022|publisher=The Telegraph|language=en}}</ref> Ai u la në stol për ndeshjen e raundit të 16-tave kundër Zvicrës; kjo ishte hera e parë që Portugalia luante pa të si titullar që nga faza e grupeve të Euro 2008.<ref>{{cite news|author=Phil McNulty|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63882676|title=World Cup 2022: 'Cristiano Ronaldo reduced to role of superstar nobody wants'|date=6 dhjetor 2022|access-date=7 dhjetor 2022|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Ali Humayun|url=https://www.nytimes.com/athletic/3975683/2022/12/06/cristiano-ronaldo-portugal-team-news/|title=Cristiano Ronaldo dropped for Portugal's World Cup clash with Switzerland|date=6 dhjetor 2022|access-date=6 dhjetor 2022|publisher=The Athletic|language=en}}</ref> Portugalia fitoi me lehtësi me rezultatin 6–1, duke arritur fitoren më të madhe në turne që nga viti 1966; Ronaldo u aktivizua në minutat e fundit të ndeshjes, kurse zëvëndësuesi i tij [[Gonçalo Ramos]] shënoi tre gola.<ref>{{Cite web|author=Richard Jolly|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/world-cup/cristiano-ronaldo-portugal-b2240179.html|title=Cristiano Ronaldo shocked by seismic shift in Portugal's World Cup pecking order|date=6 dhjetor 2022|access-date=6 dhjetor 2022|publisher=The Independent|language=en}}</ref> Portugalia ndoqi të njëjtën strategji në çerek-finale, por u eliminua nga [[Kombëtarja marokene e futbollit|Maroku]], e cila u bë shteti i parë afrikan që arrin në gjysëm-finalen e turneut;<ref>{{Cite web|date=10 dhjetor 2022|title=Morocco 1-0 Portugal: World Cup 2022 quarter-final – as it happened|url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/10/morocco-portugal-world-cup-2022-quarter-final-live|access-date=11 dhjetor 2022|publisher=The Guardian|language=en}}</ref> Ronaldo sërisht u aktivizua si zëvëndësues në pjesën e dytë, duke regjistruar paraqitjen e tij të 196të me ekipin kombëtar. Ai barazoi [[Bader Al-Mutawa]] si lojtari me më shumë ndeshje ndërkombëtare.<ref>{{cite web|title=Ronaldo equals men's international appearance record|url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/ronaldo-equals-mens-international-appearance-record|publisher=FIFA|language=en|access-date=17 dhjetor 2022}}</ref> ===2023–vazhdon: Një tjetër titull i Ligës së Kombeve=== Pas përfundimit të Kupës së Botës, e ardhmja e Ronaldos në ekipin kombëtar ishte në dyshim, pasi media raportoi se trajneri i ri [[Roberto Martínez]] mund të mos e thërriste në ekip.<ref>{{cite web|title=Roberto Martinez names Cristiano Ronaldo in first Portugal squad since World Cup|date=17 mars 2023|url=https://www.espn.com/soccer/portugal-por/story/4902954/ronaldo-named-in-roberto-martinez-first-portugal-squad|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=24 mars 2023}}</ref> Megjithatë, ai u ftua për dy ndeshjet kundër Lihteshtajnit dhe Luksemburgut për kualifikueset e [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]]. Më 23 mars, Ronaldo shënoi dy gola në fitoren 4–0 kundër Lihteshtajnit në ndeshjen e tij të 197të me ekipin kombëtar, duke parakaluar Al-Mutawan si lojtari me më shumë ndeshje në futbollin ndërkombëtar.<ref>{{cite web|url=https://portugoal.net/selecao/3146-ronaldo-at-the-double-as-portugal-beat-liechtenstein-4-0-in-the-euro-2024-qualifiers|title=Ronaldo at the double as Portugal beat Liechtenstein 4–0 in the Euro 2024 qualifiers|publisher=PortuGOAL|language=en|author=Matthew Marshall|date=23 mars 2023|access-date=23 mars 2023}}</ref> Më 20 qershor, Ronaldo luajti ndeshjen e tij të 200të me Portugalinë dhe shënoi golin e vetëm të transfertës kundër [[Kombëtarja islandeze e futbollit|Islandës]], duke u bërë lojtari i parë që arrin 200 ndeshje në futbollin ndërkombëtar.<ref>{{cite web|url=https://portugoal.net/selecao/3274-cristiano-ronaldo-celebrates-his-200th-cap-in-style-by-firing-portugal-to-a-1-0-win-in-iceland|title=Cristiano Ronaldo celebrates his 200th cap in style by firing Portugal to a 1-0 win in Iceland|publisher=PortuGOAL|language=en|author=Matthew Marshall|date=20 qershor 2023|access-date=20 qershor 2023}}</ref> Më 13 tetor, Ronaldo shënoi dy gola në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja sllovake e futbollit|Sllovakisë]], duke ndihmuar Portugalinë të bëhej shteti i parë që kualifikohet në Euro 2024.<ref>{{cite news|title=Portugal já está no Euro-2024 (e com a qualificação mais rápida de sempre!)|url=https://www.abola.pt/selecao/noticias/portugal-ja-esta-no-euro-2024-e-com-a-qualificacao-mais-rapida-de-sempre-2023101320423428087|date=13 tetor 2023|access-date=13 tetor 2023|agency=Abola|language=pt}}</ref> Tre ditë më pas, Portugalia siguroi vendin e parë me një fitore 5–0 kundër [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnje dhe Hercegovinës]]; Ronaldo sërisht shënoi dy gola dhe u bë lojtari i parë në histori që shënon mbi 100 gola në tre dekada.<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo scored a brace in Portugal's win over Bosnia|url=https://khelnow.com/football/2023-10-world-football-cristiano-ronaldo-new-record-portugal-secure-euro-2024-spot|access-date=21 shkurt 2024|agency=KhelNow|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title="38 and still shining," "Messi did this ages ago" - Fans react as incredible new Cristiano Ronaldo stat comes to light|url=https://www.sportskeeda.com/football/news-38-still-shining-messi-ages-ago-fans-react-incredible-new-cristiano-ronaldo-stat-comes-light|date=18 tetor 2023|access-date=21 shkurt 2024|agency=Sportskeeda|language=en}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo 2275 (cropped).jpg|parapamje|majtas|220px|Ronaldo duke luajtur në ndeshjen kualifikuese të Kupës së Botës 2026 kundër Armenisë, 6 shtator 2025.]] Ronaldo u përfshi në ekipin që do të luante në Euro 2024.<ref>{{cite news|date=21 maj 2024|title=Convocados para o Euro 2024|url=https://www.fpf.pt/pt/News/Todas-as-not%C3%ADcias/Not%C3%ADcia/news/45104|language=pt|publisher=[[Federata Portugeze e Futbollit]]|access-date=21 maj 2024}}</ref> Më 18 qershor, ai u aktivizua si titullar në ndeshjen hapëse të grupit kundër [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republikës Çeke]], duke u bërë lojtari i parë që luan në gjashtë edicione të Kampionatit Evropian,<ref>{{cite web|url=https://ge.globo.com/futebol/eurocopa/noticia/2024/06/18/cristiano-ronaldo-e-o-primeiro-jogador-a-disputar-seis-eurocopas-veja-outros-recordes-do-craque.ghtml|title=Cristiano Ronaldo é o primeiro jogador a disputar seis Eurocopas; veja outros recordes do craque|publisher=[[Grupo Globo|Globo]]|language=pt|date=18 qershor 2024}}</ref> si dhe lojtari i dytë më i vjetër pas shokut të ekipit Pepe.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40382789/euro-2024-stats-ronaldo-creates-euros-history-guler-breaks-cr7-record-2004|title=Euro 2024 stats: Ronaldo creates Euro history; Guler breaks CR7 record from 2004|publisher=ESPN FC|language=en|date=18 qershor 2024|access-date=19 qershor 2024}}</ref> Në ndeshjen e rradhës kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]], ai asistoi golin e Bruno Fernandesit me Portugalinë që fitoi 3–0 dhe siguroi kualikimin në fazën me eliminim direkt; ai kështu u bë asistuesi më i mirë në historinë e kompeticionit me tetë asiste.<ref>{{cite web|url=https://en.as.com/soccer/cristiano-ronaldo-continues-to-break-records-n/|title=Cristiano Ronaldo continues to break records|publisher=AS|language=en|date=22 qershor 2024|access-date=22 qershor 2024}}</ref> Portugalia u eliminua në çerek-finale nga Franca pas gjuajtjeve të penalltive, pavarësisht se Ronaldo shënoi penalltinë e tij.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cy79llev4znt|title=Portugal 0–0 France (France win 5–3 on pens)|publisher=BBC Sport|language=en|author=Emma Sanders|date=5 korrik 2024|access-date=6 korrik 2024}}</ref> Për herë të parë në karrierën e tij, Ronaldo dështoi të shënonte në një turne ndërkombtar, duke i humbur të 23 gjuajtjet në drejtim të portës.<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/is-this-the-end-of-ronaldos-international-career-the-portuguese-star-crashes-out-of-euro-2024-without-scoring-a-goal/articleshow/111542892.cms?from=mdr|title=End of Ronaldo international career?|publisher=Economic Times|language=en|date=6 korrik 2024|access-date=7 korrik 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tsn.ca/ronaldo-soccer-s-ultimate-showstopper-still-portugal-s-main-man-despite-slow-start-to-euro-2024-1.2142033|title=Ronaldo still Portugal's main man despite slow start to UEFA Euro 2024|website=tan.ca|language=en|date=29 qershor 2024|access-date=1 korrik 2024}}</ref> Më 5 shtator 2024, Ronaldo shënoi golin e tij të 900të në karrierë në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në Ligën e Kombeve, duke u bërë lojtari i parë që arrin këtë shifër.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg5j08n694o |title=Ronaldo reaches 900 career goals - the numbers behind the landmark|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 shtator 2024}}</ref><ref>{{Cite web|author=Homero De La Fuente|date=5 shtator 2024|title=Cristiano Ronaldo becomes first man to score 900 career goals|url=https://www.cnn.com/2024/09/05/sport/cristiano-ronaldo-scores-900-career-goals-spt-intl/index.html|access-date=6 shtator 2024|publisher=CNN|language=en}}</ref> Më 15 nëntor, ai shënoi dy gola në fitoren 5–1 kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], duke regjistruar fitoren e tij të 132të me ekipin kombëtar, që e bëri atë lojtarin me më shumë fitore në futbollin ndërkombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportsmole.co.uk/football/portugal/uefa-nations-league/news/still-rewriting-history-ronaldo-breaks-international-record-in-portugal-win_558229.html|title=Cristiano Ronaldo breaks international record as Portugal star overtakes ex-Real Madrid teammate|publisher=Sports Mole|language=en|date=15 nëntor 2024}}</ref> Portugalia fitoi grupin dhe u kualifikua në çerek-finalen e kompeticionit;<ref>{{cite web|url=https://portugoal.net/selecao/4297-vitinha-sparks-second-half-demolition-job-as-portugal-thrash-poland-5-1-in-porto|title=Vitinha sparks second-half demolition job as Portugal thrash Poland 5-1 in Porto|publisher=PortuGOAL|language=en|date=1 nëntor 2024|access-date=16 nëntor 2024}}</ref> në ndeshjen e dytë kundër [[Kombëtarja daneze e futbollit|Danimarkës]], Ronaldo fillimisht humbi një penallti por më pas shënoi në fitoren 5–2 të ekipit,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cg5dp3vr01dt|title=Portugal 5-2 Denmark (agg: 5-3): Cristiano Ronaldo scores and misses penalty in thriller|publisher=BBC Sport|language=en|date=23 mars 2025|access-date=11 qershor 2025}}</ref> duke u bërë golashënuesi më i vjetër në historinë e kompeticionit në moshën 40 vjeç.<ref>{{cite web|url=https://macaonews.org/life/sports/portugal-spain-nations-league-final/|title=UEFA Nations League final: All you need to know before Portugal faces Spain|website=macaonews.org|language=en|date=6 qershor 2025|access-date=11 qershor 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ge.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2025/03/24/cristiano-ronaldo-entra-no-grupo-dos-que-marcaram-por-selecoes-aos-40-anos-veja-lista.ghtml|title=Cristiano Ronaldo entra no grupo dos que marcaram por seleções aos 40 anos|language=br|website=ge.globo.com|date=24 mars 2025|access-date=24 qershor 2025}}</ref> Më 4 qershor 2025, Ronaldo shënoi në fitoren 2–1 në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], duke arritur fitoren e parë kundër tyre.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cewdp10www5o|title=Ronaldo ends Germany duck - where next in his 1,000 goals pursuit?|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 qershor 2025}}</ref> Në finalen kundër Spanjës, ai shënoi në pjesën e dytë për të barazuar rezultatin në 2–2; ndeshja shkoi në gjuajtjet e penalltive aty ku Portugalia fitoi 5–3, me Ronaldon i cili fitoi trofeun e tretë me ekipin kombëtar;<ref>{{cite web|author=Emily Salley|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cvgqzyl24j4t|title=Portugal 2–2 Spain|publisher=BBC Sport|language=en|date=8 qershor 2025|access-date=8 qershor 2025}}</ref> ai gjithashtu u bë kapiteni i parë që fiton këtë trofe dy herë.<ref name=Times>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/football/cristiano-ronaldo-creates-history-breaks-57-year-old-record-becomes-first-player-in-world-to-astonishing-feat-article-151821978|title=Cristiano Ronaldo Creates History, Breaks 57-Year-Old Record|website=timesnownews.com|language=en|date=9 qershor 2025|access-date=11 qershor 2025}}</ref> Më 6 shtator 2025, Ronaldo shënoi dy gola në fitoren 5–0 kundër Armenisë në kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026, duke arritur në kuotën e 140 golave me Portugalinë.<ref>{{cite web|author=James Robson|url=https://apnews.com/article/world-cup-qualifying-scores-england-portugal-5fd810ae36755376e183b30ed9a12d2f|title=Cristiano Ronaldo extends goal-scoring record as he targets a sixth World Cup|publisher=AP News|language=en|date=6 shtator 2025}}</ref> Tre ditë më pas, ai shënoi me penallti në fitoren 3–2 kundër Hungarisë, duke barazuar rekordin e të gjitha kohërave të golave të shënuar në kualifikueset e Kupës së Botës të mbajtur nga [[Carlos Ruiz]] (39 gola).<ref>{{cite web|author=Richie Mills|url=https://www.goal.com/en-gb/lists/cristiano-ronaldo-world-cup-history-equals-record-most-goals-qualifiers-portugal-hungary/blt6a2ed75eed49666f#cs59707ba31c2d088b|title=Cristiano Ronaldo makes World Cup history! CR7 equals record for most goals in qualifiers after Portugal spared from horror defeat in Hungary|publisher=Goal.com|language=en|date=9 shtator 2025}}</ref> Ai e theu rekordin më 14 tetor në barazimin 2–2 kundër Hungarisë.<ref>{{cite web|author=Ritabrata Banerjee|url=https://www.goal.com/en-ae/lists/record-cristiano-ronaldo-portuguese-goat-world-cup-qualifying-history-goals-hungary/blte22ffce900301121|title=Another record falls for Cristiano Ronaldo as Portuguese GOAT makes World Cup qualifying history with crucial goals against Hungary|publisher=Goal.com|language=en|date=14 tetor 2025}}</ref> Më 13 nëntor, Ronaldo mori kartonin e kuq të parë me Portugalinë në humbjen 2–0 kundër [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Irlandës]] pasi goditi me brryl mbrojtësin kundërshtar [[Dara O'Shea]].<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46956724/cristiano-ronaldo-red-card-portugal-republic-ireland|title=Cristiano Ronaldo shown red card in Portugal loss to Ireland|publisher=ESPN FC|language=en|date=13 nëntor 2025}}</ref> Pavarësisht se u pezullua me tre ndeshje për këtë veprim, Ronaldo nuk luajti vetëm një ndeshje,<ref>{{cite web|author=Gary Rose|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c0mxyj1j9rjt|title=Portugal 9–1 Armenia|publisher=BBC Sport|language=en|date=16 nëntor 2025}}</ref> kurse dy ndeshjet e tjera u lanë pezull me qëllim që ai të luante në dy ndeshjet e para të Kupës së Botës.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c30jp9q4jp6o|title=Ronaldo clear for World Cup opener despite red card|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 nëntor 2025}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo Croatia v Portugal 2 July 2026-070.jpg|parapamje|djathtas|250px|Ronaldo duke luajtur në ndeshjen e raundit të 32-tave të Kupës së Botës 2026 kundër Kroacisë.]] Më 19 maj 2026, Ronaldo u përfshi në ekipin që do të luante në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2026|Kupën e Botës 2026]], duke u bërë lojtari i parë në histori që thirrej në 6 edicione rresht.<ref>{{cite web|author=Ben Collins|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cn4p1332exzo|title=Portugal's Ronaldo set for record sixth World Cup|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2026}}</ref> Ai luajti si titullar në ndeshjen e parë të grupit kundër [[Kombëtarja kongoleze e futbollit|Kongos]], duke u bërë lojtari më i vjetër portugez që luan në këtë kompeticion.<ref>{{cite news|title=Cristiano Ronaldo overtakes Pepe, becomes Portugal's oldest ever|url=https://onefootball.com/en/news/cristiano-ronaldo-overtakes-pepe-becomes-portugals-oldest-ever-43022520|publisher=OneFootball|language=en|date=17 qershor 2026}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ai shënoi dy gola në fitoren 5–0 kundër [[Kombëtarja uzbeke e futbollit|Uzbekistanit]], duke u shpallur lojtari i ndeshjes. Ai arriti në kuotën e 10 golave në kompeticion, duke kaluar rekordin e [[Eusébio]]s si golashënuesi më i mirë portugez në Kupën e Botës.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/portugal-vs-uzbekistan-live-updates-world-cup-2026-score-result/BgWNd0QLnPcl/JjwI4QH7ycFz/|title=Cristiano Ronaldo scores at record sixth World Cup as Portugal thrash Uzbekistan: Live updates and reaction|publisher=The New York Times|language=en|date=23 qershor 2026}}</ref> Ai gjithashtu u bë lojtari më i vjetër portugez që shënon në këtë kompeticion, duke ghyer rekordin e [[Pepe]]s, si dhe lojtari i dytë më i vjetër pas kamerunasit [[Roger Milla]].<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/portugal-uzbekistan-match-report-highlights|title=Ronaldo announces arrival as Portugal run riot|publisher=FIFA|language=en|date=23 qershor 2026}}</ref> Më 2 korrik, Ronaldo shënoi golin e tij të parë në fazën me eliminim direkt të Kupës së Botës në fitoren 2–1 kundër Kroacisë në raundin e 32-tave, dyke u shpallur sërisht lojtari i ndeshjes.<ref>{{Cite web|date=2 korrik 2026|title=Cristiano Ronaldo, de Portugal, marca primeiro gol em mata-matas de Copa do Mundo|url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/07/02/cristiano-ronaldo-de-portugal-marca-primeiro-gol-em-mata-matas-de-copa-do-mundo.ghtml|access-date=3 korrik 2026|website=ge|language=pt}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/portugal-croatia-match-report-highlights|title=Ramos the hero as Portugal edge World Cup epic|publisher=FIFA|language=en|date=3 korrik 2026}}</ref> Portugalia u eliminua në raundin e 16-tave nga Spanja;<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49290017/cristiano-ronaldo-portugal-spain-last-world-cup-2026|title=Cristiano Ronaldo exits final World Cup with 'clear conscience'|publisher=ESPN FC|language=en|date=6 korrik 2026}}</ref> gjithsej Ronaldo u aktivizua në 27 ndeshje në Kupën e Botës, duke regjistruar 11 gola dhe 2 asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48956258/cristiano-ronaldo-world-cup-history-results-stats|title=Cristiano Ronaldo at the World Cup: History, results, stats|publisher=ESPN FC|language=en|date=6 korrik 2026}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== Ronaldo është një [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] i shkathët i cili është i aftë të luajë në të dyja krahët si dhe në qëndër,<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/exclusive/why-cristiano-ronaldo-is-better-than-lionel-messi_3863.html|title=Why Cristiano Ronaldo is better than Lionel Messi!|trans-title=Pse Cristiano Ronaldo është më i mirë se Lionel Messi!|website=Zeenews.india.com|language=en|date=26 gusht 2012|accessdate=30 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130804194346/http://zeenews.india.com/exclusive/why-cristiano-ronaldo-is-better-than-lionel-messi_3863.html|archive-date=4 gusht 2013|url-status=live}}</ref> dhe pavarësisht se është këmbë-djathtë, ai zotëron një gjuajtje shumë të mirë edhe me të majtën.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/mar/24/the-question-inside-out-wingers|title=Why are so many wingers playing on the 'wrong' wings?|trans-title=Pse ka shumë anësorë në krahun e 'gabuar'?|publisher=The Guardian|language=en|author=Jonathan Wilson|date=24 mars 2010|accessdate=16 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826015823/https://www.theguardian.com/sport/blog/2010/mar/24/the-question-inside-out-wingers|archive-date=26 gusht 2016|url-status=live}}</ref> Ai renditet mes futbollistëve më të shpejtë të botës, si me top dhe pa top.<ref name="Bolt del calcio">{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/articoli/articolo28668.shtml|title=E' Ronaldo il Bolt del calcio|trans-title=Është Ronaldo Bolti i futbollit|publisher=Sport Mediaset|language=it|accessdate=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104915/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/articoli/articolo28668.shtml|archive-date=24 shtator 2015|url-status=live}}</ref> Në aspektin teknik, Ronaldo ka evoluar disa herë në karrierën e tij. Te Sporting dhe në sezonin e tij të parë te Manchester United, ai luante zakonisht në rolin e anësorit tradicional në krahun e djathtë të mesfushës, ku ai kërkonte shpesh për të dërguar krosime në zonën kundërshtare. Në këtë pozicion, ai përdorte me saktësi shpejtësinë, nxitimin, dhe driblimet për tu përballur me kundërshtarët në duele një-kundër-një. Kështu Ronaldo u bë i njohur për driblimet e tij, duke shpalosur disa lloje driblimesh dhe kalimesh,<ref name="Bolt del calcio" /><ref name="Cristiano Ronaldo – Portogallo">{{cite web|url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/dossier/Sport/2008/europei-2008/campioni/portogallo-ronaldo.shtml?uuid=7b8731d6-2da2-11dd-ba2d-00000e251029&|title=Cristiano Ronaldo – Portogallo|trans-title=Cristiano Ronaldo – Portugali|website=ilsole24ore.com|language=it|accessdate=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428065744/http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/dossier/Sport/2008/europei-2008/campioni/portogallo-ronaldo.shtml?uuid=7b8731d6-2da2-11dd-ba2d-00000e251029&|archive-date=28 prill 2014|url-status=live}}</ref> si ''pedalada'' ose e quajtur ndryshe ''biçikleta'' e cila u bë lëvizja e tij më e njohur;<ref name="Grantland">{{cite web|url=http://grantland.com/the-triangle/the-evolution-of-cristiano-ronaldo-real-madrid-manchester-united/|title=The Evolution of Cristiano Ronaldo|trans-title=Evolucioni i Cristiano Ronaldos|publisher=Grantland|language=en|author=Mike L. Goodman|date=22 shtator 2015|accessdate=25 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512095445/http://grantland.com/the-triangle/the-evolution-of-cristiano-ronaldo-real-madrid-manchester-united/|archive-date=12 maj 2016|url-status=dead}}</ref> ai gjithashtu njihet edhe për përdorimin e ''elásticos''.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11835/10773390/watch-ronaldos-elastico-nutmeg|title=WATCH: Ronaldo's elastico nutmeg!|publisher=Sky Sports|language=en|date=20 shkurt 2017|accessdate=8 prill 2020}}</ref> [[Skeda:Contrôle de Cristiano Ronaldo.jpg|parapamje|Ronaldo duke kontrolluar topin me gjoks gjatë një ndeshje kundër [[UD Almería|Almerías]] në La Liga. Në kulmin e tij, ai shquhej për shpejtësinë e jashtëzakonshme dhe atleticizmin.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/12/spanish-football/2009/12/11/1680966/real-madrids-cristiano-ronaldo-the-fastest-in-football|title=Real Madrid's Cristiano Ronaldo: The Fastest In Football – German Study|trans-title=Cristiano Ronaldo i Real Madridit: Më i shpejti në futboll|publisher=Goal.com|language=en|access-date=14 qershor 2019}}</ref> |alt=|majtas|250x250px]] Pas kalimit te Manchester United, Ronaldo pësoi një zhvillim rrënjësor fizik, duke formuar një trup muskulor e cila e lejon atë të ruajë zotërimin e topit, kurse këmbët e fuqishme i lejojnë që të ketë një kërcim të jashtëzakonshëm.<ref>{{cite web|url=http://www.inquisitr.com/1386948/cristiano-ronaldo-named-fittest-man-alive-by-mens-health-magazine-photos/|title=Cristiano Ronaldo Named Fittest Man Alive By Men's Health Magazine|trans-title=Cristiano Ronaldo është burri më në formë në botë nga revista e shëndetit të burrave|publisher=Inquisitr|language=en|accessdate=3 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805111127/http://www.inquisitr.com/1386948/cristiano-ronaldo-named-fittest-man-alive-by-mens-health-magazine-photos/|archive-date=5 gusht 2014|url-status=live}}</ref> Forca e tij dhe kërcimi, i kombinuar edhe me gjatësinë, aftësinë e gjuajtjeve me kokë, i japin atij avantazhin në duelet ajërore. Këto tipare e lejojnë atë të luajë edhe si sulmues pykë, duke e bërë atë një lojtar shumë të rrezikshëm në duelet ajërore brënda zonës kundërshtare; falë kësaj, Ronaldo ka shënuar një numër të madh të golave të tij me kokë.<ref name="sportsnet-molinaro">{{cite web|url=https://www.sportsnet.ca/soccer/ronaldo-vs-messi-case-ronaldo-worlds-greatest-player/|title=Ronaldo Vs. Messi: The Case For Ronaldo As World's Best Player|trans-title=Ronaldo vs. Messi: Çështja për Ronaldon si lojtari më i mirë i botës|publisher=Sportsnet|language=en|author=John Molinaro|accessdate=26 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627033937/https://www.sportsnet.ca/soccer/ronaldo-vs-messi-case-ronaldo-worlds-greatest-player/|archive-date=27 qershor 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/soccer/blog/the-match/60/post/2896675/cristiano-ronaldo-stars-as-portugal-accept-fernando-santos-challenge-to-reach-the-euro-2016-final|title=Ronaldo, Portugal accept manager's challenge to reach Euro 2016 final|trans-title=Ronaldo, Portugalia pranon sfidën e trajnerit për të arritur finalen e Euro 2016|publisher=ESPN FC|language=en|author=Gabriele Marcotti|date=6 korrik 2016|accessdate=26 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627005549/http://www.espn.com/soccer/blog/the-match/60/post/2896675/cristiano-ronaldo-stars-as-portugal-accept-fernando-santos-challenge-to-reach-the-euro-2016-final|archive-date=27 qershor 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/9870500/How-did-Cristiano-Ronaldo-score-his-incredible-header-against-Manchester-United.html|title=How did Cristiano Ronaldo score his incredible header against Manchester United?|trans-title=Si e shënoi Cristiano Ronaldo golin e tij të jashtëzakonshëm me kokë kundër Manchester United?|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|date=14 shkurt 2013|accessdate=1 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530150630/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-united/9870500/How-did-Cristiano-Ronaldo-score-his-incredible-header-against-Manchester-United.html|archive-date=30 maj 2013|url-status=live}}</ref> Ai është një lojtar që shquhet për rezistencën dhe shkallën e punës, duke bërë që mesatarja e tij e golave të përmirsohej ndjeshëm, sidmos pas zhvendosjes së tij në krahun e majtë të sulmit ku ju dha edhe liria për të kaluar në qëndër për të finalzuar aksione. Ai gjithashtu ka luajtur edhe në role krijuese për ekipet e tij, duke u tërhequr shpesh në mesfushë për të marrë topin, për të marrë pjesë në ndërtimin e aksioneve si dhe për të krijuar asiste për shokët e ekipit, kjo falë vizionit të tij të mirë dhe aftësisë së pasimeve.<ref name="Bolt del calcio" /><ref name="sportsnet-molinaro" /> Në sezonet e tij të fundit me United, Ronaldo luajti në një rol më sulmues dhe qëndror, duke u aktivizuar si [[Sulmuesi (futboll)|qëndër-sulmues]] dhe [[Sulmuesi (futboll)|sulmues i dytë]]), dhe në disa raste me [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]].<ref name="Stili i lojës"/> Ai u zhvillua në një golashënues prolifik, i aftë të finalizonte nga brënda dhe jashtë zone dhe nga distanca të largëta me gjuajtje të fuqishme dhe të sakta, kjo falë aftësive të tij.<ref name="sportsnet-molinaro" /><ref name="Stili i lojës">{{cite web|url=http://www.o-posts.com/news/champions-league/the-mechanization-of-cristiano-ronaldo-how-his-style-of-play-has-changed/|title=The Mechanization of Cristiano Ronaldo: How his style of play has changed|trans-title=Mekanizimi i Cristiano Ronaldos: Si ka ndryshuar stili i tij i lojës|publisher=O-Posts|language=en|date=13 shkurt 2012|url-status=dead|access-date=26 maj 2020|archive-date=21 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321004902/http://o-posts.com/news/champions-league/the-mechanization-of-cristiano-ronaldo-how-his-style-of-play-has-changed/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eurofantasy.uefa.com/en/fantasy16/news-hub/2371737|title=#EUROfantasy Tipster: Paolo's team|trans-title=#EUROfantasy Tipster: Ekipi i Paolos|publisher=UEFA|language=en|date=10 qershor 2016|accessdate=14 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612174736/http://eurofantasy.uefa.com/en/fantasy16/news-hub/2371737|url-status=dead|archive-date=12 qershor 2016}}</ref> Gjatë kësaj kohe, ai u bë specialist i goditjeve standarte dhe i penalltive,<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/blog/espn-fc-united-blog/68/post/2075094/who-is-the-best-penalty-taker-and-saver-in-europe|title=Eden Hazard the new penalty taker king; Julio Cesar the best stopper|trans-title=Eden Hazard është mbreti i ri i penalltive; Julio Cesar pritësi më i mirë|publisher=ESPN FC|language=en|date=7 tetor 2014|accessdate=18 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114104846/http://www.espnfc.us/blog/espn-fc-united-blog/68/post/2075094/who-is-the-best-penalty-taker-and-saver-in-europe|archive-date=14 nëntor 2016|url-status=live}}</ref> duke u bërë i njohur edhe për goditje e lira me hark,<ref>{{cite web|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/telebest/sport/from-messi-to-ronaldo--the-worlds--best-freekick-takers-14784405.html|title=From Messi to Ronaldo – the world's best free kick takers|trans-title=Nga Messi te Ronaldo – gjuajtësit më të mirë të goditjeve të lira në botë|publisher=The Belfast Telegraph|language=en|accessdate=4 nëntor 2012}}</ref> edhe pse kjo aftësi pësoi rënje me kalimin e viteve.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11095/9804389/cristiano-ronaldo-free-kick-goals-are-rare-show-whoscoredcom-stats|title=Cristiano Ronaldo free-kick goals are rare|trans-title=Golat me goditje të lirë të Cristiano Ronaldo janë të rrallë|publisher=Sky Sports|language=en|author=Alistair Tweedale|date=14 prill 2015|accessdate=16 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160719133639/http://www.skysports.com/football/news/11095/9804389/cristiano-ronaldo-free-kick-goals-are-rare-show-whoscoredcom-stats|archive-date=19 korrik 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.latinpost.com/articles/93597/20151110/real-madrid-transfer-2015-time-sell-declining-cristiano-ronaldo-now.htm|title=The Time to Sell Declining Cristiano Ronaldo Is Now|trans-title=Koha për të shitur Cristiano Ronaldon në rënje është tani|publisher=Latin Post|language=en|author=David Salazar|date=10 nëntor 2015|accessdate=16 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806124052/http://www.latinpost.com/articles/93597/20151110/real-madrid-transfer-2015-time-sell-declining-cristiano-ronaldo-now.htm|archive-date=6 gusht 2016|url-status=dead}}</ref> Kur ekzekuton goditje të lira, Ronaldo njihet për përdorimin e teknikës ''Knuckleball'' (një gjuajtje e drejtë, pa hark dhe e fuqishme), e cila u bë e njohur nga braziliani [[ Juninho Pernambucano]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/bbcthree/article/7ff3d21d-6ff3-480b-b22c-3b198bad381f|title=Noughty Boys: No one hit a free-kick quite like Juninho Pernambucano|trans-title=Askush nuk gjuan një goditje të lirë si Juninho Pernambucano|publisher=BBC Sport|language=en|author=Carl Anka|date=12 dhjetor 2018|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212134537/https://www.bbc.co.uk/bbcthree/article/7ff3d21d-6ff3-480b-b22c-3b198bad381f|archive-date=12 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> Ai gjithashtu ka përshtatur qëndrimin e tij karakteristik te topi, me këmbët që qëndrojnë të hapur nga njera-tjetra.<ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2018/06/16/football/cristiano-ronaldo-world-cup-portugual-commentary-intl-spt/index.html|title=Cristiano Ronaldo: Portuguese commentator goes wild over CR7|trans-title=Cristiano Ronaldo: Komentatori portugez çmnëdet për CR7|publisher=CNN|language=en|author=Chris Scott|date=16 qershor 2018|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215224614/https://www.cnn.com/2018/06/16/football/cristiano-ronaldo-world-cup-portugual-commentary-intl-spt/index.html|archive-date=15 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> I pyetur në lidhje me stilin unik të të goditur të enceve nga Ronaldo, ish ndihmës trajneri i Manchester United [[Mike Phelan]] ka deklaruar: "Njerëzit e vinin topin poshtë, largoheshin, vraponin dhe e godisnin. Ai solli një shfaqje më dinamike. Ai e vendos topin poshtë, niveli i përqendrimit është i lartë, ai merr sasinë e tij të caktuar të hapave prapa në mënyrë që këmbët e tij që do godas topin në vendin e përsosur për të goditur topin në vendin e ëmbël. Ai është showmani i fundit. Ai ka atë arrogancë të lehtë. Kur ai tërheq të shkurtrat lart dhe tregon kofshët e tij, ai po thotë 'Të gjitha sytë nga unë' dhe kjo po vazhdon. Ai e kupton anën e marketingut të saj. Mënyra se si ai shtrëngon dhe e vendos; bota po e shikon atë."<ref>{{cite web|url=https://www.foxsportsasia.com/football/serie-a/967412/former-manchester-united-coach-reveals-cristiano-ronaldo-iconic-free-kick-stance/|title=Former Manchester United coach reveals why Cristiano Ronaldo takes free-kicks in his iconic style|trans-title=Ish trajneri i Manchester United zbulon se pse Cristiano Ronaldo gjuan goditjet e lira në stilin e tij ikonik|publisher=Fox Sports Asia|language=en|author=Sarthak Sharma|date=4 nëntor 2018|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215225822/https://www.foxsportsasia.com/football/serie-a/967412/former-manchester-united-coach-reveals-cristiano-ronaldo-iconic-free-kick-stance/|archive-date=15 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Cristiano Ronaldo Real Madrid Gareth Bale Tottenham.jpg|parapamje|Pasi Ronaldo hyri në të tridhjetat, ai filloi të driblonte më pak.<ref name="evolves"/>|alt=|250x250px]] Te Real Madridi, Ronaldo vazhdoi të luante në një rol të avancuar, duke bërë që kontributi i tij në mbrojtje dhe krijueshmëria të kufizoheshin, edhe pse jo tërësisht.<ref name="Stili i lojës"/> Ai fillisht u aktivizua në rolin e qëndër sulmuesit nga trajnerët [[Manuel Pellegrini]] dhe [[José Mourinho]], por më pas u zhvendos në të majtë, duke pasur një rol taktik të lirë; ky pozicion e lejonte atë që kalonte në qëndër për të finalizuar krosime dhe për të shënuar, ose për të tërhequr mbrojtësit kundërshtar me lëvizjet e tij, duke krijuar hapsira për shokët e ekipit për të shënuar.<ref name="sportsnet-molinaro"/><ref name="Ronaldo's rise at Real"/><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/us/features/why-manuel-pellegrini-could-be-forced-out-his-comfort-zone-beat-barcelona|title=Why Manuel Pellegrini could be forced out of his comfort zone to beat Barcelona|trans-title=Pse Manuel Pellegrini mund të detyrohet të dalë nga zona e tij e rehatit për të mposhtur Barcelonën|publisher=FourFourTwo|language=en|author=Michael Cox|date=17 shkurt 2014|accessdate=18 prill 2020}}</ref><ref name="Argument Ronaldo centrally Real"/><ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/how-liverpool-can-stop-cristiano-ronaldo|title=How Liverpool can stop Cristiano Ronaldo|trans-title=Si mund ta ndali Liverpooli Cristiano Ronaldon|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214183045/http://www.fourfourtwo.com/features/how-liverpool-can-stop-cristiano-ronaldo|archive-date=14 dhjetor 2014|url-status=dead}}</ref> Stili i kundërsulmeve të Realit e lejonte atë të kishte një vazhdimsi të mirë dhe të ishte efikas, e vërtetuar kjo nga rekordi mbreslënës i golave të shënuar ndër vite. Megjithatë, përveç aftësive si golashënues, Ronaldo ka marrë lëvdata edhe për aftësinë e tij si një krijues efikas në këtë rol.<ref name="The Most Underrated Man in Football">{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/978123-real-madrids-cristiano-ronaldo-the-most-underrated-man-in-football|title=Real Madrid's Cristiano Ronaldo: The Most Underrated Man in Football?|trans-title=Cristiano Ronaldo i Real Madridit: Njeriu më i nënvlerësuar në futboll?|publisher=Bleacher Report|language=en|accessdate=8 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409043039/http://bleacherreport.com/articles/978123-real-madrids-cristiano-ronaldo-the-most-underrated-man-in-football|archive-date=9 prill 2018|url-status=live}}</ref><ref name="flourish">{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/1676581-did-jose-mourinhos-tactics-help-cristiano-ronaldo-flourish-at-real-madrid|title=Did Jose Mourinho's Tactics Help Cristiano Ronaldo Flourish at Real Madrid?|trans-title=A ndihmuan taktikat e Jose Mourinhos në lulëzimin e Cristiano Ronaldos te Real Madridi?|publisher=Bleacher Report|language=en|accessdate=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619210739/http://bleacherreport.com/articles/1676581-did-jose-mourinhos-tactics-help-cristiano-ronaldo-flourish-at-real-madrid|archive-date=19 qershor 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/real-madrid-v-liverpool-the-five-phases-of-cristiano-ronaldo-gxhqs8htq|title=Real Madrid v Liverpool: The five phases of Cristiano Ronaldo|trans-title=Real Madrid v Liverpool: Pesë fazat e Cristiano Ronaldos|publisher=The Times|language=en|author=Gabriele Marcotti|date=25 maj 2018|accessdate=28 qershor 2018}}</ref> Ky rol unik i tij është përshkruar nga analistët me etiketimet "anësor falso", "golashënues" dhe "sulmues", pasi Ronaldo pothuajse gjithnjë zhvendosej në qëndër me vrapimet e tij qëndrore drejt zonës kundërshtare, pavarësisht se duhej të ishte në krahun e majtë.<ref name="Ronaldo's rise at Real">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/125639/cristiano-ronaldos-rise-real-madrid|title=Cristiano Ronaldo's rise at Real Madrid|trans-title=Rritja e Cristiano Ronaldos te Real Madridi|publisher=Football Italia|language=en|author=Jon Driscoll|date=2 gusht 2018|accessdate=18 prill 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/blog/name/93/post/1839626/headline|title=Bale and Ronaldo comparisons not so ridiculous|trans-title=Krahasimet Bale Ronaldo jo aq qesharake|publisher=ESPN FC|language=en|author=Martin Laurence|date=11 shkurt 2013|accessdate=18 prill 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/club/real-madrid/86/blog/post/2824537/real-madrid-prepare-for-a-post-cristiano-ronaldo-era|title=Are Real Madrid ready for life without Cristiano Ronaldo?|trans-title=A është Real Madridi gati për jetë pa Cristiano Ronaldon?|publisher=ESPN FC|language=en|author=Mike Goodman|date=8 mars 2016|accessdate=18 prill 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/club/real-madrid/86/blog/post/3418861/cristiano-ronaldo-evolving-into-an-effective-striker-for-real-madrid|title=Cristiano Ronaldo evolving into an effective striker for Real Madrid|trans-title=Cristiano Ronaldo po evolon në një sulmues efektiv për Real Madridin|publisher=ESPN FC|language=en|author=Robbie Dunne|date=14 mars 2018|accessdate=18 prill 2020}}</ref> Nga viti 2013 e në vijim, nën drejtimin e trajnerit [[Carlo Ancelotti]], ai e përshtati në mënyrë të suksesshme stilin e tij të lojës më efektet fizike të moshës në rritje, duke pakësuar në mënyrë të përgjithshme lëvizjen me top dhe lëvizjen e përgjithshme në fushë. Kjo gjë bëri që mestarja e tij e asisteve dhe driblimeve të suksesshme të pësonte rënje, duke bërë që ai të përqëndrohej më shumë në shënimin e golave dhe krijimin e rasteve në distanca të shkurtra.<ref name="Grantland" /><ref name="Argument Ronaldo centrally Real">{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/club/name/86/blog/post/2055111/headline|title=The argument for playing Cristiano Ronaldo centrally at Real Madrid|trans-title=Argumenti për aktivizimin e Cristiano Ronaldos në qëndër te Real Madridi|publisher=ESPN FC|language=en|author=Nicholas Rigg|date=25 shtator 2014|accessdate=14 dhjetor 2014}}</ref><ref name="Cristiano Ronaldo's evolution">{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11095/10657507/cristiano-ronaldo8217s-evolution-could-he-really-play-beyond-the-age-of-40|title=Cristiano Ronaldo's evolution: Could he really play beyond the age of 40?|trans-title=Evolucioni i Cristiano Ronaldos: A mund të luajë vërtet ai deri në moshën 40 vjeç?|publisher=Sky Sports|language=en|author=Adam Bate|date=15 nëntor 2016|accessdate=28 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629021805/http://www.skysports.com/football/news/11095/10657507/cristiano-ronaldo8217s-evolution-could-he-really-play-beyond-the-age-of-40|archive-date=29 qershor 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.espn.com/soccer/blogs/blogpost?w=1invg&i=TOP&id=2105117&topslot=1&wjb=|title=Real Madrid vs. Barcelona: Clasico promises goals aplenty|trans-title=Real Madrid vs. Barcelona: Klasikja premton shumë gola|publisher=ESPN FC|language=en|author=Graham Hunter|date=23 tetor 2014|accessdate=28 qershor 2018}}</ref> Që nga viti 2017, Ronaldo e përshtati sërisht stilin e tij të lojës, duke luajtur si një qëndër-sulmues i lirë nën drejtimin e trajnerit [[Zinedine Zidane]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/05/10/cristiano-ronaldo-joins-illustrious-list-players-reinvented/|title=Cristiano Ronaldo joins illustrious list of players who reinvented themselves in a new position|trans-title=Cristiano Ronaldo i bashkohet listës ilustruese të lojtarëve që rikrijuan veten në një pozicion të ri|publisher=The Telegraph|language=en|date=10 maj 2017|accessdate=28 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529064430/https://www.telegraph.co.uk/football/2017/05/10/cristiano-ronaldo-joins-illustrious-list-players-reinvented/|archive-date=29 maj 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/29326/10842815/cristiano-ronaldo-can-become-great-centre-forward-says-gary-neville|title=Cristiano Ronaldo can become great centre-forward, says Gary Neville|trans-title=Cristiano Ronaldo mund të bëhet një qëndër-sulmues i madh, thotë Gary Neville|publisher=Sky Sports|language=en|date=20 prill 2017|accessdate=28 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529054101/http://www.skysports.com/football/news/29326/10842815/cristiano-ronaldo-can-become-great-centre-forward-says-gary-neville|archive-date=29 maj 2018|url-status=live}}</ref> Në këtë rol, Ronaldo vazhdoi të ruante rekordin e tij mbreslënës të shënimit të golave si dhe fitoi lavdërime nga media për lëvizjet e tij inteligjente me dhe pa top, pozicionimin e shkëlqyer, kombinimet me shokët e ekipit, finalizimin cinik dhe oportunizmin.<ref>{{cite web|url=https://medium.com/football-crunching/valuing-off-the-ball-movement-59d1b6d0a69d|title=Valuing Off-the-ball Movement|trans-title=Duke vlerësuar lëvizjet pa top|publisher=Medium|language=en|author=Ricardo Tavares|date=13 janar 2020|accessdate=26 prill 2020}}</ref> Ai gjithashtu u komplimentua për aftësinë për tju shpërtuar markimit të mbrojtësve kundërshtar, për të gjetur hapsira në zonën kundërshtare dhe shënimin e golave me vetëm disa prekje ose raste.<ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/why-cristiano-ronaldo-has-been-real-madrids-major-problem-season-he-can-also-be-their|title=Why Cristiano Ronaldo has been Real Madrid's major problem this season... but he can also be their solution|trans-title=Pse Cristiano Ronaldo ka qënë problemi madhor i Real Madridit këtë sezon... por ai mund të jetë gjithashtu zgjidhja e tyre|publisher=FourFourTwo|language=en|author=Thore Haugstad|date=13 shkurt 2018|accessdate=26 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627005805/https://www.fourfourtwo.com/features/why-cristiano-ronaldo-has-been-real-madrids-major-problem-season-he-can-also-be-their|archive-date=27 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Në sezonin e tij të parë te Juventusi, Ronaldo luajti në disa pozicione të ndryshme sulmuese nën drejtimin e trajnerit [[Massimiliano Allegri]], në varësi se me kë luante në sulm. Pavarësisht se te Reali luante një rol shumë sulmues, te Juventusi ai funksiononte në një rol të lirë, më së shumti në pozicionin e tij trandicional në krahun e majtë në formacionin 4–2–3–1 ose 4–3–3, ku ai ndërronte shpesh krahët me [[Mario Mandžukić]].<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/soccer/blog/espn-fc-united/68/post/3779061/juventus-twin-towers-of-ronaldomandzukic-to-provide-a-unique-test-for-atleticos-stingy-defence|title=Juventus' twin towers of Ronaldo, Mandzukic to provide a unique test for Atletico's stingy defence|trans-title=Kullat binjake të Juvenuts Ronaldo, Mandzukic do të japin një test unik për mbrojtjen e fortë të Atleticos|publisher=ESPN FC|language=en|author=Michael Cox|date=19 shkurt 2019|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Në këtë rol, ai mund të zbriste në thellësi ose të kalonte në krahun e djathtë për të fituar topin dhe të përfshihej më shumë në ndërtimin e aksioneve; si pasoj e kësaj, pavarësisht golave që shënonte vetë, ai filloi të krijonte raste më shpesh se sa kishte bërë në sezonet e fundit te Real Madridi. Kur ishte pa top, Ronaldo ishte i aftë të krijonte hapsira për shokët e ekipit me lëvizjet e tij, inkursionet drejt zonës kundërshtare, si dhe ishte i aftë të finalizonte krosimet nga krahët.<ref name="Ronaldo's free role with Juventus is a headache for Sarri">{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/italian-serie-a/story/3958370/ronaldos-free-role-with-juventus-is-a-headache-for-sarri-how-can-he-work-around-his-star|title=Ronaldo's free role with Juventus is a headache for Sarri. How can he work around his star?|trans-title=Roli i lirë i Ronaldos është një dhimbje koke për Sarrin. Si mund të punojë ai rreth yllit të tij?|publisher=ESPN FC|language=en|author=Stewart Robson|date=5 tetor 2019|accessdate=12 tetor 2019}}</ref> Në disa raste ai krijoi një partneritet me Mandžukić në formacionin 4–3–1–2, 4–4–2, ose 3–5–2.<ref>{{cite web|url=http://www.espn.com.au/football/blog/marcottis-musings/62/post/3606914/cristiano-ronaldo-conundrum-how-should-max-allegri-use-juventus-star|title=Cristiano Ronaldo conundrum: How should Max Allegri use Juventus' star?|trans-title=Përmbledhja e Cristiano Ronaldos? Si duhet ta përdori Allegri yllin e Juventusit?|publisher=ESPN FC|language=en|author=Gabriele Marcotti|date=22 gusht 2018|accessdate=30 prill 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/128820/dybala-gives-allegri-headache|title=Dybala gives Allegri a headache|trans-title=Dybala i jep dhimbje koke Allegrit|publisher=Football Italia|language=en|author=Gaby McKay|date=3 tetor 2018|accessdate=30 prill 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/12961/11572135/is-cristiano-ronaldo-undergoing-another-evolution-at-juventus|title=Is Cristiano Ronaldo undergoing another evolution at Juventus?|trans-title=A po kalon një tjetër evolucion Cristiano Ronaldo te Juventusi?|publisher=Sky Sports|language=en|author=James Walker-Roberts|date=6 dhjetor 2018|accessdate=30 prill 2019}}</ref> Ronaldo vazhdoi të luante në një rol të ngjashëm edhe në sezonin e tij të dytë, këtë herë nën drejtimin e [[Maurizio Sarri]]t.<ref name="Ronaldo's free role with Juventus is a headache for Sarri"/> ===Pritja=== {{quote box|width=30%|quote="Në gjashtë vitet që Manchester United e pati atë, ju thjesht patë që loja u rrit gjatë gjithë kohës, dhe ai ishte një lojtar fantastik. Tani e shihni lojtarin e kompletuar. Vendimmarrja e tij, pjekuria e tij, përvoja e tij, plus të gjitha aftësitë e shkëlqyera që ai ka, të gjitha e bëjnë atë lojtar të kompletuar."|source=– Ish trajneri Alex Ferguson, janar 2013<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/jan/09/cristiano-ronaldo-complete-alex-ferguson|title=Cristiano Ronaldo is the 'complete player', admits Sir Alex Ferguson|trans-title=Cristiano Ronaldo është një 'lojtar i kompletuar'|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=9 janar 2013|accessdate=25 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903153638/http://www.theguardian.com/football/2013/jan/09/cristiano-ronaldo-complete-alex-ferguson|archive-date=3 shtator 2014|url-status=live}}</ref>}} Ronaldo konsiderohet si një nga dy lojtarët më të mirë të gjeneratës së tij, sëbashku me argjentinasin Lionel Messi.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-the-future/index.html|title=A future without Messi and Ronaldo|trans-title=Një e ardhme pa Messin dhe Ronaldon|publisher=Goal.com|language=en|author=Paul Macdonald|accessdate=8 qershor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-changing-face-of-football/index.html|title=Messi and Ronaldo: Changing the face of football|trans-title=Messi dhe Ronaldo: Duke ndryshuar faqen e futbollit|publisher=Goal.com|language=en|author=Peter Staunton|accessdate=8 qershor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.co.uk/football/whoever-wins-the-ballon-d-or-the-messi-ronaldo-duopoly-is-coming-to-an-end_sto5054730/story.shtml|title=Whoever wins the Ballon d'Or, the Messi-Ronaldo duopoly is coming to an end|trans-title=Kushdo ta fitojë Topin e artë, dyshes Messi-Ronaldo po i vjen fundi|publisher=Eurosport|language=en|author=Thore Haugstad|date=11 janar 2016|accessdate=8 qershor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tifofootball.com/features/will-cristiano-ronaldos-departure-hasten-the-end-of-the-greatest-era/|title=Will Cristiano Ronaldo's Madrid departure hasten the end of the 'Greatest' era?|trans-title=A do të përshpejtojë largimi Cristiano Ronaldos nga Madridi fundin e epokës së 'Madhe'?|publisher=Tifo Football|language=en|author=John Brewin|date=16 korrik 2018|accessdate=11 gusht 2018|archive-date=11 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811132449/https://www.tifofootball.com/features/will-cristiano-ronaldos-departure-hasten-the-end-of-the-greatest-era/|url-status=dead}}</ref> Pasi fitoi Topin e Artë të parë në moshën 23 vjeç me një rekord votash, debati publik në lidhje me cilësitë e tij si lojtar u zhvendos përtej statusit të tij në futbollin bashkëkohor në mundësinë që ai të ishte një nga lojtarët më të mëdhenj të të gjitha kohërave.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/top-50-greatest-footballers-all-time-pele-maradona-messi-ronaldo-included-best-soccer-1624974|title=Top 50 Greatest Footballers of All-Time – Pelé, Maradona, Messi And Ronaldo Included in the Best Soccer Players Ever List|trans-title=50 futbollistët më të mëdhenjë të të gjitha kohërave|publisher=IBT|language=en|date=10 korrik 2014|accessdate=7 gusht 2014|quote=CR7 renditet i 7ti dhe për një arsye të mirë. Ai ka treguar pak shenja që nuk do të vazhdojë të jetë ylli më ndriçues te një ekip i Real Madridit i mbushur me lojtarë të klasit botëror. I kritkuar më parë për mungesë produkti përfundimtar, ai është zhvilluar në lojtarin më efikas në botë, një dëshmi e dëshirës së tij të pamëshirshme për vetë-përmirësim, i cili gjithashtu mund të shihet në atletizmin e tij fenomenal.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812193256/http://www.ibtimes.com/top-50-greatest-footballers-all-time-pele-maradona-messi-ronaldo-included-best-soccer-1624974|archive-date=12 gusht 2014|url-status=live}}</ref> I vlerësuar për rekordin e golave mbresëlënës dhe të qëndrueshëm,<ref>{{cite web|url=http://www.givemesport.com/734756-cristiano-ronaldo-is-the-worlds-greatest-ever-goal-scorer|title=Cristiano Ronaldo is the world's greatest ever goal scorer|trans-title=Cristiano Ronaldo është golashënuesi më i madh ndonjëherë i botës|publisher=GiveMeSport|language=en|author=Ryan Danny|date=2017|accessdate=21 janar 2018|archive-date=22 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072002/http://www.givemesport.com/734756-cristiano-ronaldo-is-the-worlds-greatest-ever-goal-scorer|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/06/07/5937e189468aeb72498b45a2.html|title=Cristiano Ronaldo is the greatest goalscorer of all time|trans-title=Cristiano Ronaldo është golashënuesi më i madh i të gjitha kohërave|publisher=Marca|language=en|author=Graham Ruthven|date=7 qershor 2017|accessdate=21 janar 2018}}</ref> Ronaldo konsiderohet një lojtar vendimtar që është gjithashtu një ndryshues i lojës,<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/manchester-united-will-miss-ronaldo-says-lampard-1775367.html|title=Manchester United will miss Ronaldo says Lampard|trans-title=Manchester United do ta ndjej mungesën e Ronaldos, thotë Lampard|publisher=The Independent|language=en|author=Gareth Purnell|location=Londër|date=21 gusht 2009|accessdate=22 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130212082407/http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/manchester-united-will-miss-ronaldo-says-lampard-1775367.html|archive-date=12 shkurt 2013|url-status=live}}</ref> veçanërisht në situata të rëndësishme dhe me presion të lartë.<ref>{{cite web|url=http://nordic.businessinsider.com/cristiano-ronaldo-or-lionel-messi-the-winner-is-clear-for-big-games-2018-4?r=US&IR=T|title=We analysed who the better big-game player is, Cristiano Ronaldo or Lionel Messi – and the stats show the winner is clear|trans-title=Ne analizuam se kush është lojtari më i mirë i ndeshjeve të mëdha, Cristiano Ronaldo ose Lionel Messi – dhe statistikat që tregojnë fituesin janë të qarta|publisher=Business Insider|language=en|author=Alan Dawson|date=13 prill 2018|accessdate=8 qershor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.qt.com.au/news/cristiano-ronaldo-kills-off-paris-saintgermain-to-/3354487/|title=Scary proof Ronaldo is the ultimate big game player|trans-title=Provat e frikshme tregojnë që Ronaldo është lojtari i fundit i ndeshjeve të madhe|publisher=The Queensland Times|language=en|author=David Weiner|date=7 mars 2018|accessdate=8 qershor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/football/european/ronaldo-has-become-king-of-the-biggame-occasion-for-real-madrid-36776116.html|title=Ronaldo has become king of the big-game occasion for Real Madrid|trans-title=Ronaldo është mbreti i ndeshjeve të mëdha për Real Madridin|publisher=Belfast Telegraph|language=en|author=Robert Jones|date=5 prill 2018|accessdate=8 qershor 2018}}</ref> [[Skeda:SK 20170808 214655 (36289315022).jpg|parapamje|majtas|Një tifoz i [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]] (majtas; në atë kohë klubi aktual i Ronaldos) dhe [[Manchester United F.C.|Manchester Unitedit]] (djathtas; ish klubi i Ronaldos) me fanellat e Ronaldos me numrin 7 në ndeshjen [[ UEFA Super Kupa 2017|UEFA Super Kupës 2017]].]] Ronaldo dallohet për etikën e tij të punës, kushtëzimin elitar të trupit dhe përkushtimin për përmirësim në fushën e stërvitjes, si dhe vlerësohet si një udhëheqës natyror.<ref>{{cite web|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/pitchside-europe/ronaldo-became-world-best-inside-story-094104722.html|title=How Ronaldo became the world's best: the inside story|trans-title=Si u bë Ronaldo më i miri i botës: historia e brëndshme|publisher=Yahoo!|language=en|date=5 mars 2013|accessdate=13 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308105353/http://uk.eurosport.yahoo.com/blogs/pitchside-europe/ronaldo-became-world-best-inside-story-094104722.html|url-status=dead|archive-date=8 mars 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2016/07/11/football/cristiano-ronaldo-euro-2016/index.html|title=Cristiano Ronaldo: Is Euro 2016 triumph his greatest achievement?|trans-title=Cristiano Ronaldo: A është triumfi në Euro 2016 arritja e tij më e madhe|publisher=CNN|language=en|accessdate=28 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180328165731/https://edition.cnn.com/2016/07/11/football/cristiano-ronaldo-euro-2016/index.html|archive-date=28 mars 2018|url-status=live}}</ref> Duke shkruar për "angazhimin e tij të jashtëzakonshëm për përgatitjen fizike", Adam Bate i [[Sky Sports]] shton, "Përkushtimi është një pjesë e madhe e qëndrimit në majë dhe përqëndrimi i Ronaldos është ndoshta i pashembullt brenda lojës".<ref name="evolves">{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/10657507/cristiano-ronaldo8217s-evolution-could-he-really-play-beyond-the-age-of-40|title=Cristiano Ronaldo's evolution: Could he really play beyond the age of 40?|trans-title=Evolucioni i Cristiano Ronaldos: Ai mund të luajë ai deri në moshën 40 vjeçare?|publisher=Sky Sports|language=en|author=Adam Bate|date=15 nëntor 2016|accessdate=1 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001142304/https://www.skysports.com/football/news/11095/10657507/cristiano-ronaldo8217s-evolution-could-he-really-play-beyond-the-age-of-40|archive-date=1 tetor 2018|url-status=live}}</ref> Shtytja dhe vendosmëria e tij për të pasur sukses janë nxitur nga një dëshirë për t'u folur përkrah [[Pelé]]s dhe [[Diego Maradona|Diego Maradonës]] pasi ai të tërhiqet nga futbolli.<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-says-no-idea-3620117|title=Cristiano Ronaldo says he has no idea how much money he has|trans-title=Cristiano Ronaldo thotë se ai nuk e ka idenë sa para ka|publisher=Daily Mirror|language=en|location=Londër|accessdate=5 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612151241/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-says-no-idea-3620117|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Megjithatë, në disa raste ai është akuzuar edhe për simulime kur ka pësuar ndërhyrje.<ref>{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/1844766#slide6|title=10 Biggest Divers in World Football §&nbsp;6. Cristiano Ronaldo|trans-title=10 simuluesit më të mëdhenjë në botën e futbollit §&nbsp;6. Cristiano Ronaldo|publisher=Bleacher Report|language=en|author=Tom Sunderland|date=11 nëntor 2013|accessdate=8 qershor 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/10935074/Arjen-Robben-joins-list-of-top-9-football-divers-of-all-time-but-where-does-he-rank-compared-to-the-others.html|title=Arjen Robben joins list of top 9 football divers of all time, but where does he rank compared to the others?|trans-title=Arjen Robben i bashkohet listës së top 9 simuluesve të të gjitha kohërave, por ku renditet ai në krahasim me të tjerët|publisher=The Telegraph|language=en|author=Oliver Pickup|date=30 qershor 2014|accessdate=30 dhjetor 2017|quote='''6. Cristiano Ronaldo'''}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sport-english.com/en/news/sir-alex-ferguson-admits-cristiano-ronaldo-was-diver-4734422|title=Sir Alex Ferguson admits Cristiano Ronaldo was a diver|trans-title=Sir Alex Ferguson pranon se Cristiano Ronaldo ishte një simulues|publisher=Sport English|language=en|date=2015|accessdate=8 qershor 2018|archive-date=12 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141258/https://www.sport-english.com/en/news/sir-alex-ferguson-admits-cristiano-ronaldo-was-diver-4734422|url-status=dead}}</ref> Përveç kësaj, ai është kritikuar herë pas here në fillim të karrierës së tij nga trajneri Alex Ferguson, shokët e ekipit dhe media për të qenë një lojtar egoist dhe pompoz.<ref name="Ronaldo selfish">{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/rio-ferdinand-claims-cristiano-ronaldo-4267114|title=Rio Ferdinand claims Cristiano Ronaldo was once blasted by Sir Alex Ferguson for playing selfishly|trans-title=Rio Ferdinand tregon se një herë Cristiano Ronaldo u kritikua nga Sir Alex Ferguson për shkak se luante në mënyrë egoiste|publisher=Daily Mirror|language=en|author=Jim Daly|location=Londër|date=16 shtator 2014|accessdate=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219083945/http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/rio-ferdinand-claims-cristiano-ronaldo-4267114|archive-date=19 dhjetor 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehardtackle.com/2014/wayne-rooney-hits-out-at-selfish-cristiano-ronaldo-shrugs-off-scholes-strange-criticism/|title=Wayne Rooney Hits Out At 'Selfish' Cristiano Ronaldo, Shrugs Off Scholes' 'Strange' Criticism|trans-title=Wayne Rooney flet rreth Cristiano Ronaldos 'arrogant', ngre kritikën e 'çuditshme' të Scholes|publisher=The Hard Tackle|language=en|accessdate=14 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714091901/http://www.thehardtackle.com/2014/wayne-rooney-hits-out-at-selfish-cristiano-ronaldo-shrugs-off-scholes-strange-criticism/|archive-date=14 korrik 2014|url-status=dead}}</ref> Gjatë karrierës së tij, Ronaldo është përshkruar se ka një "imazh arrogant" në fushë,<ref name="FPMH">{{cite web|url=https://www.footballparadise.com/blood-sweat-foundation-legacy-cristiano-ronaldo/|title=Blood, sweat and toil: The foundations for the legacy of Cristiano Ronaldo|trans-title=Gjak, djersë dhe mundim: themelet për trashëgiminë e Cristiano Ronaldos|publisher=[[Football Paradise]]|language=en|author=Marco Heta|date=8 qershor 2018|accessdate=8 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141107/https://www.footballparadise.com/blood-sweat-foundation-legacy-cristiano-ronaldo/|archive-date=12 qershor 2018|url-status=live}}</ref> me portugezin i cili deklaroi se ai ishte bërë një "viktimë" për shkak të mënyrës se si ai u portretizua në media.<ref name="Personaliteti">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/11/08/sport/football/cristiano-ronaldo-interview/index.html|title=Ronaldo admits perceived arrogance has cost him|trans-title=Ronaldo pranon se arroganca e perceptuar i ka kushtuar atij|publisher=CNN|language=en|date=8 nëntor 2012|accessdate=23 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121122071522/http://edition.cnn.com/2012/11/08/sport/football/cristiano-ronaldo-interview/index.html|archive-date=22 nëntor 2012|url-status=live}}</ref> Ai shpesh është parë duke u ankuar, duke bërë gjeste dhe duke skuqur ndërsa përpiqet të frymëzojë skuadrën e tij drejt fitores,<ref name="FPMH"/> me Ronaldon që këmbëngul që natyra e tij konkurruese nuk duhet të gabohet për arrogancë.<ref name="Personaliteti"/> Trajnerët e tij, shokët e ekipit dhe gazetarë të ndryshëm kanë komentuar se ky reputacion ka shkaktuar një imazh të padrejtë ndaj tij.<ref>{{cite web|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1381618/jose-mourinho-claims-cristiano-ronaldo-deserved-to-win-ballon-d%27or|title=Jose Mourinho claims Cristiano Ronaldo deserved to win Ballon d'Or|trans-title=Jose Mourinho prentendon se Cristiano Ronaldo e meritonte ta fitonte Topin e Artë|publisher=ESPN FC|language=en|date=20 mars 2013|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513032710/http://www.espnfc.com/news/story/_/id/1381618/jose-mourinho-claims-cristiano-ronaldo-deserved-to-win-ballon-d%27or|archive-date=13 maj 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2013/09/10/en/football/real_madrid/1378834274.html|title=Pepe: "Cristiano is a symbol"|trans-title=Pepe: "Cristiano është një simbol"|publisher=Marca|language=en|location=Madrid|date=10 shtator 2013|accessdate=10 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130913013826/http://www.marca.com/2013/09/10/en/football/real_madrid/1378834274.html|archive-date=13 shtator 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/12087/9115007/ballon-dor-cristiano-ronaldos-improved-image-helped-win-says-guillem-balague|title=Ballon d'Or: Cristiano Ronaldo's improved image helped win, says Guillem Balague|trans-title=Topi i Artë: Imazhi i përmirësuar i Cristiano Ronaldo ndihmoi në fitore, thotë Guillem Balague|publisher=Sky Sports|language=en|date=14 janar 2014|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116014128/https://www.skysports.com/football/news/12087/9115007/ballon-dor-cristiano-ronaldos-improved-image-helped-win-says-guillem-balague|archive-date=16 nëntor 2018|url-status=live}}</ref> Në vitin 2014, Ronaldo i tha ''[[France Football]]'' se kishte bërë një "gabim" kur tha në vitin 2011, "Njerëzit janë xheloz për mua pasi unë jam i pasur, i pashëm dhe një lojtar i shkëlqyeshëm", duke shtuar se ai ishte pjekur që nga atëherë dhe tifozët e kuptojnë atë të mirë.<ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/sport/story/276161.html|title=Ronaldo regrets 'jealousy' remark|trans-title=Ronaldo pendohet për komentet e "xhelozisë"|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2014|accessdate=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20141218030459/http://www.espn.co.uk/football/sport/story/276161.html|archive-date=18 dhjetor 2014|url-status=live}}</ref> ===Festimet e golave=== Ronaldo ka pasur disa lloje të festimeve të golave në karrierën e tij, përfshirë një festim e cila mori një vëmëndje të madhe në media, ku ai shkonte te kamera jashtë vijave të fushës dhe vendoste dorën e tij në mjekërr.<ref name="FIFA 18 celebrations"/><ref name="Ronaldo-Goal_Celebrations">{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2706975-chronology-of-cristiano-ronaldo-told-through-his-goal-celebrations#slide2|title=Chronology of Cristiano Ronaldo Told Through His Goal Celebrations|trans-title=Kronologjia e Cristiano Ronaldos e treguar përmes festimeve të golave të tij|publisher=Bleacher Report|language=en|author=Karl Matchett|date=3 maj 2017|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223301/https://bleacherreport.com/articles/2706975-chronology-of-cristiano-ronaldo-told-through-his-goal-celebrations#slide2|archive-date=15 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref><ref name="Ronaldo’s new goal celebration"/> Megjithatë, pasi shënon një gol, Ronaldo zakonisht feston me një "kërcim të furishëm" dhe "kthesë", para se të ulet në tokë "si një shqiponjë",<ref name="Ronaldo-Goal_Celebrations"/> duke bërë pozën e tij karakteristike,<ref name="Ronaldo’s new goal celebration">{{cite web|url=https://www.foxsports.com/soccer/story/everyone-mocks-cristiano-ronaldos-new-goal-celebration-including-his-own-son-112016|title=Everyone mocks Cristiano Ronaldo's new goal celebration, including his own son|trans-title=Të gjithë e tallin festimin e ri të golit të Cristiano Ronaldos, përfshirë edhe djali i tij|publisher=Fox Sports|language=en|author=Caitlin Murray|date=9 dhjetor 2016|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223301/https://www.foxsports.com/soccer/story/everyone-mocks-cristiano-ronaldos-new-goal-celebration-including-his-own-son-112016|archive-date=15 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> në të njëjtën kohë duke bërtitur "Sí" (po në gjuhën italiane dhe spanjolle);<ref name="FIFA 18 celebrations"/><ref>{{cite web|url=https://www.joe.co.uk/sport/cristiano-ronaldo-celebration-166745|title=What does Cristiano Ronaldo's goal celebration mean?|trans-title=Çfarë do të thotë festimi i golit i Cristiano Ronaldos|website=joe.co.uk|language=en|author=Simon Lloyd|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215231528/https://www.joe.co.uk/sport/cristiano-ronaldo-celebration-166745|archive-date=15 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> kështu, në media ky festim karakteristik i tij është dubluar "Sii!".<ref name="FIFA 18 celebrations"/><ref name="Ronaldo-Goal_Celebrations" /><ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/soccer/blog/the-toe-poke/65/post/3214519/little-fan-absolutely-nails-cristiano-ronaldo-goal-celebration|title=Little fan absolutely nails Cristiano Ronaldo goal celebration|trans-title=Tifozi i vogël e qan festimin e golit të Cristiano Ronaldos|publisher=ESPN FC|language=en|author=Chris Wright|date=27 shtator 2017|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222939/http://www.espn.com/soccer/blog/the-toe-poke/65/post/3214519/little-fan-absolutely-nails-cristiano-ronaldo-goal-celebration|archive-date=15 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> ===Krahasimet me Lionel Messin=== [[Skeda:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|parapamje|djathtas|200px|Ronaldo me [[Lionel Messi]]n para një ndeshje miqësore ndërkombëtare midis [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalisë]] dhe [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] në shkurt 2011.]] Të dy lojtarët kanë shënuar në të paktën dy finale të UEFA Ligës së Kampioneve dhe kanë thyer barrierën e 50 golave në një sezon rregullisht. Gazetarët dhe ekspertët sportivë argumentojnë rregullisht meritat individuale të të dy lojtarëve në një përpjekje për të argumentuar se kush sipas atyre se është lojtari më i mirë në futbollin modern.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10923614/World-Cup-2014-Cristiano-Ronaldos-personal-duel-with-Lionel-Messi-is-affecting-his-performances-for-Portugal.html|title=Cristiano Ronaldo's personal duel with Lionel Messi is affecting his performances for Portugal|trans-title=Dueli personal i Cristiano Ronaldos me Lionel Messin po ndikon në performancat e tij për Portugalinë|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Chris Mendes|location=Londër|date=24 qershor 2014|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007135938/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10923614/World-Cup-2014-Cristiano-Ronaldos-personal-duel-with-Lionel-Messi-is-affecting-his-performances-for-Portugal.html|archive-date=7 tetor 2014|url-status=live}}</ref> Rivaliteti i tyre është krahasuar me rivalitetet sportive të tilla si rivaliteti [[Muhammad Ali]]–[[Joe Frazier]] në boks, rivaliteti Borg–McEnroe në tenis, dhe rivaliteti [[Ayrton Senna]]–[[Alain Prost]] nga garat me makina në [[Formula Një]].<ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/5842703/el-clasico-all-ronaldo-vs-messi|title=The game's best rivalry|trans-title=Rivaliteti më i mirë i lojës|publisher=ESPN FC|language=en|author=Graham Hunter|date=28 nëntor 2010|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150207/http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/5842703/el-clasico-all-ronaldo-vs-messi|archive-date=6 tetor 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/news/21227/7235124/messi-v-ronaldo|title=Messi v Ronaldo|publisher=Sky Sports|language=en|date=17 tetor 2011|url-status=dead|access-date=28 maj 2020|archive-date=6 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105413/http://www.skysports.com/news/21227/7235124/messi-v-ronaldo}}</ref> Disa komentues zgjedhin të analizojnë fizikun dhe stilin e lojës të ndryshëm së të dyve,<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html|title=Ronaldo May Look Like the Best, but There Is Someone Better|trans-title=Ronaldo mund të duket si më i miri, por është dikush më i mirë|publisher=The New York Times|language=en|author=Rob Hughes|date=13 shtator 2011|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701061906/http://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html|archive-date=1 korrik 2015|url-status=live}}</ref> ndërsa një pjesë e debatit rrotullohet rreth personaliteteve të kundërta të dy lojtarëve: Ronaldo nganjëherë përshkruhet si "arrogant" dhe person që do të duket, ndërsa Messi portretizohet si "i turpshëm" dhe me karakter të përulur.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/26/cristiano-ronaldo-lionel-messi-champions-league|title=Cristiano Ronaldo versus Lionel Messi pits showman against shy man|trans-title=Cristiano Ronaldo kundër Lionel Messin vendos showmanin kundër njeriut të turpshëm|publisher=The Guardian|language=en|author=Paul Hayward|location=Londër|date=26 maj 2009|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009050509/http://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/26/cristiano-ronaldo-lionel-messi-champions-league|archive-date=9 tetor 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2013/nov/24/cristiano-ronaldo-real-madrid-portugal-football|title=Cristiano Ronaldo: he's got a god-given talent – and he knows it|trans-title=Cristiano Ronaldo: ai ka një talent të dhënë nga zoti – dhe ai e di këtë|publisher=The Guardian|language=en|author=Tim Lewis|location=Londër|date=24 nëntor 2013|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006163656/http://www.theguardian.com/theobserver/2013/nov/24/cristiano-ronaldo-real-madrid-portugal-football|archive-date=6 tetor 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-last-word-crunch-time-for-lionel-messi-and-cristiano-ronaldo-9537924.html|title=Crunch time for Lionel Messi and Cristiano Ronaldo|trans-title=Koha e krizës për Lionel Messin dhe Cristiano Ronaldon|publisher=The Independent|language=en|author=Michael Calvin|date=15 qershor 2014|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006094101/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/the-last-word-crunch-time-for-lionel-messi-and-cristiano-ronaldo-9537924.html|archive-date=6 tetor 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/FIFA-World-Cup-2014/news/15241/9350562/ronaldo-the-world8217s-best|title=Ronaldo: The world's best?|trans-title=Ronaldo: Më i miri në botë?|publisher=Sky Sports|language=en|author=Daniel Storey|date=16 qershor 2014|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006071315/http://www1.skysports.com/FIFA-World-Cup-2014/news/15241/9350562/ronaldo-the-world8217s-best|archive-date=6 tetor 2014|url-status=live}}</ref> {{quote box|width=24%|align=left|quote="Është pjesë e jetës time tani. Njerëzit na krahasojnë. Ai përpiqet të bëjë më të mirën për klubin e tij dhe ekipin kombëtar të tij, ashtu si unë, dhe aty ka një shkallë rivaliteti për të dy ne që përpiqemi të bëjmë më të mirën për ekipet që përfaqsojmë."|source=– Cristiano Ronaldo duke komentuar mbi rivalitetin e tij me Messin.<ref name="Marca 2014">{{cite web|url=https://www.marca.com/2014/08/28/en/football/real_madrid/1409211779.html|title=Messi and I are colleagues, work friends|trans-title=Messi dhe unë janë kolegë, shokë pune|publisher=Marca|language=en|date=28 gusht 2014|accessdate=21 nëntor 2014}}</ref> }} Në një intervistë të vitit 2012, Ronaldo komentoi rivalitetin, duke thënë "Unë mendoj se ne e shtyjmë njëri-tjetrin nganjëherë në këtë garë, kjo është arsyeja pse konkurrenca është kaq e lartë",<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/05/17/sport/football/football-champions-league-ronaldo-interview/|title=Cristiano Ronaldo: I'm better than Messi|trans-title=Cristiano Ronaldo: Jam më i mirë se Messi|publisher=CNN|language=en|author1=James Montague|author2=Pedro Pinto|date=29 maj 2012|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125456/http://edition.cnn.com/2012/05/17/sport/football/football-champions-league-ronaldo-interview/|archive-date=6 tetor 2014|url-status=live}}</ref> ndërsa trajneri i Ronaldos gjatë kohës së tij në Manchester United, Alex Ferguson, deklaroi se "Unë nuk mendoj se rivaliteti kundër njëri-tjetrit i shqetëson ata. Unë mendoj se ata kanë krenarinë e tyre personale përsa i përket dëshirës për të qenë më i miri."<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1271003/alex-ferguson-cristiano-ronaldo-and-lionel-messi-both-the-best|title=Fergie: Ronaldo and Messi are equals|trans-title=Ferguson: Ronaldo dhe Messi janë të barabartë|publisher=ESPN FC|language=en|author=Kevin Palmer|date=20 dhjetor 2012|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074354/http://www.espnfc.com/story/1271003/alex-ferguson-cristiano-ronaldo-and-lionel-messi-both-the-best|archive-date=6 tetor 2014|url-status=live}}</ref> Vetë Messi mohoi çdo rivalitet, duke thënë se ishte "vetëm media, shtypi, të cilët duan dëshiron që ne të jemi në luftë, por unë kurrë nuk kam luftuar me Cristianon."<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/9478241/Barcelonas-Lionel-Messi-blames-media-for-inventing-rivalry-with-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo.html|title=Barcelona's Lionel Messi blames media for inventing rivalry with Real Madrid's Cristiano Ronaldo|trans-title=Lionel Messi i Barcelonës fajson median për rivalitetin e shpikur me Cristiano Ronaldon e Real Madridit|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|date=15 gusht 2012|accessdate=30 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007221041/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/9478241/Barcelonas-Lionel-Messi-blames-media-for-inventing-rivalry-with-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo.html|archive-date=7 tetor 2014|url-status=live}}</ref> Duke iu përgjigjur pretendimeve se ai dhe Messi nuk shkojnë mirë në nivel personal, Ronaldo komentoi, "Ne nuk kemi një marrëdhënie jashtë botës së futbollit, ashtu siç nuk kemi me shumë lojtarë të tjerë", para se të shtonte se në vitet në vazhdim ai shpreson se mund të qeshin për këtë së bashku, duke deklaruar; "Ne duhet ta shohim këtë rivalitet me një frymë pozitive, sepse është një gjë e mirë."<ref name="Marca 2014"/> Duke përfaqësuar klubet rivale Real Madrid dhe Barcelona, të dy lojtarët u përballën me njëri-tjetrin të paktën dy herë çdo sezon në një nga ndeshjet më mëdha të futbolli, ''[[El Clásico]]'', e cila është një nga ngjarjet sportive më të ndjekura në botë.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2014/05/16/lionel-messi-agrees-to-new-50-million-a-year-deal-with-barcelona/|title=Lionel Messi Reaches $50 Million-A-Year Deal With Barcelona"|trans-title="Lionel Messi arrin një marrëveshje 50 milion $ në vit me Barcelonën|publisher=Forbes|language=en|accessdate=1 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006091338/http://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2014/05/16/lionel-messi-agrees-to-new-50-million-a-year-deal-with-barcelona/|archive-date=6 tetor 2014}}</ref> Në një debat në Oxford Union në tetor 2013, kur u pyet nëse presidenti i FIFA-s [[Sepp Blatter]] preferonte Messin apo Ronaldon, Blatter i vlerësoi etikën e punës së argjentinasit përpara se ti jepte një goditje të shpejtë Ronaldos, duke pretenduar se "njëri prej tyre ka më shumë shpenzime te parukieri se tjetri.” Real Madrid kërkoi – dhe menjëherë mori – një falje të plotë, dhe portugezi lëshoi kundërpërgjigjen e tij me një festim tallës pas një gol me penallti kundër Seviljes, pasi Blatter e kishte përshkruar atë si një "komandant" në fushë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24730976|title=Cristiano Ronaldo: Sepp Blatter's apology to Real Madrid|trans-title=Cristiano Ronaldo: Ndjesa e Sep Blatter te Real Madridi|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 tetor 2013|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125161507/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24730976|archive-date=25 janar 2016|url-status=live}}</ref> Në gusht 2019, Ronaldo dhe Messi u intervistuan ndërsa ishin ulur pranë njëri-tjetrit para njoftimit të fituesit të Çmimit Lojtari i Vitit i UEFA-s, me Ronaldon i cili deklaroi: "Sigurisht, ne kemi një marrëdhënie të mirë. Ne ende nuk kemi darkuar së bashku, por shpresoj në të ardhmen. Unë shtyva atë dhe ai më shtyu mua gjithashtu. Kështu që është mirë të jesh pjesë e historisë së futbollit."<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49516474|title=Cristiano Ronaldo, Lionel Messi & Eric Cantona light up Uefa awards|trans-title=Cristiano Ronaldo, Lionel Messi & Eric Cantona ndezin çmimet e UEFA-s|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=30 gusht 2019}}</ref> ==Jashtë futbollit== [[Skeda:CR7.JPG|parapamje|Muzeu Cristiano Ronaldo, CR7, në Funchal, Madeira. U hap më 15 dhjetor 2013.|alt=Muzeu u Cristiano Ronaldo me njerëz rrotull.]] Ndërsa reputacioni i tij u rrit nga koha e tij në Manchester United, Ronaldo ka nënshkruar shumë marrëveshje sponsorizimi për produkte të konsumit, duke përfshirë veshje sportive, këpucë futbolli (që nga nëntori i vitit 2012 Ronaldo ka veshur edicionin e personalizuar të [[Nike Mercurial Vapor]], CR7),<ref>{{cite web|url=https://news.nike.com/news/new-cristiano-ronaldo-signature-collection-from-nike-reflects-attitude-irreverence-of-a-global-icon|title=Nike's CR7 Collection Reflects Attitude And Irreverence Of A Global Icon|trans-title=Koleksioni CR7 i Nikes reflekton qëndrimin dhe rëndësinë e një ikone globale|publisher=Nike|language=en|date=7 nëntor 2012|accessdate=6 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707011634/https://news.nike.com/news/new-cristiano-ronaldo-signature-collection-from-nike-reflects-attitude-irreverence-of-a-global-icon|archive-date=7 korrik 2018|url-status=live}}</ref> pije joalkoolike, veshje, lubrifikante të automjeteve, etj. shërbime financiare, elektronikë dhe video lojëra kompjuterike.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2015/09/16/cristano-ronaldo-expands-his-brand-with-launch-of-legacy-frangrance/|title=Cristiano Ronaldo expands his brand with the launch of Legacy fragrance|trans-title=Cristiano Ronaldo zgjeron brandin e tij me lançimin e aromën Legagy|publisher=Forbes|language=en|date=26 nëntor 2015|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922120808/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2015/09/16/cristano-ronaldo-expands-his-brand-with-launch-of-legacy-frangrance/|archive-date=22 shtator 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-transfer-real-madrid|title=From £175 to £80m in 14 years – but can Cristiano Ronaldo earn it like Beckham?|trans-title=Nga 175 £ në 80 milion £ në 14 vite – por a mundet Cristiano Ronaldo ti fitoj si Beckham?|publisher=The Guardian|language=en|author=Robert Booth|location=Londër|date=11 qershor 2009|accessdate=8 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217232948/http://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-transfer-real-madrid|archive-date=17 dhjetor 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2012/07/11/is-cristiano-ronaldo-the-worlds-most-marketable-athlete/|title=Is Cristiano Ronaldo The World's Most Marketable Athlete?|trans-title=A është Cristiano Ronaldo atleti më me marketing në botë?|publisher=Forbes|language=en|author=Kurt Badenhausen|date=7 nëntor 2012|accessdate=8 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602113649/http://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2012/07/11/is-cristiano-ronaldo-the-worlds-most-marketable-athlete/|archive-date=2 qershor 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2016/12/02/cristiano-ronaldos-1-billion-nike-deal-is-a-bargain-for-sportswear-giant/#9aacd045a918|title=Why Cristiano Ronaldo's $1 Billion Nike Deal May Be A Bargain For Sportswear Giant|trans-title=Pse marrëveshje 1 milard $ e Cristiano Ronaldos me Nike mund të jetë një marrëveshje e mirë për gjigandin e veshjeve sportive|publisher=Forbes|language=en|author=Kurt Badenhausen|date=2 dhjetor 2016|accessdate=6 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705235422/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2016/12/02/cristiano-ronaldos-1-billion-nike-deal-is-a-bargain-for-sportswear-giant/#9aacd045a918|archive-date=5 korrik 2018|url-status=live}}</ref> Ronaldo u paraqit si në kopertinën e video lojës së [[FIFA EA Sports]] ''[[FIFA 18]]'', duke u përfshirë shumë dhe në promovimin e lojës.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/ea-unveil-new-fifa-18-trailer-and-official-cover-art/uwbx8pwyazdw1fq8jsk08ojpd|title=EA Unveil new FIFA 18 trailer and official cover art|trans-title=EA prenzanton trailerin e ri të FIFA 18 dhe kopertinën zyrtare|publisher=Goal.com|language=en|date=22 gusht 2017|accessdate=8 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108204922/http://www.goal.com/en-us/news/ea-unveil-new-fifa-18-trailer-and-official-cover-art/uwbx8pwyazdw1fq8jsk08ojpd|archive-date=8 nëntor 2017|url-status=live}}</ref> Festimi i golit i tij "Siiii!" shfaqet në këtë lojë, i shoqëruar edhe me zërin e tij origjinal.<ref name="FIFA 18 celebrations">{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/how-do-12-new-fifa-18-celebrations-plus-more-our-favourites?page=0%2C1|title=How to do the 12 new FIFA 18 celebrations – plus more of our favourites|trans-title=Si ti bësh 12 festimet e reja të FIFA 18 – plus më shumë nga të preferuarat tona|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=11 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012014455/https://www.fourfourtwo.com/features/how-do-12-new-fifa-18-celebrations-plus-more-our-favourites?page=0%2C1|archive-date=12 tetor 2018|url-status=dead}}</ref> Ai ishte gjithashtu fytyra e ''[[Pro Evolution Soccer]]'', duke u shfaqur në kopertinë në vitet 2008, 2012 dhe 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/fifa-18-release-date-confirmed-with-cristiano-ronaldo-as-cover-star-a3557866.html|title=Fifa 18 release date confirmed with Cristiano Ronaldo as cover star|trans-title=Data e lëshimit të FIFA 18 konfirmohet me Cristiano Ronaldon si yllin e kopertinës|publisher=Evening Standard|language=en|date=6 qershor 2017|accessdate=5 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706002905/https://www.standard.co.uk/sport/football/fifa-18-release-date-confirmed-with-cristiano-ronaldo-as-cover-star-a3557866.html|archive-date=6 korrik 2018|url-status=live}}</ref> Me të ardhura prej 720 milion € (615 milion £) nga viti 2010 deri në vitin 2019, Ronaldo u rendit i dyti në listën e [[Forbes]] të Atletëve më të paguar të Dekadës, duke u renditur mbrapa vetëm boksierit [[Floyd Mayweather, Jr.]].<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/12/23/the-highest-paid-athletes-of-the-decade-mayweatherronaldo-lebron-score/|title=The Highest-Paid Athletes Of The Decade: Mayweather, Ronaldo And LeBron Dominate|trans-title=Atletët më të paguar të dekadës: Mayweather, Ronaldo dhe LeBron dominojnë|publisher=Forbes|language=en|author=Kurt Badenhausen|access-date=13 janar 2020}}</ref> Forbes e ka renditur dy herë Ronaldon të parin në listën e saj të futbollistëve me pagë më të lartë në botë; të ardhurat e tij të kombinuara nga pagat, shpërblimet dhe sponsorizimet ishin 73 milion $ në sezonin 2013–14 dhe 79 milion $ në sezonin 2014–15.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/christinasettimi/2014/05/07/the-worlds-highest-paid-soccer-players-3/|title=The world's highest paid football players|trans-title=Futbollistët më të paguar të botës|publisher=Forbes|language=en|author=Christina Settimi|date=7 maj 2014|accessdate=8 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510084750/http://www.forbes.com/sites/christinasettimi/2014/05/07/the-worlds-highest-paid-soccer-players-3/|archive-date=10 maj 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/pictures/mlh45eldf/1-cristiano-ronaldo-real/|title=The world's highest paid football players 2015|trans-title=Futbollistët më të paguar të botës në vitin 2015|publisher=Forbes|language=en|accessdate=26 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151126122118/http://www.forbes.com/pictures/mlh45eldf/1-cristiano-ronaldo-real/|archive-date=26 nëntor 2015|url-status=live}}</ref> Të ardhurat e sezonit 2014–15 e listoi atë vetëm mbrapa Mayweather në listën e revistës së Atletëve me Pagë më të Lartë në Botë.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/athletes/|title=The World's Highest-Paid Athletes|trans-title=Atletës më të paguar të botës|publisher=Forbes|language=en|accessdate=14 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118041725/http://www.forbes.com/athletes/|archive-date=18 janar 2015|url-status=live}}</ref> Në vitin 2016, ai u bë futbollisti i parë që kryesoi listën e Forbes të sportistëve me më shumë fitime, me të ardhura totale prej 88 milion $ nga paga dhe sponsorizimet e tij në sezonin 2015–16.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11095/10307782/cristiano-ronaldo-first-footballer-to-top-forbes-rich-list-of-highest-earning-athletes|title=Cristiano Ronaldo first footballer to top Forbes rich list of highest-earning athletes|trans-title=Cristiano Ronaldo është futbollisti i parë që që arrin në krye të listës së Forbes të atletëve me më shumë fitime|publisher=Sky Sports|language=en|author=Ben Reynolds|date=8 qershor 2016|accessdate=9 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610125422/http://www.skysports.com/football/news/11095/10307782/cristiano-ronaldo-first-footballer-to-top-forbes-rich-list-of-highest-earning-athletes|archive-date=10 qershor 2016|url-status=live}}</ref> Ai kryesoi listën për të dytin vit rresht me fimite 93 milion $ në sezonin 2016–17.<ref name="Forbes 2017">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2017/06/15/cristiano-ronaldo-produces-nearly-1-billion-in-value-for-sponsors-on-social-media-this-year/|title=Cristiano Ronaldo Produced Nearly $1 Billion In Value For Sponsors On Social Media|trans-title=Cristiano Ronaldo prodhoi gati 1 miliard $ në vlera për sponsorët në mediat sociale|publisher=Forbes|language=en|accessdate=30 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013015658/https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2017/06/15/cristiano-ronaldo-produces-nearly-1-billion-in-value-for-sponsors-on-social-media-this-year/|archive-date=13 tetor 2018}}</ref> Ronaldo është një nga sportistët me marketing më të madhë në botë: SportsPro e vlerësoi atë si atletin e pestë me më shumë marketing në vitin 2012<ref name="SportsPro 2012">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/off-the-field/32424123_1_mc-mary-kom-london-olympics-world-champion-boxer|title=MS Dhoni, Mary Kom world's 16th, 38th most marketable athletes|publisher=The Times of India|language=en|date=26 qershor 2012|accessdate=30 maj 2020|archive-date=18 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618042111/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/off-the-field/32424123_1_mc-mary-kom-london-olympics-world-champion-boxer|url-status=dead}}</ref> të tretin një vit më pas, me brazilian [[Neymar]] në krye të të dy listave.<ref name="SportsPro 2012"/><ref>{{cite web|url=http://www.sportspromedia.com/most_marketable/cristiano_ronaldo|title=50 Most Marketable 2013&nbsp;– Cristiano Ronaldo|trans-title=50 lojtarët më me marketing për vitin 2013 – Cristiano Ronaldo|publisher=SportsProMedia|language=en|date=8 maj 2013|accessdate=15 maj 2014|archive-date=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515072837/http://www.sportspromedia.com/most_marketable/cristiano_ronaldo|url-status=dead}}</ref> Në maj 2014, ndërmarrja e studimit të tregut sportiv Repucom e emëroi Ronaldon futbollistin më me marketing dhe më të njohur në botë.<ref>{{cite web|url=http://repucom.net/wp-content/uploads/Top-10-Most-Marketable-Football-Players.pdf|title=Top 10 Most Marketable Footballers in the World|trans-title=Top 10 futbollistët më me marketing në botë|publisher=Repucom|language=en|date=28 maj 2014|accessdate=22 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064853/http://repucom.net/wp-content/uploads/Top-10-Most-Marketable-Football-Players.pdf|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Ai u emërua gjithashtu në Time 100 për vitin 2014, lista vjetore e Time e njerëzve më me ndikim në botë.<ref name=":1">{{cite web|url=http://time.com/70818/cristiano-ronaldo-2014-time-100/|title=Cristiano Ronaldo by Pelé: TIME 100|trans-title=Cristiano Ronaldo nga Pelé: TIME 100|publisher=Time|language=en|date=23 prill 2014|accessdate=3 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140602235206/http://time.com/70818/cristiano-ronaldo-2014-time-100/|archive-date=2 qershor 2014|url-status=live}}</ref> ESPN e shpalli Ronaldon si atletin më të famshëm në botë në vitet 2016, 2017, 2018 dhe 2019.<ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/espn/feature/story/_/id/15685581/espn-world-fame-100|title=ESPN World Fame 100|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 qershor 2016|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160713040749/http://espn.go.com/espn/feature/story/_/id/15685581/espn-world-fame-100|archive-date=13 korrik 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/espn/feature/story/_/page/worldfame100/espn-world-fame-100-top-ranking-athletes#R1__CristianoRonaldo|title=ESPN World Fame 100|publisher=ESPN FC|language=en|date=30 maj 2017|accessdate=1 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170531181150/http://www.espn.com/espn/feature/story/_/page/worldfame100/espn-world-fame-100-top-ranking-athletes#R1__CristianoRonaldo|archive-date=31 maj 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eu.usatoday.com/story/sports/ftw/2018/05/22/5-surprises-from-espns-ranking-of-the-100-most-famous-athletes/111166614/|title=ESPN ranks the 100 most famous athletes|trans-title=ESPN rendit 100 atletët më të famshëm|publisher=USA Today|language=en|date=31 maj 2018|accessdate=31 maj 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/26113613/espn-world-fame-100-2019|title=World Fame 100 – 2019|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=14 shtator 2019}}</ref> [[Skeda:Funchal CR7 Statue.JPG|parapamje|majtas|267x267px|Statuja e Ronaldos në Madeira i ngjan pozës karakterisitike që ai ka para se të ekzekutoj gjuajtjet e lira.]] Ronaldo ka krijuar një prani të fortë në internet; ai është sportisti më i njohur në mediat sociale, duke numëriar 158 milion ndjekës gjithsej në [[Facebook]], [[Twitter]] dhe [[Instagram]] deri në qershor 2015.<ref name="Forbes15">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2015/06/10/cristiano-ronaldo-heads-the-most-popular-athletes-on-social-media/#b29306144c97|title=Cristiano Ronaldo Heads Most Popular Athletes on Social Media|trans-title=Cristiano Ronaldo bëhet atleti më popullor në mediat sociale|publisher=Forbes|language=en|author=Kurt Badenhausen|date=26 nëntor 2015|access-date=6 janar 2019}}</ref> Që nga korriku i vitit 2019, ai ka fanbazën më të madhe në botë në Facebook me 122 milion ndjekës:<ref name="Forbes15"/> ai u bë i pari sportist që arriti 50 milion ndjekës në gusht 2010,<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/cristiano-ronaldo-tops-50-million-likes-on-facebook-8212363.html|title=Cristiano Ronaldo tops 50 million 'Likes' on Facebook|trans-title=Cristiano Ronaldo arrin 50 milion 'pëlqime' në Facebook|publisher=The Independent|language=en|author=Simon Rice|date=15 tetor 2012|accessdate=20 shtator 2014|archive-date=24 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924042742/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/cristiano-ronaldo-tops-50-million-likes-on-facebook-8212363.html|url-status=dead}}</ref> dhe në tetor 2014, ai u bë i pari sportist, dhe personi i dytë pas Shakirës, që arrin 100 milion ndjekës.<ref name="milestone">{{cite web|url=https://www.eurosport.com/football/ronaldo-makes-history-with-100m-followers-on-facebook_sto4718271/story.shtml|title=Ronaldo makes history with 100m followers on Facebook|trans-title=Ronaldo bën historinë me 100 milion ndjekës në Facebook|publisher=Eurosport|language=en|date=14 tetor 2014|accessdate=31 maj 2020}}</ref> Deri në qershor 2017, Ronaldo kishte 277 milion ndjekës nëpër mediat sociale.<ref name="Forbes 2017"/> Sponzoruesit e tij fituan 936 milion dollarë në vlerë të mediave nëpër llogaritë e tij të mediave sociale midis qershorit 2016 deri në qershor 2017.<ref name="Forbes 2017"/> Ronaldo ka lëshuar dy aplikacione celular: në dhjetor 2011, ai filloi një lojë iPhone të quajtur "Heads Up with Cristiano", i krijuar nga zhvilluesi RockLive,<ref>{{cite web|url=http://mashable.com/2011/12/28/rocklive-cristiano-ronaldo-athletes-mobile-game/|title=How Mobile Games Are Sports Stars' Newest Marketing Channel|trans-title=Si janë lojërat mobile kanali më i miri i marketikut për yjet e sportit|publisher=Mashable|language=en|access-date=6 janar 2019}}</ref> dhe në dhjetor 2013, ai lançoi "Viva Ronaldo", një uebfaqe në rrjetet sociale dhe një aplikacion për celular.<ref>{{cite web|url=http://as.com/diarioas/2013/12/13/english/1386953936_605314.html|title='Viva Ronaldo' – Cristiano creates his own online community|trans-title='Viva Ronaldo' – Cristiano krijon komunitetin e tij online|publisher=AS.com|language=en|date=13 dhjetor 2013|accessdate=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226101456/http://as.com/diarioas/2013/12/13/english/1386953936_605314.html|archive-date=26 dhjetor 2013|url-status=live}}</ref> Kompania e sigurisë kompjuterike McAfee prodhoi një raport të vitit 2012 duke renditur futbollistët nga probabiliteti i një kërkimi në internet për emrin e tyre që çon në një faqe interneti të pasigurt; emri i Ronaldos ishte i pari në listë.<ref>{{cite web|url=http://www.infosecurity-magazine.com/view/26658/mcafee-names-most-dangerous-football-team-in-europe/|title=McAfee Names Most Dangerous Football Team in Europe|trans-title=McAfree emëron ekipin e futbollit më të rrezikshëm në Evropë|publisher=Infosecurity|language=en|date=28 qershor 2012|accessdate=15 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630155959/http://www.infosecurity-magazine.com/view/26658/mcafee-names-most-dangerous-football-team-in-europe/|archive-date=30 qershor 2012|url-status=dead}}</ref> Jeta dhe personi i Ronaldos kanë qenë objekt i disa punimeve. Autobiografia e tij, e titulluar ''Moments'' (Momentet), u botua në dhjetor 2007.<ref>{{cite web|url=http://www.chapters.indigo.ca/books/Moments-Cristiano-Ronaldo/9780230706699-item.html|title=Moments|trans-title=Momentet|publisher=Chapters|language=en|date=27 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523102037/http://www.chapters.indigo.ca/books/Moments-Cristiano-Ronaldo/9780230706699-item.html|url-status=dead|archive-date=23 maj 2009}}</ref> Sponzoruesi i tij Castrol prodhoi filmin televiziv ''Ronaldo: Tested to the Limit'' (Ronaldo: I Testuar deri në kufi), në të cilin ai është i testuar fizikisht dhe mendërisht në disa fusha; performanca e tij fizike ishte rrjedhimisht subjekt i vëzhgimit nga media botërore pas publikimit të filmit në shtator 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html|title=Ronaldo May Look Like the Best, but There Is Someone Better|trans-title=Ronaldo mund të duket si më i miri, por është dikush edhe më i mirë|publisher=The New York Times|language=en|author=Rob Hughes|date=13 shtator 2011|accessdate=30 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701061906/http://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html|archive-date=1 korrik 2015|url-status=live}}</ref> ''[[Cristiano Ronaldo: The World at His Feet]]'' (Cristiano Ronaldo: Bota në këmbët e tij), një dokumentar i transmetuar nga aktori [[Benedict Cumberbatch]], u lëshua përmes Vimeo në qershor 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2014/06/watch-benedict-cumberbatch-narrates-cristiano-ronaldo-documentary/|title=WATCH: Benedict Cumberbatch Narrates Cristiano Ronaldo Documentary|trans-title=Shiko: Benedict Cumberbatch tregon dokumentarin e Cristiano Ronaldos|publisher=BBC America|language=en|author=Brigid Brown|date=qershor 2014|accessdate=10 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510113440/http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2014/06/watch-benedict-cumberbatch-narrates-cristiano-ronaldo-documentary/|archive-date=10 maj 2015|url-status=dead}}</ref> Një film dokumentar për jetën dhe karrierën e tij, me titull ''Ronaldo'', u lëshua në mbarë botën më 9 nëntor 2015.<ref name="Guinness records">{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2015/11/footballer-cristiano-ronaldo-awarded-with-guinness-world-records-certificates-at-405247|title=Footballer Cristiano Ronaldo awarded with Guinness World Records certificates at London film premiere|trans-title=Futbollisti Cristiano Ronaldo nderohet me çertifikatën e Guinness World Records në premierën e filmit në Londër|publisher=Guinness World Records|language=en|accessdate=31 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915090326/http://www.guinnessworldrecords.com/news/2015/11/footballer-cristiano-ronaldo-awarded-with-guinness-world-records-certificates-at-405247|archive-date=15 shtator 2018}}</ref> Regjizori i filmit ishte fituesi i BAFTA-s, Anthony Wonke. Filmi u prodhua dhe u shpërnda nga Universal Pictures, ndërsa [[Asif Kapadia]] ishte prodhuesi ekzekutiv.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/cristiano-ronaldo-confirms-film-being-made-about-his-life-and-football-career-10310832.html|title=Cristiano Ronaldo confirms film being made about his life with Amy and Senna director on board|trans-title=Cristiano Ronaldo konfirmon se një film po bëhet rreth jetës së tij me Amyn dhe Sennën si regjisor|publisher=The Independent|language=en|author=Jess Denham|date=10 qershor 2015|accessdate=2 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614010448/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/cristiano-ronaldo-confirms-film-being-made-about-his-life-and-football-career-10310832.html|archive-date=14 qershor 2015|url-status=live}}</ref> [[Skeda:The Prime Minister of Portuguese Republic, Mr. Antonio Costa gifts to the Prime Minister, Shri Narendra Modi, the jersey of Portugal football team personally autographed by Cristiano Ronaldo, at Hyderabad House, in New Delhi.jpg|parapamje|Kryeministri i Portugalisë [[António Costa]] duke i dhënë Kyreministrit indian [[Narendra Modi]] një fanellë të firmosur të Ronaldos në janar 2017.]] Kërkesa për një kopje të fanellës së Ronaldos ka qenë e lartë gjatë gjithë karrierës së tij. Në vitin 2008, fanella me numrër 7 e Ronaldos te Manchester United ishte produkti më i shitur sportiv nën kujdesin e [[Premier League|Premier Ligës]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/jul/22/wayne-rooney-manchester-united|title=Manchester United's Wayne Rooney is king of the replica kit|trans-title=Wayne Rooney i Manchester United është mbreti i fanellave kopje|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|date=22 korrik 2011|access-date=13 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630161615/https://www.theguardian.com/football/2011/jul/22/wayne-rooney-manchester-united|archive-date=30 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Në vitin 2015, fanella e tij me numrin 7 te Real Madridit ishte fanella e dytë më e shitur në të gjithë botën, pas fanellës së Messit me numër 10 te Barcelona.<ref>{{cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2609501-leo-messis-barcelona-shirt-is-the-most-sold-worldwide-cristiano-ronaldo-2nd|title=Leo Messi's Barcelona Shirt Is the Most Sold Worldwide, Cristiano Ronaldo 2nd|trans-title=Fanella e Barcelonës së Lionel Messit është më e shitura në botë, Cristiano Ronaldo i 2ti|publisher=Bleacher Report|language=en|accessdate=4 janar 2019}}</ref> Në vitin 2018, brenda 24 orëve nga lëshimi i fanellës së tij të Juventusit, mbi 520,000 kopje ishin shitur, duke gjeneruar plot 62.4 milion $ brenda një dite.<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/juventusi-ka-shitur-520-mije-fanella-te-ronaldos-per-nje-dite-adidas-dhe-zonja-e-vjeter-ftojne-54-milione-euro/|title=Juventusi ka shitur 520 mijë fanella të Ronaldos për një ditë, Adidas dhe ‘Zonja e Vjetër’ fitojnë 54 milionë euro|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=13 korrik 2018|accessdate=1 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/bluzat-e-kristiano-ronaldos-zbulohet-shifra-marramendese-qe-arketoi-juventusi-ne-vitin-e-pare/|title=Bluzat e Kristiano Ronaldos, zbulohet shifra marramendëse që arkëtoi Juventusi në vitin e parë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=8 korrik 2019|accessdate=1 qershor 2020}}</ref> Ronaldo hapi butikun e tij të parë të modës nën emrin CR7 (inicialet e tij dhe numri i fanella) në ishullin Madeira, Portugali, në vitin 2006. Ai e zgjeroi biznesin e tij me një butik të rrobave të dytë në Lisbonë në vitin 2008.<ref>{{cite web|url=http://www.footballshirtculture.com/Football-Fashion/new-cr7-store-in-lisbon.html|title=New CR7 store in London|trans-title=Dyqan i ri CR7 në Londër|publisher=Football Shirt Culture|language=en|date=10 tetor 2008|accessdate=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616103310/http://www.footballshirtculture.com/Football-Fashion/new-cr7-store-in-lisbon.html|archive-date=16 qershor 2018|url-status=dead}}</ref> Në partneritet me prodhuesin skandinav [[JBS Textile Group]] dhe stilistin e modës në New York [[Richard Chai]], Ronaldo bashkë-projektoi një gamë të linjës së të brendshme dhe çorapesh, e lëshuar në nëntor 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.prweek.com/article/1219136/m-c-saatchi-launches-underwear-range-giant-image-ronaldo-pants|title=M&C Saatchi launches underwear range with giant image of Ronaldo in pants|trans-title=M&C Saatchi lançon një linjë të brendshmesh me një imazh gjigand të Ronaldos në mbadhje|publisher=PR Week|language=en|author=Jonathan Tilley|date=1 nëntor 2013|accessdate=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517121906/http://www.prweek.com/article/1219136/m-c-saatchi-launches-underwear-range-giant-image-ronaldo-pants|archive-date=17 maj 2014|url-status=live}}</ref> Ai më vonë zgjeroi markën e tij të modës CR7 duke lëshuar një linjë bluzash<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/style/2014/07/cristiano-ronaldo-cr7-richard-chai-shirts|title=Cristiano Ronaldo Is Working With Richard Chai to Add Shirts to His CR7 Underwear Line|trans-title=Cristiano Ronaldo po punon me Richard Chai për të shtuar bluza në linjën e tij CR7 të të brendshmve|publisher=Complex|language=en|date=15 korrik 2014|accessdate=23 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719040243/http://www.complex.com/style/2014/07/cristiano-ronaldo-cr7-richard-chai-shirts|archive-date=19 korrik 2014|url-status=live}}</ref> dhe këpucësh premium nga korriku 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/cristiano-ronaldo-launches-shoe-range-3876935|title=Cristiano Ronaldo launches SHOE range as he branches out into fashion|trans-title=Cristiano Ronaldo lançon linjë këpucës duke vazhduar të zgjerohet në modë|publisher=Irish Mirror|language=en|date=17 korrik 2014|accessdate=23 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728191556/http://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/cristiano-ronaldo-launches-shoe-range-3876935|archive-date=28 korrik 2014|url-status=dead}}</ref> Në shtator 2015, Ronaldo lëshoi parfumin e tij, "Legacy", në një partneritet me Eden Parfums.<ref>{{cite web|url=https://www.cristianoronaldofragrances.com|title=Ronaldo Fragrances|trans-title=Parfumet e Ronaldos|publisher=Cristiano Ronaldo Fregrances|language=en|accessdate=28 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529054105/https://www.cristianoronaldofragrances.com/|archive-date=29 maj 2018|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2007, C.D. Nacional rimerëoi kampusin e saj të të rinjve me emrin "Cristiano Ronaldo Campus Futebol".<ref>{{cite news|url=http://www.cdnacional.pt/cristiano-ronaldo-campus-futebol/|title=Cristiano Ronaldo Football Campus|publisher=CD Nacional|language=pt|accessdate=21 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222122039/http://www.cdnacional.pt/cristiano-ronaldo-campus-futebol/|archive-date=22 dhjetor 2017|url-status=live}}</ref> Në dhjetor 2013, Ronaldo hapi një muze, Museu CR7, në qytetin e tij të lindjes, Funchal, Madeira, për të vendosur trofe dhe kujtime të jetës së tij dhe karrierës futbollistike;<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/portugali-cristiano-ronaldo-hap-br-muzeun-e-tij-me-trofet-euml-e-fituara?r=pop5s|title=Portugali, Cristiano Ronaldo hap muzeun e tij me trofetë e fituara|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=4 dhjetor 2013|accessdate=1 qershor 2020}}</ref> muzeu është një sponsor zyrtar i ekipit vendor të futbollit [[União da Madeira]].<ref>{{cite web|url=http://www.maisfutebol.iol.pt/liga-honra/cr7/cristiano-ronaldo-associa-se-ao-uniao-da-madeira|title=Cristiano Ronaldo associa-se ao União da Madeira|website=Maisfutebol.iol.pt|language=pt|accessdate=24 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825184437/http://www.maisfutebol.iol.pt/liga-honra/cr7/cristiano-ronaldo-associa-se-ao-uniao-da-madeira|archive-date=25 gusht 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tvi24.iol.pt/liga-honra/cr7/cristiano-ronaldo-associa-se-ao-uniao-da-madeira|title=Cristiano Ronaldo associa-se ao União da Madeira|website=Tvi24.iol.pt|language=pt|date=20 nëntor 2014|accessdate=24 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825224903/http://www.tvi24.iol.pt/liga-honra/cr7/cristiano-ronaldo-associa-se-ao-uniao-da-madeira|archive-date=25 gusht 2017|url-status=live}}</ref> Në një ceremoni të mbajtur në Pallatin Belem në janar 2014, Presidenti i Portugalisë [[Aníbal Cavaco Silva]] e ngriti Ronaldon në rangun e Oficerit të Madh të Urdhrit të Princit Henry, "për të dalluar një atlet me famë botërore që ka qenë një simbol i Portugalisë globalisht, duke kontribuar në projeksionin ndërkombëtar të vendit dhe duke dhënë një shembull të qëndrueshmërisë për brezat e ardhshëm."<ref>{{cite web|url=http://elpais.com/elpais/2014/01/21/inenglish/1390317530_265899.html|title=Cristiano Ronaldo made Grand Officer of the Order of Prince Henry|trans-title=Cristiano Ronaldo bëhet Oficer i Madh i Urdhrit të Princit Henry|publisher=El País|language=en|date=21 janar 2014|accessdate=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517153224/http://elpais.com/elpais/2014/01/21/inenglish/1390317530_265899.html|archive-date=17 maj 2014|url-status=live}}</ref> Një statujë bronzi e Ronaldos, e projektuar nga artisti [[Ricardo Madeira Veloso]], u përurua në Funchal në 21 dhjetor 2014.<ref>{{cite web|url=https://lapsi.al/2014/12/21/cristiano-ronaldo-ka-nje-statuje/|title=Cristiano Ronaldo ka një statujë|publisher=Lapsi.al|language=sq|date=21 dhjetor 2014|accessdate=1 qershor 2020}}</ref> [[Skeda:Madeira Funchal landing strip 1990.jpg|parapamje|majtas|[[Aeroporti Ndërkombëtar Cristiano Ronaldo]] në Madeira. Ceremonia e riemërimit u zhvillua në mars 2017.|alt=|250x250px]] Në qershor 2010, para fillimit të Kupës së Botës, Ronaldo u bë futbollisti i katërt – pas [[Steven Gerrard]], Pelé dhe [[David Beckham]] – që u përfaqësua si një punim dylli në [[Madame Tussauds London]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/7816806/World-Cup-2010-Cristiano-Ronaldo-gets-Madam-Tussauds-waxwork.html|title=World Cup 2010: Cristiano Ronaldo gets Madam Tussauds waxwork|trans-title=Kupa e Botës 2010: Cristiano Ronaldo merr punimin me dyll të Madam Tussauds|publisher=The Daily Telegraph|language=en|location=Londër|date=10 qershor 2010|accessdate=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206192857/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/7816806/World-Cup-2010-Cristiano-Ronaldo-gets-Madam-Tussauds-waxwork.html|archive-date=6 shkurt 2015|url-status=live}}</ref> Një tjetër punim me dyll për të u paraqit në Muzeun Wax Madrid në dhjetor 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/31745660|title=Cristiano Ronaldo sends stylist to museum to brush waxwork's hair|trans-title=Cristiano Ronaldo dërgon stilistin në muzeum për të pastruar flokët e punimit të dyllit|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 mars 2015|accessdate=4 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623125358/https://www.bbc.co.uk/sport/football/31745660|archive-date=23 qershor 2018|url-status=live}}</ref> Në qershor 2015, astronomët e udhëhequr nga [[David Sobral]] nga Lisbona dhe Leiden zbuluan një galaktikë të cilën e quajtën CR7 (Cosmos Redshift 7) në nderim të Ronaldos.<ref>{{cite web|url=https://klankosova.tv/ronaldo-nga-yll-ne-galaksi/|title=Ronaldo, nga yll në galaksi|publisher=Klan Kosova|language=sq|date=18 qershor 2015|accessdate=1 qershor 2020}}</ref> Më 23 korrik 2016, pas triumfit të Portugalisë në Euro 2016, Aeroporti Madeira në Funchal u riemërua si Aeroporti Ndërkombëtar Cristiano Ronaldo.<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/sq/bota/aeroporti-n%C3%AB-madeira-merr-emrin-e-cristiano-ronaldos/782582|title=Aeroporti në Madeira merr emrin e Cristiano Ronaldos|website=aa.com.tr|language=sq|date=29 mars 2017|accessdate=1 qershor 2020}}</ref> Zbulimi i terminalit me emër të ri u bë më 29 mars 2017, e cila përfshinte një bust të kokës së tij që ju prezantua publikut.<ref name="Emri i aeroportit">{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/portugal/story/3079064/cristiano-ronaldo-airport-rename-critics-slammed-by-madeira-president|title=Cristiano Ronaldo airport rename critics slammed by Madeira president|trans-title=Kritkët për riemërimit e Aeroportit Cristiano Ronaldo kritikohen nga presideni i Madeiras|publisher=ESPN FC|language=en|author=Dermot Corrigan|date=10 mars 2017|accessdate=11 mars 2017|quote=Riemërimi do të kryhet më 29 mars pasi Portugalia të luajë një ndeshje miqësore me Suedinë në Funchal – hera e parë që Ronaldo do të luajë një ndeshje zyrtare në vendlindjen e tij.}}</ref> Busti dhe ndryshimi i emrit shkaktuan polemika, kjo pasi busti nuk kishte ngjashmëri me Ronaldon, duke bërë që të tallet nga komedianët, përfshirë dhe ''[[Saturday Night Live]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lhNNrhze3vs|title=Weekend Update: Cecilia Gimenez on Cristiano Ronaldo Bust – SNL|publisher=Saturday Night Live|via=YouTube|language=en|date=9 prill 2017|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329140115/https://www.youtube.com/watch?v=lhNNrhze3vs|archive-date=29 mars 2018|url-status=live}}</ref> ndërsa ndryshimi i emrit ishte subjekt i shumë debateve në vend nga disa politikanë dhe qytetarë, të cilët madje filluan një peticion kundër këtij vendimi. Ky veprim u kritikua Presidenti i Madeira Miguel Albuquerque.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/world-cup-qualifying-uefa/story/3090789/madeira-airport-preparing-to-be-renamed-after-portugal-captain-cristiano-ronaldo|title=Madeira airport preparing to be renamed after Cristiano Ronaldo|trans-title=Aeroporti i Madeiras përgatitet për tu emëruar pas Cristiano Ronaldos|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612144103/http://www.espnfc.com/world-cup-qualifying-uefa/story/3090789/madeira-airport-preparing-to-be-renamed-after-portugal-captain-cristiano-ronaldo|archive-date=12 qershor 2018|url-status=live}}</ref><ref name="Emri i aeroportit"/> Një vit më vonë, faqja e internetit sportive Bleacher Report urdhëroi skulptorin Emanuel Santos të krijojë një tjetër bust.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43598431|title=Ronaldo statue: Sculptor Emanuel Santos takes another shot at bust|trans-title=Statuja e Ronaldos: Skulptori Emanuel Santos ka një tjetër mundësi te busti|publisher=BBC News|language=en|date=30 mars 2018|accessdate=30 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525025556/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-43598431|archive-date=25 maj 2018|url-status=live}}</ref> Sidoqoftë, ky bust nuk u përdor kurrë; në vend të kësaj, një e re u bë nga një skulptor spanjoll; puna e tij ju shfaq publikut më 15 qershor 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.dnoticias.pt/madeira/aeroporto-da-madeira-tem-novo-busto-de-cristiano-ronaldo-EL3296107|title=Aeroporto da Madeira tem novo busto de Cristiano Ronaldo|trans-title=Aeroporti i Madeiras me një tjetër bust të Cristiano Ronaldos|publisher=Diário de Notícias Madeira|language=pt|date=17 qershor 2018|accessdate=17 qershor 2018|archive-date=17 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617142245/http://www.dnoticias.pt/madeira/aeroporto-da-madeira-tem-novo-busto-de-cristiano-ronaldo-EL3296107|url-status=dead}}</ref> Në shkurt 2020, [[Emiratet e Bashkuara Arabe]] i dhanë një vizë të artë Ronaldos, nën iniciativën e Këshillit Sportiv të Dubait për të lidhur lojtarët globalë, dhe për t'i inkurajuar ata të jetojnë dhe investojnë në Emiratet e Bashkuara Arabe.<ref>{{cite web|url=https://www.thepledge.ng/uae-grants-gold-card-visa-to-ronaldo/|title=UAE Grants Gold Card Visa To Ronaldo|trans-title=EBA i japin vizë të artë Ronaldos|publisher=The Pledge|language=en|accessdate=13 shkurt 2020}}</ref> ==Jeta personale== ===Familja, fëmijët dhe marrëdhënjet=== <div class="mw-collapsible" style="box-sizing:border-box;width:100%; overflow:auto; font-size:83%;padding:4px;border:none;float:right; clear:right; width:22em; margin-left:1em; border:1px #aaa solid;"><div style="font-size:100%;line-height:1.6;font-weight:bold;color:inherit;background:transparent;text-align:center;;">Fëmijët e Ronaldos</div><div class="mw-collapsible-content" style="background:transparent;color:inherit;text-align:left;;"> * Me anë të surrogacisë ** Cristiano Ronaldo Jr. (l. 2010), djalë ** Eva Maria (l. 2017), vajzë binjake ** Mateo Ronaldo (l. 2017), djalë binjak * Me Georgina Rodríguez ** Alana Martina (l. 2017), vajzë</div></div> Ronaldo ka katër fëmijë. Ai u bë baba për herë të parë më 17 qershor 2010 pas lindjes së djalit të tij, Cristiano Jr., në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/7870962/Cristiano-Ronaldo-announces-he-is-the-father-of-a-baby-boy-on-Twitter.html|title=Cristiano Ronaldo announces he is the father of a baby boy on Twitter|trans-title=Cristiano Ronaldo njofton se ai është baba i një djali në Twitter|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=4 korrik 2010|accessdate=5 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821132940/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/7870962/Cristiano-Ronaldo-announces-he-is-the-father-of-a-baby-boy-on-Twitter.html|archive-date=21 gusht 2010|url-status=live}}</ref> Ai deklaroi se ka kujdestarinë e plotë të fëmijës dhe nuk do të zbulojë publikisht identitetin e nënës sipas marrëveshjes me të.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8786871.stm|title=Baby 'joy' for Cristiano Ronaldo|trans-title='Kënaqësi' bebeje për Cristiano Ronaldon|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 korrik 2010|accessdate=4 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722144547/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8786871.stm|archive-date=22 korrik 2017|url-status=live}}</ref><ref name="tel_child">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/7878410/Cristiano-Ronaldo-names-son-Cristiano-Ronaldo.html|title=Cristiano Ronaldo names son Cristiano Ronaldo|trans-title=Cristiano Ronaldo i vë emrin djalit Cristiano Ronaldo|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=8 korrik 2010|accessdate=8 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501163740/http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/7878410/Cristiano-Ronaldo-names-son-Cristiano-Ronaldo.html|archive-date=1 maj 2013|url-status=live}}</ref> Në janar 2015, Ronaldo njoftoi se marrëdhënia e tij pesë-vjeçare me modelen ruse [[Irina Shayk]] kishte përfunduar.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/ronaldo-ndahet-nga-irina-shayk-sepse/|title=Ronaldo ndahet nga Irina Shayk sepse…|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=17 janar 2015|accessdate=2 qershor 2020}}</ref> Ronaldo më pas u bë baba i binjakëve, vajzës Eva dhe djalit Mateo, lindur më 8 qershor 2017 në Shtetet e Bashkuara përmes surrogacisë.<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/cristiano-ronaldo-behet-baba-i-dy-binjakeve/|title=Cristiano Ronaldo bëhet baba i dy binjakëve|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=11 qershor 2017|accessdate=2 qershor 2020}}</ref> Ai është në një lidhje me modelen spanjolle [[Georgina Rodríguez]], e cila lindi vajzën e tyre Alana Martina, më 12 nëntor 2017.<ref>{{cite web|url=https://lajmi.net/cristiano-ronaldo-behet-serish-baba/|title=Cristiano Ronaldo bëhet sërish baba|publisher=Lajmi.net|language=sq|date=12 nëntor 2017|accessdate=2 qershor 2020}}</ref> Babai i Ronaldos, José, vdiq nga një gjendje e mëlçisë e lidhur me alkoolizmin në moshën 52 vjeç në shtator 2005 kur Ronaldo ishte 20 vjeç.<ref>{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/2014/01/fan-cristiano-ronaldo-tarnished-icon|title=The Fan: Cristiano Ronaldo the tarnished icon|trans-title=Cristiano Ronaldo ikona e njollosur|publisher=New Statesman|language=en|author=Hunter Davies|date=16 janar 2014|accessdate=18 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726100131/http://www.newstatesman.com/2014/01/fan-cristiano-ronaldo-tarnished-icon|archive-date=26 korrik 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2005/09/13/sports/13iht-soccer.html|title=Forlán reborn in Spanish soccer|trans-title=Forlan i rilindur në futbollin spanjoll|publisher=The New York Times|language=en|author=Rob Hughes|date=14 shtator 2005|accessdate=19 korrik 2014}}</ref> Ronaldo ka thënë që nuk pi alkool, dhe ai mori një shumë të madhe parash si shpagim për një artikull të ''[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]'' që kishte raportuar se Ronaldo kishte pirë shumë në një klub nate ndërsa po rikuperohej nga një dëmtim në korrik 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-11-09-873451543_x.htm|title=Ronaldo receives libel damages over drink story|trans-title=Ronaldo merr dëmet e shpifjeve nga historia e pijeve|publisher=USA Today|language=en|date=9 nëntor 2009|accessdate=12 prill 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091113084928/http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-11-09-873451543_x.htm|archive-date=13 nëntor 2009|url-status=live}}</ref> Nëna e tij, Dolores, u diagnostikua me kancer të gjirit në 2007, por në fund u shërua.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-wants-bodyguards-mum-7595364|title=Cristiano Ronaldo wants bodyguards for his mum, amid fears she will become a target|trans-title=Cristiano Ronaldo kërkon truproje për mamanë e tij, mes frikës se ajo mund të bëhet një sinjestër|publisher=Daily Mirror|language=en|author=Gerald Couzens|date=20 mars 2016|accessdate=15 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015192253/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/cristiano-ronaldo-wants-bodyguards-mum-7595364|archive-date=15 tetor 2018|url-status=live}}</ref> ===Bamirësia=== Ronaldo ka dhënë kontribute për kauza të ndryshme bamirësie gjatë gjithë karrierës së tij. Pamjet televizive nga tërmeti dhe tsunami i Oqeanit Indian të vitit 2004 treguan një djalë tetë vjeçar të mbijetuar, të quajtur Martunis, i cili kishte me një fanellë numër 7 të futbollistit portugez. Ai ishte i bllokuar për 19 ditë pasi familja e tij u vra. Pas kësaj, Ronaldo vizitoi qytetin Aceh të Indonezisë, për të mbledhur fonde për rehabilitimin dhe rindërtimin.<ref name="Bamirësia">{{cite web|url=https://eduasportin.com/lajme/5-aktet-e-bamiresise-te-cristiano-ronaldo/|title=5 aktet e bamirësisë të Cristiano Ronaldo|publisher=E Dua Sportin|language=sq|date=2 dhjetor 2017|accessdate=3 qershor 2020|archive-date=3 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603160415/https://eduasportin.com/lajme/5-aktet-e-bamiresise-te-cristiano-ronaldo/|url-status=dead}}</ref> Pasi pranoi dëmet e pazbuluara nga një çështje shpifje kundër gazetës The Sun në 2008, Ronaldo dhuroi shumën e marrë për një bamirësi në Madeira.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-11709871|title=Cristiano Ronaldo accepts Daily Telegraph libel payout|trans-title=Cristiano Ronaldo merr shumën e dëmshpërlimit për shpifje nga Daily Telegraph|publisher=BBC News|language=en|date=8 nëntor 2010|accessdate=6 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125225838/http://www.bbc.co.uk/news/uk-11709871|archive-date=25 nëntor 2013|url-status=live}}</ref> Në vitin 2009, Ronaldo dhuroi 100,000 £ në spitalin që shpëtoi jetën e nënës së tij në Madeira pas betejës së saj me kancerin, në mënyrë që ata të mund të ndërtojnë një qendër për kurimin e kancerit në ishull.<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/312084/cristiano-ronaldo-donates-100-000-to-cancer-hospital|title=Ronaldo donates to Cancer-stricken mums saviors|trans-title=Ronaldo dhuron për mamatë që kanë mbijetuar ndaj kancerit|website=CristianoRonaldoFan.net|language=en|date=25 qershor 2012|accessdate=25 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130212005600/http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/312084/cristiano-ronaldo-donates-100-000-to-cancer-hospital|archive-date=12 shkurt 2013|url-status=live}}</ref> Në mbështetje të viktimave të përmbytjes në Madeira të vitit 2010, Ronaldo u zotua të luajë në një ndeshje bamirësie në Madeira ndërmjet klubit të Premiera Ligës [[FC Porto|Porto]] dhe lojtarëve nga klubet me bazë në Madeira Marítimo dhe Nacional.<ref name="Reuters22Feb2010CharityMatch">{{cite web|url=https://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE61L09O20100222|title=Ronaldo to play in charity match for Madeira|trans-title=Ronaldo do të luajë një ndeshje bamirësie për Madeirën|publisher=Reuters|language=en|date=22 shkurt 2010|url-status=dead|access-date=3 qershor 2020|archive-date=19 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119064041/http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE61L09O20100222}}</ref> Në vitin 2012, Ronaldo dhe agjenti i tij paguan një trajtim të specializuar për një djalë nëntë vjeçar Canarian i cili kishte kancer terminal.<ref>{{cite web|url=http://www.as.com/english/articulo/cristiano-ronaldo-funds-cancer-treatment/20120619dasdenspo_11/Ten|title=Cristiano Ronaldo funds cancer treatment for 9-year-old boy|trans-title=Cristiano Ronaldo financon trajtimin e kancerit për një djalë 9-vjeçar|publisher=AS.com|language=en|date=19 qershor 2012|accessdate=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517153709/http://www.as.com/english/articulo/cristiano-ronaldo-funds-cancer-treatment/20120619dasdenspo_11/Ten|archive-date=17 maj 2014|url-status=live}}</ref> Në dhjetor 2012, Ronaldo iu bashkua programit "11 për Shëndetin" të FIFA-s për të rritur ndërgjegjësimin midis fëmijëve se si të qëndronin larg nga droga, HIV, malarja dhe mbipesha.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2012/12/31/en/football/international_football/1356973939.html|title=Messi and Ronaldo join forces for FIFA's '11 for Health'|trans-title=Messi dhe Ronaldo bashkojnë forcat për "11 për Shëndetin" të FIFA-s|publisher=Marca|language=en|date=31 dhjetor 2012|accessdate=21 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206092629/http://www.marca.com/2012/12/31/en/football/international_football/1356973939.html|archive-date=6 shkurt 2013|url-status=live}}</ref> Në janar 2013, Ronaldo u bë Ambasadori i ri Global Artist i Save the Children, në të cilën shpreson të ndihmojë në luftimin e urisë dhe mbipeshes së fëmijëve.<ref>{{cite web|url=http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&b=8486803&ct=12703073|title=Cristiano Ronaldo Kicks Off the New Year as Save the Children's New Global Artist Ambassador for Child Hunger and Nutrition|trans-title=Cristiano Ronaldo e nis vitin e ri Ambasadori i ri global i Save the Children për urinë dhe ushqyerjen e fëmijëve|publisher=Save the Children|language=en|date=27 mars 2013|access-date=6 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927052831/http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&b=8486803&ct=12703073|archive-date=27 shtator 2017|url-status=dead}}</ref> Në mars, Ronaldo pranoi të jetë ambasadori i Forumit të Kujdesit Mangrove në Indonezi, një organizatë që synon të rrisë vetëdijen për ruajtjen e mangrove.<ref>{{cite web|url=http://www.thejakartapost.com/news/2013/03/17/ronaldo-ambassador-mangrove.html|title=Ronaldo ambassador for mangrove|trans-title=Ronaldo ambasador për mangrovët|publisher=The Jakarta Post|language=en|date=17 mars 2013|accessdate=15 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321060234/http://www.thejakartapost.com/news/2013/03/17/ronaldo-ambassador-mangrove.html|archive-date=21 mars 2013|url-status=dead}}</ref> Ronaldo u emërua sportisti më bamirës në botë për vitin 2015 pasi dhuroi 5 milion £ për përpjekjet e ndihmës pas tërmetit në Nepal i cili vrau mbi 8,000 njerëz.<ref name="Bamirësia"/> Në qershor 2016, Ronaldo dhuroi të gjithë bonusin e tij prej 600,000 € pas fitmit të Ligës së Kampioneve nga Real Madridi për sezonin 2015–16.<ref>{{cite web|url=http://sport.albeu.com/sport/ronaldo-dhuron-per-bamiresi-bonusin-e-realit/247460/|title=Ronaldo dhuron për bamirësi bonusin e Realit|website=Sport.albeu.com|language=sq|date=4 qershor 2016|accessdate=3 qershor 2020|archive-date=3 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603160414/http://sport.albeu.com/sport/ronaldo-dhuron-per-bamiresi-bonusin-e-realit/247460/|url-status=dead}}</ref> Në gusht 2016, Ronaldo lançoi "CR7Selfie", një aplikacion selfie për bamirësi për të ndihmuar Save the Children që lejon pjesëmarrësit të bëjnë një selfie me të në një nga disa veshje dhe poza të ndryshme.<ref>{{Cite web|url=http://www.adweek.com/adfreak/cristiano-ronaldos-new-charity-app-lets-you-post-selfies-him-topless-or-otherwise-172893|title=Cristiano Ronaldo's New Charity App Lets You Post Selfies With Him, Topless or Otherwise|trans-title=Aplikacioni i ri i bamirësisë i Cristiano Ronaldos të lejon të postosh selfie me të, pa bluze ose ndryshe|publisher=Adweek|language=en|author=David Griner|date=9 gusht 2016|access-date=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811170925/http://www.adweek.com/adfreak/cristiano-ronaldos-new-charity-app-lets-you-post-selfies-him-topless-or-otherwise-172893|archive-date=11 gusht 2016|url-status=live}}</ref> Në aplikacion, tifozët mund të zgjedhin 68 fotografi të ndryshme të Ronaldos në veshje dhe poza dhe të lëvizin nëpër 39 filtra për ti vendosur në selfiet e tyre.<ref>{{cite web|url=http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&b=9357115&ct=14908085&notoc=1|title=Soccer Superstar Cristiano Ronaldo Launches New Selfie App, Donation for Every Download Helps Kids in Need|trans-title=Superylli i futbollit Cristiano Ronaldo lançon aplikacionin e ri të Selfies, dhurim për çdo shkarkim ndihmon fëmijët në nevojë|publisher=Save the Children|language=en|date=9 gusht 2016|accessdate=11 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813024003/http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&b=9357115&ct=14908085&notoc=1|archive-date=13 gusht 2016|url-status=dead}}</ref> ===Çështjet ligjore=== Në korrik 2017, Ronaldo u akuzua për evazion fiskal me vlerë gati 15 milion € të taksave ndërmjet 2011 dhe 2014, një pretendim që ai e mohoi në atë kohë.<ref>{{cite web|url=https://tvklan.al/cristiano-ronaldo-nen-akuze-per-evazion-fiskal-me-vlere-14-milione-euro/|title=Cristiano Ronaldo nën akuzë për evazion fiskal me vlerë 14 milionë Euro|publisher=TV Klan|language=sq|date=13 qershor 2017|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Në qershor 2018, Ronaldos iu dha një dënim me burg për dy vite (i pezulluar) dhe u gjobit me 18,8 milion €, e cila më vonë u ul në 16,8 milion € pasi Ronaldo arriti një marrëveshje me autoritetet spanjolle.<ref>{{cite web|url=https://www.aa.com.tr/sq/sport/ronaldo-gjobitet-me-18-8-milion%C3%AB-euro/1214798|title=Ronaldo gjobitet me 18,8 milionë euro|website=aa.com.tr|language=sq|date=26 korrik 2018|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Dënimi mund të kryhet në provë, pa pasur nevojë që Ronaldo të jetë në burg, për sa kohë që ai nuk kryen evazion fiskal sërisht.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/ronaldo-denohet-me-dy-vite-burg-dhe-nje-prej-gjobe-188-milione-euro|title=Evazion fiskal /Ronaldo dënohet me dy vite burg dhe një gjobë prej 18.8 milionë euro|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=15 qershor 2018|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Ronaldo dhe një burrë tjetër u hetuan nga Shërbimi i Prokurorisë Britanike të Kurorës pasi një akuzë për përdhunim në vitin 2005 që u soll nga dy gra. Brenda disa ditësh, të dy gratë tërhoqën pretendimet e tyre dhe [[Scotland Yard]] më vonë lëshoi një deklaratë duke thënë se nuk kishte prova të mjaftueshme për një ndjekje penale.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4468628.stm|title=Ronaldo will not face rape charge|trans-title=Ronaldo nuk do të përballet me akuza për përdhunim|publisher=BBC News|language=en|accessdate=8 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008175202/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4468628.stm|archive-date=8 tetor 2018|url-status=live}}</ref> Në prill 2017, u raportua se Ronaldo po hetohej nga Departamenti i Policisë në Las Vegas për një akuzë për përdhunim që nga viti 2009.<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/showbiz/120300/ronaldo-akuzohet-per-perdhunim/|title=Ronaldo akuzohet për përdhunim|publisher=Koha.net|language=sq|date=1 tetor 2018|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Dokumentet, të konfirmuara nga avokatët e Ronaldos, thonë se Ronaldo pagoi një grua 375,000 $ që ajo të mos e bënte publike këtë ngjarje.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/christiano-ronaldo-akuzohet-per-br-perdhunim-8203-ka-paguar-per-heshtjen?r=app|title=Cristiano Ronaldo akuzohet për përdhunim, ka paguar për heshtjen|publisher=Shqiptarja.com|language=sq|date=15 prill 2017|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> Ronaldo dhe avokatët e tij lëshuan një deklaratë të gjatë duke mohuar të gjitha akuzat, duke i përshkruar ato si një "fushatë të qëllimshme për shpifje" me pjesë të konsiderueshme "të ndryshuara/ose të fabrikuara plotësisht",<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/akuzat-per-perdhunim-reagon-cristiano-ronaldo-akuze-e-peshtire-do-te-bej-gjithcka/|title=Akuzat për përdhunim, reagon Cristiano Ronaldo: E pështirë, do të bëj gjithçka|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=15 prill 2017|accessdate=4 qershor 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/120745/ronaldo-mohon-akuzat-per-perdhunim/|title=Ronaldo mohon akuzat për përdhunim|publisher=Koha.net|language=sq|date=3 tetor 2018|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> një pretendim të cilin ''Der Spiegel'' e mohoi kategorikisht.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/45824263|title=Cristiano Ronaldo: 'German Magazine stands by reporting'|trans-title=Cristiano Ronaldo: 'Revista gjermane qëndron duke raportuar'|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=10 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012012740/https://www.bbc.co.uk/sport/amp/football/45824263|archive-date=12 tetor 2018|url-status=live}}</ref> Në korrik 2019, prokurorët e Las Vegas thanë se nuk do të akuzonin Ronaldon për akuzat e përdhunimit; deklarata shtoi: "Bazuar në një rishikim të informacionit në këtë kohë, pretendimet për sulm seksual kundër Cristiano Ronaldos nuk mund të provohen përtej një dyshimi të arsyeshëm."<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-49078808|title=Ronaldo will not face charges over alleged rape|trans-title=Ronaldo nuk do të përballet me akuza për përdhunim të sajuar|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 korrik 2019|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|15 mars 2024}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/cristiano-ronaldo-dos-santos-aveiro/382/|title=Cristiano Ronaldo|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=1 qershor 2020}}</ref><ref name="footballzzclub">{{cite web|url=https://www.thefinalball.com/jogador.php?epoca_id=132&id=1579&op=zoomstats&tpstats=club|title=Cristiano Ronaldo|website=footballzz.co.uk|language=en|accessdate=23 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226204311/http://www.footballzz.co.uk/jogador.php?epoca_id=132&id=1579&op=zoomstats&tpstats=club|archive-date=26 dhjetor 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/ronaldo.html|title=Cristiano Ronaldo|website=StretfordEnd.co.uk|language=en|accessdate=28 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430070139/http://www.stretfordend.co.uk/playermenu/ronaldo.html|archive-date=30 prill 2012|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|Kupa !colspan=2|[[Kupa EFL|Kupa e Ligës]] !colspan=2|[[UEFA|Evropa]] !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[Sporting CP B]] |[[2002–03 Segunda Divisão B|2002–03]] |[[Segunda Divisão]] |2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0 |- |[[Sporting CP]] |[[2002–03 Primeira Liga|2002–03]] |[[Primeira Liga]] |25||3||3||2||colspan=2|—||3<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], dy ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]</ref>||0||0||0||31||5 |- |rowspan=7|[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |[[Premier League 2003–04|2003–04]] |rowspan=6|[[Premier League]] |29||4||5||2||1||0||5||0||0||0||40||6 |- |[[Premier League 2004–05|2004–05]] |33||5||7||4||2||0||8||0||0||0||50||9 |- |[[Premier League 2005–06|2005–06]] |33||9||2||0||4||2||8||1||colspan=2|—||47||12 |- |[[Premier League 2006–07|2006–07]] |34||17||7||3||1||0||11||3||colspan=2|—||53||23 |- |[[Premier League 2007–08|2007–08]] |34||31||3||3||0||0||11||8||1<ref group="lower-alpha" name="CS">Ndeshje në [[FA Community Shield]]</ref>||0||49||42 |- |[[Premier League 2008–09|2008–09]] |33||18||2||1||4||2||12||4||2<ref group="lower-alpha" name="FCW">Të gjitha ndeshjet në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]</ref>||1||53||26 |- !colspan=2|Gjithsej !196!!84!!26!!13!!12!!4!!55!!16!!3!!1!!292!!118 |- |rowspan=10|[[Real Madrid CF|Real Madrid]] |[[La Liga 2009–10|2009–10]] |rowspan=9|[[La Liga]] |29||26||0||0||colspan=2|—||6||7||colspan=2|—||35||33 |- |[[La Liga 2010–11|2010–11]] |34||40||8||7||colspan=2|—||12||6||colspan=2|—||54||53 |- |[[La Liga 2011–12|2011–12]] |38||46||5||3||colspan=2|—||10||10||2<ref group="lower-alpha" name="SCE">Të gjitha ndeshjet në [[Supercopa de España]]</ref>||1||55||60 |- |[[La Liga 2012–13|2012–13]] |34||34||7||7||colspan=2|—||12||12||2<ref group="lower-alpha" name="SCE"/>||2||55||55 |- |[[La Liga 2013–14|2013–14]] |30||31||6||3||colspan=2|—||11||17||colspan=2|—||47||51 |- |[[La Liga 2014–15|2014–15]] |35||48||2||1||colspan=2|—||12||10||5<ref group="lower-alpha">Një ndeshje dhe dy gola në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], dy ndeshje në [[Supercopa de España]], dy ndeshje në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]</ref>||2||54||61 |- |[[La Liga 2015–16|2015–16]] |36||35||0||0||colspan=2|—||12||16||colspan=2|—||48||51 |- |[[La Liga 2016–17|2016–17]] |29||25||2||1||colspan=2|—||13||12||2<ref group="lower-alpha" name="FCW"/>||4||46||42 |- |[[La Liga 2017–18|2017–18]] |27||26||0||0||colspan=2|—||13||15||4<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], një ndeshje dhe një gol në [[Supercopa de España]], dy ndeshje dhe dy gola në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]</ref>||3||44||44 |- !colspan=2|Gjithsej !292!!311!!30!!22!!colspan=2|—!!101!!105!!15!!12!!438!!450 |- |rowspan="5"|[[Juventus F.C.|Juventus]] |[[2018–19 Juventus FC season|2018–19]] |rowspan=4|[[Serie A]] |31||21||2||0||colspan="2"|—||9||6||1{{efn|name="SI"|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana]]}}||1||43||28 |- |[[2019–20 Juventus FC season|2019–20]] |33||31||4||2||colspan="2"|—||8||4||1{{efn|name="SI"}}||0||46||37 |- |[[2020–21 Juventus FC season|2020–21]] |33||29||4||2||colspan="2"|—||6||4||1{{efn|name="SI"}}||1||44||36 |- |[[2021–22 Juventus FC season|2021–22]] |1||0||0||0||colspan="2"|—||0||0||0||0||1||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !98!!81!!10!!4!!colspan="2"|—!!23!!14!!3!!2!!134!!101 |- |rowspan="3"|Manchester United |[[2021–22 Manchester United F.C. season|2021–22]] |rowspan=2|Premier League |30||18||1||0||0||0||7||6||colspan="2"|—||38||24 |- |[[2022–23 Manchester United F.C. season|2022–23]] |10||1||0||0||0||0||6{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||2||colspan=2|—||16||3 |- !colspan="2"|Gjithsej !40!!19!!1!!0!!0!!0!!13!!8!!colspan="2"|—!!54!!27 |- |rowspan="3"|[[Al Nassr FC|Al Nassr]] |[[2022–23 Al-Nassr FC season|2022–23]] |rowspan=2|[[Liga Pro Saudite]] |16||14||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1{{efn|Ndeshje në [[Super Kupa Saudite|Super Kupën Saudite]]}}||0||19||14 |- |[[2023–24 Al Nassr FC season|2023–24]] |22||23||2||1||colspan="2"|—||9{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[AFC Liga e Kampioneve|AFC Ligën e Kampioneve]]}}||6||6{{efn|Të gjjtha ndeshjet në [[Kupa Arabe e Klubeve Kampione|Kupën Arabe të Klubeve Kampione]]}}||6||39||36 |- !colspan="2"|Gjithsej !38!!37!!4!!1!!colspan="2"|—!!9!!6!!7!!6!!58!!50 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !691!!535!!74!!42!!12!!4!!204!!149!!28!!21!!1,009!!751 |} {{Reflist|group=lower-alpha}} ===Kombëtarja=== [[Skeda:Ronaldo 2017.jpg|parapamje|Ronaldo në aksion gjatë [[FIFA Kupa e Konfederatave 2017|FIFA Kupës së Konfederatave 2017]] në [[Rusi]].]] {{updated|26 mars 2024}}<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/cronaldo-intlg.html|title=Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro – Century of International Appearances|trans-title=Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro - Një shekull me paraqitje ndërkombëtare|publisher=RSSSF|language=en|author=Roberto Mamrud|date=29 gusht 2013|accessdate=25 dhjetor 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=24753|title=Cristiano Ronaldo|website=EU-Football.info|language=en|accessdate=4 qershor 2020}}</ref> {| class=wikitable style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=23|[[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] |- |2003||2||0 |- |2004||16||7 |- |2005||11||2 |- |2006||14||6 |- |2007||10||5 |- |2008||8||1 |- |2009||7||1 |- |2010||11||3 |- |2011||8||7 |- |2012||13||5 |- |2013||9||10 |- |2014||9||5 |- |2015||5||3 |- |2016||13||13 |- |2017||11||11 |- |2018||7||6 |- |2019||10||14 |- |2020||6||3 |- |2021||14||13 |- |2022||12||3 |- |2023||9||10 |- |2024||1||0 |- !colspan=2|Gjithsej||206||128 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Sporting CP<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/en/teams/first-team/forwards/cristiano-ronaldo/index.php|title=Cristiano Ronaldo|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604100358/https://www.juventus.com/en/teams/first-team/forwards/cristiano-ronaldo/index.php|archive-date=4 qershor 2019|publisher=Juventus F.C.}}</ref> * [[Supertaça Cândido de Oliveira]]: [[Supertaça Cândido de Oliveira 2002|2002]] ;Manchester United<ref name="Transfermarkt">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/cristiano-ronaldo/erfolge/spieler/8198|title=Cristiano Ronaldo|publisher=Transfermarkt|language=en|accessdate=26 maj 2020}}</ref> * [[Premier League]]: [[2006–07 FA Premier League|2006–07]], [[2007–08 Premier League|2007–08]], [[2008–09 Premier League|2008–09]] * [[FA Cup]]: [[Finalja e FA Cup 2004|2003–04]] * [[EFL Cup|Football League Cup]]: [[Finalja e Football League Cup 2006|2005–06]], [[Finalja e Football League Cup 2009|2008–09]] * [[FA Community Shield]]: [[FA Community Shield 2007|2007]], [[FA Community Shield 2008|2008]] * [[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[UEFA Liga e Kampionëve 2007–08|2007–08]] * [[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[2008 FIFA Kupa e Botës për Klube|2008]] ;Real Madrid<ref name="Transfermarkt"/> * [[La Liga]]: [[2011–12 La Liga|2011–12]], [[2016–17 La Liga|2016–17]] * [[Copa del Rey]]: [[Finalja e Copa del Rey 2011|2010–11]], [[Finalja e Copa del Rey 2014|2013–14]] * [[Supercopa de España]]: [[Supercopa de España 2012|2012]], [[Supercopa de España 2017|2018]] * [[UEFA Liga e Kampionëve]]: [[2013–14 UEFA Liga e Kampioneve|2013–14]], [[2015—16 UEFA Liga e Kampioneve|2015–16]], [[2016–17 UEFA Liga e Kampioneve|2016–17]], [[2017–18 UEFA Liga e Kampioneve|2017–18]] * [[UEFA Super Kupa]]: [[UEFA Super Kupa 2014|2014]], [[UEFA Super Kupa 2016|2016]], [[UEFA Super Kupa 2017|2017]] * [[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2014|2014]], [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2016|2016]], [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2017|2017]] ;Juventus<ref name="Transfermarkt"/> * [[Serie A]]: [[Serie A 2018–19|2018–19]], [[Serie A 2019–20|2019–20]] * [[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2020–21|2020–21]] * [[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2018|2018]], [[Supercoppa Italiana 2020|2020]] ;Al-Nassr<ref name="Transfermarkt"/> *[[Kupa e Kampionëve të Klubeve Arabe]]: [[Kupa e Kampionëve të Klubeve Arabe 2023|2023]] *[[Liga Profesionale Saudite]]: [[Liga Profesionale Saudite 2025–26|2025–26]] ===Kombëtarja=== ;Portugalia<ref name="Transfermarkt"/> * [[Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]: [[UEFA Euro 2016|2016]] * [[UEFA Liga e Kombeve]]: [[UEFA Liga e Kombeve 2018–19|2018–19]], [[UEFA Liga e Kombeve 2024–25|2024–25]] ===Personale=== <!--Të gjitha çmimet dhe trofetë e fituara nga Cristiano Ronaldo janë listuar në rend kronologjik, duke nisur nga çmimi/trofeu i parë i fituar e deri te i fundit.--> [[Skeda:Cristiano Ronaldo - Ballon d'Or (cropped).jpg|thumb|upright|Ronaldo ka fituar Topin e Artë pesë herë në karrierën e tij; në foto është Topi i Artë i vitit 2014.]] *[[Çmimet e UEFA Kampionatit Evropian#Ekipi i Turnamentit|Ekipi i Turnamentit në UEFA Kampionatin Evropian]]: [[UEFA Euro 2004#Çmimet|2004]], [[UEFA Euro 2012#Çmimet|2012]], [[UEFA Euro 2016#Çmimet|2016]] *[[UEFA Ekipi i Vitit]]: [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2004|2004]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2007|2007]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2008|2008]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2009|2009]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2010|2010]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2011|2011]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2012|2012]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2013|2013]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2014|2014]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2015|2015]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2016|2016]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2017|2017]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2018|2018]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2019|2019]]<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2201679.html|title=Ultimate Team of the Year: the all-time XI|trans-title=Ekipi i Vitit Ultimate: XI e të gjitha kohërave|publisher=UEFA|language=en|date=22 nëntor 2015|accessdate=25 nëntor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/01/cristiano-ramos-marcelo-kroos-and-modric-all-in-the-uefacom-team-of-the-year-2017|title=Cristiano, Ramos, Marcelo, Kroos and Modric all in the UEFA.com Team of the Year 2017|trans-title=Cristiano, Ramos, Marcelo, Kroos dhe Modric të gjithë në UEFA.com Ekipin e Vitit 2017|website=realmadrid.com|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=11 janar 2018|accessdate=17 janar 2018|quote=Cristiano Ronaldo është zgjedhur për herë të dymbëdhjetë dhe është lojtari me më shumë paraqitje.|location=Madrid, Spanjë}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2589223.html|title=UEFA.com fans' Team of the Year 2018 revealed|trans-title=UEFA.com Ekipi i Vitit nga Tifozët 2018 zbulohet|publisher=UEFA|language=en|date=11 janar 2019|accessdate=11 janar 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2637433.html|title=UEFA.com fans' Team of the Year 2019 revealed|trans-title=UEFA.com Ekipi i Vitit nga Tifozët 2019 zbulohet|publisher=UEFA|language=en|date=15 janar 2020|accessdate=15 janar 2020}}</ref> *[[PFA Lojtari i Ri i Vitit]]: 2006–07<ref name="PFA0607">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6582201.stm|title=Ronaldo secures PFA awards double|trans-title=Ronaldo siguron dopietën e çmimeve PFA|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 prill 2007|accessdate=18 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414212009/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6582201.stm|archive-date=14 prill 2008|url-status=live}}</ref> *[[PFA Lojtari i Vitit i Lojtarëve]]: 2006–07,<ref name="PFA0607"/> 2007–08<ref name="PFA0708">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7370319.stm|title=Ronaldo named player of the year|trans-title=Ronaldo emërohet lojtari i vitit|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 prill 2008|accessdate=18 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501021313/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7370319.stm|archive-date=1 maj 2008|url-status=live}}</ref> *[[Lojtari i Sezonit i Premier League|Lojtari i Sezonit i Premier Ligës]]: 2006–07, 2007–08<ref name="PremProfile"/> *[[FWA Futbollisti i Vitit]]: 2006–07, 2007–08<ref>{{cite web|url=http://footballwriters.co.uk/previous-foty/|title=Previous Winners – Footballer of the year|trans-title=Fituesit e mëparshëm – Futbollisti i Vitit|publisher=Football Writers' Association|language=en|accessdate=18 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118205853/http://footballwriters.co.uk/previous-foty/|archive-date=18 nëntor 2018|url-status=live}}</ref> *[[Futbollisti i Vitit i UEFA-s]]: 2007–08 *[[Sulmuesi i Vitit i UEFA-s]]: 2007–08 *[[Këpuca e Artë e Premier League|Këpuca e Artë e Premier Ligës]]: 2007–08<ref name="PremProfile">{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/2522/Cristiano-Ronaldo/overview|title=Cristiano Ronaldo: Overview|trans-title=Cristiano Ronaldo: Përmbledhje|publisher=Premier League|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417224152/https://www.premierleague.com/players/2522/Cristiano-Ronaldo/overview|archive-date=17 prill 2018|accessdate=28 shtator 2018}}</ref> *[[Topi i artë|FIFA Topi i Artë]]/[[Topi i artë|Topi i Artë]]: [[Topi i Artë 2008|2008]], [[FIFA Topi i Artë 2013|2013]], [[FIFA Topi i Artë 2014|2014]], [[Topi i Artë 2016|2016]], [[Topi i Artë 2017|2018]] *[[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]]: [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 2008|2008]] *[[FIFPro Lojtari Botëror i Vitit]]: [[FIFPro Lojtari Botëror i Vitit 2008|2008]] *[[FIFA Çmimi Puskás]]: 2009<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/ballon-dor/history/index.html|title=History|trans-title=Historia|publisher=FIFA|language=en|quote=2009 – PUSKÁS AWARD – CRISTIANO RONALDO (POR)|accessdate=24 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605073410/http://www.fifa.com/ballon-dor/history/index.html|archive-date=5 qershor 2016|url-status=live}}</ref> *[[Trofeu Pichichi]]: 2010–11, 2013–14, 2014–15 *[[Çmimet e La Ligas|Lojtari më i vlefshëm i La Ligas]]: [[2012–13 La Liga|2012–13]]<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/barcelona/10491269/Lionel-Messi-completes-double-at-La-Liga-awards-while-Cristiano-Ronaldo-picks-up-newly-created-prize.html|title=Lionel Messi completes double at La Liga awards while Cristiano Ronaldo picks up newly created prize|trans-title=Lionel Messi plotëson dopietën në Çmimet e La Ligas kurse Cristiano Ronaldo fiton çmimin e sapokrijuar|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Ben Bloom|date=3 dhjetor 2013|accessdate=18 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007223458/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/barcelona/10491269/Lionel-Messi-completes-double-at-La-Liga-awards-while-Cristiano-Ronaldo-picks-up-newly-created-prize.html|archive-date=7 tetor 2018|url-status=live}}</ref> *[[Çmimet e La Ligas|Lojtari më i mirë i La Ligas]]: [[2013–14 La Liga|2013–14]]<ref name="2013–14">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/atletico-madrid-snubbed-at-la-liga-awards-despite-winning-league-ahead-of-spanish-giants-real-madrid-9822760.html|title=Atlético Madrid snubbed at La Liga awards despite winning league ahead of Spanish giants Real Madrid and Barcelona|trans-title=Atletico Madrid injohet te Çmimet e La Ligas pavarësisht se fitoi ligën para gjigandëve spanjoll Real Madrid dhe Barcelona|publisher=The Independent|language=en|author=Nicholas Rigg|date=28 tetor 2014|accessdate=18 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309200553/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/atletico-madrid-snubbed-at-la-liga-awards-despite-winning-league-ahead-of-spanish-giants-real-madrid-9822760.html|archive-date=9 mars 2016|url-status=live}}</ref> *[[Çmimet e La Ligas|Sulmuesi më i mirë i La Ligas]]: [[2013–14 La Liga|2013–14]]<ref name="2013–14"/> *[[UEFA Çmimi i Lojtarit më të mirë në Evropë]]: 2014, 2016, 2017 *Ekipi i Sezonit në [[La Liga]] nga [[UEFA]]: 2015–16,<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2016/05/16/573a37ec468aeb19478b45ef.html|title=Atletico dominate UEFA's La Liga team of the season|trans-title=Atletico dominon Ekipin e Sezonit të La Ligas nga UEFA|publisher=Marca|language=en|date=16 maj 2016|access-date=18 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214832/http://www.marca.com/en/football/spanish-football/2016/05/16/573a37ec468aeb19478b45ef.html|archive-date=15 qershor 2018|url-status=live}}</ref> 2016–17<ref>{{cite web|url=http://futbol.as.com/futbol/2017/05/22/primera/1495474276_384251.html|title=Once ideal de LaLiga para UEFA: 4 del Madrid, 3 del Barça...|trans-title=Ekipi All-Star i La Ligas nga UEFA: 4 nga Madridi, 3 nga Barça...|publisher=Diario AS|language=es|date=22 maj 2017|accessdate=18 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817123159/https://futbol.as.com/futbol/2017/05/22/primera/1495474276_384251.html|archive-date=17 gusht 2017|url-status=dead}}</ref> *[[The Best FIFA Men's Player]]: [[The Best FIFA Men's Player 2016|2016]], [[The Best FIFA Men's Player 2017|2017]] *[[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|Ekipi i Ëndërrave të FIFA Kupës së Botës]]: [[2018 FIFA Kupa e Botës|2018]]<ref name="2018 FWC Dream Team">{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/fan-dream-team-and-prize-winners-revealed|title=Fan Dream Team and prize winners revealed!|trans-title=Ekipi i Ëndërrave i tifozëve dhe fituesit e çmimeve zbulohen!|publisher=FIFA|language=en|date=23 korrik 2018|accessdate=18 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828182020/https://www.fifa.com/worldcup/news/fan-dream-team-and-prize-winners-revealed|archive-date=28 gusht 2018|url-status=live}}</ref> *Lojtari më i mirë në [[Serie A]]: [[2018–19 Serie A#Çmimet|2018–19]]<ref name="MVP"/> *[[Futbollisti i Vitit në Serie A]]: [[2018–19 Serie A|2019]] *[[Ekipi i Vitit i Serie A]]: [[2018–19 Serie A|2018–19]]<ref>{{cite web|url=https://www.kosova-sot.info/sport/381506/ekipi-i-vitit-ne-serie-a-asnje-lojtar-nga-interi-dhe-milani/|title=Ekipi i vitit në Serie A, asnjë lojtar nga Interi dhe Milani!|publisher=Kosova Sot Online|language=sq|date=22 maj 2019|accessdate=4 qershor 2020|archive-date=4 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604122622/https://www.kosova-sot.info/sport/381506/ekipi-i-vitit-ne-serie-a-asnje-lojtar-nga-interi-dhe-milani/|url-status=dead}}</ref> *EKipi i Turnamentit i Finaleve të [[UEFA Liga e Kombeve|UEFA Ligës së Kombeve]]: [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve|2019]]<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/newsid=2607717.html|title=UEFA Nations League Finals: Team of the Tournament|trans-title=Finalet e UEFA Ligës së Kombeve: Ekipi i Turnamentit|publisher=UEFA|language=en|date=10 qershor 2019|accessdate=11 qershor 2019}}</ref> ==Shënimet== <references group="note"/> == Referime == {{Reflist|30em}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://web.archive.org/web/20181030115633/https://www.cristianoronaldo.com/ Uebfaqja zyrtare] *[https://www.realmadrid.com/en/football/squad/cristiano-ronaldo-dos-santos Profili te uebfaqja zyrtare e Real Madrid] *[https://web.archive.org/web/20181215174835/https://www.laliga.es/en/player/cristiano-ronaldo Cristiano Ronaldo] – Rekordi në kompeticonin e [[La Liga]] *[https://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Cristiano-Ronaldo Profili zyrtar] te [[Federata Portugeze e Futbollit|FPF]] *[https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=63706/profile/index.html Cristiano Ronaldo] – Rekordi në kompeticonet e [[UEFA]]-s *[https://www.fifa.com/worldcup/players/player/201200/ Cristiano Ronaldo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624203012/https://www.fifa.com/worldcup/players/player/201200/ |date=24 qershor 2018 }} – Rekordi në kompeticonet e [[FIFA]]-s *[https://www.national-football-teams.com/player/5279/Cristiano_Ronaldo.html Cristiano Ronaldo] te National-Football-Teams.com *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j12429.html Cristiano Ronaldo] te BDFutbol {{Skuadra Juventus F.C.}} {{UEFA Futbollisti i Vitit}} {{World Soccer Futbollisti i Vitit}} {{Këpuca e Artë e Premier League}} {{FIFA Lojtari Botëror i Vitit}} {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{UEFA Euro 2012 Skuadra e Turnamentit}} {{2018 FIFA Kupa e Botës Skuadra e Turnamentit}} {{Artikull i mirë|dita=16|muaj=11|viti=2018}} [[Kategoria:Lindje 1985]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë portugezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren portugeze]] [[Kategoria:Futbollistë në Sporting CP]] [[Kategoria:Futbollistë në Manchester United F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Real Madrid C.F.]] [[Kategoria:Futbollistë në Juventus F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Al-Nassr FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Primeira Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2004]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2006]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2010]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2012]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2014]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2018]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2022]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2026]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Kampionatit Evropian]] 91y13n4eixfulduz7q7y4hdleiiplwc 4 25990 3010788 2997957 2026-07-18T16:16:44Z Klalug 190444 /* ka luajtur për SK Tiranën para ose gjatë Luftës së Dytë Botërore, * ka qenë pjesë e formacionit të parë të Partizanit në vitin 1946, * ka punuar më vonë si përgjegjës i terrenit në stadiumin Dinamo, atëherë mund të përgatitet një artikull si ky: Shefqet Luga Shefqet Luga ishte futbollist shqiptar, aktiv në vitet 1940. Sipas burimeve historike, ai ka luajtur për SK Tiranën gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe më pas ishte pjesë e formacionit të parë të klubit Partizani në viti... 3010788 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Zyra e Ankesave/Hyrja}} __TOC__ {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Zyra e Ankesave/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 4 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == ka luajtur për SK Tiranën para ose gjatë Luftës së Dytë Botërore, * ka qenë pjesë e formacionit të parë të Partizanit në vitin 1946, * ka punuar më vonë si përgjegjës i terrenit në stadiumin Dinamo, atëherë mund të përgatitet një artikull si ky: Shefqet Luga Shefqet Luga ishte futbollist shqiptar, aktiv në vitet 1940. Sipas burimeve historike, ai ka luajtur për SK Tiranën gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe më pas ishte pjesë e formacionit të parë të klubit Partizani në vitin 1946. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, ai punoi për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në stadiumin “Dinamo” në Tiranë. Ai konsiderohet pjesë e brezit të parë të futbollistëve që kontribuan në zhvillimin e futbollit shqiptar në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore == Ju lutem publikojeni cv3qylzb36bj2bkqduwsxclt6a77lki 0 27055 3010600 2941903 2026-07-18T15:10:12Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010600 wikitext text/x-wiki {{AMR|Pak referenca (edhe ato gjithesesi kane nevoje per rregullime teknike); Vendosje më e mirë e figurave dhe pajisje me me shume linqe ne permbajtje.}} {{Infobox settlement | settlement_type=Qytet Federal |Emri=Moska<br /><small>Москва</small> | image_flag = Flag of Moscow.svg | flag_link = Flamuri i Moskës | image_seal = Coat of Arms of Moscow.svg | seal_link = Stema e Moskës | seal_size = | image_skyline = StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg | image_caption= Kulla e orës Spasskaya dhe Katedralja e Shën Vasilit |Shteti=Rusia |Koordinatat= |Rajoni=Qëndror |Qarku= |Distrikti= |Kantoni= |Departamenti= |Lartësia = | established_date=Para vitit [[1147]] |Sipërfaqja=1,081 km2 |Zona Kohore=MSK/MSD ([[UTC]]+3/+4) | postal_code=101 te 129 | registration_plate=77, 99, 97, 177, 199, 197 |Aeroporti= |Kryetari i Bashkisë=[[Sergey Sobyanin]] | population_demonym = Moskovit/e |Asambleja rajonale= |Partia udhëheqëse=[[Rusia e Bashkuar]] | website=[http://www.mos.ru/ www.mos.ru] | population_total=10,126,424 |Dendësia=9,682 /km2 |Zona urbane=100% |Zona metropolitane=0% <!--Harta--> | map_caption = | map_size = 280 | image_map = | image_map2 = Rusia evropiane |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=55 | gjer_m=45 | gjer_s=6 | gjer_dr =N | gjat_g=37 | gjat_m=37 | gjat_s=4 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Moska''' ([[Gjuha ruse|rusisht]]: ''Москва́'') është kryeqyteti i [[Rusia|Rusisë]]. Moska është një ndër qytetet më të vjetra dhe më të bukura të Rusisë, ndodhet në pjesën evropiane të Rusisë. Perandorët ose carët e kthyen qytetin në bazën e tyre të urdhrave deri në vitin [[1712]], kur kryeqytet i Rusisë u bë [[Saint Petersburg|Shën Pjetërburgu]]. Moska u rikthye në kryeqytet të Rusisë në vitin 1918 dhe shërbeu si kryeqyteti i [[Bashkimi Sovjetik|ish-Bashkimit Sovjetik]] nga viti 1922 deri në vitin 1991. Moska ka qenë historikisht kryeqyteti i Dukatit të Moskovisë, regjimeve cariste, [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]], [[BRSS|Bashkimit Sovjetik]] dhe tashmë i Federatës Ruse . Moska konsiderohet si një prej qyteteve më të gjelbra të Evropës dhe ka rreth 27 kilometra katrorë gjelbërim në parqe për person. Infrastruktura historike e kombinuar me zhvillimin modern të viteve të fundit e kanë bërë Moskën një prej destinacioneve më intriguese dhe tërheqëse të Evropës. Gjatë viteve, Moska ka marrë një sërë emërtimesh si Roma e Tretë (Третий Рим), Guri i Bardhë (Белокаменная), Froni i Parë (Первопрестольная) dhe 40 Dyzetat (Сорок Сороков). Një person nga Moska quhet moskovit në [[Shqip]] ose Moskvich ne [[Gjuha ruse|Rusisht]]. == Historia == Moska ka një histori të gjatë dhe dramatike. Përmendet për herë të parë në kronikat mesjetare të vitit [[1147]]. U bë shpejt qyteti kryesor i princërve moskovitë. Moska u bë kryeqytet i perandorisë së re nga cari [[Ivani i tmerrshëm|Ivani i Tmerrshëm]] në [[Shekulli XVI|shekullin XVI]]. Qyteti është shkatërruar dhe rindërtuar disa herë përgjatë viteve. Ndërtesat e saj më të vjetra prej druri janë zhdukur në zjarre. Sa herë që qyteti e merrte veten pas hirit të flakëve, bëhej gjithmonë e më i bukur. Për çdo ndërtesë të Moskës thirreshin arkitektët më të mirë nga e gjithë bota për ta restauruar. Historia e rikonstruksionit të Moskës është një ndër arsyet që ajo ka absorbuar stile të ndryshme e të veçanta. [[Dukati i Madh i Moskës]], shërbeu si forca kryesore në ecurinë e ribashkimit të Rusisë dhe luftën për pavarësi kundër Hordhisë së Artë (mongolëve). Moska gradualisht ribashkoi principatat ruse përreth saj dhe arriti të mbizotërojë trashëgiminë kulturore e politike të Rusisë së Kievit. Kah [[shekulli XVIII]], vendi qe zgjeruar përmes pushtimeve, aneksimit dhe eksplorimit, duke u kthyer në [[Perandoria Ruse|Perandorinë Ruse]], të tretën perandori më të madhe në histori, që shtrihej nga [[Polonia]] drejt lindjes deri në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe në [[Alaska|Alaskë]]. Për 30 vjet me radhë tunelet e [[Josif Stalini|Stalinit]] kanë qenë protagonistet e fshehtë të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]]. Për një Moskë të dytë, qindra metra poshtë së parës, në të vërtetë është folur prej kohësh. Kanë folur për këtë ekspertë, njerëz që kishin dëgjuar diçka, por edhe të tjerë, të cilët nuk e kishin idenë fare. Në fakt, jo më kot thuhet se rusët i adhurojnë misteret. Faktikisht, rreth njëzet vjet më parë bëri bujë të madhe një artikull i shfaqur në të përjavshmen popullore "Argumente dhe Fakte". Për herë të parë, drejtori i saj, Vladislav Starkov, vendosi të publikojë një përmbledhje për veprën misterioze të regjimit. Në tregim, qyteti antiatomik dukej një treg i madh i mbuluar, ku ishte shumë e thjeshtë të krijoje ato kontakte njerëzore që në Moskën e hierarkizuar në sipërfaqe nuk do të ishin kurrë të mundura: për shembull të kalonte afër balerina më e mirë e Bolshoj-it, madje edhe të buzëqeshte, në dyqanet e saj, si në ndonjë aeroport ndërkombëtar, shiteshin xhinse, vodka konsumohej me dëshirë dhe pa limit, madje një shitëse e vogël, në një cep të këtij qyteti të "vdekur", të ofronte me xhentilesë edhe banane. Pikërisht aty mund të përshëndesje dhe shumë akademikë e njerëz të shquar, sikur të ishin shokët e t‘u prej kohësh. Me pak fjalë, të gjithë vëllezër me njëri-tjetrin, në fatin e tyre të përbashkët në qytetin e fshehtë të librit. Drejtori i revistës kishte qenë shumë i matur në tregimin e tij, nuk përshkruante as atmosferën, as pllakat dhe as ngjyrën e kaltër të qiellit të "improvizuar", por, megjithatë, jepte lajmin e madh. Qyteti ekzistonte. Ajo që të bënte përshtypje në rrëfimin e tij ishte dimensioni i bunkerit, i aftë që të mbante 120 mijë persona. Tregimi të sugjeronte, edhe pse në mënyrë indirekte, një hipotezë politike që përbënte skandal, se qyteti i varrosur në zemër të Moskës mund të përdorej vetëm në rast të ndonjë sulmi të mundshëm sovjetik kundër Amerikës. Por, po ta mendosh mirë, ishte vërtet diçka e pamundur, sepse ata që do të arrinin të shpëtonin do të ishin vetëm zyrtarët e lartë të Kremlinit. Me pak fjalë, do të ishte pamundur të mblidheshin 100 mijë persona për 20 minuta nga alarmi i "mbërritjes" së raketave, ndaj ata që do të përfitonin do të ishin drejtuesit e shtetit, të cilët mund të zbrisnin në bunkerin e "vogël" poshtë [[Sheshi i Kuq|Sheshit të Kuq]], duke marrë metronë private dhe duke u strehuar në qytetin sekret. Populli, si gjithmonë. Sigurisht që sekreti nuk mund t‘i tregohej para kohe mijëra njerëzve. Tregimi i "Argumente dhe Fakte" shtronte një sërë pyetjesh, sa interesante aq edhe të rrezikshme, sa drejtori i saj nga shumë veta u cilësua si një i çmendur për guximin e tepruar. Shumë i kërkonin adresën e qytetit sekret, ndërsa ai përgjigjej si ndonjë fëmijë, që nuk i kishte mësuar akoma fjalët. Ndoshta e kishte kuptuar se i ishte futur një loje të rrezikshme. Artikulli ngjalli kureshtje aq të madhe, sa shumica e njerëzve filluan të mendonin se qyteti tjetër gjendej në një hapësirë të stërmadhe brenda Universitetit të Moskës, i kufizuar nga Akademia e [[KGB]]-së dhe nga një bllok shtëpish popullore, ku thuhej se banonin funksionarët e të njëjtës organizatë. Të gjithë moskovitët mendonin një qytet-fantazmë me banesa luksoze, kinema, restorante, salla lojërash, rrugë, stalla, varreza dhe depozita të mëdha me veshje e ushqime, ku mund të jetoje pa problem për një çerekshekull. Thuhej se aty kishte intelektualë dhe shkencëtarë. Për të gjitha këto flitej 20 vjet më parë, por meqë nuk u gjet asnjë gjurmë nga qyteti tjetër, të gjitha argumentet u braktisën dhe ideja për ekzistencën e tij u harrua. Tani është e qartë se qyteti mister nuk ishte gjë tjetër veçse një bunker normal antibërthamor, në shërbim të nxënësve të shkollës së KGB-së. Askush nuk e ka parë. Por të gjithë e dinë që ekziston. Quhet "Metro-2" dhe është metroja sekrete e Kremlinit. Misteri i fundit i regjimit sovjetik. Ajo u ndërtua me urdhër të Stalinit dhe shërbente për të evakuuar nomenklaturën në rast rreziku. Megjithatë, një herë e kreu funksionin e saj, më 6 nëntor të vitit 1941, kur fati i Moskës varej në një fije peri, pasi trupat gjermane të gjeneralit Guderian ishin vetëm 30 kilometra larg kryeqytetit rus. Por Stalini donte të organizonte një mbledhje solemne me rastin e përvjetorit të 24 të revolucionit, pikërisht në stacionin majakovskaja, ndoshta më i bukuri dhe më i famshmi i rrjetit të metrosë moskovitë. Këtë e bëri për t‘i treguar popullit të tij që qeveria sovjetike nuk e kishte braktisur Moskën. Në të vërtetë, vetëm pak e dinin se në majokovskaja Stalini kishte mbërritur nga një rrjet i fshehtë i metrosë, duke u shfaqur papritur, pa dalë nga zyrat ku të gjithë e kishin parë vetëm pak orë më parë. Nga kishte mbërritur aty. Pyetje e gabuar. Metroja sekrete e Moskës gjithmonë ka qenë një tabu. I pari që kishte guxuar të fliste rreth saj kishte qenë Vladimir Gonik në romanin e tij "Mbretëria e territ" në vitin [[1992]]. Por ai pati probleme me inteligjencën ruse, se si i dinte të gjithë këto gjëra. Në të vërtetë, ai ishte një mjek ushtarak dhe kishte shërbyer në një spital të posaçëm të Ministrisë së Brendshme. Mes pacientëve kishte pasur persona vërtet interesantë, që e kishin ndihmuar të zbulonte shumë gjëra. Shumë prej tyre i kishin treguar për punën që kishin bërë nën tokë. Ato tunele pa emër, stacionet e padukshme. Ato stacione, të njohura vetëm nga departamentet speciale të KGB-së, do të jenë në shërbim të publikut, se metroja e Moskës nuk mban më, sepse qyteti rus prej kohësh është në një krizë transporti. Drejtuesit më të lartë të qytetit mendojnë se nëse nuk do të përdoren, atëherë do të jenë të kota dhe të panevojshme. Çdo linjë e metrosë të çonte në zona të rëndësishme, jashtë dhe brenda qytetit. Çdo anëtar i Byrosë Politike kishte bunkerin e tij, i cili ishte një apartament luksoz: të paktën 180 metra katrorë, me studio, dhomë ndenjjeje, kuzhinë dhe dhomë gjumi. Madje, apartamenti i Brezhnjevit ishte "binjak" me zyrën e tij në Kremlin. Përveç këtyre, rrjeti i metrosë kishte edhe një linjë që lidhte Kremlinin me aeroportin e qeverisë. <gallery> Skeda:Fire of Moscow 1812.jpg|Nderhyrja franceze 1912 Skeda:Map of Moscow 1784.jpg|Hartë e Moskës e vitit 1784 Skeda:Red_Square_in_Moscow_(1801)_by_Fedor_Alekseev.jpg|Sheshi i Kuq nga Fedor Aleksander,1802 Skeda:Kremlin birds eye view-1.jpg|Kremlini dhe Sheshi i Kuq </gallery> == Demografia == [[Skeda:Population Development Moscow.png|thumb|Rritja e popullsisë 1350-2009]] Moska është qyteti më i populluar i Rusisë dhe njëkohësisht një nga më te populluarit në botë. Sipas regjistrimit të vitit 2002 qyteti kishte 10.382.754 banorë ndërsa sipas atij të vitit 2010 është 10.562.098 banorë. Duke llogaritur qytetin së bashku me rrethet numri shkon në 17.314.766 banorë sipas regjistrimit të [[1 janar]] [[2010]]. 86,8% e popullsisë është ruse; 3,36% nga vendet e ish Bashkimit Sovjetik; 2,9% kaukaziane; 0,84% aziatike; 0,76% hebrenj dhe pjesa tjetër përbën 4,02%. Popullsia e Rusisë eshte pakësuar me 700,000 banorë çdo vit që nga rënia e Bashkimit Sovjetik. Edhe megjithëse popullsia e Rusisë është ulur përgjatë këtyre viteve ajo e Moskës rritet çdo vit. == Kushtet natyrore == [[Skeda:Alexander Garden1.JPG|thumb|Mot tipik veror moskovit]] Moska përshkohet nga lumi i Moskës, i cili përbëhet nga shumë degë, midis tyre Oka dhe [[Vollga]]. Degët më të mëdha të këtij lumi janë Yausa dhe Setun. Ekziston një legjendë që thotë se Moska mbështetet në shtatë kodra. Në të vërtetë, kodrat janë vetëm një pjesë e territorit të Moskës, por pjesa më e lartë është ajo jugperëndimore e qytetit. Gjeografikisht, përkufizohet si “Teplostanskaya mbikodrinore”. Pjesa qendrore e zonës së qytetit dhe ajo lindore janë më tepër të rrafshëta dhe të ulëta. Klima e Moskës është kontinentale, më tepër se në çdo qytet tjetër evropian. Temperaturat janë tepër të ulëta. Periudha e shirave zgjat nga prilli në nëntor, ndërsa periudha e borës nga nëntori në prill. == Klima == Klima e Moskës është kontinentale, më tepër se në çdo qytet tjetër evropian. Temperaturat janë tepër të ulëta. Periudha e shirave zgjat nga prilli në nëntor, ndërsa periudha e borës nga nëntori në prill. {{Weather box | location = Moska <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = <ref>[http://meteoinfo.ru/climate/klimatgorod/3001-2010-02-25-12-47-50 Москва<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->]</ref> | Jan high C = -6.3 | Feb high C = -4.2 | Mar high C = 1.5 | Apr high C = 10.8 | May high C = 18.2 | Jun high C = 22.1 | Jul high C = 23.2 | Aug high C = 21.3 | Sep high C = 15.1 | Oct high C = 8.1 | Nov high C = 0.6 | Dec high C = -3.5 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = -12.3 | Feb low C = -11.1 | Mar low C = -5.6 | Apr low C = 2.1 | May low C = 7.4 | Jun low C = 12.0 | Jul low C = 13.8 | Aug low C = 12.0 | Sep low C = 7.0 | Oct low C = 2.0 | Nov low C = -3.7 | Dec low C = -8.6 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 55 | Feb precipitation mm = 44 | Mar precipitation mm = 41 | Apr precipitation mm = 34 | May precipitation mm = 53 | Jun precipitation mm = 78 | Jul precipitation mm = 85 | Aug precipitation mm = 87 | Sep precipitation mm = 65 | Oct precipitation mm = 77 | Nov precipitation mm = 53 | Dec precipitation mm = 46 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> | Jan humidity = 10 | Feb humidity = 9 | Mar humidity = 8 | Apr humidity = 7 | May humidity = 9 | Jun humidity = 12 | Jul humidity = 13 | Aug humidity = 13 | Sep humidity = 11 | Oct humidity = 12 | Nov humidity = 10 | Dec humidity = 9 }}} == Ekonomia == '''Pamje e përgjithshme''' [[Skeda:Business Centre of Moscow 2.jpg|parapamje|250x250px|Moscow-City]] Moska është një qytet me një ekonomi mjaft të zhvilluar duke u renditur si një nga qytetet më të zhvilluara evropiane dhe më gjerë. Të ardhurat nga Moska përbëjnë 20% te gjithë [[GDP]]-së së [[Rusia|Rusisë]] (8,44 trilion rubla në 2008 ose $459 miliard). Në vitin [[2008]] renditej si qyteti më i shtrenjtë në botë, ndërsa në vitin [[2009]] renditej si qyteti i tretë më i shtrenjtë në botë pas [[Tokio]]s dhe [[Osaka]]s, falë stabilitetit të [[Rubla|Rublës]] dhe rritjes së çmimeve të pronave brenda qytetit. Moska është gjithashtu qendra e shumë kompanive me kapital të huaj që operojnë në Rusi dhe ndërkombëtarisht. Për të pestin vit radhazi, Moska është vlerësuar si qyteti me hotelet më të shtrenjtë në botë. Dhomat luksoze në kryeqytetin rus variojnë nga 480 dollarë amerikanë deri në 550 dollarë në natë, 67 më shumë se në vitin 2008. Sido që të jetë, këtu suitat marramendëse kushtojnë 80 dollarë më shumë se në destinacionin e dytë më të shtrenjtë në botë, në [[Abu Dhabi]]. Në vitin 2008 Moska kishte 74 miliarderë, me një pasuri mesatare $5,9 bilion duke u renditur përpara [[New York]]-ut me 71 miliarderë. Megjithatë në vitin 2009 Moska kishte vetëm 27 miliarderë kundrejt 55 të [[New York]]-ut (Rusia humbi 52 miliarderë për shkak të recensionit). Kryesues i listës së vitit 2009 ishte [[Mikhail Prokhorov]] me $9,5 miliard dhe në vendin e dytë me $8,5 miliard gjendej [[Roman Abramovich]]. Kompania në pronësi të Prokhorov-it "ОНЭКСИМ" group zotëron asete të çmueshme në energjinë hidrogjenore, nanoteknologji, energji tradicionale, sektorin e metaleve të çmuara, ndërsa Abramovich, që pas shitjes së kompanisë së tij të naftës Sibneft tek gjiganti i gazit [[Gazprom]] në 2005, zotëron asete në industrinë e rëndë. Ai gjithashtu ka në pronësi edhe klubin e futbollit anglez Chelsea dhe një zonë në Hënë. Yelena Baturina mbetet ende gruaja më e pasur në Rusi, ajo është 45-vjeçe dhe është gruaja e dytë e kryebashkiakut Yuri Luzhkov. Në vitin 2008 i pari në këtë listë renditej Oleg Deripaska $28 me bilion, ndërsa sot ai renditet i dhjet-i me vetëm $3,5 bilion. == Kultura == [[Skeda:GorkiPark Becken.jpg|thumb|“Gorky Park”]] Një numër i madh festivalesh zhvillohen në Moskë, sipas traditës së kishës ortodokse. Krishtlindjet ortodokse fillojnë me meshën në mesnatën e 7 janarit. Pashkët ortodokse, të njohura si “Paskha”, festohen në mars ose në prill dhe fillojnë në mesnatë me një ceremoni në kishë, pas së cilës njerëzit hanë kekun e veçantë të kishës, si dhe vezë me ngjyrë. Si një traditë shumëvjeçare, festivali i filmit i Moskës e ndryshon atmosferën e qytetit gjatë vjeshtës. Ndërsa “Festivali Rus i Dimrit” është më tepër një panair turistësh, në të cilin zhvillohen shfaqje të ndryshme folklori, lojëra dhe ku vodka konsumohet me shumicë. Ky festival festohet gjatë periudhës së 25 dhjetorit deri më 5 janar. “Novy God” është “viti i ri rus” dhe është festivali më i rëndësishëm i vitit, në të cilin bëhen dhurata pa fund, shpesh të vendosura poshtë bredhit të Vitit të Ri. Moskovitët e lënë pas vitin e vjetër me vodka dhe e mirëpresin vitin e ri me shampanjë. Pishinat publike janë disi dredharake, pasi të duhet një vërtetim mjeku, i cili të pohojë se jeni aq të shëndetshëm sa të mundeni të zhyteni. “Pishina Chaika” ofron vetë një kontroll të tillë. Në ditët me diell të verës mund të shkoni në Serebryaniy, në pjesën veriore të qytetit, për të ndjerë pak nga ngrohtësia e rërës. “Banya” është një traditë e vjetër ruse dhe shumë moskovitë e kanë atë pjesë të rëndësishme të javës së tyre. Elementët kryesorë të saj janë një dhomë me avuj të nxehtë (e cila, siç thuhet me shaka, i bën finlandezët të duken të butë) dhe një kamxhik i mirë prej mështekne (sigurisht për vetitë e tij detoksifikuese). Banjat Sandunovskiye, me dhomat gotike dhe me atmosferën e përgjithshme aristokratike dekadente, janë vendi më i përshtatshëm “për të thekur” veten. ==== Ski në borë ==== Rusia nuk mund të konceptohet pa ski në borë. Është aktivitet klasik, i cili do t’ju sjellë në kontakt me banorët vendës. Vendet më popullore dhe më tradicionale janë “Gorky Park” dhe “Izmaylovsky Park”. == Vende për t'u parë == [[Skeda:Inside Moscow Bolshoi Theatre.jpg|thumb|left|Teatri Bolshoi]] [[Skeda:Moscow State Historical Museum.jpg|thumb|Museu Historik Kombëtar]] [[Kremlini|Kremlini i Moskës]] është zemra e kryeqytetit rus. Rrugë kryesore të qytetit takohen në një pikë në Kremlin ose formojnë seri rrathësh të përqendruar rreth tij. Pallati i madh i Kremlinit dhe Pallati i Kongreseve janë vendet e zhvillimit të kongreseve të deputetëve të Rusisë. Koleksionet e muzeve të Kremlinit janë të veçanta në llojin e tyre. Ato përmbajnë piktura të hershme ruse, ikona, fresko të shekujve të 12–17-të, karroca, slita dhe rroba ceremoniale kuajsh të shekujve të 16–19-të, tapete orientale dhe tapiceri evropiane perëndimore, artikuj nga argjendari ruse dhe evropiane, artikuj shtëpiakë, libra, porcelane, gurë të gdhendur dhe gjetje arkeologjike. Muzetë me famë botërore të Moskës dhe galeritë me koleksionet e tyre janë disa nga më të mëdhenjtë e më të rëndësishmit në mbarë botën. Ekspozita të ndryshme arti shpalosin bashkë të renë me klasiken, ashtu siç bënin dikur në kohërat para-revolucionare dhe derivohen nga degë të ndryshme të artit, si piktura, fotografia dhe skulptura. Një nga muzetë e artit më të vizituar në Moskë është Galeria Tretyakov, e cila u hap nga [[Pavel Tretyakov]], njeri shumë i pasur i artit, i cili dhuroi një koleksion privat shumë të madh. Kjo galeri është e ndarë në dy ndërtesa. Tretyakovi i Vjetër, galeria e vërtetë në zonën Tretyakovskaya, në pjesën jugore të lumit të Moskës, përmban punimet tradicionale klasike ruse. Punimet e piktorëve pararevolucionarë të famshëm, si Ilya Repin, ashtu si edhe punimet e piktorëve rusë të ikonave, mund të gjenden në këtë galeri. Vizitorët mund të shikojnë edhe piktura të rralla origjinale të përpara shekullit të 15-të, të punuara nga ikonografi Andrei Rublev. [[Skeda:Tretyakovskaya gallery.JPG|thumb|left|Galeria Tretiakov]] Tretyakovi i Ri, i krijuar gjatë epokës sovjetike, kryesisht përmban punimet e artistëve sovjetikë, si edhe koleksione kontemporane. Një tjetër muze në qytetin e Moskës është edhe Muzeu Pushkin i Arteve Të Bukura, i cili është hapur nga i ati i Maria Tsvetaevas. Muzeu Pushkin është i afërt me Muzeun Britanik të Londrës, në hollët e të cilëve kryqëzohen punime të qytetërimit modern me skulptura antike. Ky muze përmban piktura të famshme nga çdo epokë e rëndësishme e artit perëndimor, punime nga Claude Monet, Paul Cezanne dhe Pablo Picasso. Muzeu Historik Shtetëror i Rusisë është muze i historisë ruse, në të cilin përfshihen që nga reliket prehistorike e deri punimet e artit të dinastisë Romanov. Totali i objekteve në muze numëron miliona. Muzeu Politeknik u formua në vitin 1872 dhe është muzeu më i madh teknik në Rusi, i cili ofron një sërë shpikjesh historike dhe zhvillimesh teknologjike. Moska është gjithashtu zemra e arteve ruse të performuara, përfshi këtu baletin dhe filmin. Në Moskë ekzistojnë 93 teatro, 132 kinema dhe 24 salla koncertesh. Midis shumë teatrove të Moskës dhe studiove të baletit, është edhe Teatri Bolshoi dhe Teatri Malyi, por edhe Moscow Art Theatre. Salla Qendrore Shtetërore e Koncerteve është e famshme për performancat e baletit dhe estradës, si dhe është vendi i koncerteve të artistëve të mëdhenj. Është e pozicionuar pranë ndërtesës së Hotel Rossiya, më i madhi në Evropë. Qendra Ndërkombëtare e Arteve të Performuara të Moskës u hap në vitin 2003 dhe njihet për performancat e muzikës klasike. Gjithashtu, ka organon më të madhe në Rusi. Në Moskë ka edhe dy cirqe të mëdha, Cirku Shtetëror i Moskës dhe Cirku i Moskës në bulevardin “Tsvetnoy”. == Binjakëzimet == {| style="background: padding:0em 1em 0em 1em;" | style="vertical-align:top" | | * {{flagicon|Algeria}} [[Algjeri]], [[Algjeria]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Almaty]], [[Kazakhstan]]<ref>{{Cite web|url=http://www.almaty.freenet.kz/symbol.htm|title=Almaty official site|language=en|url-status=dead|access-date=16 maj 2010|archive-date=4 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304013748/http://www.almaty.freenet.kz/symbol.htm}}</ref> * {{flagicon|Jordan}} [[Amman]], [[Jordania]] * {{flagicon|Turkey}} [[Ankara]], [[Turqia]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Astana]], [[Kazakistani|Kazakistan]] * {{flagicon|Greece}} [[Athinë]], [[Greqia]] * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Baku]], [[Azerbajxhani]] * {{flagicon|Thailand}} [[Bangkok]], [[Tailanda]] * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Banja Luka]], [[Bosnja dhe Hercegovina]] * {{flagicon|Lebanon}} [[Bejrut]], [[Libani]] * {{flagicon|Serbia}} [[Beograd]], [[Serbia]] |valign="top"| | * {{flagicon|Germany}} [[Berlin]], [[Gjermania]] * {{flagicon|Belgium}} [[Bruksel]], [[Belgjika]] * {{flagicon|Romania}} [[Bukuresht]], [[Rumania]] * {{flagicon|Egypt}} [[Kajro]], [[Egjipt]] * {{flagicon|United States}} [[Çikago]], [[Illinois]], [[Sh.B.A.]] * {{flagicon|Peru}} [[Cusco]], [[Peru]] * {{flagicon|India}} [[New Delhi]], [[India]] * {{flagicon|Ukraine}} [[Donetsk]], [[Ukraina]] * {{flagicon|Tajikistan}} [[Dushanbe]], [[Taxhikistani]] * {{flagicon|Germany}} [[Dyseldorf]], [[Gjermania]]<ref name="Düsseldorf">{{cite web|url=http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html|title=Twin Towns|publisher=amazingdusseldorf.com|language=en|accessdate=2009-10-29|archive-date=17 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017104519/http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Ganja, Azerbaijan|Ganja]], [[Azerbajxhani]] |valign="top"| | * {{flagicon|Vietnam}} [[Hanoi]], [[Vietnami]] * {{flagicon|Cuba}} [[Havana]], [[Kuba]] * {{flagicon|Vietnam}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnami]] * {{flagicon|Germany}} [[Ingolstadt]], [[Gjermani]] * {{flagicon|Latvia}} [[Jelgava]], [[Letoni]] * {{flagicon|Ukraine}} [[Kharkiv]], [[Ukraina]] * {{flagicon|Russia}} [[Kolomna]], [[Rusia]] * {{flagicon|Poland}} [[Kraków]], [[Poloni]] * {{flagicon|France}} [[Limoges]], [[France]] * {{flagicon|Slovenia}} [[Lubjana]], [[Sllovenia]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Londër]], [[Mbretëria e Bashkuar]] |valign="top"| | * {{flagicon|Spain}} [[Madrid]], [[Spanjë]] * {{flagicon|Philippines}} [[Manila]], [[Filipinet]]<ref name="Manila.Gov">{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|title=Sister Cities of Manila|publisher=City Government of Manila|language=en|accessdate=2009-07-02|archive-date=6 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806191943/http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Russia}} [[Naryan-Mar]], [[Rusia]] * {{flagicon|Cyprus}} [[Nicosia]], [[Qipro]] * {{flagicon|France}} [[Paris]], [[Franca]] * {{flagicon|Montenegro}} [[Podgorica]], [[Mali i Zi]] * {{flagicon|North Korea}} [[Pyongyang]], [[Koreja e Veriut]] * {{flagicon|Iran}} [[Rasht]], [[Iran]] * {{flagicon|Iceland}} [[Reikjavik]], [[Islanda]]<ref>[http://www.diplomatrus.com/article.php?id=1071&PHPSESSID=1d432b8ba8416b3494009601b57893a2&l=eng Moscow and Rejkjavik sister cities. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107011545/http://www.diplomatrus.com/article.php?id=1071&PHPSESSID=1d432b8ba8416b3494009601b57893a2&l=eng |date=7 janar 2009 }}. Retrieved on 2008-03-11</ref> * {{flagicon|Latvia}} [[Riga]], [[Letoni]] * {{flagicon|South Korea}} [[Seul]], [[Korea e Jugut]] |valign="top"| | * {{flagicon|Estonia}} [[Talin]], [[Estonia]] * {{flagicon|Israel}} [[Tel Aviv-Jafa]], [[Izraeli]] * {{flagicon|Iran}} [[Teherani|Teheran]], [[Iran]] * {{flagicon|Albania}} [[Tiranë]], [[Shqipëri]]<ref name="International relations">{{cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf|title=Twinning Cities: International Relations|language=en|accessdate=2009-06-23|work=Municipality of Tirana|publisher=www.tirana.gov.al|format=PDF|archive-date=16 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035358/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Retrieved on 2008-01-25.</ref> * {{flagicon|Japan}} [[Tokio]], [[Japoni]] * {{flagicon|Tunisia}} [[Tunis]], [[Tunizia]]<ref name="Tunis">{{cite web|url=http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm|title=Cooperation Internationale|language=en|publisher=© 2003–2009 City of Tunis Portal|language=fr|accessdate=2009-07-31|archive-date=8 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508191341/http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Mongolia}} [[Ulan Bator]], [[Mongolia]] * {{flagicon|France}} [[Valenciennes]], [[Francë]] * {{flagicon|Austria}} [[Vjena]], [[Austria]] * {{flagicon|Poland}} [[Varshava|Varshavë]], [[Poloni]]<ref name="Warsaw">{{cite web|url=http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11|title=Miasta partnerskie Warszawy|work=um.warszawa.pl|publisher=Biuro Promocji Miasta|language=pl|date=2005-05-04|accessdate=2008-08-29|archive-date=11 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011111033/http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Armenia}} [[Yerevan]], [[Armenia]] |} == Shiko edhe këtë == * [[Rusia]] {{commons|Москва}} == Referime == {{reflist}} {{Kryeqytetet e Evropës}} {{Metropolet më të populluara të botës}} {{Artikull i mirë|dita=30|muaj=11|viti=2011}} [[Kategoria:Moskë]] [[Kategoria:Qytete në Rusi]] [[Kategoria:Kryeqytete në Azi]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] op1mt3hr3h3i4d6mziyck3jo2d0bkm7 3010628 3010600 2026-07-18T15:16:23Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010628 wikitext text/x-wiki {{AMR|Pak referenca (edhe ato gjithesesi kane nevoje per rregullime teknike); Vendosje më e mirë e figurave dhe pajisje me me shume linqe ne permbajtje.}} {{Infobox settlement | settlement_type=Qytet Federal |Emri=Moska<br /><small>Москва</small> | image_flag = Flag of Moscow.svg | flag_link = Flamuri i Moskës | image_seal = Coat of Arms of Moscow.svg | seal_link = Stema e Moskës | seal_size = | image_skyline = StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg | image_caption= Kulla e orës Spasskaya dhe Katedralja e Shën Vasilit |Shteti=Rusia |Koordinatat= |Rajoni=Qëndror |Qarku= |Distrikti= |Kantoni= |Departamenti= |Lartësia = | established_date=Para vitit [[1147]] |Sipërfaqja=1,081 km2 |Zona Kohore=MSK/MSD ([[UTC]]+3/+4) | postal_code=101 te 129 | registration_plate=77, 99, 97, 177, 199, 197 |Aeroporti= |Kryetari i Bashkisë=[[Sergey Sobyanin]] | population_demonym = Moskovit/e |Asambleja rajonale= |Partia udhëheqëse=[[Rusia e Bashkuar]] | website=[http://www.mos.ru/ www.mos.ru] | population_total=10,126,424 |Dendësia=9,682 /km2 |Zona urbane=100% |Zona metropolitane=0% <!--Harta--> | map_caption = | map_size = 280 | image_map = | image_map2 = Rusia evropiane |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=55 | gjer_m=45 | gjer_s=6 | gjer_dr =N | gjat_g=37 | gjat_m=37 | gjat_s=4 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Moska''' ([[Gjuha ruse|rusisht]]: ''Москва́'') është kryeqyteti i [[Rusia|Rusisë]]. Moska është një ndër qytetet më të vjetra dhe më të bukura të Rusisë, ndodhet në pjesën evropiane të Rusisë. Perandorët ose carët e kthyen qytetin në bazën e tyre të urdhrave deri në vitin [[1712]], kur kryeqytet i Rusisë u bë [[Saint Petersburg|Shën Pjetërburgu]]. Moska u rikthye në kryeqytet të Rusisë në vitin 1918 dhe shërbeu si kryeqyteti i [[Bashkimi Sovjetik|ish-Bashkimit Sovjetik]] nga viti 1922 deri në vitin 1991. Moska ka qenë historikisht kryeqyteti i Dukatit të Moskovisë, regjimeve cariste, [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]], [[BRSS|Bashkimit Sovjetik]] dhe tashmë i Federatës Ruse . Moska konsiderohet si një prej qyteteve më të gjelbra të Evropës dhe ka rreth 27 kilometra katrorë gjelbërim në parqe për person. Infrastruktura historike e kombinuar me zhvillimin modern të viteve të fundit e kanë bërë Moskën një prej destinacioneve më intriguese dhe tërheqëse të Evropës. Gjatë viteve, Moska ka marrë një sërë emërtimesh si Roma e Tretë (Третий Рим), Guri i Bardhë (Белокаменная), Froni i Parë (Первопрестольная) dhe 40 Dyzetat (Сорок Сороков). Një person nga Moska quhet moskovit në [[Shqip]] ose Moskvich ne [[Gjuha ruse|Rusisht]]. == Historia == Moska ka një histori të gjatë dhe dramatike. Përmendet për herë të parë në kronikat mesjetare të vitit [[1147]]. U bë shpejt qyteti kryesor i princërve moskovitë. Moska u bë kryeqytet i perandorisë së re nga cari [[Ivani i tmerrshëm|Ivani i Tmerrshëm]] në [[Shekulli XVI|shekullin XVI]]. Qyteti është shkatërruar dhe rindërtuar disa herë përgjatë viteve. Ndërtesat e saj më të vjetra prej druri janë zhdukur në zjarre. Sa herë që qyteti e merrte veten pas hirit të flakëve, bëhej gjithmonë e më i bukur. Për çdo ndërtesë të Moskës thirreshin arkitektët më të mirë nga e gjithë bota për ta restauruar. Historia e rikonstruksionit të Moskës është një ndër arsyet që ajo ka absorbuar stile të ndryshme e të veçanta. [[Dukati i Madh i Moskës]], shërbeu si forca kryesore në ecurinë e ribashkimit të Rusisë dhe luftën për pavarësi kundër Hordhisë së Artë (mongolëve). Moska gradualisht ribashkoi principatat ruse përreth saj dhe arriti të mbizotërojë trashëgiminë kulturore e politike të Rusisë së Kievit. Kah [[shekulli XVIII]], vendi qe zgjeruar përmes pushtimeve, aneksimit dhe eksplorimit, duke u kthyer në [[Perandoria Ruse|Perandorinë Ruse]], të tretën perandori më të madhe në histori, që shtrihej nga [[Polonia]] drejt lindjes deri në [[Oqeani Paqësor|Oqeanin Paqësor]] dhe në [[Alaska|Alaskë]]. Për 30 vjet me radhë tunelet e [[Josif Stalini|Stalinit]] kanë qenë protagonistet e fshehtë të [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]]. Për një Moskë të dytë, qindra metra poshtë së parës, në të vërtetë është folur prej kohësh. Kanë folur për këtë ekspertë, njerëz që kishin dëgjuar diçka, por edhe të tjerë, të cilët nuk e kishin idenë fare. Në fakt, jo më kot thuhet se rusët i adhurojnë misteret. Faktikisht, rreth njëzet vjet më parë bëri bujë të madhe një artikull i shfaqur në të përjavshmen popullore "Argumente dhe Fakte". Për herë të parë, drejtori i saj, Vladislav Starkov, vendosi të publikojë një përmbledhje për veprën misterioze të regjimit. Në tregim, qyteti antiatomik dukej një treg i madh i mbuluar, ku ishte shumë e thjeshtë të krijoje ato kontakte njerëzore që në Moskën e hierarkizuar në sipërfaqe nuk do të ishin kurrë të mundura: për shembull të kalonte afër balerina më e mirë e Bolshoj-it, madje edhe të buzëqeshte, në dyqanet e saj, si në ndonjë aeroport ndërkombëtar, shiteshin xhinse, vodka konsumohej me dëshirë dhe pa limit, madje një shitëse e vogël, në një cep të këtij qyteti të "vdekur", të ofronte me xhentilesë edhe banane. Pikërisht aty mund të përshëndesje dhe shumë akademikë e njerëz të shquar, sikur të ishin shokët e t‘u prej kohësh. Me pak fjalë, të gjithë vëllezër me njëri-tjetrin, në fatin e tyre të përbashkët në qytetin e fshehtë të librit. Drejtori i revistës kishte qenë shumë i matur në tregimin e tij, nuk përshkruante as atmosferën, as pllakat dhe as ngjyrën e kaltër të qiellit të "improvizuar", por, megjithatë, jepte lajmin e madh. Qyteti ekzistonte. Ajo që të bënte përshtypje në rrëfimin e tij ishte dimensioni i bunkerit, i aftë që të mbante 120 mijë persona. Tregimi të sugjeronte, edhe pse në mënyrë indirekte, një hipotezë politike që përbënte skandal, se qyteti i varrosur në zemër të Moskës mund të përdorej vetëm në rast të ndonjë sulmi të mundshëm sovjetik kundër Amerikës. Por, po ta mendosh mirë, ishte vërtet diçka e pamundur, sepse ata që do të arrinin të shpëtonin do të ishin vetëm zyrtarët e lartë të Kremlinit. Me pak fjalë, do të ishte pamundur të mblidheshin 100 mijë persona për 20 minuta nga alarmi i "mbërritjes" së raketave, ndaj ata që do të përfitonin do të ishin drejtuesit e shtetit, të cilët mund të zbrisnin në bunkerin e "vogël" poshtë [[Sheshi i Kuq|Sheshit të Kuq]], duke marrë metronë private dhe duke u strehuar në qytetin sekret. Populli, si gjithmonë. Sigurisht që sekreti nuk mund t‘i tregohej para kohe mijëra njerëzve. Tregimi i "Argumente dhe Fakte" shtronte një sërë pyetjesh, sa interesante aq edhe të rrezikshme, sa drejtori i saj nga shumë veta u cilësua si një i çmendur për guximin e tepruar. Shumë i kërkonin adresën e qytetit sekret, ndërsa ai përgjigjej si ndonjë fëmijë, që nuk i kishte mësuar akoma fjalët. Ndoshta e kishte kuptuar se i ishte futur një loje të rrezikshme. Artikulli ngjalli kureshtje aq të madhe, sa shumica e njerëzve filluan të mendonin se qyteti tjetër gjendej në një hapësirë të stërmadhe brenda Universitetit të Moskës, i kufizuar nga Akademia e [[KGB]]-së dhe nga një bllok shtëpish popullore, ku thuhej se banonin funksionarët e të njëjtës organizatë. Të gjithë moskovitët mendonin një qytet-fantazmë me banesa luksoze, kinema, restorante, salla lojërash, rrugë, stalla, varreza dhe depozita të mëdha me veshje e ushqime, ku mund të jetoje pa problem për një çerekshekull. Thuhej se aty kishte intelektualë dhe shkencëtarë. Për të gjitha këto flitej 20 vjet më parë, por meqë nuk u gjet asnjë gjurmë nga qyteti tjetër, të gjitha argumentet u braktisën dhe ideja për ekzistencën e tij u harrua. Tani është e qartë se qyteti mister nuk ishte gjë tjetër veçse një bunker normal antibërthamor, në shërbim të nxënësve të shkollës së KGB-së. Askush nuk e ka parë. Por të gjithë e dinë që ekziston. Quhet "Metro-2" dhe është metroja sekrete e Kremlinit. Misteri i fundit i regjimit sovjetik. Ajo u ndërtua me urdhër të Stalinit dhe shërbente për të evakuuar nomenklaturën në rast rreziku. Megjithatë, një herë e kreu funksionin e saj, më 6 nëntor të vitit 1941, kur fati i Moskës varej në një fije peri, pasi trupat gjermane të gjeneralit Guderian ishin vetëm 30 kilometra larg kryeqytetit rus. Por Stalini donte të organizonte një mbledhje solemne me rastin e përvjetorit të 24 të revolucionit, pikërisht në stacionin majakovskaja, ndoshta më i bukuri dhe më i famshmi i rrjetit të metrosë moskovitë. Këtë e bëri për t‘i treguar popullit të tij që qeveria sovjetike nuk e kishte braktisur Moskën. Në të vërtetë, vetëm pak e dinin se në majokovskaja Stalini kishte mbërritur nga një rrjet i fshehtë i metrosë, duke u shfaqur papritur, pa dalë nga zyrat ku të gjithë e kishin parë vetëm pak orë më parë. Nga kishte mbërritur aty. Pyetje e gabuar. Metroja sekrete e Moskës gjithmonë ka qenë një tabu. I pari që kishte guxuar të fliste rreth saj kishte qenë Vladimir Gonik në romanin e tij "Mbretëria e territ" në vitin [[1992]]. Por ai pati probleme me inteligjencën ruse, se si i dinte të gjithë këto gjëra. Në të vërtetë, ai ishte një mjek ushtarak dhe kishte shërbyer në një spital të posaçëm të Ministrisë së Brendshme. Mes pacientëve kishte pasur persona vërtet interesantë, që e kishin ndihmuar të zbulonte shumë gjëra. Shumë prej tyre i kishin treguar për punën që kishin bërë nën tokë. Ato tunele pa emër, stacionet e padukshme. Ato stacione, të njohura vetëm nga departamentet speciale të KGB-së, do të jenë në shërbim të publikut, se metroja e Moskës nuk mban më, sepse qyteti rus prej kohësh është në një krizë transporti. Drejtuesit më të lartë të qytetit mendojnë se nëse nuk do të përdoren, atëherë do të jenë të kota dhe të panevojshme. Çdo linjë e metrosë të çonte në zona të rëndësishme, jashtë dhe brenda qytetit. Çdo anëtar i Byrosë Politike kishte bunkerin e tij, i cili ishte një apartament luksoz: të paktën 180 metra katrorë, me studio, dhomë ndenjjeje, kuzhinë dhe dhomë gjumi. Madje, apartamenti i Brezhnjevit ishte "binjak" me zyrën e tij në Kremlin. Përveç këtyre, rrjeti i metrosë kishte edhe një linjë që lidhte Kremlinin me aeroportin e qeverisë. <gallery> Skeda:Fire of Moscow 1812.jpg|Nderhyrja franceze 1912 Skeda:Map of Moscow 1784.jpg|Hartë e Moskës e vitit 1784 Skeda:Red_Square_in_Moscow_(1801)_by_Fedor_Alekseev.jpg|Sheshi i Kuq nga Fedor Aleksander,1802 Skeda:Kremlin birds eye view-1.jpg|Kremlini dhe Sheshi i Kuq </gallery> == Demografia == [[Skeda:Population Development Moscow.png|thumb|Rritja e popullsisë 1350-2009]] Moska është qyteti më i populluar i Rusisë dhe njëkohësisht një nga më te populluarit në botë. Sipas regjistrimit të vitit 2002 qyteti kishte 10.382.754 banorë ndërsa sipas atij të vitit 2010 është 10.562.098 banorë. Duke llogaritur qytetin së bashku me rrethet numri shkon në 17.314.766 banorë sipas regjistrimit të [[1 janar]] [[2010]]. 86,8% e popullsisë është ruse; 3,36% nga vendet e ish Bashkimit Sovjetik; 2,9% kaukaziane; 0,84% aziatike; 0,76% hebrenj dhe pjesa tjetër përbën 4,02%. Popullsia e Rusisë eshte pakësuar me 700,000 banorë çdo vit që nga rënia e Bashkimit Sovjetik. Edhe megjithëse popullsia e Rusisë është ulur përgjatë këtyre viteve ajo e Moskës rritet çdo vit. == Kushtet natyrore == [[Skeda:Alexander Garden1.JPG|thumb|Mot tipik veror moskovit]] Moska përshkohet nga lumi i Moskës, i cili përbëhet nga shumë degë, midis tyre Oka dhe [[Vollga]]. Degët më të mëdha të këtij lumi janë Yausa dhe Setun. Ekziston një legjendë që thotë se Moska mbështetet në shtatë kodra. Në të vërtetë, kodrat janë vetëm një pjesë e territorit të Moskës, por pjesa më e lartë është ajo jugperëndimore e qytetit. Gjeografikisht, përkufizohet si “Teplostanskaya mbikodrinore”. Pjesa qendrore e zonës së qytetit dhe ajo lindore janë më tepër të rrafshëta dhe të ulëta. Klima e Moskës është kontinentale, më tepër se në çdo qytet tjetër evropian. Temperaturat janë tepër të ulëta. Periudha e shirave zgjat nga prilli në nëntor, ndërsa periudha e borës nga nëntori në prill. == Klima == Klima e Moskës është kontinentale, më tepër se në çdo qytet tjetër evropian. Temperaturat janë tepër të ulëta. Periudha e shirave zgjat nga prilli në nëntor, ndërsa periudha e borës nga nëntori në prill. {{Weather box | location = Moska | source 1 = <ref>[http://meteoinfo.ru/climate/klimatgorod/3001-2010-02-25-12-47-50 Москва]</ref> | Jan high C = -6.3 | Feb high C = -4.2 | Mar high C = 1.5 | Apr high C = 10.8 | May high C = 18.2 | Jun high C = 22.1 | Jul high C = 23.2 | Aug high C = 21.3 | Sep high C = 15.1 | Oct high C = 8.1 | Nov high C = 0.6 | Dec high C = -3.5 | Jan low C = -12.3 | Feb low C = -11.1 | Mar low C = -5.6 | Apr low C = 2.1 | May low C = 7.4 | Jun low C = 12.0 | Jul low C = 13.8 | Aug low C = 12.0 | Sep low C = 7.0 | Oct low C = 2.0 | Nov low C = -3.7 | Dec low C = -8.6 | Jan precipitation mm = 55 | Feb precipitation mm = 44 | Mar precipitation mm = 41 | Apr precipitation mm = 34 | May precipitation mm = 53 | Jun precipitation mm = 78 | Jul precipitation mm = 85 | Aug precipitation mm = 87 | Sep precipitation mm = 65 | Oct precipitation mm = 77 | Nov precipitation mm = 53 | Dec precipitation mm = 46 | Jan humidity = 10 | Feb humidity = 9 | Mar humidity = 8 | Apr humidity = 7 | May humidity = 9 | Jun humidity = 12 | Jul humidity = 13 | Aug humidity = 13 | Sep humidity = 11 | Oct humidity = 12 | Nov humidity = 10 | Dec humidity = 9 }}} == Ekonomia == '''Pamje e përgjithshme''' [[Skeda:Business Centre of Moscow 2.jpg|parapamje|250x250px|Moscow-City]] Moska është një qytet me një ekonomi mjaft të zhvilluar duke u renditur si një nga qytetet më të zhvilluara evropiane dhe më gjerë. Të ardhurat nga Moska përbëjnë 20% te gjithë [[GDP]]-së së [[Rusia|Rusisë]] (8,44 trilion rubla në 2008 ose $459 miliard). Në vitin [[2008]] renditej si qyteti më i shtrenjtë në botë, ndërsa në vitin [[2009]] renditej si qyteti i tretë më i shtrenjtë në botë pas [[Tokio]]s dhe [[Osaka]]s, falë stabilitetit të [[Rubla|Rublës]] dhe rritjes së çmimeve të pronave brenda qytetit. Moska është gjithashtu qendra e shumë kompanive me kapital të huaj që operojnë në Rusi dhe ndërkombëtarisht. Për të pestin vit radhazi, Moska është vlerësuar si qyteti me hotelet më të shtrenjtë në botë. Dhomat luksoze në kryeqytetin rus variojnë nga 480 dollarë amerikanë deri në 550 dollarë në natë, 67 më shumë se në vitin 2008. Sido që të jetë, këtu suitat marramendëse kushtojnë 80 dollarë më shumë se në destinacionin e dytë më të shtrenjtë në botë, në [[Abu Dhabi]]. Në vitin 2008 Moska kishte 74 miliarderë, me një pasuri mesatare $5,9 bilion duke u renditur përpara [[New York]]-ut me 71 miliarderë. Megjithatë në vitin 2009 Moska kishte vetëm 27 miliarderë kundrejt 55 të [[New York]]-ut (Rusia humbi 52 miliarderë për shkak të recensionit). Kryesues i listës së vitit 2009 ishte [[Mikhail Prokhorov]] me $9,5 miliard dhe në vendin e dytë me $8,5 miliard gjendej [[Roman Abramovich]]. Kompania në pronësi të Prokhorov-it "ОНЭКСИМ" group zotëron asete të çmueshme në energjinë hidrogjenore, nanoteknologji, energji tradicionale, sektorin e metaleve të çmuara, ndërsa Abramovich, që pas shitjes së kompanisë së tij të naftës Sibneft tek gjiganti i gazit [[Gazprom]] në 2005, zotëron asete në industrinë e rëndë. Ai gjithashtu ka në pronësi edhe klubin e futbollit anglez Chelsea dhe një zonë në Hënë. Yelena Baturina mbetet ende gruaja më e pasur në Rusi, ajo është 45-vjeçe dhe është gruaja e dytë e kryebashkiakut Yuri Luzhkov. Në vitin 2008 i pari në këtë listë renditej Oleg Deripaska $28 me bilion, ndërsa sot ai renditet i dhjet-i me vetëm $3,5 bilion. == Kultura == [[Skeda:GorkiPark Becken.jpg|thumb|“Gorky Park”]] Një numër i madh festivalesh zhvillohen në Moskë, sipas traditës së kishës ortodokse. Krishtlindjet ortodokse fillojnë me meshën në mesnatën e 7 janarit. Pashkët ortodokse, të njohura si “Paskha”, festohen në mars ose në prill dhe fillojnë në mesnatë me një ceremoni në kishë, pas së cilës njerëzit hanë kekun e veçantë të kishës, si dhe vezë me ngjyrë. Si një traditë shumëvjeçare, festivali i filmit i Moskës e ndryshon atmosferën e qytetit gjatë vjeshtës. Ndërsa “Festivali Rus i Dimrit” është më tepër një panair turistësh, në të cilin zhvillohen shfaqje të ndryshme folklori, lojëra dhe ku vodka konsumohet me shumicë. Ky festival festohet gjatë periudhës së 25 dhjetorit deri më 5 janar. “Novy God” është “viti i ri rus” dhe është festivali më i rëndësishëm i vitit, në të cilin bëhen dhurata pa fund, shpesh të vendosura poshtë bredhit të Vitit të Ri. Moskovitët e lënë pas vitin e vjetër me vodka dhe e mirëpresin vitin e ri me shampanjë. Pishinat publike janë disi dredharake, pasi të duhet një vërtetim mjeku, i cili të pohojë se jeni aq të shëndetshëm sa të mundeni të zhyteni. “Pishina Chaika” ofron vetë një kontroll të tillë. Në ditët me diell të verës mund të shkoni në Serebryaniy, në pjesën veriore të qytetit, për të ndjerë pak nga ngrohtësia e rërës. “Banya” është një traditë e vjetër ruse dhe shumë moskovitë e kanë atë pjesë të rëndësishme të javës së tyre. Elementët kryesorë të saj janë një dhomë me avuj të nxehtë (e cila, siç thuhet me shaka, i bën finlandezët të duken të butë) dhe një kamxhik i mirë prej mështekne (sigurisht për vetitë e tij detoksifikuese). Banjat Sandunovskiye, me dhomat gotike dhe me atmosferën e përgjithshme aristokratike dekadente, janë vendi më i përshtatshëm “për të thekur” veten. ==== Ski në borë ==== Rusia nuk mund të konceptohet pa ski në borë. Është aktivitet klasik, i cili do t’ju sjellë në kontakt me banorët vendës. Vendet më popullore dhe më tradicionale janë “Gorky Park” dhe “Izmaylovsky Park”. == Vende për t'u parë == [[Skeda:Inside Moscow Bolshoi Theatre.jpg|thumb|left|Teatri Bolshoi]] [[Skeda:Moscow State Historical Museum.jpg|thumb|Museu Historik Kombëtar]] [[Kremlini|Kremlini i Moskës]] është zemra e kryeqytetit rus. Rrugë kryesore të qytetit takohen në një pikë në Kremlin ose formojnë seri rrathësh të përqendruar rreth tij. Pallati i madh i Kremlinit dhe Pallati i Kongreseve janë vendet e zhvillimit të kongreseve të deputetëve të Rusisë. Koleksionet e muzeve të Kremlinit janë të veçanta në llojin e tyre. Ato përmbajnë piktura të hershme ruse, ikona, fresko të shekujve të 12–17-të, karroca, slita dhe rroba ceremoniale kuajsh të shekujve të 16–19-të, tapete orientale dhe tapiceri evropiane perëndimore, artikuj nga argjendari ruse dhe evropiane, artikuj shtëpiakë, libra, porcelane, gurë të gdhendur dhe gjetje arkeologjike. Muzetë me famë botërore të Moskës dhe galeritë me koleksionet e tyre janë disa nga më të mëdhenjtë e më të rëndësishmit në mbarë botën. Ekspozita të ndryshme arti shpalosin bashkë të renë me klasiken, ashtu siç bënin dikur në kohërat para-revolucionare dhe derivohen nga degë të ndryshme të artit, si piktura, fotografia dhe skulptura. Një nga muzetë e artit më të vizituar në Moskë është Galeria Tretyakov, e cila u hap nga [[Pavel Tretyakov]], njeri shumë i pasur i artit, i cili dhuroi një koleksion privat shumë të madh. Kjo galeri është e ndarë në dy ndërtesa. Tretyakovi i Vjetër, galeria e vërtetë në zonën Tretyakovskaya, në pjesën jugore të lumit të Moskës, përmban punimet tradicionale klasike ruse. Punimet e piktorëve pararevolucionarë të famshëm, si Ilya Repin, ashtu si edhe punimet e piktorëve rusë të ikonave, mund të gjenden në këtë galeri. Vizitorët mund të shikojnë edhe piktura të rralla origjinale të përpara shekullit të 15-të, të punuara nga ikonografi Andrei Rublev. [[Skeda:Tretyakovskaya gallery.JPG|thumb|left|Galeria Tretiakov]] Tretyakovi i Ri, i krijuar gjatë epokës sovjetike, kryesisht përmban punimet e artistëve sovjetikë, si edhe koleksione kontemporane. Një tjetër muze në qytetin e Moskës është edhe Muzeu Pushkin i Arteve Të Bukura, i cili është hapur nga i ati i Maria Tsvetaevas. Muzeu Pushkin është i afërt me Muzeun Britanik të Londrës, në hollët e të cilëve kryqëzohen punime të qytetërimit modern me skulptura antike. Ky muze përmban piktura të famshme nga çdo epokë e rëndësishme e artit perëndimor, punime nga Claude Monet, Paul Cezanne dhe Pablo Picasso. Muzeu Historik Shtetëror i Rusisë është muze i historisë ruse, në të cilin përfshihen që nga reliket prehistorike e deri punimet e artit të dinastisë Romanov. Totali i objekteve në muze numëron miliona. Muzeu Politeknik u formua në vitin 1872 dhe është muzeu më i madh teknik në Rusi, i cili ofron një sërë shpikjesh historike dhe zhvillimesh teknologjike. Moska është gjithashtu zemra e arteve ruse të performuara, përfshi këtu baletin dhe filmin. Në Moskë ekzistojnë 93 teatro, 132 kinema dhe 24 salla koncertesh. Midis shumë teatrove të Moskës dhe studiove të baletit, është edhe Teatri Bolshoi dhe Teatri Malyi, por edhe Moscow Art Theatre. Salla Qendrore Shtetërore e Koncerteve është e famshme për performancat e baletit dhe estradës, si dhe është vendi i koncerteve të artistëve të mëdhenj. Është e pozicionuar pranë ndërtesës së Hotel Rossiya, më i madhi në Evropë. Qendra Ndërkombëtare e Arteve të Performuara të Moskës u hap në vitin 2003 dhe njihet për performancat e muzikës klasike. Gjithashtu, ka organon më të madhe në Rusi. Në Moskë ka edhe dy cirqe të mëdha, Cirku Shtetëror i Moskës dhe Cirku i Moskës në bulevardin “Tsvetnoy”. == Binjakëzimet == {| style="background: padding:0em 1em 0em 1em;" | style="vertical-align:top" | | * {{flagicon|Algeria}} [[Algjeri]], [[Algjeria]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Almaty]], [[Kazakhstan]]<ref>{{Cite web|url=http://www.almaty.freenet.kz/symbol.htm|title=Almaty official site|language=en|url-status=dead|access-date=16 maj 2010|archive-date=4 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304013748/http://www.almaty.freenet.kz/symbol.htm}}</ref> * {{flagicon|Jordan}} [[Amman]], [[Jordania]] * {{flagicon|Turkey}} [[Ankara]], [[Turqia]] * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Astana]], [[Kazakistani|Kazakistan]] * {{flagicon|Greece}} [[Athinë]], [[Greqia]] * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Baku]], [[Azerbajxhani]] * {{flagicon|Thailand}} [[Bangkok]], [[Tailanda]] * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Banja Luka]], [[Bosnja dhe Hercegovina]] * {{flagicon|Lebanon}} [[Bejrut]], [[Libani]] * {{flagicon|Serbia}} [[Beograd]], [[Serbia]] |valign="top"| | * {{flagicon|Germany}} [[Berlin]], [[Gjermania]] * {{flagicon|Belgium}} [[Bruksel]], [[Belgjika]] * {{flagicon|Romania}} [[Bukuresht]], [[Rumania]] * {{flagicon|Egypt}} [[Kajro]], [[Egjipt]] * {{flagicon|United States}} [[Çikago]], [[Illinois]], [[Sh.B.A.]] * {{flagicon|Peru}} [[Cusco]], [[Peru]] * {{flagicon|India}} [[New Delhi]], [[India]] * {{flagicon|Ukraine}} [[Donetsk]], [[Ukraina]] * {{flagicon|Tajikistan}} [[Dushanbe]], [[Taxhikistani]] * {{flagicon|Germany}} [[Dyseldorf]], [[Gjermania]]<ref name="Düsseldorf">{{cite web|url=http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html|title=Twin Towns|publisher=amazingdusseldorf.com|language=en|accessdate=2009-10-29|archive-date=17 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017104519/http://www.amazingdusseldorf.com/community-local/people/twin-towns.html|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Azerbaijan}} [[Ganja, Azerbaijan|Ganja]], [[Azerbajxhani]] |valign="top"| | * {{flagicon|Vietnam}} [[Hanoi]], [[Vietnami]] * {{flagicon|Cuba}} [[Havana]], [[Kuba]] * {{flagicon|Vietnam}} [[Ho Chi Minh City]], [[Vietnami]] * {{flagicon|Germany}} [[Ingolstadt]], [[Gjermani]] * {{flagicon|Latvia}} [[Jelgava]], [[Letoni]] * {{flagicon|Ukraine}} [[Kharkiv]], [[Ukraina]] * {{flagicon|Russia}} [[Kolomna]], [[Rusia]] * {{flagicon|Poland}} [[Kraków]], [[Poloni]] * {{flagicon|France}} [[Limoges]], [[France]] * {{flagicon|Slovenia}} [[Lubjana]], [[Sllovenia]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Londër]], [[Mbretëria e Bashkuar]] |valign="top"| | * {{flagicon|Spain}} [[Madrid]], [[Spanjë]] * {{flagicon|Philippines}} [[Manila]], [[Filipinet]]<ref name="Manila.Gov">{{cite web|url=http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|title=Sister Cities of Manila|publisher=City Government of Manila|language=en|accessdate=2009-07-02|archive-date=6 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806191943/http://www.manila.gov.ph/localgovt.htm#sistercities|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Russia}} [[Naryan-Mar]], [[Rusia]] * {{flagicon|Cyprus}} [[Nicosia]], [[Qipro]] * {{flagicon|France}} [[Paris]], [[Franca]] * {{flagicon|Montenegro}} [[Podgorica]], [[Mali i Zi]] * {{flagicon|North Korea}} [[Pyongyang]], [[Koreja e Veriut]] * {{flagicon|Iran}} [[Rasht]], [[Iran]] * {{flagicon|Iceland}} [[Reikjavik]], [[Islanda]]<ref>[http://www.diplomatrus.com/article.php?id=1071&PHPSESSID=1d432b8ba8416b3494009601b57893a2&l=eng Moscow and Rejkjavik sister cities. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107011545/http://www.diplomatrus.com/article.php?id=1071&PHPSESSID=1d432b8ba8416b3494009601b57893a2&l=eng |date=7 janar 2009 }}. Retrieved on 2008-03-11</ref> * {{flagicon|Latvia}} [[Riga]], [[Letoni]] * {{flagicon|South Korea}} [[Seul]], [[Korea e Jugut]] |valign="top"| | * {{flagicon|Estonia}} [[Talin]], [[Estonia]] * {{flagicon|Israel}} [[Tel Aviv-Jafa]], [[Izraeli]] * {{flagicon|Iran}} [[Teherani|Teheran]], [[Iran]] * {{flagicon|Albania}} [[Tiranë]], [[Shqipëri]]<ref name="International relations">{{cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf|title=Twinning Cities: International Relations|language=en|accessdate=2009-06-23|work=Municipality of Tirana|publisher=www.tirana.gov.al|format=PDF|archive-date=16 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216035358/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. www.tirana.gov.al. Retrieved on 2008-01-25.</ref> * {{flagicon|Japan}} [[Tokio]], [[Japoni]] * {{flagicon|Tunisia}} [[Tunis]], [[Tunizia]]<ref name="Tunis">{{cite web|url=http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm|title=Cooperation Internationale|language=en|publisher=© 2003–2009 City of Tunis Portal|language=fr|accessdate=2009-07-31|archive-date=8 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508191341/http://www.commune-tunis.gov.tn/fr/mairie_cooperation1.htm|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Mongolia}} [[Ulan Bator]], [[Mongolia]] * {{flagicon|France}} [[Valenciennes]], [[Francë]] * {{flagicon|Austria}} [[Vjena]], [[Austria]] * {{flagicon|Poland}} [[Varshava|Varshavë]], [[Poloni]]<ref name="Warsaw">{{cite web|url=http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11|title=Miasta partnerskie Warszawy|work=um.warszawa.pl|publisher=Biuro Promocji Miasta|language=pl|date=2005-05-04|accessdate=2008-08-29|archive-date=11 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011111033/http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Armenia}} [[Yerevan]], [[Armenia]] |} == Shiko edhe këtë == * [[Rusia]] {{commons|Москва}} == Referime == {{reflist}} {{Kryeqytetet e Evropës}} {{Metropolet më të populluara të botës}} {{Artikull i mirë|dita=30|muaj=11|viti=2011}} [[Kategoria:Moskë]] [[Kategoria:Qytete në Rusi]] [[Kategoria:Kryeqytete në Azi]] [[Kategoria:Kryeqytete në Evropë]] [[Kategoria:Kryeqytete]] 7gvftlbkxsphd8fg06vnw7zqtltz1c6 0 31209 3010758 2795964 2026-07-18T15:44:12Z Gefälligst 186895 +informacion 3010758 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Egri-Palanka | native_name = | settlement_type = Qytet | image_flag = Flag of Kriva Palanka Municipality, North Macedonia.svg | flag_link = | image_seal = Coat of arms of Kriva Palanka Municipality.svg | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Kriva Palanka.JPG | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni verilindor (Maqedoni)|Verilindor]] |Komuna = [[Komuna e Kriva Pallankës|Kriva Pallankë]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr =N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Krriva Pallanka''' ([[maqedonisht]]: Крива Паланка ''Kriva Palanka'') ose në shqip '''Egri-Palanka''' është një qytet në [[Maqedonia e Veriut|Maqedoni]]. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Kriva Pallankës}} [[Kategoria:Qytete në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} i15sltv464wtg7f6s69zmk7mzgbp9yc 0 36784 3010579 2942183 2026-07-18T12:31:07Z Pavlos1988 66310 /* Lidhje të jashtme */ 3010579 wikitext text/x-wiki {{Ish F1 pilot| Name = Bill Holland | Image = noimage.png|0px|]] | Nationality = {{flagicon|the United States}} [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Amerikan]] | Years = [[Indi 500 - 1947|1991]] – [[Indi 500 - 1953|1953]] | Team(s) = [[Deidt-Offenhauser]], [[Schroeder-Offenhauser]] | Races = 5 | Championships = 7 [[Rezultatet e F1 1994|1994]], [[Rezultatet e F1 1995|1995]], [[Rezultatet e F1 2000|2000]] [[Rezultatet e F1 2001|2001]] [[Rezultatet e F1 2002|2002]] [[Rezultatet e F1 2003|2003]] [[Rezultatet e F1 2004|2004]] | Wins = 1 | Podiums = 4 | Poles = 0 | Fastest laps = ' | First race = [[F1 Indianapolis 500 - 1947]] | First win = [[F1 Indianapolis 500 - 1949]] | Last win = [[F1 Indianapolis 500 - 1949]] | Last race = [[F1 Indianapolis 500 - 1953]] | }} '''Bill Holland''' lindi më [[18 dhjetor]], [[1907]] dhe vdiq më [[19 maj]], [[1984]] (76 vite jetë), ishte një garues automobilistik amerikanë nga [[Filadelfia|Philadelphia]] i cili e fitoi çmimin e parë në [[Indianapolis 500]] në vitin [[1949]]. == Rezultatet në Indi 500 == {| |----- valign="top" | {|border="1" class="toccolours" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:100%" |- !Viti<ref name="race">Bill Holland Indy 500 Statistikat e garaveRace Stats [http://indy500.tjs-labs.com/list-driver?name=Bill%20Holland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928020238/http://indy500.tjs-labs.com/list-driver?name=Bill%20Holland |date=28 shtator 2007 }} [http://www.indy500.com/stats/drivers.php?drivername=Bill%20Holland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508000117/http://www.indy500.com/stats/drivers.php?drivername=Bill%20Holland |date=8 maj 2006 }}</ref> !Vetura !Starti !Kualifikimi<ref name="qual">{{Cite web|url=http://indy500.tjs-labs.com/list-driver-qual?name=Bill%20Holland|title=Bill Holland Indy 500 Statistikat kualifikuese|url-status=dead|access-date=19 shkurt 2007|archive-date=28 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928020759/http://indy500.tjs-labs.com/list-driver-qual?name=Bill%20Holland}}</ref> !Pozita !Mbarimi !Xhiro !Udhëheqje |- ![[1947 Indianapolis 500|1947]] |16 ||8 ||128.755 |style="background:green;color:white"|1 |2 ||200 ||143 |- ![[1948 Indianapolis 500|1948]] |2 ||2 ||129.515 ||3 ||2 ||200 ||0 |- ![[1949 Indianapolis 500|1949]] |7 ||4 ||128.673 ||9 |style="background:green;color:white"|1 |200 ||146 |- ![[1950 Indianapolis 500|1950]] |3 ||10 ||130.482 ||21 ||2 ||137 ||8 |- ![[1953 Indianapolis 500|1953]] |49 ||28 ||137.868 ||2 ||15 ||177 ||0 |- |colspan="6"|'''Totals''' ||914 ||297 |} | {|border="1" class="toccolours" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:100%" |- !Starte |5 |- !Pol pozita |0 |- !Radha e parë |1 |- !Fitore |1 |- !Top 5 |4 |- !Top 10 |4 |- !Largime |1 |} |} * Gjithashtu Holland filloi garën e vitit 1947 nga mesi i radhës së tretë duke arrtur kohën më të mirë kualifikuese. == Karriera == Indianapolis 500 ishte pjesë e [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] Kampionatit Botërorë në [[Formula Një|Formula 1]] nga viti 1950 gjer në vitin 1960. Garuesit në Indi 500 gjat këtyre viteve fitonin dhe pikë kampionale botërore. Bill Holland garoi në dy gara të Kampionatit Botërorë në Formula 1 duke arritur një podium dhe 6 pikë kampionale në karrierën e tijë. == Referime == <references /> == Shih edhe == * [[Formula Një|Formula 1]] * [[F1 Indi 500]] == Lidhje të jashtme == {{DEFAULTSORT:Holland, Bill}} [[Kategoria:F1 pilotë]] [[Kategoria:Sportistë amerikanë]] [[Kategoria:Lindje 1907]] [[Kategoria:Vdekje 1984]] {{sport-cung}} cj3kemolgomr1ynvn6vayh25uxfd4et 0 37384 3010816 2985992 2026-07-19T00:23:42Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010816 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | name = Kategoria Superiore | image = | pixels = 250px | country = {{Flagicon|Albania}} [[Shqipëria]] | confed = [[UEFA]] | founded = 1911 | first = [[Kategoria e Parë 1911|1911]] | teams = 10 | relegation = [[Kategoria e Parë]] | level = 1 | domest_cup = [[Kupa e futbollit e Shqipërisë|Kupa e Shqipërisë]] | confed_cup = [[UEFA Liga e Kampionëve]], [[UEFA Liga e Evropës]], [[UEFA Liga e Konferencave]] | champions = [[KF Egnatia|Egnatia]] (titulli 3të) | season = [[Kategoria Superiore 2025–26|2025–26]] | most_successful_club = [[KF Tirana|Tirana]] (26) | tv = [[RTSH]] | website = https://www.fshf.org | wikidata = Q210183 | current = [[Kategoria Superiore 2026–27]] }} '''Kategoria Superiore''', njohur edhe si '''Abissnet Superiore''' është niveli më i lartë i futbollit në [[Shqipëri]]. Më parë ajo është quajtur Kategoria e Parë edhe Kategoria A1, por që nga viti 1999 është emërtuar me emrin që mban edhe sot. [[KF Tirana]] janë klubi më i suksesshëm duke fituar 26 tituj kampionë. [[File:Kategoria_Superiore.svg|thumb|upright|left|Figura e Vjetër.]] Në '''Kategorinë Superiore''' në sezonin aktual marrin pjesë 10 skuadra. Fituesja e sezonit të '''Kategorisë Superiore''' quhet Kampione e Shqipërisë dhe fiton të drejtën te shkojë në raundin e parë eliminator të [[Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve]]. Vendi i dytë ose nën-kampioni fiton të drejtën të shkojë në raundin e parë eliminator të Ligës së Konferencës. Vendi i tretë gjithashtu shkon në raundin e parë eliminator të Ligës së Konferencës. Dy vendet e fundit bien në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]] dhe nuk ka ndeshje play-out. Para fillimit të sezonit të ri futbollistik, kampionët e sezonit të kaluar luajnë një ndeshje të vetme me fituesit e Kupës për të përcaktuar fituesin e [[Superkupa e Shqipërisë|Superkupës së Shqipërisë]]. == Historiku == === Paraqitja e klubeve === {| class="wikitable" |- ! Klubi ! Kampionët ! Nën kampionët ! Sezonet |- | [[KF Tirana|Tirana]] | style="text-align:center;"| '''26'''* | style="text-align:center;"| 14 | [[Kategoria e Parë 1911|1911]] (jozyrtar), [[Kategoria e Parë 1930|1930]], [[Kategoria e Parë 1931|1931]], [[Kategoria e Parë 1932|1932]], [[Kategoria e Parë 1934|1934]], [[Kategoria e Parë 1936|1936]], [[Kategoria e Parë 1937|1937]], [[Kategoria Superiore 1939|1939]] (ende i pazyrtarizuar nga [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]]), [[Kategoria Superiore 1942|1942]] (ende i pazyrtarizuar nga [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]]), [[Kategoria e Parë 1964-65|1964–65]], [[Kategoria e Parë 1965-66|1965–66]], [[Kategoria e Parë 1968|1968]], [[Kategoria e Parë 1969-70|1969–70]], [[Kategoria e Parë 1981-82|1981–82]], [[Kategoria e Parë 1984-85|1984–85]], [[Kategoria e Parë 1987-88|1987-1988]], [[Kategoria e Parë 1988-89|1988-1989]], [[Kategoria e Parë 1994-95|1994-95]], [[Kategoria e Parë 1995-96|1995–96]], [[Kategoria e Parë 1996-97|1996–97]], [[Kategoria Superiore 1998-99|1998–99]], [[Kategoria Superiore 1999-00|1999–2000]], [[Kategoria Superiore 2002-03|2002–03]], [[Kategoria Superiore 2003-04|2003–04]], [[Kategoria Superiore 2004-05|2004–05]], [[Kategoria Superiore 2006-07|2006–07]], [[Kategoria Superiore 2008-09|2008–09]], [[Kategoria Superiore 2019–20|2019–20]], [[Kategoria Superiore 2021–22|2021–22]] |- | [[KS Dinamo|Dinamo]] | style="text-align:center;"| '''18''' | style="text-align:center;"| 9 | [[Kategoria e Parë 1950|1950]], [[Kategoria e Parë 1951|1951]], [[Kategoria e Parë 1952|1952]], [[Kategoria e Parë 1953|1953]], [[Kategoria e Parë 1955|1955]], [[Kategoria e Parë 1956|1956]], [[Kategoria e Parë 1960|1960]], [[Kategoria e Parë 1966-67|1966–67]], [[Kategoria e Parë 1972-73|1972–73]], [[Kategoria e Parë 1974-75|1974–75]], [[Kategoria e Parë 1975-76|1975–76]], [[Kategoria e Parë 1976-77|1976–77]], [[Kategoria e Parë 1979-80|1979–80]], [[Kategoria e Parë 1985-86|1985–86]], [[Kategoria e Parë 1989-90|1989–90]], [[Kategoria Superiore 2001-02|2001–02]], [[Kategoria Superiore 2007-08|2007–08]], [[Kategoria Superiore 2009-10|2009–10]] |- | [[FK Partizani|Partizani]] | style="text-align:center;"| '''17''' | style="text-align:center;"| 22 | [[Kategoria e Parë 1947|1947]], [[Kategoria e Parë 1948|1948]], [[Kategoria e Parë 1949|1949]], [[Kategoria e Parë 1954|1954]], [[Kategoria e Parë 1957|1957]], [[Kategoria e Parë 1958|1958]], [[Kategoria e Parë 1959|1959]], [[Kategoria e Parë 1961|1961]], [[Kategoria e Parë 1962–63|1962–63]], [[Kategoria e Parë 1963-64|1963–64]], [[Kategoria e Parë 1970-71|1970–71]], [[Kategoria e Parë 1978-79|1978–79]], [[Kategoria e Parë 1980-81|1980–81]], [[Kategoria e Parë 1986-87|1986–87]], [[Kategoria e Parë 1992-93|1992–93]], [[Kategoria Superiore 2018–19|2018–19]], [[Kategoria Superiore 2022–23|2022–23]] |- | [[KF Vllaznia|Vllaznia]] | style="text-align:center;"| '''9'''* | style="text-align:center;"| 13 | [[Kategoria Superiore 1940|1940]] (ende i pazyrtarizuar nga [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]]), [[Kategoria e Parë 1945|1945]], [[Kategoria e Parë 1946|1946]], [[Kategoria e Parë 1971-72|1971–72]], [[Kategoria e Parë 1973-74|1973–74]], [[Kategoria e Parë 1977-78|1977–78]], [[Kategoria e Parë 1982-83|1982–83]], [[Kategoria e Parë 1991-92|1991–92]], [[Kategoria e Parë 1997-98|1997–98]], [[Kategoria Superiore 2000-01|2000–01]] |- | [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| '''8'''* | style="text-align:center;"| 3 | [[Kategoria e Parë 1933|1933]], [[Kategoria Superiore 2010-2011|2010–11]], [[Kategoria Superiore 2011-2012|2011–12]], [[Kategoria Superiore 2012-2013|2012–13]], [[2013–14 Kategoria Superiore|2013–14]], [[2014–15 Kategoria Superiore|2014–15]], [[2015–16 Kategoria Superiore|2015–16]], [[2017–18 Kategoria Superiore|2017–18]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | style="text-align:center;" | '''3''' | style="text-align:center;" | - | [[Kategoria Superiore 2023–24|2023–24]], [[Kategoria Superiore 2024–25|2024–25]], [[Kategoria Superiore 2025–26|2025–26]] |- | [[KF Teuta|Teuta]] | style="text-align:center;"| '''2''' | style="text-align:center;"| 6 | [[Kategoria e Parë 1993-94|1993–94]], [[Kategoria Superiore 2020–21|2020–21]] |- | [[KF Elbasani|Elbasani]] | style="text-align:center;"| '''2''' | style="text-align:center;"| 2 | [[Kategoria e Parë 1983-84|1983–84]], [[Kategoria Superiore 2005-06|2005–06]] |- | [[KS Flamurtari|Flamurtari]] | style="text-align:center;"| '''1''' | style="text-align:center;"| 7 | [[Kategoria e Parë 1990-91|1990–91]] |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] | style="text-align:center;"| '''1''' | style="text-align:center;"| 6 | [[Kategoria Superiore 2016–17|2016–17]] |- | [[KS Besa|Besa]] | style="text-align:center;"| <nowiki>–</nowiki> | style="text-align:center;"| 2 | – |- | [[KS Luftëtari|Luftëtari]] | style="text-align:center;"| <nowiki>–</nowiki> | style="text-align:center;"| 1 | – |- | [[KF Tomori|Tomori]] | style="text-align:center;"| <nowiki>–</nowiki> | style="text-align:center;"| 1 | – |- | [[KF Laçi|Laçi]] | style="text-align:center;"| <nowiki>–</nowiki> | style="text-align:center;"| 1 | – |- |} * [[KF Tirana|Tiranës]] dhe [[KF Vllaznia|Vllaznisë]] nuk i janë njohur ende nga FSHF kampionatet e fituara në periudhën e Luftës, me arysetimin se ato nuk janë organizuar nga Federata.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/tre-kampionatet-e-luftes-drejt-tiranes-e-vllaznise/|title=Vendos me votë asambleja, tre kampionatet e luftës do t’i takojnë Tiranës dhe Vllaznisë|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Leonard Karaj|date=30 janar 2013|accessdate=23 gusht 2020}}</ref> * Me vendim të Komisionit të Etikës, [[KF Skënderbeu|Skënderbeu]] përkohësisht iu hoq titulli kampion i [[Kategoria Superiore 2015–16|sezonit 2015–16]], pas akuzave nga [[UEFA]] për trukim ndeshjesh.<ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/lajm-i-fundit-komisioni-i-etikes-vendos-skenderbeut-i-hiqet-titulli-kampion/|title=Trukimet/ Komisioni i Etikës vendos: Skënderbeut i hiqet titulli kampion|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=23 qershor 2017|accessdate=4 shtator 2020}}</ref> Gjithsesi, pas vendimit më të fundit të UEFA-s, ky titull iu rikthye. ===Turneu i 1rë Kombëtar 1911=== Pas hulumtimeve në arkiva të ndryshme, historianë shqiptar dhe arkivi i medias së shkruar kanë zbuluar fakte të reja për hapat e parë të topkëmbës në [[Shqipëri]]. Një turne i luajtur 10 vjet më herët sesa klubet të shfaqeshin në formën e tyre të riorganizuar të viteve 20'. Ende një eveniment jozyrtar, ky mund të quhet [[Kategoria e Parë 1911|Turneu i 1rë Kombëtar]] i luajtur në [[Shqipëri]]. Të gjitha ndeshjet u luajtën me sistem eliminimi nga një ndeshje e vetme. Turi i 1rë ishte ai cerekfinal, që u luajt mes datave 7 & 10 prill, 1911, më pas ndeshjet gjysmëfinale që u luajtën në datat 11 & 12 prill, për tu mbyllur aktiviteti me ndeshjen finale të luajtur në datën 14 prill, 1911. Morën pjesë 8 ekipe gjithsej dhe të gjitha ndeshjet u luajtën në Rahije të [[Fier]]it me rastin e një panairi. [[KF Tirana|Tirana]] u shpall fituese e këtij turneu.<ref>[http://www.peshkupauje.com/2012/02/tirana-trofeun-e-pare-ne-futboll peshkupauje.com]</ref> {{main|Kategoria e Parë 1911}} ===Kampionatet e Luftës së 2të Botërore=== Gjatë viteve 1939-1944, edhe pse Lufta e Dytë Botërore shkaktoi ndërprerje të ndjeshme në futbollin e luajtur në mbarë globin, shumë shtete si, [[Franca]], [[Gjermania]], [[Finlanda]], [[Austria]], etj luajtën kampionate dhe njohën trofetë e dhëna. Ekipe si [[SK Rapid Wien|Rapid Wien]], [[FC Girondins de Bordeaux|FC Bordeaux]], [[TPS Turku]], etj janë shpallur kampionë kombëtarë përgjatë viteve të Luftës. [[Shqipëria]] ishte mes shteteve që luajtën futboll, edhe pse të limituar. Përgjatë kësaj periudhe, [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] organizoi tre kampionate, [[Kategoria Superiore 1939|1939]], [[Kategoria Superiore 1940|1940]] dhe [[Kategoria Superiore 1942|1942]].<ref>{{Cite web|url=http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/championship.html|title=RSSSF|language=en|access-date=19 janar 2012|archive-date=3 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403232808/http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/championship.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/trekampionate.html|title=Giovanni Armillotta: "Drejt njohjes së tre Kampionate Kombëtare të Luftës: 1939, 1940 dhe 1942"<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->|access-date=5 janar 2012|language=sq|archive-date=27 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927072928/http://www.giovanniarmillotta.it/albania/calcio/trekampionate.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.kftirana.info/history.html KF Tirana Info<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sktirana.com/public/kuvend/viewtopic.php?f=2&t=466|title=Fanatics' House • Shiko temën - Kampionatet e kohës së Luftës II Botërore<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->|website=sktirana.com|language=sq|url-status=dead|access-date=5 janar 2012|archive-date=22 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922231809/http://www.sktirana.com/public/kuvend/viewtopic.php?f=2&t=466}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.partizani.net/files/news.php?readmore=4174|title=FutbolliShqiptar.net - Lajme: Tirana kerkon dy titujt e Luftes<!-- Roboti gjeneroi titull për referencën -->|website=partizani.net|language=sq|url-status=dead|access-date=5 janar 2012|archive-date=25 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425155725/http://www.partizani.net/files/news.php?readmore=4174}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://merobaze.com/wordpress/?m=200808|title=Letër drejtuar Z.Mero Baze|language=sq|url-status=dead|access-date=5 janar 2012|archive-date=10 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120710134331/http://merobaze.com/wordpress/?m=200808}}</ref> Në bazë të gjithë informacioneve të detajuara nëpër vite me rradhë nga historianë shqiptarë dhe të huaj, ish-lojtarë dhe veteranë që i kanë jetuar këto evenimente, ka një evidencë të qartë që provon ekzistencën e këtyre kampionateve në atë kohë, sikurse dhe tre trofe të dhëna nga vetë zyrtarë të [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]]së. Të mos harrojmë që Kampionati i 10të Kombëtar, [[Kategoria Superiore 1942|1942]], ka pasur një pjesëmarrje mbarëkombëtare - e para dhe e vetmja deri më sot që ka përfshirë skuadra nga të dy vendet, [[Shqipëria|Shqipërinë]] dhe [[Kosova|Kosovën]]. [[KF Tirana]] ka fituar dy nga këto kampionate, [[Kategoria Superiore 1939|Kampionatin e 8të Kombëtar, 1939]] & [[Kategoria Superiore 1942|Kampionatin e 10të Kombëtar, 1942]] ndërsa [[Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] ka fituar [[Kategoria Superiore 1940|Kampionatin e 9të Kombëtar, 1940]]. Këto evenimente e ndryshojnë numrin e trofeve të kampionateve të fituara nga këto dy skuadra, në përkatësisht 28 dhe 10 kampionate deri më sot. Pas vitesh heshtje, më në fund [[FSHF]] vendosi të emërojë një komision të përbërë nga 5 anëtarë, i cili duhej të siguronte prova dhe evidenca të mjaftueshme për këtë qëllim. Pasi një sasi e konsiderueshme provash u siguruan nga ky komision, Federata caktoi Asamblenë e Përgjithshme që u mbajt në shkurt, 2013, për shqyrtimin e njohjes zyrtare të këtyre 3 kampionateve.<ref>{{Cite web|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2012/12/19/do-te-njihen-kampionatet-e-luftes/#comment-177840|title=Do të njihen Kampionatet e Luftës|publisher=Sporti Shqiptar|language=sq|url-status=dead|access-date=21 dhjetor 2012|archive-date=31 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231010432/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2012/12/19/do-te-njihen-kampionatet-e-luftes/#comment-177840}}</ref> [[Skeda:Kategoria Superiore.svg|200px|right|thumb|Logoja e Kategorisë Superiore]] Në mbledhjen e saj Asambleja, edhe pse pranon se këto 3 kampionate janë luajtur korrektësisht dhe drejtësisht në fushën e lojës, sipas tyre nuk mund të quhen legjitime dhe nuk mund të njihen sepse nuk janë organizuar nga Federata por nën Regjimin Fashist.<ref>{{Cite web|url=http://www.partizani.net/files/news.php?readmore=8820|title=AFA's General Assembly: Kampionatet e Luftës nuk njihen nga Asambleja|website=partizani.net|language=sq|url-status=dead|access-date=23 maj 2013|archive-date=20 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220023736/http://www.partizani.net/files/news.php?readmore=8820}}</ref> == Kampionët == {|width="850" border="1" cellpadding="1" cellspacing="0" style="margin: 1em 0 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size:90%" |- ! Viti !! Ekipi !! Qyteti |- |[[Kategoria e Parë 1911|1911]]* || [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- | [[Kategoria e Parë 1930|1930]]||[[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1931|1931]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1932|1932]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1933|1933]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria e Parë 1934|1934]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1936|1936]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1937|1937]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |''[[Kategoria e Parë 1939|1939]]*''|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |''[[Kategoria e Parë 1940|1940]]*''|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |''[[Kategoria e Parë 1942|1942]]*''|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1945|1945]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria e Parë 1946|1946]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria e Parë 1947|1947]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1948|1948]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1949|1949]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1950|1950]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1951|1951]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1952|1952]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1953|1953]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1954|1954]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1955|1955]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1956|1956]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1957|1957]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1958|1958]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1959|1959]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1960|1960]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1961|1961]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1962-63|1963]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1963-64|1964]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1964-65|1965]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1965-66|1966]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1966-67|1967]]** || [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1968|1968]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1969-70|1970]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1970-71|1971]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1971-72|1972]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1972-73|1973]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1973-74|1974]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria e Parë 1974-75|1975]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1975-76|1976]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1976-77|1977]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1977-78|1978]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria e Parë 1978-79|1979]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1979-80|1980]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1980-81|1981]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1981-82|1982]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1982-83|1983]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria e Parë 1983-84|1984]]|| [[KF Elbasani]] || [[Elbasan]] |- |[[Kategoria e Parë 1984-85|1985]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1985-86|1986]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1986-87|1987]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1987-88|1988]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1988-89|1989]]|| [[SK Tirana|17 Nëntori]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1989-90|1990]]|| [[KS Dinamo]] ||| [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1990-91|1991]]|| [[KS Flamurtari]] || [[Vlorë]] |- |[[Kategoria e Parë 1991-92|1992]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria e Parë 1992-93|1993]]|| [[FK Partizani]] || [[Tirana]] |- |[[Kategoria e Parë 1993-94|1994]]|| [[KF Teuta]] || [[Durrës]] |- |[[Kategoria e Parë 1994-95|1995]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1995-96|1996]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1996-97|1997]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria e Parë 1997-98|1998]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria Superiore 1998-99|1999]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 1999-00|2000]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2000–01|2001]]|| [[KF Vllaznia]] || [[Shkodër]] |- |[[Kategoria Superiore 2001–02|2002]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2002–03|2003]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2003–04|2004]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2004–05|2005]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2005–06|2006]]|| [[KF Elbasani]] || [[Elbasan]] |- |[[Kategoria Superiore 2006–07|2007]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2007–08|2008]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2008–09|2009]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2009–10|2010]]|| [[KS Dinamo]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2010–11|2011]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2011–12|2012]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2012–13|2013]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2013–14|2014]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2014–15|2015]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2015–16|2016]]*** || [[KS Skënderbeu|''KS Skënderbeu'']] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2016–17|2017]]|| [[FK Kukësi]] || [[Kukës]] |- |[[Kategoria Superiore 2017–18|2018]]|| [[KS Skënderbeu]] || [[Korçë]] |- |[[Kategoria Superiore 2018–19|2019]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2019–20|2020]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2020–21|2021]]|| [[KF Teuta]] || [[Durrës]] |- |[[Kategoria Superiore 2021–22|2022]]|| [[KF Tirana]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2022–23|2023]]|| [[FK Partizani]] || [[Tiranë]] |- |[[Kategoria Superiore 2023–24|2024]]|| [[KF Egnatia]] || [[Rrogozhinë]] |- |[[Kategoria Superiore 2024–25|2025]] |[[KF Egnatia]] |[[Rrogozhinë]] |- |[[Kategoria Superiore 2025–26|2026]] |[[KF Egnatia]] |[[Rrogozhinë]] |} * Kampionatet në asterisk ende të pazyrtarizuara nga [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]]. * Kampionati i sezonit 1967 i pazyrtarizuar nga [[UEFA]]. * Me vendim të Komisionit të Etikës, klubit [[KF Skënderbeu]] përkohësisht iu hoq titulli kampion i [[2015–16 Kategoria Superiore|sezonit 2015-16]], pas akuzave nga UEFA për trukim ndeshjesh.<ref>[http://balkanweb.com/site/lajm-i-fundit-komisioni-i-etikes-vendos-skenderbeut-i-hiqet-titulli-kampion/ Balkanweb]</ref> Gjithsesi, pas vendimit më të fundit të UEFA-s, ky titull iu rikthye. == Formacionet kampione == [[1911]]* '''[[KF Tirana]]''' [[1930]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Rudolf Gurashi, Abdullah Shehri, Irfan Gjinali, Xhelal Kashari, Vasil Kajano, Gjon Sabati, Llazar Miha, Mark Gurashi, Bexhet Jolldashi, Shefqet Ndroqi, Isuf Dashi, [[Selman Stërmasi]], Adem Karapici, Hysen Kusi, Mustafa Begolli, Hilmi Kosova, Emil Hajnali, Rexhep Maçi. '''Trainer:''' [[Selman Stërmasi]]) [[1931]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Rudolf Gurashi, Vasfi Samimi, Abdullah Sherri, Sabit Coku, Vasil Kajano, Bexhet Jolldashi, Irfan Gjinali, Muhamet Agolli, Gjon Sabati, Adem Karapici, Isuf Dashi, Hysen Kusi, Hilmi Kosova, Mark Gurashi, Halim Begeja, Emil Hajnali, Llazar Miha, [[Selman Stërmasi]]. '''Trainer:''' [[Selman Stërmasi]]) [[1932]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Abdullah Shehri Bexhet Jolldashi Muhamet Agolli, Vasil Kajani, Rifat Jolldashi Hyse Kusi Adem Karapici Hasan Maluçi, Halim Begeja, [[Selman Stërmasi]], Emil Hajnali, Isuf Dashi, Haki Korça, Hajri Jegeni, Gjon Sabati. '''Trainer:''' [[Selman Stërmasi]] [[1933]] '''[[KS Skënderbeu]]'''<br> (Klani Marjani, Kristaq Bimbli, Andrea Cani, Andon Miti, Lefter Petra, Fori Stassa, Nexhat Dishnica, Tomor Ypi, Thoma Vangjeli, Servet Tefik Agaj, Enver Kulla, Vasil Trebicka, Stavri Kondili, Aristotel Samsuri. '''Trainer:''' Qemal Omari [[1934]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Rudolf Gurashi, Sabit Çoku, Foto Janku, Hasan Maluçi, Ludovik Jakova, Hamit Keçi, Adem Karapici, [[Selman Stërmasi]], [[Riza Lushta]], Maliq Petrela, Halim Begeja, Haki Korça, Luçi Stamati, Mark Gurashi. '''Trainer:''' [[Selman Stërmasi]]) [[1936]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Rudolf Gurashi, Qamil Zebishti, Asti Hobdari, Foto Janku, Sabit Çoku, Ramazan Hima, Hysen Kusi, Adem Karapici, Ludovik Jakova, Luçi Stamati, [[Myslym Alla]], Hot Mirdita, [[Riza Lushta]], Maliq Petrela, Emil Hajnali, Mark Gurashi, Skënder Gjinali. '''Trainer:''' [[Selman Stërmasi]] [[1937]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Rudolf Gurashi, Qamil Zebishti, Prokop Skuka, Foto Janku, [[Sllave Llambi]], Adem Karapici, Miço Plluska, Ludovik Jakova, Hasan Balla, Hot Mirdita, [[Riza Lushta]], Mark Gurashi, Emil Hajnali, Ramiz Kashariqi, Maliq Petrela, Zyber Lisi, [[Myslym Alla]]. '''Trainer:''' [[Selman Stërmasi]]. [[1939]]* '''[[KF Tirana]]''' [[1940]]* '''[[KF Vllaznia]]''' [[1942]]* '''[[KF Tirana]]''' [[1945]] '''[[KF Vllaznia]]'''<br> (Dodë Tahiri, Shaban Abdija, Muhamet Dibra, Muc Koxhja, Prengë Gjeloshi, Beqir Osmani, Latif Alibali, Bimo Fakja, Mustafa Nehani, Met Vasija, Adem Smajli, Ernest Halepiani, [[Loro Boriçi]], Xhelal Juka, Zyhdi Barbullushi. '''Trainer:''' Ibrahim Dizdari) [[1946]] '''[[KF Vllaznia]]'''<br> (Dodë Tahiri, Muhamet Rexhepi, Beqir Osmani, Muhamet Dibra, Muç Koxhja, Prengë Gjeloshi, Bimo Fakja, Muhamet Ademi, Latif Alibali, Ernest Halepiani, Xhevdet Shaqiri, Met Vasija, Pal Mirashi, Adem Smajli, Isuf Çoba, Zyhdi Barbullushi. '''Trainer:''' Ernest Halepiani) [[1947]] '''[[FK Partizani]]'''<br> (Abdulla Stërmasi, Kamberi, [[Ramazan Njala]], Besim Fagu, Medo Çuçiqi, Sulejman Vathi, Xhavit Demneri, Hivzi Sakiqi, Isuf Pelingu, Tafil Baçi, Lutfi Hoxha, Osman Pengili, Hamdi Tafmizi, Zihni Gjinali, Zef Gavoci, Eqrem Dauti, Zyber Lisi, Hamdi Bakalli, Alush Merhori. '''Trainer:''' [[Sllave Llambi]]) [[1948]] '''[[FK Partizani]]'''<br> (Alfred Bonati, Muhaet Dibra, Xhevdet Shaqiri, Rexhep Laçej, [[Sllave Llambi]], Hivzi Sakiqi, Besim Fagu, Bimo Fakja, Zyber Lisi, Aristidh Parapani, Zihni Gjinali, Vasif Biçaku, Hamdi Bakalli, Alush Merhori. '''Trainer:''' [[Sllave Llambi]]) [[1949]] '''[[FK Partizani]]'''<br> (Alfred Bonati, Besim Fagu, RexhepLacej, Xhevdet Shaqiri, Shefki Keci, Hivzi Sakiqi, [[Sllave Llambi]], Bajram Kurani, Sami Emiri, Aristidh Parapani, Alush Merhori, [[Loro Boriçi]], Zihni Gjinali, Vasif Biçaku, Kosta Koca, A. Merja. '''Trainer:''' [[Sllave Llambi]]) [[1950]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Qemal Vogli]], Xhevdet Shaqiri, Besim Boriçi, Koçi Sherko, Taq Murati, Sabri Peqini, Bahri Kavaja, Hamdi Bakalli, Pal Mirashi, Skënder Jareci, [[Zihni Gjinali]], Sulejman Vathi, Qamil Teliti, Qemal Cungu, Leonidha Dashi, Muhamet Vila, Skënder Begeja, Hamdi Tafmizi, Grigor Sheshi, Latif Thërmia, Kostandin Xhani. '''Trainer:''' [[Zihni Gjinali]]) [[1951]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> (Xhevdet Shaqiri, Zihni Gjinali, Muhamet Vila, Hamdi Bakalli, Sabri Peqini, Besim Boriçi, Qemal Cungu, Leonidha Dashi, Skënder Begeja, Koçi Sherko, Taq Murati, Qamil Teliti, Pal Mirashi, Hamdi Tafmizi, Grigor Sheshi, Met Metani, Kostandin Xhani, [[Skënder Jareci]], [[Qemal Vogli]], Kol Engjëlli, I. Fiqiriu. '''Trainer:''' [[Zihni Gjinali]]) [[1952]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> (Zihni Gjinali, Hamdi Bakalli, Xhevdet Shaqiri, Muhamet Vila, [[Skënder Jareci]], Sabri Peqini, Skënder Begeja, Leonidha Dashi, Besim Boriçi, Qemal Cungu, Koçi Sherko, Taq Murati, Qamil Teliti, Pal Mirashi, Hamdi Tafmizi, Grigor Sheshi, Hysen Verria, Kostandin Xhani. '''Trainer:''' [[Zihni Gjinali]]) [[1953]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> (Hysen Verria, Hamdi Bakalli, Besim Boriçi, Qemal Cungu, Leonidha Dashi, Xhevdet Shaqiri, Muhamet Vila, Sabri Peqini, [[Zihni Gjinali]], [[Skënder Jareci]], Skënder Begeja, Koçi Sherko, Taq Murati, Qamil Teliti, Pal Mirashi, Hamdi Tafmizi, Grigor Sheshi, Dhimitraq Gjyli, [[Shyqyri Rreli]], Suat Hamzi, Mile Qoshja, Thimo Thimio, B. Daci. '''Trainer:''' [[Zihni Gjinali]]) [[1954]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Loro Boriçi]], Besim Fagu, Rexhep Spahiu, [[Refik Resmja]], Aristidh Parapani, Simon Deda,[[Sulejman Maliqati]], Rexhep Laçej, [[Gani Merja]], [[Roza Haxhiu]], [[Fatbardh Deliallisi]], Fadil Vogli, Simon Deda, Haxhi Arbana, Cufja. '''Trainer:''' [[Myslym Alla]]) [[1955]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Qemal Vogli]], Leonidha Dashi, [[Shyqyri Rreli]], Besim Boriçi, Muhamet Vila, Xhevdet Shaqiri, [[Skënder Jareci]], Stavri Lubonja, Hamdi Bakalli, Skënder Begeja, Esat Beliu, [[Qamil Alluni]], Grigor Sheshi, Hysen Verria, Dhimitraq Gjyli, [[Zihni Gjinali]]. '''Trainer:''' [[Zihni Gjinali]]) [[1956]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> (Xhevdet Shaqiri, Muhamet Vila, [[Zihni Ginali]], [[Skënder Jareci]], Skënder Begeja, Leonidha Dashi, [[Shyqyri Rreli]], [[Qamil Alluni]], Stavri Lubonja, Grigor Sheshi, Hysen Verria, Eqerem Tallushi, Haxhi Pëllumbi, Esat Beliu, Abdulla Duma, Dhimitër Gjyli, [[Qemal Vogli]], Hasan Behushi. '''Trainer:''' [[Zihni Gjinali]]) [[1957]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Sulejman Maliqati]], [[Fatbardh Deliallisi]], Besim Fagu, [[Miço Papadhopulli]], Tafil Baçi, [[Gani Merja]], [[Kolec Kraja]], [[Miço Ndini]], [[Roza Haxhiu]], [[Refik Resmja]], Simon Deda, [[Lin Shllaku]], Nexhmedin Çaushi, [[Shefqet Topi]], Muharrem Karranxha, Nuri Bylyku, Fadil Vogli, [[Robert Jashari]]. '''Trainer:''' Rexhep Spahiu) [[1958]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Sulejman Maliqati]], [[Miço Papadhopulli]], Besim Fagu, [[Fatbardh Deliallisi]], [[Miço Ndini]], [[Gani Merja]], Nexhmedin Çaushi, [[Roza Haxhiu]], [[Refik Resmja]], [[Kolec Kraja]], Simon Deda, V. File, Fadil Vogli, Nikollë Bespalla, [[Robert Jashari]], [[Lin Shllaku]], Tomorr Shehu. '''Trainer:''' Rexhep Spahiu) [[1959]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Sulejman Maliqati]], Fatbardh Deliallisi, Besim Fagu, [[Miço Papadhopulli]], Miço Ndini, Gani Merja, Kolec Kraja, [[Robert Jashari]], [[Lin Shllaku]], [[Refik Resmja]], Tomorr Shehu, Iljaz Dingu, Nexhmedin Çaushi, Roza Haxhiu, Simon Deda, Anastas Mitrushi, Pavllo Bukoviku, Nikollë Bespalla, Sotir Seferaj, Z. Kërçini, Z. Shehu, [[Sefedin Braho]]. '''Trainer:''' Rexhep Spahiu) [[1960]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Skënder Jareci]], Dhimitër Qoshja, Skënder Halili, Selim Gjoci, [[Qamil Alluni]], Hysen Verria, Avdulla Duma, Eqerem Tallushi, Mehdi Bushati, Stavri Lubonja, Thoma Duro, [[Shyqyri Rreli]], Esat Beliu, Lorenc Vorfi, Teodor Gjikuria, Nexhmedin Çaushi, Muhamet Vila, Alfred Ruço, Mile Qoshja, Nikollë Bespalla, Namik Jareci, Eqerem Caslli. '''Trainer:''' Zyber Konçi) || [[Tiranë]] [[1961]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Sulejman Maliqati]], [[Robert Jashari]], [[Kolec Kraja]], [[Lin Shllaku]], Tomorr Shehu, [[Gani Merja]], [[Miço Ndini]], Iljaz Dingu, Simon Deda, [[Pavllo Bukoviku]], [[Panajot Pano]], [[Osman Mema]], [[Miço Papadhopulli]], [[Refik Resmja]], Sotir Seferaj, Jonuz Teli, [[Fatbardh Deliallisi]]. '''Trainer:''' Rexhep Spahiu) [[1962]]-[[1963]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Sulejman Maliqati]], [[Mikel Janku]], [[Fatbardh Deliallisi]], [[Famir Frashëri]], [[Miço Papadhopulli]], [[Miço Ndini]], [[Kolec Kraja]], [[Panajot Pano]], [[Refik Resmja]], [[Robert Jashari]], Iljaz Dingu, [[Osman Mema]], Tomorr Shehu, Vaso Konomi, [[Gani Merja]], [[Pavllo Bukoviku]], [[Qamil Alluni]], [[Lin Shllaku]], Luigj Bytyçi, [[Kristaq Gogoni]], Ktona. '''Trainer:''' [[Loro Boriçi]]) [[1963]]-[[1964]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Sulejman Maliqati]], [[Mikel Janku]], [[Fatbardh Deliallisi]], [[Miço Papadhopulli]], [[Fatmir Frashëri]], [[Teodor Vaso]], [[Osman Mema]], Iljaz Dingu, [[Lin Shllaku]], [[Kolec Kraja]], Tomorr Shehu, [[Mexhit Haxhiu]], [[Panajot Pano]], [[Miço Ndini]], [[Refik Resmja]], [[Robert Jashari]], [[Gani Merja]], [[Pavllo Bukoviku]], Qamil Halluni, Foto Andoni, Petraq Sinjari, [[Andon Zaho]]. '''Trainer:''' [[Loro Boriçi]]) [[1964]]-[[1965]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]''' <br>(Nuri Bylyku, Rexhep Bathorja, Luigj Bytyçi, Skënder Halili, [[Gëzim Kasmi]], [[Fatmir Frashëri]], Niko Xhacka, [[Skënder Hyka]], [[Pavllo Bukoviku]], [[Bahri Ishka]], [[Ali Mema]], Bujar Tafaj, Ilir Elini, Gëzim Saraçi, [[Osman Mema]], Vaso Konomi, Tomorr Gjoka, Aurel Verria. '''Trainer:''' [[Myslym Alla]]) [[1965]]-[[1966]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]'''<br> ([[Josif Kazanxhi]], [[Bahri Ishka]], Ilir Elini, Bujar Tafaj, [[Fatmir Frashëri]], Skënder Halili, [[Gëzim Kasmi]], Nuri Bylyku, [[Ali Mema]], Luigj Bytyçi, Niko Xhaçka, Tomorr Gjoka, [[Pavllo Bukoviku]], Rexhep Bathorja, [[Skënder Hyka]], Gëzim Saraçi, [[Osman Mema]], Vaso Konomi, Aurel Verria. '''Trainer:''' [[Myslym Alla]]) [[1966]]-[[1967]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Jani Rama]], Andrea Bardhoshi, [[Frederik Gjinali]], Mikail Stamo, Naim Hushi, Lorenc Vorfi, [[Iljaz Çeço]], Taip Çutra]], [[Medin Zhega]], Saimir Dauti, Janaq Saraçi, Çlirim Hysi, Foto Stamo, Gani Xhafa, Xhevahir Taushani, Ibrahim Kodra, Durim Shehu, Namik Jareci, Ivan Loli, Shusja, Bujar Hyka, Durim Bako [[Koço Dinella]], Bulku, Popa, Shpëtim Hoxha, Edmond Dilaveri, Mehdi Bushati [[Faruk Sejdini]]. '''Trainer:''' [[Skënder Jareci]]) [[1968]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]'''<br> (Bujar Tafaj, Shpëtim Habibi, [[Fatmir Frashëri]], [[Perikli Dhales]], Osman Mema, [[Ali Mema]], Luigj Bytyçi, Niko Xhaçka, Pavllo Bukoviku, [[Josif Kazanxhi]], [[Skënder Hyka]], [[Bahri Ishka]], Petraq Ikonomi, Arben Çela, Petrit Nurishmi, Tomorr Gjoka, [[Gëzim Kasmi]]. '''Trainer:''' [[Myslym Alla]]) [[1969]]-[[1970]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]'''<br> (Bujar Tafaj, [[Bahri Ishka]], [[Perikli Dhales]], [[Pavllo Bukoviku]], [[Josif Kazanxhi]], [[Ali Mema]], Petrit Nurishmi, Petraq Ikonomi, [[Gëzim Kasmi]], Arben Çela, [[Skënder Hyka]], [[Fatmir Frashëri]], Niko Xhaçka, Durim Hatibi, Luigj Bytyçi, Osman Mema, Lulzim Shala, Tomorr Gjoka. '''Trainer:''' [[Myslym Alla]]) [[1970]]-[[1971]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Safet Berisha]], [[Astrit Ziu]], [[Lin Shllaku]], [[Panajot Pano]], [[Sabah Bizi]], [[Agim Janku]], [[Suvorov Seferi]], Pellumb Shaqiri, [[Gjergji Thaka]], [[Bujar Cani]], [[Dhori Kalluçi]], [[Bashkim Muhedini]], Sokol Gjeçi, [[Uran Xhafa]], [[Kujtim Dalipi]], [[Sefedin Braho]], Vladimir Balluku, Shandro, Fatbardh Keno, Mithat Shehu, Sotir Seferaj, [[Neptun Bajko]]. '''Trainer:''' [[Loro Boriçi]]) [[1971]]-[[1972]] '''[[KF Vllaznia]]'''<br> (Rauf Çanga, Zyhdi Basha, Hajrulla Lekaj, Suat Duraj, Paulin Ndoja, [[Ramazan Rragami]], Menduh Dedja, Myzafer Mani, Viktor Plumbini, Esat Rakiqi, Çesk Ndoja, [[Medin Zhega]], [[Sabah Bizi]], Lek Koçobashi, Ismet Hoxha, Myzafer Qeraj, [[Millan Vaso]], Selami Dani, Halil Puka. '''Trainer:''' Xhevdet Shaqiri) [[1972]]-[[1973]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Frederik Gjinali]], Rifat Ibërshimi, [[Faruk Sejdini]], Gani Xhafa, [[Iljaz Çeço]], [[Ilir Përnaska]], [[Jani Rama]], Çlirim Hysi, Ibrahim Kodra, Mehmet Xhafa, Torez Çiraku, Ahmet Ahmedani, Shpëtim Hoxha, Enver Hafizi, Miluka, Skënder Guzja, Kujtim Çoçoli, Taip Çutra, Haxhi Mërgjyshi, Hamit Dhrima, Agron Shapllo. '''Trainer:''' [[Skënder Jareci]]) [[1973]]-[[1974]] '''[[KF Vllaznia]]'''<br> (Paulin Ndoja, Zyhdi Basha, Hajrulla Lekaj, Suat Duraj, Menduh Dedja, Çesk Ndoja, [[Ramazan Rragami]], [[Sabah Bizi]], Esat Rakiqi, Ismet Hoxha, Halil Puka, Rauf Çanga, Myzafer Mani, Viktor Plumbini, [[Medin Zhega]], Lek Koçobashi, [[Millan Vaso]], Myzafer Qeraj, Selami Dani. '''Trainer:''' Xhevdet Shaqiri) [[1974]]-[[1975]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Iljaz Çeço]], [[Shyqyri Ballgjini]], Ahmet Ahmedani, [[Ilir Përnaska]], Rifat Ibërshimi, [[Jani Rama]], Xhorxhi Puka, [[Faruk Sejdini]], Ibrahim Kodra, Torez Çiraku, Kujtim Çoçoli, [[Vasillaq Zëri]], Gani Xhafa, Haxhi Mërgjyshi, [[Frederik Gjinali]], Petrit Gjoni, [[Muhedin Targaj]], Enver Hafizi, Shaban Zenuni. '''Trainer:''' Sabri Peqini) [[1975]]-[[1976]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Medin Zhega]], [[Iljaz Çeço]], [[Jani Rama]], Haxhi Mërgjyshi, [[Muhedin Targaj]], [[Faruk Sejdini]], Rifat Ibërshimi, Ibrahim Kodra, Torez Çiraku, Gani Xhafa, [[Ilir Përnaska]], [[Vasillaq Zëri]], [[Shyqyri Ballgjini]], Luan Zenuni, Xhorxhi Puka, Petrit Gjoni, Fatos Petani, Ahmet Ahmedani. '''Trainer:''' Durim Shehu) [[1976]]-[[1977]] '''[[KS Dinamo]]'''<br> ([[Jani Rama]], [[Vasillaq Zëri]], [[Ilir Përnaska]], [[Shyqyri Ballgjini]], [[Muhedin Targaj]], [[Andrea Marko]], Aleko Bregu, Xhorxhi Puka, Torez Çiraku, [[Iljaz Çeço]], Haxhi Mërgjyshi, [[Faruk Sejdini]], Kujtim Çoçoli, Rifat Ibërshimi, Gani Xhafa, Gj. Gjini, Ibrahim Kodra, Riza Hiçka, Shaban Zenuni, Ahmet Ahmedani, [[Ilir Luarasi]]. '''Trainer:''' Durim Shehu) [[1977]]-[[1978]] '''[[KF Vllaznia]]'''<br> ([[Medin Zhega]], [[Astrit Hafizi]], [[Sabah Bizi]], Fatmir Paçrami, Isa Sukaj, Enver Hafizi, Lutfi Basha, Genci Boshnjaku, [[Millan Vaso]], Ferid Borshi, Fatmir Axhani, Luan Vukatana, Sele Gruda, Seit Canga, Suat Duraj. '''Trainer:''' Xhevdet Shaqiri) [[1978]]-[[1979]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Safet Berisha]], [[Perlat Musta]], Artur Lekbello, Kastriot Hysi, Valter Mece, Alqi Gjini, Ferid Rragami, [[Agim Janku]], Aleko Londo, [[Ilir Lame]], Hasan Lika, Arian Ahmetaj, Agim Murati, Feim Breca, [[Sulejman Starova]], Bujar Hado, Sokol Prifti, Muharrem Karriqi, Musa Fagu, Ilir Bushati. '''Trainer:''' Bejkush Birce) [[1979]]-[[1980]] '''[[KS Dinamo]]''' <br>([[Shyqyri Ballgjini]], [[Ilir Luarasi]], Kujtim Çoçoli, [[Andrea Marko]], Robert Kamberi, [[Muhedin Targaj]], Rifat Ibërshimi, Abedin Jahjai, Aleko Bregu, Gj. Bejo, Halit Gega, Bashkim Delia, Agron Dautaj, [[Ilir Përnaska]], Artur Çobani, Durim Kuqi, [[Vasillaq Zëri]], Mehdi Bushati, Artur Nika, Naum Kove, Struga, Maksim Ndroqi, Pjerin Noga. '''Trainer:''' Stavri Lubonja) [[1980]]-[[1981]] '''[[FK Partizani]]'''<br> ([[Safet Berisha]], [[Perlat Musta]],Shpetim Duro, [[Kastriot Hysi]], [[Arjan Ahmetaj]], [[Sulejman Starova]], Bujar Hado, [[Ilir Lame]], Feim Breca, Haxhi Ballgjini, Musa Fagu, Genc Tomori, Kristaq Eksarko, [[Agim Murati]], Hasan Lika, Alqi Gjini, Valter Meçe, Gëzim Mançe, [[Ferid Rragami]], Kristaq Ciko. '''Trainer:''' Bejkush Birçe) [[1981]]-[[1982]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]'''<br> ([[Shkëlqim Muça]], Bujar Muça, Gjergj Dinella, Besnik Armadhi, Ilir Metani, Arben Vila, Luan Sengla, Bujar Vladi, Arjan Bimo, Bedri Omuri, Adnan Demneri, Antonin Naçi, [[Millan Baçi]], [[Agustin Kola]], Leonard Liti, [[Sulejman Mema]]. '''Trainer:''' Enver Shehu) [[1982]]-[[1983]] '''[[KF Vllaznia]]''' <br> ([[Ferid Rragami]], Faslli Fakja, Bepin Pali, Fatbardh Jera, Hysen Dedja, Azis Gruda, Luan Vukatana, [[Hysen Zmijani]], Viktor Briza, Fatmir Paçrami, Genc Boshnjaku, Ferid Borshi, Isa Sukaj, [[Astrit Hafizi]], Gjergj Kushe, Ardian Bushati, Seit Çanga. '''Trainer:''' Ramazan Rragami) [[1983]]-[[1984]] '''[[KF Elbasani|Labinoti]]''' <br> (Zamir Arapi, Luan Deliu, Shkëlqim Asllani, Bujar Gogunja, Edmond Mustafaraj, Ferdinand Lleshi, Roland Agalliu, Vladimir Tafani, Dashamir Luniku, Ardian Popa, Kostandin Rama, Albert Kaloti, Bashkim Staceni, Zyber Bega, Jovan Shegani, Kastriot Vrapi, Muharrem Dosti, Sokol Branica, Sokol Gjuraj, Stavri Mitrollari. '''Trainer:''' Frederik Jorgaqi [[1984]]-[[1985]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]''' <br>( [[Mirel Josa]], [[Arben Minga]], [[Millan Baçi]], [[Sulejman Mema]], Astrit Ramadani, Anesti Stoja, Halim Mersini, [[Agustin Kola]], Petrit Roga, Skënder Hodja, [[Artur Lekbello]], Bedri Omuri, [[Shkëlqim Muça]], Arjan Bimo, Leonard Liti, Artan Bylyku. '''Trainer:''' Enver Shehu) [[1985]]-[[1986]] '''[[KS Dinamo]]''' <br> ([[Muhedin Targaj]], Genc Ibro, Eduart Abazi, Pjerin Noga, Luan Zenuni, Agim Canaj, Naum Kove, Arben Ndreu, Ilir Bozhiqi, [[Ilir Luarasi]], Arjan Stafa, Ardian Jançe, Arben Vila, A. Goxhaj, Arben Duka, Vangjush Thimio, Durim Kuqi, [[Sulejman Demollari]]. '''Trainer:''' [[Fatmir Frashëri]]) [[1986]]-[[1987]] '''[[FK Partizani]]''' (Perlat Musta,Shpetim Duro,Kristaq Eksarko,Ylli Shehu,Adnan Ocelli etj...Trainer:Neptun Bajko) [[1988]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]'''<br> (Halim Mersini, Bujar Sharra, Fatos Daja, Skender Hodja, Artur Lekbello, Krenar Alimehmeti, Fatjon Kepi, Ardian Ruci, Bedri Omuri, Mirel Josa, Anesti Stoja, Shkelqim Muca, Arben Minga, Astrit Ramadani, Artan Sako, Florian Riza, Agustin Kola, Sinan Bardhi, Leonard Liti, Albert Fortuzi, Fatbardh Ismali, David Papadhopulli. '''Trainer:''' [[Shyqyri Rreli]]) [[1989]] '''[[SK Tirana|17 Nëntori]]'''<br> (Halim Mersini, Bujar Sharra, Astrit Ramadani, Skender Hodja, Artur Lekbello, Krenar Alimehmeti, Sinan Bardhi, Leonard Liti, Bedri Omuri, Mirel Josa, Anesti Stoja, Shkelqim Muca, Arben Minga, Agustin Kola, Florian Riza, Artan Sako, Fatos Daja, Ardian Ruci, Fatbardh Ismaili, Fatjon Kepi, Shkelqim Lekbello, Renis Hyka, Artan Luzi, Ardian Mema. '''Trainer:''' [[Shyqyri Rreli]]) [[1990]] '''[[KS Dinamo]]''' [[1991]] '''[[FK Flamurtari]]''' [[1992]] '''[[KF Vllaznia]]''' <br>(Dani, Nako, H. Dedja, Pashaj, Shpuza, Noga, Ç. Basha, Premçi, Bushati, A. Gruda, Billa, Ymeri, Tepelia, Bisha, Hoxha, Lika, Martini, Keçi, Filipi. '''Trajner:''' A. Hafizi) [[1993]] '''[[FK Partizani]]''' [[1994]] '''[[KF Teuta]]''' [[1995]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Auron Miloti, Indrit Fortuzi, Erion Kasmi, Thoma Kokuri, Saimir Malko, Alpin Gallo, Nevil Dede, Afrim Tole, Anesti Stoja, Ardian Mema, Dritan Baholli, Artan Kukli, Edmond Sula, Sokol Prenga, Amarildo Zela, Klorend Fejzolli, Arben Minga, Agustin Kola, Endi Hyka, Frenkli Dhales, Blendi Nallbani, Eldorado Merkoci, Lulian Mulleti. '''Trainer:''' [[Shkelqim Muca]]) [[1996]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Auron Miloti, Nordik Ruhi, Saimir Malko, Alpin Gallo, Arben Minga, Krenar Alimehmeti, Ardian Mema, Artan Kukli, Blendi Nallbani, Eriton Kasmi, Florian Riza, Sokol Bulku, Eldorado Merkoci, Nevil Dede, Edmond Sula, Endi Hyka, Nikolin Coclli, Alban Bushi, Elvin Cassli, Indrit Fortuzi, Devis Ismaili, Agustin Kola, Skender Mergjyshi, Lulian Mulleti, Taulant Stermasi. '''Trainer:''' [[Sulejman Mema]]) [[1997]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Auron Miloti, Blendi Nallbani, Lulzim Hushi, Alpin Gallo, Nevil Dede, Krenar Alimehmeti, Ardian Mema, Artan Kukli, Alvaro Zalla, Florian Riza, Nikolin Coclli, Eldorado Merkoci, Agustin Kola, Sokol Bulku, Indrit Fortuzi, Devis Ismaili, Sparti Domi, Taulant Stermasi, Nordik Ruhi, Rigels Kapllani, Eriton Kasmi, Alban Bushi, Elton Shaba, Elvis Sina. '''Trainer:''' [[Enver Shehu]]) [[1998]] '''[[KF Vllaznia]]''' <br>(Grima, Mustafa, P. Martini, A. Noga. I. Dibra, L. Zmijani, I. Ymeri, S. Lici, S. Osja, K. Osmani, Gj. Shllaku, A. Xhahysa, A. Premçi, A. Cungu, E. Kraja, F. Volumi, L. Jahja, V. Sinani, E. Muçiçi. '''Trajner:''' H. Dedja) [[1999]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Ardian Mema, Nikolin Coclli, Klodian Duro, Saimir Malko, Devi Muka, Alket Zeqo, Alpin Gallo, Blendi Nallbani, Krenar Alimehmeti, Alban Tafaj, Eldorado Merkoci, Sokol Prenga, Nevil Dede, Rezart Dabulla, Elvis Sina, Sokol Ishka, Ervin Bulku, Sokol Bulu, Isli Hidi, Taulant Stermasi, Oltion Osmani, Marian Liti, Agron Xhafa, Saimir Iljazi, Ervin Karaj, Rezart Karaj, Nordik Ruhi, Devis Ismaili. '''Trainer:''' [[Sulejman Mema]]) [[2000]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Blendi Nallbani, Elvis Sina, Rezart Dabulla, Nevil Dede, Krenar Alimehmeti, Alban Tafaj, Ervin Bulku, Enkli Memishi, Zoltan Kenesei (HUN), Johan Driza, Anesti Vito, Peter Sutori (HUN), Erion Rizvanolli, Florian Riza, Isli Hidi, Sokol Bulku, Alpin Gallo, Sokol Ishka, Julian Kapaj, Gentian Lici, Ardian Mema, Sokol Prenga, Nordik Ruhi, Fatjon Ymeri, Laszlo Vukovics (HUN), Matyas Lazar (HUN). '''Trainer:''' [[Shkelqim Muca]]) [[2001]] '''[[KF Vllaznia]]''' <br>(Kërstaiç, Osja, Beqiri, D.Osmani, Zmijani, Gjokoviç, Camaj, Duro, Patushi, Belisha, Bylykbashi, Sinani, Lici, Martini, Kotrri, Kaçi, Jahja, Doçi, Ndoja,Teli, K.Osmani, Plori, Mustafa, S.Marash, Hasani, '''Trajner:''' D.Haxhiosmanoviç) [[2002]] '''[[KS Dinamo]]''' [[2003]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Emmanuel Ndubuisi Egbo, Isli Hidi, Glend Tafaj, Alban Tafaj, Nevil Dede, Elvis Sina, Rezart Dabulla, Gentian Hajdari, Rudi Vata, Jan Veenhof, Suad Lici, Ansi Agolli, Florian Manastirliu, Sajmir Patushi, Fjodor Xhafa, Ardian Mema, Ervin Bulku, Sokol Bulku, Erald Begolli, Redi Jupi, Daniele Zaccanti, Devi Muka, Arian Veraj, Sokol Prenga, Indrit Fortuzi, Eldorado Merkoci, Mahir Halili. '''Trainer:''' [[Fatmir Frasheri]]) [[2004]] '''[[KF Tirana]]'''<br> ( Emmanuel Egbo, Isli Hidi, Gentian Tafaj, Alban Tafaj, Nevil Dede, Elvis Sina, Rezart Dabulla, Gentian Hajdari, Luan Pinari, Alban Muca, Suad Lici, Ansi Agolli, Saimir Patushi, Sokol Bulku, Devi Muka, Indrit Fortuzi, Mahir Halili, Eldorado Merkoci, Fjodor Xhafa. '''Trainer:''' [[Mirel Josa]]) [[2005]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Blendi Nallbani, Elvis Sina, Alban Tafaj, Ervin Bulku, Altin Rraklli, Eldorado Merkoçi, Devi Muka, Ansi Agolli, Gentian Hajdari, Egert Bakalli, Fjodor Xhafa, Saimir Patushi, Geri Çipi, Isli Hidi, Rezart Dabulla, Ervin Fakaj, Ardit Beqiri, Ardian Behari. '''Trainer:''' [[Sulejman Starova]]) [[2006]] '''[[KF Elbasani]]''' [[2007]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Isli Hidi, Elvis Sina, Orjand Abazaj, Nevil Dede, Errand Xhafa, Endrit Vrapi, Devi Muka, Hetlem Çapja, Jetmir Sefa, Egert Bakalli, Jahmir Hyka, Klodian Duro, Daniel Xhafaj, Indrit Fortuzi, Blendi Nallbani, Gentian Hajdari, Erald Deliallisi, Florenc Arapi, Eldorado Merkoçi. '''Trainer:''' [[Sulejman Starova]]) [[2008]] '''[[KS Dinamo]]''' [[2009]] '''[[KF Tirana]]'''<br> (Blendi Nallbani, Abraham Alechenwu, Bledar Devolli, Rezart Dabulla, Tefik Osmani, Entonio Pashaj, Laurent Mohellebi, Jetmir Sefa, Arbër Abilaliaj, Blerti Hajdari, Sabien Lilaj, Andi Lila, Pece Korunovski, Migen Metani, Gerard Tusha, Nertil Ferraj, Devi Muka. '''Trainer:''' [[Alban Tafaj]]) [[2010]] '''[[KS Dinamo]]''' [[2011]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2012]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2013]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2014]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2015]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2016]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2017]] '''[[FK Kukësi]]''' [[2018]] '''[[KS Skënderbeu]]''' [[2019]] '''[[FK Partizani]]''' [[2020]] '''[[KF Tirana]]''' [[2021]] '''[[KF Teuta]]''' [[2022]] '''[[KF Tirana]]''' [[2023]] '''[[FK Partizani]]''' [[2024]] '''[[KF Egnatia]]''' == Ekipet kampion që kanë yje ne fanellë == [[Skeda:Star*.svg|thumb|100px]] Historia e yllit në fanellë lindi si ide në [[Itali]] nga Umberto Agnelli i cili vendosi të vlersojë ekipin e [[Juventus]]it në vitin [[1958]] me rastin e fitores se dhjetë të kampionatit italian. Kjo formulë u pëlqye dhe u adoptua nga shumë vende të tjera në botë me formula të ndryshme. Yllin në fanellë në '''Abissnet Superiore''' Shqiptare e mban ekipi që ka mbi 10 kampionate të fituara. Aktualisht janë vetëm tre ekipet që kanë yje mbi stemë dhe fanelë (të tre janë ekipet e kryeqytetit)ː [[KF Tirana]], [[KS Dinamo]] dhe [[FK Partizani]]. Ekipi i vetëm që ka dy yje në fanellë është ekipi i [[KF Tirana|Tiranës]], që mban dy yje të verdhë mbi stemën dhe fanelën e ekipit që përfaqësojnë 27 kampionatet e fituara. === Formula e dhënies së yllit në kampionate të huaja === * Në kampionatin gjerman të [[Bundesliga]]-ës merr 1 yll ekipi që shpallet 3 herë kampion, 2 yje për 5 kampionate të fituara, 3 yje për 10 kampionate, 4 për 20 kampionatë dhe pas 20 kampionatesh të fituara nga i njëjti ekip jepet veç 1 yll për çdo 10 kampionate të tjera të fituara. Aktualisht ekipi me më shumë yje është ai i [[FC Bayern München]] me 4 yje në stemë. * Në kampionatin turk formula është 1 yll për çdo 5 kampionate të fituara. * Në kampionatin skocez formula është 1 yll për çdo 10 kampionate të fituara. Ekipi me më shumë yje është Glasgow Rangers ai është shpallur 54 herë kampion i Skocisë. == Shih edhe == * [[Kategoria e Parë]] * [[Kategoria e Dytë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] * [[Lista e golashënuesve më të mirë në Kategorinë Superiore]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [http://www.fshf.org www.fshf.org] * [http://www.albaniasoccer.com www.albaniasoccer.com] {{Historia e Kategorisë Superiore}}{{FSHF}}{{DEFAULTSORT:Abissnet Superiore}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria Superiore]] fgw4honuj4wy2ztzbzmdmnqk9jpo5ni 0 37386 3010796 3000548 2026-07-18T19:11:38Z NotEnisi2011 169472 /* Ekipet */ 3010796 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | name = Kategoria e Parë | image = | pixels = 170px | country = {{Flagicon|Albania}} [[Shqipëria]] | confed = [[UEFA]] | founded = 1930 | first = [[Kategoria e Dytë 1930|1930]] | prishja = | divisione = | ekipe = | feeds = | promotion = [[Kategoria Superiore]] | relegation = [[Kategoria e Dytë]] | niveli = | kupa_kombëtare = | domest_cup = [[Kupa e Shqipërisë]] | champions = [[KF Laçi|Laçi]] (titulli 3të) | season = 2025–26 | most_successful_club = | tv = | website = | current = [[Kategoria e Parë 2025–26]] }} '''Kategoria e Parë''' është niveli i dytë i ligës së futbollit në [[Shqipëri]]. Më parë është quajtur Kategoria e Dytë dhe Kategoria A2, por që nga viti 2005 mori emrin Kategoria e Parë. Sezoni aktual 2023–24 ka 12 skuadra. Vendet e para të secilit grup ngjiten automatikisht në [[Kategoria Superiore|Superligë]], ndërsa vendet e fundit zbresin direkt në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]]. Vendet e 9ta të secilit grup luajnë ndeshje shtesë me ekipet e dyta të një kategorie më poshtë. [[File:K E PARE.jpg.gif|thumb|Figura e Vjetër.]] ==Ekipet== ''Sipas sezonit të ardhshëm 2026–27'' {{location map+ |Albania |float=right |width=250 |caption= Vendndodhjet e ekipeve në '''Kategoria e Parë 2026-27'''.|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} }} {| class="wikitable sortable" |- !Skuadra !Vendndodhja !Stadiumi !Kapaciteti |- |[[KS Besa|Besa]]|| [[Kavajë]] || [[Stadiumi Besa]]|| 8,000 |- |[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]|| [[Lezhë]] || [[Stadiumi "Brian Filipi"|Brian Filipi]]|| 5,000 |- |[[KS Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani|Liri Ballabani]]|| 3,000 |- |[[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça|Adush Muça]]|| 2,464 |- |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]|| [[Vlorë]] || [[Stadiumi "Flamurtari"|Stadiumi Flamurtari]]|| 9,500 |- |[[KF Iliria Fushë-Krujë|Iliria]]|| [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku|Redi Maloku]]|| 3,000 |- |[[KS Kastrioti|Kastrioti]]|| [[Krujë]] || [[Stadiumi "Kastrioti"|Stadiumi Kastrioti]]|| 8,400 |- |[[KS Korabi|Korabi]]|| [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]]|| 6,000 |- |[[FK Kukësi|Kukësi]]|| [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Zeqir Ymeri]]|| 6,322 |- |[[KF Oriku|Oriku]]|| [[Orikum]] || Stadiumi i Orikumit|| 2,000 |- |[[KS Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Gjorgji Kyçyku]]|| 10,700 |- |[[KF Sopoti Librazhd|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]]|| 3,000 |} ==Ekipet kampione, nën-kampione dhe golashënuesit== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !width=6%|Viti !width=15%|Kampionët !width=15%|Nën-kampionët !width=19%|Golashënuesit (Klubi) !width=1%|Golat |- |[[Kategoria e Dytë 1930|1930]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1931|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1932|1932]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KS Flamurtari|Flamurtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1933|1933]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||[[KS Flamurtari|Flamurtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1934|1934]]||[[KS Luftëtari|Shqiponja]]||[[KF Himara|Vetëtima]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1935|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1936|1936]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KF Përmeti|Përmeti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1935–48|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1948-49|1948–49]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1950|1950]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1951|1951]]||[[Dinamo Vlorë]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1952|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1953|1953]]||[[KF Spartaku Tiranë|Spartaku Tiranë]]||[[KF Elbasani|Labinoti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1954|1954]]||[[Dinamo Shkodër]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1955|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1956|1956]]||[[KF Spartaku Tiranë|Spartaku Tiranë]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1957|1957]]||[[Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1958|1958]]||[[KF Elbasani|Labinoti]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1959|1959]]||[[KS Teuta|Lokomotiv Durrës]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1960|1960]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1961|1961]]||[[KS Teuta|Lokomotiv Durrës]]||[[KS Korabi|Korabi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1962|1962]]||[[Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1962-63|1962–63]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1963-64|1963–64]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |- |[[Kategoria e Dytë 1964-65|1964–65]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1965-66|1965–66]]||[[KS Luftëtari Gjirokastra|Luftëtari]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1966-67|1966–67]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KS Tekstilisti Stalin Yzberisht|Tekstilisti Stalin]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1968|1968]]||[[KS Tekstilisti Stalin Yzberisht|Tekstilisti Stalin]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1969-70|1969–70]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1970-71|1970–71]]||[[Shkëndija Tiranë]]||[[Kb studenti|Studenti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1971-72|1971–72]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1972-73|1972–73]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||[[KS Kamza|Kamza]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1973-74|1973–74]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1974-75|1974–75]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KS Kamza|Kamza]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1975-76|1975–76]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1976-77|1976–77]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1977-78|1977–78]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1978-79|1978–79]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1979-80|1979–80]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1980-81|1980–81]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Përmeti|Përmeti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1981-82|1981–82]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1982-83|1982–83]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[SK Tepelena|Tepelena]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1983-84|1983–84]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1984-85|1984–85]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[Shkëndija Tiranë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1985-86|1985–86]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1986-87|1986–87]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Burreli|Burreli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1987-88|1987–88]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1988-89|1988–89]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1989-90|1989–90]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1990-91|1990–91]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||[[KS Selenicë|Selenicë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1991-92|1991–92]]||[[KF Sopoti|Sopoti]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1992-93|1992–93]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Shkumbini|Shkumbini]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1993-94|1993–94]]||[[KF Iliria|Iliria]]||[[KS Luftëtari|Luftetari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1994–95|1994–95]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1995–96|1995–96]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KF Bylis|Bylis]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1996–97|1996–97]]||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1997–98|1997–98]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Memaliaj|Memaliaj]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1998–99|1998–99]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1999–00|1999–00]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Besa|Besa]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2000–01|2000–01]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2001–02|2001–02]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||[[KS Besa|Besa]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2002-03|2002–03]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2003-04|2003–04]]||[[KF Laçi|Laçi]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2004-05|2004–05]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2005–06|2005–06]]||[[KF Flamurtari|Flamurtari]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2006–07|2006–07]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2007–08|2007–08]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |- |[[Kategoria e Parë 2008–09|2008–09]]||[[KF Laçi|Laçi]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2009–10|2009–10]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2010–11|2010–11]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[Ilirjan Çaushaj]]||19 |- |[[Kategoria e Parë 2011–12|2011–12]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[FK Kukësi]]||[[Kreshnik Ivanaj]]|||27 |- |[[Kategoria e Parë 2012–13|2012–13]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani]]||[[Mikel Canka]] |||21 |- |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||[[KF Apolonia Fier|Apolonia]]||[[Mustafa Agastra]] |||21 |- |[[Kategoria e Parë 2014–15|2014–15]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni]]||[[Caterziane Fonseca Ferreira|Cate Fonseca]] <br />[[Jasmin Raboshta]] |||17 |- |[[Kategoria e Parë 2015–16|2015–16]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Korabi Dibër|Korabi]]||[[Mikel Canka]]|||20 |- |[[Kategoria e Parë 2016–17|2016–17]]||[[KS Kamza|Kamza]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||Armand Pasha|||20 |- |[[Kategoria e Parë 2017–18|2017–18]]||[[KF Tirana|Tirana]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||[[Albi Çekiçi]] |||17 |- |[[Kategoria e Parë 2018–19|2018–19]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||[[Klejdis Branica]]||14 |- |[[Kategoria e Parë 2019–20|2019–20]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||[[Klodian Nuri]]||17 |- |[[Kategoria e Parë 2020–21|2020–21]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KS Dinamo|Dinamo Tirana]]||[[Mikel Canka]]||15 |- |[[Kategoria e Parë 2021–22|2021–22]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||[[Erdion Qardaku]]||20 |- |[[Kategoria e Parë 2022–23|2022–23]]||[[KF Skënderbeu|Skëndërbeu]]||[[KS Dinamo|Dinamo Tirana]]||[[Abdul Temitope]] <br />[[Denisson Silva]]||12 |- |[[Kategoria e Parë 2023–24|2023–24]]||[[AF Elbasani]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[Bedri Greca]]||19 |- |[[Kategoria e Parë 2024–25|2024–25]]||[[FK Vora|Vora]]||[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||[[Manfredas Ruzgis]]||24 |- |[[Kategoria e Parë 2025–26|2025–26]]||[[KF Laçi|Laçi]]||[[KF Skëndërbeu Korçë|Skëndërbeu]]||[[Saleh Nasr]]||18 |} == Referimet == {{reflist}} == Shih edhe këtë == * [[Kategoria Superiore]] * [[Kategoria e Dytë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] == Lidhje të jashtme == *[http://www.fshf.org/ www.fshf.org] *[https://www.facebook.com/KategoriaPare1/ Kategoria e Parë ne FB] *[http://www.freewebs.com/albsoccer/1stdivision.htm Rezultatet e Kategorisë së Parë] *[https://web.archive.org/web/20081217085316/http://www.futbollishqiptar.net/ FutbolliShqiptar.net] *[http://www.freewebs.com/albsoccer Albanian Soccer të Rejat] *[http://www.freewebs.com/albsoccer/1stdivision.htm Kategoria e Parë të dhëna] *[http://www.albania-sport.com Albania Sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022221132/http://www.albania-sport.com/ |date=22 tetor 2007 }} *[https://web.archive.org/web/20090627071514/http://www.shqiperia-futboll.webs.com/ Shqipëria-Futboll] {{Historia e Kategorisë së Parë}}{{FSHF}}{{DEFAULTSORT:Abissnet Superiore}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria e Parë]] jchhcn6ltgn4ustgh7pseeuhfsitxdl 3010797 3010796 2026-07-18T19:20:46Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010797 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | logo = | pixels = 170px | country = {{Flagicon|Albania}} [[Shqipëri]] | confed = [[UEFA]] | organiser = [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] | founded = {{Start date and age|1930}} | first = [[Kategoria e Dytë 1930|1930]] | teams = 12 | promotion = [[Kategoria Superiore]] | relegation = [[Kategoria e Dytë]] | levels = 2 | domest_cup = [[Kupa e Shqipërisë]] | confed_cup = | champions = [[KF Laçi|Laçi]] (titulli i 3-të) | most successful club = [[AF Luftëtari|Luftëtari]] (9 titulla) | season = [[Kategoria e Parë 2025–26|2025–26]] | website = {{URL|http://www.fshf.org/}} | tv = [[RTSH]] | current = [[Kategoria e Parë 2026-27]] }} }} '''Kategoria e Parë''' është niveli i dytë i ligës së futbollit në [[Shqipëri]]. Më parë është quajtur Kategoria e Dytë dhe Kategoria A2, por që nga viti 2005 mori emrin Kategoria e Parë. Sezoni aktual 2023–24 ka 12 skuadra. Vendet e para të secilit grup ngjiten automatikisht në [[Kategoria Superiore|Superligë]], ndërsa vendet e fundit zbresin direkt në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]]. Vendet e 9ta të secilit grup luajnë ndeshje shtesë me ekipet e dyta të një kategorie më poshtë. [[File:K E PARE.jpg.gif|thumb|Figura e Vjetër.]] ==Ekipet== ''Sipas sezonit të ardhshëm 2026–27'' {{location map+ |Albania |float=right |width=250 |caption= Vendndodhjet e ekipeve në '''Kategoria e Parë 2026-27'''.|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} }} {| class="wikitable sortable" |- !Skuadra !Vendndodhja !Stadiumi !Kapaciteti |- |[[KS Besa|Besa]]|| [[Kavajë]] || [[Stadiumi Besa]]|| 8,000 |- |[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]|| [[Lezhë]] || [[Stadiumi "Brian Filipi"|Brian Filipi]]|| 5,000 |- |[[KS Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani|Liri Ballabani]]|| 3,000 |- |[[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça|Adush Muça]]|| 2,464 |- |[[Flamurtari FC|Flamurtari]]|| [[Vlorë]] || [[Stadiumi "Flamurtari"|Stadiumi Flamurtari]]|| 9,500 |- |[[KF Iliria Fushë-Krujë|Iliria]]|| [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku|Redi Maloku]]|| 3,000 |- |[[KS Kastrioti|Kastrioti]]|| [[Krujë]] || [[Stadiumi "Kastrioti"|Stadiumi Kastrioti]]|| 8,400 |- |[[KS Korabi|Korabi]]|| [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]]|| 6,000 |- |[[FK Kukësi|Kukësi]]|| [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Zeqir Ymeri]]|| 6,322 |- |[[KF Oriku|Oriku]]|| [[Orikum]] || Stadiumi i Orikumit|| 2,000 |- |[[KS Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Gjorgji Kyçyku]]|| 10,700 |- |[[KF Sopoti Librazhd|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]]|| 3,000 |} ==Ekipet kampione, nën-kampione dhe golashënuesit== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" !width=6%|Viti !width=15%|Kampionët !width=15%|Nën-kampionët !width=19%|Golashënuesit (Klubi) !width=1%|Golat |- |[[Kategoria e Dytë 1930|1930]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1931|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1932|1932]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KS Flamurtari|Flamurtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1933|1933]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||[[KS Flamurtari|Flamurtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1934|1934]]||[[KS Luftëtari|Shqiponja]]||[[KF Himara|Vetëtima]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1935|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1936|1936]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KF Përmeti|Përmeti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1935–48|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1948-49|1948–49]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1950|1950]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1951|1951]]||[[Dinamo Vlorë]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1952|| ||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1953|1953]]||[[KF Spartaku Tiranë|Spartaku Tiranë]]||[[KF Elbasani|Labinoti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1954|1954]]||[[Dinamo Shkodër]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1955|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1956|1956]]||[[KF Spartaku Tiranë|Spartaku Tiranë]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1957|1957]]||[[Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1958|1958]]||[[KF Elbasani|Labinoti]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1959|1959]]||[[KS Teuta|Lokomotiv Durrës]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1960|1960]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1961|1961]]||[[KS Teuta|Lokomotiv Durrës]]||[[KS Korabi|Korabi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1962|1962]]||[[Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1962-63|1962–63]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1963-64|1963–64]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |- |[[Kategoria e Dytë 1964-65|1964–65]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1965-66|1965–66]]||[[KS Luftëtari Gjirokastra|Luftëtari]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1966-67|1966–67]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KS Tekstilisti Stalin Yzberisht|Tekstilisti Stalin]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1968|1968]]||[[KS Tekstilisti Stalin Yzberisht|Tekstilisti Stalin]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1969-70|1969–70]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1970-71|1970–71]]||[[Shkëndija Tiranë]]||[[Kb studenti|Studenti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1971-72|1971–72]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1972-73|1972–73]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||[[KS Kamza|Kamza]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1973-74|1973–74]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1974-75|1974–75]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KS Kamza|Kamza]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1975-76|1975–76]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1976-77|1976–77]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1977-78|1977–78]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1978-79|1978–79]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1979-80|1979–80]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1980-81|1980–81]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Përmeti|Përmeti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1981-82|1981–82]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1982-83|1982–83]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[SK Tepelena|Tepelena]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1983-84|1983–84]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1984-85|1984–85]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[Shkëndija Tiranë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1985-86|1985–86]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1986-87|1986–87]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Burreli|Burreli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1987-88|1987–88]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1988-89|1988–89]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1989-90|1989–90]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1990-91|1990–91]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||[[KS Selenicë|Selenicë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1991-92|1991–92]]||[[KF Sopoti|Sopoti]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1992-93|1992–93]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Shkumbini|Shkumbini]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1993-94|1993–94]]||[[KF Iliria|Iliria]]||[[KS Luftëtari|Luftetari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1994–95|1994–95]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1995–96|1995–96]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[KF Bylis|Bylis]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1996–97|1996–97]]||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1997–98|1997–98]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Memaliaj|Memaliaj]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1998–99|1998–99]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 1999–00|1999–00]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||[[KS Besa|Besa]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2000–01|2000–01]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2001–02|2001–02]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||[[KS Besa|Besa]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2002-03|2002–03]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KF Tomori|Tomori]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2003-04|2003–04]]||[[KF Laçi|Laçi]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2004-05|2004–05]]||[[KS Besa|Besa]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2005–06|2005–06]]||[[KF Flamurtari|Flamurtari]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2006–07|2006–07]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||[[KF Besëlidhja|Besëlidhja]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2007–08|2007–08]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |- |[[Kategoria e Parë 2008–09|2008–09]]||[[KF Laçi|Laçi]]||[[KF Skënderbeu|Skënderbeu]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2009–10|2009–10]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Parë 2010–11|2010–11]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||[[KF Tomori|Tomori]]||[[Ilirjan Çaushaj]]||19 |- |[[Kategoria e Parë 2011–12|2011–12]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[FK Kukësi]]||[[Kreshnik Ivanaj]]|||27 |- |[[Kategoria e Parë 2012–13|2012–13]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani]]||[[Mikel Canka]] |||21 |- |[[Kategoria e Parë 2013–14|2013–14]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||[[KF Apolonia Fier|Apolonia]]||[[Mustafa Agastra]] |||21 |- |[[Kategoria e Parë 2014–15|2014–15]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni]]||[[Caterziane Fonseca Ferreira|Cate Fonseca]] <br />[[Jasmin Raboshta]] |||17 |- |[[Kategoria e Parë 2015–16|2015–16]]||[[KS Luftëtari|Luftëtari]]||[[KF Korabi Dibër|Korabi]]||[[Mikel Canka]]|||20 |- |[[Kategoria e Parë 2016–17|2016–17]]||[[KS Kamza|Kamza]]||[[KS Lushnja|Lushnja]]||Armand Pasha|||20 |- |[[Kategoria e Parë 2017–18|2017–18]]||[[KF Tirana|Tirana]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||[[Albi Çekiçi]] |||17 |- |[[Kategoria e Parë 2018–19|2018–19]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Vllaznia|Vllaznia]]||[[Klejdis Branica]]||14 |- |[[Kategoria e Parë 2019–20|2019–20]]||[[KF Apolonia|Apolonia]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti]]||[[Klodian Nuri]]||17 |- |[[Kategoria e Parë 2020–21|2020–21]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KS Dinamo|Dinamo Tirana]]||[[Mikel Canka]]||15 |- |[[Kategoria e Parë 2021–22|2021–22]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[KF Erzeni|Erzeni]]||[[Erdion Qardaku]]||20 |- |[[Kategoria e Parë 2022–23|2022–23]]||[[KF Skënderbeu|Skëndërbeu]]||[[KS Dinamo|Dinamo Tirana]]||[[Abdul Temitope]] <br />[[Denisson Silva]]||12 |- |[[Kategoria e Parë 2023–24|2023–24]]||[[AF Elbasani]]||[[KF Bylis|Bylis]]||[[Bedri Greca]]||19 |- |[[Kategoria e Parë 2024–25|2024–25]]||[[FK Vora|Vora]]||[[Flamurtari FC|Flamurtari]]||[[Manfredas Ruzgis]]||24 |- |[[Kategoria e Parë 2025–26|2025–26]]||[[KF Laçi|Laçi]]||[[KF Skëndërbeu Korçë|Skëndërbeu]]||[[Saleh Nasr]]||18 |} == Referimet == {{reflist}} == Shih edhe këtë == * [[Kategoria Superiore]] * [[Kategoria e Dytë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] == Lidhje të jashtme == *[http://www.fshf.org/ www.fshf.org] *[https://www.facebook.com/KategoriaPare1/ Kategoria e Parë ne FB] *[http://www.freewebs.com/albsoccer/1stdivision.htm Rezultatet e Kategorisë së Parë] *[https://web.archive.org/web/20081217085316/http://www.futbollishqiptar.net/ FutbolliShqiptar.net] *[http://www.freewebs.com/albsoccer Albanian Soccer të Rejat] *[http://www.freewebs.com/albsoccer/1stdivision.htm Kategoria e Parë të dhëna] *[http://www.albania-sport.com Albania Sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071022221132/http://www.albania-sport.com/ |date=22 tetor 2007 }} *[https://web.archive.org/web/20090627071514/http://www.shqiperia-futboll.webs.com/ Shqipëria-Futboll] {{Historia e Kategorisë së Parë}}{{FSHF}}{{DEFAULTSORT:Abissnet Superiore}} [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria e Parë]] d3pdjapjopqwuov644t4fuhm4cz731y 2 41389 3010786 3006985 2026-07-18T15:56:19Z Ulisi 2612 3010786 wikitext text/x-wiki <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; box-shadow: 0 4px 6px -1px rgba(0, 0, 0, 0.05); padding: 24px; max-width: 850px; margin: 20px auto; font-family: system-ui, -apple-system, sans-serif;"> <!-- Bulletproof Message Bar with Seamless CSS Background Icon --> <div style="background: #f0fdf4 url('https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ec/Internet-group-chat.svg') no-repeat 16px center; background-size: 24px; border: 1px solid #bbf7d0; border-radius: 8px; padding: 14px 16px 14px 52px; margin-bottom: 24px; box-sizing: border-box;" class="plainlinks"> <span style="color: #166534; font-weight: 600; font-size: 0.95em; vertical-align: middle; display: inline-block;"> Porositë tuaja mund t'i lini [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Ulisi&action=edit&section=new këtu] </span> </div> <!-- Layout Container for Userboxes --> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 24px;"> <!-- Left Column: System Badges --> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3 style="margin: 0 0 12px 0; font-size: 1.1em; color: #1e293b; font-weight: 600; border-bottom: 2px solid #f1f5f9; padding-bottom: 6px;">Rreth meje / Info</h3> <div style="display: flex; flex-direction: column; gap: 8px; max-width: 242px;"> {{User KS}} {{Kontrollues në Wikipedia}} {{User Wikipedian For|viti=2007|muaji=5|dita=13}} </div> </div> <!-- Right Column: Language Proficiencies (Forced Right Alignment) --> <div style="flex: 1; min-width: 250px; display: flex; flex-direction: column; align-items: flex-end;"> <div style="width: 242px;"> <h3 style="margin: 0 0 12px 0; font-size: 1.1em; color: #1e293b; font-weight: 600; border-bottom: 2px solid #f1f5f9; padding-bottom: 6px; text-align: left;">Gjuhët / Languages</h3> {{Babel|aln|sq|en-4|de-2|hr-4}} </div> </div> </div> </div> r7bo310xkvdbec9x4oexrkm3jktuqrm 14 42988 3010658 2872026 2026-07-18T15:23:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010658 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Monarkë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Monarkë myslimanë]] 8xn9nr8xy3jimlcrdw5pxuunog1s2ay 0 43597 3010799 2942465 2026-07-18T19:29:00Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010799 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | logo = | pixels = | country = {{flagicon|ALB}} [[Albania]] | confed = [[UEFA]] | founded = 1960 | organiser = [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] | teams = 23 | champions = [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] (titulli i 2-të) | most successful club = [[KF Tërbuni|Tërbuni]] 4 titulla | promotion = [[Kategoria e Parë]] | relegation = [[Kategoria e Tretë]] | levels = 3 | domest_cup = [[Kupa e Shqipërisë]] | season = [[Kategoria e Dytë 2025-26|2025–26]] | website = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-dyte/ Faqa zyrtare] | current = [[Kategoria e Dytë 2025-26]] | broadcaster = }} }} '''Kategoria e Dytë''' është kampionati i nivelit të tretë në [[Shqipëri]]. Deri në vitin 2005 është quajtur ''Kategoria e Tretë''. Kategoria e Dytë është e ndarë në dy grupe A dhe B, ku Grupi A ka 12 skuadra dhe Grupi B 11 skuadra. Fituesit e dy grupeve fitojnë të drejtën për tu ngjitur një kategori më lart, në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]]. Dy fitueset gjithashtu ndeshen me njëra tjetrën në fund të kampionatit për të përcaktuar Kampionen e Kategorisë së Dytë. Skuadrat e fundit në secilin grup bien në [[Kategoria e Tretë|Kategorinë e Tretë]]. ==Lista e ekipeve kampione, nën-kampione dhe golashënuesit== <ref>{{Cite web|title=Libri i Artë i Kategorisë së Dytë|url=http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815114212/http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|archive-date=15 gusht 2016|access-date=10 mars 2019|language=SQ}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; font-size: 100%;" !width=6%|Viti !width=15%|Kampionët !width=15%|Nën-kampionët !width=19%|Golashënuesit (Klubi) !width=1%|Golat |- |[[Kategoria e Tretë 1960|1960]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Tretë 1961|1961]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962Albanian Second Division|1962]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962–63 Albanian Second Division|1962–63]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1963–64 Albanian Second Division|1963–64]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1964–65 Albanian Second Division|1964–65]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1965–66 Albanian Second Division|1965–66]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1966–67 Albanian Second Division|1966–67]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1968 Albanian Second Division|1968]]||[[KF Poliçani|22 Tetori Poliçan]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1969–74||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1974–75 Albanian Second Division|1974–75]]||[[KF Himara|Vetëtima Himarë]]|| [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1975–76 Albanian Second Division|1975–76]]||[[KF Rrësheni|Minatori Rrëshen]]|| [[KF Laçi|Industriali Laç]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1976–77 Albanian Second Division|1976–77]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KF Gramshi|10 Korriku Gramsh]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1977–78 Albanian Second Division|1977–78]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1978–79 Albanian Second Division|1978–79]]||[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]]|| [[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1979–80 Albanian Second Division|1979–80]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1980–81 Albanian Second Division|1980–81]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| [[KF Tepelena|Minatori Tepelenë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1981–82 Albanian Second Division|1981–82]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1982–83 Albanian Second Division|1982–83]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1983–84 Albanian Second Division|1983–84]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]|| [[KF Përmeti|24 Maji Përmet]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1984–85 Albanian Second Division|1984–85]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| [[FK Skrapari|5 Shtatori Skrapar]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1985–86 Albanian Second Division|1985–86]]||[[KF Bylis|Ballsh i Ri]]|| [[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1986–87 Albanian Second Division|1986–87]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]<br/>[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]<br/>[[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1987–88 Albanian Second Division|1987–88]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1988–89 Albanian Second Division|1988–89]]||[[KS Selenicë|21 Shkurti Selenicë]]|| [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1989–91||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1991–92 Albanian Second Division|1991–92]]||[[KF Mirdita|Rubiku]]|| [[ShBO Tiranë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1992–95||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1995–96 Albanian Second Division|1995–96]]||[[Porto Shëngjin]]|| [[Olimpiku Plug]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1996–97|| ''(u ndërpre)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1997–98 Albanian Second Division|1997–98]]||[[KS Kamza|Everest Kamza]]|| [[KF Divjaka|Divjaka]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1998–99 Albanian Second Division|1998–99]]||[[Ilir Viking Tiranë]]|| [[KF Çlirimi|Çlirimi Fier]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1999–00 Albanian Second Division|1999–00]]||[[KF Këlcyra|Këlcyra]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2000–01 Albanian Second Division|2000–01]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2001–02 Albanian Second Division|2001–02]]||[[Albania Fushë Kuqe]]|| [[KF Bubullima|Bubullima]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2002–03 Albanian Second Division|2002–03]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana Academy]]|| [[KF Cakrani|Çakrani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2003–04 Albanian Second Division|2003–04]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2004–05 Albanian Second Division|2004–05]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||[[KF Tepelena|Minatori Tepelena]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2005–06 Albanian Second Division|2005–06]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Bilisht Sport|Devolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2006/07|2006–07]]||[[KF Bylis|Bylis Ballsh]]||[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2007–08 Albanian Second Division|2007–08]]||[[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2008–09 Albanian Second Division|2008–09]]||[[KF Memaliaj|Memaliaj]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2009–10 Albanian Second Division|2009–10]]||[[KF Vlora|Vlora]]||[[KS Adriatiku Mamurras|Adriatiku Mamurras]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2010–11 Albanian Second Division|2010–11]]||[[FK Kukësi|Kukësi]]||[[KF Himara|Himara]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2011–12 Albanian Second Division|2011–12]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2012–13 Albanian Second Division|2012–13]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol Patos]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2013–14 Albanian Second Division|2013–14]]||[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2014–15 Albanian Second Division|2014–15]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2015–16 Albanian Second Division|2015–16]]||[[KF Tomori|Tomori Berat]]||[[KF Shënkolli|Shënkolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2016–17 Albanian Second Division|2016–17]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2017–18 Albanian Second Division|2017–18]]||[[FK Vora|Vora]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2018–19 Kategoria e Dytë|2018–19]] |[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] |[[KF Bilisht Sport|Devolli]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2019–20 Kategoria e Dytë|2019–20]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Tomori|Tomori Berat]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2020–21 Kategoria e Dytë|2020–21]] |[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] |[[KF Maliqi|Maliqi]] |[[Ledion Xhymerti]] |20 |- |[[2021–22 Kategoria e Dytë|2021–22]] |[[KS Flamurtari|Flamurtari Vlorë]] |[[KF Luzi 2008|Luzi 2008]] |[[Ervis Kongjini]] |26 |- |[[2022–23 Kategoria e Dytë|2022–23]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Elbasani|Elbasani]] |[[Anton Lleshi]] |23 |- |[[2023–24 Kategoria e Dytë|2023–24]] |[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |[[KF Valbona|Valbona]] |[[Gerhard Progni]] |15 |- |[[Kategoria e Dytë 2024–25|2024–25]] |[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]] |[[AF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër]] |Adhurim Hasani |19 |} ==Ekipet pjesëmarrëse sezoni 2018-19== ===Group A=== {| class="wikitable sortable" |- ! Ekipi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti |- | [[KS Ada|Ada Velipojë]] || [[Velipojë]] || Adriatik Velipojë || 1,200 |- | [[KF Gramshi|Gramshi]] || [[Gramsh]] || Mislim Koçi Stadium || 1,500 |- | [[FC Internacional Tirana|Internacional Tirana]] || [[Tirana]] || [[Internacional Complex]] || 1,000 |- | [[FC Kevitan|Kevitan]] || [[Tirana]] || Kevitan Complex || 500 |- | [[FC Klosi|Klosi]] || [[Klos (municipality)|Klos]] || || |- | [[FK Kukësi B|Kukësi B]] || [[Kukës]] || || |- | [[KF Luzi 2008|Luzi United 2008]] || [[Luz i Vogël]] || [[Luz i Vogël Stadium]] || 600 |- | [[KF Partizani B|Partizani Tirana B]] || [[Tirana]] || [[National Sports Centre (Albania)|National Sports Centre]] || 50 |- | [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]] || [[Librazhd]] || [[Sopoti Stadium]] ||3,000 |- | [[KF Spartaku Tiranë|Spartaku]] || [[Tirana]] || Stadiumi Marko Boçari || 2,500 |- | [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] || [[Pukë]] || [[Ismail Xhemali Stadium]] || 1,950 |- | [[KF Tirana B|Tirana B]] || [[Tirana]] || [[Skënder Halili Complex]] || 200 |- | [[KF Vllaznia Shkodër B|Vllaznia B]] || [[Shkodër]] || [[Reshit Rusi Stadium]] || 1,200 |}<ref>[http://www.fshf.org/index.php/sq/kampionatet-e-tjere/kategoria-e-dyte Group A table]</ref> '''Group B'''<ref>{{Cite web|title=Group B table|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/kampionatet-e-tjere/kategoria-e-dyte-b|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920203033/http://www.fshf.org/index.php/sq/kampionatet-e-tjere/kategoria-e-dyte-b|archive-date=20 shtator 2014|access-date=29 dhjetor 2013|language=sq}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti |- | [[KF Albpetrol|Albpetrol]] || [[Patos]] || [[Alush Noga Stadium]] || 2,150 |- | [[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]] || [[Sarandë]] || [[Butrinti Stadium]] || 5,000 |- | [[KS Delvina|Delvina]] || [[Delvinë]] || Panajot Pano Stadium || 2,500 |- | [[KF Bilisht Sport|Devolli]] || [[Bilisht]] || Bilisht Stadium || 1,050 |- | [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]] || [[Ersekë]] || [[Ersekë Stadium]] || 2,000 |- | [[KF Këlcyra|Këlcyra]] || [[Këlcyrë]] || Fusha Sportive Këlcyrë || 1,000 |- | [[KF Maliqi|Maliqi]] || [[Maliq]] || Jovan Asko Stadium || 1,500 |- | [[KF Memaliaj|Memaliaj]] || [[Memaliaj]] || Karafil Caushi Stadium || 1,500 |- | [[KS Naftëtari|Naftëtari Kuçovë]] || [[Kuçovë]] || [[Bashkim Sulejmani Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Përmeti|Përmeti]] || [[Përmet]] || Durim Qypi Stadium || 2,000 |- | [[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] || [[Peqin]] || [[Shkumbini Stadium]] || 9,000 |- | [[FK Skrapari|Skrapari]] || [[Çorovodë]] || [[Skrapar Sports Field]] || 1,500 |- | [[FC Term|Term]] || [[Tirana]] || || |- | [[KF Tepelena|Tepelena]] || [[Tepelenë]] || Sabaudin Shehu Stadium || 2,000 |} == Lidhje të jashtme == * [http://www.freewebs.com/albsoccer/2nddivision.htm Statistika nga Kategoria e Dytë] {{FSHF}} == Referime == {{reflist}} == Shih edhe këtë == * [[Kategoria Superiore]] * [[Kategoria e Parë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria e Dytë]] efons7fgxywd8ebotqj7e95os2nagat 3010800 3010799 2026-07-18T19:31:38Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010800 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | logo = | pixels = | country = {{flagicon|ALB}} [[Albania]] | confed = [[UEFA]] | founded = 1960 | organiser = [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] | teams = 23 | champions = [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] (titulli i 2-të) | most successful club = [[KF Tërbuni|Tërbuni]] 4 titulla | promotion = [[Kategoria e Parë]] | relegation = [[Kategoria e Tretë]] | levels = 3 | domest_cup = [[Kupa e Shqipërisë]] | season = [[Kategoria e Dytë 2025-26|2025–26]] | website = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-dyte/ www.fshf.org] | current = [[Kategoria e Dytë 2025-26]] | broadcaster = }} }} '''Kategoria e Dytë''' është kampionati i nivelit të tretë në [[Shqipëri]]. Deri në vitin 2005 është quajtur ''Kategoria e Tretë''. Kategoria e Dytë është e ndarë në dy grupe A dhe B, ku Grupi A ka 12 skuadra dhe Grupi B 11 skuadra. Fituesit e dy grupeve fitojnë të drejtën për tu ngjitur një kategori më lart, në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]]. Dy fitueset gjithashtu ndeshen me njëra tjetrën në fund të kampionatit për të përcaktuar Kampionen e Kategorisë së Dytë. Skuadrat e fundit në secilin grup bien në [[Kategoria e Tretë|Kategorinë e Tretë]]. ==Lista e ekipeve kampione, nën-kampione dhe golashënuesit== <ref>{{Cite web|title=Libri i Artë i Kategorisë së Dytë|url=http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815114212/http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|archive-date=15 gusht 2016|access-date=10 mars 2019|language=SQ}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; font-size: 100%;" !width=6%|Viti !width=15%|Kampionët !width=15%|Nën-kampionët !width=19%|Golashënuesit (Klubi) !width=1%|Golat |- |[[Kategoria e Tretë 1960|1960]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Tretë 1961|1961]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962Albanian Second Division|1962]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962–63 Albanian Second Division|1962–63]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1963–64 Albanian Second Division|1963–64]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1964–65 Albanian Second Division|1964–65]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1965–66 Albanian Second Division|1965–66]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1966–67 Albanian Second Division|1966–67]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1968 Albanian Second Division|1968]]||[[KF Poliçani|22 Tetori Poliçan]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1969–74||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1974–75 Albanian Second Division|1974–75]]||[[KF Himara|Vetëtima Himarë]]|| [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1975–76 Albanian Second Division|1975–76]]||[[KF Rrësheni|Minatori Rrëshen]]|| [[KF Laçi|Industriali Laç]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1976–77 Albanian Second Division|1976–77]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KF Gramshi|10 Korriku Gramsh]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1977–78 Albanian Second Division|1977–78]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1978–79 Albanian Second Division|1978–79]]||[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]]|| [[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1979–80 Albanian Second Division|1979–80]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1980–81 Albanian Second Division|1980–81]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| [[KF Tepelena|Minatori Tepelenë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1981–82 Albanian Second Division|1981–82]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1982–83 Albanian Second Division|1982–83]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1983–84 Albanian Second Division|1983–84]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]|| [[KF Përmeti|24 Maji Përmet]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1984–85 Albanian Second Division|1984–85]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| [[FK Skrapari|5 Shtatori Skrapar]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1985–86 Albanian Second Division|1985–86]]||[[KF Bylis|Ballsh i Ri]]|| [[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1986–87 Albanian Second Division|1986–87]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]<br/>[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]<br/>[[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1987–88 Albanian Second Division|1987–88]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1988–89 Albanian Second Division|1988–89]]||[[KS Selenicë|21 Shkurti Selenicë]]|| [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1989–91||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1991–92 Albanian Second Division|1991–92]]||[[KF Mirdita|Rubiku]]|| [[ShBO Tiranë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1992–95||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1995–96 Albanian Second Division|1995–96]]||[[Porto Shëngjin]]|| [[Olimpiku Plug]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1996–97|| ''(u ndërpre)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1997–98 Albanian Second Division|1997–98]]||[[KS Kamza|Everest Kamza]]|| [[KF Divjaka|Divjaka]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1998–99 Albanian Second Division|1998–99]]||[[Ilir Viking Tiranë]]|| [[KF Çlirimi|Çlirimi Fier]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1999–00 Albanian Second Division|1999–00]]||[[KF Këlcyra|Këlcyra]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2000–01 Albanian Second Division|2000–01]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2001–02 Albanian Second Division|2001–02]]||[[Albania Fushë Kuqe]]|| [[KF Bubullima|Bubullima]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2002–03 Albanian Second Division|2002–03]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana Academy]]|| [[KF Cakrani|Çakrani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2003–04 Albanian Second Division|2003–04]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2004–05 Albanian Second Division|2004–05]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||[[KF Tepelena|Minatori Tepelena]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2005–06 Albanian Second Division|2005–06]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Bilisht Sport|Devolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2006/07|2006–07]]||[[KF Bylis|Bylis Ballsh]]||[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2007–08 Albanian Second Division|2007–08]]||[[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2008–09 Albanian Second Division|2008–09]]||[[KF Memaliaj|Memaliaj]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2009–10 Albanian Second Division|2009–10]]||[[KF Vlora|Vlora]]||[[KS Adriatiku Mamurras|Adriatiku Mamurras]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2010–11 Albanian Second Division|2010–11]]||[[FK Kukësi|Kukësi]]||[[KF Himara|Himara]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2011–12 Albanian Second Division|2011–12]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2012–13 Albanian Second Division|2012–13]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol Patos]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2013–14 Albanian Second Division|2013–14]]||[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2014–15 Albanian Second Division|2014–15]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2015–16 Albanian Second Division|2015–16]]||[[KF Tomori|Tomori Berat]]||[[KF Shënkolli|Shënkolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2016–17 Albanian Second Division|2016–17]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2017–18 Albanian Second Division|2017–18]]||[[FK Vora|Vora]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2018–19 Kategoria e Dytë|2018–19]] |[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] |[[KF Bilisht Sport|Devolli]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2019–20 Kategoria e Dytë|2019–20]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Tomori|Tomori Berat]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2020–21 Kategoria e Dytë|2020–21]] |[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] |[[KF Maliqi|Maliqi]] |[[Ledion Xhymerti]] |20 |- |[[2021–22 Kategoria e Dytë|2021–22]] |[[KS Flamurtari|Flamurtari Vlorë]] |[[KF Luzi 2008|Luzi 2008]] |[[Ervis Kongjini]] |26 |- |[[2022–23 Kategoria e Dytë|2022–23]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Elbasani|Elbasani]] |[[Anton Lleshi]] |23 |- |[[2023–24 Kategoria e Dytë|2023–24]] |[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |[[KF Valbona|Valbona]] |[[Gerhard Progni]] |15 |- |[[Kategoria e Dytë 2024–25|2024–25]] |[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]] |[[AF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër]] |Adhurim Hasani |19 |} ==Ekipet pjesëmarrëse sezoni 2018-19== ===Group A=== {| class="wikitable sortable" |- ! Ekipi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti |- | [[KS Ada|Ada Velipojë]] || [[Velipojë]] || Adriatik Velipojë || 1,200 |- | [[KF Gramshi|Gramshi]] || [[Gramsh]] || Mislim Koçi Stadium || 1,500 |- | [[FC Internacional Tirana|Internacional Tirana]] || [[Tirana]] || [[Internacional Complex]] || 1,000 |- | [[FC Kevitan|Kevitan]] || [[Tirana]] || Kevitan Complex || 500 |- | [[FC Klosi|Klosi]] || [[Klos (municipality)|Klos]] || || |- | [[FK Kukësi B|Kukësi B]] || [[Kukës]] || || |- | [[KF Luzi 2008|Luzi United 2008]] || [[Luz i Vogël]] || [[Luz i Vogël Stadium]] || 600 |- | [[KF Partizani B|Partizani Tirana B]] || [[Tirana]] || [[National Sports Centre (Albania)|National Sports Centre]] || 50 |- | [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]] || [[Librazhd]] || [[Sopoti Stadium]] ||3,000 |- | [[KF Spartaku Tiranë|Spartaku]] || [[Tirana]] || Stadiumi Marko Boçari || 2,500 |- | [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] || [[Pukë]] || [[Ismail Xhemali Stadium]] || 1,950 |- | [[KF Tirana B|Tirana B]] || [[Tirana]] || [[Skënder Halili Complex]] || 200 |- | [[KF Vllaznia Shkodër B|Vllaznia B]] || [[Shkodër]] || [[Reshit Rusi Stadium]] || 1,200 |}<ref>[http://www.fshf.org/index.php/sq/kampionatet-e-tjere/kategoria-e-dyte Group A table]</ref> '''Group B'''<ref>{{Cite web|title=Group B table|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/kampionatet-e-tjere/kategoria-e-dyte-b|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140920203033/http://www.fshf.org/index.php/sq/kampionatet-e-tjere/kategoria-e-dyte-b|archive-date=20 shtator 2014|access-date=29 dhjetor 2013|language=sq}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti |- | [[KF Albpetrol|Albpetrol]] || [[Patos]] || [[Alush Noga Stadium]] || 2,150 |- | [[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]] || [[Sarandë]] || [[Butrinti Stadium]] || 5,000 |- | [[KS Delvina|Delvina]] || [[Delvinë]] || Panajot Pano Stadium || 2,500 |- | [[KF Bilisht Sport|Devolli]] || [[Bilisht]] || Bilisht Stadium || 1,050 |- | [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]] || [[Ersekë]] || [[Ersekë Stadium]] || 2,000 |- | [[KF Këlcyra|Këlcyra]] || [[Këlcyrë]] || Fusha Sportive Këlcyrë || 1,000 |- | [[KF Maliqi|Maliqi]] || [[Maliq]] || Jovan Asko Stadium || 1,500 |- | [[KF Memaliaj|Memaliaj]] || [[Memaliaj]] || Karafil Caushi Stadium || 1,500 |- | [[KS Naftëtari|Naftëtari Kuçovë]] || [[Kuçovë]] || [[Bashkim Sulejmani Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Përmeti|Përmeti]] || [[Përmet]] || Durim Qypi Stadium || 2,000 |- | [[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] || [[Peqin]] || [[Shkumbini Stadium]] || 9,000 |- | [[FK Skrapari|Skrapari]] || [[Çorovodë]] || [[Skrapar Sports Field]] || 1,500 |- | [[FC Term|Term]] || [[Tirana]] || || |- | [[KF Tepelena|Tepelena]] || [[Tepelenë]] || Sabaudin Shehu Stadium || 2,000 |} == Lidhje të jashtme == * [http://www.freewebs.com/albsoccer/2nddivision.htm Statistika nga Kategoria e Dytë] {{FSHF}} == Referime == {{reflist}} == Shih edhe këtë == * [[Kategoria Superiore]] * [[Kategoria e Parë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria e Dytë]] 82lms7jen1iflnar6m56qygd7f83igx 3010802 3010800 2026-07-18T19:57:14Z NotEnisi2011 169472 /* Ekipet (2025-26) */ 3010802 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | logo = | pixels = | country = {{flagicon|ALB}} [[Albania]] | confed = [[UEFA]] | founded = 1960 | organiser = [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] | teams = 23 | champions = [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] (titulli i 2-të) | most successful club = [[KF Tërbuni|Tërbuni]] 4 titulla | promotion = [[Kategoria e Parë]] | relegation = [[Kategoria e Tretë]] | levels = 3 | domest_cup = [[Kupa e Shqipërisë]] | season = [[Kategoria e Dytë 2025-26|2025–26]] | website = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-dyte/ www.fshf.org] | current = [[Kategoria e Dytë 2025-26]] | broadcaster = }} }} '''Kategoria e Dytë''' është kampionati i nivelit të tretë në [[Shqipëri]]. Deri në vitin 2005 është quajtur ''Kategoria e Tretë''. Kategoria e Dytë është e ndarë në dy grupe A dhe B, ku Grupi A ka 12 skuadra dhe Grupi B 11 skuadra. Fituesit e dy grupeve fitojnë të drejtën për tu ngjitur një kategori më lart, në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]]. Dy fitueset gjithashtu ndeshen me njëra tjetrën në fund të kampionatit për të përcaktuar Kampionen e Kategorisë së Dytë. Skuadrat e fundit në secilin grup bien në [[Kategoria e Tretë|Kategorinë e Tretë]]. ==Lista e ekipeve kampione, nën-kampione dhe golashënuesit== <ref>{{Cite web|title=Libri i Artë i Kategorisë së Dytë|url=http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815114212/http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|archive-date=15 gusht 2016|access-date=10 mars 2019|language=SQ}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; font-size: 100%;" !width=6%|Viti !width=15%|Kampionët !width=15%|Nën-kampionët !width=19%|Golashënuesit (Klubi) !width=1%|Golat |- |[[Kategoria e Tretë 1960|1960]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Tretë 1961|1961]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962Albanian Second Division|1962]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962–63 Albanian Second Division|1962–63]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1963–64 Albanian Second Division|1963–64]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1964–65 Albanian Second Division|1964–65]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1965–66 Albanian Second Division|1965–66]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1966–67 Albanian Second Division|1966–67]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1968 Albanian Second Division|1968]]||[[KF Poliçani|22 Tetori Poliçan]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1969–74||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1974–75 Albanian Second Division|1974–75]]||[[KF Himara|Vetëtima Himarë]]|| [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1975–76 Albanian Second Division|1975–76]]||[[KF Rrësheni|Minatori Rrëshen]]|| [[KF Laçi|Industriali Laç]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1976–77 Albanian Second Division|1976–77]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KF Gramshi|10 Korriku Gramsh]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1977–78 Albanian Second Division|1977–78]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1978–79 Albanian Second Division|1978–79]]||[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]]|| [[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1979–80 Albanian Second Division|1979–80]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1980–81 Albanian Second Division|1980–81]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| [[KF Tepelena|Minatori Tepelenë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1981–82 Albanian Second Division|1981–82]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1982–83 Albanian Second Division|1982–83]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1983–84 Albanian Second Division|1983–84]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]|| [[KF Përmeti|24 Maji Përmet]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1984–85 Albanian Second Division|1984–85]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| [[FK Skrapari|5 Shtatori Skrapar]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1985–86 Albanian Second Division|1985–86]]||[[KF Bylis|Ballsh i Ri]]|| [[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1986–87 Albanian Second Division|1986–87]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]<br/>[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]<br/>[[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1987–88 Albanian Second Division|1987–88]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1988–89 Albanian Second Division|1988–89]]||[[KS Selenicë|21 Shkurti Selenicë]]|| [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1989–91||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1991–92 Albanian Second Division|1991–92]]||[[KF Mirdita|Rubiku]]|| [[ShBO Tiranë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1992–95||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1995–96 Albanian Second Division|1995–96]]||[[Porto Shëngjin]]|| [[Olimpiku Plug]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1996–97|| ''(u ndërpre)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1997–98 Albanian Second Division|1997–98]]||[[KS Kamza|Everest Kamza]]|| [[KF Divjaka|Divjaka]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1998–99 Albanian Second Division|1998–99]]||[[Ilir Viking Tiranë]]|| [[KF Çlirimi|Çlirimi Fier]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1999–00 Albanian Second Division|1999–00]]||[[KF Këlcyra|Këlcyra]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2000–01 Albanian Second Division|2000–01]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2001–02 Albanian Second Division|2001–02]]||[[Albania Fushë Kuqe]]|| [[KF Bubullima|Bubullima]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2002–03 Albanian Second Division|2002–03]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana Academy]]|| [[KF Cakrani|Çakrani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2003–04 Albanian Second Division|2003–04]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2004–05 Albanian Second Division|2004–05]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||[[KF Tepelena|Minatori Tepelena]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2005–06 Albanian Second Division|2005–06]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Bilisht Sport|Devolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2006/07|2006–07]]||[[KF Bylis|Bylis Ballsh]]||[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2007–08 Albanian Second Division|2007–08]]||[[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2008–09 Albanian Second Division|2008–09]]||[[KF Memaliaj|Memaliaj]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2009–10 Albanian Second Division|2009–10]]||[[KF Vlora|Vlora]]||[[KS Adriatiku Mamurras|Adriatiku Mamurras]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2010–11 Albanian Second Division|2010–11]]||[[FK Kukësi|Kukësi]]||[[KF Himara|Himara]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2011–12 Albanian Second Division|2011–12]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2012–13 Albanian Second Division|2012–13]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol Patos]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2013–14 Albanian Second Division|2013–14]]||[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2014–15 Albanian Second Division|2014–15]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2015–16 Albanian Second Division|2015–16]]||[[KF Tomori|Tomori Berat]]||[[KF Shënkolli|Shënkolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2016–17 Albanian Second Division|2016–17]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2017–18 Albanian Second Division|2017–18]]||[[FK Vora|Vora]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2018–19 Kategoria e Dytë|2018–19]] |[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] |[[KF Bilisht Sport|Devolli]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2019–20 Kategoria e Dytë|2019–20]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Tomori|Tomori Berat]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2020–21 Kategoria e Dytë|2020–21]] |[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] |[[KF Maliqi|Maliqi]] |[[Ledion Xhymerti]] |20 |- |[[2021–22 Kategoria e Dytë|2021–22]] |[[KS Flamurtari|Flamurtari Vlorë]] |[[KF Luzi 2008|Luzi 2008]] |[[Ervis Kongjini]] |26 |- |[[2022–23 Kategoria e Dytë|2022–23]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Elbasani|Elbasani]] |[[Anton Lleshi]] |23 |- |[[2023–24 Kategoria e Dytë|2023–24]] |[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |[[KF Valbona|Valbona]] |[[Gerhard Progni]] |15 |- |[[Kategoria e Dytë 2024–25|2024–25]] |[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]] |[[AF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër]] |Adhurim Hasani |19 |} ==Ekipet (2025-26)== {{location map+ |Albania |float=right |width=249 |caption= Vendet të ekipeve në '''Kategoria e Dytë 2025–26''':<br>[[File:Red pog.svg|8px]] Grupi A; [[File:Blue pog.svg|8px]] Grupi B|places= {{location map~ |Albania |lat=41.9600264 |long=19.5344945 |label=<small>[[Basania FC|Basania]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.86972|long=20.18444|label=<small>[[KF Gramshi|Gramshi]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.21361|long=19.43639|label=<small>[[KF Veleçiku|Veleçiku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.80028|long=19.91667|label=<small>[[KF Naftëtari|Naftëtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.133333|long=19.566667 |label=<small>[[KF Luzi i Vogël 2008|Luzi 2008]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.0470 |long=19.8961 |label=<small>[[KF Tërbuni|Tërbuni]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.400000 |long=19.516667 |label=<small>[[KF Adriatiku 2012|Adriatiku]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=42.3581499 |long=20.0777218 |label=<small>[[KF Valbona|Valbona]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.3459 |long=19.5657 |label=<small>[[KF Erzeni|Erzeni]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=42.0578 |long=19.4561 |label=<small>[[KF Shiroka|Shiroka]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.7086377|long=19.9437314 |label=<small>[[KF Tomori|Tomori]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.6275|long=20.99 |label=<small>[[KF Devolli|Devolli]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.04611|long=19.7511 |label=<small>[[KF Shkumbini|Shkumbini]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=left}} {{location map~ |Albania |lat=39.875 |long=20.01 |label=<small>[[KF Butrinti|Butrinti]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.70583|long=20.69972|label=<small>[[KF Maliqi|Maliqi]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=39.9481364 |long=20.0955891 |label=<small>[[KS Delvina|Delvina]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.313 |long=20.189 |label=<small>[[KF Këlcyra|Këlcyra]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis B]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[Eagle FA]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana B|Partizani B]]</small> |position=right}} }} ===Grupi A=== {| class="wikitable sortable" |- ! Ekipi !! Qyteti !! Stadiumi !! Kapaciteti |- | [[KF Adriatiku 2012|Adriatiku]] || [[Katund i Ri]] || Vora Stadium || 3,200 |- | [[Basania FC|Basania]]|| [[Bushat]] || Basania Stadium || |- | [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] || [[Lezhë]] || [[Stadiumi "Brian Filipi"]] || 5,000 |- | [[KF Erzeni|Erzeni]] || [[Shijak]] || [[Stadiumi Tefik Jashari]] || 4,000 |- | [[KF Gramshi|Gramshi]] || [[Gramshi|Gramsh]] || [[Stadiumi Mislim Koçi]] || 3,100 |- | [[KF Luzi 2008|Luzi 2008]] || [[Luz i Vogël]] || [[Stadiumi Luz i Vogël]] || 600 |- | [[KF Naftëtari|Naftëtari]] || [[Kuçovë]] || [[Stadiumi Bashkim Sulejmani]] || 5,000 |- | [[KF Shiroka|Shiroka]] || [[Shirokë, Shkodër|Shirokë]] || [[Stadiumi Reshit Rusi]] || 1,200 |- | [[KF Sopoti|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]] || 3,000 |- | [[KF Tërbuni|Tërbuni]] || [[Pukë]] || [[Stadiumi Ismail Xhemali]] || 1,950 |- | [[KF Valbona|Valbona]] || [[Bajram Curri]] || Stadiumi Vëllezërit Gega || 1,900 |- | [[KF Veleçiku|Veleçiku]] || [[Koplik]] || [[Kompleksi Vellezërit Duli|Kompleksi Vëllezërit Duli]] || 2,000 |} ===Grupi B=== {| class="wikitable sortable" |- ! Ekipi !! Qyeti !! Stadiumi !! Kapaciteti |- | [[KF Butrinti|Butrinti]] || [[Sarandë]] || Stadiumi Andon Lapa || 5,500 |- | [[KF Bylis|Bylis B]] || [[Ballsh]] || Akademia i futbollit Bylis || |- | [[KS Delvina|Delvina]] || [[Delvinë]] || Stadiumi Panajot Pano || 2,500 |- | [[KS Devolli|Devolli]] || [[Bilisht]] || Stadiumi Bilisht || 3,000 |- | [[Eagle FA]] || [[Tirana]] || [[Kompleksi Skënder Halili]] || |- | [[KF Këlcyra|Këlcyra]] || [[Këlcyrë]] || Stadiumi Demir Allamani || 1,000 |- | [[KF Maliqi|Maliqi]] || [[Maliqi]] || Stadiumi Jovan Asko || 1,500 |- | [[KF Oriku|Oriku]] || [[Orikum]] || Stadiumi Orikum || 2,000 |- | [[FK Partizani Tirana B|Partizani B]] || [[Tirana]] || [[Arena e Demave]] || 4,500 |- | [[KF Shkumbini|Shkumbini]] || [[Peqin]] || [[Stadiumi Shkumbini]] || 9,000 |- | [[KF Tomori|Tomori]] || [[Berat]] || [[Stadiumi Tomori]] || 19,230 |- |} == Lidhje të jashtme == * [http://www.freewebs.com/albsoccer/2nddivision.htm Statistika nga Kategoria e Dytë] {{FSHF}} == Referime == {{reflist}} == Shih edhe këtë == * [[Kategoria Superiore]] * [[Kategoria e Parë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria e Dytë]] a3zp407ile7iqsjm5203rgemiy4m7kl 10 45680 3010750 2223077 2026-07-18T15:43:35Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010750 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Ilirët |state= {{{state|autocollapse}}} |title = [[Shqiptarët]] |group1 = [[Greqia e Lashtë]] |list1 = {{Navbox|border=child |group1 = Paria |list1 = '''Njerëz:''' [[Akili]] {{·}} [[Dardani]] {{·}} [[Pirro]] {{·}} [[Ylli]] &nbsp; &nbsp; '''Fise:''' [[Epirotët]] {{·}} [[Ilirët]] {{·}} [[Pellazgët]] {{·}} [[Trakët]] |group2 = Shtrirja |list2 = '''Krahina:''' [[Trakia]] {{·}} [[Epiri]] {{·}} [[Maqedonia e Lashtë|Maqedonia]] {{·}} [[Iliria]] }} |group2 = [[Iliria]] |list2 = {{Navbox|border=child |group1 = Paria |list1 = '''Njerëz:''' [[Bardhyli]] {{·}} [[Bardhyli II]] {{·}} [[Genti|Genci (Genti)]] {{·}} [[Taulanti]] {{·}} [[Agroni]] {{·}} [[Teuta]] &nbsp; &nbsp; '''Fise:''' [[Taulantët]] {{·}}[[Arbët]] {{·}} [[Ardianët]] {{·}} [[Enkelejtë]] {{·}} [[Dasaretët]] {{·}} [[Dardanët]] {{·}} [[Dalmatët]] {{·}} [[Daorsët]] {{·}} [[Penestët]] {{·}} [[Molosët]] {{·}} [[Kaonët]] {{·}} [[Thesprorët]] {{·}} [[Arbëreshët]] {{·}} [[Pirustët]] {{·}} [[Parathinët]] {{·}} [[Japodët]] {{·}} [[Paionët]] {{·}} [[Eordejtë]] {{·}} [[Japigët]] {{·}} [[Labeatët]] {{·}} [[Mesapët]] {{·}} [[Atintanët]] {{·}} [[Albanët]] |group2 = Shtrirja |list2 = '''Qytete:''' [[Ulpiana]] &nbsp; &nbsp; '''Krahina:''' [[Mëzia|Moesia (Mëzia)]] {{·}} [[Dardania]] {{·}} [[Epiri]] {{·}} [[Panonia]] {{·}} [[Dalmacia]] {{·}} [[Liburnia]] }} |group3 = [[Perandoria Romake]] |list3 = {{Navbox|border=child |group1 = Paria |list1 = '''Njerëz:''' [[Klaudi]] {{·}} [[Klaudi II]] {{·}} [[Aureliani]] {{·}} [[Probi]] {{·}} [[Diokliciani]] {{·}} [[Kostandini i Madh|Kostandini]] &nbsp; &nbsp; '''Fise:''' [[Kelmendi]] |group2 = Shtrirja |list2 = }} |group4 = [[Perandoria Bizantine]] |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = Paria |list1 = '''Njerëz:''' [[Justiniani I|Justiniani]] {{·}} [[Skenderbeu]] &nbsp; &nbsp; '''Fise:''' [[Kuvendi i Arbërit]] |group2 = Shtrirja |list2 = '''Qytete:''' [[Justiniana Prima]] }} |group5 = [[Perandoria Osmane]] |list5 = {{Navbox|border=child |group1 = Paria |list1 = '''Njerëz:''' [[Muhamed Ali Pasha|Ali Egjipti]] {{·}} [[Ali Pashë Tepelena|Ali Janina]] &nbsp; &nbsp; '''Fise:''' [[Mërgata shqiptare|Mërgata]] |group2 = Shtrirja |list2 = '''Krahina:''' [[Rumelia]] {{·}} [[Vilajeti i Janinës|Janina]] {{·}} [[Pashallëku i Shkodrës]] {{·}} [[Vilajeti i Manastirit|Manastiri]] {{·}} [[Vilajeti i Kosovës|Kosova]] {{·}} [[Sanxhaku i Arbërit|Shqipëria]] {{·}} [[Sanxhaku i Nishit]] {{·}} [[Pashallëku i Beogradit]] {{·}} [[Sanxhaku i Pazarit të Ri|Jeni Pazari]] {{·}} [[Toplica]] }} |group6 = [[Republika e Shqipërisë]] |list6 = {{Navbox|border=child |group1 = Paria |list1 = '''Njerëz:''' [[Ismail Qemaili]] {{·}} [[Frashërllinjtë]] {{·}} [[Mbreti Zogu I|Ahmet Zogu]] {{·}} [[Enver Hoxha]] {{·}} [[Fadil Hoxha]] {{·}} [[Adem Jashari]] &nbsp; &nbsp; '''Fise:''' [[Mërgata shqiptare|Mërgata]] {{·}} [[Lidhja e Prizrenit]] {{·}} [[Akademia e Shqipërisë]] {{·}} [[Akademia e Kosovës]] |group2 = Shtrirja |list2 = '''Qytete:''' [[Tirana]] {{·}} [[Prishtina]] {{·}} [[Shkupi]] {{·}} [[Podgorica]] {{·}} [[Preshevë]] {{·}} [[Stambolli]] {{·}} [[Janina]] {{·}} [[Manastiri (Qyteti)|Manastiri]] {{·}} [[Selaniku]] {{·}} [[Shkodra]] {{·}} [[Kairo]] {{·}} [[Bukureshti]] {{·}} [[Nju Jork (qytet)|Nju Jorku]] {{·}} [[Londra]] &nbsp; &nbsp; '''Krahina:''' [[Shqipëria]] {{·}} [[Kosova]] {{·}} [[Çamëria]] {{·}} [[Maqedonia]] {{·}} [[Mali i Zi]] {{·}} [[Serbia]] {{·}} [[Greqia]] {{·}} [[Italia]] {{·}} [[Turqia]] {{·}} [[Mërgata]] }} }} <noinclude> {{collapsible option}} [[Kategoria:Shqiptarë]] </noinclude> lq5z43gappq1byeklt27fhyqk6dnwfi 0 52660 3010743 2942727 2026-07-18T15:43:29Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010743 wikitext text/x-wiki {{për përmirësim}} {{Infobox song contest | name = Festivali i Këngës | year = 11 | theme = | logo = festivali.11.jpg | final = 24 dhjetor 1972 | presenters = [[Edi Luarasi]] dhe [[Bujar Kapexhiu]] | director = [[Mihal Luarasi|Mihallaq Luarasi]] | winner = "[[Kur vjen pranvera]]" nga [[Tonin Tërshana]] | vote = | host = RTSH | venue = [[Teatri Kombëtar i Operas dhe i Baletit|Teatri i Operas dhe Baletit]] | entries = 20 }} Festivali i 11-të i Këngës në RTSH u zhvillua më 22 dhe 25 Dhjetor të vitit 1972 në Tiranë. Festivali shënoi një ngjarje të bukur artistike, duke përfshirë ndryshimin që po kërkohej në të gjithë elementët e kulturës dhe artit në Shqipëri, që nga liberalizmi në veshje dhe deri në pamjen e jashtme.<ref name=":0">{{Cite web|title=Dënimi i Fadil Paçramit dhe Todi Lubonjës pas festivalit të 11-të, kompozitori: Na u kërkuan këngë me atmosferë rinore, pretekst që të goditej Sherif Merdani|url=https://top-channel.tv/2024/03/16/denimi-i-fadil-pacramit-dhe-todi-lubonjes-pas-festivalit-te-11-te-kompozitori-na-u-kerkuan-kenge-me-atmosfere-rinore-pretekst-qe-te-goditej-sherif-merdani1/|access-date=2025-03-14|website=top-channel.tv|language=en-US}}</ref> Ky festival u dënua nga diktatori Hoxha si një festival që përhapte kulturën borgjeze (dicka e shpallur në kundërshtim me parimet shtetërore) perëndimore dhe shumë nga organizatorët dhe pjesëmarrësit u dënuan me burgime të gjata. == Programi i Festivalit == Festivali i 11-ë u zhvillua në tri netë 22, 23 dhe 24 dhjetor 1972''.'' Regjisor i festivalit ishte [[Mihal Luarasi]]. Prezantues ishin [[Edi Luarasi]] dhe [[Bujar Kapexhiu]]. Këngë fituese u zgjodh “Kur vjen pranvera” kënduar nga [[Tonin Tërshana]]. Këngëtarët që kënduan në Festivalin e 11 të Këngës në RTSH ishin: * Zija Saraçi - Me këngën "Sonte u takoj të Gjithëve" * [[Bashkim Alibali]] * [[Dorian Nini]] * [[Ema Qazimi]] * [[Françesk Radi]] * [[Iliriana Çarçani]] * [[Hilmi Hoxha]] * [[Justina Aliaj]] * [[Lefter Agora]] * [[Liljana Kondakçi]] * [[Lindita Theodhori|Lindita Sota (Theodhori)]] * [[Petrit Dobjani]] * [[Suzana Qatipi]] * [[Sherif Merdani]] - këndoi këngën "Duart e tua" * [[Shkëlqim Pashollari]] * [[Tonin Tërshana]] - këndoi këngën fituese "Kur vjen pranvera" * [[Valentina Gjoni]] * [[Vaçe Zela]] - këndoi këngën "Natën vonë" [[Kompleksi i Elbasanit]] këndoi kengen "Rruga e Dibres" Juria e kryeqytetit ishte ajo që përmbysi rezultatin e votimit, në përfundim të natës finale, duke i dhënë çmimin fitues këngës "Kur vjen pranvera". Në dimrin komunist të viteve '72 besohej për një "pranverë" në jetën e shoqërise shqiptare. Nuk është aspak e rastit përse fitoi kjo kënge: anëtarë të jurisë së kryeqytetit ishin studentet e vitit të fundit të inxhinierisë elektrike. Në këtë festival këngët u kënduan vetëm nga një kengëtar, nuk u përsëritën. Gjithashtu u dha vetëm një çmim i parë, nje i dytë dhe një i tretë. ''Përmbledhjet, këngët pjesëmarrëse të secilës natë, fituesit, deri në festivalin e 30-të, këtu e kudo që t'i lexoni, janë hedhur nga '''[[Jozef Zamputti]]''' që i ka të regjistruara direkt nga festivalet''<ref>Shënim i autorit i cili kontribuoi me artikujt për Festivalet e këngës ne RTSH, në Wikipedia-n shqip dhe këto të dhëna janë direkt nga Fletorja e tij e Shënimeve për këto Festivale</ref>. ''Njëlloj janë rregjistruar nga '''Jozef Zamputti''' koncertet '''[[Festivali ''Kur vjen pranvera'' në RTSH|"Kur vjen pranvera"]]'''.'' == Këngët pjesëmarrëse == Ishte festivali i parë ku '''këngët nuk u përsëriten''' dhe '''këngëtaret interpretonin vetëm një këngë''' duke marrë shembull nga festivali i Sanremos që, pikërisht në shkurt të atij viti ''(24-26.2.1972)'', filloi të mos i përsëriste këngët me interpretues të tjerë (vetëm Festivali i 1-rë, i 2-të dhe i 6-të i Sanremos kanë pasur nga një interpretues për këngët si dhe të gjithë festivalet që vijnë pas këtij viti 1972). Por, mbas kritikave ndaj Festivalit të 11-të, festivalet tona do të ktheheshin prapë në këngët me dy interpretë të ndryshëm deri në [[Festivali i 24-të i Këngës në RTSH|Festivalin e 24-t]] (1985) kur, përfundimisht, këngët nuk do të përsëriteshin më. Meqë këngët nuk përsëriteshin, 20 këngët pjesëmarrëse u kënduan të gjitha natën e parë, që u nda në dy pjesë. Orkestra nën drejtimin e [[Gasper Çurçisë]] kishte më shumë tingëllim frymor e ritmik. Eshte ky festival ku merr pjese per here te pare nje kompleks modern: Kompleksi i Elbasanit me kengetar Sherif Merdanin, qe interpretoi kengen "Rruga e Dibres". Tematika e këngëve ishte për rininë, dashurinë, miqësite rinore, bile edhe për problemet botërore (kënga "''Kur dëgjojme zëra'' ''nga bota''" ). Meqë këngët nuk përsëriteshin, ato ishin më të gjata në ekzekutim, sidomos me intervalet orkestrale. Gjithashtu në spektakël, për herë të parë, kishte edhe të ftuar; ndër ta [[Abdulla Grimci]], drejtuesi artistik i [[Festivali i Parë i Këngës në RTSH|Festivalit të parë]]. Në këtë festival fillojne karrierën e tyre këngëtaret [[Lindita Theodhori|Lindita Sota (Theodhori)]] e Suzana Qatipi. Fillojnë karrierën e tyre kompozitorët [[Josif Minga]], [[Aleksandër Peçi (kompozitor)|Aleksandër Peçi]], [[Enver Shëngjergji]]. Midis këtyre festivaleve ky është festivali i vetëm ku u dhanë vetëm një çmim i parë, një i dytë dhe një i tretë (edhe kjo gjë nën shembullin e festivalit të Sanremos). Por që nga [[Festivali i 12-të i Këngës në RTSH|Festivali i 12-ë]] do të kthehet prapë në çmimet e përhershme: një çmim i parë, dy çmime të dyta, tre çmime të tretë (me përjashtime të vogla), deri në [[Festivali i 29-të i Këngës në RTSH|Festivalin e 29-ë]] siç vazhdon edhe sot: një i parë, një i dytë, një i tretë. Natën finale, gjatë votimit të fundit, merreshin në fillim votat e jurive të qyteteve të ndryshme dhe në vend të parë ishte ''"Udhët janë të bukura"'' ''("Kafe Flora"''), por juria e fundit e Tiranës e përmbysi rezultatin duke nxjerrë në vend të parë këngën ''"Kur vjen pranvera"''. Tonin Tershana qe interpretoi mjeshterisht këtë këngë e ka fitoren e tretë. Është festivali i vetëm i atyre viteve ku votonin juritë e gjithë qyteteve kryesore. === Nata e parë - 22.12.1972 === {| class="wikitable" |+PJESA E PARË !Radha e prezantimit !Titulli i këngës !Muzika !Teksti !Interpretuesi |- |1 |'''Sonte u takoj të gjithëve''' |Josif Minga |Shaban Murati |Zija Saraçi |- |2 |'''Në ekranin e televizorit''' |Agron Xhunga |Ibrahim Gani |Justina Aliaj |- |3 |'''Dhoma 23''' |Flamur Shehu |Betim Muço |Shkëlqim Pashollari |- |4 |'''Shoqja më e mirë''' |Çesk Zadeja |Petraq Qafëzezi |Dorian Nini |- |5 |'''Një kujtim nga deti''' |Vasil Çuni |Sadik Bejko |Lefter Agora |- |6 |'''Cila stinë të pëlqen''' |Gëzim Laro |Ilirian Mezini |Valentina Gjoni |- |7 |'''Kur vjen pranvera''' |Pjetër Gaci |Fatos Arapi |Tonin Tërshana |- |8 |'''Përshëndetje''' |Avni Mula |Tonin Miloti |Petrit Dobjani |- |9 |'''Rruga e Dibrës''' |Alfons Balliçi |Agim Shehu |Kompleksi i Elbasanit |- |10 |'''Kush më njeh mua''' |Agim Prodani |Dritëro Agolli |Ema Qazimi |} {| class="wikitable" |+PJESA E DYTË !Radha e prezantimit !Titulli i këngës !Muzika !Teksti !Interpretuesi |- |1 |'''Kur dëgjojmë zëra nga bota''' |Françesk Radi |Sadik Bejko |Françesk Radi |- |2 |'''Vajza e qelqeve''' |Tasim Hoshafi | |Hilmi Hoxha |- |3 |'''Nuk them se s'të kujtoj''' |Ferdinand Deda |Lirim Deda |Fatbardha Rakipi |- |4 |'''Mozaik tingujsh, mozaik ngjyrash''' |Aleksandër Peçi |Natasha Lako |Liliana Kondakçi |- |5 |'''Vajzat dhe kompozitori''' |Aleksandër Lalo |Roland Gjoza |Suzana Qatipi |- |6 |'''Mbrëmja e fundit''' |Enver Shëngjergji |Enver Shëngjergji |Bashkim Alibali |- |7 |'''Një degë e gjelbër''' |Kujtim Laro |Sadik Bejko |Iliriana Çarçani |- |8 |'''Natën vonë''' |Tish Daija |Llazar Siliqi |Vaçe Zela |- |9 |'''Duart e tua''' |Kastriot Gjini |Agim Shehu |Sherif Merdani |- |10 |'''Udhët janë të bukura''' |Agim Krajka |Agim Shehu |Lindita Sota |} . === Nata e dytë - 23.12.1972 === U përsëritën po këto 20 këngë. === Nata finale - 24.12.1972 === Dolën 10 këngë sipas radhës së mëposhtme: # '''Sonte u takoj të gjithëve''' # '''Shoqja më e mirë''' # '''Mozaik tingujsh, mozaik ngjyrash''' # '''Mbrëmja e fundit''' # '''Kur vjen pranvera''' # '''Natën vone''' # '''Një degë e gjelbër''' # '''Duart e tua''' # '''Kush më njeh mua''' # '''Udhët janë të bukura''' == Çmimet == === Çmimi i parë === * '''Kur vjen pranvera''' - muzika Pjetër Gaci, teksti Fatos Arapi === Çmimi i dytë === * '''Udhët janë të bukura''' - muzika Agim Krajka, teksti Agim Shehu === Çmimi i tretë === * '''Kush më njeh mua''' - muzika Agim Prodani, teksti Dritëro Agolli == Reagimet politike == Festivali i 11 shënoi një nga të paktat raste të shprehjes së lirisë artistike gjatë regjimit komunit, e cila u prit me kundërshti të mëdha politike, përndjekje e internime të artistëve dhe drejtuesve artistikë të festivalit. Ky festival do të shënonte kulminacionin e përpjekjeve për të thyer rregullat e ngurta të Realizmit Socialist në muzikë dhe kulturë.<ref name=":1">{{Cite web|last=Telegraf|first=Gazeta|date=2023-12-22|title=Festivali i Këngës, si u ngrit gijotina për të prerë kokat|url=https://telegraf.al/dosier/festivali-i-kenges-si-u-ngrit-gijotina-per-te-prere-kokat/|access-date=2025-03-14|website=Gazeta Telegraf|language=sq}}</ref> Shumica e pjesëmarrësve të këtij festivali u internuan ose u burgosën, ndërkohë që shumë të tjerë u pushuan nga puna. Prezantuesja [[Edi Luarasi]] pësoi një kalvar të tërë vuajtjesh, ndërsa bashkëshorti i saj [[Mihallaq Luarasi]], i cili ishte njeri i spikatur i artit të asaj kohe, u burgos pas akuzave politike kundër artit të tij. Në shtypin e kohës filloi një valë artikujsh kundër imitimeve moderniste dhe më në fund Plenumi i katërt i Komitetit Qendror të PPSH në vitin 1973 zyrtarizoi censurën, si reagim mbi modernizmin e festivalit. Censura do të pasohej me një goditje të madhe kundrejt artit dhe kulturës dhe më pas do të përfshinte edhe aspektet e tjera të jetës.<ref name=":0" /> Në atë plenum u goditën rëndë zhvillimet e reja të letërsisë, dramës, muzikës, pikturës etj, ku në mënyrë të veçantë u bënë ndëshkime për [[Fadil Paçrami|Fadil Paçramin]] e [[Todi Lubonja|Todi Lubonjën]].<ref name=":1" /> Vetë diktatori Enver Hoxha mbajti një fjalim ku theksoi se shfaqjet e huaja, liberale, borgjeze kishin përfshirë çdo shtëpi komunisti dhe duheshin marrë masa që kjo të ndalohej.<ref name=":0" /> Mbas Pleniumit të 4-t jo vetëm që u ndaluan të gjitha këngët e këtij festivali, por edhe nuk u lejuan të këndojnë më [[Justina Aliaj]], kantautori [[Françesk Radi]], Dorian Nini etj. == Lidhje të jashtme == {{Navbox | name = Festivali i Këngës në RTSH | title = [[Festivali i Këngës në RTSH|<span style="color:#4A527E;">Festivali i Këngës në RTSH</span>]] | titlestyle = border:2px #4A527E solid; background:#F2AC00; padding-top:2px; | image = [[Skeda:FKiRTSH.PNG|70px|Festivali i Këngës në RTSH]] | groupstyle = background:#F2AC00; width:8%; text-align:center; | group1 = Vitet | list1 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background:#F2AC00; width:6em; | group1 = 1960 – 1969 | list1 = {{0}}{{0}}{{0}}{{0}} &middot; {{0}}{{0}}{{0}}{{0}} &middot; [[Festivali i 1-rë i Këngës në RTSH|1962]] &middot; [[Festivali i 2-të i Këngës në RTSH|1963]] &middot; [[Festivali i 3-të i Këngës në RTSH|1964]] &middot; [[Festivali i 4-të i Këngës në RTSH|1965]] &middot; [[Festivali i 5-të i Këngës në RTSH|1966]] &middot; [[Festivali i 6-të i Këngës në RTSH|1967]] &middot; [[Festivali i 7-të i Këngës në RTSH|1968]] &middot; [[Festivali i 8-të i Këngës në RTSH|1969]] | group2 = 1970 – 1979 | list2 = [[Festivali i 9-të i Këngës në RTSH|1970]] &middot; [[Festivali i 10-të i Këngës në RTSH|1971]] &middot; 1972 &middot; [[Festivali i 12-të i Këngës në RTSH|1973]] &middot; [[Festivali i 13-të i Këngës në RTSH|1974]] &middot; [[Festivali i 14-të i Këngës në RTSH|1975]] &middot; [[Festivali i 15-të i Këngës në RTSH|1976]] &middot; [[Festivali i 16-të i Këngës në RTSH|1977]] &middot; [[Festivali i 17-të i Këngës në RTSH|1978]] &middot; [[Festivali i 18-të i Këngës në RTSH|1979]] | group3 = 1980 – 1989 | list3 = [[Festivali i 19-të i Këngës në RTSH|1980]] &middot; [[Festivali i 20-të i Këngës në RTSH|1981]] &middot; [[Festivali i 21-të i Këngës në RTSH|1982]] &middot; [[Festivali i 22-të i Këngës në RTSH|1983]] &middot; [[Festivali i 23-të i Këngës në RTSH|1984]] &middot; [[Festivali i 24-të i Këngës në RTSH|1985]] &middot; [[Festivali i 25-të i Këngës në RTSH|1986]] &middot; [[Festivali i 26-të i Këngës në RTSH|1987]] &middot; [[Festivali i 27-të i Këngës në RTSH|1988]] &middot; [[Festivali i 28-të i Këngës në RTSH|1989]] | group4 = 1990 – 1999 | list4 = [[Festivali i 29-të i Këngës në RTSH|1990]] &middot; [[Festivali i 30-të i Këngës në RTSH|1991]] &middot; [[Festivali i 31-të i Këngës në RTSH|1992]] &middot; [[Festivali i 32-të i Këngës në RTSH|1993]] &middot; [[Festivali i 33-të i Këngës në RTSH|1994]] &middot; [[Festivali i 34-të i Këngës në RTSH|1995]] &middot; [[Festivali i 35-të i Këngës në RTSH|1996]] &middot; [[Festivali i 36-të i Këngës në RTSH|1997]] &middot; [[Festivali i 37-të i Këngës në RTSH|1998]] &middot; [[Festivali i 38-të i Këngës në RTSH|1999]] | group5 = 2000 – 2009 | list5 = [[Festivali i 39-të i Këngës në RTSH|2000]] &middot; [[Festivali i 40-të i Këngës në RTSH|2001]] &middot; [[Festivali i 41-të i Këngës në RTSH|2002]] &middot; [[Festivali i 42-të i Këngës në RTSH|2003]] &middot; [[Festivali i 43-të i Këngës në RTSH|2004]] &middot; [[Festivali i 44-të i Këngës në RTSH|2005]] &middot; [[Festivali i 45-të i Këngës në RTSH|2006]] &middot; [[Festivali i 46-të i Këngës në RTSH|2007]] &middot; [[Festivali i 47-të i Këngës në RTSH|2008]] &middot; [[Festivali i 48-të i Këngës në RTSH|2009]] | group6 = 2010 – 2019 | list6 = [[Festivali i 49-të i Këngës në RTSH|2010]] &middot; [[Festivali i 50-të i Këngës në RTSH|2011]] &middot; ''[[Festivali i 51-të i Këngës në RTSH|2012]] &middot; [[Festivali i 52-të i Këngës në RTSH|2013]] &middot; [[Festivali i 53-të i Këngës në RTSH|2014]] &middot; [[Festivali i 54-të i Këngës në RTSH|2015]] &middot; [[Festivali i 55-të i Këngës në RTSH|2016]] &middot; [[Festivali i 56-të i Këngës në RTSH|2017]] &middot; [[Festivali i 57-të i Këngës në RTSH|2018]] &middot; [[Festivali i 58-të i Këngës në RTSH|2019]]'' }} | group2 = Fituesit | list2 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background:#F2AC00; width:6em; | group1 = Lista | list1 = {{center|[[Lista e fituesit e Festivalit të Këngës në RTSH]]}} | group2 = Lista<br>e shkurt | list2 = [[Vaçe Zela]] &middot; [[Tonin Tërshana]] &middot; [[David Tukiçi]] &middot; [[Sherif Merdani]] &middot; [[Alida Hisku]] &middot; [[Gaqo Çako]] &middot; [[Zeliha Sina]] &middot; [[Ema Qazimi]] &middot; [[Marina Grabovari]] &middot; [[Gëzim Çela]] &middot; [[Nertila Koka]] &middot; [[Parashqevi Simaku]] &middot; [[Irma Libohova]] &middot; [[Eranda Libohova]] &middot; [[Frederik Ndoci]] &middot; [[Manjola Nallbani]] &middot; [[Julia Ndoci]] &middot; [[Anita Bitri]] &middot; [[Ardit Gjebrea]] &middot; [[Aleksandër Gjoka]] &middot; [[Viktor Tahiraj]] &middot; [[Mira Konçi]] &middot; [[Elsa Lila]] &middot; [[Arbërie Hadërgjonaj]] &middot; [[Aurela Gaçe]] &middot; [[Rovena Dilo]] &middot; [[Anjeza Shahini]] &middot; [[Ledina Çelo]] &middot; [[Luiz Ejlli]] &middot; [[Olta Boka]] &middot; [[Kejsi Tola]] &middot; [[Juliana Pasha]] &middot; [[Rona Nishliu]] &middot; [[Adrian Lulgjuraj]] &middot; [[Bledar Sejko]] }} }} == Referime == [[Kategoria:1972 në Shqipëri]] [[Kategoria:Festivale në Tiranë]] [[Kategoria:Festivali i Këngës në TVSH]] <references /> [[Kategoria:Krime gjatë komunizmit në Shqipëri]] 52ia1y5s91rfx2gybihlikco7uy6tg1 0 53983 3010859 2859999 2026-07-19T08:47:28Z ~2026-40560-59 190506 3010859 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Llazi Sërbo | image = aktori Llazi Sërbo.JPG | birth_date = [[9 mars]] [[1945]] | birth_place = [[Korçë]] | death_date = [[13 shtator]] [[2010]] | nationality = shqiptar | citizenship = shqiptar | occupation = aktor | title = }} '''Llazi Sërbo''' ([[Korçë]], [[9 mars]] [[1945]] - [[13 shtator]] [[2010]]) ka qenë aktor shqipar. == Jeta == Pasi diplomohet për aktor nga [[Universiteti i Arteve, Tiranë | Instituti i Lartë i Arteve (sot Akademia e Arteve)]] fillon punën si aktor profesionist në teatrin [[Teatri Andon Zako Çajupi | “Andon Zako Çajupi”]] në Korçë. Prej vitit 1986 deri në vitin 1983 punon si regjisor pranë të vetmes shtëpi filmike [[Albfilm | Kinostudios "Shqipëria e Re"]]. Këtu fillon si asistent regjisor dhe filmi i tij i parë është si asistent është filmi "[[Bardhësi]]" me regji nga [[Besim Kurti]] në vitin 1986. Në vitin 1991, ai do të realizojë skenarin dhe regjinë e filmit [[Kush e solli Doruntinën (film) | "Kush e solli Doruntinën"]] bazuar mbi novelën e shkrimtarit të mirënjohur [[Ismail Kadare]] ([[Dekorata "Nderi i kombit" | Nder i Kombit]]). === Kinematografia === Në kinematografi do të interpretojë më se 15 role. Roli i tij i parë do të jetë në vitin 1972,roli i Dajlanit në filmin "[[Yjet e netëve të gjata]]", më tej do të vazhdonin rolet të tjera si roli i Kreshnik Martinit në filmin "[[Operacioni "zjarri"]]" në vitin 1973, roli i Gazmendit tek filmi "[[Gracka (film) | Gracka]]" në vitin 1983, rolin e Andi Ramës filmin "[[Asgjë nuk harrohet]]" në vitin 1985 etj. Përveç pasionit të aktrimit dhe regjizurës është i pasionuar edhe pas fotografisë. Me fotografitë e tij ka marrë pjesë në Konkursin Mbarëkombëtar Fotografik “Marubi 2003”. Ai me [[13 shtator]] 2010 vrau veten në banesën ku jetonte i vetëm. Për meritat e tij artistike Llazi Sërbo është nderuar me titullin i lartë "Artist i Popullit". == Filmografia == * [[Asgjë nuk harrohet]], (1985) ....Andi Rama, hetuesi * [[Tre njerëz me guna]], (1985).... Ago, çobani * [[Dasma e shtyrë]], (1984), Bala * [[Kush vdes në këmbë]], (1984) Ajaz Gjika, Komiti * [[Gracka]], (1983), Gazmendi * [[Nusja dhe shtetërrethimi]] (1978)... Komandanti gjerman * [[I treti (1978)]]... Bexheti * [[Shëmbja e idhujve]], (1977) ... Mesuesi * [[Operacioni Zjarri]], (1973)... Kreshnik Martini * [[Yjet e netëve të gjata]], (1972)..Dalani, djali i Pashakos [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Korça]] [[Kategoria:Lindje 1945]] [[Kategoria:Vetëvrasje në Shqipëri]] [[Kategoria:WikiFilmat SQ]] qgv4szw1wt4ethwm86ovnzh4nkhehco 0 78023 3010586 3010218 2026-07-18T14:28:57Z Qendrimi15 122927 3010586 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kate Hudson | image = Kate Hudson - Song Sung Blue.jpg | caption = Hudson më 2026 | birth_name = Kate Garry Hudson | birth_date = {{Birth date and age|19|4|1979}} | birth_place = [[Los Angeles, California]], [[SHBA]] | occupation = {{hlist|Actress|singer-songwriter}} | years_active = 1996–present | spouse = [[Chris Robinson (këngëtar)|Chris Robinson]] (2000-2007) (divorcuar) | partner = {{ubl|[[Matt Bellamy]] (2010–2014)|Danny Fujikawa (2016–tani; fejuar)}} | children = 3 | parents = {{ubl|[[Goldie Hawn]]|[[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]]}} | relatives = {{ubl|[[Oliver Hudson]] (vëlla)|[[Wyatt Russell]] (gjysmë vëlla)|[[Mark Hudson (muzikant)|Mark Hudson]] (xhaxha)|[[Brett Hudson]] (xhaxha)|[[Sarah Hudson (këngëtare)|Sarah Hudson]] (kushërirë)}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = [[Popular music|Pop]] | instrument = [[Vocals]] | label = [[Virgin Music Group]]}} }} '''Kate Garry Hudson''' (lindi më 19 prill 1979) është aktore dhe kantautore amerikane. Ajo është e bija e këngëtarit [[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]] dhe aktores [[Goldie Hawn]]. Hudson debutoi në film në dramën e vitit 1998 ''[[Desert Blue]]'', e cila u pasua nga role dytësore në disa filma. Ajo u bë e famshme me portretizimin e [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] në dramën muzikore të [[Cameron Crowe]] ''[[Almost Famous]]'' (2000), për të cilën fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] dhe mori një nominim për [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]]. Gjatë viteve 2000, Hudson luajti në komeditë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), ''[[You, Me and Dupree]]'' (2006), ''[[Fool's Gold (film 2008)|Fool's Gold]]'' (2008), dhe ''[[Bride Wars]]'' (2009). Nga ana televizive, ajo pati një rol të përsëritur në serialin muzikor ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' (2012–2013), dhe role kryesore në serialin thriller ''[[Truth Be Told (2019 TV series)|Truth Be Told]]'' (2022) dhe serinë komedi ''[[Running Point]]'' (2025–tani). Karrierat e saj të tjera filmike përfshijnë ''[[The Skeleton Key]]'' (2005), ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' (2009), ''[[Rock the Kasbah (film)|Rock the Kasbah]]'' (2015), ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' (2016), dhe ''[[Mother's Day (2016 film)|Mother's Day]]'' (2016). Ajo u nominua për një [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë në një Film – Muzikal ose Komedi|Golden Globe Award]] për performancat e saj në ''[[Music (film 2021)|Music]]'' (2021) dhe ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' (2025). Për këtë të fundit, Hudson mori gjithashtu një nominim për [[Acadmy Award për Aktoren më të Mirë]]. Hudson është bashkëthemeluese e markës së fitnesit dhe programit të anëtarësimit [[Fabletics]], të drejtuar nga [[TechStyle Fashion Group]].<ref>{{cite web |url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2014/05/kate-hudson-fabletics.html |title=Kate Hudson throws down against Lululemon |first=Gina |last=Hall |publisher=[[American City Business Journals]] |date=8 maj 2014 |access-date=7 janar 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview |title=Kate Hudson: Giving Women What They Want |first=Scarlett |last=Kilcooley-O'Halloran |website=[[Vogue (revistë)|Vogue]] |date=22 gusht 2014 |access-date=7 janar 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823080051/https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview |archive-date=23 gusht 2014 |url-status=dead}}</ref> Ajo është gjithashtu autore e librave jo-fiktivë ''Pretty Happy: Healthy Ways to Love Your Body'' (2016) dhe ''Pretty Fun: Creating and Celebrating a Lifetime of Tradition'' (2017). Hudson publikoi albumin e saj të parë muzikor në studio, ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'', në vitin 2024. == Karriera == === 1996–2001: Fillimet dhe ''Almost Famous'' === Në moshën 11 vjeç, Hudson performoi në skenë në [[Santa Monica Playhouse]].<ref name="sp">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/now-famous-kate-hudson-162138/|title=Now-Famous Kate Hudson|first=Anthony|last=Bozza|magazine=[[Rolling Stone]]|date=12 tetor 2000|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Ajo debutoi në film në komedi dramën ''[[Desert Blue]]'' (1998) dhe më pas u shfaq në komedinë romantike ''[[200 Cigarettes]]'' (1999). Ajo mori rolet e një studenteje kolegji në thrillerin psikologjik ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'', vajzën lezbike të personazhit kryesor në komedinë romantike ''[[Dr. T & the Women]]'' dhe një nga rolet kryesore në komedinë romantike ''[[About Adam]]'', të cilat u publikuan të gjitha gjatë vitit 2000.<ref name="sp"/> Zbulimi i saj i madh erdhi me rolin e një [[groupie]] veterane në komedinë dramën gjysmë-autobiografike të [[Cameron Crowe]], ''[[Almost Famous]]'' (2000). Ajo "qëndroi pranë dhe kishte refuzuar role në filma të tjerë vetëm për të luajtur rolin" dhe shpejt e fitoi atë "për shkak të besnikërisë së saj", sipas Crowe.<ref name="sp"/> Për performancën e saj, ajo fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Golden Globe Awards i 58-të|Golden Globe Awards të 58-të]] dhe u nominua për një [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Academy Awards i 73-të|Academy Awards të 78-të]].<ref name="chinadaily">{{cite news |title=Kate Hudson finds success fun, but hard earned |url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-07/13/content_639893.htm |website=[[China Daily]] |date=13 korrik 2006 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' e vendosi atë në listën e saj të "best-of" në fund të dekadës, duke thënë: "Kjo baladë e fuqishme filmi është gjithashtu filmi më i madh (dhe më personal) i Crowe falë perëndive të arta të Stillwater dhe fansit të tyre më të madh, Penny Lane të pakrahasueshme të Kate Hudson."<ref>{{cite magazine |title=100 greatest movies, TV shows, and more |url=https://ew.com/article/2009/12/04/100-greatest-movies-tv-shows-and-more/ |magazine=Entertainment Weekly |date=4 dhjetor 2009 |access-date=25 janar 2022 |language=en}}</ref> === 2002–2009: Komedi romantike === [[Skeda:Kate Hudson 2006 cropped.jpg|parapamje|majtas|upright|Hudson në korrik 2006]] Në vitin 2002, Hudson u shfaq në ribërjen e romancës historike ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'', si e fejuara e një oficeri të ri britanik (luajtur nga [[Heath Ledger]]). Filmi ishte një dështim kritik dhe komercial.<ref>[https://www.the-numbers.com/movie/Four-Feathers-The#tab=summary "Verifying"]. ''The-Numbers.com''.</ref><ref>[https://www.metacritic.com/movie/the-four-feathers "The Four Feathers Reviews". ''Metacritic''. Marrë më 29 prill 2025.</ref> Në filmin e saj të radhës, komedinë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), Hudson luajti me [[Matthew McConaughey]], si një shkrimtare për një revistë për gra e cila, për një artikull, fillon të dalë me një djalë dhe përpiqet ta largojë atë duke përdorur vetëm "gabimet klasike që bëjnë gratë" në marrëdhënie. Filmi mori kritika të përziera, megjithëse Hudson u lavdërua për performancën e saj dhe kiminë e saj me McConaughey, dhe filmi ishte një sukses në arkë.<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/how_to_lose_a_guy_in_10_days |title=How to Lose a Guy in 10 Days |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=2025-12-30}}</ref><ref>{{cite web |title=How to Lose a Guy in 10 Days (2003) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days#tab=summary |website=The Numbers |language=en |access-date=28 dhjetor 2025}}</ref> Ajo luajti përballë [[Naomi Watts]] në filmin ''[[Le Divorce]]'' (2003), duke portretizuar një grua e cila, me motrën e saj, debatojnë pronësinë e një pikture nga [[Georges de La Tour]] me familjen e ish-kunatit të saj. ''[[Entertainment Weekly]]'' i dha filmit një vlerësim "C" dhe shkroi: "Jam e zhgënjyer të raportoj se Hudson dhe Watts nuk kanë kimi si motra".<ref>{{cite magazine |last=Gleiberman |first=Owen |author-link=Owen Gleiberman |title=Le Divorce |magazine=[[Entertainment Weekly]] |date=5 gusht 2003 |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html |access-date=7 korrik 2011 |archive-date=17 tetor 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017183731/http://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html |url-status=dead}}</ref> Komeditë e saj të ardhshme romantike, ''[[Alex & Emma]]'' (2003), në të cilat ajo luajti një stenografe kokëfortë, dhe ''[[Raising Helen]]'' (2004), ku mori rolin e një gruaje të re që bëhet kujdestare e fëmijëve të motrës së saj të ndjerë, u publikuan me shkallë të ndryshme suksesi. Në vitin 2005, Hudson luajti në thrillerin mbinatyror ''[[The Skeleton Key]]'', si një infermiere e re paliative që merr një punë në një shtëpi plantacioni në New Orleans dhe përfshihet në një mister mbinatyror që përfshin shtëpinë. Në recensionin e saj, ''[[The Washington Post]]'', duke e përshkruar atë, shkroi: "Hudson, e cila rikthen sharmin e saj të lindur, të dhënë nga Goldie, këtu për t'i dhënë Caroline një ashpërsi të qartë, arrin të përcjellë bindshëm një kokëfortësi të patrembur në vend të një naiviteti më pak simpatik".<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/11/AR2005081101987.html |title='The Skeleton Key': Boo on the Bayou |newspaper=[[The Washington Post]] |first=Ann |last=Hornaday |date=12 gusht 2005 |access-date=7 prill 2020 |language=en }}</ref> Filmi ishte një sukses në arkë, duke fituar mbi 91.9 milionë dollarë amerikanë në të gjithë botën (47.9 milionë dollarë në Amerikën e Veriut).<ref name="key">{{cite web |website=[[Box Office Mojo]] |title=The Skeleton Key |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4218521089/ |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës, komedia ''[[You, Me and Dupree]]'', në vitin 2005 ajo u shfaq me [[Owen Wilson]] dhe [[Matt Dillon]] si gjysma e një çifti që lejon një mik të papunë të transferohet. Ishte një sukses në arkë dhe në kërkimin e distributorëve të Universal Pictures, Hudson u vu re si një faktor i rëndësishëm për publikun që zgjedh të shohë filmin.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2323285505/ |title=You, Me and Dupree (2006) |website=[[Box Office Mojo]] |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web |first=Brandon |last=Gray |title='Pirates' Pilfer More Records |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/article/ed2759328772/ |quote=reason people selected for seeing the picture, with star Owen Wilson ranking second and co-star Kate Hudson third. |date=17 korrik 2006 |access-date=30 dhjetor 2025 |language=en}}</ref> Në vitin 2007, Hudson drejtoi filmin e shkurtër ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'', një nga "[[Reel Moments]]" të revistës ''[[Glamour (revistë)|Glamour]]'' bazuar në ese personale të lexuesve, ku luanin [[Kurt Russell]], [[Dakota Fanning]], [[Virginia Madsen]], [[Chevy Chase]] and [[Kristen Stewart]].<ref name="cutlass">{{cite news |newspaper=New Zealand Herald |title=Hudson turns director |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/hudson-turns-director/HPZY26FW27LFAQDORXCUCN2GKA/?c_id=200&objectid=10465887 |date=26 shtator 2007 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> Në komedinë romantike ''[[Fool's Gold]]'' (2008), filmin e saj të dytë me McConaughey, Hudson mori rolin e një gruaje të divorcuar që kthehet me ish-burrin e saj ndërsa kërkon një thesar të humbur. Ajo u certifikua për [[scuba diving]] në [[Great Barrier Reef]] për skenat nënujore. Filmi mori kritika përgjithësisht negative, me kritika për mungesën e kimisë midis aktorëve, por pati një sukses të moderuar komercial, duke fituar 111.2 milionë dollarë në të gjithë botën.<ref>{{cite web |title=Fool's Gold |url=https://www.rottentomatoes.com/m/fools_gold_2008 |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=23 dhjetor 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1918010881/ |title=Fool's Gold (2008) |website=Box Office Mojo |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[My Best Friend's Girl]]'', një tjetër komedi romantike e publikuar në vitin 2008, Hudson luajti kolegun e një djali të sjellshëm, të luajtur nga [[Jason Biggs]]. Ashtu si ''Fool's Gold'', filmi mori kritika përgjithësisht negative, por pati gjithashtu një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl526681601/ |title=My Best Friend's Girl (2008) |website=Box Office Mojo |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Hudson mori një nominim për [[Razzie Award|Golden Raspberry Award]], së bashku për ''Fool's Gold'' dhe gjithashtu për ''My Best Friend's Girl''.<ref>{{cite web |url=http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp |title=Razzies 2008 Nominees for Worst Actress |publisher=Razzies.com |language=en |access-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015010015/http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp |archive-date=2015-10-15 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=21 janar 2009 |author=Joshua Rich |title='The Love Guru' leads Razzie award nominations |url=https://ew.com/article/2009/01/21/razzies/ |website=[[Entertainment Weekly]] |language=en}}</ref> Hudson luajti në ''[[Bride Wars]]'' (2009), së bashku me [[Anne Hathaway]], duke luajtur dy shoqe më të mira që bëhen rivale pasi dasmat e tyre janë planifikuar në të njëjtën ditë. Filmi u emërua midis 10 [[chick flick]] më të këqij të të gjitha kohërave nga ''[[Time (revistë)|Time]]'' në vitin 2010,<ref>{{cite magazine|last=Romero|first=Frances|title=Top 10 Worst Chick Flicks – Bride Wars|url=https://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|magazine=[[Time (revistë)|Time]]|date=26 maj 2010|access-date=1 janar 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172205/http://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|archive-date=3 mars 2016|url-status=live}}</ref> por pati sukses financiar, duke fituar 114.6 milionë dollarë amerikanë në nivel global.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl290031105/|title=Bride Wars (2009)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës ishte muzikali ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'', me regji nga [[Rob Marshall]], në të cilin ajo luajti rolin e një gazetareje mode të ''[[Vogue (revistë)|Vogue]]'', së bashku me [[Daniel Day-Lewis]], [[Marion Cotillard]], [[Penélope Cruz]], [[Nicole Kidman]], dhe [[Judi Dench]]. Filmi u vlerësua nga kritikët dhe Hudson mori lëvdata për aftësitë e saj në vallëzim, të shfaqura në një vepër origjinale të frymëzuar nga vitet 1960 të quajtur "Cinema Italiano", e cila u shkrua posaçërisht për personazhin e saj.<ref>{{cite web |website=[[Toronto Star]] |publisher=[[Torstar|Toronto Star Newspaper Limited]] |title=Nine: What it lacks in logic, it makes up in style |url=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2009/12/24/nine_what_it_lacks_in_logic_it_makes_up_in_style.html |last=Howell |first=Peter |date=24 dhjetor 2009 |access-date=2 mars 2022 |language=en |quote=When inspiration strikes, it does so as lightning. Kate Hudson stuns in her big-production number "Cinema Italiano," shimmying and smiling her way through a tribute to the Maestro's cinematic achievements, the musical high point of Nine. Who knew that Hudson had such great pipes? |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227073646/http://www.thestar.com/entertainment/movies/article/742169--nine-what-it-lacks-in-logic-it-makes-up-in-style |archive-date=27 dhjetor 2009}}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1998 | ''[[Desert Blue]]'' | Skye Davidson | |- | 1999 | ''[[200 Cigarettes]]'' | Cindy | |- | rowspan="4"| 2000 | ''[[Dr. T & the Women]]'' | Dee Dee Travis | |- | ''[[Almost Famous]]'' | [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] | |- | ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'' | Naomi Preston | |- | ''[[About Adam]]'' | Lucy Owens | |- | 2001 | ''Ricochet River'' | Lorna | |- | 2002 | ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'' | Ethne Eustace | |- | rowspan="3"| 2003 | ''[[Le Divorce]]'' | Isabel Walker | |- | ''[[Alex & Emma]]'' | Emma Dinsmore / Ylva / Elsa / Eldora / Anna | |- | ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' | Andie Anderson | |- | 2004 | ''[[Raising Helen]]'' | Helen Harris | |- | 2005 | ''[[The Skeleton Key]]'' | Caroline Ellis | |- | 2006 | ''[[You, Me and Dupree]]'' | Molly Peterson | |- | rowspan="2"| 2008 | ''[[Fool's Gold]]'' | Tess Finnegan | |- | ''[[My Best Friend's Girl]]'' | Alexis | |- | rowspan="2"| 2009 | ''[[Bride Wars]]'' | Liv Lerner | Gjithashtu producente |- | ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' | Stephanie Necrophuros | |- | 2010 | ''[[The Killer Inside Me (film 2010)|The Killer Inside Me]]'' | Amy Stanton | |- | rowspan="2"| 2011 | ''[[A Little Bit of Heaven (film 2011)|A Little Bit of Heaven]]'' | Marley Corbett | |- | ''[[Something Borrowed (film)|Something Borrowed]]'' | Darcy Rhone | |- | 2012 | ''[[The Reluctant Fundamentalist (film)|The Reluctant Fundamentalist]]'' | Erica | |- | rowspan="2"| 2014 | ''[[Wish I Was Here]]'' | Sarah Bloom | |- | ''[[Good People (film)|Good People]]'' | Anna Wright | |- | 2015 | ''[[Rock the Kasbah (film)|Rock the Kasbah]]'' | Merci | |- | rowspan="3"| 2016 | ''[[Kung Fu Panda 3]]'' | Mei Mei | Zëri |- | ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' | Jesse Kohli | |- | ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' | Felicia Williams | |- | 2017 | ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' | Eleanor Strubing | |- | rowspan="2"| 2021 | ''[[Music (film 2021)|Music]]'' | Kazu "Zu" Gamble | |- | ''[[Mona Lisa and the Blood Moon]]'' | Bonnie "Bonnie Belle" Hunt | |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Glass Onion: A Knives Out Mystery]]'' | Birdie Jay | |- | ''[[A Little White Lie]]'' | Simone Cleary | |- | 2024 | ''[[Shell (film 2024)|Shell]]'' | Zoe Shannon | |- | 2025 | ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' | [[Claire Sardina]] | |- | 2027 | ''[[Hello & Paris]]'' | | Duke u xhiruar |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1996 | ''[[Party of Five]]'' | Cory | Epizodi: "Spring Breaks: Part 1" |- | 1997 | ''[[EZ Streets]]'' | Larraine Cahill | Epizodi: "Neither Have I Wings to Fly" |- | 2000 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Vetë ajo (host) | Epizodi: "Kate Hudson / [[Radiohead]]" |- | 2005 | ''I'm Still Here: Real Diaries of Young People Who Lived During the Holocaust'' | Eva Ginz | Zëri; [[special televiziv) |- | 2012–2013 | ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' | Cassandra July | 5 epizoda |- | 2013 | ''[[Clear History]]'' | Rhonda Haney | [[Film televizic]] |- | rowspan="3"| 2015 | ''[[Jamie & Jimmy's Friday Night Feast]]'' | rowspan="3"| Vetë ajo | Epizodi: "Kate Hudson" |- | ''[[Barely Famous]]'' | Epizodi: "Barely Famous" |- | ''[[Running Wild with Bear Grylls]]'' | Epizodi: "Kate Hudson: Dolomites" |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Truth Be Told (seri televizive 2019)|Truth Be Told]]'' | Micah Keith | 10 epizoda |- | ''Gutsy'' | rowspan="2"| Vetë ajo | [[Dokumentar televiziv|Doku-seri]]; 2 epizoda |- | 2025 | ''[[The Voice (seri televizive amerikane)|The Voice]]'' | Këshilltare për Ekipin [[Adam Levine|Adam]] (Sezoni 27) |- | 2025–tani | ''[[Running Point]]'' | Isla Gordon | Roli kryesor; 20 epizoda |} === Other credits === {| class="wikitable sortable" |+ Lista e filmave të drejtuar, prodhuar dhe shkruar |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 2005 | ''[[14 Hours (film 2005)|14 Hours]]'' | Producente ekzekutive | Pakredituar<ref>{{cite web |url=http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673 |title=14 Hours - General Info |website=[[TNT (American TV network)|TNT]] |access-date=2011-03-27 |archive-date=2012-03-16 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316001955/http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673 |url-status=dead}}</ref> |- | 2007 | ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'' | Regjisore dhe skenariste | Debutimi regjisorial; [[film i shkurtër]]<ref>{{cite web |title=Kate Hudson directs ''Cutlass'' short film |url=https://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-09/25/content_6131983.htm |website=[[China Daily]] |date=25 shtator 2007 |access-date=2023-03-05 |language=en}}</ref> |- | 2015 | ''[[Bride Wars (film 2015)|Bride Wars]]'' | Producente ekzekutive |<ref>{{cite web |last=Lee |first=Maggie |date=2015-08-25 |title=Film Review: ''Bride Wars'' |url=https://variety.com/2015/film/reviews/bride-wars-review-1201576787/ |access-date=2023-03-05 |website=[[Variety (revistë)|Variety]] |language=en}}</ref> |} == Diskografia == === Albumet studio === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| Titulli ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Detajet e albumit ! scope="col" colspan="3"| Peak positions |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Billboard 200|US]]<br>Heatseekers ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Album Downloads Chart|UK Digital]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Independent Singles and Albums Charts|UK Indie]]<br><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/albums/kate-hudson-glorious/|title=Kate Hudson - Glorious|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'' | * Publikimi: 17 maj 2024 * Labels: HK Music * Format: CD, vinyl, digital download | 3 || 81 || 28 |} === Tekjet === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" style="width:12em;"| Titulli ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Peak positions<hr>[[UK Singles Downloads Chart|UK Digital]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/kate-hudson/|title=Kate Hudson|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> ! scope="col"| Albumi |- ! scope="row"| "Talk About Love" | rowspan="5"| 2024 | rowspan="5"| – | rowspan="3"| ''Glorious'' |- ! scope="row"| "Live Forever" |- ! scope="row"| "Gonna Find Out" |- ! scope="row"| "Voices Carry" | rowspan="2" {{Non-album singles}} |- ! scope="row"| "Have Yourself a Merry Little Christmas" |- ! scope="row"| "Right on Time" | 2025 | 99 | ''Glorious'' deluxe edition |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Kate Hudson}} * {{imdb emri|id=0005028|emri=Kate Hudson}} [[Kategoria:Lindje 1979]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktore amerikane të filmit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të televizionit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të zërit]] [[Kategoria:Kantautorë amerikanë]] n331s3nvothp6dcknlhllnhqrtcwsd8 3010795 3010586 2026-07-18T19:03:22Z Qendrimi15 122927 3010795 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kate Hudson | image = Kate Hudson - Song Sung Blue.jpg | caption = Hudson më 2026 | birth_name = Kate Garry Hudson | birth_date = {{Birth date and age|19|4|1979}} | birth_place = [[Los Angeles, California]], [[SHBA]] | occupation = {{hlist|Actress|singer-songwriter}} | years_active = 1996–present | spouse = [[Chris Robinson (këngëtar)|Chris Robinson]] (2000-2007) (divorcuar) | partner = {{ubl|[[Matt Bellamy]] (2010–2014)|Danny Fujikawa (2016–tani; fejuar)}} | children = 3 | parents = {{ubl|[[Goldie Hawn]]|[[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]]}} | relatives = {{ubl|[[Oliver Hudson]] (vëlla)|[[Wyatt Russell]] (gjysmë vëlla)|[[Mark Hudson (muzikant)|Mark Hudson]] (xhaxha)|[[Brett Hudson]] (xhaxha)|[[Sarah Hudson (këngëtare)|Sarah Hudson]] (kushërirë)}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = [[Popular music|Pop]] | instrument = [[Vocals]] | label = [[Virgin Music Group]]}} }} '''Kate Garry Hudson''' (lindi më 19 prill 1979) është aktore dhe kantautore amerikane. Ajo është e bija e këngëtarit [[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]] dhe aktores [[Goldie Hawn]]. Hudson debutoi në film në dramën e vitit 1998 ''[[Desert Blue]]'', e cila u pasua nga role dytësore në disa filma. Ajo u bë e famshme me portretizimin e [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] në dramën muzikore të [[Cameron Crowe]] ''[[Almost Famous]]'' (2000), për të cilën fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] dhe mori një nominim për [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]]. Gjatë viteve 2000, Hudson luajti në komeditë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), ''[[You, Me and Dupree]]'' (2006), ''[[Fool's Gold (film 2008)|Fool's Gold]]'' (2008), dhe ''[[Bride Wars]]'' (2009). Nga ana televizive, ajo pati një rol të përsëritur në serialin muzikor ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' (2012–2013), dhe role kryesore në serialin thriller ''[[Truth Be Told (2019 TV series)|Truth Be Told]]'' (2022) dhe serinë komedi ''[[Running Point]]'' (2025–tani). Karrierat e saj të tjera filmike përfshijnë ''[[The Skeleton Key]]'' (2005), ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' (2009), ''[[Rock the Kasbah (film)|Rock the Kasbah]]'' (2015), ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' (2016), dhe ''[[Mother's Day (2016 film)|Mother's Day]]'' (2016). Ajo u nominua për një [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë në një Film – Muzikal ose Komedi|Golden Globe Award]] për performancat e saj në ''[[Music (film 2021)|Music]]'' (2021) dhe ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' (2025). Për këtë të fundit, Hudson mori gjithashtu një nominim për [[Acadmy Award për Aktoren më të Mirë]]. Hudson është bashkëthemeluese e markës së fitnesit dhe programit të anëtarësimit [[Fabletics]], të drejtuar nga [[TechStyle Fashion Group]].<ref>{{cite web |url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2014/05/kate-hudson-fabletics.html |title=Kate Hudson throws down against Lululemon |first=Gina |last=Hall |publisher=[[American City Business Journals]] |date=8 maj 2014 |access-date=7 janar 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview |title=Kate Hudson: Giving Women What They Want |first=Scarlett |last=Kilcooley-O'Halloran |website=[[Vogue (revistë)|Vogue]] |date=22 gusht 2014 |access-date=7 janar 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823080051/https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview |archive-date=23 gusht 2014 |url-status=dead}}</ref> Ajo është gjithashtu autore e librave jo-fiktivë ''Pretty Happy: Healthy Ways to Love Your Body'' (2016) dhe ''Pretty Fun: Creating and Celebrating a Lifetime of Tradition'' (2017). Hudson publikoi albumin e saj të parë muzikor në studio, ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'', në vitin 2024. == Karriera == === 1996–2001: Fillimet dhe ''Almost Famous'' === Në moshën 11 vjeç, Hudson performoi në skenë në [[Santa Monica Playhouse]].<ref name="sp">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/now-famous-kate-hudson-162138/|title=Now-Famous Kate Hudson|first=Anthony|last=Bozza|magazine=[[Rolling Stone]]|date=12 tetor 2000|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Ajo debutoi në film në komedi dramën ''[[Desert Blue]]'' (1998) dhe më pas u shfaq në komedinë romantike ''[[200 Cigarettes]]'' (1999). Ajo mori rolet e një studenteje kolegji në thrillerin psikologjik ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'', vajzën lezbike të personazhit kryesor në komedinë romantike ''[[Dr. T & the Women]]'' dhe një nga rolet kryesore në komedinë romantike ''[[About Adam]]'', të cilat u publikuan të gjitha gjatë vitit 2000.<ref name="sp"/> Zbulimi i saj i madh erdhi me rolin e një [[groupie]] veterane në komedinë dramën gjysmë-autobiografike të [[Cameron Crowe]], ''[[Almost Famous]]'' (2000). Ajo "qëndroi pranë dhe kishte refuzuar role në filma të tjerë vetëm për të luajtur rolin" dhe shpejt e fitoi atë "për shkak të besnikërisë së saj", sipas Crowe.<ref name="sp"/> Për performancën e saj, ajo fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Golden Globe Awards i 58-të|Golden Globe Awards të 58-të]] dhe u nominua për një [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Academy Awards i 73-të|Academy Awards të 78-të]].<ref name="chinadaily">{{cite news |title=Kate Hudson finds success fun, but hard earned |url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-07/13/content_639893.htm |website=[[China Daily]] |date=13 korrik 2006 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' e vendosi atë në listën e saj të "best-of" në fund të dekadës, duke thënë: "Kjo baladë e fuqishme filmi është gjithashtu filmi më i madh (dhe më personal) i Crowe falë perëndive të arta të Stillwater dhe fansit të tyre më të madh, Penny Lane të pakrahasueshme të Kate Hudson."<ref>{{cite magazine |title=100 greatest movies, TV shows, and more |url=https://ew.com/article/2009/12/04/100-greatest-movies-tv-shows-and-more/ |magazine=Entertainment Weekly |date=4 dhjetor 2009 |access-date=25 janar 2022 |language=en}}</ref> === 2002–2009: Komedi romantike === [[Skeda:Kate Hudson 2006 cropped.jpg|parapamje|majtas|upright|Hudson në korrik 2006]] Në vitin 2002, Hudson u shfaq në ribërjen e romancës historike ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'', si e fejuara e një oficeri të ri britanik (luajtur nga [[Heath Ledger]]). Filmi ishte një dështim kritik dhe komercial.<ref>[https://www.the-numbers.com/movie/Four-Feathers-The#tab=summary "Verifying"]. ''The-Numbers.com''.</ref><ref>[https://www.metacritic.com/movie/the-four-feathers "The Four Feathers Reviews". ''Metacritic''. Marrë më 29 prill 2025.</ref> Në filmin e saj të radhës, komedinë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), Hudson luajti me [[Matthew McConaughey]], si një shkrimtare për një revistë për gra e cila, për një artikull, fillon të dalë me një djalë dhe përpiqet ta largojë atë duke përdorur vetëm "gabimet klasike që bëjnë gratë" në marrëdhënie. Filmi mori kritika të përziera, megjithëse Hudson u lavdërua për performancën e saj dhe kiminë e saj me McConaughey, dhe filmi ishte një sukses në arkë.<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/how_to_lose_a_guy_in_10_days |title=How to Lose a Guy in 10 Days |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=2025-12-30}}</ref><ref>{{cite web |title=How to Lose a Guy in 10 Days (2003) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days#tab=summary |website=The Numbers |language=en |access-date=28 dhjetor 2025}}</ref> Ajo luajti përballë [[Naomi Watts]] në filmin ''[[Le Divorce]]'' (2003), duke portretizuar një grua e cila, me motrën e saj, debatojnë pronësinë e një pikture nga [[Georges de La Tour]] me familjen e ish-kunatit të saj. ''[[Entertainment Weekly]]'' i dha filmit një vlerësim "C" dhe shkroi: "Jam e zhgënjyer të raportoj se Hudson dhe Watts nuk kanë kimi si motra".<ref>{{cite magazine |last=Gleiberman |first=Owen |author-link=Owen Gleiberman |title=Le Divorce |magazine=[[Entertainment Weekly]] |date=5 gusht 2003 |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html |access-date=7 korrik 2011 |archive-date=17 tetor 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017183731/http://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html |url-status=dead}}</ref> Komeditë e saj të ardhshme romantike, ''[[Alex & Emma]]'' (2003), në të cilat ajo luajti një stenografe kokëfortë, dhe ''[[Raising Helen]]'' (2004), ku mori rolin e një gruaje të re që bëhet kujdestare e fëmijëve të motrës së saj të ndjerë, u publikuan me shkallë të ndryshme suksesi. Në vitin 2005, Hudson luajti në thrillerin mbinatyror ''[[The Skeleton Key]]'', si një infermiere e re paliative që merr një punë në një shtëpi plantacioni në New Orleans dhe përfshihet në një mister mbinatyror që përfshin shtëpinë. Në recensionin e saj, ''[[The Washington Post]]'', duke e përshkruar atë, shkroi: "Hudson, e cila rikthen sharmin e saj të lindur, të dhënë nga Goldie, këtu për t'i dhënë Caroline një ashpërsi të qartë, arrin të përcjellë bindshëm një kokëfortësi të patrembur në vend të një naiviteti më pak simpatik".<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/11/AR2005081101987.html |title='The Skeleton Key': Boo on the Bayou |newspaper=[[The Washington Post]] |first=Ann |last=Hornaday |date=12 gusht 2005 |access-date=7 prill 2020 |language=en }}</ref> Filmi ishte një sukses në arkë, duke fituar mbi 91.9 milionë dollarë amerikanë në të gjithë botën (47.9 milionë dollarë në Amerikën e Veriut).<ref name="key">{{cite web |website=[[Box Office Mojo]] |title=The Skeleton Key |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4218521089/ |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës, komedia ''[[You, Me and Dupree]]'', në vitin 2005 ajo u shfaq me [[Owen Wilson]] dhe [[Matt Dillon]] si gjysma e një çifti që lejon një mik të papunë të transferohet. Ishte një sukses në arkë dhe në kërkimin e distributorëve të Universal Pictures, Hudson u vu re si një faktor i rëndësishëm për publikun që zgjedh të shohë filmin.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2323285505/ |title=You, Me and Dupree (2006) |website=[[Box Office Mojo]] |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web |first=Brandon |last=Gray |title='Pirates' Pilfer More Records |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/article/ed2759328772/ |quote=reason people selected for seeing the picture, with star Owen Wilson ranking second and co-star Kate Hudson third. |date=17 korrik 2006 |access-date=30 dhjetor 2025 |language=en}}</ref> Në vitin 2007, Hudson drejtoi filmin e shkurtër ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'', një nga "[[Reel Moments]]" të revistës ''[[Glamour (revistë)|Glamour]]'' bazuar në ese personale të lexuesve, ku luanin [[Kurt Russell]], [[Dakota Fanning]], [[Virginia Madsen]], [[Chevy Chase]] and [[Kristen Stewart]].<ref name="cutlass">{{cite news |newspaper=New Zealand Herald |title=Hudson turns director |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/hudson-turns-director/HPZY26FW27LFAQDORXCUCN2GKA/?c_id=200&objectid=10465887 |date=26 shtator 2007 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> Në komedinë romantike ''[[Fool's Gold]]'' (2008), filmin e saj të dytë me McConaughey, Hudson mori rolin e një gruaje të divorcuar që kthehet me ish-burrin e saj ndërsa kërkon një thesar të humbur. Ajo u certifikua për [[scuba diving]] në [[Great Barrier Reef]] për skenat nënujore. Filmi mori kritika përgjithësisht negative, me kritika për mungesën e kimisë midis aktorëve, por pati një sukses të moderuar komercial, duke fituar 111.2 milionë dollarë në të gjithë botën.<ref>{{cite web |title=Fool's Gold |url=https://www.rottentomatoes.com/m/fools_gold_2008 |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=23 dhjetor 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1918010881/ |title=Fool's Gold (2008) |website=Box Office Mojo |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[My Best Friend's Girl]]'', një tjetër komedi romantike e publikuar në vitin 2008, Hudson luajti kolegun e një djali të sjellshëm, të luajtur nga [[Jason Biggs]]. Ashtu si ''Fool's Gold'', filmi mori kritika përgjithësisht negative, por pati gjithashtu një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl526681601/ |title=My Best Friend's Girl (2008) |website=Box Office Mojo |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Hudson mori një nominim për [[Razzie Award|Golden Raspberry Award]], së bashku për ''Fool's Gold'' dhe gjithashtu për ''My Best Friend's Girl''.<ref>{{cite web |url=http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp |title=Razzies 2008 Nominees for Worst Actress |publisher=Razzies.com |language=en |access-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015010015/http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp |archive-date=2015-10-15 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=21 janar 2009 |author=Joshua Rich |title='The Love Guru' leads Razzie award nominations |url=https://ew.com/article/2009/01/21/razzies/ |website=[[Entertainment Weekly]] |language=en}}</ref> Hudson luajti në ''[[Bride Wars]]'' (2009), së bashku me [[Anne Hathaway]], duke luajtur dy shoqe më të mira që bëhen rivale pasi dasmat e tyre janë planifikuar në të njëjtën ditë. Filmi u emërua midis 10 [[chick flick]] më të këqij të të gjitha kohërave nga ''[[Time (revistë)|Time]]'' në vitin 2010,<ref>{{cite magazine|last=Romero|first=Frances|title=Top 10 Worst Chick Flicks – Bride Wars|url=https://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|magazine=[[Time (revistë)|Time]]|date=26 maj 2010|access-date=1 janar 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172205/http://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|archive-date=3 mars 2016|url-status=live}}</ref> por pati sukses financiar, duke fituar 114.6 milionë dollarë amerikanë në nivel global.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl290031105/|title=Bride Wars (2009)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës ishte muzikali ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'', me regji nga [[Rob Marshall]], në të cilin ajo luajti rolin e një gazetareje mode të ''[[Vogue (revistë)|Vogue]]'', së bashku me [[Daniel Day-Lewis]], [[Marion Cotillard]], [[Penélope Cruz]], [[Nicole Kidman]], dhe [[Judi Dench]]. Filmi u vlerësua nga kritikët dhe Hudson mori lëvdata për aftësitë e saj në vallëzim, të shfaqura në një vepër origjinale të frymëzuar nga vitet 1960 të quajtur "Cinema Italiano", e cila u shkrua posaçërisht për personazhin e saj.<ref>{{cite web |website=[[Toronto Star]] |publisher=[[Torstar|Toronto Star Newspaper Limited]] |title=Nine: What it lacks in logic, it makes up in style |url=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2009/12/24/nine_what_it_lacks_in_logic_it_makes_up_in_style.html |last=Howell |first=Peter |date=24 dhjetor 2009 |access-date=2 mars 2022 |language=en |quote=When inspiration strikes, it does so as lightning. Kate Hudson stuns in her big-production number "Cinema Italiano," shimmying and smiling her way through a tribute to the Maestro's cinematic achievements, the musical high point of Nine. Who knew that Hudson had such great pipes? |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227073646/http://www.thestar.com/entertainment/movies/article/742169--nine-what-it-lacks-in-logic-it-makes-up-in-style |archive-date=27 dhjetor 2009}}</ref> === 2010–2020: Luhatjet në karrierë === [[Skeda:Kate Hudson (24859973219) (cropped).jpg|parapamje|upright|Hudson në shkurt 2016]] Hudson luajti me [[Casey Affleck]] dhe [[Jessica Alba]], si gruaja e një vrasësi serial nga [[Teksasi Perëndimor]], në [[The Killer Inside Me (film 2010)|adaptimin filmik]] të ''[[The Killer Inside Me]]'', i cili u shfaq premierë në [[Festivali i Filmit në Sundance 2010|Festivalin e Filmit Sundance 2010]]. Në vitin 2011, Hudson luajti një drejtuese reklamash të zgjuar dhe të shkujdesur në filmin komedi romantik ''[[A Little Bit of Heaven]]'', dhe një vajzë festash në një tjetër komedi romantike, ''[[Something Borrowed]]''. Në recensionin e saj për këtë të fundit, ''[[The Detroit News|Detroit News]]'' vuri në dukje: "Kate Hudson duket e rraskapitur, sikur të jetë po aq e lodhur duke ecur nëpër një tjetër nga rrobat e saj të padobishme sa jemi ne duke i parë ato".<ref>[http://detroitnews.com/article/20110506/ENT02/105060321/1034/Review---Something-Borrowed--is-Hudson-s-latest-misguided-romantic-tale Review - Something Borrowed is Hudson's latest misguided romantic tale] Detroit News. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927135251/http://detroitnews.com/article/20110506/ENT02/105060321/1034/Review---Something-Borrowed--is-Hudson-s-latest-misguided-romantic-tale |date=27 shtator 2011}}</ref> Ndërsa ''A Little Bit of Heaven'' gjeti një publikim të kufizuar në kinema, ''Something Borrowed'' pati një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1232111105/|title=Something Borrowed (2011)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në vitin 2012, Hudson u zgjodh në serinë komedi për adoleshentë të [[Fox Broadcasting Company|Fox]] ''[[Glee (TV series)|Glee]]'', në rolin e përsëritur të Cassandra July, një mësuese vallëzimi në Akademinë fiktive të Arteve Dramatike të Nju Jorkut.<ref>{{cite news |url=https://www.tvguide.com/news/glee-season4-secrets-1049172/|title=Keck's Exclusives: New Glee Season Secrets!|first=William|last=Keck|website=TV Guide|date=24 qershor 2012|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref><ref name="EW515">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2012/05/15/glee-scoop-second-britney-tribute-exclusive/|title='Glee': Britney Spears tribute part two planned for fall; plus, details on Kate Hudson's role|first=Tim|last=Stack|magazine=Entertainment Weekly|date=15 maj 2012|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref> Në vitin 2013, Hudson u shfaq në thrillerin politik ''[[The Reluctant Fundamentalist]]'', si fotografe dhe e dashura e një profesori në [[Universiteti i Lahores|Universitetin e Lahores]]. Në vitin 2014, ajo luajti në komedinë ''[[Wish I Was Here]]'', si gruaja e një aktori në vështirësi, dhe thrillerin ''[[Good People]]'', si gjysma e një çifti që bien në borxhe të mëdha ndërsa rinovojnë shtëpinë e familjes së tyre. Filmat e lartpërmendur morën një publikim të kufizuar dhe vlerësime të përziera nga kritikët.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr335303173/|title=The Reluctant Fundamentalist (2013) - International Box Office Results|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_reluctant_fundamentalist_2012/|title=The Reluctant Fundamentalist (2013)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=26 prill 2013|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/wish_i_was_here/|title=Wish I Was Here|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=gusht 2014|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4084958721/|title=Wish I Was Here (2014)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[Rock the Kasbah]]'' (2015), Hudson luajti një prostitutë me kapelë të lartë me një zemër të artë që miqësohet me një ish-menaxher aktorësh ([[Bill Murray]]) në Afganistan. Pavarësisht një buxheti prej 15 milionë dollarësh amerikanë, filmi fitoi vetëm 3 milionë dollarë amerikanë në arkëtimet e Amerikës së Veriut.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1147962881/|title=Rock the Kasbah|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=7 prill 2020}}</ref> Hudson ia dha zërin një pande të çmendur që kërcente me shirit në filmin e [[DreamWorks Animation]], ''[[Kung Fu Panda 3]]'' (2016), i cili fitoi 521.1 milionë dollarë amerikanë në nivel global,<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3546056193/|title=Kung Fu Panda 3 (2016)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> dhe u bë filmi i saj më i parë.<ref name="chart">{{cite web|url=https://pro.imdb.com/name/nm0005028?ref_=mojo_nm_name&rf=mojo_nm_name|title=Kate Hudson Movie Box Office Results|website=IMDb Pro|language=en|access-date=3 dhjetor 2018|url-access=subscription}}</ref> Ajo luajti rolin e një gruaje të martuar me një burrë indian dhe motrën e një gruaje lezbike, të cilët të dy nuk i kishin thënë prindërve të tyre konservatorë, në komedinë romantike ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' (2016), me regji nga [[Garry Marshall]] dhe përballë [[Julia Roberts]], [[Timothy Olyphant]], and [[Jason Sudeikis]].<ref>{{cite news|title=Julia Roberts, Jennifer Aniston & Kate Hudson Romantic Comedy 'Mother's Day' Acquired By Open Road|url=https://deadline.com/2015/07/julia-roberts-jennifer-aniston-kate-hudson-romantic-comedy-mothers-day-acquired-by-open-road-1201483392/|access-date=24 gusht 2015 |website=[[Deadline Hollywood]] |language=en}}</ref> Filmi u kritikua nga kritikët dhe pati një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/mothers_day_2016|title=Mother's Day (2016)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=29 prill 2016|language=en}}</ref> Më pas ajo luajti rolin e gruas së një tekniku kryesor elektronik ([[Mark Wahlberg]]) në dramën ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'', bazuar në [[Shpërthimi i Deep Horizon|shpërthimin e Deepwater Horizon]].<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2015/06/julia-roberts-jennifer-aniston-kate-hudson-jason-sudeikis-mothers-day-garry-marshall-1201465357/|title=Julia Roberts, Jennifer Aniston, Kate Hudson, Jason Sudeikis Anchor Garry Marshall's 'Mother's Day' Package|last=Jaafar|first=Ali|website=Deadline|date=korrik 2015|access-date=9 janar 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://variety.com/2015/film/news/kate-hudson-deepwater-horizon-cast-mark-wahlberg-1201490415/ |title=Kate Hudson in 'Deepwater Horizon': Star Joins Mark Wahlberg in Cast |author=Dave McNary |website=Variety |access-date=9 janar 2016 |language=en}}</ref> Ndërsa reagimi i kritikëve ishte pozitiv, filmi ishte vetëm pak fitimprurës, duke fituar 121.8 milionë dollarë amerikanë me një buxhet prej rreth 110 milionë dollarësh amerikanë.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3427567105/|title=Deepwater Horizon (2016)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në filmin ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' të vitit 2017, Hudson portretizoi një punëdhënës që akuzonte shoferin e saj me ngjyrë për përdhunim. Mori vlerësime pozitive nga kritikët, por gjeti një audiencë të kufizuar në kinema.<ref>{{cite web|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/happy-death-day-is-familiar-but-fun/|title=Happy Death Day Is Familiar but Fun|first=Jeff|last=Giles|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=12 tetor 2017|access-date=13 tetor 2017|language=en}}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1998 | ''[[Desert Blue]]'' | Skye Davidson | |- | 1999 | ''[[200 Cigarettes]]'' | Cindy | |- | rowspan="4"| 2000 | ''[[Dr. T & the Women]]'' | Dee Dee Travis | |- | ''[[Almost Famous]]'' | [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] | |- | ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'' | Naomi Preston | |- | ''[[About Adam]]'' | Lucy Owens | |- | 2001 | ''Ricochet River'' | Lorna | |- | 2002 | ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'' | Ethne Eustace | |- | rowspan="3"| 2003 | ''[[Le Divorce]]'' | Isabel Walker | |- | ''[[Alex & Emma]]'' | Emma Dinsmore / Ylva / Elsa / Eldora / Anna | |- | ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' | Andie Anderson | |- | 2004 | ''[[Raising Helen]]'' | Helen Harris | |- | 2005 | ''[[The Skeleton Key]]'' | Caroline Ellis | |- | 2006 | ''[[You, Me and Dupree]]'' | Molly Peterson | |- | rowspan="2"| 2008 | ''[[Fool's Gold]]'' | Tess Finnegan | |- | ''[[My Best Friend's Girl]]'' | Alexis | |- | rowspan="2"| 2009 | ''[[Bride Wars]]'' | Liv Lerner | Gjithashtu producente |- | ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' | Stephanie Necrophuros | |- | 2010 | ''[[The Killer Inside Me (film 2010)|The Killer Inside Me]]'' | Amy Stanton | |- | rowspan="2"| 2011 | ''[[A Little Bit of Heaven]]'' | Marley Corbett | |- | ''[[Something Borrowed]]'' | Darcy Rhone | |- | 2012 | ''[[The Reluctant Fundamentalist]]'' | Erica | |- | rowspan="2"| 2014 | ''[[Wish I Was Here]]'' | Sarah Bloom | |- | ''[[Good People]]'' | Anna Wright | |- | 2015 | ''[[Rock the Kasbah]]'' | Merci | |- | rowspan="3"| 2016 | ''[[Kung Fu Panda 3]]'' | Mei Mei | Zëri |- | ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' | Jesse Kohli | |- | ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' | Felicia Williams | |- | 2017 | ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' | Eleanor Strubing | |- | rowspan="2"| 2021 | ''[[Music (film 2021)|Music]]'' | Kazu "Zu" Gamble | |- | ''[[Mona Lisa and the Blood Moon]]'' | Bonnie "Bonnie Belle" Hunt | |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Glass Onion: A Knives Out Mystery]]'' | Birdie Jay | |- | ''[[A Little White Lie]]'' | Simone Cleary | |- | 2024 | ''[[Shell (film 2024)|Shell]]'' | Zoe Shannon | |- | 2025 | ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' | [[Claire Sardina]] | |- | 2027 | ''[[Hello & Paris]]'' | | Duke u xhiruar |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1996 | ''[[Party of Five]]'' | Cory | Epizodi: "Spring Breaks: Part 1" |- | 1997 | ''[[EZ Streets]]'' | Larraine Cahill | Epizodi: "Neither Have I Wings to Fly" |- | 2000 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Vetë ajo (host) | Epizodi: "Kate Hudson / [[Radiohead]]" |- | 2005 | ''I'm Still Here: Real Diaries of Young People Who Lived During the Holocaust'' | Eva Ginz | Zëri; [[special televiziv) |- | 2012–2013 | ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' | Cassandra July | 5 epizoda |- | 2013 | ''[[Clear History]]'' | Rhonda Haney | [[Film televizic]] |- | rowspan="3"| 2015 | ''[[Jamie & Jimmy's Friday Night Feast]]'' | rowspan="3"| Vetë ajo | Epizodi: "Kate Hudson" |- | ''[[Barely Famous]]'' | Epizodi: "Barely Famous" |- | ''[[Running Wild with Bear Grylls]]'' | Epizodi: "Kate Hudson: Dolomites" |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Truth Be Told (seri televizive 2019)|Truth Be Told]]'' | Micah Keith | 10 epizoda |- | ''Gutsy'' | rowspan="2"| Vetë ajo | [[Dokumentar televiziv|Doku-seri]]; 2 epizoda |- | 2025 | ''[[The Voice (seri televizive amerikane)|The Voice]]'' | Këshilltare për Ekipin [[Adam Levine|Adam]] (Sezoni 27) |- | 2025–tani | ''[[Running Point]]'' | Isla Gordon | Roli kryesor; 20 epizoda |} === Other credits === {| class="wikitable sortable" |+ Lista e filmave të drejtuar, prodhuar dhe shkruar |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 2005 | ''[[14 Hours (film 2005)|14 Hours]]'' | Producente ekzekutive | Pakredituar<ref>{{cite web |url=http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673 |title=14 Hours - General Info |website=[[TNT (American TV network)|TNT]] |access-date=2011-03-27 |archive-date=2012-03-16 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316001955/http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673 |url-status=dead}}</ref> |- | 2007 | ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'' | Regjisore dhe skenariste | Debutimi regjisorial; [[film i shkurtër]]<ref>{{cite web |title=Kate Hudson directs ''Cutlass'' short film |url=https://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-09/25/content_6131983.htm |website=[[China Daily]] |date=25 shtator 2007 |access-date=2023-03-05 |language=en}}</ref> |- | 2015 | ''[[Bride Wars (film 2015)|Bride Wars]]'' | Producente ekzekutive |<ref>{{cite web |last=Lee |first=Maggie |date=2015-08-25 |title=Film Review: ''Bride Wars'' |url=https://variety.com/2015/film/reviews/bride-wars-review-1201576787/ |access-date=2023-03-05 |website=[[Variety (revistë)|Variety]] |language=en}}</ref> |} == Diskografia == === Albumet studio === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| Titulli ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Detajet e albumit ! scope="col" colspan="3"| Peak positions |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Billboard 200|US]]<br>Heatseekers ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Album Downloads Chart|UK Digital]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Independent Singles and Albums Charts|UK Indie]]<br><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/albums/kate-hudson-glorious/|title=Kate Hudson - Glorious|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'' | * Publikimi: 17 maj 2024 * Labels: HK Music * Format: CD, vinyl, digital download | 3 || 81 || 28 |} === Tekjet === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" style="width:12em;"| Titulli ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Peak positions<hr>[[UK Singles Downloads Chart|UK Digital]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/kate-hudson/|title=Kate Hudson|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> ! scope="col"| Albumi |- ! scope="row"| "Talk About Love" | rowspan="5"| 2024 | rowspan="5"| – | rowspan="3"| ''Glorious'' |- ! scope="row"| "Live Forever" |- ! scope="row"| "Gonna Find Out" |- ! scope="row"| "Voices Carry" | rowspan="2" {{Non-album singles}} |- ! scope="row"| "Have Yourself a Merry Little Christmas" |- ! scope="row"| "Right on Time" | 2025 | 99 | ''Glorious'' deluxe edition |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Kate Hudson}} * {{imdb emri|id=0005028|emri=Kate Hudson}} [[Kategoria:Lindje 1979]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktore amerikane të filmit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të televizionit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të zërit]] [[Kategoria:Kantautorë amerikanë]] 7on5e1t93sy1ayvaek3no8t40kawjy7 3010801 3010795 2026-07-18T19:50:07Z Qendrimi15 122927 3010801 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kate Hudson | image = Kate Hudson - Song Sung Blue.jpg | caption = Hudson më 2026 | birth_name = Kate Garry Hudson | birth_date = {{Birth date and age|19|4|1979}} | birth_place = [[Los Angeles, California]], [[SHBA]] | occupation = {{hlist|Actress|singer-songwriter}} | years_active = 1996–present | spouse = [[Chris Robinson (këngëtar)|Chris Robinson]] (2000-2007) (divorcuar) | partner = {{ubl|[[Matt Bellamy]] (2010–2014)|Danny Fujikawa (2016–tani; fejuar)}} | children = 3 | parents = {{ubl|[[Goldie Hawn]]|[[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]]}} | relatives = {{ubl|[[Oliver Hudson]] (vëlla)|[[Wyatt Russell]] (gjysmë vëlla)|[[Mark Hudson (muzikant)|Mark Hudson]] (xhaxha)|[[Brett Hudson]] (xhaxha)|[[Sarah Hudson (këngëtare)|Sarah Hudson]] (kushërirë)}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = [[Popular music|Pop]] | instrument = [[Vocals]] | label = [[Virgin Music Group]]}} }} '''Kate Garry Hudson''' (lindi më 19 prill 1979) është aktore dhe kantautore amerikane. Ajo është e bija e këngëtarit [[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]] dhe aktores [[Goldie Hawn]]. Hudson debutoi në film në dramën e vitit 1998 ''[[Desert Blue]]'', e cila u pasua nga role dytësore në disa filma. Ajo u bë e famshme me portretizimin e [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] në dramën muzikore të [[Cameron Crowe]] ''[[Almost Famous]]'' (2000), për të cilën fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] dhe mori një nominim për [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]]. Gjatë viteve 2000, Hudson luajti në komeditë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), ''[[You, Me and Dupree]]'' (2006), ''[[Fool's Gold (film 2008)|Fool's Gold]]'' (2008), dhe ''[[Bride Wars]]'' (2009). Nga ana televizive, ajo pati një rol të përsëritur në serialin muzikor ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' (2012–2013), dhe role kryesore në serialin thriller ''[[Truth Be Told (2019 TV series)|Truth Be Told]]'' (2022) dhe serinë komedi ''[[Running Point]]'' (2025–tani). Karrierat e saj të tjera filmike përfshijnë ''[[The Skeleton Key]]'' (2005), ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' (2009), ''[[Rock the Kasbah (film)|Rock the Kasbah]]'' (2015), ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' (2016), dhe ''[[Mother's Day (2016 film)|Mother's Day]]'' (2016). Ajo u nominua për një [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë në një Film – Muzikal ose Komedi|Golden Globe Award]] për performancat e saj në ''[[Music (film 2021)|Music]]'' (2021) dhe ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' (2025). Për këtë të fundit, Hudson mori gjithashtu një nominim për [[Acadmy Award për Aktoren më të Mirë]]. Hudson është bashkëthemeluese e markës së fitnesit dhe programit të anëtarësimit [[Fabletics]], të drejtuar nga [[TechStyle Fashion Group]].<ref>{{cite web |url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2014/05/kate-hudson-fabletics.html |title=Kate Hudson throws down against Lululemon |first=Gina |last=Hall |publisher=[[American City Business Journals]] |date=8 maj 2014 |access-date=7 janar 2015 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview |title=Kate Hudson: Giving Women What They Want |first=Scarlett |last=Kilcooley-O'Halloran |website=[[Vogue (revistë)|Vogue]] |date=22 gusht 2014 |access-date=7 janar 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823080051/https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview |archive-date=23 gusht 2014 |url-status=dead}}</ref> Ajo është gjithashtu autore e librave jo-fiktivë ''Pretty Happy: Healthy Ways to Love Your Body'' (2016) dhe ''Pretty Fun: Creating and Celebrating a Lifetime of Tradition'' (2017). Hudson publikoi albumin e saj të parë muzikor në studio, ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'', në vitin 2024. == Karriera == === 1996–2001: Fillimet dhe ''Almost Famous'' === Në moshën 11 vjeç, Hudson performoi në skenë në [[Santa Monica Playhouse]].<ref name="sp">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/now-famous-kate-hudson-162138/|title=Now-Famous Kate Hudson|first=Anthony|last=Bozza|magazine=[[Rolling Stone]]|date=12 tetor 2000|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Ajo debutoi në film në komedi dramën ''[[Desert Blue]]'' (1998) dhe më pas u shfaq në komedinë romantike ''[[200 Cigarettes]]'' (1999). Ajo mori rolet e një studenteje kolegji në thrillerin psikologjik ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'', vajzën lezbike të personazhit kryesor në komedinë romantike ''[[Dr. T & the Women]]'' dhe një nga rolet kryesore në komedinë romantike ''[[About Adam]]'', të cilat u publikuan të gjitha gjatë vitit 2000.<ref name="sp"/> Zbulimi i saj i madh erdhi me rolin e një [[groupie]] veterane në komedinë dramën gjysmë-autobiografike të [[Cameron Crowe]], ''[[Almost Famous]]'' (2000). Ajo "qëndroi pranë dhe kishte refuzuar role në filma të tjerë vetëm për të luajtur rolin" dhe shpejt e fitoi atë "për shkak të besnikërisë së saj", sipas Crowe.<ref name="sp"/> Për performancën e saj, ajo fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Golden Globe Awards i 58-të|Golden Globe Awards të 58-të]] dhe u nominua për një [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Academy Awards i 73-të|Academy Awards të 78-të]].<ref name="chinadaily">{{cite news |title=Kate Hudson finds success fun, but hard earned |url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-07/13/content_639893.htm |website=[[China Daily]] |date=13 korrik 2006 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' e vendosi atë në listën e saj të "best-of" në fund të dekadës, duke thënë: "Kjo baladë e fuqishme filmi është gjithashtu filmi më i madh (dhe më personal) i Crowe falë perëndive të arta të Stillwater dhe fansit të tyre më të madh, Penny Lane të pakrahasueshme të Kate Hudson."<ref>{{cite magazine |title=100 greatest movies, TV shows, and more |url=https://ew.com/article/2009/12/04/100-greatest-movies-tv-shows-and-more/ |magazine=Entertainment Weekly |date=4 dhjetor 2009 |access-date=25 janar 2022 |language=en}}</ref> === 2002–2009: Komedi romantike === [[Skeda:Kate Hudson 2006 cropped.jpg|parapamje|majtas|upright|Hudson në korrik 2006]] Në vitin 2002, Hudson u shfaq në ribërjen e romancës historike ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'', si e fejuara e një oficeri të ri britanik (luajtur nga [[Heath Ledger]]). Filmi ishte një dështim kritik dhe komercial.<ref>[https://www.the-numbers.com/movie/Four-Feathers-The#tab=summary "Verifying"]. ''The-Numbers.com''.</ref><ref>[https://www.metacritic.com/movie/the-four-feathers "The Four Feathers Reviews". ''Metacritic''. Marrë më 29 prill 2025.</ref> Në filmin e saj të radhës, komedinë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), Hudson luajti me [[Matthew McConaughey]], si një shkrimtare për një revistë për gra e cila, për një artikull, fillon të dalë me një djalë dhe përpiqet ta largojë atë duke përdorur vetëm "gabimet klasike që bëjnë gratë" në marrëdhënie. Filmi mori kritika të përziera, megjithëse Hudson u lavdërua për performancën e saj dhe kiminë e saj me McConaughey, dhe filmi ishte një sukses në arkë.<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/how_to_lose_a_guy_in_10_days |title=How to Lose a Guy in 10 Days |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=2025-12-30}}</ref><ref>{{cite web |title=How to Lose a Guy in 10 Days (2003) - Financial Information |url=https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days#tab=summary |website=The Numbers |language=en |access-date=28 dhjetor 2025}}</ref> Ajo luajti përballë [[Naomi Watts]] në filmin ''[[Le Divorce]]'' (2003), duke portretizuar një grua e cila, me motrën e saj, debatojnë pronësinë e një pikture nga [[Georges de La Tour]] me familjen e ish-kunatit të saj. ''[[Entertainment Weekly]]'' i dha filmit një vlerësim "C" dhe shkroi: "Jam e zhgënjyer të raportoj se Hudson dhe Watts nuk kanë kimi si motra".<ref>{{cite magazine |last=Gleiberman |first=Owen |author-link=Owen Gleiberman |title=Le Divorce |magazine=[[Entertainment Weekly]] |date=5 gusht 2003 |url=https://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html |access-date=7 korrik 2011 |archive-date=17 tetor 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017183731/http://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html |url-status=dead}}</ref> Komeditë e saj të ardhshme romantike, ''[[Alex & Emma]]'' (2003), në të cilat ajo luajti një stenografe kokëfortë, dhe ''[[Raising Helen]]'' (2004), ku mori rolin e një gruaje të re që bëhet kujdestare e fëmijëve të motrës së saj të ndjerë, u publikuan me shkallë të ndryshme suksesi. Në vitin 2005, Hudson luajti në thrillerin mbinatyror ''[[The Skeleton Key]]'', si një infermiere e re paliative që merr një punë në një shtëpi plantacioni në New Orleans dhe përfshihet në një mister mbinatyror që përfshin shtëpinë. Në recensionin e saj, ''[[The Washington Post]]'', duke e përshkruar atë, shkroi: "Hudson, e cila rikthen sharmin e saj të lindur, të dhënë nga Goldie, këtu për t'i dhënë Caroline një ashpërsi të qartë, arrin të përcjellë bindshëm një kokëfortësi të patrembur në vend të një naiviteti më pak simpatik".<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/11/AR2005081101987.html |title='The Skeleton Key': Boo on the Bayou |newspaper=[[The Washington Post]] |first=Ann |last=Hornaday |date=12 gusht 2005 |access-date=7 prill 2020 |language=en }}</ref> Filmi ishte një sukses në arkë, duke fituar mbi 91.9 milionë dollarë amerikanë në të gjithë botën (47.9 milionë dollarë në Amerikën e Veriut).<ref name="key">{{cite web |website=[[Box Office Mojo]] |title=The Skeleton Key |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4218521089/ |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës, komedia ''[[You, Me and Dupree]]'', në vitin 2005 ajo u shfaq me [[Owen Wilson]] dhe [[Matt Dillon]] si gjysma e një çifti që lejon një mik të papunë të transferohet. Ishte një sukses në arkë dhe në kërkimin e distributorëve të Universal Pictures, Hudson u vu re si një faktor i rëndësishëm për publikun që zgjedh të shohë filmin.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2323285505/ |title=You, Me and Dupree (2006) |website=[[Box Office Mojo]] |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web |first=Brandon |last=Gray |title='Pirates' Pilfer More Records |website=Box Office Mojo |url=https://www.boxofficemojo.com/article/ed2759328772/ |quote=reason people selected for seeing the picture, with star Owen Wilson ranking second and co-star Kate Hudson third. |date=17 korrik 2006 |access-date=30 dhjetor 2025 |language=en}}</ref> Në vitin 2007, Hudson drejtoi filmin e shkurtër ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'', një nga "[[Reel Moments]]" të revistës ''[[Glamour (revistë)|Glamour]]'' bazuar në ese personale të lexuesve, ku luanin [[Kurt Russell]], [[Dakota Fanning]], [[Virginia Madsen]], [[Chevy Chase]] and [[Kristen Stewart]].<ref name="cutlass">{{cite news |newspaper=New Zealand Herald |title=Hudson turns director |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/hudson-turns-director/HPZY26FW27LFAQDORXCUCN2GKA/?c_id=200&objectid=10465887 |date=26 shtator 2007 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> Në komedinë romantike ''[[Fool's Gold]]'' (2008), filmin e saj të dytë me McConaughey, Hudson mori rolin e një gruaje të divorcuar që kthehet me ish-burrin e saj ndërsa kërkon një thesar të humbur. Ajo u certifikua për [[zhytje me bombola]] në [[Great Barrier Reef]] për skenat nënujore. Filmi mori kritika përgjithësisht negative, me kritika për mungesën e kimisë midis aktorëve, por pati një sukses të moderuar komercial, duke fituar 111.2 milionë dollarë në të gjithë botën.<ref>{{cite web |title=Fool's Gold |url=https://www.rottentomatoes.com/m/fools_gold_2008 |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=23 dhjetor 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1918010881/ |title=Fool's Gold (2008) |website=Box Office Mojo |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[My Best Friend's Girl]]'', një tjetër komedi romantike e publikuar në vitin 2008, Hudson luajti kolegun e një djali të sjellshëm, të luajtur nga [[Jason Biggs]]. Ashtu si ''Fool's Gold'', filmi mori kritika përgjithësisht negative, por pati gjithashtu një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl526681601/ |title=My Best Friend's Girl (2008) |website=Box Office Mojo |language=en |access-date=2 mars 2022}}</ref> Hudson mori një nominim për [[Razzie Award|Golden Raspberry Award]], së bashku për ''Fool's Gold'' dhe gjithashtu për ''My Best Friend's Girl''.<ref>{{cite web |url=http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp |title=Razzies 2008 Nominees for Worst Actress |publisher=Razzies.com |language=en |access-date=2015-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015010015/http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp |archive-date=2015-10-15 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=21 janar 2009 |author=Joshua Rich |title='The Love Guru' leads Razzie award nominations |url=https://ew.com/article/2009/01/21/razzies/ |website=[[Entertainment Weekly]] |language=en}}</ref> Hudson luajti në ''[[Bride Wars]]'' (2009), së bashku me [[Anne Hathaway]], duke luajtur dy shoqe më të mira që bëhen rivale pasi dasmat e tyre janë planifikuar në të njëjtën ditë. Filmi u emërua midis 10 [[chick flick]] më të këqij të të gjitha kohërave nga ''[[Time (revistë)|Time]]'' në vitin 2010,<ref>{{cite magazine|last=Romero|first=Frances|title=Top 10 Worst Chick Flicks – Bride Wars|url=https://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|magazine=[[Time (revistë)|Time]]|date=26 maj 2010|access-date=1 janar 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172205/http://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|archive-date=3 mars 2016|url-status=live}}</ref> por pati sukses financiar, duke fituar 114.6 milionë dollarë amerikanë në nivel global.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl290031105/|title=Bride Wars (2009)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës ishte muzikali ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'', me regji nga [[Rob Marshall]], në të cilin ajo luajti rolin e një gazetareje mode të ''[[Vogue (revistë)|Vogue]]'', së bashku me [[Daniel Day-Lewis]], [[Marion Cotillard]], [[Penélope Cruz]], [[Nicole Kidman]], dhe [[Judi Dench]]. Filmi u vlerësua nga kritikët dhe Hudson mori lëvdata për aftësitë e saj në vallëzim, të shfaqura në një vepër origjinale të frymëzuar nga vitet 1960 të quajtur "Cinema Italiano", e cila u shkrua posaçërisht për personazhin e saj.<ref>{{cite web |website=[[Toronto Star]] |publisher=[[Torstar|Toronto Star Newspaper Limited]] |title=Nine: What it lacks in logic, it makes up in style |url=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2009/12/24/nine_what_it_lacks_in_logic_it_makes_up_in_style.html |last=Howell |first=Peter |date=24 dhjetor 2009 |access-date=2 mars 2022 |language=en |quote=When inspiration strikes, it does so as lightning. Kate Hudson stuns in her big-production number "Cinema Italiano," shimmying and smiling her way through a tribute to the Maestro's cinematic achievements, the musical high point of Nine. Who knew that Hudson had such great pipes? |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227073646/http://www.thestar.com/entertainment/movies/article/742169--nine-what-it-lacks-in-logic-it-makes-up-in-style |archive-date=27 dhjetor 2009}}</ref> === 2010–2020: Luhatjet në karrierë === [[Skeda:Kate Hudson (24859973219) (cropped).jpg|parapamje|upright|Hudson në shkurt 2016]] Hudson luajti me [[Casey Affleck]] dhe [[Jessica Alba]], si gruaja e një vrasësi serial nga [[Teksasi Perëndimor]], në [[The Killer Inside Me (film 2010)|adaptimin filmik]] të ''[[The Killer Inside Me]]'', i cili u shfaq premierë në [[Festivali i Filmit në Sundance 2010|Festivalin e Filmit Sundance 2010]]. Në vitin 2011, Hudson luajti një drejtuese reklamash të zgjuar dhe të shkujdesur në filmin komedi romantik ''[[A Little Bit of Heaven]]'', dhe një vajzë festash në një tjetër komedi romantike, ''[[Something Borrowed]]''. Në recensionin e saj për këtë të fundit, ''[[The Detroit News|Detroit News]]'' vuri në dukje: "Kate Hudson duket e rraskapitur, sikur të jetë po aq e lodhur duke ecur nëpër një tjetër nga rrobat e saj të padobishme sa jemi ne duke i parë ato".<ref>[http://detroitnews.com/article/20110506/ENT02/105060321/1034/Review---Something-Borrowed--is-Hudson-s-latest-misguided-romantic-tale Review - Something Borrowed is Hudson's latest misguided romantic tale] Detroit News. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927135251/http://detroitnews.com/article/20110506/ENT02/105060321/1034/Review---Something-Borrowed--is-Hudson-s-latest-misguided-romantic-tale |date=27 shtator 2011}}</ref> Ndërsa ''A Little Bit of Heaven'' gjeti një publikim të kufizuar në kinema, ''Something Borrowed'' pati një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1232111105/|title=Something Borrowed (2011)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në vitin 2012, Hudson u zgjodh në serinë komedi për adoleshentë të [[Fox Broadcasting Company|Fox]] ''[[Glee (TV series)|Glee]]'', në rolin e përsëritur të Cassandra July, një mësuese vallëzimi në Akademinë fiktive të Arteve Dramatike të Nju Jorkut.<ref>{{cite news |url=https://www.tvguide.com/news/glee-season4-secrets-1049172/|title=Keck's Exclusives: New Glee Season Secrets!|first=William|last=Keck|website=TV Guide|date=24 qershor 2012|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref><ref name="EW515">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2012/05/15/glee-scoop-second-britney-tribute-exclusive/|title='Glee': Britney Spears tribute part two planned for fall; plus, details on Kate Hudson's role|first=Tim|last=Stack|magazine=Entertainment Weekly|date=15 maj 2012|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref> Në vitin 2013, Hudson u shfaq në thrillerin politik ''[[The Reluctant Fundamentalist]]'', si fotografe dhe e dashura e një profesori në [[Universiteti i Lahores|Universitetin e Lahores]]. Në vitin 2014, ajo luajti në komedinë ''[[Wish I Was Here]]'', si gruaja e një aktori në vështirësi, dhe thrillerin ''[[Good People]]'', si gjysma e një çifti që bien në borxhe të mëdha ndërsa rinovojnë shtëpinë e familjes së tyre. Filmat e lartpërmendur morën një publikim të kufizuar dhe vlerësime të përziera nga kritikët.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr335303173/|title=The Reluctant Fundamentalist (2013) - International Box Office Results|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_reluctant_fundamentalist_2012/|title=The Reluctant Fundamentalist (2013)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=26 prill 2013|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/wish_i_was_here/|title=Wish I Was Here|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=gusht 2014|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4084958721/|title=Wish I Was Here (2014)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[Rock the Kasbah]]'' (2015), Hudson luajti një prostitutë me kapelë të lartë me një zemër të artë që miqësohet me një ish-menaxher aktorësh ([[Bill Murray]]) në Afganistan. Pavarësisht një buxheti prej 15 milionë dollarësh amerikanë, filmi fitoi vetëm 3 milionë dollarë amerikanë në arkëtimet e Amerikës së Veriut.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1147962881/|title=Rock the Kasbah|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=7 prill 2020}}</ref> Hudson ia dha zërin një pande të çmendur që kërcente me shirit në filmin e [[DreamWorks Animation]], ''[[Kung Fu Panda 3]]'' (2016), i cili fitoi 521.1 milionë dollarë amerikanë në nivel global,<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3546056193/|title=Kung Fu Panda 3 (2016)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> dhe u bë filmi i saj më i parë.<ref name="chart">{{cite web|url=https://pro.imdb.com/name/nm0005028?ref_=mojo_nm_name&rf=mojo_nm_name|title=Kate Hudson Movie Box Office Results|website=IMDb Pro|language=en|access-date=3 dhjetor 2018|url-access=subscription}}</ref> Ajo luajti rolin e një gruaje të martuar me një burrë indian dhe motrën e një gruaje lezbike, të cilët të dy nuk i kishin thënë prindërve të tyre konservatorë, në komedinë romantike ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' (2016), me regji nga [[Garry Marshall]] dhe përballë [[Julia Roberts]], [[Timothy Olyphant]], and [[Jason Sudeikis]].<ref>{{cite news|title=Julia Roberts, Jennifer Aniston & Kate Hudson Romantic Comedy 'Mother's Day' Acquired By Open Road|url=https://deadline.com/2015/07/julia-roberts-jennifer-aniston-kate-hudson-romantic-comedy-mothers-day-acquired-by-open-road-1201483392/|access-date=24 gusht 2015 |website=[[Deadline Hollywood]] |language=en}}</ref> Filmi u kritikua nga kritikët dhe pati një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/mothers_day_2016|title=Mother's Day (2016)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=29 prill 2016|language=en}}</ref> Më pas ajo luajti rolin e gruas së një tekniku kryesor elektronik ([[Mark Wahlberg]]) në dramën ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'', bazuar në [[Shpërthimi i Deep Horizon|shpërthimin e Deepwater Horizon]].<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2015/06/julia-roberts-jennifer-aniston-kate-hudson-jason-sudeikis-mothers-day-garry-marshall-1201465357/|title=Julia Roberts, Jennifer Aniston, Kate Hudson, Jason Sudeikis Anchor Garry Marshall's 'Mother's Day' Package|last=Jaafar|first=Ali|website=Deadline|date=korrik 2015|access-date=9 janar 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://variety.com/2015/film/news/kate-hudson-deepwater-horizon-cast-mark-wahlberg-1201490415/ |title=Kate Hudson in 'Deepwater Horizon': Star Joins Mark Wahlberg in Cast |author=Dave McNary |website=Variety |access-date=9 janar 2016 |language=en}}</ref> Ndërsa reagimi i kritikëve ishte pozitiv, filmi ishte vetëm pak fitimprurës, duke fituar 121.8 milionë dollarë amerikanë me një buxhet prej rreth 110 milionë dollarësh amerikanë.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3427567105/|title=Deepwater Horizon (2016)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në filmin ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' të vitit 2017, Hudson portretizoi një punëdhënës që akuzonte shoferin e saj me ngjyrë për përdhunim. Mori vlerësime pozitive nga kritikët, por gjeti një audiencë të kufizuar në kinema.<ref>{{cite web|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/happy-death-day-is-familiar-but-fun/|title=Happy Death Day Is Familiar but Fun|first=Jeff|last=Giles|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=12 tetor 2017|access-date=13 tetor 2017|language=en}}</ref> === 2021–deri më sot: Sukses i mëtejshëm dhe albumi i parë në studio === Në vitin 2021, Hudson luajti rolin e Kazu Gamble në filmin dramë muzikor ''[[Music (film 2021)|Music]]'', bashkëshkruar dhe drejtuar nga [[Sia]].<ref>{{cite web |last=Willman |first=Chris |date=9 shkurt 2021 |title='Music' Review: Sia's Directorial Debut Waffles Between Romance, Autism Drama and Florid Music Video Album |url=https://variety.com/2021/film/reviews/music-review-sia-kate-hudson-1234904055/ |website=[[Variety (revistë)|Variety]] |language=en}}</ref> Për performancën e saj, ajo mori nominimin e saj të dytë për [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë në një Film – Muzikal ose Komedi|Golden Globe]].<ref>{{cite web |last=Bahiana |first=Ana Maria |date=3 shkurt 2021 |title=Nominations for the 78th Golden Globe Awards (2021) Announced |url=https://www.goldenglobes.com/articles/2021-nominations-78th-golden-globe-awards-have-been-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205102231/https://www.goldenglobes.com/articles/2021-nominations-78th-golden-globe-awards-have-been-announced |archive-date=5 shkurt 2021 |access-date=5 shkurt 2021 |publisher=[[Golden Globes]] |language=en}}</ref> Hudson gjithashtu fitoi [[Golden Raspberry Awards]] për [[Golden Raspberry Award për Aktoren më të Keqe|Aktoren më të Keqe]], ndërsa Sia fitoi për [[Golden Raspberry Award për Regjisoren më të Keqe|Regjisoren më të Keqe]].<ref>{{cite web |date=24 prill 2021 |title=Razzies: Singer Sia named 'worst director' for controversial film 'Music' |publisher=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-56856540 |access-date=24 prill 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424090940/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-56856540 |archive-date=24 prill 2021 |url-status=live}}</ref> Gjithashtu në vitin 2021, ajo luajti në ''[[Mona Lisa and the Blood Moon]]'', një film thriller fantastik me regji dhe skenar nga [[Ana Lily Amirpour]].<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2018/10/zac-efron-kate-hudson-craig-robinson-ana-lily-amirpour-blood-moon-1202491059/ |title=Kate Hudson, Craig Robinson & Zac Efron Line Up for Ana Lily Amirpour's 'Blood Moon' — AFM |website=[[Deadline Hollywood]] |first=Andreas |last=Wiseman |date=28 tetor 2018 |access-date=18 prill 2019 |language=en}}</ref> Në vitin 2022, ajo luajti, së bashku me [[Michael Shannon]], në ''[[A Little White Lie]]'', me regji nga [[Michael Maren]].<ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/michael-shannon-kate-hudson-star-comedy-shriver-1300331/ |title=Michael Shannon, Kate Hudson to Star in Comedy 'Shriver' |website=[[The Hollywood Reporter]] |first=Mia |last=Galuppo |date=25 qershor 2020 |access-date=2 mars 2022 |language=en}}</ref> Gjithashtu në vitin 2022, Hudson luajti së bashku në ''[[Glass Onion: A Knives Out Mystery]]'', duke luajtur rolin e Birdie Jay, një supermodele nga Manhattan e shndërruar në stiliste mode e përfshirë në një mister vrasjeje.<ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/glass-onion-cast-knives-out-sequel-rian-johnson-1235261978/ |title=Rian Johnson, 'Glass Onion' Cast on Making the Whodunit Sequel and Which Costumes Will Rival Chris Evans' 'Knives Out' Sweater |website=[[The Hollywood Reporter]] |first=Kirsten |last=Chuba |date=15 nëntor 2022 |access-date=8 janar 2024 |language=en}}</ref> Në janar 2024, Hudson nënshkroi një marrëveshje regjistrimi me [[Virgin Music Group]],<ref>{{cite web |url=https://variety.com/2024/music/news/kate-hudson-record-deal-virgin-music-debut-single-1235890188/ |title=Kate Hudson Pacts with Virgin Music Group for Recording Career; Debut Single, 'Talk About Love', Due This Week (Exclusive) |website=[[Variety (revistë)|Variety]] |last=Willman |first=Chris |date=29 janar 2024 |access-date=25 shkurt 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/business/business-news/kate-hudson-recorded-music-debut-virgin-signings-1235599813/ |title=Signed: Kate Hudson Finds Home for Recorded Music Debut; 33 & West Inks 3 Mexican Rap Acts |magazine=[[Billboard (revistë)|Billboard]] |last=Eggertsen |first=Chris |date=6 shkurt 2024 |access-date=25 shkurt 2024 |language=en}}</ref> dhe publikoi këngën e saj të parë, "Talk About Love".<ref>{{cite magazine |url=https://www.nme.com/news/music/kate-hudson-shares-delicious-and-sexy-new-single-talk-about-love-3579416 |title=Kate Hudson shares 'delicious and sexy' new single 'Talk About Love' |magazine=[[NME]] |last=Rigotti |first=Alex |date=30 janar 2024 |access-date=25 shkurt 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/5i6UvFvn2My0AZCwyDIXGN?si=4KAggKgFRsOIZ9bXo6t1GQ |title=Kate Hudson – Talk About Love |publisher=[[Spotify]] |date=30 janar 2024 |access-date=25 shkurt 2024 |language=en}}</ref> Ajo e shkroi këngën së bashku me të fejuarin e saj Danny Fujikawa dhe [[Linda Perry]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kate-hudson-penny-lane-talk-about-love-1234956692/ |title=Kate Hudson Channels Her Inner Penny Lane in Debut Single 'Talk About Love' |magazine=[[Rolling Stone]] |last=Martoccio |first=Angie |date=30 janar 2024 |access-date=25 shkurt 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kate-hudson-talk-about-love-single-b2483949.html |title=Kate Hudson releases teaser trailer for single 'Talk About Love' |website=[[The Independent]] |last=Saqib |first=Faiza |date=24 janar 2024 |access-date=25 shkurt 2024 |language=en}}</ref> Hudson publikoi tekjen "Live Forever" më 28 mars 2024;<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/7JIW8bW2IvO0cSmrPMth3z?si=7IrRh6X8Qs6CElJy9NcccQ |title=Kate Hudson – Live Forever |date=28 mars 2024 |access-date=17 prill 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etonline.com/kate-hudson-shares-home-video-of-her-kids-and-family-in-new-music-video-live-forever-222526 |title=Kate Hudson Shares Home Video of Her Kids and Family in New Music Video 'Live Forever' |website=[[Entertainment Tonight]] |last=Dominic |first=Anthony |date=28 mars 2024 |access-date=28 mars 2024 |language=en}}</ref> kënga u cilësua nga ''[[Rolling Stone]]'' si "një letër dashurie për prindërit".<ref>{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kate-hudson-drops-live-forever-watch-1234995990/ |title=Kate Hudson's Song 'Live Forever' is a 'Love Letter' to Parents |magazine=[[Rolling Stone]] |last=Mier |first=Tomás |date=28 mars 2024 |access-date=17 prill 2024 |language=en}}</ref> Hudson pasoi me "Gonna Find Out", e cila u publikua më 17 prill 2024.<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/2Qr53inxEc1D7VGD8k8dmK?si=_-6jc8m9QMCJ-5afX0HWzA |title=Kate Hudson – Gonna Find Out |publisher=[[Spotify]] |date=17 prill 2024 |access-date=17 prill 2024 |language=en}}</ref> Ajo publikoi albumin e saj të parë në studio, ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'', më 17 maj 2024.<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/music/pop/kate-hudson-glorious-debut-album-black-crowes-muse-1235684858/ |title=Kate Hudson on Making 'Glorious', Her Debut Album: 'If I Didn't Do This, I Would Be So Regretful' |magazine=[[Billboard (revistë)|Billboard]] |last=Newman |first=Melinda |date=16 maj 2024 |access-date=17 maj 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theaureview.com/music/album-review-kate-hudson-glorious/ |title=Album Review: Kate Hudson proves herself a pop poet on Glorious debut LP |website=The AU Review |last=Gray |first=Peter |date=17 maj 2024 |access-date=17 maj 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kate-hudson-announces-album-glorious-1235006116/ |title=Kate Hudson Announces Album 'Glorious:' 'Realer' Than 'Anything I've Done in My Life' |last=Mier |first=Tomás |magazine=[[Rolling Stone]] |date=17 maj 2024 |access-date=17 prill 2024 |language=en}}</ref> Më 28 gusht 2024, Hudson publikoi një version të këngës së vitit 1985 "[[Voices Carry]]" nga [['Til Tuesday]].<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/2igyLjiFl6Qac1VLWleNI4?si=r2kk6evZQ6OBwG9JrLQYUw |title=Kate Hudson – Voices Carry |publisher=[[Spotify]] |date=28 gusht 2024 |access-date=28 gusht 2024 |language=en}}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1998 | ''[[Desert Blue]]'' | Skye Davidson | |- | 1999 | ''[[200 Cigarettes]]'' | Cindy | |- | rowspan="4"| 2000 | ''[[Dr. T & the Women]]'' | Dee Dee Travis | |- | ''[[Almost Famous]]'' | [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] | |- | ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'' | Naomi Preston | |- | ''[[About Adam]]'' | Lucy Owens | |- | 2001 | ''Ricochet River'' | Lorna | |- | 2002 | ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'' | Ethne Eustace | |- | rowspan="3"| 2003 | ''[[Le Divorce]]'' | Isabel Walker | |- | ''[[Alex & Emma]]'' | Emma Dinsmore / Ylva / Elsa / Eldora / Anna | |- | ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' | Andie Anderson | |- | 2004 | ''[[Raising Helen]]'' | Helen Harris | |- | 2005 | ''[[The Skeleton Key]]'' | Caroline Ellis | |- | 2006 | ''[[You, Me and Dupree]]'' | Molly Peterson | |- | rowspan="2"| 2008 | ''[[Fool's Gold]]'' | Tess Finnegan | |- | ''[[My Best Friend's Girl]]'' | Alexis | |- | rowspan="2"| 2009 | ''[[Bride Wars]]'' | Liv Lerner | Gjithashtu producente |- | ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' | Stephanie Necrophuros | |- | 2010 | ''[[The Killer Inside Me (film 2010)|The Killer Inside Me]]'' | Amy Stanton | |- | rowspan="2"| 2011 | ''[[A Little Bit of Heaven]]'' | Marley Corbett | |- | ''[[Something Borrowed]]'' | Darcy Rhone | |- | 2012 | ''[[The Reluctant Fundamentalist]]'' | Erica | |- | rowspan="2"| 2014 | ''[[Wish I Was Here]]'' | Sarah Bloom | |- | ''[[Good People]]'' | Anna Wright | |- | 2015 | ''[[Rock the Kasbah]]'' | Merci | |- | rowspan="3"| 2016 | ''[[Kung Fu Panda 3]]'' | Mei Mei | Zëri |- | ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' | Jesse Kohli | |- | ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' | Felicia Williams | |- | 2017 | ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' | Eleanor Strubing | |- | rowspan="2"| 2021 | ''[[Music (film 2021)|Music]]'' | Kazu "Zu" Gamble | |- | ''[[Mona Lisa and the Blood Moon]]'' | Bonnie "Bonnie Belle" Hunt | |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Glass Onion: A Knives Out Mystery]]'' | Birdie Jay | |- | ''[[A Little White Lie]]'' | Simone Cleary | |- | 2024 | ''[[Shell (film 2024)|Shell]]'' | Zoe Shannon | |- | 2025 | ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' | [[Claire Sardina]] | |- | 2027 | ''[[Hello & Paris]]'' | | Duke u xhiruar |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1996 | ''[[Party of Five]]'' | Cory | Epizodi: "Spring Breaks: Part 1" |- | 1997 | ''[[EZ Streets]]'' | Larraine Cahill | Epizodi: "Neither Have I Wings to Fly" |- | 2000 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Vetë ajo (host) | Epizodi: "Kate Hudson / [[Radiohead]]" |- | 2005 | ''I'm Still Here: Real Diaries of Young People Who Lived During the Holocaust'' | Eva Ginz | Zëri; [[special televiziv) |- | 2012–2013 | ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' | Cassandra July | 5 epizoda |- | 2013 | ''[[Clear History]]'' | Rhonda Haney | [[Film televizic]] |- | rowspan="3"| 2015 | ''[[Jamie & Jimmy's Friday Night Feast]]'' | rowspan="3"| Vetë ajo | Epizodi: "Kate Hudson" |- | ''[[Barely Famous]]'' | Epizodi: "Barely Famous" |- | ''[[Running Wild with Bear Grylls]]'' | Epizodi: "Kate Hudson: Dolomites" |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Truth Be Told (seri televizive 2019)|Truth Be Told]]'' | Micah Keith | 10 epizoda |- | ''Gutsy'' | rowspan="2"| Vetë ajo | [[Dokumentar televiziv|Doku-seri]]; 2 epizoda |- | 2025 | ''[[The Voice (seri televizive amerikane)|The Voice]]'' | Këshilltare për Ekipin [[Adam Levine|Adam]] (Sezoni 27) |- | 2025–tani | ''[[Running Point]]'' | Isla Gordon | Roli kryesor; 20 epizoda |} === Other credits === {| class="wikitable sortable" |+ Lista e filmave të drejtuar, prodhuar dhe shkruar |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 2005 | ''[[14 Hours (film 2005)|14 Hours]]'' | Producente ekzekutive | Pakredituar<ref>{{cite web |url=http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673 |title=14 Hours - General Info |website=[[TNT (American TV network)|TNT]] |access-date=2011-03-27 |archive-date=2012-03-16 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316001955/http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673 |url-status=dead}}</ref> |- | 2007 | ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'' | Regjisore dhe skenariste | Debutimi regjisorial; [[film i shkurtër]]<ref>{{cite web |title=Kate Hudson directs ''Cutlass'' short film |url=https://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-09/25/content_6131983.htm |website=[[China Daily]] |date=25 shtator 2007 |access-date=2023-03-05 |language=en}}</ref> |- | 2015 | ''[[Bride Wars (film 2015)|Bride Wars]]'' | Producente ekzekutive |<ref>{{cite web |last=Lee |first=Maggie |date=2015-08-25 |title=Film Review: ''Bride Wars'' |url=https://variety.com/2015/film/reviews/bride-wars-review-1201576787/ |access-date=2023-03-05 |website=[[Variety (revistë)|Variety]] |language=en}}</ref> |} == Diskografia == === Albumet studio === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| Titulli ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Detajet e albumit ! scope="col" colspan="3"| Peak positions |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Billboard 200|US]]<br>Heatseekers ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Album Downloads Chart|UK Digital]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Independent Singles and Albums Charts|UK Indie]]<br><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/albums/kate-hudson-glorious/|title=Kate Hudson - Glorious|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'' | * Publikimi: 17 maj 2024 * Labels: HK Music * Format: CD, vinyl, digital download | 3 || 81 || 28 |} === Tekjet === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" style="width:12em;"| Titulli ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Peak positions<hr>[[UK Singles Downloads Chart|UK Digital]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/kate-hudson/|title=Kate Hudson|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> ! scope="col"| Albumi |- ! scope="row"| "Talk About Love" | rowspan="5"| 2024 | rowspan="5"| – | rowspan="3"| ''Glorious'' |- ! scope="row"| "Live Forever" |- ! scope="row"| "Gonna Find Out" |- ! scope="row"| "Voices Carry" | rowspan="2"| ''Non-album singles'' |- ! scope="row"| "Have Yourself a Merry Little Christmas" |- ! scope="row"| "Right on Time" | 2025 | 99 | ''Glorious'' deluxe edition |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Kate Hudson}} * {{imdb emri|id=0005028|emri=Kate Hudson}} [[Kategoria:Lindje 1979]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktore amerikane të filmit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të televizionit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të zërit]] [[Kategoria:Kantautorë amerikanë]] fsyying6w4yzzibof0qwpsqoa97xqcl 10 82391 3010724 3008741 2026-07-18T15:34:18Z Smallem 126080 Rregullim i [[Speciale:LintErrors|gabimeve me kodin]] përmes Claude AI 3010724 wikitext text/x-wiki <table class="navbox nowraplinks" style="font-size:100%; padding:0; border:none; margin:-3px; text-align:left; {{{bodystyle|}}}"> {{#if: {{{list1|}}} |<tr> {{#if: {{{group1|}}} |<th style="background:#e6e6ff; text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group1style|}}};color:inherit">{{{group1}}}</th> <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list1style|}}}">|<td colspan="2" style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list1style|}}}">}}{{{list1}}}</td> </tr>}} {{#if:{{{list2|}}} |<tr> {{#if:{{{group2|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupevenstyle|}}}{{{group2style|}}} ;color:inherit">{{{group2}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{evenstyle|}}}{{{list2style|}}}" colspan="{{#if:{{{group2|}}}|1|2}}">{{{list2}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list3|}}} |<tr> {{#if:{{{group3|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group3style|}}} ;color:inherit">{{{group3}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list3style|}}}" colspan="{{#if:{{{group3|}}}|1|2}}">{{{list3}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list4|}}} |<tr> {{#if:{{{group4|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupevenstyle|}}}{{{group4style|}}} ;color:inherit">{{{group4}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{evenstyle|}}}{{{list4style|}}}" colspan="{{#if:{{{group4|}}}|1|2}}">{{{list4}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list5|}}} |<tr> {{#if:{{{group5|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group5style|}}} ;color:inherit">{{{group5}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list5style|}}}" colspan="{{#if:{{{group5|}}}|1|2}}">{{{list5}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list6|}}} |<tr> {{#if:{{{group6|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupevenstyle|}}}{{{group6style|}}} ;color:inherit">{{{group6}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{evenstyle|}}}{{{list6style|}}}" colspan="{{#if:{{{group6|}}}|1|2}}">{{{list6}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list7|}}} |<tr> {{#if:{{{group7|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group7style|}}} ;color:inherit">{{{group7}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list7style|}}}" colspan="{{#if:{{{group7|}}}|1|2}}">{{{list7}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list8|}}} |<tr> {{#if:{{{group8|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupevenstyle|}}}{{{group8style|}}} ;color:inherit">{{{group8}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{evenstyle|}}}{{{list8style|}}}" colspan="{{#if:{{{group8|}}}|1|2}}">{{{list8}}}</td> </tr>}} <!-- -->{{#if:{{{list9|}}} |<tr> {{#if:{{{group9|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group9style|}}} ;color:inherit">{{{group9}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list9style|}}}" colspan="{{#if:{{{group9|}}}|1|2}}">{{{list9}}}</td> </tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list10|}}} |<tr> {{#if:{{{group10|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group10style|}}} ;color:inherit">{{{group10}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list10style|}}}" colspan="{{#if:{{{group10|}}}|1|2}}">{{{list10}}}</td> </tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list11|}}} |<tr> {{#if:{{{group11|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group11style|}}} ;color:inherit">{{{group11}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list11style|}}}" colspan="{{#if:{{{group11|}}}|1|2}}">{{{list11}}}</td> </tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list12|}}} |<tr> {{#if:{{{group12|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group12style|}}} ;color:inherit">{{{group12}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list12style|}}}" colspan="{{#if:{{{group12|}}}|1|2}}">{{{list12}}}</td> </tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list13|}}} |<tr> {{#if:{{{group13|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group13style|}}} ;color:inherit">{{{group13}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list13style|}}}" colspan="{{#if:{{{group13|}}}|1|2}}">{{{list13}}}</td> </tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list14|}}} |<tr> {{#if:{{{group14|}}} |<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupoddstyle|}}}{{{group14style|}}} ;color:inherit">{{{group14}}}</th>}} <td style="{{{liststyle|}}}{{{oddstyle|}}}{{{list14style|}}}" colspan="{{#if:{{{group14|}}}|1|2}}">{{{list14}}}</td> </tr>}}<!-- -->{{#if:{{{list15|}}}|<tr>{{#if:{{{group15|}}}|<th style="background:#e6e6ff;white-space:nowrap;text-align:right; {{{groupstyle|}}}{{{groupevenstyle|}}}{{{group15style|}}} ;color:inherit">{{{group15}}}</th>}}<td style="{{{liststyle|}}}{{{evenstyle|}}}{{{list15style|}}}" colspan="{{#if:{{{group15|}}}|1|2}}">{{{list15}}}</td></tr>}}<!-- --></table><noinclude> {{template doc}} </noinclude> qrzf52db9y81dbuyef1n6v7oysusjie 3010741 3010724 2026-07-18T15:40:45Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup me anë të modulit Navbox (border=child) përmes Claude AI 3010741 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Navbox|navbox|border=child}}<noinclude> {{template doc}} </noinclude> 4oytqpr0tqu3wa2ueseygbrleifq4pn 10 85045 3010749 2893740 2026-07-18T15:43:35Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010749 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Festivali i Këngës në RTSH | title = [[Festivali i Këngës në RTSH|<span style="color:#4A527E;">Festivali i Këngës në RTSH</span>]] | titlestyle = background:#F2AC00; padding-top:2px; color: #4a527e; | image = [[Skeda:FKiRTSH.PNG|70px|Festivali i Këngës në RTSH]] | groupstyle = background:#F2AC00; width:8%; color: #fff; text-align:center; | group1 = Vitet | list1 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background:#F2AC00; color: #fff; width: 6em; padding-right: 5px; | group1 = 1962 – 1969 | list1 = {{0}}{{0}}{{0}}{{0}}{{0}}{{0}}{{0}}{{0}}{{0}} {{0}} [[Festivali i 1-rë i Këngës në RTSH|1962]] &middot; [[Festivali i 2-të i Këngës në RTSH|1963]] &middot; [[Festivali i 3-të i Këngës në RTSH|1964]] &middot; [[Festivali i 4-të i Këngës në RTSH|1965]] &middot; [[Festivali i 5-të i Këngës në RTSH|1966]] &middot; [[Festivali i 6-të i Këngës në RTSH|1967]] &middot; [[Festivali i 7-të i Këngës në RTSH|1968]] &middot; [[Festivali i 8-të i Këngës në RTSH|1969]] | group2 = 1970 – 1979 | list2 = [[Festivali i 9-të i Këngës në RTSH|1970]] &middot; [[Festivali i 10-të i Këngës në RTSH|1971]] &middot; [[Festivali i 11-të i Këngës në RTSH|1972]] &middot; [[Festivali i 12-të i Këngës në RTSH|1973]] &middot; [[Festivali i 13-të i Këngës në RTSH|1974]] &middot; [[Festivali i 14-të i Këngës në RTSH|1975]] &middot; [[Festivali i 15-të i Këngës në RTSH|1976]] &middot; [[Festivali i 16-të i Këngës në RTSH|1977]] &middot; [[Festivali i 17-të i Këngës në RTSH|1978]] &middot; [[Festivali i 18-të i Këngës në RTSH|1979]] | group3 = 1980 – 1989 | list3 = [[Festivali i 19-të i Këngës në RTSH|1980]] &middot; [[Festivali i 20-të i Këngës në RTSH|1981]] &middot; [[Festivali i 21-të i Këngës në RTSH|1982]] &middot; [[Festivali i 22-të i Këngës në RTSH|1983]] &middot; [[Festivali i 23-të i Këngës në RTSH|1984]] &middot; [[Festivali i 24-të i Këngës në RTSH|1985]] &middot; [[Festivali i 25-të i Këngës në RTSH|1986]] &middot; [[Festivali i 26-të i Këngës në RTSH|1987]] &middot; [[Festivali i 27-të i Këngës në RTSH|1988]] &middot; [[Festivali i 28-të i Këngës në RTSH|1989]] | group4 = 1990 – 1999 | list4 = [[Festivali i 29-të i Këngës në RTSH|1990]] &middot; [[Festivali i 30-të i Këngës në RTSH|1991]] &middot; [[Festivali i 31-të i Këngës në RTSH|1992]] &middot; [[Festivali i 32-të i Këngës në RTSH|1993]] &middot; [[Festivali i 33-të i Këngës në RTSH|1994]] &middot; [[Festivali i 34-të i Këngës në RTSH|1995]] &middot; [[Festivali i 35-të i Këngës në RTSH|1996]] &middot; [[Festivali i 36-të i Këngës në RTSH|1997]] &middot; [[Festivali i 37-të i Këngës në RTSH|1998]] &middot; [[Festivali i 38-të i Këngës në RTSH|1999]] | group5 = 2000 – 2009 | list5 = [[Festivali i 39-të i Këngës në RTSH|2000]] &middot; [[Festivali i 40-të i Këngës në RTSH|2001]] &middot; [[Festivali i 41-të i Këngës në RTSH|2002]] &middot; [[Festivali i 42-të i Këngës në RTSH|2003]] &middot; [[Festivali i 43-të i Këngës në RTSH|2004]] &middot; [[Festivali i 44-të i Këngës në RTSH|2005]] &middot; [[Festivali i 45-të i Këngës në RTSH|2006]] &middot; [[Festivali i 46-të i Këngës në RTSH|2007]] &middot; [[Festivali i 47-të i Këngës në RTSH|2008]] &middot; [[Festivali i 48-të i Këngës në RTSH|2009]] | group6 = 2010 – 2019 | list6 = [[Festivali i 49-të i Këngës në RTSH|2010]] &middot; [[Festivali i 50-të i Këngës në RTSH|2011]] &middot; [[Festivali i 51-të i Këngës në RTSH|2012]] &middot; [[Festivali i 52-të i Këngës në RTSH|2013]] &middot; [[Festivali i 53-të i Këngës në RTSH|2014]] &middot; [[Festivali i 54-të i Këngës në RTSH|2015]] &middot; [[Festivali i 55-të i Këngës në RTSH|2016]] &middot; [[Festivali i 56-të i Këngës në RTSH|2017]] &middot; [[Festivali i 57-të i Këngës në RTSH|2018]] &middot; [[Festivali i 58-të i Këngës në RTSH|2019]] | group7 = 2020 – 2029 | list7 = [[Festivali i 59-të i Këngës në RTSH|2020]] &middot; [[Festivali i 60-të i Këngës në RTSH|2021]] &middot; [[Festivali i 61-të i Këngës në RTSH|2022]] &middot; [[Festivali i 62-të i Këngës në RTSH|2023]] &middot; [[Festivali i 63-të i Këngës në RTSH|2024]] &middot; [[Festivali i 64-t i Këngës në RTSH|2025]] &middot; ''[[Festivali i 65-të i Këngës në RTSH|2026]]'' }} | group2 = Fituesit | list2 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background:#F2AC00; color: #fff; width: 6em; padding-right: 5px; | group1 = Lista | list1 = [[Fituesit e Festivalit të Këngës]] | group2 = Lista<br>e shkurtër | list2 = [[Vaçe Zela]] &middot; [[Tonin Tërshana]] &middot; [[David Tukiçi]] &middot; [[Sherif Merdani]] &middot; [[Alida Hisku]] &middot; [[Gaqo Çako]] &middot; [[Zeliha Sina]] &middot; [[Ema Qazimi]] &middot; [[Marina Grabovari]] &middot; [[Gëzim Çela]] &middot; [[Nertila Koka]] &middot; [[Parashqevi Simaku]] &middot; [[Irma Libohova]] &middot; [[Eranda Libohova]] &middot; [[Frederik Ndoci]] &middot; [[Manjola Nallbani]] &middot; [[Julia Ndoci]] &middot; [[Anita Bitri]] &middot; [[Ardit Gjebrea]] &middot; [[Aleksandër Gjoka]] &middot; [[Viktor Tahiraj]] &middot; [[Mira Konçi]] &middot; [[Elsa Lila]] &middot; [[Arbërie Hadërgjonaj]] &middot; [[Aurela Gaçe]] &middot; [[Rovena Dilo]] &middot; [[Anjeza Shahini]] &middot; [[Ledina Çelo]] &middot; [[Luiz Ejlli]] &middot; [[Olta Boka]] &middot; [[Kejsi Tola]] &middot; [[Juliana Pasha]] &middot; [[Rona Nishliu]] &middot; [[Adrian Lulgjuraj]] &middot; [[Bledar Sejko]] &middot; [[Hersi Matmuja]] &middot; [[Elhaida Dani]] &middot; [[Eneda Tarifa]] &middot; [[Linda Halimi]] &middot; [[Eugent Bushpepa]] &middot; [[Jonida Maliqi]] &middot; [[Arilena Ara]] &middot; [[Anxhela Peristeri]] &middot; [[Ronela Hajati]] &middot; [[Elsa Lila]] &middot; [[Mal Retkoceri]] &middot; [[Shkodra Elektronike]]&middot; [[Alis (këngëtar)|Alis]] }} }} <noinclude>[[Kategoria:Stampa të Festivalit Evropian të Këngës]] </noinclude> e6f6rvtjsu4pfvzs48itk53ikmgup8r 0 90564 3010808 2226306 2026-07-18T21:39:49Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010808 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Suitcase (AM 2019.4.11-2).jpg|parapamje|Valixhe klasike, krijuar nga druri dhe lëkura]] Një '''valixhe''' nga kjo pikëpamje është një enë për transportin e mallrave. Paraardhësi të rastit janë arkat e udhëtimit (vulcanized) dru. Çdo rast ka një ose më shumë merret për kryerjen apo tërheqjen. Disa modele mund të zhvendoset në rollers. Pothuajse të gjitha rastet janë të thotë të mbylle (kombinim apo kyç) mund të jenë të mbyllura. [[Kategoria:Vegla]] 99h2s3gp4q7u6k7cn1ykgdpjmzkwymo 10 101945 3010754 1428864 2026-07-18T15:43:39Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010754 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Cell wall disruptive antibiotics | title = [[Antibiotic|Antibacterials]]: [[cell envelope antibiotic]]s ([[ATC code J01#J01C|J01C]]-[[ATC code J01#J01D|J01D]]) | groupstyle = background:lightgreen; |group1 = Intracellular |list1 = ''inhibit [[peptidoglycan]] subunit synthesis and transport: [[N-Acetylmuramic acid|NAM]] synthesis inhibition'' ([[Fosfomycin]])&nbsp;• ''[[D-alanine-D-alanine ligase|DADAL]]/[[alanine racemase|AR]] inhibitors'' ([[Cycloserine]])&nbsp;• ''[[bactoprenol]] inhibitors'' ([[Bacitracin]]) | group2 = [[Glycopeptide antibiotic|Glycopeptide]] | list2 = ''inhibit [[Peptidoglycan glycosyltransferase|PG]] chain elongation:'' [[Vancomycin]]^# ([[Oritavancin]], [[Telavancin]])&nbsp;• [[Teicoplanin]] ([[Dalbavancin]])&nbsp;• [[Ramoplanin]] |group3 = [[beta-lactam antibiotic|β-lactam]]s/<BR>(inhibit [[Penicillin binding proteins|PBP]]<BR>cross-links) |list3 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background:lightgreen; | group1 = [[Penicillin]]s/<BR>([[penam]]s) | list1 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background:lightgreen; | group1 = [[Beta-lactam_antibiotic#Extended-spectrum|Extended sp.]] | list1 = ''[[aminopenicillin]]s:'' [[Amoxicillin]]^# &nbsp;• [[Ampicillin]]^# ([[Pivampicillin]], [[Hetacillin]], [[Bacampicillin]], [[Metampicillin]], [[Talampicillin]])&nbsp;• [[Epicillin]] ''[[carboxypenicillin]]s:'' [[Carbenicillin]] ([[Carindacillin]])&nbsp;• [[Ticarcillin]]&nbsp;• [[Temocillin]] ''[[ureidopenicillin]]s:'' [[Azlocillin]]&nbsp;• [[Piperacillin]]&nbsp;• [[Mezlocillin]] ''other:'' [[Mecillinam]] ([[Pivmecillinam]])&nbsp;• [[Sulbenicillin]] | group2 = [[Beta-lactam_antibiotic#Narrow-spectrum|Narrow sp.]] | list2 = {{Navbox|border=child | groupstyle = background-color: lightgreen | group1 = [[Beta-lactam_antibiotic#Narrow-spectrum|β-lactamase sensitive]] | list1 = [[Benzylpenicillin|Benzylpenicillin (G)]]^#: [[Clometocillin]]&nbsp;• [[Benzathine benzylpenicillin]]^# &nbsp;• [[Procaine benzylpenicillin]]^#&nbsp;• [[Azidocillin]]&nbsp;• [[Penamecillin]] <BR> [[Phenoxymethylpenicillin|Phenoxymethylpenicillin (V)]]^#: [[Propicillin]]&nbsp;• [[Benzathine phenoxymethylpenicillin]]&nbsp;• [[Pheneticillin]] |group2 = [[Beta-lactam_antibiotic#Narrow-spectrum_.CE.B2-lactamase-resistant_penicillins|β-lactamase resistant]] |list2 = [[Cloxacillin]]^# ([[Dicloxacillin]], [[Flucloxacillin]])&nbsp;• [[Oxacillin]]&nbsp;• [[Meticillin]]&nbsp;• [[Nafcillin]] }} }} | groupstyle = background-color: lightgreen | group2 = [[Penem]]s | list2 = [[Faropenem]] | group3 = [[Carbapenem]]s | list3 = [[Biapenem]]&nbsp;• [[Ertapenem]]&nbsp;• ''[[antipseudomonal]]'' ([[Doripenem]]&nbsp;• [[Imipenem]]&nbsp;• [[Meropenem]])&nbsp;• [[Panipenem]] | groupstyle = background-color: lightgreen | group4= [[Cephalosporin]]s/<BR>([[cephem]]s) | list4= {{Navbox|border=child | groupstyle = background-color: lightgreen | group1 = [[Cephalosporin#First_generation|1st]] ([[Proteus mirabilis|P]][[Escherichia coli|Ec]][[Klebsiella pneumoniae|K]]) | list1 = [[Cefazolin]]^#&nbsp;• [[Cefacetrile]]&nbsp;• [[Cefadroxil]]&nbsp;• [[Cefalexin]]&nbsp;• [[Cefaloglycin]]&nbsp;• [[Cefalonium]]&nbsp;• [[Cefaloridine]]&nbsp;• [[Cefalotin]]&nbsp;• [[Cefapirin]]&nbsp;• [[Cefatrizine]]&nbsp;• [[Cefazedone]]&nbsp;• [[Cefazaflur]]&nbsp;• [[Cefradine]]&nbsp;• [[Cefroxadine]]&nbsp;• [[Ceftezole]] | group2= [[Cephalosporin#Second_generation|2nd]] ([[Haemophilus influenzae|H]][[Enterobacter aerogenes|E]][[Neisseria|N]]) | list2= [[Cefaclor]]&nbsp;• [[Cefamandole]]&nbsp;• [[Cefminox]]&nbsp;• [[Cefonicid]]&nbsp;• [[Ceforanide]]&nbsp;• [[Cefotiam]]&nbsp;• [[Cefprozil]]&nbsp;• [[Cefbuperazone]]&nbsp;• [[Cefuroxime]]&nbsp;• [[Cefuzonam]]&nbsp;• ''[[cephamycin]]'' ([[Cefoxitin]], [[Cefotetan]], [[Cefmetazole]])&nbsp;• ''[[carbacephem]]'' ([[Loracarbef]]) | group3= [[Cephalosporin#Third_generation|3rd]] | list3= [[Cefixime]]^#&nbsp;• [[Ceftriaxone]]^#&nbsp;• ''[[antipseudomonal]]'' ([[Ceftazidime]]^#&nbsp;• [[Cefoperazone]])&nbsp;• [[Cefcapene]]&nbsp;• [[Cefdaloxime]]&nbsp;• [[Cefdinir]]&nbsp;• [[Cefditoren]]&nbsp;• [[Cefetamet]]&nbsp;• [[Cefmenoxime]]&nbsp;• [[Cefodizime]]&nbsp;• [[Cefotaxime]]&nbsp;• [[Cefpimizole]]&nbsp;• [[Cefpiramide]]&nbsp;• [[Cefpodoxime]]&nbsp;• [[Cefsulodin]]&nbsp;• [[Cefteram]]&nbsp;• [[Ceftibuten]]&nbsp;• [[Ceftiolene]]&nbsp;• [[Ceftizoxime]]&nbsp;• ''[[oxacephem]]'' ([[Flomoxef]], [[Latamoxef]]&nbsp;^‡) | group4= [[Cephalosporin#Fourth_generation|4th]] ([[antipseudomonal|antips-]]) | list4= [[Cefepime]]&nbsp;• [[Cefozopran]]&nbsp;• [[Cefpirome]]&nbsp;• [[Cefquinome]] | group5= [[Cephalosporin#Fifth_generation|5th]] | list5= [[Ceftobiprole]]&nbsp;• [[Ceftaroline fosamil]] | group6= [[Veterinary medicine|Veterinary]] | list6= [[Ceftiofur]]&nbsp;• [[Cefquinome]]&nbsp;• [[Cefovecin]] }} | group5 = [[Monobactams]] | list5 = [[Aztreonam]]&nbsp;• [[Tigemonam]]&nbsp;• [[Carumonam]]&nbsp;• [[Tabtoxin]] | group6 = [[Beta-lactamase inhibitor|β-lactamase inh.]] | list6 = ''[[penam]]'' ([[Sulbactam]], [[Tazobactam]])&nbsp;• ''[[clavam]]'' ([[Clavulanic acid]]) | group7 = Combinations | list7 = [[Co-amoxiclav|Co-amoxiclav (Amoxicillin/clavulanic acid)]]^#&nbsp;• [[Imipenem/cilastatin]]^#&nbsp;• [[Ampicillin/sulbactam]] ([[Sultamicillin]])&nbsp;• [[Piperacillin/tazobactam]] }} | group8 = Other | list8 = ''[[polymyxin]]s/[[detergent]]'' ([[Colistin]], [[Polymyxin B]])&nbsp;• ''[[depolarizing]]'' ([[Daptomycin]])&nbsp;• ''hydrolyze NAM-NAG'' ([[Lysozyme]])&nbsp;• [[Gramicidin]] | belowstyle = background: transparent; padding: 0px; | below = {{PharmNavFootnote}}{{Bacteria navs}} }}<noinclude> [[Kategoria:Drug_templates by ATC|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5pa2zgm8g5m0wu2muwhd20ad2fkhcmz 0 103783 3010601 2944989 2026-07-18T15:10:14Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010601 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Stambolli | native_name = ''İstanbul'' | native_name_lang = tr | settlement_type = [[Komunat metropolitane në Turqi|Bashki metropolitane]] | image_skyline = Istanbul collage 5f.jpg | imagesize = 270 | blank_emblem_size = 110px | mapsize = 230px | pushpin_map = Turkey#Europe#Asia#World | pushpin_map_alt = Turkey, with Istanbul pinpointed at the northwest along a thin strip of land bounded by water | pushpin_map_caption = Location within Turkey##Location within Europe##Location within Asia | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|41|00|49|N|28|57|18|E|region:TR|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|TUR}} [[Turqia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet gjeografike të Turqisë|Rajoni]] | subdivision_type2 = [[Provincat e Turqisë|Provinca]] | subdivision_name1 = [[Rajoni Marmara|Marmara]] | subdivision_name2 = [[Provinca Stamboll|Stambolli]] | seat_type = Selia provinciale{{efn|Ku ndodhet zyra e guvernatorit.}} | seat = Cağaloğlu, Fatih | parts_type = Distriktet | parts = [[Lista e distrikteve të Stambollit|39]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Ekrem İmamoğlu]] ([[Partia Republikane Popullore|CHP]]) | leader_title1 = Guvernator | leader_name1 = [[Ali Yerlikaya]] | area_footnotes =<ref>{{cite web|url=https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|publisher=Istanbul Buyuksehir Belediyesi|title=YETKİ ALANI|access-date=4 shkurt 2020|language=tr|archive-date=6 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406112545/https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|url-status=dead}}</ref><ref>Provinca Stamboll = 5,460.85&nbsp;km²<br/>Sipërfaqja Tokë = 5,343.22&nbsp;km²<br/>Liqeni/Pellgu = 117.63&nbsp;km²<br/>Evropë (25 distrikte) = 3,474.35&nbsp;km²<br/>Azi (14 distrikte) = 1,868.87&nbsp;km²<br/>Urban (36 distrikte) = 2,576.85&nbsp;km² [Metro (39 distrikte) – (Çatalca+Silivri+Şile)]</ref> | area_urban_km2 = 2,576.85 | area_urban_sq_mi = 994.93 | area_metro_km2 = 5,343.22 | area_metro_sq_mi = 2,063.03 | elevation_max_footnotes =<ref>{{cite web|title=İstanbul'un En Yüksek Tepeleri|url=https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir|website=Hava Forumu|date=15 prill 2020|publisher=Hava Durumu Forumu|language=tr|access-date=1 shkurt 2022|archive-date=14 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114105009/https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir|url-status=dead}}</ref> | elevation_max_m = 537 | elevation_max_ft = 1,762 | population_total = 15,462,452 | population_urban = 15,149,358 | population_as_of = 31 dhjeror 2020 | population_footnotes =<ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2020-37210&dil=1|publisher=[[Instituti i Statistikave të Turqisë]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2020|date=31 dhjetor 2020|language=tr|access-date=5 shkurt 2021}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> | population_density_urban_km2 = 5,879 | population_density_urban_sq_mi = 15,230 | population_density_metro_km2 = 2,894 | population_density_metro_sq_mi = 7,500 | population_rank = [[Lista e qyteteve në Turqi|1-rë në Turqi]] | population_demonym = | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34000 deri 34990 | area_code = +90 212 <small>(Ana evropiane)</small> <br />+90 216 <small>(Ana aziatike)</small> | registration_plate = 34 | blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] | blank_info_sec2 = [[.ist]], [[.istanbul]] | website = {{URL|http://ibb.istanbul/}} <br /> {{URL|www.istanbul.gov.tr/}} | blank_name = GDP (Nominal) | blank_info = 2019<ref>{{cite web|url=https://cip.tuik.gov.tr/?il=34#|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=Kişi başına GSYH ($) (2019)|access-date=30 janar 2021}}</ref> | blank1_name = &nbsp;- Gjithsej | blank1_info = $237&nbsp;miliardë | blank2_name = &nbsp;- Per capita | blank2_info = $15,285 | blank3_name = [[Indeksi i zhvillimit njerëzor|IZHNJ]] (2019) | blank3_info = 0.846<ref>{{cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en}}</ref> (<span style="color:#090;">shumë lartë</span>) · [[Lista e rajoneve turke sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor|1]] | timezone = [[Koha në Turqi|TRT]] | utc_offset = +3 | government_type = [[Mayor–council government]] | governing_body = [[Këshilli Bashkiak i Stambollit]] | image_shield = }} '''Stambolli''', i njohur ndërkombëtarisht si '''Istanbul''' (në [[gjuha turke|turqisht]]: ''İstanbul'', [[IPA]]: [istɑ̟nbuɫ]), është qyteti dhe [[porti]] më i madh i [[Turqi]]së. Është qendra kryesore kulturore, ekonomike dhe industriale në vend. Me një popullsi prej rreth 14,8 milion banorë, është një nga qytetet më të populluara në botë. Stambolli është ndërtuar në vendin e qytetit të [[Greqia e Lashtë|lashtë greke]] [[Bizanti|Bizant]], quajtur kështu nga [[Bizasi|Bizas]] e [[Megara]]s, i cili e themeloi atë në vitin 667 p.K. Është ndërtuar në të dy anët e Bririt të Artë (turq. ''Halic'') në hyrjen jugore të ngushticës së [[Bosfori]]t, e cila me një gjatësi prej rreth 35 km lidh [[Deti i Zi|Detin e Zi]] në veri me [[Deti Marmara|Detin Marmara]] në jug. Në këtë mënyrë është i vetmi qytet në botë i cili gjendet në dy kontinente, [[Evropë]] ([[Trakia Lindore|Thrakës Lindore]]) dhe [[Azi]]. Qyteti modern është i ndarë në tre zona kryesore, Stambollin e vjetër (turq. ''Eminonu'' dhe ''Fatih'' ), [[Bejollu]] (turq. ''Beyoglu'') me rrethin e [[Galata]]s, dhe Yskydari së bashku me periferinë në anën e kundërt [[azia]]tik të Bosforit. Gjatë gjithë kohërave ka qenë kryeqyteti i tre perandorive të njëpasnjëshme: [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] (dhe vazhdimësinë e saj [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]] ([[324]] - [[1453]]), Perandorisë jetëshkurtër [[Perandoria Latine|Latine]] (1204-1261) dhe [[Perandoria Osmane|Osmane]] ([[1453]] - [[1922]]). Zonat historike të qytetit, monumente të rëndësishme, janë të zotëruara nga viti 1985 nga [[UNESCO]]. Disa nga monumentet janë Xhamia [[Ajasofja]], [[Saraji i Topkapësë|Topkapë]], [[Xhamia e Sylejmanies|Xhamia e Sulejmanit I]] dhe [[Xhamia e Sulltan Ahmetit]]. Qyteti gjithashtu ka themeluar universitetin e parë në Turqi. == Emërtimi == Qyteti u emërua nga themelimi i tij në 658/7 pes deri në 330 pas Krishtit, [[Bizanti]]on. Në vitin 196 pes, për një periudhë të shkurtër, mori edhe emrin ''Augusta Antonina'' nga perandori [[Septim Severi]], në nder të birit e tij Antoni. Perandori [[Kostandini i Madh|Kostandinë i I]] në inagurimin e 332-it e emëroji ''Nova Roma'' (Roma e re), por ai nuk mbizotëroji, ashtu qyteti u bë shumë shpejt i njohur si ''Kostandinopojë'' (qyteti i Kostandinit), i quajtur pas themeluesit të tij. Dorëzuar nga historiani [[Sokrat Historiani|Sokrati]], emri "Roma e re" u sanksionua me ligj dhe duket se pasqyrohet një paralele retorike mes [[Roma|Romë]]-s dhe Kostandinopojës. Emra të tjerë që i referohen janë: ''Basilevousa'' (Mbretëresha e qyteteve), ''Megalopolis'' (Qyteti i madh) dhe [[Stamboll|Eptalofos]] (''sepse është e ndërtuar në mes të shtatë kodrave''). Ndërkohë i bëhet referencë edhe si ''Anthousa'' (E lulëzuara) nga [[Florentia]]. [[Skeda:konstantinos.jpeg|parapamje|[[Kostandini i Madh|Kostandini I]]]] Emri ndërkombëtar i qytetit sot është ''Istanbul'', u riemërua zyrtarisht nga Republika Turke në [[28 mars]] të vititë [[1930]]. Etimologjia e fjalës nuk është e njohur me siguri. Më e pranuar është ideja që vjen nga fjalët greke ''εις την πόλη'' (''is tin Poli = në qytet''). Konsiderohet gjithashtu sepse banorët e saj e quajnin thjesht [[Stamboll|Poli]] (''Qyteti'')<ref name="Room">Adrian Room, ''Placenames of the world'', McFarland, 2006, σ. 177</ref>, si ajo shpesh thiret nga grekët. Emri Stamboll, së bashku me variacione ''Istinmpol'' [Istinbol] ose ''Istanmpol'' (Istanbol) janë përdorur gjatë sulltanatit të [[Selxhukët|Selxhukve]], dhe gjatë periudhës së hershme Otomane. Shqiptimin i emrit ''εις την πόλη'' (Istinboli) i certifikuar sipas burimeve nga fundi i shekullit të 14-të. Sipas një versioni tjetër, fjala Stamboll rrjedh nga fjala ''Islampoul'' (Islambul), dmth qyteti i [[Islam]]-it, ndonëse kjo hipotezë vjen në kundërshtim me faktin se përdorejë edhe para Perandorisë Osmane. Emri Kostandinopojë [scr. në قسطنطينيه turqisht, Konstantiniyye] ishte në përdorim paralel me variantin ''Istanbul'', sidomos në dokumentet zyrtare osmane, veprat letrare, dhe numizmatike. Qe në përdorim më shumë në qarqet e dijetarëve, ndërsa në komunikimin e përditshëm dominonte varianti Stamboll. == Historia == === Bizanti (658 pes - 46 pes) === Kostandinopoja u themelua në qytetin e lashtë [[Bizanti]]o (edhe ''Bizantis''), emri i cili i referohet emrave traqiot<ref name="oxford">Alexander P. Kazhdan (ed.), ''The Oxford Dictionary of Byzantium'', Vol. I, Oxford University Press, USA, 1991, λήμμα "Byzantion", σ. 344</ref>. Në librin historikë "Geographic" të [[Stramon]]-it, lexhojëm se qyteti u themelua në vitin [[658/7 pes]] me kolonistë nga Megara, të udhëhequr nga [[Bizasi|Bizas]], prej të cilit u emërua. Heroi mitik Bizas është biri i Mbretit Nisos nga Megara ose biri i [[Poseidoni]]t dhe [[Keroessas]]<ref>Προκόπιος, ''Περί Κτισμάτων'', Α. 5</ref> (vajza e [[Ios]] dhe [[Jupiteri|Zeusit]]), të cilën nëna e lindi në Bririn e Artë. Një tjetër version tregon se Bizas është biri i Semestras<ref name="oxford"/>. Bizas raportohet bashkë me Andevët në libra ''[[Παραστάσεις σύντομοι χρονικαί]]'' (Shekulli 8-9.) dhe supozohet se një kombinim i mundshëm i dy emrave çoi në emrin ''Bizantion''<ref name="oxford"/>. Sipas mitit themelues të Bizantit, siç na dorëzohet nga [[Straboni]], kolonët ndoshta ndoqën orakullin nga [[Orakulli i Delfit]] i cili u kërkoi atyre që të ndërtonin qytetin e tyre kundër qytetite e 'verbër'. Si banorë të verbër queshin ata të Kalqedonisë, të cilët kishin themeluar qytetin e tyre në bregun e kundërt aziatike të Bosforit, pa kuptuar avantazhet e shquar të vendit. Një avantazhë i rëndësishëm i lokacionit, në krahasim me atë të Kalqedonisë, ishte mundësia më e madhe e mbrojtjes, sepse akropoli i Bizantit në bashkimin e Bririt të Artë dhe Bosforit, mbrohej pothuajse plotësisht nga deti, me përjashtim vetëm pjesën perëndimore, por për të cilën ishte e mundur për të ndërtuar mure. Bizanti u rrit shpejt, ndërtoj territoret të fortifikuara dhe zurri bregdetin e Azisë. Si pas [[Pausania]]s, ishte një nga qytetet më të mira të fortifikuara të antikitetit<ref>Παυσανίας, ''Ελλάδος περιήγησις'', 4.31.5</ref>. Informacion historik rreth Bizantit gjithashtu rrjedhin nga [[Herodoti]]. Tirani i qytetit, mbështeti së bashku me gjeneralët e tjera greke mbretin Pers [[Darius|Dari]] në fushatën e tij kundër [[Skithët|Skythianve]]. Gjatë [[Revolucioni Jonit|Revolcionitë Jon]]-it u pushtua nga forcat greke. Në kohët klasike, pas fitores së Grekëve në [[Luftëratë Mediane]], Bizanti u pushtua nga fituesi i [[Plataea|Betejës së Plataeas]] gjenerali [[Pausania]]s<ref>Θουκυδίδης, 1.94</ref>, i cili, pas një marrëveshjeje me [[Kserksi]]-n mbeti komandant i qytetit, para se të ndiqej nga athinasit<ref>Θουκ. 1. 128-131</ref>. Bizanti ishte anëtar i [[Liga Deliane|ligës Deliane]] dhe aleatë i [[Athina|Athinës]], gjatë [[Lufta e Peloponezit|Luftës së Peloponezit]] (431-405 BC) doli fillimisht me athinasit. Më [[411]] pes dezertoi nga aleanca athinase dhe vitin e ardhshëm u pushtua nga [[Klearchus]] gjeneralin spartan, i cili pretendoi nevojën për të parandaluar dërgimin e grurit në Athinë nga [[Deti i Zi]]<ref>Ξενοφών, ''Ελληνικά'', 1.1.35</ref>. Rrethohet përsëri në 409 pes nga athinasit, të udhëhequr nga [[Alkibiadi|Alkibiadhi]] dhe kur Klearchos u largua nga qyteti, disa bizantinë hapën portat për të hyrë athinasitë<ref>Διόδ. Σ., 66.4-6</ref>, të cilët, më në fund, pas një beteje brenda mureve pushtuan qytetin. Pas disfatës së Alkibiadhit në [[Aegospotami]], athinasit nënshkruan një traktat paqeje sipas të cilës duhej të largoheshin nga Bizanti. Në të njëjtën kohë, qytetarët e Bizantit që e kishin tradhtuar qytetin, duke dorëzuar atë në duart e Alkibiadhit, u larguan, por më vonë morën nënshtetësin athinase për homazhe<ref>Ξενοφών, 2.2.1</ref>. Prania spartane në qytetë përfundoi rreth [[390]] pes, kur [[gjeneral]]i athinas [[Thrasyvulos]] restauroji Bizantin në sferën e ndikimit athinase, megjithatë ka pasur kriza në marrëdhëniet midis dy qyteteve, si në [[357]] pes, kur Bizanti u bashkua me forcat e [[Mausolus]]-it. Gjatë përhapjes së [[Filipit II|Philipit të II të Maqedonisë]], Bizanti nënshkruan një traktat paqeje me mbretin e Maqedonisë. Megjithatë ai e rrethoi qytetin në vitin [[341 pes]], pas mohimit të Bizantit të kthehej kundër Athinës. Banorët atributuan shpëtimin e tyre në një mrekulli e perëndeshës [[Hekati]], siç dëshmohet nga [[statuj]]a e ngritur në nder të saj, por edhe në [[monedha]]t bashkëkohore. Gjysmëhëna e përshkruar në monedha Bizantine u bë simbol i qytetit, e cila ka mbijetuar deri sot me miratimin e flamurit të [[Turqi|Republikës Turke]]<ref>William Smith, ''Dictionary of Greek and Roman geography'', Vol. I, Boston: Little, Brown and Co., 1854, σ. 658</ref>. Në fakt, Bizanti u mbështet nga athinasit dhe disa qytete të tjera [[Greqi|greke]]<ref>Διόδ. Σ., 16.77.2</ref>. Gjatë mbretërimit të [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], qyteti mbajti një status autonomie të privilegjuar. Gjatë fushatës së Aleksandrit në [[Danubi]]t, ata e mbështetën atë duke dërguar [[Anija|anije]]<ref>Αρριανός, ''Αλεξάνδρου Ανάβαση'', 1.3.3</ref>. Pas vdekjes së tij, bizantinët, edhe pse ata fillimisht mbështetën [[Antigonus III Doson|Antigonus-in e III Doson]], përfundimisht mbetën neutral në betejën e tij me Kasandrin dhe Lysimakun<ref>Διόδ. Σ., 19.77.7</ref>. Në [[279 pes]], qyteti u detyrua të paguante taksa të rënda prej [[Galatia|Galatasve]]. Në vitet që pasuan bizantinët kërkuar për të zgjeruar dominimin e tyre, kryesisht nëpërmjet kontrollit të tregtisë. === Periudha romake === [[Skeda:konstantinoupoli_bg.jpeg|parapamje|Kostandinopoja]] Gjatë periudhës së sundimit romak, Bizanti gëzonte fillimisht privilegje si një qytetë i lirë, sepse luajti një rolë të rëndësishëm në luftën kundër [[Thrakët|thrakëve]]. Për shembull, perandori [[Klaudi|Klaudio]] caktoji një pesëvjeçar imuniteti<ref>Smith, ό.π., 658</ref>, ndërsa si na dorëzoen nga letrat e [[Plini i Riu|Plinit e Ri]], [[Trajan]]i shfuqizoji në rastin e Bizantit kultin perandorak<ref>Πλίνιος, ''Επιστολές''</ref>. Megjithatë, këto privilegje o hoqën gjatë perandorisë së [[Vespasian|Vespasian-it]],i cili uli Bizantin në një [[Provinca|provincë]] romake të përbashkët. Në fund të shekullit të dytë, gjatë luftës civile midis perandorit [[Septimius Severus|Septimios Severus]] (b. 193-211) dhe pretendentin e fronit [[Niger Peskeniu]], Bizanti u rreshtua me këtë të fundit. Severus-i bëri një rrethim sistematike të qytetit, të cilin përfundimisht mori në vitin [[196]] m.e.s. U deshën tre vjetë betejash, të shoqëruar nga shkatërrimi i plotë i qytetitë dhe ndëshkimin e ashpër të banorëve. Pozita e Bizantit ishte e qartë [[strategji]]ke, Severus më vonë filloji rindërtimin e qytetitë, i cili mbaroji nga biri i tij Antoninus, u ngritën mure të reja që dyfishuan madhësinë e saj<ref>Michael R. T. Dumper and Bruce E. Stanley (ed.), ''Cities of the Middle East and North Africa: a historical encyclopedia'', ABC-CLIO, 2007, σ.181</ref>, ndërsa gjithashtu jep privilegje të cilat ai kishte hequr më parë. Ndër ndërtesave më të rëndësishme përfshijnë [[Llixha|banjot]] në shenjtëroren e [[Zeusi]]-t me emrin [[Banja Zeuxippus|Zeuxippe]], [[teatri]] dhe [[hipodromi i Kostandinopojës|Karusel]] dhe u rinovua dhe ''Strategion-i''. Gjatë të njëjtës periudhë, qyteti u quajt përkohësisht [[Augusta Antonina]] në nder të birit të Severus. Bizantinët jetuan një tjetër fatkeqësi, kur [[Galiinos]] (b. 254-268) shkatërroi fortifikatatë, të cila më vonë u ri-ndërtuan nga [[Diokleciani]]. Gjatë kësaj periudhe, bastisje fisnore e [[Gotët|gotëve]] sollën Bizantin disa herë në mbrojtje, por, pa goditje të rëndësishme. [[Licinius]] shkoji atje pas humbjes së tij nga Kostandini në [[Hrysoypoli]]. Ky i fundit e ka ndjekur atë përfundimisht duke e detyruar atë që të dorëzohet. Kreu një rrethimi të qytetit, të cilin mori në shtator të [[324]]. Duket se Kostandini kuptoji avantazhet të konsiderueshme të vendndodhjes së Bizantit, kështu që vendosi të transferojë kryeqytetin e Perandorisë Romake aty. ==== Kryeqyteti i Perandorisë Romake (330-1204) ==== Sistemi qeveritar [[Tetrarchy]] (p.sh. 293-324), ndër të tjera, u karakterizua nga praktika e krijimit të vendeve të rezidencës së perandorit. Qytetet që u themeluan ose ri-themeluan si rezidencat perandorake, zakonisht ndërtoeshin këto objekte të rëndësishme, si pallate, mausoleum apo hippodrom. Për shembull, perandori [[Maksimian]] (b. 285-310) sundoi në [[Milano|Mediolanum]] (Milano moderne), ndërsa [[Diokleciani]] krijoji [[Nikomidia]] ose (''[[Izmit]]'') modernë. [[Kostandini i Madh|Kostantini i Madh]] zgjodhi Bizantin si kryeqytet, me sa duket kishte kuptuar pozicionin strategjik të saj. Themelimi i Kostandinopojës u identifikua me fillimin e një projekti shumë të mëdha urbane, me rreze të gjatë. Qyteti u zgjerua duke përfshirë në zonën e Bizantit prej rreth 5000 [[hektarë]], kryesisht pa të ndërtuara<ref>Concina, 15</ref>. Njëkohësisht, muret e reja filluan të ndërtoheshin nga Kostandini dhe mbaruan nga [[Konstantius]] (337-361), janë ekstrapoluar pesëmbëdhjetë herë në krahasim me muret e vjetra të Severus-it<ref>Ζώσιμος, ΙΙ.30-31</ref>. Inagurimi i qytetit u festua me madhështi më [[11 maj]] të [[330]] dhe u quajt ''[[ditëlindja e Konstandinopojës]]''. Duke i uruar të rriteshin vendbanimet e qytetitë, deri në vitin [[361]] u siguroi furnizimin e lirë të bukës për njerëzit që ndërtonin shtëpinë e tyre atje ("[[panes aedium]]"). Përveç kësaj, disa shtëpi janë ndarë për zyrtarët e lartë të gjykatës dhe financoheshin drejtpërdrejtë nga [[thesari perandorakë]]<ref>Concina, 16</ref>. Së shpejti rritja e popullsisë së qytetit ka arritur në një pikë të tillë, që u eliminuan masatë e cila favorizuan ndërtimin. [[Skeda:Byzantine Constantinople-en.png|parapamje|center|700px|image_map topografike e Kostandinopojës gjatë periudhës bizantine.]] Rrethuar nga shtatë kodra, Kostandinopoja, si Roma, ishte e ndarë në 14 rrethe. Qendra e vjetër së Bizantit, atrium, së bashku me hipodrom-in aty pranë, u ripërcaktuan arkitektonikishtë dhe u quajtën [[Augusteum]], në nder të nënës së Kostandinit (''Flavia Iulia Helena Augusta''). Aty degëzoj rruga (''[[Via Egnatia]]''), duke të çuar deri te porta e parë e Artë. Të githa u financuan nga taksa e re (''agora'') e Kostandinit. Në anën perëndimore të Augusteon qëndronte tempulli i Thias Sofias (''Θείας Σοφίας''), të përkushtuar për [[Agia Sofia]], dhe në lindje u ngritë ndërtesa e parë e Senatit Ekumenik. Në lindje të hippodromit ishte pallati perandorak, i cili deri në shekullin e 6 nuk pësoji asnjë ndryshim të rëndësishëm. ''Roma e re'' e Kostandinit, që nga dita e inaugurimit të saj, ishte zyrtarisht një qytetë [[Krishterimi|krishterë]]<ref>J. B. Bury, ''History of the Late Roman Empire'', Macmillan & Co., London: 1923, σ. 74</ref>,por fillimisht në lidhje me vendet e shenjta të fesë greko-romak vetëm disa ndërtesa të krishterë ishin ngritur.<ref>Concina, 24</ref> Veshur me shkëlqim, Kostandinopoja kishte të gjitha elementet e prosperitetit urbane, favorizuar bashkimin kulturorë, arkitekturorë dhe artistik në mes lindjes dhe perëndimit. Ishte gjithashtu një qendër kishtare, që nga viti 381 është Selia e Patriarkut Ekumenik<ref name="britannica">"Istanbul." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 10 Apr. 2009</ref>. Zgjerimi i konsiderueshëm i qytetit nisi nga perandori [[Theodosius|Theodosi II]] (408-450), nën mbikëqyrjen e prefektitë së Lindjes [[Pretoria Anthemios]], i cili mund të përshkruhet, themeluesi i dytë i Kostandinopojës<ref name="auto1">J. B. Bury, ό.π. 70</ref>. Pjesa perëndimore e kryeqytetit u rritë në një [[milje romake]]<ref name="auto1"/>, ndërsa niveli i përgjithshëm i brendshëm u dyfishua<ref>Concina, 28</ref>. Siguria është përforcuar me [[Messopyrgos|mesopirgjet]] (''kulla të ulta'') ndërtuara përgjatë bregdetit, ndërsa miratoi edhe një plan novator për muret, që sot njihen si [[Theodosian Muret|Muret e Theodositë]]. Ndërhyrjet inovative përfshinin ndërtimin e mureve të dyfishta, nga ana e brëndshme. Të cilët përbënin mbrojtjen kryesor. Ishin afërsisht 11 metra të lart dhe të përforcuar me kulla afërsisht 20 metra, të vendosur në intervale të rregullta prej rreth 65 metra. Gjatë perandorisë së [[Justiniani I|Justinianit I]] (527-565), Kostandinopoja mesjetar arriti kulmin e saj, me një popullsi që arriti përafërsisht 500.000 banorë<ref name="britannica"/> dhe përbënte një mozaik komuniteteve me karakteristika të ndryshme. Në këtë periudhë u përpoq një riorganizim i ri i peisazhit urban të kryeqytetit, siç duhej në bazë të rrethanave, duke pasur parasysh shkatërrimin nga zjarri i vitit [[532]] dhe ngjarjet e [[Revolta Nika|revoltës Nika]] ([[greqisht]] ''στάσης του Νίκα = stasis tu Nika''). Në planin e ri urbanistik u përfshinë ridefinimet e pozicioneve dhe projekteve të pushtetit dhe, fiximi i karakteristikave arkitekturore që vitrinojnë qytetin si një kapital i botës krishtere<ref>Concina, 33-34</ref>. Kontributi i veçantë i Justinian-it I ka qenë ngritja e disa manastireve dhe kishave, një nga më mbresëlënëset është Ajasofia.<ref>Michael Maas (εκδ.), ''The Cambridge Companion to the Age of Justinian'', Cambridge University Press, 2005, σ. 79</ref> Më [[542]] në qytetë u përhap [[murtaja]] e cila thuhetë se shkaktoi vdekjen e tre të pestave të popullsisë dhe shënoi një periudhë e rënies e Kostandinopojës<ref name="britannica"/>. Periudha nga shekulli i 7-të deri në të 9-in ishte në përgjithësi një fazë kritike në historinë e qytetit, i cili u rrethuaru nga [[persët]] dhe [[Avaret|avarët]] (626) [[arabët]] (674 - 78 dhe 717-18), [[Bullgari|bullgarët]] (813, 913), [[rusia|rusët]] (860, 941, 1043) dhe [[Pechenegs | Pechenegs-ët]] (1090-1091), duke adresuar gjithashtu epidemitë dhe konfliktet e brendshme. [[Skeda:Constantinople imperial district.png|center|parapamje|750px|image_map e Pallatit të Madh të Kostandinopojës. Hipodromi, Hagia Sophia, Hagia Irene, dhe ndërtesa të tjera. Paraqitja e ndërtesave të kompleksit të pallatit janë bazuara në referenca letrare dhe historike, sotë janë aktualisht të mbuluara nga ndërtesat e tjera.]] ==== Periudha Latine (1204-1261) dhe shërimi bizantine ==== Në vitin 1203, nën [[Kryqëzata e katërt|Kryqëzatën e Katërt]], ishte rrethimi i parë i Kostandinopojës nga kryqtarët në mënyrë për të rivendosur Isaak II në fron. Në [[13 prill]] [[1204]], sulmuan edhe plaçkitën qytetin. Perandori i ri u zgjodh [[Baldvini i Kostandinopojës|Baldvini i Flanders]]. Periudha e instalimit kalimtar të [[Perandoria Latine|Perandorisë Latine]] (1204-1261) karakterizohet si më shkatërruese në historinë e Kostandinopojës<ref name="britannica"/> veçanërisht plaçkitja e qytetit si paprecedent<ref>Steven Runciman, ''A History of the Crusades'', Vol. III, Cambridge Univeristy Press, 1995, σ.123</ref>. Informacione indikative në tempuj, shkatërrimi dhe grabitjet në pallate, monumente marrëm nga [[Geoffrey Villehardouin|William de Villehardouin]] (1160-1213 per) nga historiani dhe dëshmitar okular [[Fituesi Choneiates|Nikita Choniati]]<ref>Nicetas Choniata, ''Historia'', ''C.S.H.B.'', Bonn, 1835, σσ. 757-63</ref>. Mjaft vende të kultit u dhanë për doktrinën romake, për klerin frankë dhe venedikt, dhe, në përgjithësi, u përpoq për të krijuar doktrinën latine para metropolitë [[Ortodoksia|Ortodoksë]].<ref name="concina62">Concina, 62</ref> Priftërinjtë Latinë nga Franca, Flandera dhe Italia, morën përsipër operimin e kishave të qytetit. Në të njëjtën kohë, u zgjerua katërta veneciane, dhe mori karakter të veçantë kolonie jashtë shtetit<ref name="concina62" />, ndërkohë që ndodhi edhe eksodi masiv i elementit grek. Shpopullimi i përgjithshëm nuk u ekulibruar nga emigracioni latine, i cili filloi në vitin 1204<ref>Necipoğlu, 280</ref>. Në 1261, Kostandinopoja u rimor nga [[Michael VIII Palaeologu]] (1259-1282) dhe në dekadatë pasuese u tentua një program i ri rindërtim, duke sinjalizuar një ndryshim në konfigurimin e peisazhit urban. U Promovuan masa specifike për kthimin e popullatës së periferisë dhe përgjithësisht përkrahinimi, veprime këto për të rivendosur imazhin e qytetitë. U Promovuan akoma edhe vepra mbrojtëse, të cilat konsiderohen si të nevojshme, duke pasur parasysh situatën shumë të keqe në të cilën gjëndën muret e qytetit, si pasojë të mungesës së kujdesit në vitet e mëparshme<ref>Necipoğlu, 290</ref>. [[Skeda:1204_alosi-ths-polhs.jpeg|parapamje|left|Rënja e Kostandinopojës nga latinët]] Në [[Palaeologus dinastia|dinastin e Paleologove]], qendra politike e Kostandinopojës u zhvendos në Blachernai. Gjatë shekujve në vijim, [[Perandoria Bizantine]] ishte tkurrur tashmë në një pozitë të pasigurt, duke marr kërcënime të shumta nga Perëndimi dhe nga Azia e Vogël, me daljen graduale të osmanëve si fuqi dominuese në rajon. Pavarësisht ndërtesave në fund të shekullit të 13-të dhe në fillim të 14-të, Kostandinopoja mbeti dekadente, plot gërmadha dhe zona të mëdha të shkatërruar<ref name="britannica"/>. Udhëtari në periudhën 1432-1433, [[Bertrand de la Brokier]] përshkruan se hapësirat boshe të qytetit, të cilatë, shtrihen në një zonë të madhe krahisimisht me ato që kishin ndërtuar<ref>Bertrandon de La Brocq́uière (μτφρ. Thomas Johnes), ''The Travels of Bertrandon de La Brocq́uière, to Palestine: And His Return from Jersulem Overland to France, During the Years 1432 & 1433'', J. Henderson (εκδ.), 1807, σ. 220</ref>. === Perandoria Osmane === [[Skeda:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|400px|parapamje|Jean Chartier, ''Rrethimi i Konstandinopojës'', shekulli 15., Bibliothèque nationale de France. Manuscript Français 2691 folio CCXLVIv]] Në prill 1453 nisi [[Fall of Kostandinopojës|rrethimi i Kostandinopojës]] nga [[Osmanllinjtë|osmanët]] të udhëhequr nga sulltani [[Mehmet Fatihu|Mehmedi II]]. Kjo si pasoi e një përpjekje të dështuar për të marrë qytetin në 1422 nga sulltani [[Murati II]]. Pavarësisht dallimeve të rëndësishme të vërejtura në burimet mesjetare, ushtria osmane duket shumë superiore numerikisht<ref>βλ. Bartusis, Mark C., ''The late Byzantine Army: Arms and Society, 1204-1453'', University of Pennsylvania Press, 1997, σσ. 129-132</ref>. Sulmi përfundimtar, në të cilinë u vra perandori i fundit bizantin [[Kostandini XI Paleologu]] filloj më [[29 maj]] dhe, pavarësisht rezistencës së mbrojtësve, osmanët hynë në qytet dhe e pushtuan. Kjo u parapri nga një rrethimë total prej 54 ditëve<ref>Shaw, 57</ref>. Pas tre ditëve plaçkitjes të qytetitë, Sulltani, kufizoji shkatërrimin e mëtejshëm të kryeqytetit të ardhshëm të tijë. Historiani [[Michael Duka]] thotë se Mehmedi rezervoji për vete ndërtesat dhe muret e qytetit, duke lënë mallrat e mbetura, robërit dhe plaçkën në dispozicion të ushtrisë (''Shih Michael Duka Historia Byzantina faq.281''). Sullatni urdhëroi që të pushojë plackitja dhe, krehu hyrjen ceremoniale dhe madhërishëme në qytet. Mehmed II u përpoq për të forcuar popullsinë e qytetit. Domosdoshmërisht lëvizi banorë nga zonat të tjera që ai i kishte pushtuar, si [[Peloponezi]], [[Selaniku]] dhe nga ishujt grekë.<ref>Μιχαήλ Κριτόβουλος, βλ. H.G. Beck, A. Kambylis, R. Keydell (ed.),''Critobuli Imbriotae historiae'', Corpus Fontium Historiae Byzantinae, Vol. 22, Berlin: W. de Gruyter 1983, σ.83</ref> Para largimit të tij nga Kostandinopoja, lëshoji firman për të lëvizur familjet [[mysliman]]e, kristiane dhe [[çifut]]e, nga rajoni i [[Rumelia|Rumelit]]-ë dhe [[Anadolli]]as. Nga Michael Duka lexojm: ''Urdhëroji për të lëvizur pesë mijë familje deri në shtator 1453. Shko ''Historia Byzantina'', CSHB, Vol. 20, Bonn, faq. 313''. Emigrimi i detyruar shërbente një shumëllojshmëri të gjerë të nevojave sociale, politike dhe ekonomike, të tilla si restaurimin i prosperitetit i një qyti parë dekadente, për të krijuar pasuri dhe për të parandaluar kryengritjet nga komunitetet e izoluara. Sipas regjistrimit të vitit 1477, në Stamboll të numëruara në atë kohë ishinë 16.324 familje duke mos përfshirë ushtarë, studentët dhe skllevë. Shqetësim i Sulltan Mehmetit II ishte edhe ndërtimi i qytetit, rindërtimi i mureve, duke krijuar një pozicion të fortifikuar (''[[Kështjella Jedikule|Yedikule]]''), si dhe ndërtimin e pallatit në qendër të qytetit. Për këtë projekt përdori robërit grekë, dëmshpërblimi ishte fitorja e liris së tyret<ref>Halil Inalcik, "The Policy of Mehmed Towards the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City", Dumbarton Oaks Papers, vol. 23, 1969-1970, pp. 229-249</ref>. Përveç nga pallati, ndoshta ndërtesa më e rëndësishme e ngritur nga pushtuesit osmanë ishte Xhamia e Sulltanit, ndërtuar në periudhën [[1462]]-[[1470]], por u shkatërrua nga një tërmet në [[1766]]. Mjaft [[Xhamia|xhami]] madhërishëm gradualisht ndihmuan tek stili arkitektonik i Stambollit. Administrativisht, qyteti osman ishte i ndarë në katër seksione: Qendra e Stambollit (''Stambolli'') dhe tre rrethet, të Galata-s të Eyup (''Hashashi'') dhe Ouskountar (''Scutari''). Ristrukturimi i Stambolli-të otomanë u bazua në përgjithësi në besimin se aji duhej të udhëhiqejë nga fryma e [[Islam]]i-të, edhe karakterin e një qyteti të shenjtë islamik. Në përgjithësi, në vitet e ardhshme, qyteti përjetoi një periudhë të gjatë zhvillimi, me përjashtim vetëm fatkeqësitë natyrore - kryesisht zjarret dhe tërmetet - dhe epidemitë që goditën në kalimin e kohës. Programmi i gjerë i ripopullimin dhe ndërtimit, hodhi themelet për transformimin e qytetit dezertuar një herë në një kryeqytet universale perandorake, i cili ndryshon në karakterin dhe pamjen me atë bizantin korrespondentin e tijë kryesorë<ref>Γερασίμου, Σ., «Η επανοίκηση της Κωνσταντινούπολης μετά την Άλωση», στο Κιουσοπούλου, Τ. (επιμ.), ''1453: Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και η μετάβαση από τους μεσαιωνικούς στους νεώτερους χρόνους'' (Ηράκλειο 2005), σελ. 3-21.</ref>. Gjatë [[Sulejman Magnificent|Sulejman madhështoritë]], arriti zenitin e famë e saj<ref>Lewis, 105</ref>. Në fillim të shekullit të 19-të që daton një tjetër zhvillim të rëndësishëm në historinë e Stambollitë, ndërthurur me epokën e [[Tanzimatit]], dmth Riorganizimi i Perandorisë Osmane, e cila u shoqërua me trazira të rënda, të tilla si masakra e [[jeniçerëve]] në hipodromin në [[1826]]. Ndërsa rasti i [[Revolucioni grek i 1821]] për herë të parë autoritetet osmane urdhërojnë ekzekutimin e menjëhershëm të personave të cilët luajtën një rol të fortë, të tillë si [[Patriarku ekumenik]] dhe Interpretuesi i madhë, ose me përndjekje kundër komuniteti grek të qytetit . Shekulli i 19 është i karakterizuar përgjithësisht si periudhë gjatë së cilës mundohetë transformimi i qytetitë në një kapital të stilit perëndimor. Më [[1870]] shtrihet në Stamboll hekurudha Europian, ndërsa të tjera infrastruktura publike përfundojë deri në fund të shekullit të 19-të. Ndërsa, deri në fillim të shekullit të 20-të, të tilla si tuneli nëntokësor në mes Galata-s dhe Beyond-es, stacioni i energjisë elektrike dhe rrjeti telefonik. Rreth të njëjtës periudhë, dhe derisa shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]], popullsia myslimane e qytetit është rritur ndjeshëm nga 385.000 në vitin [[1885]] në 560,000 në vitin [[1914]]<ref>Alan Duben, Cem Behar, ''Istanbul Households: Marriage, Family and Fertility, 1880-1940'', Cambridge University Press, 2002, σ. 25</ref>. === Historia moderne === Më 1908 qyteti u pushtua nga ushtria e lëvizjes [[xhonturqit]] dhe Sulltan [[Abdyl Hamiti II|Abdul Hamid II ']] shfronësohet. Revolucioni i ''Turqve të Rinj'' ka përshpejtuar procesin e përshtatjes së qytetit të standardeve perëndimore<ref>Duben, Behar, ό.π., σ. 26</ref>, e cila kishte filluar në vitin 1839 nga Sulltani [[Abdylmexhiti I|Abdylmexhit I]], reforma të quajtur [[Tanzimatit]]. Gjatë [[Luftërat Ballkanike|lufterave ne Ballkan]] (1912-1913), u pengua kapja nga ushtria [[Bullgari|bullgare]] , e cila u ndalua në periferi të qytetit. Në kohën e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] ishte në foreclosure dhe në fund të luftës u vu nën pushtimin britanike, franceze dhe italiane deri në [[1923]]<ref name="britannica"/>. Me ngrritjen e [[Ataturku]], sulltani Otoman i fundit, Mehmed VI, la qytetin në vitin 1922. Në të njëjtën kohë, Kostandinopoja humbi hegjemoninë e saj për më shumë se një mijëvjeçar, si kryeqytet e Republikës së Turqisë e porsakrijuar u shpall [[Ankara]]. Deri në fillimin të viteve 1920, popullsia e Kostandinopojës kishte rënë në mënyrë drastike, duke arritur nivelin më të ulët në njëqind vitetë e fundit<ref>Duben, Behar, ό.π., σ. 23</ref>. Mbeti e padëmtuar gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] nga qëndrimi neutralë i [[Turqi]]-së. Si pasojë, popullsia ka bërë rritje shumë të madhe, për shkak të lëvizjes së madhe të popullsisë rurale në qytet për të gjetur punë. Nga ana tjetër, komuniteti grek i qytetit u tkurr gërryer në mënyrë dramatike nga përndjekjet e njëpasnjëshme, më i shquari prej tyre [[shtator]] 1955. Stambolli u transformua me ndërtimin e [[Ura “Dëshmorët e 15 Korrikut“|urës e Bosfor-it]] (1973), e cila bashkoji lagjet europiane dhe aziatike nëpërmjet një rrjeti të autostradës së re, duke lejuar lëvizjet e mëdha të emigrantëve nga [[Anadoll]]ia. Shpërthimi i popullsisë që ka ndodhur gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të, u shoqërua me problemet e mbipopullimit dhe ndotjes.<ref name="britannica"/>. {{Wide image|Galatas2.jpeg|1800px|Një pamje panoramike e Stambollit nga [[kulla e Gallatës]]}} == Struktura urbane == Stambolli është qyteti më i madh në [[Turqi]] me rreth 14,000,000 banorë të vendosur pikërisht në veri 41 [[paralel i gjerësisë|paralele]] dhe është i ndarë në tri fusha kryesore. I parë është në thelb të qyteti i vjetër - i njohur si Stambolli [Stambolli] - i shtrirë në gadishullin historik trekëndësh të Bizantit dhe përfshin zonat [[Eminonu]] dhe [[Fatih]]. E vendosur në jug të [[Golden Horn|Golden Bay]] në anën ashtuquajturit Evropiane, dhe është pjesa më e populluar e qytetitë. Gadishulli është i rrethuar nga Deti Marmara në jug, dhe Ngushticën e Bosforit në lindje. Ndërtuar mbi terrenin kodrinor, i ndarë në rrethe të shumta. Të shtatë kodrat që dhanë emrinë Eptálofos jan të ndara nga lugina të vogla, ndërsa në maja qëndrojnë xhamitë e mëdha. Zona e dytë kryesore e Stambollit është e vendosur në veri / lindje të Bririt të Artë, edhe në pjesën evropiane të qytetit, dhe përfshin rrethet historike [[Beyoglu]] dhe [[Besiktas]]. Dallohet nga ndërtesat e saj moderne dhe në veçanti zona e Beyoglu karakterizohet si Stambolli modernë. Dy zonatë, jan të ndara nga Briri i Artë, dhe bashkohen nga dy ura: [[Ura e Gallatas]] dhe [[Ura Ataturku]]. Gallata ishte një qendër e rëndësishme tregtare të kryeqytetit, në shtëpi për tregtarë dhe bankierë. Zonë e tretë kryesore llogariten periferitë në anën aziatike të Bosforit, duke përfshirë edhe zonat [[Skutari]] (Chrysopolis lashtë, në [[turqisht]] ''Uskudari'') dhe [[Kalqedonisë]] (në turqisht "Kadikoy"). Shkodra shquhet për xhamitë e saj të shumta. Në kufijtë të gjerë të komunës së Stambollit gjithashtu mbulon [[Prigiponisia]] (në turqishtë ''Adalar''), një grup prej nëntë ishuj të vegjël në detin e Marmarasë dhe përafërsisht 18 deri 25&nbsp;km në juglindje të qendrës së qytetit. == Klima == <gallery class="center" widths="170px" heights="190px"> İstanbul 5702.jpg|Pranverë Vbebek.JPG|Verë Hagia Sophia (Istanbul, ottobre 2008).JPG|Vjeshtë Istanbul - invierno 2008.jpg|Dimër </gallery> {{Weather box | location = Stambolli <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik, Daten: 1929-2000<ref>{{cite web|url=http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm|title=Klimainformationen Istanbul|author=Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik|publisher=World Meteorological Organization|accessdate=2012-06-08|archive-date=7 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607171000/http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm|url-status=dead}}</ref>, <!-- Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik --> Date: 1970-2011<ref>{{cite web|url=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=istanbul|title=Jährlicher Gesamtniederschlag von Istanbul|author=Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik|work=Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik|accessdate=2012-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201200139/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=istanbul|archive-date=1 shkurt 2013}}</ref>; weather.com<ref>{{cite web|url=http://de.weather.com/weather/climatology/TUXX0014|title=Monatliche Klimastatistiken für Istanbul|author=weather.com|accessdate=2009-07-01}}</ref>; [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=tr&stat=17062 wetterkontor.de] | Jan high C = 8.7 | Feb high C = 9.1 | Mar high C = 11.2 | Apr high C = 16.5 | May high C = 21.4 | Jun high C = 26.0 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.5 | Sep high C = 25.0 | Oct high C = 20.1 | Nov high C = 15.3 | Dec high C = 11.1 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 2.9 | Feb low C = 2.8 | Mar low C = 3.9 | Apr low C = 7.7 | May low C = 12.0 | Jun low C = 16.0 | Jul low C = 18.5 | Aug low C = 18.7 | Sep low C = 15.5 | Oct low C = 12.0 | Nov low C = 8.5 | Dec low C = 5.3 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 100.9 | Feb precipitation mm = 80.9 | Mar precipitation mm = 69.6 | Apr precipitation mm = 45.4 | May precipitation mm = 35.5 | Jun precipitation mm = 37.5 | Jul precipitation mm = 39.0 | Aug precipitation mm = 46.3 | Sep precipitation mm = 62.9 | Oct precipitation mm = 100.7 | Nov precipitation mm = 108.6 | Dec precipitation mm = 124.7 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} == Edukimi == Në Stamboll bazohen disa prej institucioneve kryesore të arsimit të lartë dhe të mesëm në Turqi, publike dhe private. [[Universiteti i Stambollit]], i themeluar në 1453, është institucioni më i vjetër arsimor në Turqi dhe një nga më të vjetër në botë dhe ishte gjithashtu qendëra e vetme e arsimit të lartë në themelimin e Republikës së Turqisë<ref>{{cite web|author=İ.Ü. Bilgisayar Bilimleri|url=http://www.istanbul.edu.tr/english/history.php|title=History of Istanbul University (Turkish)|publisher=Istanbul.edu.tr|accessdate=2009-06-20}}</ref>. I famshëm është edhe [[Universiteti Teknik i Stambollit]],i orientuar [[shkenca inxhinierike|në shkenca politeknik]]. Universitete të tjera të shquara publike jan [[Universiteti i Bosforit]], [[Shkolla e Arteve të Bukura Mimar Sinan]], [[Universiteti Teknik Yildiz]] dhe [[Univesiteti i Marmara]]. Universitetet private më të shquara jan: [[Universiteti Koç|Koç]], [[Universiteti Sabanxhi|Sabanxhi]] dhe [[Universiteti Bilgi|Bilgi]]. Shumica e shkollave të mesme dhe universiteteve private, mësimi bëhet në gjuhën [[anglisht]]e, [[Frengjisht|Gjuhën franceze]] ose [[Gjuha gjermane|Gjermanisht]]. Institucionet të shquar i arsimit të mesëm publik [[Liceu Gallata Saraj]] (''Galatasaray Lisesi''), i themeluar në 1481 dhe, është institucioni i dytë më i vjetër arsimor në vend, të njohura ndërkombëtarisht të shkollave të mesme publike është akoma Erkek Stambolli, dhe private [[Kolegji Robert|kolegj Robert]]. == Kultura == Stambolli është qendra më e rëndësishme kulturore dhe artistike në Turqisë. Ideja për mbledhjen dhe ruajtjen e antikave u rrit në qytet gjatë mesit të shekullit të 19-të, me themelimin e muzeut të parë të tillë, e ndjekur nga standardet evropiane. Në vitin 1876, vila [[Tsinili belveder|Tsinili]] (në turqisht "Çinili Köşk") në pallatin "Topkapi" u shndërrua në një muze arkeologjik, nën drejtimin e Philippe Anton Ntetier. U pasua nga [[Ozman Hamdi]] [[bej]], i cili organizoi dhe [[Dig (arkeologji)|gërmimet arkeologjike]] të para në qytetë<ref name="grove">Paul Magdalino, et al. "Istanbul." Grove Art Online. ''Oxford Art Online''. 2009</ref>. Muzeu aktual Arkeologjik i Stamboll,i cili përfshin gjithashtu koleksione [[Arti islam|të artitë islamik]], është një nga [[Muzeu|Muzetë]] më të mëdhenjë në botë dhe ka më shumë se 1.000.000 ekspozita<ref>[http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313679A66406202CCB01966176E3ABFFFF2 Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού Τουρκίας]</ref>, nga zona gjeografike e [[mesdhetar|Mesdheut]] të [[Ballkani]]t të [[Lindja e Mesme|Lindjes e Mesme]] të [[Africa|Afrikës së Veriut]] dhe [[Asia|Azisë Qendrore]]. Në historinë e kohëve të fundit, jeta artistike e Stambollit ishte nën ndikimet e konsiderueshme evropiane, me reformën historike [[Tanzimatit]]. Konceptet evropiane të artit dhe mësimdhënies filluan të miratohen në vitin 1883 me themelimin e Akademisë Imperial të Arteve të Bukura nga Hamdi, përgjatë vijave të institucioneve të tjera evropiane si shkollë arti në Paris. Akademia Imperial ishte epiqendra e jetës artistike të qytetit, dhe deri më 1932 ishte e vetmja qendër arti me një orientim europian në Turqi<ref name="grove"/>. Në shekullin e 20-të, numri i piktorëve dhe skulptorëve [[Turqit|turke]] që u trajnuan në [[Europë]] ritet, ndërsa artistët evropianë vazhduan të vizitojën Stambollin dhe për të marrë pjesë në organizimin e akademis. Në të njëjtën kohë, arti evropian promovoi në nivel kombëtar për më shumë sesa format tradicionale të artit, të tilla si [[kaligrafia arabe]], e cila u godit me miratimin e [[Alfabeti latin|alfabetit latin]] në vitin 1928. Monumentet dhe koleksionet e qytetit revitalizuar kur [[Ankaraja]] u deklarua si kryeqyteti i Turqisë. Në vitin 1924, koleksionet e pasura të Topkapi u bërën të disponueshme për publikun, ndërsa në vitin 1935 Hagia Sofia u shndërrua në një muze. Një program ambicioz restaurimi i [[Manastiri i Horas|Manastiri Hora]], me restaurimin e famshme [[Mozaiku|mozaik]], zgjati nga 1948 deri më 1958, kur edhe ajo u shndërrua në një muze. [[Muzeu i Artit Modern në Stamboll]] (turq. ''İstanbul Modern Sanat Müzesi'') filloi në vitin 2004 dhe tani pret projekte të mëdha të [[art modern|Artit Modern]], pikturës, skulpturës dhe fotografisë. Lëvizja e [[Modernizmi]]t forcohet fillimisht në vitin 1937 me themelimin e Muzeut të Pikturës dhe skulpturës në [[Dolmabahçe (pallati)|Pallatin Dolmabahçesë]]. Arti i [[foto]]s bëri paraqitjen e tij në Stamboll në fillimet e viteve 1840, operacion i seminarit fotografisë së parë nga Kargopoulos (1850) dhenga francezi Shebaa Pascal (1857)<ref name="grove"/>. Si teatëri i pari i vërtetë osman, u regjistruar Teatri Frencez (në turqisht "Franciz Tiyatrosu"), i ndërtuar në 1840 në Beyoglu nga Tzoustiniani i cili ishte me origjinë italiane. Në të njëjtën kohë, prodhimet teatrale, si [[Opera]], janë të kryera në fërngjisht, për audiencë të përzier, e përbërë nga osmane dhe të huaja<ref name="shaw129">Shaw, 129</ref>. Në vitin 1844, adresa e tij u ndërmor nga aktori me origjinë nga Syros dhe biznesmen Mihail Naum, ashtu teatri morri emrin Naum. U Shkatërrua nga një zjarrë në 1846 dhe u restaurua me një kontribut prej Sulltanit<ref name="oxfordmusic">Faruk Yener. "Istanbul." The New Grove Dictionary of Opera. Ed. Stanley Sadie. Grove Music Online. Oxford Music Online. 2009.</ref> opera dhe vepra të tjera vazhduan të luheshin në njëjtë teatër deri më 1870, kur aji u shkatërrua një herë të dytë nga zjarri. Me reformat e Tanzimatit, u shfaqën më shumë hapësira teatrale. Teatrit i parë me shfaqje në gjuhenë osmane [[turke]], i quajtur Theater osman (turq. ''Tiyatro-i Osmani''), u themelua në vitin 1867 dhe operohet deri 1885 kur ai o dogjë<ref name="shaw129"/>. Gjithashtu opera private kishte në [[Dolmabahçesë]] pallatin e Sulltanit, me projekte, kryesisht në repertorin italian deri në 1864. Prodhime operistike janë paraqitur ende, nga 1889 deri në 1908, në një teatër i themeluar nga [[Abdul Hamid II]] në [[Pallati Jëlldëz|Pallatin Yildiz]]. Opera e re komunale fillon të veprojë në vitin 1968 si pjesë e Pallatit të Kulturës Stamboll (turq. ''Istanbul Kültür Sarayi''), megjithatë u shkatërruar nga zjarri dy vjet më vonë. Teatri u hap përsëri në vitin 1977 si [[Qendra Kulturore Ataturk]] (turq. ''Atatürk Kültür Merkezi''). Në programin vjetor i orkestrës popullore bashkëkohore simfonike të Stambollit përfshijnë të paktën një opera turke<ref name="oxfordmusic"/>. Qyteti organizon disa ekspozita të dukshëm dhe festivale ndërkombëtare, të tilla si [[Stamboll Bienale]], festivali ndërkombëtar i [[Filmi në Stamboll|filmit]], Festivali Ndërkombëtar i Muzikës dhe Festivali Ndërkombëtar i Xhazit. Në vitin 2010 u bë [[Kryeqyteti Evropian i Kulturës]], së bashku me [[Pecs]] (Hungari) dhe [[Essen]] (Gjermani). === Monumentet === [[Skeda:HagiaSophiaISTANBUL.JPG|parapamje|250px|Hagia Sofia sotë]] [[Skeda:Blue Mosque.ogg|parapamje|250px|Xhamia Blu]] Në qytetin e vjetër dhe rajonin [[Eminonu]] (turq. Eminönü) është e famshëma [[Topkapi|Topkapi Saraj]], e cila ishte vendi i qëndrimitë zyrtar i sulltanëve të Perandorisë Osmane. Më tej në veri është Muzeu Arkeologjik dhe në lindje [[Tsinili belveder]] e cila sot strehon muzen e qeramikës. Në distancë të vogël nga Topkapi dominon [[Hagia Sofia]] (turq. ''Ayasofya Müzesi'') me katër minare pranë [[Hipodromi i Konstandinopojës|hipodromimit i Konstandinopojës]] (At Meydanı) sot është një park publik dhe gjithashtu i quajtur Sheshi Sultan Ahmet. Në zonë qëndrojn obeliskët e [[Obelisku i Teodosit|Theodosius A ']] dhe i [[Kostadin VII]], dhe [[Kolona e Gjarprit|Kolona Gjarprin]]. Në hyrje veriore të hipodrom është ndërtuar shatërvan i ashtuquajtur gjerman, me elemente të arkitekturës neo bizantine, dhuratë e qeverisë gjermane për të përkujtuar vizitën e perandorit Wilhelm II në qytet. Kundër shatërvanit, dhe në jugperëndim të Shën Sofisë, është xhamia e Sulltan Ahmetit, e njohur zakonisht si [[Blue Mosque]], e cila është një nga kryeveprat e arkitekturës islame. Xhami e rëndësishme është edhe ajo e [[Xhamia Sulejmanije|Suleiman]], dedikuar për [[Suleiman Α΄ madhështori|Suleiman I madhështori]]. në Veri të Shën Sofisë është [[kisha e Shën Irini]], me arkitekurë tipike Romake [[Bazilika (Arkitektura)|bazilikë]], e cila gjithashtu funksionon si një muze. Në lagjen [[Edirne Kapu]] (turq. ''Edirnekapı''), rreth 150 metra nga [[Muret Theodosian]], është [[Manastiri CHORA]] (Xhamia Carrillo), që i përkaset monumenteve më të rëndësishme të [[arti bizantin|artitë bizantin]], të Periudhës e mesëme dhe të vonëtshme të saj. Tempuj të tjerë të rëndësishme janë [[Pammakaristos Manastiri]] (Xhamia Fethiye- tani pjesë e monumentit është një muze me mozaike të rëndësishme), afër [[Patriarkana Ekumenike|Patriarkanas Ekumenike]], dhe [[Manastiri i Shën Sergjit dhe Bacchus]] (Agiasofia Küçük Xhami). Me interes të veçantë janë edhe dy tregje: Egjiptiani Misiria tsarsi (turq. ''Mısır Çarşısı'') dhe Pazari i mbuluar (turq. ''Kapalıçarşı'')e cila me një sipërfaqe prej afro 200,000 metra katror është një nga tregjet më të mëdha në botë<ref>Peter Coleman, ''Shopping environments: evolution, planning and design'', Architectural Press, 2006, σ.23</ref>. Monumente kryesore gjënden edhe në qytetin modern, kufizohet me zonën e [[Beyoglu]] (lagja e vjetër Pera). [[Ura e Galatas]] lidh këtë zonë të qytetit të vjetër dhe në rrethin e [[Galata]]s dominon [[Kulla e Gallatës]] (turq. ''Galata Kulesi''), afërsisht 70 metra. Fokusi i qytetit modern është [[Sheshi Taksim]], ose Sheshi Pavarësia ,me klube nate të shumta. Në lagjen e Harbije (turq. ''Harbiye''), një distancë relativisht të shkurtër nga sheshi Taksim, është [[Muzeu Ushtarak Stamboll|Muzeu Ushtarak]] (turq. ''Askeri Müze''), me ekspozita nga të gjitha periudhat e historisë ushtarake të Turqisë. Në Beyoglu është grumbulli i Kiliç Ali Pashës (turq. ''Kılıç Ali Paşa Külliyesi''), i cili perfshin nje [[Xhamia|xhami]], [[medrese]], [[Llixha|banjë]] [[Hamami|turke]], një [[mauzole]] të vogël ([[tyrbja]]) edhe shatërvan, ndërtuar me urdhër të [[Kiliç Ali Pasha]]. Ndoshta monumenti më i rëndësishme është pallati [[Pallati Dolmabahçe|Dolmabahçesë]], së bashku me xhaminë me të njëjtin emër. Pallate të mrekullueshme janë edhe pallati [[Pallati Beylerbey|Beylerbey]], në lagjen me të njëjtin emër, dhe pallati [[Pallati Kyçyksu|Kioutsiouksou]] në Beikoz, të vendosura në anën aziatike të Bosforit, si pallatet e [[Yildiz]] në [[Beshiktash]] dhe [[Pallati Çiragan|Çiragan]] mes Beshiktash dhe lagjen e saj [[Ortakoi]]. Vlen të përmendet edhe kështjella përgjatë Bosforit, të dominuara nga [[Rumeli Hisar]] në Turqinë Evropiane, dhe Kalaja e Anadollit ose [[Anadolu Hisar]] në bregun aziatike. === Sporti === Në Stamboll, [[futbolli]], [[basketbolli]] dhe [[volejbolli]] janë sportet më të popullarizuara. Klube të mëdha sportive të qytetit janë [[Besiktas]], [[Galatasaray]] dhe [[Fenerbahce]]. Në basketboll, suksese tregojnë klube si [[Efes Pilsen]] dhe [[Fenerbahce Ulker]], ndërsa klubet e volejbollit të shquar janë Eczacıbaşı, Vakıfbank dhe Fenerbahce. Stadiumi me kapacitet më madhë në qytetë është [[Ataturku Olympic Stadium]] dhe shërben atletikën dhe ndeshjet e futbollit, është identifikuara me pesë yje sipas standarteve të [[UEFA]]-s.Në 2005 mori pjesë finalja e madhe e [[UEFA Champions League]], ndërsa në stadiumin e Fenerbahçe, [[Shukru Saraxhoglu]], u zhvillua në vitin 2009, finalja e fundit të [[Kupa Uefa|Kupës UEFA]], përpara se të zëvendësohej nga [[UEFA Europa League]]. Vendet kryesore sportive janë ende stadiumi Sinan Erdem (turq. Sinan Erdem Olimpik Spor Salonu), si dhe [[Arena Abdi Ipekci]] e cila priti finalen e Kampionatit Europian të Basketbollit në vitin 2001. Qyteti gjithashtu organizonë ngjarje në motorsport, si kampionatin [[F1]], kampionatin MotoGP , kampionatin ([[WTCC]]), etj, në [[Istanbul Park]] i cili u hap në vitin 2005. Cdo vit zhvillohet maratona ndërkombëtare e [[Eurasia]]-s. <gallery class="center"> Beşiktaş-Antalyaspor_match_in_30_October_2008.jpg|[[Stadiumi Inonu]] Fenerbahce Stadion.JPG|Stadiumi [[Sukru Saracoglu]] </gallery> == Shih edhe == * [[Edreneja]] * [[Izmiri]] * [[Lista e rrethimeve të Kostandinopojës]] == Leximi i mëtejshëm == * Çelik, Zeynep. ''The Remaking of Istanbul: portrait of an Ottoman city in the nineteenth century'', University of California Press, 1986 * Freely, John. ''The Companion Guide to Istanbul and Around the Marmara''', Vol. I, Companion Guides,Boydell & Brewer Ltd, 2000 * Gilles, Pierre [Petrus Gyllius]. ''The antiquities of Constantinople'' [De topographia Constantinopoleos] (μτφρ. John Ball), London: 1729 * Lewis, Bernard. ''Istanbul and the Civilization of the Ottoman Empire Centers of Civilization'', University of Oklahoma Press, 1972 * Necipoğlu, Nevra (ed.). '' Byzantine Constantinople: Monuments, Topography and Everyday Life'', Brill Academic Publishers, 2001 * Shaw, Ezel Kural. ''History of the Ottoman Empire and modern Turkey'', Cambridge University Press, 1977 == Shënimet == {{notelist}} == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Category:Istanbul}} * [https://web.archive.org/web/20061222171620/http://english.istanbul.gov.tr/ Zyra e guvernatorit] * [http://www.ibb.gov.tr/AnaSayfa/ Bashkia Metropolitane e Stambollit] {{Lidhje e thyer}} [[Kategoria:Stamboll|*]] [[Kategoria:Qytetet e Magna Graecia]] [[Kategoria:Perandoria bizantine|Kostandinopoja]] [[Kategoria:Qytete në Turqi]] [[Kategoria:Qytetet aziatike në Turqi|Stamboll]] [[Kategoria:Qytetet evropiane në Turqi|Stamboll]] jav02jb5he7xwu21fneajzijrcjckqi 3010629 3010601 2026-07-18T15:16:26Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010629 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Stambolli | native_name = ''İstanbul'' | native_name_lang = tr | settlement_type = [[Komunat metropolitane në Turqi|Bashki metropolitane]] | image_skyline = Istanbul collage 5f.jpg | imagesize = 270 | blank_emblem_size = 110px | mapsize = 230px | pushpin_map = Turkey#Europe#Asia#World | pushpin_map_alt = Turkey, with Istanbul pinpointed at the northwest along a thin strip of land bounded by water | pushpin_map_caption = Location within Turkey##Location within Europe##Location within Asia | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|41|00|49|N|28|57|18|E|region:TR|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|TUR}} [[Turqia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet gjeografike të Turqisë|Rajoni]] | subdivision_type2 = [[Provincat e Turqisë|Provinca]] | subdivision_name1 = [[Rajoni Marmara|Marmara]] | subdivision_name2 = [[Provinca Stamboll|Stambolli]] | seat_type = Selia provinciale{{efn|Ku ndodhet zyra e guvernatorit.}} | seat = Cağaloğlu, Fatih | parts_type = Distriktet | parts = [[Lista e distrikteve të Stambollit|39]] | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Ekrem İmamoğlu]] ([[Partia Republikane Popullore|CHP]]) | leader_title1 = Guvernator | leader_name1 = [[Ali Yerlikaya]] | area_footnotes =<ref>{{cite web|url=https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|publisher=Istanbul Buyuksehir Belediyesi|title=YETKİ ALANI|access-date=4 shkurt 2020|language=tr|archive-date=6 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406112545/https://www.ibb.istanbul/SitePage/Index/82|url-status=dead}}</ref><ref>Provinca Stamboll = 5,460.85&nbsp;km²<br/>Sipërfaqja Tokë = 5,343.22&nbsp;km²<br/>Liqeni/Pellgu = 117.63&nbsp;km²<br/>Evropë (25 distrikte) = 3,474.35&nbsp;km²<br/>Azi (14 distrikte) = 1,868.87&nbsp;km²<br/>Urban (36 distrikte) = 2,576.85&nbsp;km² [Metro (39 distrikte) – (Çatalca+Silivri+Şile)]</ref> | area_urban_km2 = 2,576.85 | area_urban_sq_mi = 994.93 | area_metro_km2 = 5,343.22 | area_metro_sq_mi = 2,063.03 | elevation_max_footnotes =<ref>{{cite web|title=İstanbul'un En Yüksek Tepeleri|url=https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir|website=Hava Forumu|date=15 prill 2020|publisher=Hava Durumu Forumu|language=tr|access-date=1 shkurt 2022|archive-date=14 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114105009/https://www.kartal24.com/104583-istanbulun-en-yuksek-tepesi-neresidir|url-status=dead}}</ref> | elevation_max_m = 537 | elevation_max_ft = 1,762 | population_total = 15,462,452 | population_urban = 15,149,358 | population_as_of = 31 dhjeror 2020 | population_footnotes =<ref name="Population of Turkey">{{cite web|url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2020-37210&dil=1|publisher=[[Instituti i Statistikave të Turqisë]]|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2020|date=31 dhjetor 2020|language=tr|access-date=5 shkurt 2021}}</ref> <!-- do not add update figure as that stat is only published once a year due to legal reasons --> | population_density_urban_km2 = 5,879 | population_density_urban_sq_mi = 15,230 | population_density_metro_km2 = 2,894 | population_density_metro_sq_mi = 7,500 | population_rank = [[Lista e qyteteve në Turqi|1-rë në Turqi]] | population_demonym = | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 34000 deri 34990 | area_code = +90 212 <small>(Ana evropiane)</small> <br />+90 216 <small>(Ana aziatike)</small> | registration_plate = 34 | blank_name_sec2 = [[GeoTLD]] | blank_info_sec2 = [[.ist]], [[.istanbul]] | website = {{URL|http://ibb.istanbul/}} <br /> {{URL|www.istanbul.gov.tr/}} | blank_name = GDP (Nominal) | blank_info = 2019<ref>{{cite web|url=https://cip.tuik.gov.tr/?il=34#|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|title=Kişi başına GSYH ($) (2019)|access-date=30 janar 2021}}</ref> | blank1_name = &nbsp;- Gjithsej | blank1_info = $237&nbsp;miliardë | blank2_name = &nbsp;- Per capita | blank2_info = $15,285 | blank3_name = [[Indeksi i zhvillimit njerëzor|IZHNJ]] (2019) | blank3_info = 0.846<ref>{{cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en}}</ref> (<span style="color:#090;">shumë lartë</span>) · [[Lista e rajoneve turke sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor|1]] | timezone = [[Koha në Turqi|TRT]] | utc_offset = +3 | government_type = [[Mayor–council government]] | governing_body = [[Këshilli Bashkiak i Stambollit]] | image_shield = }} '''Stambolli''', i njohur ndërkombëtarisht si '''Istanbul''' (në [[gjuha turke|turqisht]]: ''İstanbul'', [[IPA]]: [istɑ̟nbuɫ]), është qyteti dhe [[porti]] më i madh i [[Turqi]]së. Është qendra kryesore kulturore, ekonomike dhe industriale në vend. Me një popullsi prej rreth 14,8 milion banorë, është një nga qytetet më të populluara në botë. Stambolli është ndërtuar në vendin e qytetit të [[Greqia e Lashtë|lashtë greke]] [[Bizanti|Bizant]], quajtur kështu nga [[Bizasi|Bizas]] e [[Megara]]s, i cili e themeloi atë në vitin 667 p.K. Është ndërtuar në të dy anët e Bririt të Artë (turq. ''Halic'') në hyrjen jugore të ngushticës së [[Bosfori]]t, e cila me një gjatësi prej rreth 35 km lidh [[Deti i Zi|Detin e Zi]] në veri me [[Deti Marmara|Detin Marmara]] në jug. Në këtë mënyrë është i vetmi qytet në botë i cili gjendet në dy kontinente, [[Evropë]] ([[Trakia Lindore|Thrakës Lindore]]) dhe [[Azi]]. Qyteti modern është i ndarë në tre zona kryesore, Stambollin e vjetër (turq. ''Eminonu'' dhe ''Fatih'' ), [[Bejollu]] (turq. ''Beyoglu'') me rrethin e [[Galata]]s, dhe Yskydari së bashku me periferinë në anën e kundërt [[azia]]tik të Bosforit. Gjatë gjithë kohërave ka qenë kryeqyteti i tre perandorive të njëpasnjëshme: [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]] (dhe vazhdimësinë e saj [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]] ([[324]] - [[1453]]), Perandorisë jetëshkurtër [[Perandoria Latine|Latine]] (1204-1261) dhe [[Perandoria Osmane|Osmane]] ([[1453]] - [[1922]]). Zonat historike të qytetit, monumente të rëndësishme, janë të zotëruara nga viti 1985 nga [[UNESCO]]. Disa nga monumentet janë Xhamia [[Ajasofja]], [[Saraji i Topkapësë|Topkapë]], [[Xhamia e Sylejmanies|Xhamia e Sulejmanit I]] dhe [[Xhamia e Sulltan Ahmetit]]. Qyteti gjithashtu ka themeluar universitetin e parë në Turqi. == Emërtimi == Qyteti u emërua nga themelimi i tij në 658/7 pes deri në 330 pas Krishtit, [[Bizanti]]on. Në vitin 196 pes, për një periudhë të shkurtër, mori edhe emrin ''Augusta Antonina'' nga perandori [[Septim Severi]], në nder të birit e tij Antoni. Perandori [[Kostandini i Madh|Kostandinë i I]] në inagurimin e 332-it e emëroji ''Nova Roma'' (Roma e re), por ai nuk mbizotëroji, ashtu qyteti u bë shumë shpejt i njohur si ''Kostandinopojë'' (qyteti i Kostandinit), i quajtur pas themeluesit të tij. Dorëzuar nga historiani [[Sokrat Historiani|Sokrati]], emri "Roma e re" u sanksionua me ligj dhe duket se pasqyrohet një paralele retorike mes [[Roma|Romë]]-s dhe Kostandinopojës. Emra të tjerë që i referohen janë: ''Basilevousa'' (Mbretëresha e qyteteve), ''Megalopolis'' (Qyteti i madh) dhe [[Stamboll|Eptalofos]] (''sepse është e ndërtuar në mes të shtatë kodrave''). Ndërkohë i bëhet referencë edhe si ''Anthousa'' (E lulëzuara) nga [[Florentia]]. [[Skeda:konstantinos.jpeg|parapamje|[[Kostandini i Madh|Kostandini I]]]] Emri ndërkombëtar i qytetit sot është ''Istanbul'', u riemërua zyrtarisht nga Republika Turke në [[28 mars]] të vititë [[1930]]. Etimologjia e fjalës nuk është e njohur me siguri. Më e pranuar është ideja që vjen nga fjalët greke ''εις την πόλη'' (''is tin Poli = në qytet''). Konsiderohet gjithashtu sepse banorët e saj e quajnin thjesht [[Stamboll|Poli]] (''Qyteti'')<ref name="Room">Adrian Room, ''Placenames of the world'', McFarland, 2006, σ. 177</ref>, si ajo shpesh thiret nga grekët. Emri Stamboll, së bashku me variacione ''Istinmpol'' [Istinbol] ose ''Istanmpol'' (Istanbol) janë përdorur gjatë sulltanatit të [[Selxhukët|Selxhukve]], dhe gjatë periudhës së hershme Otomane. Shqiptimin i emrit ''εις την πόλη'' (Istinboli) i certifikuar sipas burimeve nga fundi i shekullit të 14-të. Sipas një versioni tjetër, fjala Stamboll rrjedh nga fjala ''Islampoul'' (Islambul), dmth qyteti i [[Islam]]-it, ndonëse kjo hipotezë vjen në kundërshtim me faktin se përdorejë edhe para Perandorisë Osmane. Emri Kostandinopojë [scr. në قسطنطينيه turqisht, Konstantiniyye] ishte në përdorim paralel me variantin ''Istanbul'', sidomos në dokumentet zyrtare osmane, veprat letrare, dhe numizmatike. Qe në përdorim më shumë në qarqet e dijetarëve, ndërsa në komunikimin e përditshëm dominonte varianti Stamboll. == Historia == === Bizanti (658 pes - 46 pes) === Kostandinopoja u themelua në qytetin e lashtë [[Bizanti]]o (edhe ''Bizantis''), emri i cili i referohet emrave traqiot<ref name="oxford">Alexander P. Kazhdan (ed.), ''The Oxford Dictionary of Byzantium'', Vol. I, Oxford University Press, USA, 1991, λήμμα "Byzantion", σ. 344</ref>. Në librin historikë "Geographic" të [[Stramon]]-it, lexhojëm se qyteti u themelua në vitin [[658/7 pes]] me kolonistë nga Megara, të udhëhequr nga [[Bizasi|Bizas]], prej të cilit u emërua. Heroi mitik Bizas është biri i Mbretit Nisos nga Megara ose biri i [[Poseidoni]]t dhe [[Keroessas]]<ref>Προκόπιος, ''Περί Κτισμάτων'', Α. 5</ref> (vajza e [[Ios]] dhe [[Jupiteri|Zeusit]]), të cilën nëna e lindi në Bririn e Artë. Një tjetër version tregon se Bizas është biri i Semestras<ref name="oxford"/>. Bizas raportohet bashkë me Andevët në libra ''[[Παραστάσεις σύντομοι χρονικαί]]'' (Shekulli 8-9.) dhe supozohet se një kombinim i mundshëm i dy emrave çoi në emrin ''Bizantion''<ref name="oxford"/>. Sipas mitit themelues të Bizantit, siç na dorëzohet nga [[Straboni]], kolonët ndoshta ndoqën orakullin nga [[Orakulli i Delfit]] i cili u kërkoi atyre që të ndërtonin qytetin e tyre kundër qytetite e 'verbër'. Si banorë të verbër queshin ata të Kalqedonisë, të cilët kishin themeluar qytetin e tyre në bregun e kundërt aziatike të Bosforit, pa kuptuar avantazhet e shquar të vendit. Një avantazhë i rëndësishëm i lokacionit, në krahasim me atë të Kalqedonisë, ishte mundësia më e madhe e mbrojtjes, sepse akropoli i Bizantit në bashkimin e Bririt të Artë dhe Bosforit, mbrohej pothuajse plotësisht nga deti, me përjashtim vetëm pjesën perëndimore, por për të cilën ishte e mundur për të ndërtuar mure. Bizanti u rrit shpejt, ndërtoj territoret të fortifikuara dhe zurri bregdetin e Azisë. Si pas [[Pausania]]s, ishte një nga qytetet më të mira të fortifikuara të antikitetit<ref>Παυσανίας, ''Ελλάδος περιήγησις'', 4.31.5</ref>. Informacion historik rreth Bizantit gjithashtu rrjedhin nga [[Herodoti]]. Tirani i qytetit, mbështeti së bashku me gjeneralët e tjera greke mbretin Pers [[Darius|Dari]] në fushatën e tij kundër [[Skithët|Skythianve]]. Gjatë [[Revolucioni Jonit|Revolcionitë Jon]]-it u pushtua nga forcat greke. Në kohët klasike, pas fitores së Grekëve në [[Luftëratë Mediane]], Bizanti u pushtua nga fituesi i [[Plataea|Betejës së Plataeas]] gjenerali [[Pausania]]s<ref>Θουκυδίδης, 1.94</ref>, i cili, pas një marrëveshjeje me [[Kserksi]]-n mbeti komandant i qytetit, para se të ndiqej nga athinasit<ref>Θουκ. 1. 128-131</ref>. Bizanti ishte anëtar i [[Liga Deliane|ligës Deliane]] dhe aleatë i [[Athina|Athinës]], gjatë [[Lufta e Peloponezit|Luftës së Peloponezit]] (431-405 BC) doli fillimisht me athinasit. Më [[411]] pes dezertoi nga aleanca athinase dhe vitin e ardhshëm u pushtua nga [[Klearchus]] gjeneralin spartan, i cili pretendoi nevojën për të parandaluar dërgimin e grurit në Athinë nga [[Deti i Zi]]<ref>Ξενοφών, ''Ελληνικά'', 1.1.35</ref>. Rrethohet përsëri në 409 pes nga athinasit, të udhëhequr nga [[Alkibiadi|Alkibiadhi]] dhe kur Klearchos u largua nga qyteti, disa bizantinë hapën portat për të hyrë athinasitë<ref>Διόδ. Σ., 66.4-6</ref>, të cilët, më në fund, pas një beteje brenda mureve pushtuan qytetin. Pas disfatës së Alkibiadhit në [[Aegospotami]], athinasit nënshkruan një traktat paqeje sipas të cilës duhej të largoheshin nga Bizanti. Në të njëjtën kohë, qytetarët e Bizantit që e kishin tradhtuar qytetin, duke dorëzuar atë në duart e Alkibiadhit, u larguan, por më vonë morën nënshtetësin athinase për homazhe<ref>Ξενοφών, 2.2.1</ref>. Prania spartane në qytetë përfundoi rreth [[390]] pes, kur [[gjeneral]]i athinas [[Thrasyvulos]] restauroji Bizantin në sferën e ndikimit athinase, megjithatë ka pasur kriza në marrëdhëniet midis dy qyteteve, si në [[357]] pes, kur Bizanti u bashkua me forcat e [[Mausolus]]-it. Gjatë përhapjes së [[Filipit II|Philipit të II të Maqedonisë]], Bizanti nënshkruan një traktat paqeje me mbretin e Maqedonisë. Megjithatë ai e rrethoi qytetin në vitin [[341 pes]], pas mohimit të Bizantit të kthehej kundër Athinës. Banorët atributuan shpëtimin e tyre në një mrekulli e perëndeshës [[Hekati]], siç dëshmohet nga [[statuj]]a e ngritur në nder të saj, por edhe në [[monedha]]t bashkëkohore. Gjysmëhëna e përshkruar në monedha Bizantine u bë simbol i qytetit, e cila ka mbijetuar deri sot me miratimin e flamurit të [[Turqi|Republikës Turke]]<ref>William Smith, ''Dictionary of Greek and Roman geography'', Vol. I, Boston: Little, Brown and Co., 1854, σ. 658</ref>. Në fakt, Bizanti u mbështet nga athinasit dhe disa qytete të tjera [[Greqi|greke]]<ref>Διόδ. Σ., 16.77.2</ref>. Gjatë mbretërimit të [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], qyteti mbajti një status autonomie të privilegjuar. Gjatë fushatës së Aleksandrit në [[Danubi]]t, ata e mbështetën atë duke dërguar [[Anija|anije]]<ref>Αρριανός, ''Αλεξάνδρου Ανάβαση'', 1.3.3</ref>. Pas vdekjes së tij, bizantinët, edhe pse ata fillimisht mbështetën [[Antigonus III Doson|Antigonus-in e III Doson]], përfundimisht mbetën neutral në betejën e tij me Kasandrin dhe Lysimakun<ref>Διόδ. Σ., 19.77.7</ref>. Në [[279 pes]], qyteti u detyrua të paguante taksa të rënda prej [[Galatia|Galatasve]]. Në vitet që pasuan bizantinët kërkuar për të zgjeruar dominimin e tyre, kryesisht nëpërmjet kontrollit të tregtisë. === Periudha romake === [[Skeda:konstantinoupoli_bg.jpeg|parapamje|Kostandinopoja]] Gjatë periudhës së sundimit romak, Bizanti gëzonte fillimisht privilegje si një qytetë i lirë, sepse luajti një rolë të rëndësishëm në luftën kundër [[Thrakët|thrakëve]]. Për shembull, perandori [[Klaudi|Klaudio]] caktoji një pesëvjeçar imuniteti<ref>Smith, ό.π., 658</ref>, ndërsa si na dorëzoen nga letrat e [[Plini i Riu|Plinit e Ri]], [[Trajan]]i shfuqizoji në rastin e Bizantit kultin perandorak<ref>Πλίνιος, ''Επιστολές''</ref>. Megjithatë, këto privilegje o hoqën gjatë perandorisë së [[Vespasian|Vespasian-it]],i cili uli Bizantin në një [[Provinca|provincë]] romake të përbashkët. Në fund të shekullit të dytë, gjatë luftës civile midis perandorit [[Septimius Severus|Septimios Severus]] (b. 193-211) dhe pretendentin e fronit [[Niger Peskeniu]], Bizanti u rreshtua me këtë të fundit. Severus-i bëri një rrethim sistematike të qytetit, të cilin përfundimisht mori në vitin [[196]] m.e.s. U deshën tre vjetë betejash, të shoqëruar nga shkatërrimi i plotë i qytetitë dhe ndëshkimin e ashpër të banorëve. Pozita e Bizantit ishte e qartë [[strategji]]ke, Severus më vonë filloji rindërtimin e qytetitë, i cili mbaroji nga biri i tij Antoninus, u ngritën mure të reja që dyfishuan madhësinë e saj<ref>Michael R. T. Dumper and Bruce E. Stanley (ed.), ''Cities of the Middle East and North Africa: a historical encyclopedia'', ABC-CLIO, 2007, σ.181</ref>, ndërsa gjithashtu jep privilegje të cilat ai kishte hequr më parë. Ndër ndërtesave më të rëndësishme përfshijnë [[Llixha|banjot]] në shenjtëroren e [[Zeusi]]-t me emrin [[Banja Zeuxippus|Zeuxippe]], [[teatri]] dhe [[hipodromi i Kostandinopojës|Karusel]] dhe u rinovua dhe ''Strategion-i''. Gjatë të njëjtës periudhë, qyteti u quajt përkohësisht [[Augusta Antonina]] në nder të birit të Severus. Bizantinët jetuan një tjetër fatkeqësi, kur [[Galiinos]] (b. 254-268) shkatërroi fortifikatatë, të cila më vonë u ri-ndërtuan nga [[Diokleciani]]. Gjatë kësaj periudhe, bastisje fisnore e [[Gotët|gotëve]] sollën Bizantin disa herë në mbrojtje, por, pa goditje të rëndësishme. [[Licinius]] shkoji atje pas humbjes së tij nga Kostandini në [[Hrysoypoli]]. Ky i fundit e ka ndjekur atë përfundimisht duke e detyruar atë që të dorëzohet. Kreu një rrethimi të qytetit, të cilin mori në shtator të [[324]]. Duket se Kostandini kuptoji avantazhet të konsiderueshme të vendndodhjes së Bizantit, kështu që vendosi të transferojë kryeqytetin e Perandorisë Romake aty. ==== Kryeqyteti i Perandorisë Romake (330-1204) ==== Sistemi qeveritar [[Tetrarchy]] (p.sh. 293-324), ndër të tjera, u karakterizua nga praktika e krijimit të vendeve të rezidencës së perandorit. Qytetet që u themeluan ose ri-themeluan si rezidencat perandorake, zakonisht ndërtoeshin këto objekte të rëndësishme, si pallate, mausoleum apo hippodrom. Për shembull, perandori [[Maksimian]] (b. 285-310) sundoi në [[Milano|Mediolanum]] (Milano moderne), ndërsa [[Diokleciani]] krijoji [[Nikomidia]] ose (''[[Izmit]]'') modernë. [[Kostandini i Madh|Kostantini i Madh]] zgjodhi Bizantin si kryeqytet, me sa duket kishte kuptuar pozicionin strategjik të saj. Themelimi i Kostandinopojës u identifikua me fillimin e një projekti shumë të mëdha urbane, me rreze të gjatë. Qyteti u zgjerua duke përfshirë në zonën e Bizantit prej rreth 5000 [[hektarë]], kryesisht pa të ndërtuara<ref>Concina, 15</ref>. Njëkohësisht, muret e reja filluan të ndërtoheshin nga Kostandini dhe mbaruan nga [[Konstantius]] (337-361), janë ekstrapoluar pesëmbëdhjetë herë në krahasim me muret e vjetra të Severus-it<ref>Ζώσιμος, ΙΙ.30-31</ref>. Inagurimi i qytetit u festua me madhështi më [[11 maj]] të [[330]] dhe u quajt ''[[ditëlindja e Konstandinopojës]]''. Duke i uruar të rriteshin vendbanimet e qytetitë, deri në vitin [[361]] u siguroi furnizimin e lirë të bukës për njerëzit që ndërtonin shtëpinë e tyre atje ("[[panes aedium]]"). Përveç kësaj, disa shtëpi janë ndarë për zyrtarët e lartë të gjykatës dhe financoheshin drejtpërdrejtë nga [[thesari perandorakë]]<ref>Concina, 16</ref>. Së shpejti rritja e popullsisë së qytetit ka arritur në një pikë të tillë, që u eliminuan masatë e cila favorizuan ndërtimin. [[Skeda:Byzantine Constantinople-en.png|parapamje|center|700px|image_map topografike e Kostandinopojës gjatë periudhës bizantine.]] Rrethuar nga shtatë kodra, Kostandinopoja, si Roma, ishte e ndarë në 14 rrethe. Qendra e vjetër së Bizantit, atrium, së bashku me hipodrom-in aty pranë, u ripërcaktuan arkitektonikishtë dhe u quajtën [[Augusteum]], në nder të nënës së Kostandinit (''Flavia Iulia Helena Augusta''). Aty degëzoj rruga (''[[Via Egnatia]]''), duke të çuar deri te porta e parë e Artë. Të githa u financuan nga taksa e re (''agora'') e Kostandinit. Në anën perëndimore të Augusteon qëndronte tempulli i Thias Sofias (''Θείας Σοφίας''), të përkushtuar për [[Agia Sofia]], dhe në lindje u ngritë ndërtesa e parë e Senatit Ekumenik. Në lindje të hippodromit ishte pallati perandorak, i cili deri në shekullin e 6 nuk pësoji asnjë ndryshim të rëndësishëm. ''Roma e re'' e Kostandinit, që nga dita e inaugurimit të saj, ishte zyrtarisht një qytetë [[Krishterimi|krishterë]]<ref>J. B. Bury, ''History of the Late Roman Empire'', Macmillan & Co., London: 1923, σ. 74</ref>,por fillimisht në lidhje me vendet e shenjta të fesë greko-romak vetëm disa ndërtesa të krishterë ishin ngritur.<ref>Concina, 24</ref> Veshur me shkëlqim, Kostandinopoja kishte të gjitha elementet e prosperitetit urbane, favorizuar bashkimin kulturorë, arkitekturorë dhe artistik në mes lindjes dhe perëndimit. Ishte gjithashtu një qendër kishtare, që nga viti 381 është Selia e Patriarkut Ekumenik<ref name="britannica">"Istanbul." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 10 Apr. 2009</ref>. Zgjerimi i konsiderueshëm i qytetit nisi nga perandori [[Theodosius|Theodosi II]] (408-450), nën mbikëqyrjen e prefektitë së Lindjes [[Pretoria Anthemios]], i cili mund të përshkruhet, themeluesi i dytë i Kostandinopojës<ref name="auto1">J. B. Bury, ό.π. 70</ref>. Pjesa perëndimore e kryeqytetit u rritë në një [[milje romake]]<ref name="auto1"/>, ndërsa niveli i përgjithshëm i brendshëm u dyfishua<ref>Concina, 28</ref>. Siguria është përforcuar me [[Messopyrgos|mesopirgjet]] (''kulla të ulta'') ndërtuara përgjatë bregdetit, ndërsa miratoi edhe një plan novator për muret, që sot njihen si [[Theodosian Muret|Muret e Theodositë]]. Ndërhyrjet inovative përfshinin ndërtimin e mureve të dyfishta, nga ana e brëndshme. Të cilët përbënin mbrojtjen kryesor. Ishin afërsisht 11 metra të lart dhe të përforcuar me kulla afërsisht 20 metra, të vendosur në intervale të rregullta prej rreth 65 metra. Gjatë perandorisë së [[Justiniani I|Justinianit I]] (527-565), Kostandinopoja mesjetar arriti kulmin e saj, me një popullsi që arriti përafërsisht 500.000 banorë<ref name="britannica"/> dhe përbënte një mozaik komuniteteve me karakteristika të ndryshme. Në këtë periudhë u përpoq një riorganizim i ri i peisazhit urban të kryeqytetit, siç duhej në bazë të rrethanave, duke pasur parasysh shkatërrimin nga zjarri i vitit [[532]] dhe ngjarjet e [[Revolta Nika|revoltës Nika]] ([[greqisht]] ''στάσης του Νίκα = stasis tu Nika''). Në planin e ri urbanistik u përfshinë ridefinimet e pozicioneve dhe projekteve të pushtetit dhe, fiximi i karakteristikave arkitekturore që vitrinojnë qytetin si një kapital i botës krishtere<ref>Concina, 33-34</ref>. Kontributi i veçantë i Justinian-it I ka qenë ngritja e disa manastireve dhe kishave, një nga më mbresëlënëset është Ajasofia.<ref>Michael Maas (εκδ.), ''The Cambridge Companion to the Age of Justinian'', Cambridge University Press, 2005, σ. 79</ref> Më [[542]] në qytetë u përhap [[murtaja]] e cila thuhetë se shkaktoi vdekjen e tre të pestave të popullsisë dhe shënoi një periudhë e rënies e Kostandinopojës<ref name="britannica"/>. Periudha nga shekulli i 7-të deri në të 9-in ishte në përgjithësi një fazë kritike në historinë e qytetit, i cili u rrethuaru nga [[persët]] dhe [[Avaret|avarët]] (626) [[arabët]] (674 - 78 dhe 717-18), [[Bullgari|bullgarët]] (813, 913), [[rusia|rusët]] (860, 941, 1043) dhe [[Pechenegs | Pechenegs-ët]] (1090-1091), duke adresuar gjithashtu epidemitë dhe konfliktet e brendshme. [[Skeda:Constantinople imperial district.png|center|parapamje|750px|image_map e Pallatit të Madh të Kostandinopojës. Hipodromi, Hagia Sophia, Hagia Irene, dhe ndërtesa të tjera. Paraqitja e ndërtesave të kompleksit të pallatit janë bazuara në referenca letrare dhe historike, sotë janë aktualisht të mbuluara nga ndërtesat e tjera.]] ==== Periudha Latine (1204-1261) dhe shërimi bizantine ==== Në vitin 1203, nën [[Kryqëzata e katërt|Kryqëzatën e Katërt]], ishte rrethimi i parë i Kostandinopojës nga kryqtarët në mënyrë për të rivendosur Isaak II në fron. Në [[13 prill]] [[1204]], sulmuan edhe plaçkitën qytetin. Perandori i ri u zgjodh [[Baldvini i Kostandinopojës|Baldvini i Flanders]]. Periudha e instalimit kalimtar të [[Perandoria Latine|Perandorisë Latine]] (1204-1261) karakterizohet si më shkatërruese në historinë e Kostandinopojës<ref name="britannica"/> veçanërisht plaçkitja e qytetit si paprecedent<ref>Steven Runciman, ''A History of the Crusades'', Vol. III, Cambridge Univeristy Press, 1995, σ.123</ref>. Informacione indikative në tempuj, shkatërrimi dhe grabitjet në pallate, monumente marrëm nga [[Geoffrey Villehardouin|William de Villehardouin]] (1160-1213 per) nga historiani dhe dëshmitar okular [[Fituesi Choneiates|Nikita Choniati]]<ref>Nicetas Choniata, ''Historia'', ''C.S.H.B.'', Bonn, 1835, σσ. 757-63</ref>. Mjaft vende të kultit u dhanë për doktrinën romake, për klerin frankë dhe venedikt, dhe, në përgjithësi, u përpoq për të krijuar doktrinën latine para metropolitë [[Ortodoksia|Ortodoksë]].<ref name="concina62">Concina, 62</ref> Priftërinjtë Latinë nga Franca, Flandera dhe Italia, morën përsipër operimin e kishave të qytetit. Në të njëjtën kohë, u zgjerua katërta veneciane, dhe mori karakter të veçantë kolonie jashtë shtetit<ref name="concina62" />, ndërkohë që ndodhi edhe eksodi masiv i elementit grek. Shpopullimi i përgjithshëm nuk u ekulibruar nga emigracioni latine, i cili filloi në vitin 1204<ref>Necipoğlu, 280</ref>. Në 1261, Kostandinopoja u rimor nga [[Michael VIII Palaeologu]] (1259-1282) dhe në dekadatë pasuese u tentua një program i ri rindërtim, duke sinjalizuar një ndryshim në konfigurimin e peisazhit urban. U Promovuan masa specifike për kthimin e popullatës së periferisë dhe përgjithësisht përkrahinimi, veprime këto për të rivendosur imazhin e qytetitë. U Promovuan akoma edhe vepra mbrojtëse, të cilat konsiderohen si të nevojshme, duke pasur parasysh situatën shumë të keqe në të cilën gjëndën muret e qytetit, si pasojë të mungesës së kujdesit në vitet e mëparshme<ref>Necipoğlu, 290</ref>. [[Skeda:1204_alosi-ths-polhs.jpeg|parapamje|left|Rënja e Kostandinopojës nga latinët]] Në [[Palaeologus dinastia|dinastin e Paleologove]], qendra politike e Kostandinopojës u zhvendos në Blachernai. Gjatë shekujve në vijim, [[Perandoria Bizantine]] ishte tkurrur tashmë në një pozitë të pasigurt, duke marr kërcënime të shumta nga Perëndimi dhe nga Azia e Vogël, me daljen graduale të osmanëve si fuqi dominuese në rajon. Pavarësisht ndërtesave në fund të shekullit të 13-të dhe në fillim të 14-të, Kostandinopoja mbeti dekadente, plot gërmadha dhe zona të mëdha të shkatërruar<ref name="britannica"/>. Udhëtari në periudhën 1432-1433, [[Bertrand de la Brokier]] përshkruan se hapësirat boshe të qytetit, të cilatë, shtrihen në një zonë të madhe krahisimisht me ato që kishin ndërtuar<ref>Bertrandon de La Brocq́uière (μτφρ. Thomas Johnes), ''The Travels of Bertrandon de La Brocq́uière, to Palestine: And His Return from Jersulem Overland to France, During the Years 1432 & 1433'', J. Henderson (εκδ.), 1807, σ. 220</ref>. === Perandoria Osmane === [[Skeda:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|400px|parapamje|Jean Chartier, ''Rrethimi i Konstandinopojës'', shekulli 15., Bibliothèque nationale de France. Manuscript Français 2691 folio CCXLVIv]] Në prill 1453 nisi [[Fall of Kostandinopojës|rrethimi i Kostandinopojës]] nga [[Osmanllinjtë|osmanët]] të udhëhequr nga sulltani [[Mehmet Fatihu|Mehmedi II]]. Kjo si pasoi e një përpjekje të dështuar për të marrë qytetin në 1422 nga sulltani [[Murati II]]. Pavarësisht dallimeve të rëndësishme të vërejtura në burimet mesjetare, ushtria osmane duket shumë superiore numerikisht<ref>βλ. Bartusis, Mark C., ''The late Byzantine Army: Arms and Society, 1204-1453'', University of Pennsylvania Press, 1997, σσ. 129-132</ref>. Sulmi përfundimtar, në të cilinë u vra perandori i fundit bizantin [[Kostandini XI Paleologu]] filloj më [[29 maj]] dhe, pavarësisht rezistencës së mbrojtësve, osmanët hynë në qytet dhe e pushtuan. Kjo u parapri nga një rrethimë total prej 54 ditëve<ref>Shaw, 57</ref>. Pas tre ditëve plaçkitjes të qytetitë, Sulltani, kufizoji shkatërrimin e mëtejshëm të kryeqytetit të ardhshëm të tijë. Historiani [[Michael Duka]] thotë se Mehmedi rezervoji për vete ndërtesat dhe muret e qytetit, duke lënë mallrat e mbetura, robërit dhe plaçkën në dispozicion të ushtrisë (''Shih Michael Duka Historia Byzantina faq.281''). Sullatni urdhëroi që të pushojë plackitja dhe, krehu hyrjen ceremoniale dhe madhërishëme në qytet. Mehmed II u përpoq për të forcuar popullsinë e qytetit. Domosdoshmërisht lëvizi banorë nga zonat të tjera që ai i kishte pushtuar, si [[Peloponezi]], [[Selaniku]] dhe nga ishujt grekë.<ref>Μιχαήλ Κριτόβουλος, βλ. H.G. Beck, A. Kambylis, R. Keydell (ed.),''Critobuli Imbriotae historiae'', Corpus Fontium Historiae Byzantinae, Vol. 22, Berlin: W. de Gruyter 1983, σ.83</ref> Para largimit të tij nga Kostandinopoja, lëshoji firman për të lëvizur familjet [[mysliman]]e, kristiane dhe [[çifut]]e, nga rajoni i [[Rumelia|Rumelit]]-ë dhe [[Anadolli]]as. Nga Michael Duka lexojm: ''Urdhëroji për të lëvizur pesë mijë familje deri në shtator 1453. Shko ''Historia Byzantina'', CSHB, Vol. 20, Bonn, faq. 313''. Emigrimi i detyruar shërbente një shumëllojshmëri të gjerë të nevojave sociale, politike dhe ekonomike, të tilla si restaurimin i prosperitetit i një qyti parë dekadente, për të krijuar pasuri dhe për të parandaluar kryengritjet nga komunitetet e izoluara. Sipas regjistrimit të vitit 1477, në Stamboll të numëruara në atë kohë ishinë 16.324 familje duke mos përfshirë ushtarë, studentët dhe skllevë. Shqetësim i Sulltan Mehmetit II ishte edhe ndërtimi i qytetit, rindërtimi i mureve, duke krijuar një pozicion të fortifikuar (''[[Kështjella Jedikule|Yedikule]]''), si dhe ndërtimin e pallatit në qendër të qytetit. Për këtë projekt përdori robërit grekë, dëmshpërblimi ishte fitorja e liris së tyret<ref>Halil Inalcik, "The Policy of Mehmed Towards the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City", Dumbarton Oaks Papers, vol. 23, 1969-1970, pp. 229-249</ref>. Përveç nga pallati, ndoshta ndërtesa më e rëndësishme e ngritur nga pushtuesit osmanë ishte Xhamia e Sulltanit, ndërtuar në periudhën [[1462]]-[[1470]], por u shkatërrua nga një tërmet në [[1766]]. Mjaft [[Xhamia|xhami]] madhërishëm gradualisht ndihmuan tek stili arkitektonik i Stambollit. Administrativisht, qyteti osman ishte i ndarë në katër seksione: Qendra e Stambollit (''Stambolli'') dhe tre rrethet, të Galata-s të Eyup (''Hashashi'') dhe Ouskountar (''Scutari''). Ristrukturimi i Stambolli-të otomanë u bazua në përgjithësi në besimin se aji duhej të udhëhiqejë nga fryma e [[Islam]]i-të, edhe karakterin e një qyteti të shenjtë islamik. Në përgjithësi, në vitet e ardhshme, qyteti përjetoi një periudhë të gjatë zhvillimi, me përjashtim vetëm fatkeqësitë natyrore - kryesisht zjarret dhe tërmetet - dhe epidemitë që goditën në kalimin e kohës. Programmi i gjerë i ripopullimin dhe ndërtimit, hodhi themelet për transformimin e qytetit dezertuar një herë në një kryeqytet universale perandorake, i cili ndryshon në karakterin dhe pamjen me atë bizantin korrespondentin e tijë kryesorë<ref>Γερασίμου, Σ., «Η επανοίκηση της Κωνσταντινούπολης μετά την Άλωση», στο Κιουσοπούλου, Τ. (επιμ.), ''1453: Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και η μετάβαση από τους μεσαιωνικούς στους νεώτερους χρόνους'' (Ηράκλειο 2005), σελ. 3-21.</ref>. Gjatë [[Sulejman Magnificent|Sulejman madhështoritë]], arriti zenitin e famë e saj<ref>Lewis, 105</ref>. Në fillim të shekullit të 19-të që daton një tjetër zhvillim të rëndësishëm në historinë e Stambollitë, ndërthurur me epokën e [[Tanzimatit]], dmth Riorganizimi i Perandorisë Osmane, e cila u shoqërua me trazira të rënda, të tilla si masakra e [[jeniçerëve]] në hipodromin në [[1826]]. Ndërsa rasti i [[Revolucioni grek i 1821]] për herë të parë autoritetet osmane urdhërojnë ekzekutimin e menjëhershëm të personave të cilët luajtën një rol të fortë, të tillë si [[Patriarku ekumenik]] dhe Interpretuesi i madhë, ose me përndjekje kundër komuniteti grek të qytetit . Shekulli i 19 është i karakterizuar përgjithësisht si periudhë gjatë së cilës mundohetë transformimi i qytetitë në një kapital të stilit perëndimor. Më [[1870]] shtrihet në Stamboll hekurudha Europian, ndërsa të tjera infrastruktura publike përfundojë deri në fund të shekullit të 19-të. Ndërsa, deri në fillim të shekullit të 20-të, të tilla si tuneli nëntokësor në mes Galata-s dhe Beyond-es, stacioni i energjisë elektrike dhe rrjeti telefonik. Rreth të njëjtës periudhë, dhe derisa shpërtheu [[Lufta e Parë Botërore]], popullsia myslimane e qytetit është rritur ndjeshëm nga 385.000 në vitin [[1885]] në 560,000 në vitin [[1914]]<ref>Alan Duben, Cem Behar, ''Istanbul Households: Marriage, Family and Fertility, 1880-1940'', Cambridge University Press, 2002, σ. 25</ref>. === Historia moderne === Më 1908 qyteti u pushtua nga ushtria e lëvizjes [[xhonturqit]] dhe Sulltan [[Abdyl Hamiti II|Abdul Hamid II ']] shfronësohet. Revolucioni i ''Turqve të Rinj'' ka përshpejtuar procesin e përshtatjes së qytetit të standardeve perëndimore<ref>Duben, Behar, ό.π., σ. 26</ref>, e cila kishte filluar në vitin 1839 nga Sulltani [[Abdylmexhiti I|Abdylmexhit I]], reforma të quajtur [[Tanzimatit]]. Gjatë [[Luftërat Ballkanike|lufterave ne Ballkan]] (1912-1913), u pengua kapja nga ushtria [[Bullgari|bullgare]] , e cila u ndalua në periferi të qytetit. Në kohën e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] ishte në foreclosure dhe në fund të luftës u vu nën pushtimin britanike, franceze dhe italiane deri në [[1923]]<ref name="britannica"/>. Me ngrritjen e [[Ataturku]], sulltani Otoman i fundit, Mehmed VI, la qytetin në vitin 1922. Në të njëjtën kohë, Kostandinopoja humbi hegjemoninë e saj për më shumë se një mijëvjeçar, si kryeqytet e Republikës së Turqisë e porsakrijuar u shpall [[Ankara]]. Deri në fillimin të viteve 1920, popullsia e Kostandinopojës kishte rënë në mënyrë drastike, duke arritur nivelin më të ulët në njëqind vitetë e fundit<ref>Duben, Behar, ό.π., σ. 23</ref>. Mbeti e padëmtuar gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] nga qëndrimi neutralë i [[Turqi]]-së. Si pasojë, popullsia ka bërë rritje shumë të madhe, për shkak të lëvizjes së madhe të popullsisë rurale në qytet për të gjetur punë. Nga ana tjetër, komuniteti grek i qytetit u tkurr gërryer në mënyrë dramatike nga përndjekjet e njëpasnjëshme, më i shquari prej tyre [[shtator]] 1955. Stambolli u transformua me ndërtimin e [[Ura “Dëshmorët e 15 Korrikut“|urës e Bosfor-it]] (1973), e cila bashkoji lagjet europiane dhe aziatike nëpërmjet një rrjeti të autostradës së re, duke lejuar lëvizjet e mëdha të emigrantëve nga [[Anadoll]]ia. Shpërthimi i popullsisë që ka ndodhur gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të, u shoqërua me problemet e mbipopullimit dhe ndotjes.<ref name="britannica"/>. {{Wide image|Galatas2.jpeg|1800px|Një pamje panoramike e Stambollit nga [[kulla e Gallatës]]}} == Struktura urbane == Stambolli është qyteti më i madh në [[Turqi]] me rreth 14,000,000 banorë të vendosur pikërisht në veri 41 [[paralel i gjerësisë|paralele]] dhe është i ndarë në tri fusha kryesore. I parë është në thelb të qyteti i vjetër - i njohur si Stambolli [Stambolli] - i shtrirë në gadishullin historik trekëndësh të Bizantit dhe përfshin zonat [[Eminonu]] dhe [[Fatih]]. E vendosur në jug të [[Golden Horn|Golden Bay]] në anën ashtuquajturit Evropiane, dhe është pjesa më e populluar e qytetitë. Gadishulli është i rrethuar nga Deti Marmara në jug, dhe Ngushticën e Bosforit në lindje. Ndërtuar mbi terrenin kodrinor, i ndarë në rrethe të shumta. Të shtatë kodrat që dhanë emrinë Eptálofos jan të ndara nga lugina të vogla, ndërsa në maja qëndrojnë xhamitë e mëdha. Zona e dytë kryesore e Stambollit është e vendosur në veri / lindje të Bririt të Artë, edhe në pjesën evropiane të qytetit, dhe përfshin rrethet historike [[Beyoglu]] dhe [[Besiktas]]. Dallohet nga ndërtesat e saj moderne dhe në veçanti zona e Beyoglu karakterizohet si Stambolli modernë. Dy zonatë, jan të ndara nga Briri i Artë, dhe bashkohen nga dy ura: [[Ura e Gallatas]] dhe [[Ura Ataturku]]. Gallata ishte një qendër e rëndësishme tregtare të kryeqytetit, në shtëpi për tregtarë dhe bankierë. Zonë e tretë kryesore llogariten periferitë në anën aziatike të Bosforit, duke përfshirë edhe zonat [[Skutari]] (Chrysopolis lashtë, në [[turqisht]] ''Uskudari'') dhe [[Kalqedonisë]] (në turqisht "Kadikoy"). Shkodra shquhet për xhamitë e saj të shumta. Në kufijtë të gjerë të komunës së Stambollit gjithashtu mbulon [[Prigiponisia]] (në turqishtë ''Adalar''), një grup prej nëntë ishuj të vegjël në detin e Marmarasë dhe përafërsisht 18 deri 25&nbsp;km në juglindje të qendrës së qytetit. == Klima == <gallery class="center" widths="170px" heights="190px"> İstanbul 5702.jpg|Pranverë Vbebek.JPG|Verë Hagia Sophia (Istanbul, ottobre 2008).JPG|Vjeshtë Istanbul - invierno 2008.jpg|Dimër </gallery> {{Weather box | location = Stambolli | source 1 = Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik, Daten: 1929-2000<ref>{{cite web|url=http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm|title=Klimainformationen Istanbul|author=Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik|publisher=World Meteorological Organization|accessdate=2012-06-08|archive-date=7 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607171000/http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm|url-status=dead}}</ref>, Date: 1970-2011<ref>{{cite web|url=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=istanbul|title=Jährlicher Gesamtniederschlag von Istanbul|author=Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik|work=Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik|accessdate=2012-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201200139/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=istanbul|archive-date=1 shkurt 2013}}</ref>; weather.com<ref>{{cite web|url=http://de.weather.com/weather/climatology/TUXX0014|title=Monatliche Klimastatistiken für Istanbul|author=weather.com|accessdate=2009-07-01}}</ref>; [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=tr&stat=17062 wetterkontor.de] | Jan high C = 8.7 | Feb high C = 9.1 | Mar high C = 11.2 | Apr high C = 16.5 | May high C = 21.4 | Jun high C = 26.0 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.5 | Sep high C = 25.0 | Oct high C = 20.1 | Nov high C = 15.3 | Dec high C = 11.1 | Jan low C = 2.9 | Feb low C = 2.8 | Mar low C = 3.9 | Apr low C = 7.7 | May low C = 12.0 | Jun low C = 16.0 | Jul low C = 18.5 | Aug low C = 18.7 | Sep low C = 15.5 | Oct low C = 12.0 | Nov low C = 8.5 | Dec low C = 5.3 | Jan precipitation mm = 100.9 | Feb precipitation mm = 80.9 | Mar precipitation mm = 69.6 | Apr precipitation mm = 45.4 | May precipitation mm = 35.5 | Jun precipitation mm = 37.5 | Jul precipitation mm = 39.0 | Aug precipitation mm = 46.3 | Sep precipitation mm = 62.9 | Oct precipitation mm = 100.7 | Nov precipitation mm = 108.6 | Dec precipitation mm = 124.7 }}} == Edukimi == Në Stamboll bazohen disa prej institucioneve kryesore të arsimit të lartë dhe të mesëm në Turqi, publike dhe private. [[Universiteti i Stambollit]], i themeluar në 1453, është institucioni më i vjetër arsimor në Turqi dhe një nga më të vjetër në botë dhe ishte gjithashtu qendëra e vetme e arsimit të lartë në themelimin e Republikës së Turqisë<ref>{{cite web|author=İ.Ü. Bilgisayar Bilimleri|url=http://www.istanbul.edu.tr/english/history.php|title=History of Istanbul University (Turkish)|publisher=Istanbul.edu.tr|accessdate=2009-06-20}}</ref>. I famshëm është edhe [[Universiteti Teknik i Stambollit]],i orientuar [[shkenca inxhinierike|në shkenca politeknik]]. Universitete të tjera të shquara publike jan [[Universiteti i Bosforit]], [[Shkolla e Arteve të Bukura Mimar Sinan]], [[Universiteti Teknik Yildiz]] dhe [[Univesiteti i Marmara]]. Universitetet private më të shquara jan: [[Universiteti Koç|Koç]], [[Universiteti Sabanxhi|Sabanxhi]] dhe [[Universiteti Bilgi|Bilgi]]. Shumica e shkollave të mesme dhe universiteteve private, mësimi bëhet në gjuhën [[anglisht]]e, [[Frengjisht|Gjuhën franceze]] ose [[Gjuha gjermane|Gjermanisht]]. Institucionet të shquar i arsimit të mesëm publik [[Liceu Gallata Saraj]] (''Galatasaray Lisesi''), i themeluar në 1481 dhe, është institucioni i dytë më i vjetër arsimor në vend, të njohura ndërkombëtarisht të shkollave të mesme publike është akoma Erkek Stambolli, dhe private [[Kolegji Robert|kolegj Robert]]. == Kultura == Stambolli është qendra më e rëndësishme kulturore dhe artistike në Turqisë. Ideja për mbledhjen dhe ruajtjen e antikave u rrit në qytet gjatë mesit të shekullit të 19-të, me themelimin e muzeut të parë të tillë, e ndjekur nga standardet evropiane. Në vitin 1876, vila [[Tsinili belveder|Tsinili]] (në turqisht "Çinili Köşk") në pallatin "Topkapi" u shndërrua në një muze arkeologjik, nën drejtimin e Philippe Anton Ntetier. U pasua nga [[Ozman Hamdi]] [[bej]], i cili organizoi dhe [[Dig (arkeologji)|gërmimet arkeologjike]] të para në qytetë<ref name="grove">Paul Magdalino, et al. "Istanbul." Grove Art Online. ''Oxford Art Online''. 2009</ref>. Muzeu aktual Arkeologjik i Stamboll,i cili përfshin gjithashtu koleksione [[Arti islam|të artitë islamik]], është një nga [[Muzeu|Muzetë]] më të mëdhenjë në botë dhe ka më shumë se 1.000.000 ekspozita<ref>[http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313679A66406202CCB01966176E3ABFFFF2 Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού Τουρκίας]</ref>, nga zona gjeografike e [[mesdhetar|Mesdheut]] të [[Ballkani]]t të [[Lindja e Mesme|Lindjes e Mesme]] të [[Africa|Afrikës së Veriut]] dhe [[Asia|Azisë Qendrore]]. Në historinë e kohëve të fundit, jeta artistike e Stambollit ishte nën ndikimet e konsiderueshme evropiane, me reformën historike [[Tanzimatit]]. Konceptet evropiane të artit dhe mësimdhënies filluan të miratohen në vitin 1883 me themelimin e Akademisë Imperial të Arteve të Bukura nga Hamdi, përgjatë vijave të institucioneve të tjera evropiane si shkollë arti në Paris. Akademia Imperial ishte epiqendra e jetës artistike të qytetit, dhe deri më 1932 ishte e vetmja qendër arti me një orientim europian në Turqi<ref name="grove"/>. Në shekullin e 20-të, numri i piktorëve dhe skulptorëve [[Turqit|turke]] që u trajnuan në [[Europë]] ritet, ndërsa artistët evropianë vazhduan të vizitojën Stambollin dhe për të marrë pjesë në organizimin e akademis. Në të njëjtën kohë, arti evropian promovoi në nivel kombëtar për më shumë sesa format tradicionale të artit, të tilla si [[kaligrafia arabe]], e cila u godit me miratimin e [[Alfabeti latin|alfabetit latin]] në vitin 1928. Monumentet dhe koleksionet e qytetit revitalizuar kur [[Ankaraja]] u deklarua si kryeqyteti i Turqisë. Në vitin 1924, koleksionet e pasura të Topkapi u bërën të disponueshme për publikun, ndërsa në vitin 1935 Hagia Sofia u shndërrua në një muze. Një program ambicioz restaurimi i [[Manastiri i Horas|Manastiri Hora]], me restaurimin e famshme [[Mozaiku|mozaik]], zgjati nga 1948 deri më 1958, kur edhe ajo u shndërrua në një muze. [[Muzeu i Artit Modern në Stamboll]] (turq. ''İstanbul Modern Sanat Müzesi'') filloi në vitin 2004 dhe tani pret projekte të mëdha të [[art modern|Artit Modern]], pikturës, skulpturës dhe fotografisë. Lëvizja e [[Modernizmi]]t forcohet fillimisht në vitin 1937 me themelimin e Muzeut të Pikturës dhe skulpturës në [[Dolmabahçe (pallati)|Pallatin Dolmabahçesë]]. Arti i [[foto]]s bëri paraqitjen e tij në Stamboll në fillimet e viteve 1840, operacion i seminarit fotografisë së parë nga Kargopoulos (1850) dhenga francezi Shebaa Pascal (1857)<ref name="grove"/>. Si teatëri i pari i vërtetë osman, u regjistruar Teatri Frencez (në turqisht "Franciz Tiyatrosu"), i ndërtuar në 1840 në Beyoglu nga Tzoustiniani i cili ishte me origjinë italiane. Në të njëjtën kohë, prodhimet teatrale, si [[Opera]], janë të kryera në fërngjisht, për audiencë të përzier, e përbërë nga osmane dhe të huaja<ref name="shaw129">Shaw, 129</ref>. Në vitin 1844, adresa e tij u ndërmor nga aktori me origjinë nga Syros dhe biznesmen Mihail Naum, ashtu teatri morri emrin Naum. U Shkatërrua nga një zjarrë në 1846 dhe u restaurua me një kontribut prej Sulltanit<ref name="oxfordmusic">Faruk Yener. "Istanbul." The New Grove Dictionary of Opera. Ed. Stanley Sadie. Grove Music Online. Oxford Music Online. 2009.</ref> opera dhe vepra të tjera vazhduan të luheshin në njëjtë teatër deri më 1870, kur aji u shkatërrua një herë të dytë nga zjarri. Me reformat e Tanzimatit, u shfaqën më shumë hapësira teatrale. Teatrit i parë me shfaqje në gjuhenë osmane [[turke]], i quajtur Theater osman (turq. ''Tiyatro-i Osmani''), u themelua në vitin 1867 dhe operohet deri 1885 kur ai o dogjë<ref name="shaw129"/>. Gjithashtu opera private kishte në [[Dolmabahçesë]] pallatin e Sulltanit, me projekte, kryesisht në repertorin italian deri në 1864. Prodhime operistike janë paraqitur ende, nga 1889 deri në 1908, në një teatër i themeluar nga [[Abdul Hamid II]] në [[Pallati Jëlldëz|Pallatin Yildiz]]. Opera e re komunale fillon të veprojë në vitin 1968 si pjesë e Pallatit të Kulturës Stamboll (turq. ''Istanbul Kültür Sarayi''), megjithatë u shkatërruar nga zjarri dy vjet më vonë. Teatri u hap përsëri në vitin 1977 si [[Qendra Kulturore Ataturk]] (turq. ''Atatürk Kültür Merkezi''). Në programin vjetor i orkestrës popullore bashkëkohore simfonike të Stambollit përfshijnë të paktën një opera turke<ref name="oxfordmusic"/>. Qyteti organizon disa ekspozita të dukshëm dhe festivale ndërkombëtare, të tilla si [[Stamboll Bienale]], festivali ndërkombëtar i [[Filmi në Stamboll|filmit]], Festivali Ndërkombëtar i Muzikës dhe Festivali Ndërkombëtar i Xhazit. Në vitin 2010 u bë [[Kryeqyteti Evropian i Kulturës]], së bashku me [[Pecs]] (Hungari) dhe [[Essen]] (Gjermani). === Monumentet === [[Skeda:HagiaSophiaISTANBUL.JPG|parapamje|250px|Hagia Sofia sotë]] [[Skeda:Blue Mosque.ogg|parapamje|250px|Xhamia Blu]] Në qytetin e vjetër dhe rajonin [[Eminonu]] (turq. Eminönü) është e famshëma [[Topkapi|Topkapi Saraj]], e cila ishte vendi i qëndrimitë zyrtar i sulltanëve të Perandorisë Osmane. Më tej në veri është Muzeu Arkeologjik dhe në lindje [[Tsinili belveder]] e cila sot strehon muzen e qeramikës. Në distancë të vogël nga Topkapi dominon [[Hagia Sofia]] (turq. ''Ayasofya Müzesi'') me katër minare pranë [[Hipodromi i Konstandinopojës|hipodromimit i Konstandinopojës]] (At Meydanı) sot është një park publik dhe gjithashtu i quajtur Sheshi Sultan Ahmet. Në zonë qëndrojn obeliskët e [[Obelisku i Teodosit|Theodosius A ']] dhe i [[Kostadin VII]], dhe [[Kolona e Gjarprit|Kolona Gjarprin]]. Në hyrje veriore të hipodrom është ndërtuar shatërvan i ashtuquajtur gjerman, me elemente të arkitekturës neo bizantine, dhuratë e qeverisë gjermane për të përkujtuar vizitën e perandorit Wilhelm II në qytet. Kundër shatërvanit, dhe në jugperëndim të Shën Sofisë, është xhamia e Sulltan Ahmetit, e njohur zakonisht si [[Blue Mosque]], e cila është një nga kryeveprat e arkitekturës islame. Xhami e rëndësishme është edhe ajo e [[Xhamia Sulejmanije|Suleiman]], dedikuar për [[Suleiman Α΄ madhështori|Suleiman I madhështori]]. në Veri të Shën Sofisë është [[kisha e Shën Irini]], me arkitekurë tipike Romake [[Bazilika (Arkitektura)|bazilikë]], e cila gjithashtu funksionon si një muze. Në lagjen [[Edirne Kapu]] (turq. ''Edirnekapı''), rreth 150 metra nga [[Muret Theodosian]], është [[Manastiri CHORA]] (Xhamia Carrillo), që i përkaset monumenteve më të rëndësishme të [[arti bizantin|artitë bizantin]], të Periudhës e mesëme dhe të vonëtshme të saj. Tempuj të tjerë të rëndësishme janë [[Pammakaristos Manastiri]] (Xhamia Fethiye- tani pjesë e monumentit është një muze me mozaike të rëndësishme), afër [[Patriarkana Ekumenike|Patriarkanas Ekumenike]], dhe [[Manastiri i Shën Sergjit dhe Bacchus]] (Agiasofia Küçük Xhami). Me interes të veçantë janë edhe dy tregje: Egjiptiani Misiria tsarsi (turq. ''Mısır Çarşısı'') dhe Pazari i mbuluar (turq. ''Kapalıçarşı'')e cila me një sipërfaqe prej afro 200,000 metra katror është një nga tregjet më të mëdha në botë<ref>Peter Coleman, ''Shopping environments: evolution, planning and design'', Architectural Press, 2006, σ.23</ref>. Monumente kryesore gjënden edhe në qytetin modern, kufizohet me zonën e [[Beyoglu]] (lagja e vjetër Pera). [[Ura e Galatas]] lidh këtë zonë të qytetit të vjetër dhe në rrethin e [[Galata]]s dominon [[Kulla e Gallatës]] (turq. ''Galata Kulesi''), afërsisht 70 metra. Fokusi i qytetit modern është [[Sheshi Taksim]], ose Sheshi Pavarësia ,me klube nate të shumta. Në lagjen e Harbije (turq. ''Harbiye''), një distancë relativisht të shkurtër nga sheshi Taksim, është [[Muzeu Ushtarak Stamboll|Muzeu Ushtarak]] (turq. ''Askeri Müze''), me ekspozita nga të gjitha periudhat e historisë ushtarake të Turqisë. Në Beyoglu është grumbulli i Kiliç Ali Pashës (turq. ''Kılıç Ali Paşa Külliyesi''), i cili perfshin nje [[Xhamia|xhami]], [[medrese]], [[Llixha|banjë]] [[Hamami|turke]], një [[mauzole]] të vogël ([[tyrbja]]) edhe shatërvan, ndërtuar me urdhër të [[Kiliç Ali Pasha]]. Ndoshta monumenti më i rëndësishme është pallati [[Pallati Dolmabahçe|Dolmabahçesë]], së bashku me xhaminë me të njëjtin emër. Pallate të mrekullueshme janë edhe pallati [[Pallati Beylerbey|Beylerbey]], në lagjen me të njëjtin emër, dhe pallati [[Pallati Kyçyksu|Kioutsiouksou]] në Beikoz, të vendosura në anën aziatike të Bosforit, si pallatet e [[Yildiz]] në [[Beshiktash]] dhe [[Pallati Çiragan|Çiragan]] mes Beshiktash dhe lagjen e saj [[Ortakoi]]. Vlen të përmendet edhe kështjella përgjatë Bosforit, të dominuara nga [[Rumeli Hisar]] në Turqinë Evropiane, dhe Kalaja e Anadollit ose [[Anadolu Hisar]] në bregun aziatike. === Sporti === Në Stamboll, [[futbolli]], [[basketbolli]] dhe [[volejbolli]] janë sportet më të popullarizuara. Klube të mëdha sportive të qytetit janë [[Besiktas]], [[Galatasaray]] dhe [[Fenerbahce]]. Në basketboll, suksese tregojnë klube si [[Efes Pilsen]] dhe [[Fenerbahce Ulker]], ndërsa klubet e volejbollit të shquar janë Eczacıbaşı, Vakıfbank dhe Fenerbahce. Stadiumi me kapacitet më madhë në qytetë është [[Ataturku Olympic Stadium]] dhe shërben atletikën dhe ndeshjet e futbollit, është identifikuara me pesë yje sipas standarteve të [[UEFA]]-s.Në 2005 mori pjesë finalja e madhe e [[UEFA Champions League]], ndërsa në stadiumin e Fenerbahçe, [[Shukru Saraxhoglu]], u zhvillua në vitin 2009, finalja e fundit të [[Kupa Uefa|Kupës UEFA]], përpara se të zëvendësohej nga [[UEFA Europa League]]. Vendet kryesore sportive janë ende stadiumi Sinan Erdem (turq. Sinan Erdem Olimpik Spor Salonu), si dhe [[Arena Abdi Ipekci]] e cila priti finalen e Kampionatit Europian të Basketbollit në vitin 2001. Qyteti gjithashtu organizonë ngjarje në motorsport, si kampionatin [[F1]], kampionatin MotoGP , kampionatin ([[WTCC]]), etj, në [[Istanbul Park]] i cili u hap në vitin 2005. Cdo vit zhvillohet maratona ndërkombëtare e [[Eurasia]]-s. <gallery class="center"> Beşiktaş-Antalyaspor_match_in_30_October_2008.jpg|[[Stadiumi Inonu]] Fenerbahce Stadion.JPG|Stadiumi [[Sukru Saracoglu]] </gallery> == Shih edhe == * [[Edreneja]] * [[Izmiri]] * [[Lista e rrethimeve të Kostandinopojës]] == Leximi i mëtejshëm == * Çelik, Zeynep. ''The Remaking of Istanbul: portrait of an Ottoman city in the nineteenth century'', University of California Press, 1986 * Freely, John. ''The Companion Guide to Istanbul and Around the Marmara''', Vol. I, Companion Guides,Boydell & Brewer Ltd, 2000 * Gilles, Pierre [Petrus Gyllius]. ''The antiquities of Constantinople'' [De topographia Constantinopoleos] (μτφρ. John Ball), London: 1729 * Lewis, Bernard. ''Istanbul and the Civilization of the Ottoman Empire Centers of Civilization'', University of Oklahoma Press, 1972 * Necipoğlu, Nevra (ed.). '' Byzantine Constantinople: Monuments, Topography and Everyday Life'', Brill Academic Publishers, 2001 * Shaw, Ezel Kural. ''History of the Ottoman Empire and modern Turkey'', Cambridge University Press, 1977 == Shënimet == {{notelist}} == Referime == {{reflist|3}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Category:Istanbul}} * [https://web.archive.org/web/20061222171620/http://english.istanbul.gov.tr/ Zyra e guvernatorit] * [http://www.ibb.gov.tr/AnaSayfa/ Bashkia Metropolitane e Stambollit] {{Lidhje e thyer}} [[Kategoria:Stamboll|*]] [[Kategoria:Qytetet e Magna Graecia]] [[Kategoria:Perandoria bizantine|Kostandinopoja]] [[Kategoria:Qytete në Turqi]] [[Kategoria:Qytetet aziatike në Turqi|Stamboll]] [[Kategoria:Qytetet evropiane në Turqi|Stamboll]] 9f7xilnuajuivnwpk3aw4z5gy36oq2e 0 104751 3010809 1329184 2026-07-18T21:42:12Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010809 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Savon De Marseille (220358565).jpeg|parapamje|Sapun nga Marseja]] '''Sapuni i Marsejës''' ose ''Savon de Marseille'' është një sapun tradicional i bërë nga vajra bimore të zonës së [[Marseille|Marsejës]] në [[Franca|Francë]]. Sapunbërësit e parë të zonës janë dokumentuar rreth vitit [[1370]]. Në vitin [[1688]], [[Luigji XIV]] futi rregullat (urdhërat e Kolberit) për kufizimin e përdorimit të emrit Sapun Marseje vetëm për të sapunët e bërë në ose rreth zonës së Marsejës vetëm nga vaji i ullirit. Sot ky ligj ende zbatohet, edhe pse rregulloret tani lejojë vajra të tjera vegjetale që do të përdoren. Në 1913 prodhimi kishte arritur 180.000 ton dhe në 1924 në Marsejë dhe Salon-de-Provence kishte 132 kompani sapun-prodhuese ndërsa në vitin 2000 vetëm 5 prej tyre kishin mbetur. Tradicionalisht sapuni prodhohej nga përzierja e ujit të [[Deti Mesdhe]], me vaj ulliri, kimikate alkaline si hiri (karbonat natriumi) dhe sodë kaustike (hidroksid natriumi) së bashku në një kazan të madh (zakonisht rreth 8 ton). Kjo përzierje vihej në zjarr për disa ditë dhe trazohej vazhdimisht. Lihet të kullojë dhe derisa është e butë ndahet në kallëpë dhe i jepet formë. I tërë procesi mund të shkojë deri në një muaj. Një sapun i prodhuar në mënyrë tradicionale vjen në formën e një kubi që peshon 600 gramë. Ky lloj sapuni përmban 72% vaj ulliri.Sapun i punuar me dorë, përmban vaj ulliri, vaj kokosit dhe vaj palme. Ngjyra e sapunit me vaj ulliri varion midis kafes dhe jeshiles. Sapuni i bardhë rrjedh nga vaji i kikirikut. [[Kategoria:Sapun]] kgbqpx4nldb72w8o802yw46uid4p9wc 0 107013 3010803 2890632 2026-07-18T20:00:10Z IvanScrooge98 75521 /* */ image 3010803 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_suffix = [[Order of Merit of the Italian Republic|OMRI]] | name = Claudia Cardinale | image = Claudia Cardinale (1960 hq).jpg | caption = Cardinale më 1960 | birth_name = Claude Joséphine Rose Cardinale | birth_date = {{Birth date|1938|04|15|df=y}} | birth_place = [[La Goulette]], [[Protektorati francez i Tunizisë]] | death_date = {{Death date and age|2025|09|23|1938|04|15|df=y}} | death_place = [[Nemours]], [[Francë]] | occupation = Aktore | years_active = 1957–2022 | partner = {{plainlist| * [[Franco Cristaldi]] (1966–1975) * [[Pasquale Squitieri]] (1975–2017; vdekja e tij) }} | children = 2 | relatives = [[Francesca Cardinale]] (mbesë) | website = {{URL|https://official-claudiacardinale.com/}} }} '''Claude Joséphine Rose '''"'''Claudia'''"''' Cardinale''' (shqip '''Klaudia Kardinale'''; 15 prill 1938 - 23 shtator 2025) ishte një aktore italiane. E lindur dhe e rritur në [[La Goulette]], një lagje e [[Tunis]]it, Cardinale fitoi konkursin "Vajza më e bukur italiane në Tunizi" në vitin 1957, çmimi ishte një udhëtim në Itali, gjë që shpejt çoi në kontrata filmike, mbi të gjitha për shkak të përfshirjes së producentit [[Franco Cristaldi]], i cili veproi si mentor i saj për disa vite dhe më vonë u martua me të. Pasi debutoi në një rol të vogël me yllin egjiptian [[Omar Sharif]] në ''[[Goha]]'' (1958), Cardinale u bë një nga aktoret më të njohura në Itali, me role në filma të tillë si ''[[Rocco and His Brothers]]'' (1960), ''[[Girl with a Suitcase]]'' (1961), ''[[Cartouche (film)|Cartouche]]'' (1962), ''[[The Leopard (1963 film)|The Leopard]]'' (1963) dhe ''[[8½]]'' (1963). Nga viti 1963, Cardinale u shfaq në filmin ''[[The Pink Panther (film 1963)|The Pink Panther]]'' përballë [[David Niven]]. Ajo vazhdoi të shfaqej në filmat hollivudianë ''[[Blindfold (film 1966)|Blindfold]]'' (1966), ''[[Lost Command]]'' (1966), ''[[The Professionals (film 1966)|The Professionals]]'' (1966), ''[[Don't Make Waves]]'' (1967) me Tony Curtis, ''[[The Hell with Heroes]]'' (1968), ''[[The Red Tent (film)|The Red Tent]]'' (1969), ''[[A Fine Pair]]'' (1968), ''[[The Salamander (film 1981)|The Salamander]]'' (1981) dhe në filmin perëndimor të [[Sergio Leone]] ''[[Once Upon a Time in the West]]'' (1968), një prodhim i përbashkët amerikano-italian, në të cilin ajo u lavdërua për rolin e saj si një ish-prostitutë përballë [[Jason Robards]], [[Charles Bronson]] dhe [[Henry Fonda]]. E lodhur nga [[Kinemaja në Shtetet e Bashkuara|Hollivudi]] dhe duke mos dashur të bëhej klishe, Cardinale u rikthye në kinemanë italiane dhe franceze dhe fitoi çmimin [[David di Donatello për Aktoren më të Mirë]] për rolet e saj në ''[[The Day of the Owl (film)|The Day of the Owl]]'' (1968) dhe si prostitutë përkrah [[Alberto Sordi]] në ''[[A Girl in Australia]]'' (1971). Në vitin 1974, Cardinale takoi regjisorin [[Pasquale Squitieri]], i cili do të bëhej partneri i saj dhe ajo u shfaq shpesh në filmat e tij, duke përfshirë ''[[Blood Brothers (film 1974)|Blood Brothers]]'' (1974), ''[[Father of the Godfathers]]'' (1978) dhe ''[[Claretta]]'' (1984), i fundit prej të cilëve i fitoi çmimin [[Nastro d'Argento për Aktoren më të Mirë]]. Në vitin 1982, ajo luajti në ''[[Fitzcarraldo]]'' të [[Werner Herzog]] si e dashura e [[Klaus Kinski]], i cili mbledh fonde për të blerë një anije me avull në Peru. Në vitin 2010, Cardinale mori Çmimin e Aktores më të Mirë në Festivalin e 47-të Ndërkombëtar të Filmit Golden Orange në Antalia për performancën e saj si një grua e moshuar italiane që pret një student të ri turk të shkëmbimit në ''[[Signora Enrica]]''. E zëshme në kauzat e [[Të drejtat e grave|të drejtave të grave]] gjatë viteve, Cardinale ishte ambasadore e vullnetit të mirë të UNESCO-s për Mbrojtjen e të Drejtave të Grave duke filluar nga marsi i vitit 2000. Në shkurt të vitit 2011, ''[[Los Angeles Times Magazine]]'' e emëroi Cardinale midis 50 grave më të bukura në historinë e filmit. == Jeta e hershme == Cardinale lindi në [[La Goulette]], një komunë portuale pranë [[Tunis]]it, në [[Protektorati francez i Tunizisë|protektoratin francez të Tunizisë]], më 15 prill 1938.{{Sfn|Clancy-Smith|2011|p=712}}{{sfn|Sleeman|2001|p=90}} Babai i saj, Francesco Cardinale, ishte punëtor hekurudhor, i lindur në [[Gela]], [[Siçili]].{{Sfn|Cardinale|Mori|1995|p=5}} Nëna e saj, Yolande Greco, lindi në [[Tripolitania Italiane|Tripolitaninë Italiane]] nga prindër sicilianë emigrantë nga [[Trapani]]{{Sfn|Cardinale|Mori|1995|p=5}}, ku ata zotëronin një firmë të vogël ndërtimi anijesh. Më vonë ata u vendosën në La Goulette, e cila kishte një komunitet të madh italian. Në shtëpi ajo fliste vetëm frëngjisht,<ref name="lemonde.fr">[https://www.lemonde.fr/cinema/article/2017/05/14/claudia-cardinale-je-n-ai-eu-dans-ma-vie-qu-un-seul-homme_5127423_3476.html Claudia Cardinale : « Je n'ai eu, dans ma vie, qu'un seul homme »]. ''[[Le Monde]]''. 14 maj 2017.</ref> por fliste edhe [[Gjuha siciliane|gjuhën siciliane]] të prindërve të saj. Ajo nuk mësoi të fliste asnjë fjalë italisht derisa filloi të merrte pjesë në filma italianë.<ref name="lemonde.fr"/>{{Sfn|Cardinale|Mori|1995}} Cardinale u arsimua në Shkollën Saint-Joseph-de-l'Apparition të Kartagjenës, të cilën e ndoqi së bashku me motrën e saj më të vogël, Blanche.{{Sfn|Cardinale|Mori|1995|p=12}} Më pas ajo studioi në Shkollën Paul Cambon me qëllim që të bëhej mësuese.{{Sfn|Cardinale|Mori|1995|p=28}} Si adoleshente, ajo u përshkrua si "e heshtur, e çuditshme dhe e egër" dhe, si gratë e tjera të reja të gjeneratës së saj, ishte e magjepsur nga [[Brigitte Bardot]], e cila u bë e famshme në filmin e vitit 1956 ''[[And God Created Woman (film 1956)|And God Created Woman]]'', me regji nga [[Roger Vadim]].{{Sfn|Cardinale|Mori|1995|p=19}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://official-claudiacardinale.com/ Faqja zyrtare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250506133600/http://official-claudiacardinale.com/ |date=6 maj 2025 }} * {{imdb emri|id=0001012|emri=Claudia Cardinale}} [[Kategoria:Lindje 1938]] [[Kategoria:Vdekje 2025]] [[Kategoria:Aktorë italianë]] 44oczmsbfd0flhnhuwam8q8q0pfkhay 10 107991 3010751 2733415 2026-07-18T15:43:37Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010751 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Inxhinieria Softuerike | title = [[Inxhinieria softuerike]] |group1 = Fushat |list1 = [[Analiza e kërkesave]]{{•}}[[Analiza e sistemeve]]{{•}}[[Dizajnimi i softuerit]]{{•}}[[Programimi kompjuterik]]{{•}}[[Metodat formale]]{{•}}[[Testimi i softuerit]]{{•}}[[Shpërndarja e softuerit]]{{•}}[[Mirëmbajtja e softuerit]] |group2 = Konceptet |list2 = [[Modelimi i të dhënave]]{{•}}[[Enterprise architecture]] {{•}}[[Functional specification]]{{•}}[[Modeling language]]{{•}}[[Programming paradigm]]{{•}}[[Softuer kompjuterik|Softueri]]{{•}}[[Arkitektura i siftuerit]]{{•}}[[Software development methodology]]{{•}}[[Procesi i zhvillimit të softuerit]]{{•}}[[Kualiteti i softuerit]]{{•}}[[Software quality assurance]]{{•}}[[Arkeologjia e softuerit]]{{•}}[[Structured analysis]] {{•}} [[Menaxhimi i projekteve softuerike]] |group3 = Orientimet |list3 = [[Agile]]{{•}}[[Aspect-oriented]]{{•}}[[Object orientation]]{{•}}[[Ontologjia]] {{•}}[[Service orientation]]{{•}}[[SDLC]] |group4 = Modelet |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = Modelet e zhvillimit |list1 =[[Agile]]{{•}}[[Iterative model]]{{•}}[[IBM Rational Unified Process|RUP]]{{•}}[[Scrum (zhvillimi)|Scrum]]{{•}}[[Modeli spiral]]{{•}}[[Modeli waterfall]]{{•}}[[Programimi ekstrem|XP]]{{•}}[[V-Model (zhvillimi i softuerit)|V-Model]]{{•}}[[Incremental model]]{{•}}[[Prototype model]] |group2 = Modele tjera |list2 = [[ISO/IEC 15504|Automotive SPICE]]{{•}}[[CMMI]]{{•}}[[Data model]]{{•}}[[Function model]]{{•}}[[Information model]]{{•}}[[Metamodeling]]{{•}}[[Object model]]{{•}}[[Systems model]]{{•}}[[View model]] |group3 = Gjuhët e modelimit |list3 = [[IDEF]]{{•}}[[Gjuha e Unifikuar e Modelimit|UML]] }} |group5 = Inxhinierët<br>softuerik |list5 = [[Kent Beck]]{{•}}[[Grady Booch]]{{•}}[[Fred Brooks]]{{•}}[[Barry Boehm]]{{•}}[[Ward Cunningham]]{{•}}[[Ole-Johan Dahl]]{{•}}[[Tom DeMarco]]{{•}}[[Martin Fowler]]{{•}}[[Tony Hoare|C. A. R. Hoare]]{{•}}[[Watts Humphrey]]{{•}}[[Michael A. Jackson]]{{•}}[[Ivar Jacobson]] {{•}}[[Craig Larman]]{{•}}[[James Martin (author)|James Martin]]{{•}}[[Bertrand Meyer]]{{•}}[[David Parnas]]{{•}}[[Winston W. Royce]]{{•}}[[Colette Rolland]]{{•}}[[James Rumbaugh]]{{•}}[[Niklaus Wirth]]{{•}}[[Edward Yourdon]]{{•}}[[Victor Basili]] |group6 = Fusha të ngjashme |list6 = [[Shkenca kompjuterike]]{{•}}[[Inxhinieria kompjuterike]]{{•}}[[Enterprise engineering]]{{•}}[[Historia e inxhinierisë softuerike|Historia]]{{•}}[[Menaxhimi]]{{•}}[[Project management]]{{•}}[[Quality management]]{{•}}[[Ergonomika|Software ergonomics]]{{•}}[[Systems engineering]] }}<noinclude> {{DEFAULTSORT:Software Engineering}} </noinclude> 5gwyknfbngo4fi1lxc38njd2svsh6jv 0 108104 3010852 2945186 2026-07-19T07:13:41Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010852 wikitext text/x-wiki {{Infobox single | Emri = Love Is Gone | Cover = David Guetta-Love Is Gone.jpeg | Cover size = 250px | Border = | Alt = | Caption = | Artisti = [[David Guetta]] featuring [[Chris Willis]] | Album = [[Pop Life (David Guetta album)|Pop Life]] | A-side = | B-side = | Publikuar = 8 qershor 2007 (Francë); 3 gusht, 2007 (Britani M.) | Formati = [[CD single]], [[Music download|digital download]], [[Gramophone record|vinyl]] | Regjistrimi = [[2007]] | Zhanri = [[Electro house]] | Gjatësia = 3:08 | Cilësia = [[Virgin Music|Virgin]] | Shkrues = [[Chris Willis]] ([[lyricist|lyrics]])<br />[[David Guetta]], Frédéric Riesterer, [[Joachim Garraud]] ([[composer|music]]) | Producer = David Guetta, Frédéric Riesterer, Joachim Garraud | Cartifikata = | Kronologja = | Kënga e Fundit = | Kjo Këngë = | Këngë Tjetër = | Misc = {{Extra chronology | Artist = [[David Guetta]] | Type = | Last single = "[[Love Don't Let Me Go (Walking Away)]]"<br />(2006) | This single = "'''Love Is Gone'''"<br />(2007) | Next single = "[[Baby When the Light]]" <br />(2007) }} {{Extra chronology | Artist = [[Chris Willis]] | Type = | Last single = "[[Love Don't Let Me Go (Walking Away)]]"<br />(2006) | This single = "'''Love Is Gone'''"<br />(2007) | Next single = "[[Give It All You Got (Ultra Naté song)|Give It All You Got]]" <br />(2007) }} |}} "'''Love Is Gone'''" është një këngë e muzikës ''[[House Music|house]]'' e cila performohet nga [[Disc jockey|DJ]] [[francez]] [[David Guetta]] dhe këngëtari [[amerikan]] [[Chris Willis]]. Kjo është kënga e dytë prej albumit të tretë të [[David Guetta]], ''[[Pop Life (David Guetta album)|Pop Life]]''. Kënga u lëshua në Francë në 18 qershor, 2007 dhe në Britani të Madhe më 14 dhjetor, 2007. Kënga zuri vendin e #9 në rënditjet e Britanisë së M., duke u bërë kënga e dytë e Guetta's në Top 10 hit. Kënga gjithashtu u rëndit në top 40 radio SHBA, ghithashtu zuri vendin #98 në rënditjen e këngëve të Billboard Hot 100. Kënga është bërë ''remix'' nga Fred Rister & [[Joachim Garraud]], Eddie Thoneick, Fuzzy Hair dhe Amo & Navas. The Fred Rister & [[Joachim Garraud]] Remix ishte shembull i këngës së [[The Black Eyed Peas]], "[[I Gotta Feeling]]", e cila është prodhuar nga David Guetta. ==Lista e këngëve== * '''UK CD1''' # "Love Is Gone" <small>(Fred Rister & Joachim Garraud Remix Radio Edit)</small> – 3:22 # "Love Don't Let Me Go" <small>(Original Edit)</small> - 3:39 * '''UK CD2''' # "Love Is Gone" <small>(Fred Rister & Joachim Garraud Remix Radio Edit)</small> – 3:22 # "Love Is Gone" <small>(Original Extended Mix)</small> – 6:43 # "Love Is Gone" <small>(Fred Rister & Joachim Garraud Remix)</small> – 8:21 # "Love Is Gone" <small>(Fuzzy Hair Remix)</small> – 6:25 # "Love Is Gone" <small>(Eddie Thoneick's Liberte Mix)</small> – 7:12 # "Love Is Gone" <small>(Amo & Navas Rmx)</small> – 6:46 *'''French CD Single'''<ref>{{cite web|url=http://www.discogs.com/David-Guetta--Chris-Willis-Love-Is-Gone/release/1000523|title=David Guetta & Chris Willis - Love Is Gone|publisher=Discogs.com|accessdate=2009-12-28}}</ref> # "Love Is Gone" <small>(Fred Rister & Joachim Garraud Remix Radio Edit)</small> – 3:22 # "Love Is Gone" <small>(Original Mix)</small> – 3:08 # "Love Is Gone" <small>(Eddie Thoneick's Liberte Mix)</small> – 7:12 # "Medley Album Pop Life" – 2:50 *'''European CD Single'''<ref>{{cite web|url=http://www.discogs.com/David-Guetta-Chris-Willis-Love-Is-Gone-Remixes/release/1043500|title=David Guetta & Chris Willis - Love Is Gone (Remixes)|publisher=Discogs.com|accessdate=2009-12-28}}</ref> # "Love Is Gone" <small>(Original Extended Mix)</small> – 6:43 # "Love Is Gone" <small>(Fred Rister & Joachim Garraud Remix)</small> – 8:21 # "Love Is Gone" <small>(Fuzzy Hair Remix)</small> – 6:25 # "Love Is Gone" <small>(Eddie Thoneick's Liberte Mix)</small> – 7:12 # "Love Is Gone" <small>(Eddie Thoneick's Ruff Mix)</small> – 7:10 # "Love Is Gone" <small>(Amo & Navas Rmx)</small> – 6:46 # "Love Is Gone" <small>(Original Mix)</small> – 3:08 # "Love Is Gone" <small>(Fred Rister & Joachim Garraud Remix Radio Edit)</small> – 3:22 ==Rënditje dhe shpërblime== {{col-begin}} {{col-2}} ===Pozicionet në krye=== {| class="wikitable sortable" !Chart (2007/08) !Peak<br>position |- |Austrian Singles Charts<ref name="Lescharts">"Love Is Gone", in various Singles Charts [http://lescharts.com/showitem.asp?key=308807&cat=s Lescharts.com] (Retrieved July 17, 2008)</ref> |align="center"|15 |- |Belgian (Flanders) Singles Chart<ref name="Lescharts"/> |align="center"|21 |- |Belgian (Wallonia) Singles Chart<ref name="Lescharts"/> |align="center"|9 |- |Finnish Singles Chart<ref name="Lescharts"/> |align="center"|6 |- |French Singles Sales Chart<ref name="Lescharts"/> |align="center"|3 |- |German Singles Chart<ref name="Achart">"Love Is Gone", in various Singles Chart [http://acharts.us/song/25878 acharts.us] (Retrieved July 17, 2008)</ref> |align="center"|36 |- |[[Mahasz|Hungarian Airplay Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum&lista=radios&ev=2007&het=42&submit_=Keres%E9s=Keres%E9s|title=Hungarian Airplay Chart|publisher=Mahasz|accessdate=2010-05-11}}</ref> |align="center"|1 |- |Irish Singles Chart<ref name="Achart"/> |align="center"|21 |- |Russian Singles Chart<ref>Russian Airplay Chart [http://www.tophitru.com/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=8316 tophit.ru] (Retrieved July 31, 2009)</ref> |align="center"|2 |- |Spanish Singles Chart<ref name="Lescharts"/> |align="center"|8 |- |Swedish Singles Top 60<ref name="Lescharts"/> |align="center"|9 |- |Swiss Singles Top 100<ref name="Lescharts"/> |align="center"|11 |- |[[UK Singles Chart]]<ref name="Achart"/> |align="center"|9 |- |U.S. ''Billboard'' Hot 100<ref name="Billboard">[{{Allmusic|class=artist|id=p572357/charts-awards/billboard-singles|pure_url=yes}} allmusic.com] (Retrieved July 17, 2008)</ref> |align="center"|98 |- |U.S. ''Billboard'' Pop 100<ref name="Billboard"/> |align="center"|41 |- |U.S. ''Billboard'' Top 40 Mainstream<ref name="Billboard"/> |align="center"|39 |- |U.S. ''Billboard'' Hot Dance Airplay |align="center"|1 |} {{col-2}} ===Rënditjet e fundvitit=== {| class="wikitable sortable" !End of year chart (2007) !Position |- |Belgian (Flanders) Singles Chart<ref>2007 Belgian (Flanders) Singles Chart [http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2007 Ultratop.be] (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|95 |- |Belgian (Wallonia) Singles Chart<ref>2007 Belgian (Wallonia) Singles Chart [http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2007 Ultratop.be] (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|34 |- |Dutch Singles Chart<ref>2007 Dutch Singles Charts [http://dutchcharts.nl/yearchart.asp?cat=s Dutchcharts.nl] (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|75 |- |French Airplay Chart<ref name="Yacast">2007 French Airplay and Video Charts [http://www.yacast.fr/fr/index.html Yacast.fr] (Retrieved August 1, 2008)</ref> |align="center"|13 |- |French Club Chart<ref name="Yacast"/> |align="center"|4 |- |French TV Music Videos Chart<ref name="Yacast"/> |align="center"|10 |- |French Singles Chart<ref>2007 French Singles Chart [http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259376.xml?year=2007 Disqueenfrance.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710135705/http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259376.xml?year=2007 |date=10 korrik 2011 }} (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|14 |- |Swedish Singles Chart<ref>{{cite web|url=http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20070001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe|title=Årslista Singlar – År 2007|publisher=[[Swedish Recording Industry Association]]|language=sv|accessdate=8 dhjetor 2010|archive-date=5 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205014930/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20070001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe|url-status=dead}}</ref> |align="center"|97 |- |Swiss Singles Chart<ref>2007 Swiss Singles Chart [http://hitparade.ch/year.asp?key=2007 Hitparade.ch] (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|35 |- !End of year chart (2008) !Position |- |Swiss Singles Chart<ref>2008 Swiss Singles Chart [http://www.swisscharts.com/year.asp?key=2008 Hitparade.ch] (Retrieved December 29, 2008)</ref> |align="center"|73 |- |} ===Shpërblime=== {| class="wikitable sortable" ! bgcolor="#ebf5ff"|Vendi ! bgcolor="#ebf5ff"|Shpërblimi ! bgcolor="#ebf5ff"|Data ! bgcolor="#ebf5ff"|Vlera |- |Austri<ref>Austrian certifications [http://www.ifpi.at/?section=goldplatin ifpi.at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |date=16 dhjetor 2008 }} (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|Ar |align="center"|2 prill, 2008 |align="center"|15,000 |- |Francë<ref>French certifications [http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=2007&type=6 Disqueenfrance.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307200625/http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=2007&type=6 |date=7 mars 2012 }} (Retrieved August 25, 2008)</ref> |align="center"|Argjend |align="center"|18 tetor, 2007 |align="center"|100,000 |- |} {{col-end}} {{s-start}} {{s-bef|before = "[[Don't Matter]]" nga [[Akon]]}} {{s-ttl|title = [[Mahasz|Hungarian Airplay Chart]] number-one single | years = October 1, 2007 - October 22, 2007}} {{s-aft|after = "[[Beautiful Girls (Sean Kingston song)|Beautiful Girls]]" nga [[Sean Kingston]]}} {{s-bef|before = "[[LoveStoned]]" nga [[Justin Timberlake]]}} {{s-ttl|title = ''Billboard'' [[Hot Dance Airplay]] number-one single | years = September 22, 2007 - September 29, 2007}} {{s-aft|after = "[[The Way I Are]]" nga [[Timbaland]] featuring [[Keri Hilson]]}} {{s-end}} ==Lidhje të jashtme == * {{Youtube|beGjncfEPt8}} == Referime == {{reflist|2}} {{David Guetta}} [[Kategoria:Këngë 2007]] [[Kategoria:Këngët e David Guetta]] [[Kategoria:Këngët e Chris Willis]] [[Kategoria:Billboard Hot Dance Airplay number-one singles]] [[Kategoria:Këngë të kompozuara nga David Guetta]] [[Kategoria:Këngë Techno dance]] [[Kategoria:Këngë Dance-pop]] 7j7q1hj59zu3jme5x0qb5ogwbkgx2ed 10 108951 3010752 2164790 2026-07-18T15:43:38Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010752 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = UML |title = [[Gjuha e Unifikuar e Modelimit]] |image = [[Skeda:Use case restaurant model.svg|120px]]<br><br>[[Skeda:BankAccount1.svg |120px]]<br>[[Skeda:Restaurant-UML-SEQ.gif|120px]] |group1 = Aktorët |list1 = ''Organizimi'': [[Object Management Group]]{{•}} [[:Kategoria:UML Partners|UML Partners]] ''Personat'': [[Grady Booch]]{{•}} [[Ivar Jacobson]]{{•}} [[James Rumbaugh]] |group2 = Konceptet |list2 = ''Orjentimi në objekte:'' [[Programimi i orientuar në objekte]]{{•}} [[Object-oriented analysis and design|Analizat dhe dizajni i orientuar në objekte]] ''Struktura'': [[Aktorët (UML)|Aktorët]]{{•}} [[Attribute (computing)|Attribute]]{{•}} [[Artifaktet (UML)|Artifaktet]]{{•}} [[Class (computer science)|Class]]{{•}} [[Component (UML)|Component]]{{•}} [[Interface (object-oriented_programming)|Interface]]{{•}} [[Object (computer science)|Object]]{{•}} [[Package (UML)|Package]]{{•}} [[Profile diagram]] ''Sjellja'': [[Aktiviteti (UML)|Aktiviteti]]{{•}} [[Event (UML)|Event]]{{•}} [[Message passing|Message]]{{•}} [[Method (computer science)|Method]]{{•}} [[State (computer science)|State]]{{•}} [[Use case|Use&nbsp;case]] ''Lidhjet'': [[Object composition#Aggregation|Aggregation]]{{•}} [[Association (object-oriented programming)|Association]]{{•}} [[Object composition|Composition]]{{•}} [[Coupling (computer science)|Dependency]]{{•}} [[Generalization]] (or [[Inheritance (computer science)|Inheritance]]) ''Zgjatshmëria'': [[Profile (UML)|Profile]]{{•}} [[Stereotype (UML)|Stereotype]] ''Koncepte tjera'': [[Diagrami i klasës#Multiplicity|Multiplicity]] |group3 = Diagramet |list3 = {{Navbox|border=child | group1 = Strukturore | list1= [[Diagrami i klasës]]{{•}} [[Diagrami komponent]]{{•}} [[Diagrami composite structure]]{{•}} [[Diagrami deployment]]{{•}} [[Objekt diagramet]]{{•}} [[Diagrami package]] | group2= Të sjelljes | list2 = [[Diagrami i aktivitetit]]{{•}} [[UML state machine|State Machine diagram]]{{•}} [[Diagrami use case]] |group3 = Interaksion |list3 = [[Diagrami i kolaboracionit]]{{•}} [[Diagrami i sekuencës]]{{•}} [[Diagrami interaction overview]]{{•}} [[Diagrami timing (UML)|Diagrami timing]] }} |group4 = Gjuhët të derivuara | list4 = [[Systems Modeling Language|Systems Modeling Language (SysML)]]{{•}} [[UML eXchange Format|UML eXchange Format (UXF)]]{{•}} [[XML Metadata Interchange|XML Metadata Interchange (XMI)]] |group5 = Tema tjera |list5 = [[Glossary of Unified Modeling Language terms|Glossary of UML terms]]{{•}} [[IBM Rational Unified Process|Rational Unified Process]]{{•}} [[Comparison of Unified Modeling Language tools|Comparison of UML tools]]{{•}} [[UML colors]] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 4mrah7tk1cxjsnjs222fs9mm7w7vjpg 0 109523 3010584 2407191 2026-07-18T14:04:40Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010584 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Joe Frazier studio portrait.jpg|parapamje|207x207px|Joe Frazier]] '''Joe Frazier''' ([[shqiptimi]]: Xhou Frejzhër), ish-kampioni i peshave të rënda në boks. ishte boksieri i parë që mundi Muhamed Aliun në vitin 1971, por që humbi dy ndeshjet e mëvonshme me të. Ai mbajti titullin e kampionit të botës mes viteve 1970-73. Gjatë karrierës së tij Frazier fitoi një medalje ari në Lojërat Olimpike të vitit 1964, ku mori pjesë në turne si zëvendësues i Baster Matisit, i cili nuk mundi të ndiqte turneun për shkak të një dëmtimi. Ai fitoi titullin për peshat e rënda në vitin 1970, pasi mundi Xhimi Ellisin në Nju Jork. Ndërsa tre vjet më vonë ai e humbi titullin përballë Xhorxh Formen. Por boksieri do të mbahet mend më tepër për tre ndeshjet e mëdha me Muhamed Aliun, përfshirë duelin epik “Thrilla in Manila” në vitin 1975. Frazieri u tërhoq nga boksi në vitin 1976, pasi u mund sërish nga Formen. Që tëherë ai bëri një kthim të dobët në vitin 1981, për t’u ndeshur edhe një herë të vetme para se të mbyllte karrierën. [[Kategoria:Boksierë amerikanë]] 8xoy4dv19ysogmkh53chv1b6yr0mrfl 12 122873 3010736 3010206 2026-07-18T15:38:10Z Leutrim.P 113691 /* Pyetje kam informacion */ 3010736 wikitext text/x-wiki {{Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Hyrja}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> <!-- Shkruani vetëm nën këtë vizë. --> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Pyetje kam informacion == Pershendetje dua te hedh ne wikipedia nje informacion per mje person qe ka luajtur me sk tiranen ne vitin 1941 dhe me pas me ekipin e pare te partizanit ne vitin 1946 per kte kam dhe foto. - {{unsigned|Username}} 40abe2gv7vwxjgom6a2ws3m1wnf8134 3010737 3010736 2026-07-18T15:38:35Z Leutrim.P 113691 /* Pyetje kam informacion */ 3010737 wikitext text/x-wiki {{Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Hyrja}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> <!-- Shkruani vetëm nën këtë vizë. --> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Pyetje kam informacion == Pershendetje dua te hedh ne wikipedia nje informacion per mje person qe ka luajtur me sk tiranen ne vitin 1941 dhe me pas me ekipin e pare te partizanit ne vitin 1946 per kte kam dhe foto. - {{unsigned|Klalug}} c7ibqjkgmyde7jgy4wzj7pkxo6yv3af 0 123763 3010783 2859123 2026-07-18T15:54:27Z Gefälligst 186895 added [[Category:Kosturi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010783 wikitext text/x-wiki {{Coord|40|31|N|21|16|E|display=title}} {{Infobox settlement | name = Kostur<br>Kesrije | native_name = Καστοριά | settlement_type = Qytet | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = | seal_size = | image_skyline = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = Maqedonia Perëndimore |Qarku = i Kosturit |Komuna = e Kosturit |Bashkia = |Kryetari i Komunës = |Kryetari i Bashkisë = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = Kosturli |Krahina = |Famullia = |Shënjtori = |Lartësia = 764 |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Greqia <!--Parametri ''Greqia'' të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=40 | gjer_m=31 | gjer_s=18 | gjer_dr =N | gjat_g=21 | gjat_m=15 | gjat_s=48 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Kostur''' ose '''Kesrije''' ([[greqisht]]: Καστοριά/''Kastoria''; {{lang-mk|Костур/Kostur}}; [[turqisht]]: ''Kesrie'') është një qytet në pjesën veriperëndimore të Maqedonisë, Greqi. Qyteti është qendra e administratës në Maqedoninë Perëndimore, dhe Dioqeza e Kosturit të kishës greke. Kosturi është i famshëm për vendndodhjen e saj të bukur dhe kishat e shumta të saj mesjetare. Qyteti ka qenë një qendër gëzofpunues nga kohët bizantine deri më sot. Sipas regjistrimit të vitit 2001 popullsia e Kosturit është 14.813 njerëz. <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> == Kultura == Në qendër ka mbijetuar [[Xhamia e Plumbit, Kostur]]. <!-- == Historia == --> == Shih edhe == * [[Liqeni i Kosturit]] == Lidhje të jashtme == *[http://www.fallingrain.com/world/GR/56/Kastoria.html vendndodhja] <!-- == Burimet == --> {{reflist}} {{Qarku i Kosturit}} [[Kategoria:Qytete në Greqi]] [[Kategoria:Kosturi]] t96ck0q3jcv5gi8jm0gjuj6tny511sp 0 144051 3010828 2997768 2026-07-19T01:34:38Z Sadsadas 51943 /* */ 3010828 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Gareth Bale | image = Gareth Bale 2015 (1).jpg | caption = Bale me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] në 2015 | fullname = Gareth Frank Bale | birth_date = {{Birth date and age|16|7|1989|df=y}} | birth_place = [[Kardif]], [[Uellsi|Uells]] | height = 1.86 m<ref>{{cite web|date=15 nëntor 2022|title=FIFA World Cup Qatar 2022™: List of Players: Wales|language=en|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130184801/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=30 nëntor 2022|publisher=FIFA|page=32}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Anësor]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2005–2006 | youthclubs1 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | years1 = 2006–2007 | clubs1 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | caps1 = 40 | goals1 = 5 | years2 = 2007–2013 | clubs2 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | caps2 = 146 | goals2 = 42 | years3 = 2013–2022 | clubs3 = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | caps3 = 176 | goals3 = 81 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] (huazim) | caps4 = 20 | goals4 = 11 | years5 = 2022 | clubs5 = [[Los Angeles FC]] | caps5 = 12 | goals5 = 2 | totalcaps = 394 | totalgoals = 141 | nationalyears1 = 2005–2006 | nationalteam1 = [[Kombëtarja uellsiane nën-17 e futbollit|Uellsi U17]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2006 | nationalteam2 = [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsi U19]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2006–2008 | nationalteam3 = [[Kombëtarja uellsiane nën-21 e futbollit|Uellsi U21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2006–2022 | nationalteam4 = [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] | nationalcaps4 = 111 | nationalgoals4 = 41 }} '''Gareth Frank Bale''' (lindur më [[16 korrik]] [[1989]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist [[Uellsi|uellsian]] i cili luante si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues anësor]]. Ai konsiderohet gjërësisht si një nga anësorët më të mëdhenj të gjeneratës së tij dhe një nga lojtarët uellsian më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Bale u emërua [[Anëtar i Urdhrit të Perandorisë Britanike]] (MBE) në Nderimet e Ditëlindjes 2022 për kontributet e tij në futboll dhe bamirësi. Bale e nisi karrierën e tij si profesionist te [[Southampton F.C.|Southampton]], duke luajtur si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i majtë]] ku dhe fitoi reputacionin si një specialist i goditjeve të lira. Ai u transferua te Tottenhami në vitin 2007 për 7 milion £. Gjatë kohës së tij te Tottenhami, ndryshimet manaxheriale dhe taktike bënë që ai të transformohej në një lojtar më sulmues. Në sezonin 2009–10, nën drejtimin e [[Harry Redknapp]], Bale u bë një lojtar shumë i rëndësishëm i ekipit, duke fituar vëmëndje të madhe në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]] të sezonit 2010–11. Në vitet 2011 dhe 2013 ai u emërua [[PFA Lojtar i Vitit i Lojtarëve]], si dhe ishte pjesë e [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2011|UEFA Ekipit të Vitit]]. Në vitin 2013, ai gjithashtu u shpall [[PFA Lojtari i Ri i Vitit]], [[FWA Futbollisti i Vitit]] si dhe [[Lojtari i Sezonit i Premier League|Lojtari i Sezonit i Premier Ligës]]. Ai u nominua në [[PFA Ekipi i Vitit|PFA Ekipin e Vitit]] tre herë rresht nga viti 2011 e deri në vitin 2013. Më 1 shtator 2013, Gareth Bale u transferua te Real Madridi për një shifër të pazbuluar. Shtypi në atë kohë raportoi se vlera e transferimit ishte nga 91 milion € e deri në 100 milion €. Në janar 2016, dokumentet në lidhje me transferimin u publikuan, duke treguar se shuma e transferimit ishte 100.8 milion €, duke thyer rekordin e vjetër 94 milion € të paguar nga Reali për [[Cristiano Ronaldo]]n në vitin 2009. Bale luajti një rol shumë të rëndësishëm në sezonin e tij debutues në Madrid, duke ndihmuar ekipin të fitonte [[Copa del Rey|Kupën e Mbretit]] dhe UEFA Ligën e Kampioneve me nga një gol në secilën finale. Në sezonin e ardhshëm, ai fitoi [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupën]] dhe shënoi në finalen e tretë madhore të tij për të ndihmuar Realin të fitonte edhe [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]. Dy vite më vonë, ai ishte protagonist në një tjetër fushatë të Ligës së Kampioneve, duke ndihmuar Realin ta fitonte sërisht në sezonin 2015–16. Performancat e tij bënë që ai të zgjidhej në Ekipin e Sezonit nga UEFA. Ai ishte finalist për çmimin prestigjoz [[Çmimi UEFA Lojtari më i mirë në Evropë|UEFA Lojtari më i mirë në Evropë]]. Në finalen e vitit 2018, ai shënoi dy gola, përfshirë një me rrofeshatë, për ti dhënë ekipin titullin e tretë rresht si dhe u zgjodh lojtari i ndeshjes. Bale bëri debutimin e tij ndërkombëtar për Uellsin në maj 2006, duke u bërë në atë kohë lojtari më i ri në histori që përfaqson vendin. Që ajo kohë ai ka luajtur më shumë se 80 ndeshje dhe ka shënuar 33 gola, që e bëjnë atë golashënuesin më të mirë të të gjitha kohërave të Uellsit. Ai ishte golashënuesi më i mirë i ekipit në fushatën e suksesshme kualifikuese për [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], duke regjistruar shtatë gola; ai arriti ta përfaqsojë vendin e tij në finalet e turnamentit, duke arritur një gjysëm-finale historike, me Bale që shënoi tre gola. Ai është shpallur [[Futbollisti Uellsian i Vitit]] plot gjashtë herë. Në vitin 2016, ESPN e renditi Bale të dymbëdhjetin në listën e tyre të atletëve më të famshëm të botës. ==Jeta e hershme== Bale ka lindur në [[Kardif]], [[Uellsi|Uells]], nga prindërit Frank, një mësues shkolle, dhe Debbie, një menaxhere i operacioneve;<ref name="Bale Model">{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/features/3211208/Meet-Gareth-Bale-the-new-Premier-League-pin-up.html|title=Bale Model|publisher=The Sun|language=en|author=Grant Rollings|accessdate=14 nëntor 2010|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085608/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/features/3211208/Meet-Gareth-Bale-the-new-Premier-League-pin-up.html|url-status=dead}}</ref> ai ndoqi shkollën Eglwys Newydd Primary në [[Whitchurch]].<ref>{{cite web|url=http://www.eglwysnewyddprm.cardiff.sch.uk/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=33&MMN_position=53:53|title=Hall Of Fame|publisher=Eglwys Newydd Primary School|language=en|accessdate=14 nëntor 2010|archive-date=5 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605193709/http://www.eglwysnewyddprm.cardiff.sch.uk/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=33&MMN_position=53%3A53|url-status=dead}}</ref> Ai është nipi i futbollistit të [[Cardiff City F.C.|Cardiff City]], [[Chris Pike]].<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2008/12/08/bluebirds-of-a-feather-are-flocking-together-in-91466-22425013/|title=Bluebirds of a feather are flocking together|publisher=Media Wales|work=Wales Online|language=en|date=8 dhjetor 2008|accessdate=8 dhjetor 2008}}</ref> Kur ishte në shkollë ai fillimisht tërhoqi vëmëndjen e [[Southampton F.C.|Southampton]] në moshën 9 vjeç, kur ai ishte duke luajtur në një turnament gjashë kundër gjashtë me klubin e parë [[Cardiff Civil Service|Cardiff Civil Service Football Club]].<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/footballnation/football-in-wales/2010/10/22/mentor-s-advice-to-gareth-could-come-to-fruition-as-foreign-legion-close-in-91466-27521941/|title=Mentor’s advice to Gareth could come to fruition as foreign legion close in|trans-title=Këshillat e Mentorit për Gareth mund të realizohen ndërsa legjioni i huaj afrohet|publisher=Media Wales|work=Wales Online|language=en|date=22 tetor 2010|accessdate=28 dhjetor 2010}}</ref> Duke u rritur, heroi i tij në futboll ishte mesfushori uellsian i [[Manchester United F.C.|Manchester United]], [[Ryan Giggs]].<ref name="Bale Interview">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8286070/Gareth-Bale-interview-born-to-run.html|title=Gareth Bale interview: born to run|trans-title=Intervista e Gareth Bale: i lindur për të vrapuar|publisher=Telegraph Media Group|work=The Telegraph|language=en|author=Chris Harvey|date=31 janar 2011|accessdate=31 janar 2011}}</ref> Bale ndoqi gjimnazin [[Gjimnazi Whitchurch|Whitchurch]] në Kardif. Ai ishte një sportist i mprehtë dhe luajti futboll së bashku me kapitenin e ardhshëm të Uellsit në rregbi [[Sam Warburton]].<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/wales/8825107/Rugby-World-Cup-2011-Cardiff-born-Gareth-Bale-and-Sam-Warburton-were-stars-from-the-start-reflects-coach.html|title=Rugby World Cup 2011: Cardiff-born Gareth Bale and Sam Warburton were stars from the start, reflects coach|trans-title=Kupa e Botës e Rregbisë 2011: Gareth Bale dhe Sam Warburton të lindur në Kardif ishin yje që në fillim, reflekton trajneri|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=14 tetor 2011|accessdate=23 prill 2014}}</ref> Në moshën 14 vjeç, ai përshkroi me vrap distancën 100 metra për vetëm 11.4 sekonda. Për shkak të aftësive të tij superiore në futboll, psikologu i shkollës, Gwyn Morris, shkruajti rregulla speciale të cilat e kufizuan Bale në lojën e futbollit; ai ishte i ndaluar për të luajtur me këmbën e tij të majtë.<ref name="guardian">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2011/oct/13/school-sam-warburton-gareth-bale|title=Pride at Cardiff school that developed Sam Warburton and Gareth Bale|trans-title=Krenari në shkollën e Kardifit që zhvilluan Sam Warburton dhe Gareth Bale|publisher=The Guardian|language=en|date=13 tetor 2011|accessdate=23 prill 2014}}</ref> Gjatë kohës në Whitchurch, Bale u stërvit në akademinë e Southampton në Bath, dhe ishte në dyshim nqs Southampton do t'i jepte mundësinë uellsianit pasi ai ishte i shkurtër. Pavarësisht se ishte vetëm 16 vjeç në atë kohë, ai ndihmoi skuadrën nën-18 të shkollës që të fitonte kupat Cardiff & Vale Senior. Ai e la shkollën në verën e vitit 2005 me gradën A. Në vitin e fundit të shkollës, ai u nderua me çmimin e departamentit të PE-së për shërbimet e tij në sport. Në një prezantimin, Morris komentoi: <blockquote>"Gareth ka një vendosmëri të pafund për të pasuar e për të arritur qëllimet e tij personale. Ai është një nga individët më bujar që kam pasur kënaqësinë për t'a edukuar."<ref>[Young Gareth made own rules] The Daily Echo, 13 janar 2007, Marrë më 23 prill 2014]</ref></blockquote> ==Karriera me klube== ===Southampton=== Më 17 prill 2006, në moshën 16 vjeç e 275 ditë, Bale u bë futbollisti i dytë më i ri që luan me [[Southampton F.C.|Southamptonin]] (pas [[Theo Walcott]], i cili ishte 132 ditë më i ri) pasi u aktivizua në fitoren 2–0 kundër [[Millwall F.C.|Millwall]]. Ai shënoi golin e parë në kampionat me një goditje dënimi në barazimin 2–2 kundër [[Derby County F.C.|Derby County]]; goli i tij solli barazimin e përkohshëm 1–1.<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/match/?page_id=6599&t=2&fixture=2693144|title=Derby 2 Southampton 2|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=30 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060930083556/http://www.saintsfc.co.uk/match/?page_id=6599&t=2&fixture=2693144|url-status=dead}}</ref> Bale shënoi sërisht në [[Stadiumi St Mary's|stadiumin St. Mary's]] kundër [[Coventry City F.C.|Coventry City]], në ndeshjen e dytë të Southamtonit për sezonin [[Sezoni 2006–07 i Southampton F.C.|2006–07]], me një tjetër goditje dënimi.<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7302|title=Saints 2 Coventry 0|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=17 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017182253/http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7302|url-status=dead}}</ref> Bale pak nga pak po krijonte profilin e tij si një specialisht goditjesh dënimi duke shënuar edhe një tjetër kundër West Bromwich Albion.<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7330|title=Saints 0 West Brom 0|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=17 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017182258/http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7330|url-status=dead}}</ref> Nga 16 dhjetori i vitit 2006, numri i golave të tij ishte pesë, pasi ai kishte shënuar sërisht me goditje dënimi kundër [[Sunderland A.F.C.|Sunderlandit]] dhe [[Hull City A.F.C.|Hull Cityt]].<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7718|title=Sunderland 1 Saints 1|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=17 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017182303/http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7718|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/articles/article.php?page_id=7811|title=Hull v Saints|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=26 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926221907/http://www.saintsfc.co.uk/articles/article.php?page_id=7811|url-status=dead}}</ref> ===Tottenham Hotspur=== [[Skeda:Gareth Bale.jpg|parapamje|upright|Bale i rreshtuar me Spurs para një ndeshje të Premier Ligës kundër Çelsit.]] Më 25 maj 2007, Bale firmosi një kontratë katër-vjeçare me [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] për një shifër transferimi fillestare 5 milion £, e cila potencialisht mund të shkonte 10 milion £ bazuar në bonuse të ndryshme.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/6693839.stm|title=Tottenham complete Bale transfer|trans-title=Tottenham plotëson transferimin e Bale|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 maj 2007|accessdate=18 prill 2010}}</ref> ====Sezoni 2007–08==== Bale luajti ndeshjen e tij të parë për [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenhamin]] në një ndeshje miqësore kundër [[St Patrick's Athletic F.C.|St. Patrick's Athletic]] më 12 korrik 2007; ai u zëvëndësua në minutën e 80të për shkak të një dëmtimi në këmbë. Ai luajti ndeshjen e parë zyrtaremë 26 gusht në transfertën kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]]. Në ndeshjen e tij të dytë me ekipin, Bale shënoi golin e parë për skuadrën e tij në barazimin 3–3 kundër [[Fulham F.C.|Fulhamit]] më 1 shtator, duke realizuar pasi kaloi me lehtësi portierin [[Antti Niemi]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/6963700.stm|title=Fulham 3–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Mathan Mercer|date=1 shtator 2007|accessdate=2 shtator 2007}}</ref> Bale arriti të shënojë edhe kundër [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në [[Derbi i Londrës|Derbin e Londrës]] nga një goditje dënimi, duke ndihmuar Tottenhamin të fitonte 3–1.<ref>{{cite web|url=http://newsimg.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/6984884.stm|title=Tottenham 1–3 Arsenal|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 shtator 2007|accessdate=2 shtator 2009}}</ref> Goli i tij i parë në [[2007–08 Football League Cup|Kupën e Ligës]] erdhi në fitoren 2–0 kundër [[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]] më 26 shtator;<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/7008022.stm|title=Tottenham 2–0 Middlesbrough|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 shtator 2007|accessdate=2 shtator 2009}}</ref> ky ishte goli i tij i tretë në katër ndeshjet e para. Bale u zëvëndësua si pasojë të një ndërhyrje të [[Fabrice Muamba]]s në ndeshjen kundër [[Birmingham City F.C.|Birmingham City]] më 2 dhjetor 2007. Një skanim zbuloi se Bale kishte pësuar dëmtim në ligamentin e këmbës së djathtë; ai u operua me sukses më 11 dhjetor.<ref name="OutThreeMonths">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2007/dec/11/newsstory.sport9|title=Football: Bale out for at least three months|trans-title=Futboll: Bale jashtë për të paktën tre muaj|publisher=The Guardian|language=en|author=David Hytner|date=11 dhjetor 2007|accessdate=6 janar 2013}}</ref> Nga shkurti i 2008–ës, u bë e qartë se Bale do të humbiste edhe pjesën tjetër të sezonit.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/7226918.stm|title=Injury rules out Bale for season|trans-title=Dëmtimi e lë Bale jashtë për pjesën e mbetur të sezonint|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 shkurt 2008|accessdate=9 shkurt 2008}}</ref> Sezoni i parë i Bale nuk përfundoi siç duhet; ai luajti gjithsej 12 ndeshje në të gjitha kompeticionet dhe arriti të shënojë vetëm tre gola. ====Sezoni 2008–09==== Bale firmosi një kontratë të re pesë-vjeçare në gusht 2008.<ref>{{cite news|title=Bale signs new Tottenham contract|trans-title=Bale firmos kontratë të re me Tottenham|url=http://newsimg.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/7558883.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 gusht 2008|accessdate=13 gusht 2008}}</ref> Në të njëjtin muaj ai u rikthye në formë fizike për të luajtur. Pas disa ndeshjeve jo të mira në fillim të sezonit, Bale humbi vendin e formacionit kundrejt [[Benoît Assou-Ekotto]], por më pas e rifitoi sërisht në pjesën tjetër të sezonit. Në tetor 2008, ai u ndëshkua me karton të kuq për herë të parë në karrierë në një ndeshje ndaj [[Stoke City F.C.|Stoke City]] e cila u mbyll me një disfatë 2–1.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7665101.stm|title=Stoke 2–1 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 tetor 2008|accessdate=14 qershor 2020}}</ref> Bale e mbylli sezonin me 30 ndeshje të luajtura në të gjithë kompeticionet, duke mos shënuar asnjë gol. Në atë sezon, ai luajti në finalen e Kupës së Ligës kundër Manchester United, duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 98të të kohës shtesë e cila sëbashku me kohën e rregullt u mbyll në barazim 0–0. Tottenham më pas u mposht 4–1 nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2009/mar/01/carlingcup-tottenham-hotspur|title=Manchester United v Tottenham – as it happened|trans-title=Manchester United v Tottenham – ashtu si ndodhi|publisher=The Guardian|language=en|author=Rob Smyth|date=1 mars 2009|accessdate=25 maj 2020}}</ref> ====Sezoni 2009–10==== Në qershor 2009, Bale ju nënshtrua një operacioni për shkak të një dëmtimi në gju, duke u detyruar të qëndronte jashtë fushave për dy muaj. Ai humbi ndeshjet miqësore para-sezonale dhe u parashikua se do të humbiste edhe ndeshjet në javët e para të sezonit [[Sezoni 2009–10 i Tottenham Hotspur F.C.|2009–10]].<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/jun/03/gareth-bale-tottenham-wales-surgery|title=Gareth Bale could miss start of next season after knee surgery|trans-title=Gareth Bale mund të humbasi startin e sezonit tjetër për shkak të operacionit në gju|publisher=The Guardian|language=en|date=3 qershor 2009|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Më 26 shtator, Bale bëri rikthimin e tij në fushat e lojës duke hyrë në fushë në minutën e 85të të fitores 5–0 kundër [[Burnley F.C.|Burnley]].<ref>{{cite web|url=http://blogs.telegraph.co.uk/sport/stevewilson/8108247/The_curse_of_Tottenhams_Gareth_Bale/|title=The curse of Tottenham's Gareth Bale|trans-title=Mallkimi i Gareth Bale të Tottenhamin|publisher=The Telegraph|language=en|author=Steve Wilson|date=15 janar 2009|accessdate=10 maj 2009|archive-date=11 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101111191410/http://blogs.telegraph.co.uk/sport/stevewilson/8108247/The_curse_of_Tottenhams_Gareth_Bale/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8023046.stm|title=Everton 0–0 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Pranav Soneji|date=9 maj 2009|accessdate=10 maj 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=269779&cc=3436|title=Report: Tottenham Hotspur vs Burnley – English Premier League|trans-title=Raporti: Tottenham Hotspur vs Burnley – Premier Liga Angleze|publisher=ESPN FC|language=en|date=26 shtator 2009|accessdate=27 shtator 2009|archive-date=2 tetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002183242/http://soccernet.espn.go.com/report?id=269779&cc=3436|url-status=dead}}</ref> Ndërkohë, ai shpenzoi disa kohë në stol si pasojë e formës së mirë të shfaqur nga Assou-Ekotto, por pas dëmtimit të kamerunasit, trajneri [[Harry Redknapp]] i dha mundësinë uellsianit dhe ky i fundit la mbresa në fitoren 4–0 kundër [[Peterborough United F.C.|Peterborough]] në raundin e tretë të [[2009-10 FA Cup|Kupës FA]].<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/jan/13/gareth-bale-harry-redknapp-tottenham|title=Tottenham manager challenges Gareth Bale to claim a starting place|trans-title=Trajneri i Tottenhamit sfidon Gareth Bale për të fituar një vend titullari|publisher=The Guardian|language=en|author=David Hytner|date=13 janar 2010|accessdate=3 maj 2010}}</ref> Bale më në fund u rikthye të luaj si titullar në fitoren 2–0 kundër rivalëve të [[Fulham F.C.|Fulhamit]] më 26 janar 2010.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8467865.stm|title=Tottenham 2–0 Fulham|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 janar 2010|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Forma e mirë e Bale vazhdoi dhe ai u shpall "Lojtari i Raundit" pasi ndihmoi Tottenhamin të mposhte [[Fulham F.C.|Fulhamin]] 3–1 në raundin e gjashtë të kthimit të Kupës FA.<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/gareth-wins-award-010310.html|title=Gareth wins award|trans-title=Gareth fiton çmim|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=1 mars 2010|access-date=20 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304051340/http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/gareth-wins-award-010310.html|archive-date=4 mars 2010|url-status=dead}}</ref> Në prill 2010, Bale shënoi golin e fitores në derbin londinez kundër Arsenalit në fitoren 2–1; ai dribloi portierin [[Manuel Almunia]] pas një pasimi të [[Jermain Defoe]].<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/unforgettable-night-140410.html|title=Unforgettable night!|trans-title=Natë e paharrueshme!|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=14 prill 2010|accessdate=18 prill 2010}}</ref> Tre ditë më pas, Bale shënoi golin e fitores kundër [[2009–10 Premier League|kampionëve të atij sezoni]] [[Chelsea F.C.|Çelsit]] dhe u shpall "Lojtari i Ndeshjes".<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/report-170410.html|title=The dream derby double!|trans-title=Dopieta e ëndërruar në derbi!|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=17 prill 2010|accessdate=18 prill 2010}}</ref> Ai më pas u shpall edhe [[Lojtari i Muajit i Premier League|Lojtari i Muajit i Premier Ligës]] për muajin prill.<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/gareth-awarded-player-of-the-month-for-april-300410.html|title=Gareth named Player of the Month|trans-title=Gareth emërohet lojtari i muajit|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=30 prill 2010|accessdate=30 prill 2010}}</ref> Më 7 maj 2010, Bale firmosi një kontratë të re katër-vjeçare si shpërblim për kontributin e dhënë për arritjen e objetivit për tu kualifikuar në Ligën e Kampioneve.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/8667580.stm|title=Gareth Bale signs new four-year Tottenham contract|trans-title=Gareth Bale firmos një kontratë të re katër-vjeçare me Tottenhamin|publisher=BBC Sport|language=en|date=7 maj 2010|accessdate=7 maj 2010}}</ref> ====Sezoni 2010–11==== [[Skeda:Gareth Bale + Auturo Alvarez.jpg|parapamje|majtas|[[Arturo Álvarez (futbollist, lindur më 1985)|Arturo Álvarez]] i [[San Jose Earthquakes]] duke shmangur Bale (majtas) në një ndeshje miqësore në [[San Jose, California]], korrik 2010.]] Më 21 gusht 2010, Bale shënoi dy gola në fitoren 2–1 kundër [[Stoke City F.C.|Stoke Cityt]], duke regjistruar golat e parë për sezonin e ri; goli i dytë ishte një gjuajtje vollej që përfundoi në trekëndëshin e djathtë të portës.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8928595.stm|title=Stoke 1–2 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Sam Lyon|date=21 gusht 2010|accessdate=21 gusht 2010}}</ref> Ky gol mori çmimin [[BBC Goli i Muajit]] për gushtin. Më 25 gusht, Bale asistoi të katër golat e fitores 4–0 kundër [[BSC Young Boys|Young Boys]] në ndeshjen e kthimit të raundit play-off të Ligës së Kampioneve në White Hart Lane; Tottenhami u kualifikua në fazën e grupeve për herë të parë në histori me rezultatin e përgjithshëm 6–3.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8939577.stm|title=Tottenham 4–0 Young Boys (agg 6–3)|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 gusht 2010|accessdate=25 gusht 2010}}</ref> Pavarësisht se Assou-Ekotto ishte rikthyer nga dëmtimi, Bale vazhdoi të ruante vendin e tij në formacion falë performancave të vazhdueshme pozitive, duke bërë që trajneri ta zhvendoste në rolin e anësorit sulmues të majtë për ti bërë vend kamerunasit në rolin e mbrojtësit të majtë.<ref name="Sun">{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/hat-trick-hero-gareth-bale-no-1892779|title=Hat-trick hero Gareth Bale has "No intention to leave Spurs"|trans-title=Heroi i tregolëshit Gareth Bale nuk ka "qëllim për tu larguar nga Spurs"|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|date=21 tetor 2010|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 29 shtator, Bale shënoi golin e tij të parë në Ligën e Kampioneve në fitoren 4–1 kundër kampionëve të Holandës [[FC Twente|Twentes]] në ndeshjen e dytë të fazës së grupeve.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9037933.stm|title=Tottenham 4–1 FC Twente|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 shtator 2010|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Për performancat e tij gjatë vitit, Bale u nderua nga [[Federata Uellsiane e Futbollit]] me çmimin Futbollisti Uellsian i Vitit.<ref name="faw 2010">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_of_wales/9060367.stm?|title=Gareth Bale named Wales' player of the year|trans-title=Gareth Bale emërohet lojtari i vitit i Uellsit|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 tetor 2010|accessdate=4 tetor 2010}}</ref> Më 20 tetor, Bale shënoi tregolëshin e parë në e karrierë kundër [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2010|kampionëve evropian]] në fuqi [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në [[San Siro]] në ndeshjen e rradhës në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve. Tottenhami u mposht 4–3, duke qënë katër gola në disavantazh në 35 minutat e para si dhe luajti me një lojtar më pak për rreth 80 minuta pasi portieri [[Heurelho Gomes]] u përjashtua me karton të kuq në minutën e 8të pas një ndërhyrje të gabuar ndaj [[Jonathan Biabiany]]s.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9102192.stm|title=Inter Milan 4–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 tetor 2010|accessdate=20 tetor 2010}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në White Hart Lane më 2 tetor, Bale dhuroi një paraqitje të mrekullueshme pasi asistoi golat e sulmuesve [[Peter Crouch]] dhe [[Roman Pavlyuchenko]], me Tottenhamin që fitoi 3–1.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9145936.stm|title=Tottenham 3–1 Inter Milan|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 nëntor 2010|accessdate=2 nëntor 2010}}</ref> Më 4 nëntor, Bale deklaroi se ai kishte qëllim të qëndronte te Tottenhami deri në fund të kontratës së tij katër-vjeçare, pavarësisht interesimeve të raportuara nga klubet e tjera.<ref name="Sun"/> Në dhjetor, ai u nderua me çmimin "BBC Personaliteti i Vitit i Sporteve të Uellsit".<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/wales/9261532.stm|title=Gareth Bale wins BBC Wales Sports Personality award|trans-title=Gareth Bale fiton BBC Personaliteti i Vitit i Sporteve të Uellsit|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2010|accessdate=11 dhjetor 2013}}</ref> Më 19 mars 2011, u njoftua se ai kishte rinovuar kontratën e tij deri në vitin 2015.<ref name="New deal for Bale">{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/new-deal-for-bale-190311.html|title=New deal for Bale|trans-title=Marrëveshje e re për Bale|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|accessdate=19 mars 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322031414/http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/new-deal-for-bale-190311.html|archivedate=22 mars 2011}}</ref> Më 17 prill, Bale u nderua me çmimin [[PFA Lojtari i Vitit i Lojtarëve]], i votuar nga kolegët e tij.<ref name="PFA">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13110874.stm|title=Spurs' Gareth Bale wins PFA player of the year award|trans-title=Gareth Bale i Spurs fiton çmimin PFA lojtari i vitit|publisher=BBC Sport|language=en|date=18 prill 2011|accessdate=18 prill 2011}}</ref> Me Tottenhamin, Bale fitoi vëmëndje ndërkombëtare falë paraqitjeve të tij në Ligën e Kampioneve, ku Tottenham arriti deri në çerek-finale.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/982258/john-arne-riise-gareth-bale-the-best-left-sided-player-in-world|title=Riise: Bale is world's best left winger|trans-title=Riise: Bale është anësori i majtë më i mirë i botës|publisher=ESPN FC|language=en|date=10 nëntor 2011|accessdate=7 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11661_6803404,00.html|title=Fabio – Bale is world's best|trans-title=Fabio – Bale është më i miri i botës|publisher=Sky Sports|language=en|date=9 mars 2011|accessdate=30 dhjetor 2011}}</ref><ref name="Redknapp 281211">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16342814.stm|title=Gareth Bale has everything says Tottenham manager Harry Redknapp|trans-title=Gareth Bale ka gjithçka thotë trajneri i Tottenhamit Harry Redknapp|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 dhjetor 2011|accessdate=29 dhjetor 2011}}</ref> ====Sezoni 2011–12==== Bale shënoi golin e parë të sezonit më 24 shtator 2011 në transfertën kundër [[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]]. Ndeshja u fitua me rezultatin 2–1 nga Tottenham.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14957897.stm|title=Wigan 1–2 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=24 shtator 2011|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Goli i tij i dytë dhe i tretë erdhi më 30 tetor në formën e një dopiete në fitoren 3–1 në shtëpi kundër [[Queens Park Rangers F.C.|Queens Park Rangers]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15419853.stm|title=Tottenham 3–1 QPR|publisher=BBC Sport|language=en|date=30 tetor 2011|accessdate=15 janar 2012}}</ref> Ai vazhdoi formën e tij pozitive duke shënuar një tjetër gol në fitoren 3–1 kundër Fulhamit në javën e ardhshme, si dhe asistoi golin e [[Aaron Lennon]] për ta bërë rezultatin 2–0 në pjesën e parë.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15510798.stm|title=Fulham 1–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 nëntor 2011|accessdate=15 janar 2012}}</ref> Goli i tij i parë më pas ju kreditua lojtarit kundërshtar [[Chris Baird]] si një autogol nga "komiteti i dyshimtë i golave".<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/dubious-goals-panel-ruling.html|title=Twenty-five goals between 12 October to 21 December are ruled on|publisher=Premier League|language=en|date=12 janar 2012|accessdate=3 shkurt 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120116102218/http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/dubious-goals-panel-ruling.html|archivedate=16 janar 2012}}</ref> [[Skeda:Gareth Bale Tottenham.jpg|parapamje|Bale në aksion për Tottenham Hotspur në vitin 2011.]] Më 3 dhjetor, Bale shënoi golin e parë në fitoren 3–0 kundër [[Bolton Wanderers F.C.|Bolton Wanderers]]. Ai ja dedikoi golin bashkëkombasit [[Gary Speed]], duke mbajtur në duar takën e tij të majtë që lexonte "R.I.P Gary Speed".<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15901689.stm|title=Tottenham 3–0 Bolton|publisher=BBC Sport|language=en|author=Saj Chowdhury|date=3 dhjetor 2011|accessdate=4 dhjetor 2011}}</ref> Më 27 dhjetor, Bale shënoi dy herë në triumfin 2–0 kundër [[Norwich City F.C.|Norwich City]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16260392.stm|title=Norwich 0–2 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 dhjetor 2011|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Më 5 janar 2012, Bale ishte një nga lojtarët të cilët u votuan në [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2011|UEFA Ekipin e Vitit 2011]]. Dopieta e tij e tretë sezonale erdhi më 31 janar ndaj [[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]], që u mposht nga Tottenhami 3–1; me këtë dopietë ai arriti në kuotën e dhjetë golave sezonal.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16695945.stm|title=Tottenham 3–1 Wigan|publisher=BBC Sport|language=en|author=Jamie Lillywhite|date=31 janar 2012|accessdate=1 shkurt 2012}}</ref> Ai u zgjodh Lojtari i Muajit i Premier Ligës për muajin janar, duke e fituar këtë çmim për herë të dytë në karrierë.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/16886771|title=Swansea boss Brendan Rodgers & Tottenham's Gareth Bale rewarded|trans-title=Trajneri i Swansea Brendan Rodgers & Gareth Bale i Tottenhamit vlerësohen|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 shkurt 2012|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> Më 27 qershor 2012, Bale firmosi një kontratë të re katër-vjeçare, gjë e mbajti në [[White Hart Lane]] deri në vitin 2016.<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/new-contract-for-gareth-27062012.page|title=New Contract For Gareth|trans-title=Kontratë e re për Gareth|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=27 qershor 2012|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> ====Sezoni 2012–13==== Për sezonin 2012–13, Bale ndërroi numrin e fanellës, duke marrë numrin 11. Ai i kërkoi drejtuesve për një "numër më të madhë" pasi nuk ishte më një mbrojtës i majtë.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/sep/28/gareth-bale-tottenham-hotspur-future|title=Tottenham's future looks bright ... just give us time, says Gareth Bale|trans-title=E ardhmja e Tottenhamit duket e ndritshme ... thjesht na jepni kohë, thotë Gareth Bale|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|date=28 shtator 2012|accessdate=5 tetor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportsmole.co.uk/football/spurs/news/bale-to-change-squad-number_37488.html|title=Gareth Bale to change squad number|trans-title=Gareth Bale do të ndryshojë numrin e skuadrës|publisher=Sports Mole|language=en|date=1 tetor 2013|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Më 16 shtator 2012, ai shënoi golin e parë të sezonit në fitoren 3–1 në transfertë ndaj [[Reading F.C.|Reading]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19491534|title=Reading 1–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|accessdate=13 tetor 2012|date=16 shtator 2012}}</ref> Më 29 shtator, Bale shënoi golin e dytë të [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenhamit]] në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]]; kjo ishte fitorja e parë e parë e tyre në [[Old Trafford]] që nga viti 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/sep/29/manchester-united-tottenham-hotspur-premier-league?newsfeed=true|title=Tottenham Hotspur's Gareth Bale banishes Manchester United hoodoo|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|date=29 shtator 2012|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> Bale shënoi tregolëshin e parë në [[Premier League|Premier Ligë]] në fitoren 4–0 kundër [[Aston Villa F.C.|Aston Villës]] në [[Villa Park]] më 26 dhjetor 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20779178|title=Aston Villa 0–4 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 dhjetor 2012|accessdate=26 dhjetor 2012}}</ref> Në ndeshjen e parë për vitin e ri 2013, Bale shënoi në fitoren 3–0 kundër [[Coventry City F.C.|Coventry City]] në raundin e tretë të Kupës FA si dhe asistoi dygolëshin e shënuar nga [[Clint Dempsey]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20863351|title=Tottenham 3–0 Coventry City|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 janar 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Më 30 janar, ai shënoi një gol mbreslënës me një aksion individual në barazimin 1–1 kundër [[Norwich City F.C.|Norwich City]]<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21156089|title=Norwich 1–1 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Matt Monaghan|date=30 janar 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Ky gol u ndoq nga një tjetër në fitoren minimale 1–0 ndaj [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21218472|title=West Brom 0–1 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Owen Phillips|date=3 shkurt 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Ai arriti në kuotën e 15 golave sezonal pas dopietës së shënuar në fitoren 2–1 ndaj [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]. Kjo fitore e dërgoi Tottenhamin në vendin e tretë në kampionat, duke forcuar pozitat për një vend në Ligën e Kampioneve sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21311425|title=Tottenham 2 – 1 Newcastle|publisher=BBC Sport|language=en|author=Saj Chowdhury|date=9 shkurt 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Në ndeshjen e parë të raundit të 32-tave të Ligës së Evropës kundër [[Olympique Lyonnais]], Bale shënoi dy gola me goditje dënimi, përfshirë një në momentet e fundit të ndeshjes, për ti dhënë ekipit fitoren 2–1. Me këtë dygolësh, Bale kishte shënuar dhjetë gola në dhjetë ndeshjet e fundit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21448082|title=Tottenham 2–1 Lyon|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 shkurt 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Pas kësaj, ai shënoi një tjetër dopietë në fitoren 3–2 ndaj [[West Ham United F.C.|West Ham United]] në Premier Ligë. Goli i tij i dytë, i cili erdhi në momentet e fundit të ndeshjes me një gjuajtje silurë nga jashtë zone, i dha fund një performance të klasit botëror. Ky ishte goli i tij i tetë në gjashtë ndeshjet e fundit në Premier Ligë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21495920|title=West Ham 2–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 shkurt 2013|accessdate=26 shkurt 2013}}</ref> Më 3 mars, Bale shënoi kundër [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në [[Derbi i veriut të Londrës|Derbin e veriut të Londrës]] që u fitua nga Tottenhami 2–1.<ref>{{cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20130303/tottenham-hotspur-spurs-arsenal-gareth-bale.ap/|title=Gareth Bale, Tottenham Hotspur beat Arsenal|trans-title=Gareth Bale, Tottenham Hotspur mposht Arsenalin|publisher=Sports Illustrated|language=en|date=3 mars 2013|accessdate=3 mars 2013|archive-date=6 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306024833/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20130303/tottenham-hotspur-spurs-arsenal-gareth-bale.ap/|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e rradhës katër ditë më vonë, Tottenhami u përball kundër [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në raundin e 16-tave e Ligës së Evropës, me Bale që shënoi golin e parë të një fitoreje 3–0 në shtëpi.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21611955|title=Tottenham 3–0 Inter Milan|publisher=BBC Sport|language=en|author=Graham Chase|accessdate=16 mars 2013|date=7 mars 2013}}</ref> Forma e tij pozitive në muajt e parë të Bale bëri që ai të shpallej Lojtari i Muajit i Premier Ligës për shkurtin, si dhe fitoi çmimin "BBC Goli i Muajit për janarin dhe shkurtin për finalizimet e tij respektivisht ndaj Norwich City dhe West Ham United.<ref>{{cite web|url=http://www.ftbpro.com/posts/dan.nathans/202003/bbc-match-of-the-day-s-goals-of-the-season|title=BBC Match of the Day's Goals of the Season|trans-title=BBC Goli i Sezonit i Ndeshjes së Ditës|publisher=FTBpro|language=en|author=Dan Nathans|date=23 maj 2013|accessdate=17 prill 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419025742/http://www.ftbpro.com/posts/dan.nathans/202003/bbc-match-of-the-day-s-goals-of-the-season|archivedate=19 prill 2014}}</ref> Më 4 prill, Bale dëmtoi kyçin e djathë në ndeshjen çerek-finaletë Ligës së Evropës kundër [[FC Basel|Baselit]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/apr/04/gareth-bale-tottenham-hotspur-basel?INTCMP=ILCNETTXT3487|title=Gareth Bale injury is 'hopefully not too bad', says André Villas-Boas|trans-title=Dëmtimi i Gareth Bale 'me shpresë jo shumë i keq', thotë André Villas-Boas|publisher=The Guardian|language=en|author=David Hytner|date=4 prill 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në rikthimin e tij nga dëmtimi, Bale shënoi dhe asistoi golin e Clint Dempseyt me Tottenhamin që mposhti [[Manchester City F.C.|Manchester Cityn]] në White Hart Lane.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10008427/Tottenham-Hotspur-3-Manchester-City-1-match-report.html|title=Tottenham Hotspur 3 Manchester City 1|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jeremy Wilson|date=21 prill 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 28 prill, Bale u nderua me çmimet PFA Lojtari i Vitit i Lojtarëve dhe Lojtari i Ri i Vitit pas paraqitjeve mbreslënëse në sezonin 2012–13.<ref name="BBC290413">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22331030|title=Gareth Bale wins PFA Player of Year and Young Player awards|trans-title=Gareth Bale fiton çmimet PFA Lojtari i Vitit dhe Lojtari i Ri|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 prill 2013|accessdate=29 prill 2013}}</ref> Një javë më vonë, më 2 maj , ai fitoi edhe çmimin FWA Lojtari i Vitit, duke u bërë lojtari i parë që nga [[Cristiano Ronaldo]] në vitin 2007 që fiton të tre çmimet në një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22382641|title=Gareth Bale named Player of the Year by Football Writers|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 maj 2013|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Pas kësaj, Bale shënoi kundër ish ekipit të tij Southampton në një fitore 1–0. Ky ishte goli i tij i 20të sezonal në ndeshjen e tij të 200të për Tottenhamin. Më 19 maj, në takimin ndaj [[Sunderland A.F.C.|Sunderlandit]] për javën e fundit të kampionatit, Bale shënoi golin e fitores në minutën e 90të. Pavarësisht fitores, ekipi nuk arriti të siguronte një vend në Ligën e Kampioneve për sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22499089|title=Tottenham 1–0 Sunderland|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2013|accessdate=1 shtator 2013}}</ref> ===Real Madrid=== Më 1 shtator, [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] njoftoi se kishte arritur një marrëveshje për transferimin e Bale,<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330158333625/noticia/Noticia/Bale,_nuevo_jugador_del_Real_Madrid.htm|title=Bale, nuevo jugador del Real Madrid|trans-title=Bale, lojtari i ri i Real Madrid|publisher=Real Madrid C.F.|language=es|date=1 shtator 2013|accessdate=1 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903201806/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330158333625/noticia/Noticia/Bale,_nuevo_jugador_del_Real_Madrid.htm|archive-date=3 shtator 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/club-announcement-010913/|title=Club announcement|trans-title=Njoftim i klubit|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=1 shtator 2013|accessdate=1 shtator 2013}}</ref> i cili nënshkroi një kontratë gjashtë-vjeçare për një shumë të pacaktuar. Media spanjolle dhe Real Madrid TV rapotuan se Bale kushtoi 77 Milion £ (91 milion [[Euro|€]]), por ndërkohë media angleze raportoi se Bale ishte transferuar për shumën rekord 85 milion £ (100 milion [[Euro|€]]), duke e bërë atë në atë kohë lojtarin më të shtrenjtë të historisë së futbollit, duke thyer rekordin e [[Cristiano Ronaldo]]s, i cili në vitin 2009 u transferua te Real Madridi nga [[Manchester United F.C.|Manchester United]] për 80 milion £ (94 milion [[Euro|€]]). Ai zgjodhi fanellën me numrin 11.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23588541|title=Gareth Bale: Real Madrid star will keep his feet firmly on the ground|trans-title=Gareth Bale: Ylli i Real Madridit do ti mbajë këmbët në tokë|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 shtator 2013|accessdate=2 shtator 2013}}</ref> ====Sezoni 2013–14==== [[Skeda:Real Madrid vs Atlético Madrid - 28 September 2013 - Arda Turan and Gareth Bale.JPG|thumb|Bale duke luajtur për Real Madrid në shtator 2013.]] Pjesa e parë e sezonit u kushtua nga dëmtimet për Bale; në 16 ndeshjet e para të Realit, ai humbi pesë, në gjashtë ndeshje ose u aktivizua si zëvëndësues ose u zëvëndësua kurse vetëm pesë i luajti të plota.<ref>{{cite web|url=http://soccerly.com/article/soccerly/seventh-match-that-misses-bale|title=Seventh Match That Misses Bale|trans-title=Ndeshja e shtatë që Bale humbet|publisher=Soccerly|language=en|author=John Percy|date=22 dhjetor 2013|accessdate=11 janar 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140108115735/http://soccerly.com/article/soccerly/seventh-match-that-misses-bale|archivedate=8 janar 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-gareth-bale-set-to-be-on-bench-for-real-madrid-s-clash-with-celta-vigo-1945890|title=Gareth Bale set to be on bench for Real Madrid's clash with Celta Vigo|trans-title=Gareth Bale do të jetë në stol për përballjen e Real Madridit kundër Celta Vigos|publisher=DNA India|language=en|date=5 janar 2014|accessdate=11 janar 2014}}</ref> Bale debutoi zyrtarisht më 14 shtator në ndeshjen kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]], duke shënuar gol në minutën e 38të para se të zëvëndësohej më vonë nga [[Ángel Di María]].<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/football/2013/sep/14/villarreal-real-madrid-live-mbm|title=Villarreal v Real Madrid – live!|publisher=The Guardian|language=en|date=14 shtator 2013|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> Ndeshja e tij e dytë me Madridin erdhi në në fitoren 6–1 kundër [[Galatasaray S.K.|Galatasarayt]] në Ligën e Kampioneve; pavarësisht se luajti vetëm 26 minuta, goditja e tij e lirë solli golin e dytë personal të Ronaldos.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/galatasaray-vs-r-madrid/301228|title=Galatasaray 1–6 R Madrid|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 shtator 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 28 shtator, Bale debutoi në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] si zëvëndësues në pjesën e dytë të ndeshjes kundër rivalëve të qytetit [[Atlético Madrid]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/sep/28/real-madrid-atletico-madrid-la-liga|title=Real Madrid 0 Atletico Madrid 1: Atlético Madrid's Diego Costa ruins Gareth Bale's home debut for Real|trans-title=Real Madrid 0 Atletico Madrid 1: Diego Costa i Atlético Madrid prish debutimin në shtëpi të Gareth Bal për Realin|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=28 shtator 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Pas luajti disa minuta në ndeshjen e Ligës së Kampioneve kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]],<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/r-madrid-vs-juventus/300939|title=R Madrid 2–1 Juventus|publisher=Sky Sports|language=en|date=23 tetor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Bale debutoi në ''[[El Clásico]]'' më 26 tetor, duke luajtur 61 minuta në një humbje 2–1 kundër [[FC Barcelona|Barcelonës]]; performanca e tij u kritikua disi nga mediat.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/27/gareth-bale-barcelona-real-madrid-match-report|title=Gareth Bale gets lost in the middle as Real Madrid falter at Barcelona|trans-title=Gareth Bale humbet në mes, Real Madridi çalon në Barcelonë|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=27 tetor 2013|accessdate=6 nëntor 2013}}</ref> Katër ditë më vonë, Bale shënoi dy gola dhe asistoi dy të tjerë në fitoren spektakolare 7–3 kundër Seviljes; pas performancës së tij mbreslënëse, media spanjolle i vuri lojtarit pseudonimin "Topi".<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24732930|title=Real Madrid 7–3 Sevilla|publisher=BBC Sport|language=en|date=31 tetor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në nëntor, ai asistoi edhe dy gola të tjerë në fitoren 3–2 të ekipit kundër [[Rayo Vallecano]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24789730|title=Rayo Vallecano 2–3 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|author=Pete Cryer|date=2 nëntor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në ndeshjen e rradhës në Ligën e Kampioneve kundër Juventusit, Bale shënoi në barazimin 2–2 në [[Juventus Stadium]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24809321|title=Juventus 2–2 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 nëntor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Goli i rradhës i tij në këtë kompeticion erdhi me një goditje të lirë në fitoren bindëse 4–1 kundër Galatasarayt, pavarësisht se luajtën me një lojtar më pak.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/25128225|title=Real Madrid 4–1 Galatasaray|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 nëntor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Ai e mbylli muajin duke shënuar tregolëshin e parë për Real Madridin në fitoren 4–0 kundër [[Real Valladolid]]it; ai asistoi edhe golin e [[Karim Benzema]]s. Ky ishte një tregolësh i përkryer nga Bale, i cili shënoi një gol me kokë, një gol me të majtën dhe një me të djathtën.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/nov/30/gareth-bale-real-madrid-valladolid|title=Real Madrid's Gareth Bale nets hat-trick against Real Valladolid|trans-title=Gareth Bale i Real Madridit shënon tregolësh kundër Real Valladolid|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=30 nëntor 2013|accessdate=29 maj 2014}}</ref> Më 26 shkurt 2014, Bale shënoi dy gola në fitoren e Realit 6–1 kundër [[FC Schalke 04|Schalke 04]] në ndeshjen e parë të [[2013–14 UEFA Liga e Kampioneve|raundit të 16-tave]] në Ligën e Kampioneve.<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/football/2014/feb/26/schalke-real-madrid-champions-league-match-report|title=Real Madrid's Cristiano Ronaldo and Gareth Bale tear Schalke apart|trans-title=Cristiano Ronaldo dhe Gareth Bale të Real Madridit shqyejn Schalken|publisher=The Guardian|language=en|date=27 shkurt 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://opozita.com/2014/02/27/super-reali-shkaterron-schalken-chelsea-barazoi-foto/|title=Super Reali shkatërron Schalken, Chelsea barazoi (Foto)|publisher=Opozita.com|language=sq|date=27 shkurt 2014|accessdate=22 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227105923/http://opozita.com/2014/02/27/super-reali-shkaterron-schalken-chelsea-barazoi-foto/|archive-date=27 shkurt 2014|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e parë çerek-finale kundër [[Borussia Dortmund]] më 2 prill, Bale kontriboi me një gol në fitimin e takimit 3–0, duke arritur në kuotën e pesë gola në këtë kompeticion.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26811638|title=Real Madrid 3-0 Borussia Dortmund|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> Në kampionat, ai shënoi katër gola në tre ndeshje nga java e 31të e deri në javën e 33të. Në këto ndeshje, Real Madridi mposhti Rayo Vallecanon (5–0),<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26714014|title=Real Madrid 5-0 Rayo Vallecano|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 mars 2014|accessdate=2 prill 2014}}</ref> [[Real Sociedad]]in (4–0)<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26879783|title=Real Sociedad 0-4 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> dhe Almerían (4–0).<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26933930|title=Real Madrid 4-0 Almería|publisher=BBC Sport|language=en|date=12 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> Më 16 prill, Bale shënoi golin e fitores për Real Madridin në [[2014 Finalja e Copa del Rey|finalen]] e [[2013–14 Copa del Rey|Kupës së Mbretit]] kundër rivalëve të Barcelonës.<ref>{{cite web|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/04/17/super-bejl-iu-kthen-kuroren-mbreterve/|title=Super Bejl, iu kthen kurorën mbretërve|publisher=Gazeta e Sportit|language=sq|date=16 prill 2014|accessdate=22 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423145613/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/04/17/super-bejl-iu-kthen-kuroren-mbreterve/|archive-date=23 prill 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/real-mbreteror-mund-barcen-dhe-fiton-kupen/|title=Real "mbretëror", mund Barçën dhe fiton Kupën|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=16 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> I konsideruar si një nga golat më të bukur të karrierës së tij, ai kaloi me vrap mbrojtësin kundërshtar [[Marc Bartra]] duke u nisur nga mesi i fushës (duke vrapruar edhe jashtë vizave kufizuese për disa çaste) para se ta dërgonte topin poshtë këmbëve të portierit [[José Manuel Pinto]] dhe në rrjetë.<ref>{{cite web|url=https://www.periskopi.com/ne-kete-dite-6-vite-me-pare-gareth-bale-u-shndrrua-ne-usain-bolt-kunder-barcelones/|title=Në këtë ditë, 6 vite më parë, Gareth Bale u shndrrua në Usain Bolt kundër Barcelonës|publisher=Periskopi.com|language=sq|date=16 prill 2020|accessdate=23 shtator 2020}}</ref> Në intervistën pas ndeshjes Bale deklaroi: "Më duhej të dilja në krahë të lojtarit dhe duhej të dilja jashtë fushe që ta bëja këtë", kurse shoku i tij i ekipit [[Xabi Alonso]] komentoi: "Ishte e jashtëzakonshme, nuk kam parë asnjë gjë të tillë më parë."<ref name="Post Copa"/> Ky ishte goli i tij i 20të sezonal dhe i pari në një ''El Clásico''.<ref name="Post Copa">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27059882|title=Gareth Bale: Copa del Rey winner incredible, says Xabi Alonso|trans-title=Gareth Bale: Goli i fitores i Kupës së Mbretit ishte i jashtëzakonshëm, thotë Xabi Alonso|publisher=BBC Sport|language=en|date=16 prill 2014|accessdate=23 shtator 2020}}</ref> Më 24 maj, Bale shënoi në minutën e 110të të kohës shtesë të ndeshjes së finales së Ligës së Kampioneve kundër Atlético Madridit, duke i dhënë Realit avantazhin 3–1. ''Los Blancos'' në fund fituan 4–1 dhe siguruan trofeun e tyre të 10të në histori.<ref>{{cite web|url=http://in.reuters.com/article/2014/05/25/soccer-champions-ronaldo-idINL3N0OB00020140525|title=Ronaldo first to score for two different European Cup winners|trans-title=Ronaldo i pari që shënon për dy fitues të ndryshëm të Kupës Evropiane|agency=Reuters|language=en|author=Mike Collett|date=24 maj 2014|accessdate=25 maj 2014|archive-date=25 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525200442/http://in.reuters.com/article/2014/05/25/soccer-champions-ronaldo-idINL3N0OB00020140525|url-status=dead}}</ref> Bale u bë uellsiani i parë në histori që shënon në një finale të Ligës së Kampioneve/Kupës Evropiane.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2293542.html|title=Wales's biggest European success stories|trans-title=Historitë më të mëdha të sukseseve evropiane të Uellsit|publisher=UEFA|language=en|date=29 mars 2017|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin debutues me Real Madridin duke regjistruar 22 gola dhe 16 asiste në të gjitha kompeticionet.<ref>{{Cite web|url=http://www.espnfc.com/player/_/id/77653/gareth-bale?cc=4716|title=Player profile – Gareth Bale|trans-title=Profili i Lojtarit – Gareth Bale|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=26 maj 2014}}</ref> Treshja e sulmit e Real Madridit, e përbërë nga ai, Ronaldo dhe Benzema, të etiketuar në media si BBC, e mbyllën sezonin me 97 gola.<ref name="Treshja"/> ====Sezoni 2014–15==== [[Skeda:Gareth Bale - CdR - RM v ATL.jpg|thumbnail|majtas|Bale duke luajtur me Real Madridin në vitin 2015.]] Bale e nisi sezonin e ri në formë të mirë, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 2–0 ndaj Seviljes në [[UEFA Super Kupa 2014|UEFA Super Kupë]]; ai asistoi një nga golat e shënuar nga Ronaldo.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/europa-i-perket-realit-k-ronaldo-e-pushton/|title=Europa i përket Realit, K.Ronaldo e pushton|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=13 gusht 2014|accessdate=13 gusht 2014}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes, performanca e tij u vlerësua si "e mrekullueshme" nga Ronaldo.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/11031882/Gareth-Bale-hails-Real-Madrids-statement-of-intent-to-scoop-six-trophies-after-Uefa-Super-Cup-success.html|title=Gareth Bale hails Real Madrid's statement of intent to scoop six trophies after Uefa Super Cup success|trans-title=Gareth Bale lartëson deklaratën e Real Madridit për qëllimin për të fituar gjashtë trofe pas suksesit në UEFA Super Kupë|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|date=13 gusht 2014|accessdate=13 gusht 2014}}</ref> Gjashtë ditë më pas, Bale regjistroi golin e parë të sezonit në disfatën 4–2 kundër Real Sociedadit në transfertë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28996955|title=Real Sociedad 4–2 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=31 gusht 2014|accessdate=31 gusht 2014}}</ref> Më 20 shtator, Bale shënoi dy gola në fitoren shkatërrimtare 8–2 të Realit kundër [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruñas]].<ref>{{cite news|url=http://prizrenpress.com/8-2-reali-ia-ben-deportivos/|title=8 me 2, Reali ia bën Deportivos|publisher=Prizren Press|language=sq|date=20 shtator 2014|accessdate=22 shtator 2020}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29275785|title=Deportivo de La Coruña 2–8 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 shtator 2014|accessdate=19 shtator 2014}}</ref> Në dhjetor 2014, Bale shënoi në fitoren 2–0 kundër [[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzos]], duke ndihmuar Realin të fitonte trofeun e [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2014|FIFA Kupës së Botës për Klube]]; kjo ishte hera e tretë që ai shënonte në një finale madhore.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30529277|title=Real Madrid 2–0 San Lorenzo|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 dhjetor 2014|accessdate=20 dhjetor 2014}}</ref> Në një ndeshje kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]] më 10 janar 2015, Bale u vërshëllye nga një pjesë i tifozëve të Realit të cilët e etiketuan uellsianin si egoist për shkak se zgjodhi të gjuante në vend që të pasonte te Ronaldo, i cili ishte në një pozicion më të mirë për të shënuar.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/gareth-bale-booed-by-real-madrid-fans-for-not-passing-to-cristiano-ronaldo-9970984.html|title=Gareth Bale booed by Real Madrid fans for not passing to Cristiano Ronaldo|trans-title=Gareth Bale vërshëllehet nga tifozët e Real Madridit për shkak se nuk pasoi te Cristiano Ronaldo|publisher=The Independent|language=en|date=11 janar 2015|accessdate=13 shkurt 2015}}</ref> Ai u mbrojt nga trajneri Carlo Ancelotti për këtë dhe të vështirësi të tjera deri në fund të sezonit.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/may/16/gareth-bale-real-madrid-carlo-ancelotti-paying-the-price|title=Gareth Bale defended by Real Madrid coach Carlo Ancelotti|trans-title=Gareth Bale mbrohet nga trajneri i Real Madridit Carlo Ancelotti|publisher=The Guardian|language=en|date=16 maj 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 18 prill, Bale pësoi një dëmtim në pulpë në ndeshjen ndaj Málagës.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/20/gareth-bale-real-madrid-miss-atletico-calf-injury|title=Real Madrid's Gareth Bale set to miss Champions League tie with Atlético Madrid|trans-title=Gareth Bale i Real Madridit do të humbasi përballjen e Ligës së Kampioneve me Atlético Madridin|publisher=The Guardian|language=en|date=20 prill 2015|accessdate=21 prill 2015}}</ref> ====Sezoni 2015–16==== Bale shënoi dy gola në fitoren 2–0 kundër [[Real Betis]] më 24 tetor 2015.<ref name="Treshja">{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc|title=200 goals for the BBC|trans-title=200 gola për BBC|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=24 tetor 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Dy golat e tij e çuan në 200 numrin e golave të shënuar nga treshja e sulmit "BBC", e përbërë nga Bale, Benzema dhe Ronaldo, që kur luajtën për herë të parë sëbashku në vitin 2013.<ref name="Treshja"/> Më 20 dhjetor, Bale shënoi katër gola në fitoren rekord 10–2 kundër Rayo Vallecano.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2015/12/20/cmenduri-ne-bernabeu-12-gola-dhe-dy-kartone-te-kuq/|title=Çmenduri në “Bernabeu”, 12 gola dhe dy kartonë të kuq|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=20 dhjetor 2015|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> Më 9 janar 2016, Bale regjistroi tregolëshin e dytë të sezonit, në fitoren 5–0 të Realit kundër [[Deportivo La Coruña]] në ndeshjen e parë të [[Zinedine Zidane]] si trajner i ''Los Blancos''.<ref>{{cite web|url=https://demo.telesport.al/zidane-e-nis-me-poker-real-mposht-deportivon/|title=Zidane e nis me “manita”, Real mposht Deportivo...|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Ergi Lubani|date=9 janar 2016|accessdate=25 mars 2019}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Dhjetë ditë më pas, Bale pësoi një dëmtim në pulpë në fitoren 5–1 në shtëpi ndaj [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]], ku dhe shënoi golin e parë të ndeshjes.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/01/19/bale-3-jave-pushim-nga-demtimi-ne-pulpe/|title=Bale, 3 javë pushim nga dëmtimi në pulpë|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 janar 2016|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> Rikthimi i tij ndodhi më 5 mars në fitoren tenistike 7–1 kundër [[Celta de Vigo|Celta Vigos]], ku ai u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e fundit të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/35727197|title=Real Madrid 7–1 Celta de Vigo|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 mars 2016|accessdate=5 mars 2016}}</ref> Më 20 mars, Bale shënoi në fitoren komode 4–0 kundër Seviljes, duke regjistruar golin e tij të 43të në La Liga; ky gol bëri që ai të kalojë [[Gary Lineker]] si britaniku me më shumë gola në historinë e La Ligas.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/35803913|title=Real Madrid 4–0 Sevilla|publisher=BBC Sport|language=en|author=Jonathan Jurejko|date=20 mars 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në muajin prill, Bale shënoi dy gola për Realin që përmbysi disavantazhin e dy golave për të fituar 3–2 kundër Rayo Vallecanos.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/apr/23/rayo-vallecano-real-madrid-la-liga-match-report|title=Real Madrid's Gareth Bale scores late winner against Rayo Vallecano|trans-title=Gareth Bale i Real Madridit shënon gol fitoreje në fund kundër Rayo Vallecanos|publisher=The Guardian|language=en|date=23 prill 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Bale luajti rregullisht si titullar në Ligën e Kampioneve, e cila u fitua nga Real Madridi për herë të 11të në histori. Ai asistoi golin e vetëm të ekipit në finale kundër Atlético Madridit, me kohën e rregullt dhe shtesën që u mbyll në barazim; në gjuajtjet e penalltive, Bale shënoi në tentativën e tij për të ndihmuar ekipin të fitonte 5–3.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/reali-pushton-per-here-te-11-te-europen-mposht-me-penallti-atletikon-video/|title=Reali pushton për herë të 11-të Europën, mposht me penallti Atletikon (VIDEO)|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 maj 2016|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> ====Sezoni 2016–17==== Më 30 tetor 2016, Bale firmosi një kontratë të re me klubin deri në vitin 2022.<ref>{{cite web|url=https://telegraf.al/sport/gareth-bale-rinovon-kontraten-me-realin-deri-ne-vitin-2022/|title=Gareth Bale rinovon kontratën me Realin deri në vitin 2022|publisher=Telegraf.al|language=sq|date=30 tetor 2016|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Më 22 nëntor, ai dëmtoi tendinat e kyçit të këmbës së djathtë gjatë ndeshjes kundër [[Sporting CP]] e vlefshme për fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve; si pasojë e këtij dëmtimi, Bale qëndroi jashtë fushave për katër muaj, pavarësisht se fillimisht u mendua se do të qëndronte jashtë për vetëm dy muaj.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/11/24/demtohet-bale-humbet-klasiken/|title=Dëmtohet Bale, humbet Klasiken|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=24 nëntor 2016|accessdate=21 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/zyrtare-bale-kater-muaj-jashte-fushave-te-blerta/|title=Zyrtare: Bale katër muaj jashtë fushave të blerta|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=24 nëntor 2016|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Më 23 prill 2017, Bale luajti ndeshjen e tij të 100të në [[La Liga]] në humbjen 3–2 në shtëpi ndaj Barcelonës; gjatë ndeshjes, të cilin e nisi si titullar, ai u zëvëndësua për shkak se pësoi një dëmtim.<ref>{{cite web|url=https://tirananews.al/el-clasico-i-takon-barcelones-messi-mbret-ne-bernabeu/|title=“El Clasico” i takon Barcelonës, Messi mbret në “Bernabeu”|website=tirananews.al|language=sq|date=23 prill 2017|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Pavarësisht së pësoi disa dëmtime gjatë sezonit, Bale arriti të luajë 19 ndeshje në kampionat, që u fitua nga Real Madridi pas pesë vitesh.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/reali-i-madridit-fiton-titullin-e-33-te-kampion-barcelona-i-shpeton-turpit-ne-shtepi-video/|title=Reali i Madridit fiton titullin e 33-të kampion, Barcelona i shpëton turpit në shtëpi (VIDEO)|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=21 maj 2017|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Pasi qëndroi jashtë fushave për një muaj, Bale u rikthye në kohë për finalen e Ligës së Kampioneve, ku Real Madridi sërisht fitoi, këtë herë duke mposhtur [[Juventus F.C.|Juventusin]] në [[Kardif]].<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/06/03/12-tituj-real-madrid-mposht-juventusin-ne-finalen-e-champions/|title=12 tituj, Real Madrid mposht Juventusin në finalen e Champions|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=3 qershor 2016|accessdate=7 mars 2019}}</ref> ====Sezoni 2017–18==== [[Skeda:Liver-RM (2).jpg|parapamje|djathtas|Bale (djathtas) me [[Luka Modrić]] gjatë [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2018|finales së Ligës së Kampioneve 2018]].]] Gjatë sezonit 2017–18, Bale përmirësoi disi rekordin e tij të golave në kampionat, kompeticionet e kupave dhe në Ligën e Kampioneve. Ai luajti në sukseset e ekipit në [[UEFA Super Kupa 2017|UEFA Super Kupën 2017]],<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2017/matches/round=2000896/match=2022539/lineups/index.html|title=Real Madrid CF – Squad|trans-title=Real Madrid CF – Skuadra|publisher=UEFA|language=en|accessdate=8 gusht 2017}}</ref> [[Supercopa de España 2017|Superkupën e Spanjës 2017]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40953169|title=Real Madrid 2–0 Barcelona (5–1 agg): Spanish Super Cup success for Zidane's side|trans-title=Real Madrid 2–0 Barcelona (5–1 rp): Sukses në Superkupën e Spanjës për ekipin e Zidane|publisher=BBC Sport|language=en|date=17 gusht 2017|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> si dhe në fushatën e suksesshme në [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2017|FIFA Kupën e Botës 2017]], duke fituar plot tre trofe pa nisur ende viti 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2017/12/16/real-madrid-shpallet-kampion-i-boterorit-te-klubeve/|title=Real Madrid shpallet kampion i Botërorit të Klubeve|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=16 dhjetor 2017|accessdate=21 shtator 2020|archive-date=18 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018172443/https://www.gazeta-shqip.com/2017/12/16/real-madrid-shpallet-kampion-i-boterorit-te-klubeve/|url-status=dead}}</ref> Në La Liga, ai regjistroi 26 ndeshje dhe shënoi 16 gola, por Reali nuk mundi që të ruajë titullin, duke arritur vetëm një vend të tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44184314|title=Villareal 2–2 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2018|accessdate=28 shtator 2018}}</ref> Në Ligën e Kampioneve të këtij sezoni, Bale kishte shënuar vetëm një gol para ndeshjes finale. Ky gol erdhi në fazën e grupeve kundër ekipit gjerman Borussia Dortmund, duke ndihmuar Realin të triumfonte 3–1 në transfertë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41378856|title=Borussia Dortmund 1–3 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 shtator 2017|accessdate=28 shtator 2018}}</ref> Në ndeshjen [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve|finalen]] ndaj [[Liverpool F.C.|Liverpoolit]], Bale shënoi dy gola, fillimisht një me rrofeshatë nga jashtë zone dhe më pas një tjetër me një gjuajtje të fuqishme nga distanca,<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/dy-vjet-nga-supergoli-i-bale-ne-finalen-e-liges-se-kampioneve/|title=Dy vjet nga supergoli i Bale në finalen e Ligës së Kampionëve|publisher=Gazeta Express|language=en|date=26 maj 2020|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> duke i dhënë ekipit fitoren 3–1, trofeun e 3të rresht dhe të 13tën në histori.<ref>{{cite web|url=https://balkanweb.com/formacionet-zyrtare-finalja-e-championsit-ne-kiev-ja-si-rreshtohen-real-madrid-dhe-liverpool/|title=Europa i nënshtrohet Real Madrid, mposhtin Liverpool dhe fitojnë “Championsin” e 3 radhazi (Video)|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=26 maj 2018|accessdate=7 mars 2019}}</ref> Ai u bë lojtari i parë zëvëndësues që shënon dy gola në një finale të Ligës së Kampioneve si dhe u shpall lojtari i ndeshjes për performancën e tij.<ref name="MOTM">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2560089.html|title=Bale named Champions League final man of the match|trans-title=Bale emërohet lojtari i ndeshjes i finales së Ligës së Kampioneve|publisher=UEFA|language=en|date=26 maj 2018|accessdate=26 maj 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sport.bt.com/football/real-madrid-v-liverpool-story-of-the-match-S11364274507341|title=Real Madrid v Liverpool – Story of the match|trans-title=Real Madrid v Liverpool – Historia e ndeshjes|website=BT Sport|agency=Press Association|language=en|date=26 maj 2018|accessdate=26 maj 2018|archive-date=29 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729155307/http://sport.bt.com/football/real-madrid-v-liverpool-story-of-the-match-S11364274507341|url-status=dead}}</ref> ====Sezoni 2018–19==== Pas shpërbërjes së treshes së sulmit BBC me largimin e Ronaldos te Juventusi dhe zëvëndësimit të Zidane nga trajneri i ri [[Julen Lopetegui]],<ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/club/real-madrid/86/blog/post/3623369/luka-modric-and-gareth-bale-lead-for-real-madrid-keylor-navas-still-key|title=Luka Modric and Gareth Bale lead for Real Madrid; Keylor Navas still key|trans-title=Luka Modric dhe Gareth Bale udhëheqin për Real Madridin; Keylor Navas ende çelësi|publisher=ESPN FC|language=en|author=Robbie Dunne|date=4 shtator 2018|accessdate=13 shtator 2018}}</ref> Bale luajti në çdo ndeshje të gushtit 2018, duke u nderuar me çmimin ''Cinco Estrellas Mahou'' si lojtari i muajit i Real Madridit;<ref name="Estrellas">{{cite web|url=https://en.as.com/en/2018/09/13/football/1536848631_002661.html|title=Bale voted Real Madrid's best player of August|trans-title=Bale votohet si lojtari më i mirë i Real Madridit për muajin gusht|publisher=Diario AS|language=en|date=13 shtator 2018|accessdate=13 shtator 2018|archive-date=14 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914144158/https://en.as.com/en/2018/09/13/football/1536848631_002661.html|url-status=dead}}</ref> në këtë muaj ai shënoi ndaj [[Getafe CF|Getafes]] dhe [[Girona FC|Gironës]]. Më 19 dhjetor 2018, Bale shënoi një tregolësh në fitoren 3–1 ndaj [[Kashima Antlers]] në gjysëm-finalen e [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2018|FIFA Kupës së Botës për Klube]].<ref>{{cite web|url=https://konica.al/2018/12/bale-3-gola-real-mund-kashimen-e-kalon-ne-finale/|title=Bale 3 gola, Real mund Kashimën e kalon në finale|publisher=Konica.al|language=sq|date=19 dhjetor 2018|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Ai u bë lojtari i tretë në historinë e kompeticionit që shënon tre gola në një ndeshje pas Cristiano Ronaldos dhe [[Luis Suárez]]it.<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/football/article/gareth-bale-equals-lionel-messi-cristiano-ronaldo-at-club-world-cup-with-hat-trick-against-kashmina-antlers/333938|title=Bale becomes the third player to score a hat-trick after Cristiano Ronaldo and Luis Suárez in the FIFA Club World Cup and third player to score in three editions of the FIFA Club World Cup after Cristiano Ronaldo and Lionel Messi|trans-title=Bale bëhet lojtari i tretë që shënon tregolësh pas Cristiano Ronaldos dhe Luis Suárezit në FIFA Kupën e Botës për Klube dhe lojtari i tretë që shënon në tre edicione të FIFA Kupës së Botës për Klube|website=timesnownews.com|language=en|accessdate=12 janar 2019}}</ref> Përveç kësaj, ai u bë lojtari i tretë që shënon të paktën një gol në tre edicione të këtij kompeticioni pas Cristiano Ronaldos dhe [[Lionel Messi]]t.<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/football/article/gareth-bale-equals-lionel-messi-cristiano-ronaldo-at-club-world-cup-with-hat-trick-against-kashmina-antlers/333938|title=Lionel Messi, Cristiano Ronaldo record equalled by Gareth Bale with Club World Cup hat-trick|trans-title=Rekordi i Lionel Messit dhe Cristiano Ronaldos barazohet nga Gareth Bale me një tregolësh në Kupën e Botës për Klube|website=timesnownews.com|language=en|accessdate=12 janar 2019}}</ref> Real Madridi u shpall fituese e kompeticionit pasi mposhti në finale me rezultatin 4–1 [[Al Ain FC]],<ref>{{cite web|url=https://lapsi.al/2018/12/22/boterori-i-klubeve-ne-maje-te-botes-per-te-shtaten-here-real-madrid-i-jep-shkelqim-te-ardhmes/|title=Botërori i Klubeve/ Në majë të botës për të shtatën herë: Real Madrid i jep shkëlqim të ardhmes|publisher=Lapsi.al|language=sq|date=22 dhjetor 2018|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> kurse Bale u shpall fituesi i Topit të Artë si lojtari më i mirë.<ref>{{cite web|url=http://rmadridalbania.info/2018/12/22/gareth-bale-fiton-topin-e-arte-te-boterorit-foto/|title=Gareth Bale fiton ‘Topin e Artë’ të botërorit (FOTO)|website=rmadridalbania.info|publisher=RMadrid Albania|language=sq|date=22 dhjetor 2018|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Më 9 shkurt 2019, Bale regjistroi golin e tij të 100të me Real Madridin në të gjitha kompeticionet duke shënuar golin e tretë të ekipit të tij në fitoren 3–1 në transfertë ndaj rivalëve të qytetit Atlético Madrid; në këtë ndeshje ai u aktivizua si zëvëndësues.<ref>{{cite web|url=https://www.tetovasot.com/2019/02/bale-arrin-rekordin-prej-100-golave-per-realin-ja-si-krahasohet-me-benzeman-dhe-ronaldon/|title=Bale arrin rekordin prej 100 golave për Realin, ja si krahasohet me Benzeman dhe Ronaldon|publisher=Tetova Sot|language=sq|date=9 shkurt 2019|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Megjithatë, ai shkaktoi polemika në media pas përfundimit të ndeshjes, kjo për shkak të festimit të golit "provokativ" që ai bëri ndaj tifozëve kundërshtar.<ref>{{cite web|url=https://sportekspres.com/gjesti-provokativ-ne-derbi-bejl-rrezikon-denimin-e-rende/|title=Gjesti provokativ në derbi, Bejl rrezikon dënimin e rëndë|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=14 shkurt 2019|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> ====Sezoni 2019–20==== Në korrik 2019, trajneri Zinedine Zidane deklaroi se Bale ishte pranë largimit nga klubi.<ref>{{cite web|url=https://www.epokaere.com/zidane-bale-do-te-largohet-nga-reali/|title=Zidane: Bale do të largohet nga Reali|publisher=Epoka e Re|language=sq|date=21 korrik 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> Po në atë muaj, [[Jiangsu Suning F.C.|Jiangsu Suning]] bëri një ofertë për kartonin e lojtarit që u refuzua nga Reali.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49144872|title=Gareth Bale: Real Madrid call off Wales forward's China move|trans-title=Gareth Bale: Real Madrid refuzon kalimin e sulmuesit të Uellsit në Kinë|publisher=BBC Sport|language=en|author=David Ornstein|date=28 korrik 2019|accessdate=16 nëntor 2019}}</ref> Në tetor të atij viti, Bale deklaroi se ai ishte "i nevrikosur" me Real Madridin dhe se kërkonte largimin,<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/187906/bale-kerkon-largimin-nga-reali/|title=Bale kërkon largimin nga Reali|publisher=Koha.net|language=sq|date=8 tetor 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> por më vonë në atë muaj Zidane tha se Bale nuk e kishte kërkuar kurrë largimin.<ref>{{cite web|url=http://www.ekonomia-ks.com/sq/sport/bale-nuk-ka-kerkuar-te-largohet-nga-reali|title=Bale nuk ka kërkuar të largohet nga Reali|website=ekonomia-ks.com|language=sq|date=30 tetor 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> Ish presidenti i klubit Ramon Calderon tha se Bale duhet të rikthehet te ish klubi i tij Tottenham.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50509811|title=Gareth Bale should rejoin Tottenham Hotspur, says ex-Real Madrid president Ramon Calderon|trans-title=Gareth Bale duhet të ribashkohet me Tottenham Hotspur, thotë ish presidenti i Real Madridit Ramon Calderon|publisher=BBC Sport|language=en|date=21 nëntor 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> Ai luajti 16 ndeshje dhe shënoi 2 gola në La Liga, e cila u fitua nga Real Madridi për herë të 34të në histori.<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2020/07/video-real-madrid-fiton-la-liga-zidan-e-kthen-ne-maje-pas-turpit-te-barcelones/|title=VIDEO / Real Madrid fiton La Liga. Zidan e kthen në majë pas turpit të Barcelonës|publisher=VIPSport.al|language=sq|date=16 korrik 2020|accessdate=20 shtator 2020|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212235149/http://www.vipsport.al/2020/07/video-real-madrid-fiton-la-liga-zidan-e-kthen-ne-maje-pas-turpit-te-barcelones/|url-status=dead}}</ref> ===Rikthimi te Tottenham Hotspur=== Më 19 shtator 2020, Bale u rikthye te Tottenhami në formë huazimi për një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-bejl-rikthehet-ne-shtepi-totenhemi-prezanton-edhe-lojtarin-tjeter-te-ardhur-nga-real-madridi/|title=ZYRTARE/ Bejl rikthehet në shtëpi, Totenhemi prezanton edhe lojtarin tjetër të ardhur nga Real Madridi|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=19 shtator 2020|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> ===Los Angeles FC=== Më 27 qershor 2022, Los Angeles FC njoftoi se kishte firmos me Bale në një marrëveshje një-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2022/06/27/zyrtare-gareth-bale-firmos-me-los-angeles-galaxy/|title=Zyrtare/ Gareth Bale firmos me Los Angeles Galaxy|website=Boldnews.al|language=sq|date=27 qershor 2022|accessdate=8 shtator 2022}}</ref> Para këtij njoftimi, Bale kishte deklaruar se do ta vazhdonte karrierën në [[Major League Soccer]].<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/shok-skuadre-me-chiellinin-bale-drejt-amerikes/|title=Bale drejt Amerikës, shok skuadre me Chiellinin|website=Supersport.al|language=sq|author=Katerina Tafa|date=25 qershor 2022|accessdate=8 shtator 2022}}</ref> Bale debutoi zyrtarisht më 17 korrik në fitoren 2–1 kundër [[Nashville SC]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 72të.<ref>{{cite web|title=Gareth Bale: Wales forward produces stylish first touch on LAFC debut|trans-title=Gareth Bale: Sulmuesi i Uellsit prodhon një prekje të parë me stil në debutimin me LAFC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62202874|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=18 korrik 2022|date=17 korrik 2022}}</ref> Gjashtë ditë më pas, në ndeshjen e tij të dytë me klubin, Bale u aktivizua sërisht si zëvëndësues dhe shënoi golin e parë në MLS në suksesin 2–1 ndaj [[Sporting Kansas City]].<ref>{{cite web|title=Recap: LAFC 2–0 Sporting Kansas City 7/23/22|url=https://www.lafc.com/news/recap-lafc-2-0-sporting-kansas-city-7-23-22|publisher=LAFC|language=en|access-date=24 korrik 2022|date=23 korrik 2022}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Uellsi=== [[Skeda:Ramsey Bale Earnshaw Bellamy.jpg|parapamje|majtas|220px|Bale (#11) duke bërë nxemje para nisjes së ndeshjes kualifikuese të Euro 2012 kundër Malit të Zi, 2 shtator 2011.]] Bale u zjodh nga [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] në fund të sezonit 2005–06 për një ndeshje miqësore kundër Trinidad dhe Tabagos më 27 maj 2006.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5024788.stm|title=Bale savours record Wales debut|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 maj 2006|accessdate=21 janar 2007}}</ref> Në ndeshjen e zhvilluar në [[Graz]] të [[Austria|Austrisë]], ai zëvëndësoi [[David Vaughan]] në minutën e 55të dhe asistoi golin e fitores së shënuar nga [[Robert Earnshaw]] në një fitore 2–1.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5004566.stm|title=Wales 2–1 Trinidad & Tobago|trans-title=Uellsi 2–1 Trinidad & Tobago|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 maj 2006|accessdate=14 janar 2016}}</ref> Në moshën 16 vjeç e 315 ditë, Bale u bë lojtari më i ri në histori që luan për Uellsin, duke thyer rekordin e vendosur tre muaj më parë nga [[Lewin Nyatanga]]; rekordi i tij më pas u thye nga [[Harry Wilson (futbollist, lindur më 1997)|Harry Wilson]] në nëntor 2012.<ref name="young">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/7137122.stm|title=Injured Bale out for three months|trans-title=I dëmtuari Bale jashtë për tre muaj|publisher=BBC Sport|language=en|date=10 dhjetor 2007|accessdate=21 tetor 2010}}</ref> Trajneri i kombëtares nën-21 [[Brian Flynn]] komentoi se Bale ishte potencialisht një yll i ardhshëm i futbollit, duke krahasuar aftësitë e tij teknike me [[Ryan Giggs]].<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/the-10-million-man-2282118|title=The £10&nbsp;million man|trans-title=Njeriu 10 milion £|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|date=18 janar 2007|accessdate=7 mars 2016}}</ref> Më 7 tetor 2006, Bale u lojtari më i ri i historisë që shënon me Uellsit pasi i shënoi [[Kombëtarja sllovake e futbollit|Sllovakisë]] me goditje të lirë në një ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5361822.stm|title=Wales 1–5 Slovakia|publisher=BBC Sport|language=en|author=Sean Davies|date=7 tetor 2006|accessdate=21 janar 2007}}</ref> Bale ishte i disponueshëm për të luajtur me [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] për shkak së gjyshes së tij, por në vitin 2016 ai deklaroi: "Nuk më interesonte edhe nëse nuk do të kualifikoheshim asnjëherë – Unë nuk do luaja kurrë me Anglinë!<ref name="england">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/10/euro-2016-gareth-bale-says-he-would-never-have-played-for-englan/|title=Euro 2016: Gareth Bale says he would never have played for England as tight-knit Wales group nears opening game|trans-title=Euro 2016: Gareth Bale thotë se ai nuk do të luante kurrë për Anglinë, grupi i Uellsit pranë ndeshjes hapëse|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jeremy Wilson|date=10 qershor 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Pas një mungese të gjatë për shkak të një dëmtimi, Bale u rikthye dhe luajti si titullar në ndeshjen kualifikuese të [[2010 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2010]] kundër [[Kombëtarja finlandeze e futbollit|Finlandës]] më 10 tetor 2009.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_2939006,00.html|title=Wales whimper in Helsinki|trans-title=Uellsi pëshpërit në Helsinki|publisher=Sky Sports|language=en|date=10 tetor 2009|accessdate=11 prill 2011}}</ref> Katër ditë më pas, ai luajti në ndeshjen e fundit kualifikuese të Uellsit kundër [[Kombëtarja lihtenshtajnase e futbollit|Lihtenshtajnit]], fillimisht duke shënuar golin e parë me goditje të lirë dhe më pas asistoi golin e dytë të shënuar nga [[Aaron Ramsey]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/8305789.stm|title=Liechtenstein 0–2 Wales|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 tetor 2009|accessdate=11 prill 2011}}</ref> Në dhjetor 2010, Bale u nderua me çmimin BBC Cymru Personaliteti i Vitit i Sporteve.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/wales/9261532.stm|title=Gareth Bale wins BBC Wales Sports Personality award|trans-title=Gareth Bale fiton çmimin BBC Personaliteti i Sporteve të Uellsit|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2010|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> Më 12 tetor 2012, Bale shënoi të dy golat e fitores 2–1 të Uellsit kundër [[Kombëtarja finlandeze e futbollit|Finlandës]] në kualifikueset e [[2014 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës 2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/19862443|title=World Cup qualifying: Wales 2–1 Scotland|trans-title=Kualifikueset e Kupës së Botës: Uellsi 2–1 Skocia|publisher=BBC Sport|language=en|author=Bruce Pope|date=12 tetor 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> [[Skeda:Gareth Bale playing for Wales vs Austria 01.jpg|parapamje|upright|Bale duke luajtur me Uellsin në një ndeshje kualifikuese kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]] në tetor 2016.]] Më 9 shtator 2014, Bale shënoi dy gola, një me kokë dhe një me goditje të lirë, me Uellsin që mposhti 2–1 [[Kombëtarja andorrase e futbollit|Andorrën]] në ndeshjen hapëse të [[Eliminatoret e Kampionatit Evropian të Futbollit 2016|kualifikueseve të UEFA Euro 2016]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/29025388|title=Andorra 1–2 Wales|trans-title=Andorra 1–2 Uellsi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=9 shtator 2014|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Me këto gola, ai u bë golashënuesi i dhjetë më i mirë i Uellsit me 14 gola, sëbashku me [[John Hartson]].<ref>{{cite web|url=http://www.itv.com/news/wales/2014-09-10/worst-pitch-ive-played-on-says-bale/|title="Worst pitch I've played on" says Bale|trans-title="Fusha më e keqe në të cilën kam luajtur", thotë Bale|website=ITV News|language=en|date=10 shtator 2014|accessdate=10 shtator 2014}}</ref> Ai shënoi një tjetër dygolësh më 28 mars 2015 në një fitore 3–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja izraelite e futbollit|Izraelit]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/31997087|title=Israel 0–3 Wales|trans-title=Izareli 0–3 Uellsi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=28 mars 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 12 qershor, në ndeshjen e tij të 50të me ekipin kombëtar, Bale shënoi golin e vetëm të ndeshjes kundër [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]] për ta dërguar Uellsin në krye të [[Eliminatoret e Kampionatit Evropian të Futbollit 2016 - Grupi B|Grupit B]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/33017520|title=Wales 1–0 Belgium|trans-title=Uellsi 1–0 Belgjika|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=12 qershor 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Pas kësaj, ai e dërgoi krosimin e [[Jazz Richards]] në rrjetë në fitoren minimale 1–0 kundër [[Kombëtarja qipriote e futbollit|Qipros]] në [[Nikosia]], duke e vendosur Uellsin vetëm tre pikë larg kualifikimit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/34063010|title=Cyprus 0–1 Wales|trans-title=Qipro 0–1 Uellsi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=3 shtator 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Me Uellsin që kishte arritur kualifikimin në Euro 2016 (si dhe kualifikimin e parë në një turnament madhor që nga [[1958 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupa e Botës 1958]]), më 13 tetor, Bale regjistroi golin e shtatë në kualifikuese në ndeshjen e fundit të Uellsit kundër Andorrës në Stadiumin Cardiff City.<ref name="Euro 2016 qualifier">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/33544105|title=Euro 2016 qualifying: Wales 2–0 Andorra|trans-title=Kualifikueset e Euro 2016: Uellsi 2–0 Andorra|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=13 tetor 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 11 qershor, Bale shënoi me goditje dënimi golin e parë të Uellsit në përballjen me [[Kombëtarja sllovake e futbollit|Sllovakinë]] në ndeshjen e tyre hapëse të Euro 2016. Uellsi fitoi 2–1, duke arritur fitoren e parë në një turnament madhor që nga viti 1958.<ref>{{cite web|url=https://www.rtsh.al/lajme/euro-2016-uellsi-mposht-sllovakine-2-1/|title=Euro 2016: Uellsi mposht Sllovakinë 2-1|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=11 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020|archive-date=20 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620073040/http://rtsh.al/lajme/euro-2016-uellsi-mposht-sllovakine-2-1/|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu u bë lojtari i parë që shënon në një turnament madhor për Uellsin që nga [[Terry Medwin]], i cili i shënoi [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]] në Kupën e Botës 1958.<ref>{{cite web|url=https://www.southwalesargus.co.uk/news/14551725.display/|title=Euro 2016: Wales 2 Slovakia 1|trans-title=Euro 2016: Uellsi 2 Sllovakia 1|newspaper=South Wales Argus|language=en|author=Andrew Penman|date=11 qershor 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], Bale regjistroi golin e dytë në turnament me një tjetër goditje të lirë, por Uellsi u mposht 2–1; ky gol e bëri atë lojtarin e parë që shënon dy gola me goditje të lirë që nga [[Thomas Häßler]] i [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] në vitin 1992.<ref>{{cite web|url=https://www.rtsh.al/lajme/euro-2016-anglia-mposht-uellsin-ne-minutat-shtese/|title=Euro 2016: Anglia mposht Uellsin në minutat shtesë|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=16 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020|archive-date=20 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620072150/http://rtsh.al/lajme/euro-2016-anglia-mposht-uellsin-ne-minutat-shtese/|url-status=dead}}</ref> Bale shënoi golin e tretë në turnament në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]] në ndeshjen e tretë të fazës së grupeve, duke u bërë golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i Uellsit në turnamentet madhore; ai kaloi [[Ivor Allchurch]], i cili shënoi dy herë në Kupën e Botës 1958. Bale gjithashtu asistoi golin e dytë të ndeshjes të shënuar nga [[Neil Taylor (futbollist)|Neil Taylor]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/uellsi-shkaterron-rusine-video/|title=Uellsi shkatërron Rusinë (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=20 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020}}</ref> Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]] në [[Parc des Princes]], Bale dërgoi krosin në zonë që shkaktoi autogolin e [[Gareth McAuley]] dhe solli fitoren minimale 1–0 të Uellsit.<ref>{{cite web|url=http://oranews.tv/article/uellsi-eshte-cerekfinalistja-tjeter-mundi-irlanden-e-veriut-1-me-0|title=Uellsi është çerekfinalistja tjetër, mundi Irlandën e Veriut 1 me 0|publisher=Ora News|language=sq|date=25 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020}}</ref> Uellsi u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] me rezultatin 2–0.<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2016/07/06/euro-2016-portugalia-shkon-ne-finale-mposht-uellsin-2-0/|title=Euro 2016, Portugalia shkon në finale, mposht Uellsin 2-0|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=6 korrik 2016|accessdate=10 qershor 2019|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819020433/https://www.gazeta-shqip.com/2016/07/06/euro-2016-portugalia-shkon-ne-finale-mposht-uellsin-2-0/|url-status=dead}}</ref> Më 5 shtator 2016, Bale shënoi një dygolësh në fitoren komode 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavisë]], me Uellsin që e nisi fushatën kualifikuese të FIFA Kupës së Botës 2018 në rrugën e duhur. Me këto gola, ai parakaloi Ivor Allchurch dhe [[Trevor Ford]] si golashënuesi i dytë më i mirë në historinë e kombëtares, duke u renditur mbrapa [[Ian Rush]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/sep/05/wales-gareth-bale-chris-coleman-goalscoring-record-football|title=Gareth Bale will break Ian Rush's Wales record this campaign, says Coleman|trans-title=Gareth Bale do të thyej rekordin e Ian Rush me Uellsin këtë fushatë, thotë Coleman|publisher=The Guardian|language=en|author=James Stuart|date=5 shtator 2016|accessdate=9 shtator 2016}}</ref> Më 28 mars 2018, falë tregolëshit të shënuar kundër [[Kombëtarja kineze e futbollit|Kinës]] në turnamentin miqësore [[Kupa e Kinës 2018]], Bale u bë golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i vendit të tij me 29 gola, një më shumë se Rush.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11095/11299794/china-0-6-wales-gareth-bale-breaks-scoring-record-in-ryan-giggs-first-match-as-manager|title=China 0–6 Wales: Gareth Bale breaks scoring record in Ryan Giggs' first match as manager|trans-title=Kina 0–6 Uellsi: Gareth Bale thyen rekordin e shënimit në ndeshjen e parë të Ryan Giggs si trajner|publisher=Sky Sports|language=en|date=22 mars 2018|accessdate=22 mars 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/43501828|title=Gareth Bale says becoming Wales' record scorer is career highlight|trans-title=Gareth Bale thotë se të bëhesh golashënuesi rekord i Uellsit është një përmbledhje karriere|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 mars 2018|accessdate=31 korrik 2018}}</ref> ===Britania e Madhe=== Bale, i cili plotësonte kriterin e moshën për të luajtur në Lojërat Olimpike Londër 2012, deklaroi në maj 2011: "Unë dua të luaj në lojërat olimpike" për [[Kombëtarja britanike olimpike e futbollit|kombëtaren britanike të futbollit]], duke kundërshtuar Federatën Uellsiane të Futbollit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/18657042|title=London 2012: Gareth Bale to miss Olympics with injury|trans-title=Londër 2012: Gareth Bale do të humbi lojërat olimpike për shkak të një dëmtimi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Rob Draper|date=30 qershor 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 28 tetor 2011, Bale u bë lojtari i parë që u fotografua duke pozuar me fanellën e mbështetësve të futbollit të Lojërave Olimpike Britanike Londër 2012. Si përgjigje, shefi ekzekutiv i Federatës Uellsiane, Jonathan Ford, tha: "Pozicioni ynë mbetet i pandryshuar. Ne nuk jemi për ekipin BM. Gareth mund të bëjë zgjedhjet e tij dhe të marrë vendimet e tij. Por ne nuk do të ndalojmë askënd të luajë." Një zëdhënës deklaroi në emër të Bale: "duke qënë se ai është 100% uellsian, ai është edhe britanik."<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/15494228.stm|title=London 2012: Gareth Bale wears Olympic football shirt|trans-title=Londër 2012: Gareth Bale vesh fanellën olimpike të futbollit|publisher=BBC Sport|language=en|author=James Pearce|date=28 tetor 2011|accessdate=29 tetor 2011}}</ref> Në fund të qershorit 2012, Bale u tërhoq nga turnamenti për shkak të një dëmtimi në ije. Më 29 qershor, ai i tregoi menaxherit të ekipit kombëtar britanik, [[Stuart Pearce]], se ai nuk do të ishte i disponueshëm për përzgjedhje për shkak se kishte përkeqsuar një dëmtim të vjetër në ije gjatë një seance stërvitore. Në funksion të kohës së shkurtër midis fundit të Lojërave Olimpike dhe fillimit të sezonit të Premier Ligës, Bale kishte vendosur të tërhiqej nga turnamenti në vend që të përkeqësonte dëmtimin.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/Team-GB/9366098/London-2012-Olympics-Gareth-Bale-pulls-out-of-Stuart-Pearces-Great-Britain-squad-with-injury.html|title=London 2012 Olympics: Gareth Bale pulls out of Stuart Pearce's Great Britain squad with injury|trans-title=Lojërat olimpike Londër 2012: Gareth Bale tërhiqet nga ekipi i Britanisë së Madhe të Stuart Pearce për shkak të një dëmtimi|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Paul Kelso|date=29 qershor 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/jun/30/london-2012-gareth-bale-team-gb|title=London 2012: Gareth Bale ruled out of Team GB action, say reports|trans-title=Londër 2012: Gareth BAle jashtë ekipit britanik, thojnë raportimet|publisher=The Guardian|language=en|date=30 qershor 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> Bale u rikuperua nga dëmtimi i tij në kohën e duhur për t'u përfshirë në turnamentin para-sezonal të Tottenhamit në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], duke shënuar kundër [[LA Galaxy]] në 24 korrik dhe kundër [[New York Red Bulls]] një javë më vonë.<ref name="BBC Sport 250712">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18980500|title=Olympic absentee Gareth Bale scores for Spurs in friendly|trans-title=I munguari në lojërat olimpike Gareth Bale shënon për Spurs në ndeshje miqësore|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/la-galaxy-vs-spurs-24072012.page?|title=LA Galaxy 1–1 Spurs: All Square in LA|trans-title=La Galaxy 1–1 Spurs: Gjithçka barazim në LA|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120728055741/http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/la-galaxy-vs-spurs-24072012.page|archivedate=28 korrik 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/ny-red-bulls-vs-spurs-31072012.page?|title=Red Bulls 1–2 Spurs: Gylfi Strikes Goal-D in New York!|trans-title=Red Bulls 1–2 Spurs: Gylfi shënon Gol-D në New York!|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=31 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804041554/http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/ny-red-bulls-vs-spurs-31072012.page|archivedate=4 gusht 2012}}</ref> Paraqitjet e Bale në ndeshjet para-sezonale të Spurs përkuan me ndeshjet olimpike të kombëtares britanike, e cila barazoi me [[Kombëtarja senegaleze nën-23 e futbollit|Senegalin]] dhe më pas fitoi me Emiratet e Bashkuara Arabe dhe [[Kombëtarja uruguajiane nën-23 e futbollit|Uruguajin]], duke përparuar në fazën me eliminim direkt, ku ata humbën ndaj Koresë së Jugut pas gjuajtjeve të penalltive. Tërheqja e Bale nga kombëtarja britanike solli thirrje për sanksione kundër tij,<ref name="BBC Sport 250712"/> duke përfshirë një pezullim për pjesën e mbetur të fazës para-sezonale të Spurs,<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/football/9426261/Gareth-Bale-faces-Spurs-ban-during-Olympics-for-making-club-return-after-withdrawing-from-Team-GB-squad.html|title=Gareth Bale faces Spurs ban during Olympics for making club return after withdrawing from Team GB squad|trans-title=Gareth Bale përballhet me pezullim gjatë lojërave olimpike për shkak se u rikthye me klubin pasi u tërhoq nga kombëtarja britanike|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> por, në mungesë të një ankese zyrtare nga kombëtarja britanike, asnjë vendim nuk u mor. Trajneri i Tottenhamit, [[André Villas-Boas]], mbrojti lojtarin duke këmbëngulur që Bale "ishte shëruar më shpejt sesa pritej".<ref>{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/andre-villasboas-defiant-as-gareth-bale-plays-for-spurs-after-olympics-snub-7976091.html|title=Andre Villas-Boas defiant as Gareth Bale plays for Spurs after Olympics snub|trans-title=Andre Villas-Boas sfidues, Gareth Bale luan për Spurs pasi nuk luajti në lojërat olimpike|publisher=London Evening Standard|language=en|author=Simon Johnson|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> Qëndrimi i klubit u mbështet nga kryetari i Shoqatës Olimpike Britanike [[Lord Moynihan]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18999274|title=London 2012 absentee Gareth Bale 'should not be banned'|trans-title=I munguari i Londër 2012 Gareth Bale 'nuk duhet të pezullohet'|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> Tottenham publikoi një deklaratë në lidhje me moszgjedhjen e Bale për në kombëtaren britanike, duke thënë se "Gareth pësoi një dëmtim ndërsa ai u rikuperua përpara se të bashkohej me ekipin e Stuart Pearce. Raportet e skanimit MRI iu dërguan ekipit mjekësor të FA më 29 qershor 2012. Ai më pas nuk u zgjodh në bazë të këtij dëmtimi dhe pamundësisë për të parashikuar kohën e rikuperimit. Ky vendim nuk u mor lehtë dhe u mor vetëm pas konsultimit me ekipin mjekësor të kombëtares britanike, të cilët ranë dakord pasi panë raportet mjekësore."<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/club-statement-gareth-bale-26072012.page?|title=Club Statement – Gareth Bale|trans-title=Deklaratë e Klubit – Gareth Bale|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=26 korrik 2012|accessdate=26 korrik 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120728202851/http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/club-statement-gareth-bale-26072012.page|archivedate=28 korrik 2012}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== [[Skeda:Gareth Bale - Wales - 2015 (1).jpg|parapamje|majtas|Bale në aksion me Uellsin, 2015; në kulmin e karrierës, ai shquhej për shpejtësinë elektrizuese.]] Bale ishte një nga futbollistët më të shpejtë të botës në kulmin e karrierës së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/real-madrid-star-gareth-bale-8945285|title=Real Madrid star Gareth Bale named world's fastest footballer following his role in Wales' demolition of Israel|trans-title=Ylli i Real Madridit emërohet futbollisti më i shpejtë i botës pas rolit të tij në shkatërrimin që Uellsi i bëri Izraelit|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Simon Gaskell|date=30 mars 2015|accessdate=27 janar 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402075208/http://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/real-madrid-star-gareth-bale-8945285|archivedate=2 prill 2015}}</ref> Ai e nisi karrierën e tij si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i majtë]] dhe [[Mesfushori (futboll)|mesfushor i tërhequr i majtë]].<ref name="Gareth Bale, l'uomo da 100 milioni di euro">{{cite web|url=http://direttanews.gazzetta.it/Article/118696-Gareth-Bale-luomo-da-100-milioni-di-euro|title=Gareth Bale, l'uomo da 100 milioni di euro|trans-title=Gareth Bale, njeriu 100 milion euro|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 korrik 2013|accessdate=24 maj 2015|archive-date=24 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524213540/http://direttanews.gazzetta.it/Article/118696-Gareth-Bale-luomo-da-100-milioni-di-euro|url-status=dead}}</ref> Pasi kaloi te Tottenhami, trajneri Harry Redknapp vendosi që ta zhvendoste uellsianin në rolin e [[Sulmuesi (futboll)|sulmuesit anësor të majtë]], kjo falë shpejtësisë së tij. Ishte ai pozicion ky Bale shkëlqeu dhe u bë një lojtar i klasit botëror.<ref name="Independent">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/strength-skill-stamina-speed-how-do-you-stop-gareth-bale-2124475.html|title=Strength, skill, stamina, speed. How do you stop Gareth Bale?|trans-title=Forcë, aftësi, rezistencë, shpejtë. Ai mund ta ndalësh Gareth Bale?|newspaper=The Independent|language=en|author=Mark Fleming|date=4 nëntor 2010|accessdate=11 maj 2013}}</ref> Ai njihet më së miri për formën fizike, shpejtësinë, forcën, rezistencën, aftësinë në duelet ajërore dhe shkathtësinë. Ai gjithashtu është i aftë si driblojë mbrojtësit kundërshtarë falë shpejtësisë, fizikut dhe atleticizmit; këto tipare e lejonë që të shfryztëzojë hapsirat dhe të bëjë vrapime mbrapa vijës së mbrojtjeve kundërshtare.<ref name="Independent"/><ref>{{cite web|url=http://www.football-espana.net/45965/gareth-bale-far-done-madrid|title=Gareth Bale far from done at Madrid|trans-title=Gareth Bale ende ska mbaruar te Madridi|publisher=Football España|language=en|date=7 tetor 2014|accessdate=4 janar 2018|archive-date=5 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011900/http://www.football-espana.net/45965/gareth-bale-far-done-madrid|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-best-100-football-players-world-2016-6-gareth-bale|title=FourFourTwo's Best 100 Football Players in the World 2016: No.6 – Gareth Bale|trans-title=100 Futbollistët më të mirë në botë nga FourFourTwo për vitin 2016: Nr.6 – Gareth Bale|publisher=FourFourTwo|language=en|author=David Cartlidge|date=2 dhjetor 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/an-anatomy-of-gareth-bale-9d6c66vwd6f|title=An anatomy of Gareth Bale|trans-title=Një anatomi e Gareth Bale|publisher=The Times|language=en|author=Matt Hughes|date=3 nëntor 2010|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/12088/8477969/gareth-bale-is-a-better-player-than-cristiano-ronaldo-says-jeff-stelling|title=Gareth Bale is a better player than Cristiano Ronaldo, says Jeff Stelling|trans-title=Gareth Bale është një lojtar më i mirë se Cristiano Ronaldo, thotë Jeff Stelling|publisher=Sky Sports|language=en|date=7 shkurt 2013|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref name="solution">{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/spanish-primera-division/15/blog/post/3262273/gareth-bale-solution-to-not-cause-of-real-madrid-struggles-this-season|title=Gareth Bale is the solution to, not the cause of, Real Madrid's struggles|trans-title=Gareth Bale është zgjedhja për, dhe jo shkaku, vështirësinë e Real Madridit|publisher=ESPN FC|language=en|author=Graham Hunter|date=7 nëntor 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/09/13/isco-one-worlds-best-players-current-form-does-mean-gareth/|title=Isco is one of the world's best players on current form – what does it mean for Gareth Bale's Real Madrid career?|trans-title=Isco është një nga lojtarët më të mirë të botës në formën aktuale – por çfarë do të thotë kjo për karrierën e Gareth Bale te Real Madridi?|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=J.J. Bull|date=13 shtator 2017|accessdate=28 shtator 2019}}</ref> Bale është gjithashtu një specialist i goditjeve të lira, kjo falë teknikës dhe kontrollit të topit, duke u vërtetuar falë dy golave me goditje të lira me hark kundër Lyonit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/21448082|title=Tottenham 2–1 Lyon|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 shkurt 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Ai përdor teknikën "knuckle ball" (gjuajtje me trin) kur ekzekuton gjuajtjet e lira.<ref>{{cite web|url=https://as.com/diarioas/2013/09/14/english/1379173980_744863.html|title=Set-piece dilemma: CR7 Tomahawk vs Bale Knuckleball|publisher=Diario AS|language=en|author=Pedro P. San Martín|date=14 shtator 2013|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-date=1 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201142301/https://as.com/diarioas/2013/09/14/english/1379173980_744863.html|url-status=dead}}</ref> Pasi Bale u zhvendos më shumë në sulm me kalimin e viteve, ai filloi të shënonte gola rregullisht me gjuajtje të fuqishme nga jashtë zone.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22320583|title=Gareth Bale produced another moment of magic to keep Tottenham on course for next season's Champions League and leave his former club Southampton still uncertain of Premier League survival|trans-title=Gareth Bale prodhon një tjetër moment magjik për të mbajtur Tottenhamin në rrugë për Ligën e Kampioneve të sezonit të ardhshëm dhe lën ish klubin e tij Southampton të paqartë për mbijetesën në Premier Ligë|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 maj 2013|accessdate=11 maj 2013}}</ref> Përveç aftësive të tij atletike dhe sulmuese, Bale është vlerësuar nga media për intensitetin e punës dhe kontributin në mbrojtje.<ref name="blistering best">{{cite web|url=https://en.as.com/en/2017/09/28/opinion/1506617551_065864.html|title=Gareth Bale will be back at his blistering best in no time|trans-title=Gareth Bale do të rikthehet në më të mirën e tij sa hap e mbyll sytë|publisher=Diario AS|language=en|author=Guillem Balagué|date=28 shtator 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Pasi Bale ishte bërë një nga anësorët sulmues të majtë më të rrezikshëm të botës, stili i tij i lojës fitoi admirime nga trajnerë, nga lojtarë aktiv dhe të tërhqur, përfshirë [[Luís Figo]]n,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/03/gareth-bale-tottenham-hotspur-internazionale|title=Gareth Bale kills Internazionale again in Champions League|trans-title=Gareth Bale vret sërisht Interin në Ligen e Kampioneve|publisher=The Guardian|language=en|date=3 nëntor 2010|accessdate=3 nëntor 2010}}</ref> [[José Mourinho]]n,<ref name="tribalfootball1">{{cite web|url=http://www.tribalfootball.com/articles/mourinho-spurs-fullback-bale-better-chelseas-cole-254674|title=Mourinho: Spurs fullback Bale better than Chelsea's Cole|trans-title=Mourinho: Mbrojtësi i Spurs Bale më i mirë se Cole i Çelsit|publisher=Tribal Football|language=en|date=7 mars 2009|accessdate=7 mars 2009|archive-date=7 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407042655/https://www.tribalfootball.com/articles/mourinho-spurs-fullback-bale-better-chelseas-cole-254674|url-status=dead}}</ref> [[Igor Štimac]],<ref>{{cite web|url=http://www.givemefootball.com/premier-league/croatia-coach-bale-better-than-giggs-ever-was|title=Croatia coach: Bale better than Giggs ever was|trans-title=Trajneri i Kroacisë: Bale më i mirë se Giggs|publisher=Give Me Football|language=en|date=18 tetor 2012|accessdate=20 tetor 2012|archive-date=21 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021225131/http://www.givemefootball.com/premier-league/croatia-coach-bale-better-than-giggs-ever-was|url-status=dead}}</ref> dhe [[Dani Alves]]in.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/football/sport/story/146418.html|title=Bale would be Barca's left-back – Alves|trans-title=Bale do të ishte mbrojtësi i majtë i Barçës – Alves|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 prill 2012|accessdate=27 shtator 2018|archive-date=28 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928003352/http://en.espn.co.uk/football/sport/story/146418.html|url-status=dead}}</ref> Ai është përshkruar si një futbollist me një shpejtësi mahnitëse, aftësi të mira krosimi, me një këmbë të majtë të mirë dhe me cilësi fizike jashtëzakonshme.<ref name="nastytackle2011">{{cite web|url=http://nastytackle.com/gareth-bale-tottenham-hotspurs-speed-king|title=Gareth Bale – Tottenham Hotspur's Speed King|trans-title=Gareth Bale – Mbreti i shpejtësisë së Tottenham Hotspur|publisher=Nasty Tackle|language=en|accessdate=13 nëntor 2012|year=2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213504/http://nastytackle.com/gareth-bale-tottenham-hotspurs-speed-king|archivedate=20 janar 2016}}</ref> Ish lojtari i Liverpoolit dhe analist i [[BBC Sport]] [[Mark Lawrenson]] tha në vitin 2011: "Çfarë e bën Gareth Bale kaq të veçantë? Është e thjeshtë. Ai është një nga lojtarët më të shpejtë që unë kam parë, por ai ka një tjetër marsh dhe aftësinë për të gjetur atë shpejtësi shtesë brënda hapit tjetër. Ai ka aftësinë për të përdorur teknikën e tij me ritëm të madh."<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/jan/27/gareth-bale-inter-bid-40m|title=Gareth Bale: why Inter are going to bid £40m for Tottenham star|trans-title=Gareth Bale: Pse Inter do të ofrojë 40 milion £ për yllin e Tottenhamit|publisher=The Guardian|language=en|date=27 janar 2011|accessdate=27 janar 2011}}</ref> Gjatë sezonit 2011–12, Harry Redknapp eksperimentoi duke e aktivizuar Bale në një rol të lirë, si mesfushor sulmues ose sulmues i dytë.<ref name="Gareth Bale, l'uomo da 100 milioni di euro"/><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8981305/Tottenham-Hotspurs-Gareth-Bale-flourishing-in-inside-role-as-club-chase-Premier-League-glory.html|title=Tottenham Hotspur's Gareth Bale flourishing in inside role as club chase Premier League glory|trans-title=Gareth Bale i Tottenham Hotspur po lulëzon në rolin e brendshëm, klubi ndjek lavdinë e Premier Ligës|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|date=29 dhjetor 2011|accessdate=27 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11675/7399628/Bale-relishing-new-role|title=Bale relishing new role|trans-title=Bale është duke shijuar rolin e ri|publisher=Sky Sports|language=en|date=28 dhjetor 2011|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në sezonin e ardhshëm, trajneri i ri André Villas-Boas filloi ta aktivizonte lojtarin në këtë rol rregullisht.<ref>{{cite web|url=http://www.foxsportsasia.com/football/premier-league/news/detail/item946871/|title=Bale savouring free role at Tottenham|trans-title=Bale duke provuar rolin e lirë te Tottenhami|publisher=FOX Sports Asia|language=en|date=13 mars 2013|accessdate=27 shtator 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209221742/http://www.foxsportsasia.com/football/premier-league/news/detail/item946871/|archivedate=9 shkurt 2014}}</ref> Që pas transferimit të tij te Real Madridi, Bale është aktivizuar si anësor, por më shumti në krahun e djathtë, kjo pasi në krahun e majtë ndodhej Cristiano Ronaldo; ky pozicion i mundëson atij që të zhvendoset në qëndër dhe të gjuaj me të majtën nga jashtë zone.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/real-madrid/story/2875319/carlo-ancelotti-i-was-asked-to-change-gareth-bale-role-at-real-madrid|title=Carlo Ancelotti: I was asked to change Gareth Bale role at Real Madrid|trans-title=Carlo Ancelotti: Më kërkuan që të ndryshoja rolin e Gareth Bale te Real Madridi|publisher=ESPN FC|language=en|author=Dermot Corrigan|date=18 maj 2016|accessdate=16 gusht 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2013/08/14/en/football/international_football/1376458762.html|title=Chris Coleman: "Bale is a super-player"|trans-title=Chris Coleman: "Bale është një super-lojtar"|publisher=Marca|language=en|author=Juan I. García-Ochoa|date=14 gusht 2013|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Në disa raste ai është aktivizuar në pozicione më të avancuara, si në rolin e qëndër-sulmuesit,<ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/how-moving-back-helped-gareth-bale-move-forward-real-madrid|title=How moving back helped Gareth Bale move forward at Real Madrid|trans-title=Si lëvzija mbrapa e ka ndihmuar Gareth Bale të lëvizi para te Real Madridi|publisher=FourFourTwo|language=en|author=Michael Cox|date=23 maj 2014|accessdate=16 gusht 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/12087/9838534/gareth-bale-one-of-many-at-fault-for-real-madrids-defeat-at-juventus|title=Carlo Ancelotti tactics rather than Gareth Bale to blame for Real Madrid's defeat at Juventus, says Guillem Balague|trans-title=Taktikat e Carlo Ancelottit dhe jo Gareth Bale janë për tu fajsuar për humbjen e Real Madridit ndaj Juvetusit, thotë Guillem Balague|publisher=Sky Sports|language=en|author=Guillem Balague|date=6 maj 2015|accessdate=16 gusht 2016}}</ref> kjo falë rekordit të shënimit të golave, lëvizjeve pa top, dhe inkursioneve sulmuese.<ref name="blistering best"/><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11096/9938241/what-is-gareth-bales-best-position-for-real-madrid|title=What is Gareth Bale's best position for Real Madrid?|trans-title=Kush është pozicioni më i mirë i Gareth Bale për Real Madridin?|publisher=Sky Sports|language=en|author=Martin Laurence|date=6 gusht 2015|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Këto aftësi ai i kombinon me gjatësinë, forcën, kërcimin dhe aftësinë në duelet ajërore, duke bërë që të shkëlqej në këtë rol.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2016/09/11/57d55bf9ca474109318b4579.html|title=Redknapp: Gareth Bale is the best player in the world|trans-title=Redknapp: Gareth Bale është lojtari më i mirë në botë|publisher=Marca|language=en|date=11 shtator 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/02/23/cristiano-ronaldo-top-20-heading-heroes-european-football/gareth-bale/|title=Cristiano Ronaldo and the top 20 heading heroes of European football|trans-title=Cristiano Ronaldo dhe 20 heronjtë e golave me kokë të futbollit evropian|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=23 shkurt 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/2014/12/12/en/football/real_madrid/1418419721.html|title=Bale bags header against Almería|trans-title=Bale shënon gol me kokë kundër Almería|publisher=Marca|language=en|date=12 dhjetor 2014|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/gareth-bale-officially-head-shoulders-10739764|title=Why Gareth Bale is officially head and shoulders above Lionel Messi, Cristiano Ronaldo and Wayne Rooney|trans-title=Pse Gareth Bale është zyrtarisht kokë dhe shpatulla sipër Lionel Messit, Cristiano Ronaldos dhe Wayne Rooneyt|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Ian Carbis|date=15 janar 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref name="è tornato grande">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/04-05-2016/quattro-gol-10-giorni-gareth-bale-tornato-grande-real-se-tiene-stretto-150483844301.shtml|title=Bale, quattro gol in 10 giorni: è tornato grande. E il Real se lo tiene stretto|trans-title=Bale, katër gola në 10 ditë: ai po bëhet i madh sërisht. Dhe Reali po e mban afër|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Fabrizio Salvio|date=4 maj 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.laliga.es/en/news/teams-with-a-head-for-goals|title=Teams with a head for goals|trans-title=Ekipet me një kokë për gola|publisher=La Liga|language=en|date=9 mars 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Megjithatë, pavarësisht aftësive si futbollist, sezonet e tij të fundit te Real Madridi janë kushtëzuar nga dëmtimet e përsëritura.<ref name="solution"/><ref name="è tornato grande"/><ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/club/real-madrid/86/blog/post/3112177/breaking-down-bale-injury-plagued-real-madrid-career-season-by-season|title=Breaking down Bale's injury-plagued Real Madrid career season by season|trans-title=Duke thyer karrieren e Bale te Real Madridi të kushtëzuar nga dëmtimet sezon pas sezoni|publisher=ESPN FC|language=en|author=Dermot Corrigan|date=13 nëntor 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref> ===Pritja=== Më 2 nëntor 2010, pas përfundimit të ndeshjes së fazës së grupeve të Ligës së Kampioneve kundër Interit, shoku i tij i ekipit [[Rafael van der Vaart]] tha: "Të gjithë e kanë frikë atë. [[Maicon Sisenando|Maicon]] është një nga mbrojtësit më të mirë në botë, dhe ai [Bale] e vrau atë."<ref name="dt3Nov10">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8105525/Harry-Redknapp-pours-praise-on-fantastic-Gareth-Bale-and-insists-he-is-not-for-sale.html|title=Harry Redknapp pours praise on 'fantastic' Gareth Bale and insists he is not for sale|trans-title=Harry Redknapp hedh lëvdata mbi Gareth Bale 'fantastik' dhe këmbëngul se ai nuk është për shitje|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jason Burt|date=3 nëntor 2010|accessdate=27 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=838445&sec=uefachampionsleague&cc=5901|title=Van der Vaart: Bale 'killed' Maicon in Spurs win|trans-title=Van der Vaart: Bale 'vrau' Maicon në fitoren e Spurs|publisher=ESPN FC|language=en|date=2 nëntor 2010|accessdate=22 dhjetor 2011|archive-date=6 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101106052108/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=838445&sec=uefachampionsleague&cc=5901|url-status=dead}}</ref> Në një raport të të njëjtës ndeshjes, gazeta spanjolle ''[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]'' tha: <blockquote>Bale kombinon gjatësinë dhe ndërtimin e një vrapuesi 800 metrash si [[Steve Ovett]] me nxitimin dhe vrapimin e drejtë e një sulmuesi regbie si [[Bryan Habana]]. Dhe, kur arrin në fundore, ai jep krosime me hark si një brazilian. Fjalë të mëdha? Po, por kështu është Bale – lehtësisht ndjesia më e madhe në muajin e parë të Ligës së Kampionëve. Pyete Maicon se çfarë mendon pas dy ekspozitat që Bale shaflosi kundër Interit. Dje ai la Maiconin për të vdekur dhe më pas një dhelpër të moshuar si [[Lúcio]] u la si dikush që përpiqej të ndiqte gjurmët e avullit të një aeroplani. Tre gola dhe dy asistime – kundër kampionëve të Evropës. Performancat e tij kanë qenë mahnitëse.<ref name="Christenson">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/03/gareth-bale-hailed-european-press|title=Gareth Bale hailed by European press for 'destroying' Maicon|trans-title=Gareth Bale lartësohet nga media evropiane për 'shkatërrimin' që i bëri Maiconit|publisher=The Guardian|language=en|author=Marcus Chistenson|date=3 nëntor 2010|accessdate=4 nëntor 2010}}</ref></blockquote> Pas dy golave të Bale kundër Norwich City më 27 dhjetor 2011, trajneri Harry Redknapp tha: <blockquote>Nëse e shesim, e kemi pasur apo jo? Do të ishte vetëm një Barcelona, një Man City ose një Real Madrid që do të ishte në gjendje të paguante për të. Ai është një lojtar i mahnitshëm. Ai ka gjithçka, nuk ka ndonjë dobësi në përbërjen e tij. Ai mund të godasë me kokë topin, është i fortë si një dem, ai mund të vrapojë, të driblojë dhe të gjuajë. Më e rëndësishmja nga të gjitha, ai është një djalë shkatërrues.<ref name="Redknapp 281211"/><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8981305/Tottenham-Hotspurs-Gareth-Bale-flourishing-in-inside-role-as-club-chase-Premier-League-glory.html|title=Tottenham Hotspur's Gareth Bale flourishing in inside role as club chase Premier League glory|trans-title=Gareth Bale i Tottenhamit duke lulëzuar në rolin e brëndshëm, klubi ndjek lavdinë në Premier Ligë|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|date=29 dhjetor 2011|accessdate=2 janar 2012}}</ref></blockquote> Duke folur në një intervistë në vitin 2013, mbrojtësi i Manchester Cityt, [[Micah Richards]] zbuloi se Bale ishte një nga kundërshtarët e tij më të vështirë me të cilin ishte përballur ndonjëherë, duke thënë se: <blockquote>Normalisht unë jam më i fortë ose aq i shpejtë sa kundërshtari im të paktën. Por ai ishte më i shpejtë ose me të njëjtën shpejtësi, aq i fortë sa unë dhe ai ishte më i mirë se unë. Ai më dha një pasdite të vrullshme dhe nuk dija si të mbroja kundër tij."<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-city/10289530/Manchester-City-and-England-defender-Micah-Richards-takes-a-moment-to-answer-20-questions-about-himself.html|title=Manchester City and England defender Micah Richards takes a moment to answer 20 questions about himself|trans-title=Mbrojtësi i Manchester Cityt dhe Anglisë Micah Richards merr një moment për tu përgjigjur 20 pyetje rreth vetes|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jeremy Wilson|date=7 shtator 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref></blockquote> Redknapp bëri komente edhe më pozitive në lidhje me Bale në tetor 2012, duke deklaruar se ai është në të njëjtën klas si Cristiano Ronaldo dhe Lionel Messi. Ai tha: <blockquote>"Ai është një talent i mahnitshëm, dhe është pas Ronaldove dhe Messëve të kësaj bote dhe po bëhet gjithnjë e më i mirë. Ai është pothuajse i paluajtur, kur është në lojën e tij. Ai është një lojtar i mirëfilltë i klasit botëror. Nuk është askush për të cilin nuk mund të luante. Ai do të përmirësonte çdo skuadër."<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19957299|title=Gareth Bale in Ronaldo and Messi's class, says Redknapp|trans-title=Gareth Bale në klasin e Ronaldos dhe Messit, thotë Redknapp|publisher=BBC Sport|language=en|date=16 tetor 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref></blockquote> Bale është akuzuar për simulime nga një pjesë e mediave britanike.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/9216466/Liverpool-top-the-diving-league-but-Gareth-Bale-is-worst-offender.html|title=Liverpool top the diving league, but Gareth Bale is worst offender|trans-title=Liverpool ekipi më simulues në ligë, por Gareth Bale është abuzuesi më i madh|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=20 prill 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/oct/08/football-diving-referees-problem|title=How can football solve a problem like diving?|trans-title=Si mund ta zgjidhi futbolli një problem si simulimi?|publisher=The Guardian|language=en|date=8 tetor 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref> Megjithatë, kjo është mohuar nga Bale,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/mar/08/tottenham-gareth-bale-diving-allegations|title=Tottenham's Gareth Bale hits back at 'annoying' diving allegations|trans-title=Gareth Bale i Tottenhamit i kundërpërgjigjet akuzave 'të mërzitshme' për simulim|publisher=The Guardian|language=en|date=8 mars 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Redknapp,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/mar/02/gareth-bale-not-diver-harry-redknapp|title=Gareth Bale is not a diver, insists Tottenham manager Harry Redknapp|trans-title=Gareth Bale nuk është një simulues, këmbëngul trajneri i Tottenhamit Harry Redknapp|publisher=The Guardian|language=en|date=2 mars 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref> dhe trajneri i Uellsit [[Chris Coleman]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/wales/9605987/Wales-v-Scotland-Gareth-Bale-is-not-a-diver-insists-manager-Chris-Coleman-after-2-1-World-Cup-qualifying-win.html|title=Wales v Scotland: Gareth Bale is not a diver, insists manager Chris Coleman, after 2–1 World Cup qualifying win|trans-title=Uellsi v Skocia: Gareth Bale nuk është simulues, këmbëngul trajneri Chris Coleman, pas fitores 2–1 në kualifikueset e Kupës së Botës|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=12 tetor 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref> Më 29 dhjetor 2012, Bale mori kartonin e tij të tretë të verdhë për simulim për sezonin 2012–13. Ky ishte edhe kartoni i verdhë i pestë për simulim që nga sezoni 2011–12, dhe asnjë lojtar në Premier Ligë nuk kishte më shumë se dy kartonë të verdhë për simulim që nga nisja e sezonit 2011–12.<ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/sport/football/im-no-diver-says-tottenham-star-gareth-bale/story-fndkzvnd-1226545208768|title=I'm no diver, says Tottenham star Gareth Bale|trans-title=Nuk jam simulues, thotë ylli i Tottenhamit Gareth Bale|website=News.com.au|language=en|date=30 dhjetor 2012|accessdate=31 dhjetor 2012|archive-date=31 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231123128/http://www.news.com.au/sport/football/im-no-diver-says-tottenham-star-gareth-bale/story-fndkzvnd-1226545208768|url-status=dead}}</ref> Që nga gushti 2008 e deri në largimin e tij nga Premier Liga, ai u ndëshkua tetë herë për simulim. Lojtari i rradhës me më shumë ndëshkime për simulim ishte me tre kartonë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25587737|title=Everton manager Roberto Martínez wants end to diving|trans-title=Trajneri i Evertonit Roberto Martínez do ti japi fund simulimit|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=3 janar 2014}}</ref> Bale u rendit i 12ti në listën e ESPN të atletëve më të famshëm për vitin 2016,<ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/espn/feature/story/_/id/15685581/espn-world-fame-100|title=ESPN World Fame 100|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 qershor 2016|accessdate=27 shtator 2020}}</ref> kurse ''[[The Guardian]]'' e renditi atë të shtatin në listën e futbollistëve më të mirë në botë për të njëjtin vit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive|title=The 100 best footballers in the world 2016 – interactive|trans-title=100 futbollistët më të mirë në botë 2016 – interaktiv|publisher=The Guardian|language=en|date=20 dhjetor 2016|accessdate=20 korrik 2017}}</ref> ==Jashtë futbollit== ===Jeta personale=== Bale jeton në [[Londër]] me të fejuarën e tij Emma Rhys-Jones, të cilën e njohu në shkollë të mesme.<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/need-to-read/2012/10/20/updated-gareth-bale-withdraws-from-tottenham-match-as-partner-goes-into-labour-91466-32071244/|title=Gareth Bale withdraws from Tottenham match as partner goes into labour|trans-title=Gareth Bale tërhiqet nga ndeshja e Tottenhamit pasi partnerja shkon në lindje|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|date=20 tetor 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/11238362/Gareth-Bale-exclusive-interview-Real-Madrid-Spurs.html|title=Gareth Bale: 'Without Real Madrid, it would have been very, very difficult to have ever left Spurs'|trans-title=Gareth Bale: 'Pa Real Madridin, do të ishte shumë, shumë e vështirë për tu larguar ndonjëherë nga Spurs'|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Charlie Parrish|date=21 nëntor 2014|accessdate=21 nëntor 2014}}</ref> Fëmija i tyre i parë, Alba Violet,<ref>{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/gareth-bale-reveals-emotion-being-11543014|title=Gareth Bale reveals the emotion of being reunited with his daughter in pictures that endeared him to the world|trans-title=Gareth BAle zbulon emocionin e të ribashkuarit me vajzën e tij në foto që e bëri atë të dashur në botë|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Don Joel|date=29 qershor 2016|accessdate=18 mars 2018}}</ref> lindi në Kardif më 21 tetor 2012, kurse vajza e tyre e dytë, Nava Valentina, lindi në të njëjtin qytet më 22 mars 2016.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-35876998|title=Wales footballer Gareth Bale welcomes second daughter|trans-title=Futbollisti i Uellsit Gareth Bale mikpret vajzën e dytë|publisher=BBC News|language=en|accessdate=22 mars 2016}}</ref> Më 17 korrik 2016, një ditë pas ditëlindjes së tij të 27të, Bale njoftoi se ai dhe Emma Rhys-Jones ishin fejuar.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-south-east-wales-36816420|title=Gareth Bale: Wales and Real Madrid star gets engaged|trans-title=Gareth Bale: Ylli i Uellsit dhe Real Madridit fejohet|publisher=BBC News|language=en|date=17 korrik 2016|accessdate=17 korrik 2016}}</ref> Më 9 mars 2018, Bale njftoi se e fejuara e tij ishte shtatëzanë me fëmijë e tretë të çiftit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-south-east-wales-43351245|title=Footballer Bale expecting third child with Emma Rhys-Jones|trans-title=Futbollisti Bale pret fëmijën e tretë me Emma Rhys-Jones|publisher=BBC News|language=en|date=9 mars 2018|accessdate=4 gusht 2019}}</ref> Më 8 maj të atij viti, çifti njoftoi lindjen e djalit të tyre të parë, Alex Charles.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2018/05/08/gareth-bale-shares-first-picture-new-born-son-champions-league/|title=Gareth Bale shares first picture of new-born son in Champions League baby-grow|trans-title=Gareth Bale ndan pikturen e parë e djalit të tij të sapolindur|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Callum Davis|date=8 maj 2018|accessdate=4 gusht 2019}}</ref> Bale është teetotal.<ref>{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/gareth-i-cant-stand-booze-1884234|title=Gareth: 'I can't stand the booze'|trans-title=Gareth: 'Nuk e duroj dot bozën'|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Sam Malone|date=27 mars 2013|accessdate=22 mars 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/11/danny-rose-england-gareth-bale-wales-euro-2016|title=Danny Rose's insight on Gareth Bale sends shivers down England spines|trans-title=Pamja e Danny Rose mbi Gareth Bale dërgon dritherima në shpinën e Anglisë|publisher=The Observer|language=en|author=Dominic Fifield|date=11 qershor 2016|accessdate=22 mars 2018}}</ref> ===Pasuria, media dhe kontratat=== [[Skeda:Gareth Bale 2015 (6).jpg|parapamje|upright|Bale me këpucët e futbollit Adidas X15.]] Më 26 mars 2013, Bale paraqiti një kërkesë në Zyrën e Pronës Intelektuale për të regjistruar një logo bazuar në festimin e golit të tij në formë zemre së bashku me numrin e skuadrës së tij (11) për t'u përdorur në një sërë mallrash si veshje dhe këpucë.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/10042652/Gareth-Bale-plans-to-put-heart-goal-celebration-on-clothing-after-filing-trademark.html|title=Gareth Bale plans to put 'heart' goal celebration on clothing after filing trademark|trans-title=Gareth Bale ka në plan të vendosë festën e golit 'zemër' në veshje pas regjistrimit të markës tregtare|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Andrew Trotman|date=7 maj 2013|accessdate=9 maj 2013}}</ref> Bale është pjesë e video lojës ''FIFA'' nga [[EA Sports]], dhe ka qënë në në kopertinën e ''[[FIFA 14]]'' për versionin britanik, irlandez dhe të lindjes së mesme, sëbashku me yllin global Lionel Messi.<ref>{{cite web|url=http://www.easports.com/uk/fifa/news-updates-gameplay/article/fifa-14-uk-cover-reveal|title=Gareth Bale Stars With Lionel Messi on the FIFA 14 Cover|trans-title=Gareth Bale me Lionel Messin në kopertinën e FIFA 14|publisher=EA Sports|language=en|date=11 korrik 2013|accessdate=15 korrik 2013}}</ref> Festimi i tij me 'zemër' është pjesë e FIFA 14.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/fifa-14-celebrations-how-gareth-2268393|title=Fifa 14 celebrations: How to do Gareth Bale, Ronaldo, and Lionel Messi's signature moves|trans-title=Festimet e FIFA 14: Si të bësh festimet e Gareth Bale, Ronaldos, dhe Lionel Messit|publisher=Daily Mirror|language=en|date=27 shtator 2013|accessdate=8 shtator 2014}}</ref> Bale ka mbështetur disa kompani në karrierën e tij dhe ka marrëveshje aktuale me [[Adidas]], EA Sports, [[Lucozade]] dhe [[BT Sport]].<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/adidas-crazylights-real-madrid-superstar-3252051|title=Real Madrid superstar Gareth Bale shows off the lightest football boot ever made|trans-title=Superylli i Real Madridit Gareth BAle tregon këpucën e futbollit më të lehtë që është bërë nodnjëherë|publisher=Daily Mirror|language=en|date=17 mars 2014|accessdate=4 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/gareth-bale-in-bt-sport-channel-deal-1-2859633|title=Gareth Bale in BT Sport channel deal|trans-title=Gareth Bale në marrëveshje me kanalin BT Sport|publisher=The Scotsman|language=en|accessdate=27 shtator 2018|archive-date=28 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928043951/https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/gareth-bale-in-bt-sport-channel-deal-1-2859633|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2014, ai mori një rrogë vjetore 14 milion £, kurse sponsorët e tij i fituan edhe 10 milion £ të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/gareth-bale-transfer-spurs-star-2244433|title=Gareth Bale signs £300,000 A WEEK six-year deal with Real Madrid|trans-title=Gareth Bale firmos një kontratë gjashtë vjeçare me 300,000 £ në javë me Real Madridin|publisher=Daily Mirror|language=en|date=shtator 2013|accessdate=4 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/gareth-bale-could-earn-25-2246560|title=Gareth Bale could earn £25 MILLION a year in total as Madrid falls in love with Wales star|trans-title=Gareth Bale mund të fitoj gjithsej 25 milion £ në vit me Madridin që bie në dashuri me yllin e Uellsit|publisher=Daily Mirror|language=en|date=2 shtator 2013|accessdate=4 qershor 2014}}</ref> Në mars 2014, Bale ishte lojtari i parë që veshi këpucët e futbollit të lehta Adidas F50.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2014/03/17/gareth-bale-adidas-adizero_n_4978083.html|title=Gareth Bale Reveals Adidas' Adizero F50 Crazylight Boots (Pictures)|trans-title=Gareth Bale zbulon këpucët e futbollit të lehta Adizero F50 të Adidas|publisher=HuffPost|language=en|date=17 mars 2014|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në vitin 2015, ai prezantoi modelin Adidas X15.<ref>{{cite web|url=https://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/adidas-unveil-brand-new-ace15-6532587|title=Adidas unveil brand new ACE15 and X15 boots as worn by Gareth Bale and Mesut Ozil|trans-title=Adidas prezanton këpucët e reja ACE15 dhe X15 të veshura nga Gareth Bale dhe Mesut Ozil|publisher=Irish Mirror|language=en|accessdate=25 korrik 2018}}</ref> Bale është aktiv në mediat sociale. Ai ka 35 milion ndjekës në [[Instagram]] dhe fiton 185,000 £ për çdo postim të sponsorizuar, duke qënë britaniku i dytë më i paguar pas [[David Beckham]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-44952480|title=Kylie Jenner and David Beckham make Instagram rich list|trans-title=Kylie Jenner dhe David Beckham bëjnë listën e të pasurve në Instagram|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=25 korrik 2018}}</ref> ===Golfi=== Bale është një tifoz i madh i golfit dhe ka një kopje të gropës 17të – e quajtur ishulli Jeshil – në TPC në Sawgrass në kopshtin e tij të pasëm.<ref name="golf"/> Dashuria e tij për golfin solli kritika nga media spanjolle si arsyeja pse ai ka kaluar kaq shumë kohë i dëmtuar për Real Madridin.<ref name="golf">{{Cite web|url=http://www.bunkered.co.uk/golf-news/golf-blamed-for-gareth-bales-injury-woes|title=Golf blamed for Gareth Bale's injury woes|trans-title=Golfi fajsohet për dëmtimet e Gareth Bale|publisher=Bunkered|language=en|author=Martin Inglis|date=11 tetor 2017|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klubet=== {{updated|24 qershor 2020}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/gareth-bale/15482/|title=Gareth Bale|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=24 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/gareth-bale/|title=Gareth Bale|publisher=World Football|language=en|accessdate=24 shtator 2020}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|Kupa !colspan=2|Kupa e Ligës !colspan=2|Evropa !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=3|[[Southampton F.C.|Southampton]] |[[2005–06 EFL Championship|2005–06]] |rowspan=2|[[EFL Championship|Championship]] |2||0||0||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0 |- |[[2006–07 EFL Championship|2006–07]] |38||5||1||0||3||0||colspan=2|—||1{{efn|Ndeshje në [[EFL Championship play-offs|play-off të Championship]]}}||0||43||5 |- !colspan=2|Gjithsej !40||5||1||0||3||0||colspan=2|—||1||0||45||5 |- |rowspan=7|[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] |[[2007–08 Premier League|2007–08]] |rowspan=6|[[Premier League]] |8||2||0||0||1||1||3{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan=2|—||12||3 |- |[[2008–09 Premier League|2008–09]] |16||0||2||0||5||0||7{{efn|name=UC}}||0||colspan=2|—||30||0 |- |[[2009–10 Premier League|2009–10]] |23||3||8||0||3||0||colspan=2|—||colspan=2|—||34||3 |- |[[2010–11 Premier League|2010–11]] |30||7||0||0||0||0||11{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]}}||4||colspan=2|—||41||11 |- |[[2011–12 Premier League|2011–12]] |36||9||4||2||0||0||2{{efn|name=UEL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||colspan=2|—||42||12 |- |[[2012–13 Premier League|2012–13]] |33||21||2||1||1||1||8{{efn|name=UEL}}||3||colspan=2|—||44||26 |- !colspan=2|Gjithsej !146||42||16||3||10||2||31||8||colspan=2|—||203||55 |- |rowspan=8|[[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] |[[2013–14 La Liga|2013–14]] |rowspan=7|[[La Liga]] |27||15||5||1||colspan=2|—||12{{efn|name=UCL}}||6||colspan=2|—||44||22 |- |[[2014–15 La Liga|2014–15]] |31||13||2||0||colspan=2|—||10{{efn|name=UCL}}||2||5{{efn|Një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], dy ndeshje në [[Supercopa de España]], dy ndeshje dhe dy gola në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]}}||2||48||17 |- |[[2015–16 La Liga|2015–16]] |23||19||0||0||colspan=2|—||8{{efn|name=UCL}}||0||colspan=2|—||31||19 |- |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |19||7||0||0||colspan=2|—||8{{efn|name=UCL}}||2||0||0||27||9 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |26||16||2||1||colspan=2|—||7{{efn|name=UCL}}||3||4{{efn|Një ndeshje në UEFA Super Kupë, një ndeshje në Supercopa de España, dy ndeshje dhe një gol në FIFA Kupën e Botës për Klube}}||1||39||21 |- |[[2018–19 La Liga|2018–19]] |29||8||3||0||colspan=2|—||7{{efn|name=UCL}}||3||3{{efn|Një ndeshje në Supercopa de España, dy ndeshje dhe tre gola në FIFA Kupën e Botës për Klube}}||3||42||14 |- |[[2019–20 La Liga|2019–20]] |16||2||1||1||colspan=2|—||3{{efn|name=UCL}}||0||0||0||20||3 |- !colspan=2|Gjithsej !171||80||13||3||colspan=2|—||55||16||12||6||251||105 |- |[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] (huazim) |[[2020–21 Premier League|2020–21]] |Premier League |0||0||0||0||0||0||0||0||colspan=2|—||0||0 |- !colspan=3|Gjithsej karriera !357||127||30||6||13||2||86||24||13||6||499||165 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{Përditësuar|6 shtator 2019}}<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/14541/Gareth_Bale.html|title=Gareth Bale|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|accessdate=25 shtator 2020}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |- |+Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=15|[[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] |2006||4||1 |- |2007||7||1 |- |2008||5||0 |- |2009||7||0 |- |2010||4||1 |- |2011||6||3 |- |2012||5||3 |- |2013||5||2 |- |2014||5||3 |- |2015||6||5 |- |2016||11||7 |- |2017||3||0 |- |2018||6||5 |- |2019||9||2 |- |2020||2||0 |- !colspan=2|Gjithsej||85||33 |} == Trofe == ===Klube=== ;Real Madrid<ref name="Soccerway"/> *[[La Liga]]: [[2016–17 La Liga|2016–17]], [[2019–20 La Liga|2019–20]] *[[Copa del Rey]]: [[2013–14 Copa del Rey|2013–14]] *[[Supercopa de España]]: [[2017 Supercopa de España|2017]] *[[UEFA Liga e Kampioneve]]: [[2013–14 UEFA Liga e Kampioneve|2013–14]], [[2015–16 UEFA Liga e Kampioneve|2015–16]], [[2016–17 UEFA Liga e Kampioneve|2016–17]], [[2017–18 UEFA Liga e Kampioneve|2017–18]] *[[UEFA Super Kupa]]: [[UEFA Super Kupa 2014|2014]], [[UEFA Super Kupa 2016|2016]] *[[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2014|2014]], [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2017|2017]], [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2018|2018]] ===Personale=== == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20131014190857/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1330158342020/jugador/Jugador/Bale.htm Profili te Real Madrid] * [http://www.faw.org.uk/PlayerDisplay.ink?skip=1&season=11/12&squadno=11129&seasonl=2011/2012&Playertype=p Profili] te Federata Uellsiane e Futbollit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316120955/http://www.faw.org.uk/PlayerDisplay.ink?skip=1&season=11%2F12&squadno=11129&seasonl=2011%2F2012&Playertype=p |date=16 mars 2016 }} * [http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/gareth-bale Gareth Bale] – Premier League {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213231950/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/gareth-bale |date=13 dhjetor 2013 }} * [http://news.bbc.co.uk/sport2/shared/bsp/hi/football/statistics/players/b/bale_332408.stm Profili te BBC Sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902013848/http://news.bbc.co.uk/sport2/shared/bsp/hi/football/statistics/players/b/bale_332408.stm |date=2 shtator 2013 }} * [http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/77653/gareth-bale?cc=3436 Profili te ESPN FC] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130102235416/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/77653/gareth-bale?cc=3436 |date=2 janar 2013 }} {{FIFA Kupa e Botës për Klube Topi i Artë}} {{DEFAULTSORT:Bale, Gareth}} [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë uellsianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren uellsiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Southampton F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Tottenham Hotspur F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Real Madrid C.F.]] [[Kategoria:Futbollistë në Los Angeles FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Football League Championship]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Major League Soccer]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] m60zwwgdtaf2j88ampoxv4z63701q0i 3010829 3010828 2026-07-19T01:35:12Z Sadsadas 51943 /* Lidhje të jashtme */ 3010829 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Gareth Bale | image = Gareth Bale 2015 (1).jpg | caption = Bale me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] në 2015 | fullname = Gareth Frank Bale | birth_date = {{Birth date and age|16|7|1989|df=y}} | birth_place = [[Kardif]], [[Uellsi|Uells]] | height = 1.86 m<ref>{{cite web|date=15 nëntor 2022|title=FIFA World Cup Qatar 2022™: List of Players: Wales|language=en|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130184801/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=30 nëntor 2022|publisher=FIFA|page=32}}</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Anësor]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2005–2006 | youthclubs1 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | years1 = 2006–2007 | clubs1 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | caps1 = 40 | goals1 = 5 | years2 = 2007–2013 | clubs2 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | caps2 = 146 | goals2 = 42 | years3 = 2013–2022 | clubs3 = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | caps3 = 176 | goals3 = 81 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] (huazim) | caps4 = 20 | goals4 = 11 | years5 = 2022 | clubs5 = [[Los Angeles FC]] | caps5 = 12 | goals5 = 2 | totalcaps = 394 | totalgoals = 141 | nationalyears1 = 2005–2006 | nationalteam1 = [[Kombëtarja uellsiane nën-17 e futbollit|Uellsi U17]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2006 | nationalteam2 = [[Kombëtarja uellsiane nën-19 e futbollit|Uellsi U19]] | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2006–2008 | nationalteam3 = [[Kombëtarja uellsiane nën-21 e futbollit|Uellsi U21]] | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2006–2022 | nationalteam4 = [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] | nationalcaps4 = 111 | nationalgoals4 = 41 }} '''Gareth Frank Bale''' (lindur më [[16 korrik]] [[1989]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist [[Uellsi|uellsian]] i cili luante si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues anësor]]. Ai konsiderohet gjërësisht si një nga anësorët më të mëdhenj të gjeneratës së tij dhe një nga lojtarët uellsian më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Bale u emërua [[Anëtar i Urdhrit të Perandorisë Britanike]] (MBE) në Nderimet e Ditëlindjes 2022 për kontributet e tij në futboll dhe bamirësi. Bale e nisi karrierën e tij si profesionist te [[Southampton F.C.|Southampton]], duke luajtur si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i majtë]] ku dhe fitoi reputacionin si një specialist i goditjeve të lira. Ai u transferua te Tottenhami në vitin 2007 për 7 milion £. Gjatë kohës së tij te Tottenhami, ndryshimet manaxheriale dhe taktike bënë që ai të transformohej në një lojtar më sulmues. Në sezonin 2009–10, nën drejtimin e [[Harry Redknapp]], Bale u bë një lojtar shumë i rëndësishëm i ekipit, duke fituar vëmëndje të madhe në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]] të sezonit 2010–11. Në vitet 2011 dhe 2013 ai u emërua [[PFA Lojtar i Vitit i Lojtarëve]], si dhe ishte pjesë e [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2011|UEFA Ekipit të Vitit]]. Në vitin 2013, ai gjithashtu u shpall [[PFA Lojtari i Ri i Vitit]], [[FWA Futbollisti i Vitit]] si dhe [[Lojtari i Sezonit i Premier League|Lojtari i Sezonit i Premier Ligës]]. Ai u nominua në [[PFA Ekipi i Vitit|PFA Ekipin e Vitit]] tre herë rresht nga viti 2011 e deri në vitin 2013. Më 1 shtator 2013, Gareth Bale u transferua te Real Madridi për një shifër të pazbuluar. Shtypi në atë kohë raportoi se vlera e transferimit ishte nga 91 milion € e deri në 100 milion €. Në janar 2016, dokumentet në lidhje me transferimin u publikuan, duke treguar se shuma e transferimit ishte 100.8 milion €, duke thyer rekordin e vjetër 94 milion € të paguar nga Reali për [[Cristiano Ronaldo]]n në vitin 2009. Bale luajti një rol shumë të rëndësishëm në sezonin e tij debutues në Madrid, duke ndihmuar ekipin të fitonte [[Copa del Rey|Kupën e Mbretit]] dhe UEFA Ligën e Kampioneve me nga një gol në secilën finale. Në sezonin e ardhshëm, ai fitoi [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupën]] dhe shënoi në finalen e tretë madhore të tij për të ndihmuar Realin të fitonte edhe [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]. Dy vite më vonë, ai ishte protagonist në një tjetër fushatë të Ligës së Kampioneve, duke ndihmuar Realin ta fitonte sërisht në sezonin 2015–16. Performancat e tij bënë që ai të zgjidhej në Ekipin e Sezonit nga UEFA. Ai ishte finalist për çmimin prestigjoz [[Çmimi UEFA Lojtari më i mirë në Evropë|UEFA Lojtari më i mirë në Evropë]]. Në finalen e vitit 2018, ai shënoi dy gola, përfshirë një me rrofeshatë, për ti dhënë ekipin titullin e tretë rresht si dhe u zgjodh lojtari i ndeshjes. Bale bëri debutimin e tij ndërkombëtar për Uellsin në maj 2006, duke u bërë në atë kohë lojtari më i ri në histori që përfaqson vendin. Që ajo kohë ai ka luajtur më shumë se 80 ndeshje dhe ka shënuar 33 gola, që e bëjnë atë golashënuesin më të mirë të të gjitha kohërave të Uellsit. Ai ishte golashënuesi më i mirë i ekipit në fushatën e suksesshme kualifikuese për [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], duke regjistruar shtatë gola; ai arriti ta përfaqsojë vendin e tij në finalet e turnamentit, duke arritur një gjysëm-finale historike, me Bale që shënoi tre gola. Ai është shpallur [[Futbollisti Uellsian i Vitit]] plot gjashtë herë. Në vitin 2016, ESPN e renditi Bale të dymbëdhjetin në listën e tyre të atletëve më të famshëm të botës. ==Jeta e hershme== Bale ka lindur në [[Kardif]], [[Uellsi|Uells]], nga prindërit Frank, një mësues shkolle, dhe Debbie, një menaxhere i operacioneve;<ref name="Bale Model">{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/features/3211208/Meet-Gareth-Bale-the-new-Premier-League-pin-up.html|title=Bale Model|publisher=The Sun|language=en|author=Grant Rollings|accessdate=14 nëntor 2010|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085608/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/features/3211208/Meet-Gareth-Bale-the-new-Premier-League-pin-up.html|url-status=dead}}</ref> ai ndoqi shkollën Eglwys Newydd Primary në [[Whitchurch]].<ref>{{cite web|url=http://www.eglwysnewyddprm.cardiff.sch.uk/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=33&MMN_position=53:53|title=Hall Of Fame|publisher=Eglwys Newydd Primary School|language=en|accessdate=14 nëntor 2010|archive-date=5 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605193709/http://www.eglwysnewyddprm.cardiff.sch.uk/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=33&MMN_position=53%3A53|url-status=dead}}</ref> Ai është nipi i futbollistit të [[Cardiff City F.C.|Cardiff City]], [[Chris Pike]].<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/2008/12/08/bluebirds-of-a-feather-are-flocking-together-in-91466-22425013/|title=Bluebirds of a feather are flocking together|publisher=Media Wales|work=Wales Online|language=en|date=8 dhjetor 2008|accessdate=8 dhjetor 2008}}</ref> Kur ishte në shkollë ai fillimisht tërhoqi vëmëndjen e [[Southampton F.C.|Southampton]] në moshën 9 vjeç, kur ai ishte duke luajtur në një turnament gjashë kundër gjashtë me klubin e parë [[Cardiff Civil Service|Cardiff Civil Service Football Club]].<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/footballnation/football-in-wales/2010/10/22/mentor-s-advice-to-gareth-could-come-to-fruition-as-foreign-legion-close-in-91466-27521941/|title=Mentor’s advice to Gareth could come to fruition as foreign legion close in|trans-title=Këshillat e Mentorit për Gareth mund të realizohen ndërsa legjioni i huaj afrohet|publisher=Media Wales|work=Wales Online|language=en|date=22 tetor 2010|accessdate=28 dhjetor 2010}}</ref> Duke u rritur, heroi i tij në futboll ishte mesfushori uellsian i [[Manchester United F.C.|Manchester United]], [[Ryan Giggs]].<ref name="Bale Interview">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8286070/Gareth-Bale-interview-born-to-run.html|title=Gareth Bale interview: born to run|trans-title=Intervista e Gareth Bale: i lindur për të vrapuar|publisher=Telegraph Media Group|work=The Telegraph|language=en|author=Chris Harvey|date=31 janar 2011|accessdate=31 janar 2011}}</ref> Bale ndoqi gjimnazin [[Gjimnazi Whitchurch|Whitchurch]] në Kardif. Ai ishte një sportist i mprehtë dhe luajti futboll së bashku me kapitenin e ardhshëm të Uellsit në rregbi [[Sam Warburton]].<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/wales/8825107/Rugby-World-Cup-2011-Cardiff-born-Gareth-Bale-and-Sam-Warburton-were-stars-from-the-start-reflects-coach.html|title=Rugby World Cup 2011: Cardiff-born Gareth Bale and Sam Warburton were stars from the start, reflects coach|trans-title=Kupa e Botës e Rregbisë 2011: Gareth Bale dhe Sam Warburton të lindur në Kardif ishin yje që në fillim, reflekton trajneri|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=14 tetor 2011|accessdate=23 prill 2014}}</ref> Në moshën 14 vjeç, ai përshkroi me vrap distancën 100 metra për vetëm 11.4 sekonda. Për shkak të aftësive të tij superiore në futboll, psikologu i shkollës, Gwyn Morris, shkruajti rregulla speciale të cilat e kufizuan Bale në lojën e futbollit; ai ishte i ndaluar për të luajtur me këmbën e tij të majtë.<ref name="guardian">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2011/oct/13/school-sam-warburton-gareth-bale|title=Pride at Cardiff school that developed Sam Warburton and Gareth Bale|trans-title=Krenari në shkollën e Kardifit që zhvilluan Sam Warburton dhe Gareth Bale|publisher=The Guardian|language=en|date=13 tetor 2011|accessdate=23 prill 2014}}</ref> Gjatë kohës në Whitchurch, Bale u stërvit në akademinë e Southampton në Bath, dhe ishte në dyshim nqs Southampton do t'i jepte mundësinë uellsianit pasi ai ishte i shkurtër. Pavarësisht se ishte vetëm 16 vjeç në atë kohë, ai ndihmoi skuadrën nën-18 të shkollës që të fitonte kupat Cardiff & Vale Senior. Ai e la shkollën në verën e vitit 2005 me gradën A. Në vitin e fundit të shkollës, ai u nderua me çmimin e departamentit të PE-së për shërbimet e tij në sport. Në një prezantimin, Morris komentoi: <blockquote>"Gareth ka një vendosmëri të pafund për të pasuar e për të arritur qëllimet e tij personale. Ai është një nga individët më bujar që kam pasur kënaqësinë për t'a edukuar."<ref>[Young Gareth made own rules] The Daily Echo, 13 janar 2007, Marrë më 23 prill 2014]</ref></blockquote> ==Karriera me klube== ===Southampton=== Më 17 prill 2006, në moshën 16 vjeç e 275 ditë, Bale u bë futbollisti i dytë më i ri që luan me [[Southampton F.C.|Southamptonin]] (pas [[Theo Walcott]], i cili ishte 132 ditë më i ri) pasi u aktivizua në fitoren 2–0 kundër [[Millwall F.C.|Millwall]]. Ai shënoi golin e parë në kampionat me një goditje dënimi në barazimin 2–2 kundër [[Derby County F.C.|Derby County]]; goli i tij solli barazimin e përkohshëm 1–1.<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/match/?page_id=6599&t=2&fixture=2693144|title=Derby 2 Southampton 2|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=30 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060930083556/http://www.saintsfc.co.uk/match/?page_id=6599&t=2&fixture=2693144|url-status=dead}}</ref> Bale shënoi sërisht në [[Stadiumi St Mary's|stadiumin St. Mary's]] kundër [[Coventry City F.C.|Coventry City]], në ndeshjen e dytë të Southamtonit për sezonin [[Sezoni 2006–07 i Southampton F.C.|2006–07]], me një tjetër goditje dënimi.<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7302|title=Saints 2 Coventry 0|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=17 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017182253/http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7302|url-status=dead}}</ref> Bale pak nga pak po krijonte profilin e tij si një specialisht goditjesh dënimi duke shënuar edhe një tjetër kundër West Bromwich Albion.<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7330|title=Saints 0 West Brom 0|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=17 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017182258/http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7330|url-status=dead}}</ref> Nga 16 dhjetori i vitit 2006, numri i golave të tij ishte pesë, pasi ai kishte shënuar sërisht me goditje dënimi kundër [[Sunderland A.F.C.|Sunderlandit]] dhe [[Hull City A.F.C.|Hull Cityt]].<ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7718|title=Sunderland 1 Saints 1|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=17 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017182303/http://www.saintsfc.co.uk/news/?page_id=7718|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.saintsfc.co.uk/articles/article.php?page_id=7811|title=Hull v Saints|publisher=Southampton F.C.|language=en|accessdate=21 janar 2007|archive-date=26 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926221907/http://www.saintsfc.co.uk/articles/article.php?page_id=7811|url-status=dead}}</ref> ===Tottenham Hotspur=== [[Skeda:Gareth Bale.jpg|parapamje|upright|Bale i rreshtuar me Spurs para një ndeshje të Premier Ligës kundër Çelsit.]] Më 25 maj 2007, Bale firmosi një kontratë katër-vjeçare me [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] për një shifër transferimi fillestare 5 milion £, e cila potencialisht mund të shkonte 10 milion £ bazuar në bonuse të ndryshme.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/6693839.stm|title=Tottenham complete Bale transfer|trans-title=Tottenham plotëson transferimin e Bale|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 maj 2007|accessdate=18 prill 2010}}</ref> ====Sezoni 2007–08==== Bale luajti ndeshjen e tij të parë për [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenhamin]] në një ndeshje miqësore kundër [[St Patrick's Athletic F.C.|St. Patrick's Athletic]] më 12 korrik 2007; ai u zëvëndësua në minutën e 80të për shkak të një dëmtimi në këmbë. Ai luajti ndeshjen e parë zyrtaremë 26 gusht në transfertën kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]]. Në ndeshjen e tij të dytë me ekipin, Bale shënoi golin e parë për skuadrën e tij në barazimin 3–3 kundër [[Fulham F.C.|Fulhamit]] më 1 shtator, duke realizuar pasi kaloi me lehtësi portierin [[Antti Niemi]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/6963700.stm|title=Fulham 3–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Mathan Mercer|date=1 shtator 2007|accessdate=2 shtator 2007}}</ref> Bale arriti të shënojë edhe kundër [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në [[Derbi i Londrës|Derbin e Londrës]] nga një goditje dënimi, duke ndihmuar Tottenhamin të fitonte 3–1.<ref>{{cite web|url=http://newsimg.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/6984884.stm|title=Tottenham 1–3 Arsenal|publisher=BBC Sport|language=en|date=15 shtator 2007|accessdate=2 shtator 2009}}</ref> Goli i tij i parë në [[2007–08 Football League Cup|Kupën e Ligës]] erdhi në fitoren 2–0 kundër [[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]] më 26 shtator;<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_cup/7008022.stm|title=Tottenham 2–0 Middlesbrough|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 shtator 2007|accessdate=2 shtator 2009}}</ref> ky ishte goli i tij i tretë në katër ndeshjet e para. Bale u zëvëndësua si pasojë të një ndërhyrje të [[Fabrice Muamba]]s në ndeshjen kundër [[Birmingham City F.C.|Birmingham City]] më 2 dhjetor 2007. Një skanim zbuloi se Bale kishte pësuar dëmtim në ligamentin e këmbës së djathtë; ai u operua me sukses më 11 dhjetor.<ref name="OutThreeMonths">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2007/dec/11/newsstory.sport9|title=Football: Bale out for at least three months|trans-title=Futboll: Bale jashtë për të paktën tre muaj|publisher=The Guardian|language=en|author=David Hytner|date=11 dhjetor 2007|accessdate=6 janar 2013}}</ref> Nga shkurti i 2008–ës, u bë e qartë se Bale do të humbiste edhe pjesën tjetër të sezonit.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/7226918.stm|title=Injury rules out Bale for season|trans-title=Dëmtimi e lë Bale jashtë për pjesën e mbetur të sezonint|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 shkurt 2008|accessdate=9 shkurt 2008}}</ref> Sezoni i parë i Bale nuk përfundoi siç duhet; ai luajti gjithsej 12 ndeshje në të gjitha kompeticionet dhe arriti të shënojë vetëm tre gola. ====Sezoni 2008–09==== Bale firmosi një kontratë të re pesë-vjeçare në gusht 2008.<ref>{{cite news|title=Bale signs new Tottenham contract|trans-title=Bale firmos kontratë të re me Tottenham|url=http://newsimg.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/7558883.stm|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 gusht 2008|accessdate=13 gusht 2008}}</ref> Në të njëjtin muaj ai u rikthye në formë fizike për të luajtur. Pas disa ndeshjeve jo të mira në fillim të sezonit, Bale humbi vendin e formacionit kundrejt [[Benoît Assou-Ekotto]], por më pas e rifitoi sërisht në pjesën tjetër të sezonit. Në tetor 2008, ai u ndëshkua me karton të kuq për herë të parë në karrierë në një ndeshje ndaj [[Stoke City F.C.|Stoke City]] e cila u mbyll me një disfatë 2–1.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7665101.stm|title=Stoke 2–1 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 tetor 2008|accessdate=14 qershor 2020}}</ref> Bale e mbylli sezonin me 30 ndeshje të luajtura në të gjithë kompeticionet, duke mos shënuar asnjë gol. Në atë sezon, ai luajti në finalen e Kupës së Ligës kundër Manchester United, duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 98të të kohës shtesë e cila sëbashku me kohën e rregullt u mbyll në barazim 0–0. Tottenham më pas u mposht 4–1 nga gjuajtjet e penalltive.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2009/mar/01/carlingcup-tottenham-hotspur|title=Manchester United v Tottenham – as it happened|trans-title=Manchester United v Tottenham – ashtu si ndodhi|publisher=The Guardian|language=en|author=Rob Smyth|date=1 mars 2009|accessdate=25 maj 2020}}</ref> ====Sezoni 2009–10==== Në qershor 2009, Bale ju nënshtrua një operacioni për shkak të një dëmtimi në gju, duke u detyruar të qëndronte jashtë fushave për dy muaj. Ai humbi ndeshjet miqësore para-sezonale dhe u parashikua se do të humbiste edhe ndeshjet në javët e para të sezonit [[Sezoni 2009–10 i Tottenham Hotspur F.C.|2009–10]].<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/jun/03/gareth-bale-tottenham-wales-surgery|title=Gareth Bale could miss start of next season after knee surgery|trans-title=Gareth Bale mund të humbasi startin e sezonit tjetër për shkak të operacionit në gju|publisher=The Guardian|language=en|date=3 qershor 2009|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Më 26 shtator, Bale bëri rikthimin e tij në fushat e lojës duke hyrë në fushë në minutën e 85të të fitores 5–0 kundër [[Burnley F.C.|Burnley]].<ref>{{cite web|url=http://blogs.telegraph.co.uk/sport/stevewilson/8108247/The_curse_of_Tottenhams_Gareth_Bale/|title=The curse of Tottenham's Gareth Bale|trans-title=Mallkimi i Gareth Bale të Tottenhamin|publisher=The Telegraph|language=en|author=Steve Wilson|date=15 janar 2009|accessdate=10 maj 2009|archive-date=11 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101111191410/http://blogs.telegraph.co.uk/sport/stevewilson/8108247/The_curse_of_Tottenhams_Gareth_Bale/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8023046.stm|title=Everton 0–0 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Pranav Soneji|date=9 maj 2009|accessdate=10 maj 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=269779&cc=3436|title=Report: Tottenham Hotspur vs Burnley – English Premier League|trans-title=Raporti: Tottenham Hotspur vs Burnley – Premier Liga Angleze|publisher=ESPN FC|language=en|date=26 shtator 2009|accessdate=27 shtator 2009|archive-date=2 tetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002183242/http://soccernet.espn.go.com/report?id=269779&cc=3436|url-status=dead}}</ref> Ndërkohë, ai shpenzoi disa kohë në stol si pasojë e formës së mirë të shfaqur nga Assou-Ekotto, por pas dëmtimit të kamerunasit, trajneri [[Harry Redknapp]] i dha mundësinë uellsianit dhe ky i fundit la mbresa në fitoren 4–0 kundër [[Peterborough United F.C.|Peterborough]] në raundin e tretë të [[2009-10 FA Cup|Kupës FA]].<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/jan/13/gareth-bale-harry-redknapp-tottenham|title=Tottenham manager challenges Gareth Bale to claim a starting place|trans-title=Trajneri i Tottenhamit sfidon Gareth Bale për të fituar një vend titullari|publisher=The Guardian|language=en|author=David Hytner|date=13 janar 2010|accessdate=3 maj 2010}}</ref> Bale më në fund u rikthye të luaj si titullar në fitoren 2–0 kundër rivalëve të [[Fulham F.C.|Fulhamit]] më 26 janar 2010.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8467865.stm|title=Tottenham 2–0 Fulham|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 janar 2010|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Forma e mirë e Bale vazhdoi dhe ai u shpall "Lojtari i Raundit" pasi ndihmoi Tottenhamin të mposhte [[Fulham F.C.|Fulhamin]] 3–1 në raundin e gjashtë të kthimit të Kupës FA.<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/gareth-wins-award-010310.html|title=Gareth wins award|trans-title=Gareth fiton çmim|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=1 mars 2010|access-date=20 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304051340/http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/gareth-wins-award-010310.html|archive-date=4 mars 2010|url-status=dead}}</ref> Në prill 2010, Bale shënoi golin e fitores në derbin londinez kundër Arsenalit në fitoren 2–1; ai dribloi portierin [[Manuel Almunia]] pas një pasimi të [[Jermain Defoe]].<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/unforgettable-night-140410.html|title=Unforgettable night!|trans-title=Natë e paharrueshme!|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=14 prill 2010|accessdate=18 prill 2010}}</ref> Tre ditë më pas, Bale shënoi golin e fitores kundër [[2009–10 Premier League|kampionëve të atij sezoni]] [[Chelsea F.C.|Çelsit]] dhe u shpall "Lojtari i Ndeshjes".<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/report-170410.html|title=The dream derby double!|trans-title=Dopieta e ëndërruar në derbi!|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=17 prill 2010|accessdate=18 prill 2010}}</ref> Ai më pas u shpall edhe [[Lojtari i Muajit i Premier League|Lojtari i Muajit i Premier Ligës]] për muajin prill.<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/gareth-awarded-player-of-the-month-for-april-300410.html|title=Gareth named Player of the Month|trans-title=Gareth emërohet lojtari i muajit|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=30 prill 2010|accessdate=30 prill 2010}}</ref> Më 7 maj 2010, Bale firmosi një kontratë të re katër-vjeçare si shpërblim për kontributin e dhënë për arritjen e objetivit për tu kualifikuar në Ligën e Kampioneve.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/8667580.stm|title=Gareth Bale signs new four-year Tottenham contract|trans-title=Gareth Bale firmos një kontratë të re katër-vjeçare me Tottenhamin|publisher=BBC Sport|language=en|date=7 maj 2010|accessdate=7 maj 2010}}</ref> ====Sezoni 2010–11==== [[Skeda:Gareth Bale + Auturo Alvarez.jpg|parapamje|majtas|[[Arturo Álvarez (futbollist, lindur më 1985)|Arturo Álvarez]] i [[San Jose Earthquakes]] duke shmangur Bale (majtas) në një ndeshje miqësore në [[San Jose, California]], korrik 2010.]] Më 21 gusht 2010, Bale shënoi dy gola në fitoren 2–1 kundër [[Stoke City F.C.|Stoke Cityt]], duke regjistruar golat e parë për sezonin e ri; goli i dytë ishte një gjuajtje vollej që përfundoi në trekëndëshin e djathtë të portës.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8928595.stm|title=Stoke 1–2 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Sam Lyon|date=21 gusht 2010|accessdate=21 gusht 2010}}</ref> Ky gol mori çmimin [[BBC Goli i Muajit]] për gushtin. Më 25 gusht, Bale asistoi të katër golat e fitores 4–0 kundër [[BSC Young Boys|Young Boys]] në ndeshjen e kthimit të raundit play-off të Ligës së Kampioneve në White Hart Lane; Tottenhami u kualifikua në fazën e grupeve për herë të parë në histori me rezultatin e përgjithshëm 6–3.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8939577.stm|title=Tottenham 4–0 Young Boys (agg 6–3)|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 gusht 2010|accessdate=25 gusht 2010}}</ref> Pavarësisht se Assou-Ekotto ishte rikthyer nga dëmtimi, Bale vazhdoi të ruante vendin e tij në formacion falë performancave të vazhdueshme pozitive, duke bërë që trajneri ta zhvendoste në rolin e anësorit sulmues të majtë për ti bërë vend kamerunasit në rolin e mbrojtësit të majtë.<ref name="Sun">{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/hat-trick-hero-gareth-bale-no-1892779|title=Hat-trick hero Gareth Bale has "No intention to leave Spurs"|trans-title=Heroi i tregolëshit Gareth Bale nuk ka "qëllim për tu larguar nga Spurs"|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|date=21 tetor 2010|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 29 shtator, Bale shënoi golin e tij të parë në Ligën e Kampioneve në fitoren 4–1 kundër kampionëve të Holandës [[FC Twente|Twentes]] në ndeshjen e dytë të fazës së grupeve.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9037933.stm|title=Tottenham 4–1 FC Twente|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 shtator 2010|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Për performancat e tij gjatë vitit, Bale u nderua nga [[Federata Uellsiane e Futbollit]] me çmimin Futbollisti Uellsian i Vitit.<ref name="faw 2010">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/league_of_wales/9060367.stm?|title=Gareth Bale named Wales' player of the year|trans-title=Gareth Bale emërohet lojtari i vitit i Uellsit|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 tetor 2010|accessdate=4 tetor 2010}}</ref> Më 20 tetor, Bale shënoi tregolëshin e parë në e karrierë kundër [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2010|kampionëve evropian]] në fuqi [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në [[San Siro]] në ndeshjen e rradhës në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve. Tottenhami u mposht 4–3, duke qënë katër gola në disavantazh në 35 minutat e para si dhe luajti me një lojtar më pak për rreth 80 minuta pasi portieri [[Heurelho Gomes]] u përjashtua me karton të kuq në minutën e 8të pas një ndërhyrje të gabuar ndaj [[Jonathan Biabiany]]s.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9102192.stm|title=Inter Milan 4–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 tetor 2010|accessdate=20 tetor 2010}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në White Hart Lane më 2 tetor, Bale dhuroi një paraqitje të mrekullueshme pasi asistoi golat e sulmuesve [[Peter Crouch]] dhe [[Roman Pavlyuchenko]], me Tottenhamin që fitoi 3–1.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/9145936.stm|title=Tottenham 3–1 Inter Milan|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 nëntor 2010|accessdate=2 nëntor 2010}}</ref> Më 4 nëntor, Bale deklaroi se ai kishte qëllim të qëndronte te Tottenhami deri në fund të kontratës së tij katër-vjeçare, pavarësisht interesimeve të raportuara nga klubet e tjera.<ref name="Sun"/> Në dhjetor, ai u nderua me çmimin "BBC Personaliteti i Vitit i Sporteve të Uellsit".<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/wales/9261532.stm|title=Gareth Bale wins BBC Wales Sports Personality award|trans-title=Gareth Bale fiton BBC Personaliteti i Vitit i Sporteve të Uellsit|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2010|accessdate=11 dhjetor 2013}}</ref> Më 19 mars 2011, u njoftua se ai kishte rinovuar kontratën e tij deri në vitin 2015.<ref name="New deal for Bale">{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/new-deal-for-bale-190311.html|title=New deal for Bale|trans-title=Marrëveshje e re për Bale|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|accessdate=19 mars 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322031414/http://www.tottenhamhotspur.com/news/articles/new-deal-for-bale-190311.html|archivedate=22 mars 2011}}</ref> Më 17 prill, Bale u nderua me çmimin [[PFA Lojtari i Vitit i Lojtarëve]], i votuar nga kolegët e tij.<ref name="PFA">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/13110874.stm|title=Spurs' Gareth Bale wins PFA player of the year award|trans-title=Gareth Bale i Spurs fiton çmimin PFA lojtari i vitit|publisher=BBC Sport|language=en|date=18 prill 2011|accessdate=18 prill 2011}}</ref> Me Tottenhamin, Bale fitoi vëmëndje ndërkombëtare falë paraqitjeve të tij në Ligën e Kampioneve, ku Tottenham arriti deri në çerek-finale.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/982258/john-arne-riise-gareth-bale-the-best-left-sided-player-in-world|title=Riise: Bale is world's best left winger|trans-title=Riise: Bale është anësori i majtë më i mirë i botës|publisher=ESPN FC|language=en|date=10 nëntor 2011|accessdate=7 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/story/0,19528,11661_6803404,00.html|title=Fabio – Bale is world's best|trans-title=Fabio – Bale është më i miri i botës|publisher=Sky Sports|language=en|date=9 mars 2011|accessdate=30 dhjetor 2011}}</ref><ref name="Redknapp 281211">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16342814.stm|title=Gareth Bale has everything says Tottenham manager Harry Redknapp|trans-title=Gareth Bale ka gjithçka thotë trajneri i Tottenhamit Harry Redknapp|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 dhjetor 2011|accessdate=29 dhjetor 2011}}</ref> ====Sezoni 2011–12==== Bale shënoi golin e parë të sezonit më 24 shtator 2011 në transfertën kundër [[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]]. Ndeshja u fitua me rezultatin 2–1 nga Tottenham.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/14957897.stm|title=Wigan 1–2 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=24 shtator 2011|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Goli i tij i dytë dhe i tretë erdhi më 30 tetor në formën e një dopiete në fitoren 3–1 në shtëpi kundër [[Queens Park Rangers F.C.|Queens Park Rangers]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15419853.stm|title=Tottenham 3–1 QPR|publisher=BBC Sport|language=en|date=30 tetor 2011|accessdate=15 janar 2012}}</ref> Ai vazhdoi formën e tij pozitive duke shënuar një tjetër gol në fitoren 3–1 kundër Fulhamit në javën e ardhshme, si dhe asistoi golin e [[Aaron Lennon]] për ta bërë rezultatin 2–0 në pjesën e parë.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15510798.stm|title=Fulham 1–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 nëntor 2011|accessdate=15 janar 2012}}</ref> Goli i tij i parë më pas ju kreditua lojtarit kundërshtar [[Chris Baird]] si një autogol nga "komiteti i dyshimtë i golave".<ref>{{cite web|url=http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/dubious-goals-panel-ruling.html|title=Twenty-five goals between 12 October to 21 December are ruled on|publisher=Premier League|language=en|date=12 janar 2012|accessdate=3 shkurt 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120116102218/http://www.premierleague.com/en-gb/news/news/dubious-goals-panel-ruling.html|archivedate=16 janar 2012}}</ref> [[Skeda:Gareth Bale Tottenham.jpg|parapamje|Bale në aksion për Tottenham Hotspur në vitin 2011.]] Më 3 dhjetor, Bale shënoi golin e parë në fitoren 3–0 kundër [[Bolton Wanderers F.C.|Bolton Wanderers]]. Ai ja dedikoi golin bashkëkombasit [[Gary Speed]], duke mbajtur në duar takën e tij të majtë që lexonte "R.I.P Gary Speed".<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/15901689.stm|title=Tottenham 3–0 Bolton|publisher=BBC Sport|language=en|author=Saj Chowdhury|date=3 dhjetor 2011|accessdate=4 dhjetor 2011}}</ref> Më 27 dhjetor, Bale shënoi dy herë në triumfin 2–0 kundër [[Norwich City F.C.|Norwich City]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16260392.stm|title=Norwich 0–2 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 dhjetor 2011|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Më 5 janar 2012, Bale ishte një nga lojtarët të cilët u votuan në [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2011|UEFA Ekipin e Vitit 2011]]. Dopieta e tij e tretë sezonale erdhi më 31 janar ndaj [[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]], që u mposht nga Tottenhami 3–1; me këtë dopietë ai arriti në kuotën e dhjetë golave sezonal.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16695945.stm|title=Tottenham 3–1 Wigan|publisher=BBC Sport|language=en|author=Jamie Lillywhite|date=31 janar 2012|accessdate=1 shkurt 2012}}</ref> Ai u zgjodh Lojtari i Muajit i Premier Ligës për muajin janar, duke e fituar këtë çmim për herë të dytë në karrierë.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/16886771|title=Swansea boss Brendan Rodgers & Tottenham's Gareth Bale rewarded|trans-title=Trajneri i Swansea Brendan Rodgers & Gareth Bale i Tottenhamit vlerësohen|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 shkurt 2012|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> Më 27 qershor 2012, Bale firmosi një kontratë të re katër-vjeçare, gjë e mbajti në [[White Hart Lane]] deri në vitin 2016.<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/new-contract-for-gareth-27062012.page|title=New Contract For Gareth|trans-title=Kontratë e re për Gareth|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=27 qershor 2012|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> ====Sezoni 2012–13==== Për sezonin 2012–13, Bale ndërroi numrin e fanellës, duke marrë numrin 11. Ai i kërkoi drejtuesve për një "numër më të madhë" pasi nuk ishte më një mbrojtës i majtë.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/sep/28/gareth-bale-tottenham-hotspur-future|title=Tottenham's future looks bright ... just give us time, says Gareth Bale|trans-title=E ardhmja e Tottenhamit duket e ndritshme ... thjesht na jepni kohë, thotë Gareth Bale|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|date=28 shtator 2012|accessdate=5 tetor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportsmole.co.uk/football/spurs/news/bale-to-change-squad-number_37488.html|title=Gareth Bale to change squad number|trans-title=Gareth Bale do të ndryshojë numrin e skuadrës|publisher=Sports Mole|language=en|date=1 tetor 2013|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Më 16 shtator 2012, ai shënoi golin e parë të sezonit në fitoren 3–1 në transfertë ndaj [[Reading F.C.|Reading]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19491534|title=Reading 1–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Phil McNulty|accessdate=13 tetor 2012|date=16 shtator 2012}}</ref> Më 29 shtator, Bale shënoi golin e dytë të [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenhamit]] në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]]; kjo ishte fitorja e parë e parë e tyre në [[Old Trafford]] që nga viti 1989.<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/sep/29/manchester-united-tottenham-hotspur-premier-league?newsfeed=true|title=Tottenham Hotspur's Gareth Bale banishes Manchester United hoodoo|publisher=The Guardian|language=en|author=Daniel Taylor|date=29 shtator 2012|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> Bale shënoi tregolëshin e parë në [[Premier League|Premier Ligë]] në fitoren 4–0 kundër [[Aston Villa F.C.|Aston Villës]] në [[Villa Park]] më 26 dhjetor 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20779178|title=Aston Villa 0–4 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 dhjetor 2012|accessdate=26 dhjetor 2012}}</ref> Në ndeshjen e parë për vitin e ri 2013, Bale shënoi në fitoren 3–0 kundër [[Coventry City F.C.|Coventry City]] në raundin e tretë të Kupës FA si dhe asistoi dygolëshin e shënuar nga [[Clint Dempsey]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/20863351|title=Tottenham 3–0 Coventry City|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 janar 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Më 30 janar, ai shënoi një gol mbreslënës me një aksion individual në barazimin 1–1 kundër [[Norwich City F.C.|Norwich City]]<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21156089|title=Norwich 1–1 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Matt Monaghan|date=30 janar 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Ky gol u ndoq nga një tjetër në fitoren minimale 1–0 ndaj [[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]].<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21218472|title=West Brom 0–1 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|author=Owen Phillips|date=3 shkurt 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Ai arriti në kuotën e 15 golave sezonal pas dopietës së shënuar në fitoren 2–1 ndaj [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]]. Kjo fitore e dërgoi Tottenhamin në vendin e tretë në kampionat, duke forcuar pozitat për një vend në Ligën e Kampioneve sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21311425|title=Tottenham 2 – 1 Newcastle|publisher=BBC Sport|language=en|author=Saj Chowdhury|date=9 shkurt 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Në ndeshjen e parë të raundit të 32-tave të Ligës së Evropës kundër [[Olympique Lyonnais]], Bale shënoi dy gola me goditje dënimi, përfshirë një në momentet e fundit të ndeshjes, për ti dhënë ekipit fitoren 2–1. Me këtë dygolësh, Bale kishte shënuar dhjetë gola në dhjetë ndeshjet e fundit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21448082|title=Tottenham 2–1 Lyon|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 shkurt 2013|accessdate=15 shkurt 2013}}</ref> Pas kësaj, ai shënoi një tjetër dopietë në fitoren 3–2 ndaj [[West Ham United F.C.|West Ham United]] në Premier Ligë. Goli i tij i dytë, i cili erdhi në momentet e fundit të ndeshjes me një gjuajtje silurë nga jashtë zone, i dha fund një performance të klasit botëror. Ky ishte goli i tij i tetë në gjashtë ndeshjet e fundit në Premier Ligë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21495920|title=West Ham 2–3 Tottenham|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 shkurt 2013|accessdate=26 shkurt 2013}}</ref> Më 3 mars, Bale shënoi kundër [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në [[Derbi i veriut të Londrës|Derbin e veriut të Londrës]] që u fitua nga Tottenhami 2–1.<ref>{{cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20130303/tottenham-hotspur-spurs-arsenal-gareth-bale.ap/|title=Gareth Bale, Tottenham Hotspur beat Arsenal|trans-title=Gareth Bale, Tottenham Hotspur mposht Arsenalin|publisher=Sports Illustrated|language=en|date=3 mars 2013|accessdate=3 mars 2013|archive-date=6 mars 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130306024833/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20130303/tottenham-hotspur-spurs-arsenal-gareth-bale.ap/|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e rradhës katër ditë më vonë, Tottenhami u përball kundër [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në raundin e 16-tave e Ligës së Evropës, me Bale që shënoi golin e parë të një fitoreje 3–0 në shtëpi.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/21611955|title=Tottenham 3–0 Inter Milan|publisher=BBC Sport|language=en|author=Graham Chase|accessdate=16 mars 2013|date=7 mars 2013}}</ref> Forma e tij pozitive në muajt e parë të Bale bëri që ai të shpallej Lojtari i Muajit i Premier Ligës për shkurtin, si dhe fitoi çmimin "BBC Goli i Muajit për janarin dhe shkurtin për finalizimet e tij respektivisht ndaj Norwich City dhe West Ham United.<ref>{{cite web|url=http://www.ftbpro.com/posts/dan.nathans/202003/bbc-match-of-the-day-s-goals-of-the-season|title=BBC Match of the Day's Goals of the Season|trans-title=BBC Goli i Sezonit i Ndeshjes së Ditës|publisher=FTBpro|language=en|author=Dan Nathans|date=23 maj 2013|accessdate=17 prill 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419025742/http://www.ftbpro.com/posts/dan.nathans/202003/bbc-match-of-the-day-s-goals-of-the-season|archivedate=19 prill 2014}}</ref> Më 4 prill, Bale dëmtoi kyçin e djathë në ndeshjen çerek-finaletë Ligës së Evropës kundër [[FC Basel|Baselit]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/apr/04/gareth-bale-tottenham-hotspur-basel?INTCMP=ILCNETTXT3487|title=Gareth Bale injury is 'hopefully not too bad', says André Villas-Boas|trans-title=Dëmtimi i Gareth Bale 'me shpresë jo shumë i keq', thotë André Villas-Boas|publisher=The Guardian|language=en|author=David Hytner|date=4 prill 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në rikthimin e tij nga dëmtimi, Bale shënoi dhe asistoi golin e Clint Dempseyt me Tottenhamin që mposhti [[Manchester City F.C.|Manchester Cityn]] në White Hart Lane.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/10008427/Tottenham-Hotspur-3-Manchester-City-1-match-report.html|title=Tottenham Hotspur 3 Manchester City 1|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jeremy Wilson|date=21 prill 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 28 prill, Bale u nderua me çmimet PFA Lojtari i Vitit i Lojtarëve dhe Lojtari i Ri i Vitit pas paraqitjeve mbreslënëse në sezonin 2012–13.<ref name="BBC290413">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22331030|title=Gareth Bale wins PFA Player of Year and Young Player awards|trans-title=Gareth Bale fiton çmimet PFA Lojtari i Vitit dhe Lojtari i Ri|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 prill 2013|accessdate=29 prill 2013}}</ref> Një javë më vonë, më 2 maj , ai fitoi edhe çmimin FWA Lojtari i Vitit, duke u bërë lojtari i parë që nga [[Cristiano Ronaldo]] në vitin 2007 që fiton të tre çmimet në një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22382641|title=Gareth Bale named Player of the Year by Football Writers|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 maj 2013|accessdate=20 prill 2014}}</ref> Pas kësaj, Bale shënoi kundër ish ekipit të tij Southampton në një fitore 1–0. Ky ishte goli i tij i 20të sezonal në ndeshjen e tij të 200të për Tottenhamin. Më 19 maj, në takimin ndaj [[Sunderland A.F.C.|Sunderlandit]] për javën e fundit të kampionatit, Bale shënoi golin e fitores në minutën e 90të. Pavarësisht fitores, ekipi nuk arriti të siguronte një vend në Ligën e Kampioneve për sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22499089|title=Tottenham 1–0 Sunderland|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2013|accessdate=1 shtator 2013}}</ref> ===Real Madrid=== Më 1 shtator, [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] njoftoi se kishte arritur një marrëveshje për transferimin e Bale,<ref>{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330158333625/noticia/Noticia/Bale,_nuevo_jugador_del_Real_Madrid.htm|title=Bale, nuevo jugador del Real Madrid|trans-title=Bale, lojtari i ri i Real Madrid|publisher=Real Madrid C.F.|language=es|date=1 shtator 2013|accessdate=1 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903201806/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330158333625/noticia/Noticia/Bale,_nuevo_jugador_del_Real_Madrid.htm|archive-date=3 shtator 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/news/club-announcement-010913/|title=Club announcement|trans-title=Njoftim i klubit|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=1 shtator 2013|accessdate=1 shtator 2013}}</ref> i cili nënshkroi një kontratë gjashtë-vjeçare për një shumë të pacaktuar. Media spanjolle dhe Real Madrid TV rapotuan se Bale kushtoi 77 Milion £ (91 milion [[Euro|€]]), por ndërkohë media angleze raportoi se Bale ishte transferuar për shumën rekord 85 milion £ (100 milion [[Euro|€]]), duke e bërë atë në atë kohë lojtarin më të shtrenjtë të historisë së futbollit, duke thyer rekordin e [[Cristiano Ronaldo]]s, i cili në vitin 2009 u transferua te Real Madridi nga [[Manchester United F.C.|Manchester United]] për 80 milion £ (94 milion [[Euro|€]]). Ai zgjodhi fanellën me numrin 11.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23588541|title=Gareth Bale: Real Madrid star will keep his feet firmly on the ground|trans-title=Gareth Bale: Ylli i Real Madridit do ti mbajë këmbët në tokë|publisher=BBC Sport|language=en|date=1 shtator 2013|accessdate=2 shtator 2013}}</ref> ====Sezoni 2013–14==== [[Skeda:Real Madrid vs Atlético Madrid - 28 September 2013 - Arda Turan and Gareth Bale.JPG|thumb|Bale duke luajtur për Real Madrid në shtator 2013.]] Pjesa e parë e sezonit u kushtua nga dëmtimet për Bale; në 16 ndeshjet e para të Realit, ai humbi pesë, në gjashtë ndeshje ose u aktivizua si zëvëndësues ose u zëvëndësua kurse vetëm pesë i luajti të plota.<ref>{{cite web|url=http://soccerly.com/article/soccerly/seventh-match-that-misses-bale|title=Seventh Match That Misses Bale|trans-title=Ndeshja e shtatë që Bale humbet|publisher=Soccerly|language=en|author=John Percy|date=22 dhjetor 2013|accessdate=11 janar 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140108115735/http://soccerly.com/article/soccerly/seventh-match-that-misses-bale|archivedate=8 janar 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-gareth-bale-set-to-be-on-bench-for-real-madrid-s-clash-with-celta-vigo-1945890|title=Gareth Bale set to be on bench for Real Madrid's clash with Celta Vigo|trans-title=Gareth Bale do të jetë në stol për përballjen e Real Madridit kundër Celta Vigos|publisher=DNA India|language=en|date=5 janar 2014|accessdate=11 janar 2014}}</ref> Bale debutoi zyrtarisht më 14 shtator në ndeshjen kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]], duke shënuar gol në minutën e 38të para se të zëvëndësohej më vonë nga [[Ángel Di María]].<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/football/2013/sep/14/villarreal-real-madrid-live-mbm|title=Villarreal v Real Madrid – live!|publisher=The Guardian|language=en|date=14 shtator 2013|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> Ndeshja e tij e dytë me Madridin erdhi në në fitoren 6–1 kundër [[Galatasaray S.K.|Galatasarayt]] në Ligën e Kampioneve; pavarësisht se luajti vetëm 26 minuta, goditja e tij e lirë solli golin e dytë personal të Ronaldos.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/galatasaray-vs-r-madrid/301228|title=Galatasaray 1–6 R Madrid|publisher=Sky Sports|language=en|date=18 shtator 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 28 shtator, Bale debutoi në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] si zëvëndësues në pjesën e dytë të ndeshjes kundër rivalëve të qytetit [[Atlético Madrid]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/sep/28/real-madrid-atletico-madrid-la-liga|title=Real Madrid 0 Atletico Madrid 1: Atlético Madrid's Diego Costa ruins Gareth Bale's home debut for Real|trans-title=Real Madrid 0 Atletico Madrid 1: Diego Costa i Atlético Madrid prish debutimin në shtëpi të Gareth Bal për Realin|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=28 shtator 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Pas luajti disa minuta në ndeshjen e Ligës së Kampioneve kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]],<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/r-madrid-vs-juventus/300939|title=R Madrid 2–1 Juventus|publisher=Sky Sports|language=en|date=23 tetor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Bale debutoi në ''[[El Clásico]]'' më 26 tetor, duke luajtur 61 minuta në një humbje 2–1 kundër [[FC Barcelona|Barcelonës]]; performanca e tij u kritikua disi nga mediat.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/27/gareth-bale-barcelona-real-madrid-match-report|title=Gareth Bale gets lost in the middle as Real Madrid falter at Barcelona|trans-title=Gareth Bale humbet në mes, Real Madridi çalon në Barcelonë|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=27 tetor 2013|accessdate=6 nëntor 2013}}</ref> Katër ditë më vonë, Bale shënoi dy gola dhe asistoi dy të tjerë në fitoren spektakolare 7–3 kundër Seviljes; pas performancës së tij mbreslënëse, media spanjolle i vuri lojtarit pseudonimin "Topi".<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24732930|title=Real Madrid 7–3 Sevilla|publisher=BBC Sport|language=en|date=31 tetor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në nëntor, ai asistoi edhe dy gola të tjerë në fitoren 3–2 të ekipit kundër [[Rayo Vallecano]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24789730|title=Rayo Vallecano 2–3 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|author=Pete Cryer|date=2 nëntor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në ndeshjen e rradhës në Ligën e Kampioneve kundër Juventusit, Bale shënoi në barazimin 2–2 në [[Juventus Stadium]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24809321|title=Juventus 2–2 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 nëntor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Goli i rradhës i tij në këtë kompeticion erdhi me një goditje të lirë në fitoren bindëse 4–1 kundër Galatasarayt, pavarësisht se luajtën me një lojtar më pak.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/25128225|title=Real Madrid 4–1 Galatasaray|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 nëntor 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Ai e mbylli muajin duke shënuar tregolëshin e parë për Real Madridin në fitoren 4–0 kundër [[Real Valladolid]]it; ai asistoi edhe golin e [[Karim Benzema]]s. Ky ishte një tregolësh i përkryer nga Bale, i cili shënoi një gol me kokë, një gol me të majtën dhe një me të djathtën.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2013/nov/30/gareth-bale-real-madrid-valladolid|title=Real Madrid's Gareth Bale nets hat-trick against Real Valladolid|trans-title=Gareth Bale i Real Madridit shënon tregolësh kundër Real Valladolid|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=30 nëntor 2013|accessdate=29 maj 2014}}</ref> Më 26 shkurt 2014, Bale shënoi dy gola në fitoren e Realit 6–1 kundër [[FC Schalke 04|Schalke 04]] në ndeshjen e parë të [[2013–14 UEFA Liga e Kampioneve|raundit të 16-tave]] në Ligën e Kampioneve.<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/football/2014/feb/26/schalke-real-madrid-champions-league-match-report|title=Real Madrid's Cristiano Ronaldo and Gareth Bale tear Schalke apart|trans-title=Cristiano Ronaldo dhe Gareth Bale të Real Madridit shqyejn Schalken|publisher=The Guardian|language=en|date=27 shkurt 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://opozita.com/2014/02/27/super-reali-shkaterron-schalken-chelsea-barazoi-foto/|title=Super Reali shkatërron Schalken, Chelsea barazoi (Foto)|publisher=Opozita.com|language=sq|date=27 shkurt 2014|accessdate=22 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227105923/http://opozita.com/2014/02/27/super-reali-shkaterron-schalken-chelsea-barazoi-foto/|archive-date=27 shkurt 2014|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e parë çerek-finale kundër [[Borussia Dortmund]] më 2 prill, Bale kontriboi me një gol në fitimin e takimit 3–0, duke arritur në kuotën e pesë gola në këtë kompeticion.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26811638|title=Real Madrid 3-0 Borussia Dortmund|publisher=BBC Sport|language=en|date=2 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> Në kampionat, ai shënoi katër gola në tre ndeshje nga java e 31të e deri në javën e 33të. Në këto ndeshje, Real Madridi mposhti Rayo Vallecanon (5–0),<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26714014|title=Real Madrid 5-0 Rayo Vallecano|publisher=BBC Sport|language=en|date=29 mars 2014|accessdate=2 prill 2014}}</ref> [[Real Sociedad]]in (4–0)<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26879783|title=Real Sociedad 0-4 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> dhe Almerían (4–0).<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/26933930|title=Real Madrid 4-0 Almería|publisher=BBC Sport|language=en|date=12 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> Më 16 prill, Bale shënoi golin e fitores për Real Madridin në [[2014 Finalja e Copa del Rey|finalen]] e [[2013–14 Copa del Rey|Kupës së Mbretit]] kundër rivalëve të Barcelonës.<ref>{{cite web|url=http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/04/17/super-bejl-iu-kthen-kuroren-mbreterve/|title=Super Bejl, iu kthen kurorën mbretërve|publisher=Gazeta e Sportit|language=sq|date=16 prill 2014|accessdate=22 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423145613/http://www.sportishqiptar.com.al/newsite/2014/04/17/super-bejl-iu-kthen-kuroren-mbreterve/|archive-date=23 prill 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/real-mbreteror-mund-barcen-dhe-fiton-kupen/|title=Real "mbretëror", mund Barçën dhe fiton Kupën|publisher=Gazeta Panorama|language=sq|date=16 prill 2014|accessdate=22 prill 2014}}</ref> I konsideruar si një nga golat më të bukur të karrierës së tij, ai kaloi me vrap mbrojtësin kundërshtar [[Marc Bartra]] duke u nisur nga mesi i fushës (duke vrapruar edhe jashtë vizave kufizuese për disa çaste) para se ta dërgonte topin poshtë këmbëve të portierit [[José Manuel Pinto]] dhe në rrjetë.<ref>{{cite web|url=https://www.periskopi.com/ne-kete-dite-6-vite-me-pare-gareth-bale-u-shndrrua-ne-usain-bolt-kunder-barcelones/|title=Në këtë ditë, 6 vite më parë, Gareth Bale u shndrrua në Usain Bolt kundër Barcelonës|publisher=Periskopi.com|language=sq|date=16 prill 2020|accessdate=23 shtator 2020}}</ref> Në intervistën pas ndeshjes Bale deklaroi: "Më duhej të dilja në krahë të lojtarit dhe duhej të dilja jashtë fushe që ta bëja këtë", kurse shoku i tij i ekipit [[Xabi Alonso]] komentoi: "Ishte e jashtëzakonshme, nuk kam parë asnjë gjë të tillë më parë."<ref name="Post Copa"/> Ky ishte goli i tij i 20të sezonal dhe i pari në një ''El Clásico''.<ref name="Post Copa">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27059882|title=Gareth Bale: Copa del Rey winner incredible, says Xabi Alonso|trans-title=Gareth Bale: Goli i fitores i Kupës së Mbretit ishte i jashtëzakonshëm, thotë Xabi Alonso|publisher=BBC Sport|language=en|date=16 prill 2014|accessdate=23 shtator 2020}}</ref> Më 24 maj, Bale shënoi në minutën e 110të të kohës shtesë të ndeshjes së finales së Ligës së Kampioneve kundër Atlético Madridit, duke i dhënë Realit avantazhin 3–1. ''Los Blancos'' në fund fituan 4–1 dhe siguruan trofeun e tyre të 10të në histori.<ref>{{cite web|url=http://in.reuters.com/article/2014/05/25/soccer-champions-ronaldo-idINL3N0OB00020140525|title=Ronaldo first to score for two different European Cup winners|trans-title=Ronaldo i pari që shënon për dy fitues të ndryshëm të Kupës Evropiane|agency=Reuters|language=en|author=Mike Collett|date=24 maj 2014|accessdate=25 maj 2014|archive-date=25 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525200442/http://in.reuters.com/article/2014/05/25/soccer-champions-ronaldo-idINL3N0OB00020140525|url-status=dead}}</ref> Bale u bë uellsiani i parë në histori që shënon në një finale të Ligës së Kampioneve/Kupës Evropiane.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2293542.html|title=Wales's biggest European success stories|trans-title=Historitë më të mëdha të sukseseve evropiane të Uellsit|publisher=UEFA|language=en|date=29 mars 2017|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin debutues me Real Madridin duke regjistruar 22 gola dhe 16 asiste në të gjitha kompeticionet.<ref>{{Cite web|url=http://www.espnfc.com/player/_/id/77653/gareth-bale?cc=4716|title=Player profile – Gareth Bale|trans-title=Profili i Lojtarit – Gareth Bale|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=26 maj 2014}}</ref> Treshja e sulmit e Real Madridit, e përbërë nga ai, Ronaldo dhe Benzema, të etiketuar në media si BBC, e mbyllën sezonin me 97 gola.<ref name="Treshja"/> ====Sezoni 2014–15==== [[Skeda:Gareth Bale - CdR - RM v ATL.jpg|thumbnail|majtas|Bale duke luajtur me Real Madridin në vitin 2015.]] Bale e nisi sezonin e ri në formë të mirë, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 2–0 ndaj Seviljes në [[UEFA Super Kupa 2014|UEFA Super Kupë]]; ai asistoi një nga golat e shënuar nga Ronaldo.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/europa-i-perket-realit-k-ronaldo-e-pushton/|title=Europa i përket Realit, K.Ronaldo e pushton|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=13 gusht 2014|accessdate=13 gusht 2014}}</ref> Pas përfundimit të ndeshjes, performanca e tij u vlerësua si "e mrekullueshme" nga Ronaldo.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/gareth-bale/11031882/Gareth-Bale-hails-Real-Madrids-statement-of-intent-to-scoop-six-trophies-after-Uefa-Super-Cup-success.html|title=Gareth Bale hails Real Madrid's statement of intent to scoop six trophies after Uefa Super Cup success|trans-title=Gareth Bale lartëson deklaratën e Real Madridit për qëllimin për të fituar gjashtë trofe pas suksesit në UEFA Super Kupë|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|date=13 gusht 2014|accessdate=13 gusht 2014}}</ref> Gjashtë ditë më pas, Bale regjistroi golin e parë të sezonit në disfatën 4–2 kundër Real Sociedadit në transfertë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28996955|title=Real Sociedad 4–2 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=31 gusht 2014|accessdate=31 gusht 2014}}</ref> Më 20 shtator, Bale shënoi dy gola në fitoren shkatërrimtare 8–2 të Realit kundër [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruñas]].<ref>{{cite news|url=http://prizrenpress.com/8-2-reali-ia-ben-deportivos/|title=8 me 2, Reali ia bën Deportivos|publisher=Prizren Press|language=sq|date=20 shtator 2014|accessdate=22 shtator 2020}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/29275785|title=Deportivo de La Coruña 2–8 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 shtator 2014|accessdate=19 shtator 2014}}</ref> Në dhjetor 2014, Bale shënoi në fitoren 2–0 kundër [[San Lorenzo de Almagro|San Lorenzos]], duke ndihmuar Realin të fitonte trofeun e [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2014|FIFA Kupës së Botës për Klube]]; kjo ishte hera e tretë që ai shënonte në një finale madhore.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30529277|title=Real Madrid 2–0 San Lorenzo|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 dhjetor 2014|accessdate=20 dhjetor 2014}}</ref> Në një ndeshje kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]] më 10 janar 2015, Bale u vërshëllye nga një pjesë i tifozëve të Realit të cilët e etiketuan uellsianin si egoist për shkak se zgjodhi të gjuante në vend që të pasonte te Ronaldo, i cili ishte në një pozicion më të mirë për të shënuar.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/gareth-bale-booed-by-real-madrid-fans-for-not-passing-to-cristiano-ronaldo-9970984.html|title=Gareth Bale booed by Real Madrid fans for not passing to Cristiano Ronaldo|trans-title=Gareth Bale vërshëllehet nga tifozët e Real Madridit për shkak se nuk pasoi te Cristiano Ronaldo|publisher=The Independent|language=en|date=11 janar 2015|accessdate=13 shkurt 2015}}</ref> Ai u mbrojt nga trajneri Carlo Ancelotti për këtë dhe të vështirësi të tjera deri në fund të sezonit.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/may/16/gareth-bale-real-madrid-carlo-ancelotti-paying-the-price|title=Gareth Bale defended by Real Madrid coach Carlo Ancelotti|trans-title=Gareth Bale mbrohet nga trajneri i Real Madridit Carlo Ancelotti|publisher=The Guardian|language=en|date=16 maj 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 18 prill, Bale pësoi një dëmtim në pulpë në ndeshjen ndaj Málagës.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/apr/20/gareth-bale-real-madrid-miss-atletico-calf-injury|title=Real Madrid's Gareth Bale set to miss Champions League tie with Atlético Madrid|trans-title=Gareth Bale i Real Madridit do të humbasi përballjen e Ligës së Kampioneve me Atlético Madridin|publisher=The Guardian|language=en|date=20 prill 2015|accessdate=21 prill 2015}}</ref> ====Sezoni 2015–16==== Bale shënoi dy gola në fitoren 2–0 kundër [[Real Betis]] më 24 tetor 2015.<ref name="Treshja">{{cite web|url=http://www.realmadrid.com/en/news/2015/09/200-goals-by-the-bbc|title=200 goals for the BBC|trans-title=200 gola për BBC|publisher=Real Madrid C.F.|language=en|date=24 tetor 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Dy golat e tij e çuan në 200 numrin e golave të shënuar nga treshja e sulmit "BBC", e përbërë nga Bale, Benzema dhe Ronaldo, që kur luajtën për herë të parë sëbashku në vitin 2013.<ref name="Treshja"/> Më 20 dhjetor, Bale shënoi katër gola në fitoren rekord 10–2 kundër Rayo Vallecano.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2015/12/20/cmenduri-ne-bernabeu-12-gola-dhe-dy-kartone-te-kuq/|title=Çmenduri në “Bernabeu”, 12 gola dhe dy kartonë të kuq|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=20 dhjetor 2015|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> Më 9 janar 2016, Bale regjistroi tregolëshin e dytë të sezonit, në fitoren 5–0 të Realit kundër [[Deportivo La Coruña]] në ndeshjen e parë të [[Zinedine Zidane]] si trajner i ''Los Blancos''.<ref>{{cite web|url=https://demo.telesport.al/zidane-e-nis-me-poker-real-mposht-deportivon/|title=Zidane e nis me “manita”, Real mposht Deportivo...|publisher=Telesport.al|language=sq|author=Ergi Lubani|date=9 janar 2016|accessdate=25 mars 2019}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Dhjetë ditë më pas, Bale pësoi një dëmtim në pulpë në fitoren 5–1 në shtëpi ndaj [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]], ku dhe shënoi golin e parë të ndeshjes.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/01/19/bale-3-jave-pushim-nga-demtimi-ne-pulpe/|title=Bale, 3 javë pushim nga dëmtimi në pulpë|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=19 janar 2016|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> Rikthimi i tij ndodhi më 5 mars në fitoren tenistike 7–1 kundër [[Celta de Vigo|Celta Vigos]], ku ai u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e fundit të ekipit të tij.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/35727197|title=Real Madrid 7–1 Celta de Vigo|publisher=BBC Sport|language=en|date=5 mars 2016|accessdate=5 mars 2016}}</ref> Më 20 mars, Bale shënoi në fitoren komode 4–0 kundër Seviljes, duke regjistruar golin e tij të 43të në La Liga; ky gol bëri që ai të kalojë [[Gary Lineker]] si britaniku me më shumë gola në historinë e La Ligas.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/35803913|title=Real Madrid 4–0 Sevilla|publisher=BBC Sport|language=en|author=Jonathan Jurejko|date=20 mars 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në muajin prill, Bale shënoi dy gola për Realin që përmbysi disavantazhin e dy golave për të fituar 3–2 kundër Rayo Vallecanos.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/apr/23/rayo-vallecano-real-madrid-la-liga-match-report|title=Real Madrid's Gareth Bale scores late winner against Rayo Vallecano|trans-title=Gareth Bale i Real Madridit shënon gol fitoreje në fund kundër Rayo Vallecanos|publisher=The Guardian|language=en|date=23 prill 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Bale luajti rregullisht si titullar në Ligën e Kampioneve, e cila u fitua nga Real Madridi për herë të 11të në histori. Ai asistoi golin e vetëm të ekipit në finale kundër Atlético Madridit, me kohën e rregullt dhe shtesën që u mbyll në barazim; në gjuajtjet e penalltive, Bale shënoi në tentativën e tij për të ndihmuar ekipin të fitonte 5–3.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/reali-pushton-per-here-te-11-te-europen-mposht-me-penallti-atletikon-video/|title=Reali pushton për herë të 11-të Europën, mposht me penallti Atletikon (VIDEO)|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 maj 2016|accessdate=22 shtator 2020}}</ref> ====Sezoni 2016–17==== Më 30 tetor 2016, Bale firmosi një kontratë të re me klubin deri në vitin 2022.<ref>{{cite web|url=https://telegraf.al/sport/gareth-bale-rinovon-kontraten-me-realin-deri-ne-vitin-2022/|title=Gareth Bale rinovon kontratën me Realin deri në vitin 2022|publisher=Telegraf.al|language=sq|date=30 tetor 2016|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Më 22 nëntor, ai dëmtoi tendinat e kyçit të këmbës së djathtë gjatë ndeshjes kundër [[Sporting CP]] e vlefshme për fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve; si pasojë e këtij dëmtimi, Bale qëndroi jashtë fushave për katër muaj, pavarësisht se fillimisht u mendua se do të qëndronte jashtë për vetëm dy muaj.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2016/11/24/demtohet-bale-humbet-klasiken/|title=Dëmtohet Bale, humbet Klasiken|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=24 nëntor 2016|accessdate=21 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/zyrtare-bale-kater-muaj-jashte-fushave-te-blerta/|title=Zyrtare: Bale katër muaj jashtë fushave të blerta|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=24 nëntor 2016|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Më 23 prill 2017, Bale luajti ndeshjen e tij të 100të në [[La Liga]] në humbjen 3–2 në shtëpi ndaj Barcelonës; gjatë ndeshjes, të cilin e nisi si titullar, ai u zëvëndësua për shkak se pësoi një dëmtim.<ref>{{cite web|url=https://tirananews.al/el-clasico-i-takon-barcelones-messi-mbret-ne-bernabeu/|title=“El Clasico” i takon Barcelonës, Messi mbret në “Bernabeu”|website=tirananews.al|language=sq|date=23 prill 2017|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Pavarësisht së pësoi disa dëmtime gjatë sezonit, Bale arriti të luajë 19 ndeshje në kampionat, që u fitua nga Real Madridi pas pesë vitesh.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/reali-i-madridit-fiton-titullin-e-33-te-kampion-barcelona-i-shpeton-turpit-ne-shtepi-video/|title=Reali i Madridit fiton titullin e 33-të kampion, Barcelona i shpëton turpit në shtëpi (VIDEO)|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=21 maj 2017|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Pasi qëndroi jashtë fushave për një muaj, Bale u rikthye në kohë për finalen e Ligës së Kampioneve, ku Real Madridi sërisht fitoi, këtë herë duke mposhtur [[Juventus F.C.|Juventusin]] në [[Kardif]].<ref>{{cite web|url=http://top-channel.tv/2017/06/03/12-tituj-real-madrid-mposht-juventusin-ne-finalen-e-champions/|title=12 tituj, Real Madrid mposht Juventusin në finalen e Champions|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=3 qershor 2016|accessdate=7 mars 2019}}</ref> ====Sezoni 2017–18==== [[Skeda:Liver-RM (2).jpg|parapamje|djathtas|Bale (djathtas) me [[Luka Modrić]] gjatë [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2018|finales së Ligës së Kampioneve 2018]].]] Gjatë sezonit 2017–18, Bale përmirësoi disi rekordin e tij të golave në kampionat, kompeticionet e kupave dhe në Ligën e Kampioneve. Ai luajti në sukseset e ekipit në [[UEFA Super Kupa 2017|UEFA Super Kupën 2017]],<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2017/matches/round=2000896/match=2022539/lineups/index.html|title=Real Madrid CF – Squad|trans-title=Real Madrid CF – Skuadra|publisher=UEFA|language=en|accessdate=8 gusht 2017}}</ref> [[Supercopa de España 2017|Superkupën e Spanjës 2017]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40953169|title=Real Madrid 2–0 Barcelona (5–1 agg): Spanish Super Cup success for Zidane's side|trans-title=Real Madrid 2–0 Barcelona (5–1 rp): Sukses në Superkupën e Spanjës për ekipin e Zidane|publisher=BBC Sport|language=en|date=17 gusht 2017|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> si dhe në fushatën e suksesshme në [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2017|FIFA Kupën e Botës 2017]], duke fituar plot tre trofe pa nisur ende viti 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2017/12/16/real-madrid-shpallet-kampion-i-boterorit-te-klubeve/|title=Real Madrid shpallet kampion i Botërorit të Klubeve|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=16 dhjetor 2017|accessdate=21 shtator 2020|archive-date=18 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018172443/https://www.gazeta-shqip.com/2017/12/16/real-madrid-shpallet-kampion-i-boterorit-te-klubeve/|url-status=dead}}</ref> Në La Liga, ai regjistroi 26 ndeshje dhe shënoi 16 gola, por Reali nuk mundi që të ruajë titullin, duke arritur vetëm një vend të tretë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44184314|title=Villareal 2–2 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=19 maj 2018|accessdate=28 shtator 2018}}</ref> Në Ligën e Kampioneve të këtij sezoni, Bale kishte shënuar vetëm një gol para ndeshjes finale. Ky gol erdhi në fazën e grupeve kundër ekipit gjerman Borussia Dortmund, duke ndihmuar Realin të triumfonte 3–1 në transfertë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/41378856|title=Borussia Dortmund 1–3 Real Madrid|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 shtator 2017|accessdate=28 shtator 2018}}</ref> Në ndeshjen [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve|finalen]] ndaj [[Liverpool F.C.|Liverpoolit]], Bale shënoi dy gola, fillimisht një me rrofeshatë nga jashtë zone dhe më pas një tjetër me një gjuajtje të fuqishme nga distanca,<ref>{{cite web|url=https://www.gazetaexpress.com/dy-vjet-nga-supergoli-i-bale-ne-finalen-e-liges-se-kampioneve/|title=Dy vjet nga supergoli i Bale në finalen e Ligës së Kampionëve|publisher=Gazeta Express|language=en|date=26 maj 2020|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> duke i dhënë ekipit fitoren 3–1, trofeun e 3të rresht dhe të 13tën në histori.<ref>{{cite web|url=https://balkanweb.com/formacionet-zyrtare-finalja-e-championsit-ne-kiev-ja-si-rreshtohen-real-madrid-dhe-liverpool/|title=Europa i nënshtrohet Real Madrid, mposhtin Liverpool dhe fitojnë “Championsin” e 3 radhazi (Video)|publisher=BalkanWeb.com|language=sq|date=26 maj 2018|accessdate=7 mars 2019}}</ref> Ai u bë lojtari i parë zëvëndësues që shënon dy gola në një finale të Ligës së Kampioneve si dhe u shpall lojtari i ndeshjes për performancën e tij.<ref name="MOTM">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2560089.html|title=Bale named Champions League final man of the match|trans-title=Bale emërohet lojtari i ndeshjes i finales së Ligës së Kampioneve|publisher=UEFA|language=en|date=26 maj 2018|accessdate=26 maj 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sport.bt.com/football/real-madrid-v-liverpool-story-of-the-match-S11364274507341|title=Real Madrid v Liverpool – Story of the match|trans-title=Real Madrid v Liverpool – Historia e ndeshjes|website=BT Sport|agency=Press Association|language=en|date=26 maj 2018|accessdate=26 maj 2018|archive-date=29 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729155307/http://sport.bt.com/football/real-madrid-v-liverpool-story-of-the-match-S11364274507341|url-status=dead}}</ref> ====Sezoni 2018–19==== Pas shpërbërjes së treshes së sulmit BBC me largimin e Ronaldos te Juventusi dhe zëvëndësimit të Zidane nga trajneri i ri [[Julen Lopetegui]],<ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/club/real-madrid/86/blog/post/3623369/luka-modric-and-gareth-bale-lead-for-real-madrid-keylor-navas-still-key|title=Luka Modric and Gareth Bale lead for Real Madrid; Keylor Navas still key|trans-title=Luka Modric dhe Gareth Bale udhëheqin për Real Madridin; Keylor Navas ende çelësi|publisher=ESPN FC|language=en|author=Robbie Dunne|date=4 shtator 2018|accessdate=13 shtator 2018}}</ref> Bale luajti në çdo ndeshje të gushtit 2018, duke u nderuar me çmimin ''Cinco Estrellas Mahou'' si lojtari i muajit i Real Madridit;<ref name="Estrellas">{{cite web|url=https://en.as.com/en/2018/09/13/football/1536848631_002661.html|title=Bale voted Real Madrid's best player of August|trans-title=Bale votohet si lojtari më i mirë i Real Madridit për muajin gusht|publisher=Diario AS|language=en|date=13 shtator 2018|accessdate=13 shtator 2018|archive-date=14 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914144158/https://en.as.com/en/2018/09/13/football/1536848631_002661.html|url-status=dead}}</ref> në këtë muaj ai shënoi ndaj [[Getafe CF|Getafes]] dhe [[Girona FC|Gironës]]. Më 19 dhjetor 2018, Bale shënoi një tregolësh në fitoren 3–1 ndaj [[Kashima Antlers]] në gjysëm-finalen e [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2018|FIFA Kupës së Botës për Klube]].<ref>{{cite web|url=https://konica.al/2018/12/bale-3-gola-real-mund-kashimen-e-kalon-ne-finale/|title=Bale 3 gola, Real mund Kashimën e kalon në finale|publisher=Konica.al|language=sq|date=19 dhjetor 2018|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Ai u bë lojtari i tretë në historinë e kompeticionit që shënon tre gola në një ndeshje pas Cristiano Ronaldos dhe [[Luis Suárez]]it.<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/football/article/gareth-bale-equals-lionel-messi-cristiano-ronaldo-at-club-world-cup-with-hat-trick-against-kashmina-antlers/333938|title=Bale becomes the third player to score a hat-trick after Cristiano Ronaldo and Luis Suárez in the FIFA Club World Cup and third player to score in three editions of the FIFA Club World Cup after Cristiano Ronaldo and Lionel Messi|trans-title=Bale bëhet lojtari i tretë që shënon tregolësh pas Cristiano Ronaldos dhe Luis Suárezit në FIFA Kupën e Botës për Klube dhe lojtari i tretë që shënon në tre edicione të FIFA Kupës së Botës për Klube|website=timesnownews.com|language=en|accessdate=12 janar 2019}}</ref> Përveç kësaj, ai u bë lojtari i tretë që shënon të paktën një gol në tre edicione të këtij kompeticioni pas Cristiano Ronaldos dhe [[Lionel Messi]]t.<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/football/article/gareth-bale-equals-lionel-messi-cristiano-ronaldo-at-club-world-cup-with-hat-trick-against-kashmina-antlers/333938|title=Lionel Messi, Cristiano Ronaldo record equalled by Gareth Bale with Club World Cup hat-trick|trans-title=Rekordi i Lionel Messit dhe Cristiano Ronaldos barazohet nga Gareth Bale me një tregolësh në Kupën e Botës për Klube|website=timesnownews.com|language=en|accessdate=12 janar 2019}}</ref> Real Madridi u shpall fituese e kompeticionit pasi mposhti në finale me rezultatin 4–1 [[Al Ain FC]],<ref>{{cite web|url=https://lapsi.al/2018/12/22/boterori-i-klubeve-ne-maje-te-botes-per-te-shtaten-here-real-madrid-i-jep-shkelqim-te-ardhmes/|title=Botërori i Klubeve/ Në majë të botës për të shtatën herë: Real Madrid i jep shkëlqim të ardhmes|publisher=Lapsi.al|language=sq|date=22 dhjetor 2018|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> kurse Bale u shpall fituesi i Topit të Artë si lojtari më i mirë.<ref>{{cite web|url=http://rmadridalbania.info/2018/12/22/gareth-bale-fiton-topin-e-arte-te-boterorit-foto/|title=Gareth Bale fiton ‘Topin e Artë’ të botërorit (FOTO)|website=rmadridalbania.info|publisher=RMadrid Albania|language=sq|date=22 dhjetor 2018|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Më 9 shkurt 2019, Bale regjistroi golin e tij të 100të me Real Madridin në të gjitha kompeticionet duke shënuar golin e tretë të ekipit të tij në fitoren 3–1 në transfertë ndaj rivalëve të qytetit Atlético Madrid; në këtë ndeshje ai u aktivizua si zëvëndësues.<ref>{{cite web|url=https://www.tetovasot.com/2019/02/bale-arrin-rekordin-prej-100-golave-per-realin-ja-si-krahasohet-me-benzeman-dhe-ronaldon/|title=Bale arrin rekordin prej 100 golave për Realin, ja si krahasohet me Benzeman dhe Ronaldon|publisher=Tetova Sot|language=sq|date=9 shkurt 2019|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> Megjithatë, ai shkaktoi polemika në media pas përfundimit të ndeshjes, kjo për shkak të festimit të golit "provokativ" që ai bëri ndaj tifozëve kundërshtar.<ref>{{cite web|url=https://sportekspres.com/gjesti-provokativ-ne-derbi-bejl-rrezikon-denimin-e-rende/|title=Gjesti provokativ në derbi, Bejl rrezikon dënimin e rëndë|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=14 shkurt 2019|accessdate=21 shtator 2020}}</ref> ====Sezoni 2019–20==== Në korrik 2019, trajneri Zinedine Zidane deklaroi se Bale ishte pranë largimit nga klubi.<ref>{{cite web|url=https://www.epokaere.com/zidane-bale-do-te-largohet-nga-reali/|title=Zidane: Bale do të largohet nga Reali|publisher=Epoka e Re|language=sq|date=21 korrik 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> Po në atë muaj, [[Jiangsu Suning F.C.|Jiangsu Suning]] bëri një ofertë për kartonin e lojtarit që u refuzua nga Reali.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49144872|title=Gareth Bale: Real Madrid call off Wales forward's China move|trans-title=Gareth Bale: Real Madrid refuzon kalimin e sulmuesit të Uellsit në Kinë|publisher=BBC Sport|language=en|author=David Ornstein|date=28 korrik 2019|accessdate=16 nëntor 2019}}</ref> Në tetor të atij viti, Bale deklaroi se ai ishte "i nevrikosur" me Real Madridin dhe se kërkonte largimin,<ref>{{cite web|url=https://www.koha.net/sport/187906/bale-kerkon-largimin-nga-reali/|title=Bale kërkon largimin nga Reali|publisher=Koha.net|language=sq|date=8 tetor 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> por më vonë në atë muaj Zidane tha se Bale nuk e kishte kërkuar kurrë largimin.<ref>{{cite web|url=http://www.ekonomia-ks.com/sq/sport/bale-nuk-ka-kerkuar-te-largohet-nga-reali|title=Bale nuk ka kërkuar të largohet nga Reali|website=ekonomia-ks.com|language=sq|date=30 tetor 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> Ish presidenti i klubit Ramon Calderon tha se Bale duhet të rikthehet te ish klubi i tij Tottenham.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50509811|title=Gareth Bale should rejoin Tottenham Hotspur, says ex-Real Madrid president Ramon Calderon|trans-title=Gareth Bale duhet të ribashkohet me Tottenham Hotspur, thotë ish presidenti i Real Madridit Ramon Calderon|publisher=BBC Sport|language=en|date=21 nëntor 2019|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> Ai luajti 16 ndeshje dhe shënoi 2 gola në La Liga, e cila u fitua nga Real Madridi për herë të 34të në histori.<ref>{{cite web|url=http://www.vipsport.al/2020/07/video-real-madrid-fiton-la-liga-zidan-e-kthen-ne-maje-pas-turpit-te-barcelones/|title=VIDEO / Real Madrid fiton La Liga. Zidan e kthen në majë pas turpit të Barcelonës|publisher=VIPSport.al|language=sq|date=16 korrik 2020|accessdate=20 shtator 2020|archive-date=12 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212235149/http://www.vipsport.al/2020/07/video-real-madrid-fiton-la-liga-zidan-e-kthen-ne-maje-pas-turpit-te-barcelones/|url-status=dead}}</ref> ===Rikthimi te Tottenham Hotspur=== Më 19 shtator 2020, Bale u rikthye te Tottenhami në formë huazimi për një sezon.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-bejl-rikthehet-ne-shtepi-totenhemi-prezanton-edhe-lojtarin-tjeter-te-ardhur-nga-real-madridi/|title=ZYRTARE/ Bejl rikthehet në shtëpi, Totenhemi prezanton edhe lojtarin tjetër të ardhur nga Real Madridi|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=19 shtator 2020|accessdate=20 shtator 2020}}</ref> ===Los Angeles FC=== Më 27 qershor 2022, Los Angeles FC njoftoi se kishte firmos me Bale në një marrëveshje një-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2022/06/27/zyrtare-gareth-bale-firmos-me-los-angeles-galaxy/|title=Zyrtare/ Gareth Bale firmos me Los Angeles Galaxy|website=Boldnews.al|language=sq|date=27 qershor 2022|accessdate=8 shtator 2022}}</ref> Para këtij njoftimi, Bale kishte deklaruar se do ta vazhdonte karrierën në [[Major League Soccer]].<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/shok-skuadre-me-chiellinin-bale-drejt-amerikes/|title=Bale drejt Amerikës, shok skuadre me Chiellinin|website=Supersport.al|language=sq|author=Katerina Tafa|date=25 qershor 2022|accessdate=8 shtator 2022}}</ref> Bale debutoi zyrtarisht më 17 korrik në fitoren 2–1 kundër [[Nashville SC]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 72të.<ref>{{cite web|title=Gareth Bale: Wales forward produces stylish first touch on LAFC debut|trans-title=Gareth Bale: Sulmuesi i Uellsit prodhon një prekje të parë me stil në debutimin me LAFC|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/62202874|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=18 korrik 2022|date=17 korrik 2022}}</ref> Gjashtë ditë më pas, në ndeshjen e tij të dytë me klubin, Bale u aktivizua sërisht si zëvëndësues dhe shënoi golin e parë në MLS në suksesin 2–1 ndaj [[Sporting Kansas City]].<ref>{{cite web|title=Recap: LAFC 2–0 Sporting Kansas City 7/23/22|url=https://www.lafc.com/news/recap-lafc-2-0-sporting-kansas-city-7-23-22|publisher=LAFC|language=en|access-date=24 korrik 2022|date=23 korrik 2022}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Uellsi=== [[Skeda:Ramsey Bale Earnshaw Bellamy.jpg|parapamje|majtas|220px|Bale (#11) duke bërë nxemje para nisjes së ndeshjes kualifikuese të Euro 2012 kundër Malit të Zi, 2 shtator 2011.]] Bale u zjodh nga [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] në fund të sezonit 2005–06 për një ndeshje miqësore kundër Trinidad dhe Tabagos më 27 maj 2006.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5024788.stm|title=Bale savours record Wales debut|publisher=BBC Sport|language=en|date=28 maj 2006|accessdate=21 janar 2007}}</ref> Në ndeshjen e zhvilluar në [[Graz]] të [[Austria|Austrisë]], ai zëvëndësoi [[David Vaughan]] në minutën e 55të dhe asistoi golin e fitores së shënuar nga [[Robert Earnshaw]] në një fitore 2–1.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5004566.stm|title=Wales 2–1 Trinidad & Tobago|trans-title=Uellsi 2–1 Trinidad & Tobago|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 maj 2006|accessdate=14 janar 2016}}</ref> Në moshën 16 vjeç e 315 ditë, Bale u bë lojtari më i ri në histori që luan për Uellsin, duke thyer rekordin e vendosur tre muaj më parë nga [[Lewin Nyatanga]]; rekordi i tij më pas u thye nga [[Harry Wilson (futbollist, lindur më 1997)|Harry Wilson]] në nëntor 2012.<ref name="young">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/t/tottenham_hotspur/7137122.stm|title=Injured Bale out for three months|trans-title=I dëmtuari Bale jashtë për tre muaj|publisher=BBC Sport|language=en|date=10 dhjetor 2007|accessdate=21 tetor 2010}}</ref> Trajneri i kombëtares nën-21 [[Brian Flynn]] komentoi se Bale ishte potencialisht një yll i ardhshëm i futbollit, duke krahasuar aftësitë e tij teknike me [[Ryan Giggs]].<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/the-10-million-man-2282118|title=The £10&nbsp;million man|trans-title=Njeriu 10 milion £|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|date=18 janar 2007|accessdate=7 mars 2016}}</ref> Më 7 tetor 2006, Bale u lojtari më i ri i historisë që shënon me Uellsit pasi i shënoi [[Kombëtarja sllovake e futbollit|Sllovakisë]] me goditje të lirë në një ndeshje kualifikuese të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/5361822.stm|title=Wales 1–5 Slovakia|publisher=BBC Sport|language=en|author=Sean Davies|date=7 tetor 2006|accessdate=21 janar 2007}}</ref> Bale ishte i disponueshëm për të luajtur me [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglinë]] për shkak së gjyshes së tij, por në vitin 2016 ai deklaroi: "Nuk më interesonte edhe nëse nuk do të kualifikoheshim asnjëherë – Unë nuk do luaja kurrë me Anglinë!<ref name="england">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/10/euro-2016-gareth-bale-says-he-would-never-have-played-for-englan/|title=Euro 2016: Gareth Bale says he would never have played for England as tight-knit Wales group nears opening game|trans-title=Euro 2016: Gareth Bale thotë se ai nuk do të luante kurrë për Anglinë, grupi i Uellsit pranë ndeshjes hapëse|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jeremy Wilson|date=10 qershor 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Pas një mungese të gjatë për shkak të një dëmtimi, Bale u rikthye dhe luajti si titullar në ndeshjen kualifikuese të [[2010 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2010]] kundër [[Kombëtarja finlandeze e futbollit|Finlandës]] më 10 tetor 2009.<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_2939006,00.html|title=Wales whimper in Helsinki|trans-title=Uellsi pëshpërit në Helsinki|publisher=Sky Sports|language=en|date=10 tetor 2009|accessdate=11 prill 2011}}</ref> Katër ditë më pas, ai luajti në ndeshjen e fundit kualifikuese të Uellsit kundër [[Kombëtarja lihtenshtajnase e futbollit|Lihtenshtajnit]], fillimisht duke shënuar golin e parë me goditje të lirë dhe më pas asistoi golin e dytë të shënuar nga [[Aaron Ramsey]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/8305789.stm|title=Liechtenstein 0–2 Wales|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 tetor 2009|accessdate=11 prill 2011}}</ref> Në dhjetor 2010, Bale u nderua me çmimin BBC Cymru Personaliteti i Vitit i Sporteve.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/wales/9261532.stm|title=Gareth Bale wins BBC Wales Sports Personality award|trans-title=Gareth Bale fiton çmimin BBC Personaliteti i Sporteve të Uellsit|publisher=BBC Sport|language=en|date=6 dhjetor 2010|accessdate=13 tetor 2012}}</ref> Më 12 tetor 2012, Bale shënoi të dy golat e fitores 2–1 të Uellsit kundër [[Kombëtarja finlandeze e futbollit|Finlandës]] në kualifikueset e [[2014 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës 2014]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/19862443|title=World Cup qualifying: Wales 2–1 Scotland|trans-title=Kualifikueset e Kupës së Botës: Uellsi 2–1 Skocia|publisher=BBC Sport|language=en|author=Bruce Pope|date=12 tetor 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> [[Skeda:Gareth Bale playing for Wales vs Austria 01.jpg|parapamje|upright|Bale duke luajtur me Uellsin në një ndeshje kualifikuese kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]] në tetor 2016.]] Më 9 shtator 2014, Bale shënoi dy gola, një me kokë dhe një me goditje të lirë, me Uellsin që mposhti 2–1 [[Kombëtarja andorrase e futbollit|Andorrën]] në ndeshjen hapëse të [[Eliminatoret e Kampionatit Evropian të Futbollit 2016|kualifikueseve të UEFA Euro 2016]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/29025388|title=Andorra 1–2 Wales|trans-title=Andorra 1–2 Uellsi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=9 shtator 2014|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Me këto gola, ai u bë golashënuesi i dhjetë më i mirë i Uellsit me 14 gola, sëbashku me [[John Hartson]].<ref>{{cite web|url=http://www.itv.com/news/wales/2014-09-10/worst-pitch-ive-played-on-says-bale/|title="Worst pitch I've played on" says Bale|trans-title="Fusha më e keqe në të cilën kam luajtur", thotë Bale|website=ITV News|language=en|date=10 shtator 2014|accessdate=10 shtator 2014}}</ref> Ai shënoi një tjetër dygolësh më 28 mars 2015 në një fitore 3–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja izraelite e futbollit|Izraelit]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/31997087|title=Israel 0–3 Wales|trans-title=Izareli 0–3 Uellsi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=28 mars 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 12 qershor, në ndeshjen e tij të 50të me ekipin kombëtar, Bale shënoi golin e vetëm të ndeshjes kundër [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]] për ta dërguar Uellsin në krye të [[Eliminatoret e Kampionatit Evropian të Futbollit 2016 - Grupi B|Grupit B]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/33017520|title=Wales 1–0 Belgium|trans-title=Uellsi 1–0 Belgjika|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=12 qershor 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Pas kësaj, ai e dërgoi krosimin e [[Jazz Richards]] në rrjetë në fitoren minimale 1–0 kundër [[Kombëtarja qipriote e futbollit|Qipros]] në [[Nikosia]], duke e vendosur Uellsin vetëm tre pikë larg kualifikimit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/34063010|title=Cyprus 0–1 Wales|trans-title=Qipro 0–1 Uellsi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=3 shtator 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Me Uellsin që kishte arritur kualifikimin në Euro 2016 (si dhe kualifikimin e parë në një turnament madhor që nga [[1958 FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupa e Botës 1958]]), më 13 tetor, Bale regjistroi golin e shtatë në kualifikuese në ndeshjen e fundit të Uellsit kundër Andorrës në Stadiumin Cardiff City.<ref name="Euro 2016 qualifier">{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/33544105|title=Euro 2016 qualifying: Wales 2–0 Andorra|trans-title=Kualifikueset e Euro 2016: Uellsi 2–0 Andorra|publisher=BBC Sport|language=en|author=Dafydd Pritchard|date=13 tetor 2015|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 11 qershor, Bale shënoi me goditje dënimi golin e parë të Uellsit në përballjen me [[Kombëtarja sllovake e futbollit|Sllovakinë]] në ndeshjen e tyre hapëse të Euro 2016. Uellsi fitoi 2–1, duke arritur fitoren e parë në një turnament madhor që nga viti 1958.<ref>{{cite web|url=https://www.rtsh.al/lajme/euro-2016-uellsi-mposht-sllovakine-2-1/|title=Euro 2016: Uellsi mposht Sllovakinë 2-1|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=11 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020|archive-date=20 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620073040/http://rtsh.al/lajme/euro-2016-uellsi-mposht-sllovakine-2-1/|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu u bë lojtari i parë që shënon në një turnament madhor për Uellsin që nga [[Terry Medwin]], i cili i shënoi [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]] në Kupën e Botës 1958.<ref>{{cite web|url=https://www.southwalesargus.co.uk/news/14551725.display/|title=Euro 2016: Wales 2 Slovakia 1|trans-title=Euro 2016: Uellsi 2 Sllovakia 1|newspaper=South Wales Argus|language=en|author=Andrew Penman|date=11 qershor 2016|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë në fazën e grupeve kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], Bale regjistroi golin e dytë në turnament me një tjetër goditje të lirë, por Uellsi u mposht 2–1; ky gol e bëri atë lojtarin e parë që shënon dy gola me goditje të lirë që nga [[Thomas Häßler]] i [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] në vitin 1992.<ref>{{cite web|url=https://www.rtsh.al/lajme/euro-2016-anglia-mposht-uellsin-ne-minutat-shtese/|title=Euro 2016: Anglia mposht Uellsin në minutat shtesë|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=16 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020|archive-date=20 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620072150/http://rtsh.al/lajme/euro-2016-anglia-mposht-uellsin-ne-minutat-shtese/|url-status=dead}}</ref> Bale shënoi golin e tretë në turnament në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusisë]] në ndeshjen e tretë të fazës së grupeve, duke u bërë golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i Uellsit në turnamentet madhore; ai kaloi [[Ivor Allchurch]], i cili shënoi dy herë në Kupën e Botës 1958. Bale gjithashtu asistoi golin e dytë të ndeshjes të shënuar nga [[Neil Taylor (futbollist)|Neil Taylor]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/uellsi-shkaterron-rusine-video/|title=Uellsi shkatërron Rusinë (Video)|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=20 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020}}</ref> Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]] në [[Parc des Princes]], Bale dërgoi krosin në zonë që shkaktoi autogolin e [[Gareth McAuley]] dhe solli fitoren minimale 1–0 të Uellsit.<ref>{{cite web|url=http://oranews.tv/article/uellsi-eshte-cerekfinalistja-tjeter-mundi-irlanden-e-veriut-1-me-0|title=Uellsi është çerekfinalistja tjetër, mundi Irlandën e Veriut 1 me 0|publisher=Ora News|language=sq|date=25 qershor 2016|accessdate=25 shtator 2020}}</ref> Uellsi u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] me rezultatin 2–0.<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta-shqip.com/2016/07/06/euro-2016-portugalia-shkon-ne-finale-mposht-uellsin-2-0/|title=Euro 2016, Portugalia shkon në finale, mposht Uellsin 2-0|publisher=Gazeta Shqip|language=sq|date=6 korrik 2016|accessdate=10 qershor 2019|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819020433/https://www.gazeta-shqip.com/2016/07/06/euro-2016-portugalia-shkon-ne-finale-mposht-uellsin-2-0/|url-status=dead}}</ref> Më 5 shtator 2016, Bale shënoi një dygolësh në fitoren komode 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavisë]], me Uellsin që e nisi fushatën kualifikuese të FIFA Kupës së Botës 2018 në rrugën e duhur. Me këto gola, ai parakaloi Ivor Allchurch dhe [[Trevor Ford]] si golashënuesi i dytë më i mirë në historinë e kombëtares, duke u renditur mbrapa [[Ian Rush]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/sep/05/wales-gareth-bale-chris-coleman-goalscoring-record-football|title=Gareth Bale will break Ian Rush's Wales record this campaign, says Coleman|trans-title=Gareth Bale do të thyej rekordin e Ian Rush me Uellsin këtë fushatë, thotë Coleman|publisher=The Guardian|language=en|author=James Stuart|date=5 shtator 2016|accessdate=9 shtator 2016}}</ref> Më 28 mars 2018, falë tregolëshit të shënuar kundër [[Kombëtarja kineze e futbollit|Kinës]] në turnamentin miqësore [[Kupa e Kinës 2018]], Bale u bë golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i vendit të tij me 29 gola, një më shumë se Rush.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11095/11299794/china-0-6-wales-gareth-bale-breaks-scoring-record-in-ryan-giggs-first-match-as-manager|title=China 0–6 Wales: Gareth Bale breaks scoring record in Ryan Giggs' first match as manager|trans-title=Kina 0–6 Uellsi: Gareth Bale thyen rekordin e shënimit në ndeshjen e parë të Ryan Giggs si trajner|publisher=Sky Sports|language=en|date=22 mars 2018|accessdate=22 mars 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/43501828|title=Gareth Bale says becoming Wales' record scorer is career highlight|trans-title=Gareth Bale thotë se të bëhesh golashënuesi rekord i Uellsit është një përmbledhje karriere|publisher=BBC Sport|language=en|date=22 mars 2018|accessdate=31 korrik 2018}}</ref> ===Britania e Madhe=== Bale, i cili plotësonte kriterin e moshën për të luajtur në Lojërat Olimpike Londër 2012, deklaroi në maj 2011: "Unë dua të luaj në lojërat olimpike" për [[Kombëtarja britanike olimpike e futbollit|kombëtaren britanike të futbollit]], duke kundërshtuar Federatën Uellsiane të Futbollit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/olympics/18657042|title=London 2012: Gareth Bale to miss Olympics with injury|trans-title=Londër 2012: Gareth Bale do të humbi lojërat olimpike për shkak të një dëmtimi|publisher=BBC Sport|language=en|author=Rob Draper|date=30 qershor 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Më 28 tetor 2011, Bale u bë lojtari i parë që u fotografua duke pozuar me fanellën e mbështetësve të futbollit të Lojërave Olimpike Britanike Londër 2012. Si përgjigje, shefi ekzekutiv i Federatës Uellsiane, Jonathan Ford, tha: "Pozicioni ynë mbetet i pandryshuar. Ne nuk jemi për ekipin BM. Gareth mund të bëjë zgjedhjet e tij dhe të marrë vendimet e tij. Por ne nuk do të ndalojmë askënd të luajë." Një zëdhënës deklaroi në emër të Bale: "duke qënë se ai është 100% uellsian, ai është edhe britanik."<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/15494228.stm|title=London 2012: Gareth Bale wears Olympic football shirt|trans-title=Londër 2012: Gareth Bale vesh fanellën olimpike të futbollit|publisher=BBC Sport|language=en|author=James Pearce|date=28 tetor 2011|accessdate=29 tetor 2011}}</ref> Në fund të qershorit 2012, Bale u tërhoq nga turnamenti për shkak të një dëmtimi në ije. Më 29 qershor, ai i tregoi menaxherit të ekipit kombëtar britanik, [[Stuart Pearce]], se ai nuk do të ishte i disponueshëm për përzgjedhje për shkak se kishte përkeqsuar një dëmtim të vjetër në ije gjatë një seance stërvitore. Në funksion të kohës së shkurtër midis fundit të Lojërave Olimpike dhe fillimit të sezonit të Premier Ligës, Bale kishte vendosur të tërhiqej nga turnamenti në vend që të përkeqësonte dëmtimin.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/Team-GB/9366098/London-2012-Olympics-Gareth-Bale-pulls-out-of-Stuart-Pearces-Great-Britain-squad-with-injury.html|title=London 2012 Olympics: Gareth Bale pulls out of Stuart Pearce's Great Britain squad with injury|trans-title=Lojërat olimpike Londër 2012: Gareth Bale tërhiqet nga ekipi i Britanisë së Madhe të Stuart Pearce për shkak të një dëmtimi|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Paul Kelso|date=29 qershor 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/jun/30/london-2012-gareth-bale-team-gb|title=London 2012: Gareth Bale ruled out of Team GB action, say reports|trans-title=Londër 2012: Gareth BAle jashtë ekipit britanik, thojnë raportimet|publisher=The Guardian|language=en|date=30 qershor 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> Bale u rikuperua nga dëmtimi i tij në kohën e duhur për t'u përfshirë në turnamentin para-sezonal të Tottenhamit në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], duke shënuar kundër [[LA Galaxy]] në 24 korrik dhe kundër [[New York Red Bulls]] një javë më vonë.<ref name="BBC Sport 250712">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18980500|title=Olympic absentee Gareth Bale scores for Spurs in friendly|trans-title=I munguari në lojërat olimpike Gareth Bale shënon për Spurs në ndeshje miqësore|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/la-galaxy-vs-spurs-24072012.page?|title=LA Galaxy 1–1 Spurs: All Square in LA|trans-title=La Galaxy 1–1 Spurs: Gjithçka barazim në LA|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120728055741/http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/la-galaxy-vs-spurs-24072012.page|archivedate=28 korrik 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/ny-red-bulls-vs-spurs-31072012.page?|title=Red Bulls 1–2 Spurs: Gylfi Strikes Goal-D in New York!|trans-title=Red Bulls 1–2 Spurs: Gylfi shënon Gol-D në New York!|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=31 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804041554/http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/ny-red-bulls-vs-spurs-31072012.page|archivedate=4 gusht 2012}}</ref> Paraqitjet e Bale në ndeshjet para-sezonale të Spurs përkuan me ndeshjet olimpike të kombëtares britanike, e cila barazoi me [[Kombëtarja senegaleze nën-23 e futbollit|Senegalin]] dhe më pas fitoi me Emiratet e Bashkuara Arabe dhe [[Kombëtarja uruguajiane nën-23 e futbollit|Uruguajin]], duke përparuar në fazën me eliminim direkt, ku ata humbën ndaj Koresë së Jugut pas gjuajtjeve të penalltive. Tërheqja e Bale nga kombëtarja britanike solli thirrje për sanksione kundër tij,<ref name="BBC Sport 250712"/> duke përfshirë një pezullim për pjesën e mbetur të fazës para-sezonale të Spurs,<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/football/9426261/Gareth-Bale-faces-Spurs-ban-during-Olympics-for-making-club-return-after-withdrawing-from-Team-GB-squad.html|title=Gareth Bale faces Spurs ban during Olympics for making club return after withdrawing from Team GB squad|trans-title=Gareth Bale përballhet me pezullim gjatë lojërave olimpike për shkak se u rikthye me klubin pasi u tërhoq nga kombëtarja britanike|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> por, në mungesë të një ankese zyrtare nga kombëtarja britanike, asnjë vendim nuk u mor. Trajneri i Tottenhamit, [[André Villas-Boas]], mbrojti lojtarin duke këmbëngulur që Bale "ishte shëruar më shpejt sesa pritej".<ref>{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/andre-villasboas-defiant-as-gareth-bale-plays-for-spurs-after-olympics-snub-7976091.html|title=Andre Villas-Boas defiant as Gareth Bale plays for Spurs after Olympics snub|trans-title=Andre Villas-Boas sfidues, Gareth Bale luan për Spurs pasi nuk luajti në lojërat olimpike|publisher=London Evening Standard|language=en|author=Simon Johnson|date=25 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> Qëndrimi i klubit u mbështet nga kryetari i Shoqatës Olimpike Britanike [[Lord Moynihan]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/18999274|title=London 2012 absentee Gareth Bale 'should not be banned'|trans-title=I munguari i Londër 2012 Gareth Bale 'nuk duhet të pezullohet'|publisher=BBC Sport|language=en|date=26 korrik 2012|accessdate=23 gusht 2012}}</ref> Tottenham publikoi një deklaratë në lidhje me moszgjedhjen e Bale për në kombëtaren britanike, duke thënë se "Gareth pësoi një dëmtim ndërsa ai u rikuperua përpara se të bashkohej me ekipin e Stuart Pearce. Raportet e skanimit MRI iu dërguan ekipit mjekësor të FA më 29 qershor 2012. Ai më pas nuk u zgjodh në bazë të këtij dëmtimi dhe pamundësisë për të parashikuar kohën e rikuperimit. Ky vendim nuk u mor lehtë dhe u mor vetëm pas konsultimit me ekipin mjekësor të kombëtares britanike, të cilët ranë dakord pasi panë raportet mjekësore."<ref>{{cite web|url=http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/club-statement-gareth-bale-26072012.page?|title=Club Statement – Gareth Bale|trans-title=Deklaratë e Klubit – Gareth Bale|publisher=Tottenham Hotspur F.C.|language=en|date=26 korrik 2012|accessdate=26 korrik 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120728202851/http://www.tottenhamhotspur.com/spurs/News/club-statement-gareth-bale-26072012.page|archivedate=28 korrik 2012}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== [[Skeda:Gareth Bale - Wales - 2015 (1).jpg|parapamje|majtas|Bale në aksion me Uellsin, 2015; në kulmin e karrierës, ai shquhej për shpejtësinë elektrizuese.]] Bale ishte një nga futbollistët më të shpejtë të botës në kulmin e karrierës së tij.<ref>{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/real-madrid-star-gareth-bale-8945285|title=Real Madrid star Gareth Bale named world's fastest footballer following his role in Wales' demolition of Israel|trans-title=Ylli i Real Madridit emërohet futbollisti më i shpejtë i botës pas rolit të tij në shkatërrimin që Uellsi i bëri Izraelit|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Simon Gaskell|date=30 mars 2015|accessdate=27 janar 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402075208/http://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/real-madrid-star-gareth-bale-8945285|archivedate=2 prill 2015}}</ref> Ai e nisi karrierën e tij si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i majtë]] dhe [[Mesfushori (futboll)|mesfushor i tërhequr i majtë]].<ref name="Gareth Bale, l'uomo da 100 milioni di euro">{{cite web|url=http://direttanews.gazzetta.it/Article/118696-Gareth-Bale-luomo-da-100-milioni-di-euro|title=Gareth Bale, l'uomo da 100 milioni di euro|trans-title=Gareth Bale, njeriu 100 milion euro|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 korrik 2013|accessdate=24 maj 2015|archive-date=24 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524213540/http://direttanews.gazzetta.it/Article/118696-Gareth-Bale-luomo-da-100-milioni-di-euro|url-status=dead}}</ref> Pasi kaloi te Tottenhami, trajneri Harry Redknapp vendosi që ta zhvendoste uellsianin në rolin e [[Sulmuesi (futboll)|sulmuesit anësor të majtë]], kjo falë shpejtësisë së tij. Ishte ai pozicion ky Bale shkëlqeu dhe u bë një lojtar i klasit botëror.<ref name="Independent">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/strength-skill-stamina-speed-how-do-you-stop-gareth-bale-2124475.html|title=Strength, skill, stamina, speed. How do you stop Gareth Bale?|trans-title=Forcë, aftësi, rezistencë, shpejtë. Ai mund ta ndalësh Gareth Bale?|newspaper=The Independent|language=en|author=Mark Fleming|date=4 nëntor 2010|accessdate=11 maj 2013}}</ref> Ai njihet më së miri për formën fizike, shpejtësinë, forcën, rezistencën, aftësinë në duelet ajërore dhe shkathtësinë. Ai gjithashtu është i aftë si driblojë mbrojtësit kundërshtarë falë shpejtësisë, fizikut dhe atleticizmit; këto tipare e lejonë që të shfryztëzojë hapsirat dhe të bëjë vrapime mbrapa vijës së mbrojtjeve kundërshtare.<ref name="Independent"/><ref>{{cite web|url=http://www.football-espana.net/45965/gareth-bale-far-done-madrid|title=Gareth Bale far from done at Madrid|trans-title=Gareth Bale ende ska mbaruar te Madridi|publisher=Football España|language=en|date=7 tetor 2014|accessdate=4 janar 2018|archive-date=5 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011900/http://www.football-espana.net/45965/gareth-bale-far-done-madrid|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-best-100-football-players-world-2016-6-gareth-bale|title=FourFourTwo's Best 100 Football Players in the World 2016: No.6 – Gareth Bale|trans-title=100 Futbollistët më të mirë në botë nga FourFourTwo për vitin 2016: Nr.6 – Gareth Bale|publisher=FourFourTwo|language=en|author=David Cartlidge|date=2 dhjetor 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/an-anatomy-of-gareth-bale-9d6c66vwd6f|title=An anatomy of Gareth Bale|trans-title=Një anatomi e Gareth Bale|publisher=The Times|language=en|author=Matt Hughes|date=3 nëntor 2010|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/12088/8477969/gareth-bale-is-a-better-player-than-cristiano-ronaldo-says-jeff-stelling|title=Gareth Bale is a better player than Cristiano Ronaldo, says Jeff Stelling|trans-title=Gareth Bale është një lojtar më i mirë se Cristiano Ronaldo, thotë Jeff Stelling|publisher=Sky Sports|language=en|date=7 shkurt 2013|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref name="solution">{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/spanish-primera-division/15/blog/post/3262273/gareth-bale-solution-to-not-cause-of-real-madrid-struggles-this-season|title=Gareth Bale is the solution to, not the cause of, Real Madrid's struggles|trans-title=Gareth Bale është zgjedhja për, dhe jo shkaku, vështirësinë e Real Madridit|publisher=ESPN FC|language=en|author=Graham Hunter|date=7 nëntor 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/09/13/isco-one-worlds-best-players-current-form-does-mean-gareth/|title=Isco is one of the world's best players on current form – what does it mean for Gareth Bale's Real Madrid career?|trans-title=Isco është një nga lojtarët më të mirë të botës në formën aktuale – por çfarë do të thotë kjo për karrierën e Gareth Bale te Real Madridi?|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=J.J. Bull|date=13 shtator 2017|accessdate=28 shtator 2019}}</ref> Bale është gjithashtu një specialist i goditjeve të lira, kjo falë teknikës dhe kontrollit të topit, duke u vërtetuar falë dy golave me goditje të lira me hark kundër Lyonit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/21448082|title=Tottenham 2–1 Lyon|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 shkurt 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Ai përdor teknikën "knuckle ball" (gjuajtje me trin) kur ekzekuton gjuajtjet e lira.<ref>{{cite web|url=https://as.com/diarioas/2013/09/14/english/1379173980_744863.html|title=Set-piece dilemma: CR7 Tomahawk vs Bale Knuckleball|publisher=Diario AS|language=en|author=Pedro P. San Martín|date=14 shtator 2013|accessdate=13 dhjetor 2018|archive-date=1 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201142301/https://as.com/diarioas/2013/09/14/english/1379173980_744863.html|url-status=dead}}</ref> Pasi Bale u zhvendos më shumë në sulm me kalimin e viteve, ai filloi të shënonte gola rregullisht me gjuajtje të fuqishme nga jashtë zone.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22320583|title=Gareth Bale produced another moment of magic to keep Tottenham on course for next season's Champions League and leave his former club Southampton still uncertain of Premier League survival|trans-title=Gareth Bale prodhon një tjetër moment magjik për të mbajtur Tottenhamin në rrugë për Ligën e Kampioneve të sezonit të ardhshëm dhe lën ish klubin e tij Southampton të paqartë për mbijetesën në Premier Ligë|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 maj 2013|accessdate=11 maj 2013}}</ref> Përveç aftësive të tij atletike dhe sulmuese, Bale është vlerësuar nga media për intensitetin e punës dhe kontributin në mbrojtje.<ref name="blistering best">{{cite web|url=https://en.as.com/en/2017/09/28/opinion/1506617551_065864.html|title=Gareth Bale will be back at his blistering best in no time|trans-title=Gareth Bale do të rikthehet në më të mirën e tij sa hap e mbyll sytë|publisher=Diario AS|language=en|author=Guillem Balagué|date=28 shtator 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Pasi Bale ishte bërë një nga anësorët sulmues të majtë më të rrezikshëm të botës, stili i tij i lojës fitoi admirime nga trajnerë, nga lojtarë aktiv dhe të tërhqur, përfshirë [[Luís Figo]]n,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/03/gareth-bale-tottenham-hotspur-internazionale|title=Gareth Bale kills Internazionale again in Champions League|trans-title=Gareth Bale vret sërisht Interin në Ligen e Kampioneve|publisher=The Guardian|language=en|date=3 nëntor 2010|accessdate=3 nëntor 2010}}</ref> [[José Mourinho]]n,<ref name="tribalfootball1">{{cite web|url=http://www.tribalfootball.com/articles/mourinho-spurs-fullback-bale-better-chelseas-cole-254674|title=Mourinho: Spurs fullback Bale better than Chelsea's Cole|trans-title=Mourinho: Mbrojtësi i Spurs Bale më i mirë se Cole i Çelsit|publisher=Tribal Football|language=en|date=7 mars 2009|accessdate=7 mars 2009|archive-date=7 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407042655/https://www.tribalfootball.com/articles/mourinho-spurs-fullback-bale-better-chelseas-cole-254674|url-status=dead}}</ref> [[Igor Štimac]],<ref>{{cite web|url=http://www.givemefootball.com/premier-league/croatia-coach-bale-better-than-giggs-ever-was|title=Croatia coach: Bale better than Giggs ever was|trans-title=Trajneri i Kroacisë: Bale më i mirë se Giggs|publisher=Give Me Football|language=en|date=18 tetor 2012|accessdate=20 tetor 2012|archive-date=21 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021225131/http://www.givemefootball.com/premier-league/croatia-coach-bale-better-than-giggs-ever-was|url-status=dead}}</ref> dhe [[Dani Alves]]in.<ref>{{cite web|url=http://en.espn.co.uk/football/sport/story/146418.html|title=Bale would be Barca's left-back – Alves|trans-title=Bale do të ishte mbrojtësi i majtë i Barçës – Alves|publisher=ESPN FC|language=en|date=17 prill 2012|accessdate=27 shtator 2018|archive-date=28 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928003352/http://en.espn.co.uk/football/sport/story/146418.html|url-status=dead}}</ref> Ai është përshkruar si një futbollist me një shpejtësi mahnitëse, aftësi të mira krosimi, me një këmbë të majtë të mirë dhe me cilësi fizike jashtëzakonshme.<ref name="nastytackle2011">{{cite web|url=http://nastytackle.com/gareth-bale-tottenham-hotspurs-speed-king|title=Gareth Bale – Tottenham Hotspur's Speed King|trans-title=Gareth Bale – Mbreti i shpejtësisë së Tottenham Hotspur|publisher=Nasty Tackle|language=en|accessdate=13 nëntor 2012|year=2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213504/http://nastytackle.com/gareth-bale-tottenham-hotspurs-speed-king|archivedate=20 janar 2016}}</ref> Ish lojtari i Liverpoolit dhe analist i [[BBC Sport]] [[Mark Lawrenson]] tha në vitin 2011: "Çfarë e bën Gareth Bale kaq të veçantë? Është e thjeshtë. Ai është një nga lojtarët më të shpejtë që unë kam parë, por ai ka një tjetër marsh dhe aftësinë për të gjetur atë shpejtësi shtesë brënda hapit tjetër. Ai ka aftësinë për të përdorur teknikën e tij me ritëm të madh."<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/jan/27/gareth-bale-inter-bid-40m|title=Gareth Bale: why Inter are going to bid £40m for Tottenham star|trans-title=Gareth Bale: Pse Inter do të ofrojë 40 milion £ për yllin e Tottenhamit|publisher=The Guardian|language=en|date=27 janar 2011|accessdate=27 janar 2011}}</ref> Gjatë sezonit 2011–12, Harry Redknapp eksperimentoi duke e aktivizuar Bale në një rol të lirë, si mesfushor sulmues ose sulmues i dytë.<ref name="Gareth Bale, l'uomo da 100 milioni di euro"/><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8981305/Tottenham-Hotspurs-Gareth-Bale-flourishing-in-inside-role-as-club-chase-Premier-League-glory.html|title=Tottenham Hotspur's Gareth Bale flourishing in inside role as club chase Premier League glory|trans-title=Gareth Bale i Tottenham Hotspur po lulëzon në rolin e brendshëm, klubi ndjek lavdinë e Premier Ligës|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|date=29 dhjetor 2011|accessdate=27 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11675/7399628/Bale-relishing-new-role|title=Bale relishing new role|trans-title=Bale është duke shijuar rolin e ri|publisher=Sky Sports|language=en|date=28 dhjetor 2011|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në sezonin e ardhshëm, trajneri i ri André Villas-Boas filloi ta aktivizonte lojtarin në këtë rol rregullisht.<ref>{{cite web|url=http://www.foxsportsasia.com/football/premier-league/news/detail/item946871/|title=Bale savouring free role at Tottenham|trans-title=Bale duke provuar rolin e lirë te Tottenhami|publisher=FOX Sports Asia|language=en|date=13 mars 2013|accessdate=27 shtator 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209221742/http://www.foxsportsasia.com/football/premier-league/news/detail/item946871/|archivedate=9 shkurt 2014}}</ref> Që pas transferimit të tij te Real Madridi, Bale është aktivizuar si anësor, por më shumti në krahun e djathtë, kjo pasi në krahun e majtë ndodhej Cristiano Ronaldo; ky pozicion i mundëson atij që të zhvendoset në qëndër dhe të gjuaj me të majtën nga jashtë zone.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/real-madrid/story/2875319/carlo-ancelotti-i-was-asked-to-change-gareth-bale-role-at-real-madrid|title=Carlo Ancelotti: I was asked to change Gareth Bale role at Real Madrid|trans-title=Carlo Ancelotti: Më kërkuan që të ndryshoja rolin e Gareth Bale te Real Madridi|publisher=ESPN FC|language=en|author=Dermot Corrigan|date=18 maj 2016|accessdate=16 gusht 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2013/08/14/en/football/international_football/1376458762.html|title=Chris Coleman: "Bale is a super-player"|trans-title=Chris Coleman: "Bale është një super-lojtar"|publisher=Marca|language=en|author=Juan I. García-Ochoa|date=14 gusht 2013|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Në disa raste ai është aktivizuar në pozicione më të avancuara, si në rolin e qëndër-sulmuesit,<ref>{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/how-moving-back-helped-gareth-bale-move-forward-real-madrid|title=How moving back helped Gareth Bale move forward at Real Madrid|trans-title=Si lëvzija mbrapa e ka ndihmuar Gareth Bale të lëvizi para te Real Madridi|publisher=FourFourTwo|language=en|author=Michael Cox|date=23 maj 2014|accessdate=16 gusht 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/12087/9838534/gareth-bale-one-of-many-at-fault-for-real-madrids-defeat-at-juventus|title=Carlo Ancelotti tactics rather than Gareth Bale to blame for Real Madrid's defeat at Juventus, says Guillem Balague|trans-title=Taktikat e Carlo Ancelottit dhe jo Gareth Bale janë për tu fajsuar për humbjen e Real Madridit ndaj Juvetusit, thotë Guillem Balague|publisher=Sky Sports|language=en|author=Guillem Balague|date=6 maj 2015|accessdate=16 gusht 2016}}</ref> kjo falë rekordit të shënimit të golave, lëvizjeve pa top, dhe inkursioneve sulmuese.<ref name="blistering best"/><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11096/9938241/what-is-gareth-bales-best-position-for-real-madrid|title=What is Gareth Bale's best position for Real Madrid?|trans-title=Kush është pozicioni më i mirë i Gareth Bale për Real Madridin?|publisher=Sky Sports|language=en|author=Martin Laurence|date=6 gusht 2015|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Këto aftësi ai i kombinon me gjatësinë, forcën, kërcimin dhe aftësinë në duelet ajërore, duke bërë që të shkëlqej në këtë rol.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2016/09/11/57d55bf9ca474109318b4579.html|title=Redknapp: Gareth Bale is the best player in the world|trans-title=Redknapp: Gareth Bale është lojtari më i mirë në botë|publisher=Marca|language=en|date=11 shtator 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2017/02/23/cristiano-ronaldo-top-20-heading-heroes-european-football/gareth-bale/|title=Cristiano Ronaldo and the top 20 heading heroes of European football|trans-title=Cristiano Ronaldo dhe 20 heronjtë e golave me kokë të futbollit evropian|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=23 shkurt 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/en/2014/12/12/en/football/real_madrid/1418419721.html|title=Bale bags header against Almería|trans-title=Bale shënon gol me kokë kundër Almería|publisher=Marca|language=en|date=12 dhjetor 2014|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/gareth-bale-officially-head-shoulders-10739764|title=Why Gareth Bale is officially head and shoulders above Lionel Messi, Cristiano Ronaldo and Wayne Rooney|trans-title=Pse Gareth Bale është zyrtarisht kokë dhe shpatulla sipër Lionel Messit, Cristiano Ronaldos dhe Wayne Rooneyt|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Ian Carbis|date=15 janar 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref name="è tornato grande">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/04-05-2016/quattro-gol-10-giorni-gareth-bale-tornato-grande-real-se-tiene-stretto-150483844301.shtml|title=Bale, quattro gol in 10 giorni: è tornato grande. E il Real se lo tiene stretto|trans-title=Bale, katër gola në 10 ditë: ai po bëhet i madh sërisht. Dhe Reali po e mban afër|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Fabrizio Salvio|date=4 maj 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.laliga.es/en/news/teams-with-a-head-for-goals|title=Teams with a head for goals|trans-title=Ekipet me një kokë për gola|publisher=La Liga|language=en|date=9 mars 2016|accessdate=4 janar 2018}}</ref> Megjithatë, pavarësisht aftësive si futbollist, sezonet e tij të fundit te Real Madridi janë kushtëzuar nga dëmtimet e përsëritura.<ref name="solution"/><ref name="è tornato grande"/><ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/club/real-madrid/86/blog/post/3112177/breaking-down-bale-injury-plagued-real-madrid-career-season-by-season|title=Breaking down Bale's injury-plagued Real Madrid career season by season|trans-title=Duke thyer karrieren e Bale te Real Madridi të kushtëzuar nga dëmtimet sezon pas sezoni|publisher=ESPN FC|language=en|author=Dermot Corrigan|date=13 nëntor 2017|accessdate=4 janar 2018}}</ref> ===Pritja=== Më 2 nëntor 2010, pas përfundimit të ndeshjes së fazës së grupeve të Ligës së Kampioneve kundër Interit, shoku i tij i ekipit [[Rafael van der Vaart]] tha: "Të gjithë e kanë frikë atë. [[Maicon Sisenando|Maicon]] është një nga mbrojtësit më të mirë në botë, dhe ai [Bale] e vrau atë."<ref name="dt3Nov10">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8105525/Harry-Redknapp-pours-praise-on-fantastic-Gareth-Bale-and-insists-he-is-not-for-sale.html|title=Harry Redknapp pours praise on 'fantastic' Gareth Bale and insists he is not for sale|trans-title=Harry Redknapp hedh lëvdata mbi Gareth Bale 'fantastik' dhe këmbëngul se ai nuk është për shitje|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jason Burt|date=3 nëntor 2010|accessdate=27 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=838445&sec=uefachampionsleague&cc=5901|title=Van der Vaart: Bale 'killed' Maicon in Spurs win|trans-title=Van der Vaart: Bale 'vrau' Maicon në fitoren e Spurs|publisher=ESPN FC|language=en|date=2 nëntor 2010|accessdate=22 dhjetor 2011|archive-date=6 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101106052108/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=838445&sec=uefachampionsleague&cc=5901|url-status=dead}}</ref> Në një raport të të njëjtës ndeshjes, gazeta spanjolle ''[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]'' tha: <blockquote>Bale kombinon gjatësinë dhe ndërtimin e një vrapuesi 800 metrash si [[Steve Ovett]] me nxitimin dhe vrapimin e drejtë e një sulmuesi regbie si [[Bryan Habana]]. Dhe, kur arrin në fundore, ai jep krosime me hark si një brazilian. Fjalë të mëdha? Po, por kështu është Bale – lehtësisht ndjesia më e madhe në muajin e parë të Ligës së Kampionëve. Pyete Maicon se çfarë mendon pas dy ekspozitat që Bale shaflosi kundër Interit. Dje ai la Maiconin për të vdekur dhe më pas një dhelpër të moshuar si [[Lúcio]] u la si dikush që përpiqej të ndiqte gjurmët e avullit të një aeroplani. Tre gola dhe dy asistime – kundër kampionëve të Evropës. Performancat e tij kanë qenë mahnitëse.<ref name="Christenson">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/03/gareth-bale-hailed-european-press|title=Gareth Bale hailed by European press for 'destroying' Maicon|trans-title=Gareth Bale lartësohet nga media evropiane për 'shkatërrimin' që i bëri Maiconit|publisher=The Guardian|language=en|author=Marcus Chistenson|date=3 nëntor 2010|accessdate=4 nëntor 2010}}</ref></blockquote> Pas dy golave të Bale kundër Norwich City më 27 dhjetor 2011, trajneri Harry Redknapp tha: <blockquote>Nëse e shesim, e kemi pasur apo jo? Do të ishte vetëm një Barcelona, një Man City ose një Real Madrid që do të ishte në gjendje të paguante për të. Ai është një lojtar i mahnitshëm. Ai ka gjithçka, nuk ka ndonjë dobësi në përbërjen e tij. Ai mund të godasë me kokë topin, është i fortë si një dem, ai mund të vrapojë, të driblojë dhe të gjuajë. Më e rëndësishmja nga të gjitha, ai është një djalë shkatërrues.<ref name="Redknapp 281211"/><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/tottenham-hotspur/8981305/Tottenham-Hotspurs-Gareth-Bale-flourishing-in-inside-role-as-club-chase-Premier-League-glory.html|title=Tottenham Hotspur's Gareth Bale flourishing in inside role as club chase Premier League glory|trans-title=Gareth Bale i Tottenhamit duke lulëzuar në rolin e brëndshëm, klubi ndjek lavdinë në Premier Ligë|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Henry Winter|date=29 dhjetor 2011|accessdate=2 janar 2012}}</ref></blockquote> Duke folur në një intervistë në vitin 2013, mbrojtësi i Manchester Cityt, [[Micah Richards]] zbuloi se Bale ishte një nga kundërshtarët e tij më të vështirë me të cilin ishte përballur ndonjëherë, duke thënë se: <blockquote>Normalisht unë jam më i fortë ose aq i shpejtë sa kundërshtari im të paktën. Por ai ishte më i shpejtë ose me të njëjtën shpejtësi, aq i fortë sa unë dhe ai ishte më i mirë se unë. Ai më dha një pasdite të vrullshme dhe nuk dija si të mbroja kundër tij."<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/manchester-city/10289530/Manchester-City-and-England-defender-Micah-Richards-takes-a-moment-to-answer-20-questions-about-himself.html|title=Manchester City and England defender Micah Richards takes a moment to answer 20 questions about himself|trans-title=Mbrojtësi i Manchester Cityt dhe Anglisë Micah Richards merr një moment për tu përgjigjur 20 pyetje rreth vetes|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Jeremy Wilson|date=7 shtator 2013|accessdate=27 shtator 2018}}</ref></blockquote> Redknapp bëri komente edhe më pozitive në lidhje me Bale në tetor 2012, duke deklaruar se ai është në të njëjtën klas si Cristiano Ronaldo dhe Lionel Messi. Ai tha: <blockquote>"Ai është një talent i mahnitshëm, dhe është pas Ronaldove dhe Messëve të kësaj bote dhe po bëhet gjithnjë e më i mirë. Ai është pothuajse i paluajtur, kur është në lojën e tij. Ai është një lojtar i mirëfilltë i klasit botëror. Nuk është askush për të cilin nuk mund të luante. Ai do të përmirësonte çdo skuadër."<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19957299|title=Gareth Bale in Ronaldo and Messi's class, says Redknapp|trans-title=Gareth Bale në klasin e Ronaldos dhe Messit, thotë Redknapp|publisher=BBC Sport|language=en|date=16 tetor 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref></blockquote> Bale është akuzuar për simulime nga një pjesë e mediave britanike.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/9216466/Liverpool-top-the-diving-league-but-Gareth-Bale-is-worst-offender.html|title=Liverpool top the diving league, but Gareth Bale is worst offender|trans-title=Liverpool ekipi më simulues në ligë, por Gareth Bale është abuzuesi më i madh|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=20 prill 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/oct/08/football-diving-referees-problem|title=How can football solve a problem like diving?|trans-title=Si mund ta zgjidhi futbolli një problem si simulimi?|publisher=The Guardian|language=en|date=8 tetor 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref> Megjithatë, kjo është mohuar nga Bale,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/mar/08/tottenham-gareth-bale-diving-allegations|title=Tottenham's Gareth Bale hits back at 'annoying' diving allegations|trans-title=Gareth Bale i Tottenhamit i kundërpërgjigjet akuzave 'të mërzitshme' për simulim|publisher=The Guardian|language=en|date=8 mars 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Redknapp,<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2012/mar/02/gareth-bale-not-diver-harry-redknapp|title=Gareth Bale is not a diver, insists Tottenham manager Harry Redknapp|trans-title=Gareth Bale nuk është një simulues, këmbëngul trajneri i Tottenhamit Harry Redknapp|publisher=The Guardian|language=en|date=2 mars 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref> dhe trajneri i Uellsit [[Chris Coleman]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/wales/9605987/Wales-v-Scotland-Gareth-Bale-is-not-a-diver-insists-manager-Chris-Coleman-after-2-1-World-Cup-qualifying-win.html|title=Wales v Scotland: Gareth Bale is not a diver, insists manager Chris Coleman, after 2–1 World Cup qualifying win|trans-title=Uellsi v Skocia: Gareth Bale nuk është simulues, këmbëngul trajneri Chris Coleman, pas fitores 2–1 në kualifikueset e Kupës së Botës|publisher=The Daily Telegraph|language=en|date=12 tetor 2012|accessdate=16 tetor 2012}}</ref> Më 29 dhjetor 2012, Bale mori kartonin e tij të tretë të verdhë për simulim për sezonin 2012–13. Ky ishte edhe kartoni i verdhë i pestë për simulim që nga sezoni 2011–12, dhe asnjë lojtar në Premier Ligë nuk kishte më shumë se dy kartonë të verdhë për simulim që nga nisja e sezonit 2011–12.<ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/sport/football/im-no-diver-says-tottenham-star-gareth-bale/story-fndkzvnd-1226545208768|title=I'm no diver, says Tottenham star Gareth Bale|trans-title=Nuk jam simulues, thotë ylli i Tottenhamit Gareth Bale|website=News.com.au|language=en|date=30 dhjetor 2012|accessdate=31 dhjetor 2012|archive-date=31 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231123128/http://www.news.com.au/sport/football/im-no-diver-says-tottenham-star-gareth-bale/story-fndkzvnd-1226545208768|url-status=dead}}</ref> Që nga gushti 2008 e deri në largimin e tij nga Premier Liga, ai u ndëshkua tetë herë për simulim. Lojtari i rradhës me më shumë ndëshkime për simulim ishte me tre kartonë.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/25587737|title=Everton manager Roberto Martínez wants end to diving|trans-title=Trajneri i Evertonit Roberto Martínez do ti japi fund simulimit|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=3 janar 2014}}</ref> Bale u rendit i 12ti në listën e ESPN të atletëve më të famshëm për vitin 2016,<ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/espn/feature/story/_/id/15685581/espn-world-fame-100|title=ESPN World Fame 100|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 qershor 2016|accessdate=27 shtator 2020}}</ref> kurse ''[[The Guardian]]'' e renditi atë të shtatin në listën e futbollistëve më të mirë në botë për të njëjtin vit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2016/dec/20/the-100-best-footballers-in-the-world-2016-interactive|title=The 100 best footballers in the world 2016 – interactive|trans-title=100 futbollistët më të mirë në botë 2016 – interaktiv|publisher=The Guardian|language=en|date=20 dhjetor 2016|accessdate=20 korrik 2017}}</ref> ==Jashtë futbollit== ===Jeta personale=== Bale jeton në [[Londër]] me të fejuarën e tij Emma Rhys-Jones, të cilën e njohu në shkollë të mesme.<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/need-to-read/2012/10/20/updated-gareth-bale-withdraws-from-tottenham-match-as-partner-goes-into-labour-91466-32071244/|title=Gareth Bale withdraws from Tottenham match as partner goes into labour|trans-title=Gareth Bale tërhiqet nga ndeshja e Tottenhamit pasi partnerja shkon në lindje|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|date=20 tetor 2012|accessdate=27 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/11238362/Gareth-Bale-exclusive-interview-Real-Madrid-Spurs.html|title=Gareth Bale: 'Without Real Madrid, it would have been very, very difficult to have ever left Spurs'|trans-title=Gareth Bale: 'Pa Real Madridin, do të ishte shumë, shumë e vështirë për tu larguar ndonjëherë nga Spurs'|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Charlie Parrish|date=21 nëntor 2014|accessdate=21 nëntor 2014}}</ref> Fëmija i tyre i parë, Alba Violet,<ref>{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/sport/football/football-news/gareth-bale-reveals-emotion-being-11543014|title=Gareth Bale reveals the emotion of being reunited with his daughter in pictures that endeared him to the world|trans-title=Gareth BAle zbulon emocionin e të ribashkuarit me vajzën e tij në foto që e bëri atë të dashur në botë|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Don Joel|date=29 qershor 2016|accessdate=18 mars 2018}}</ref> lindi në Kardif më 21 tetor 2012, kurse vajza e tyre e dytë, Nava Valentina, lindi në të njëjtin qytet më 22 mars 2016.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-35876998|title=Wales footballer Gareth Bale welcomes second daughter|trans-title=Futbollisti i Uellsit Gareth Bale mikpret vajzën e dytë|publisher=BBC News|language=en|accessdate=22 mars 2016}}</ref> Më 17 korrik 2016, një ditë pas ditëlindjes së tij të 27të, Bale njoftoi se ai dhe Emma Rhys-Jones ishin fejuar.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-south-east-wales-36816420|title=Gareth Bale: Wales and Real Madrid star gets engaged|trans-title=Gareth Bale: Ylli i Uellsit dhe Real Madridit fejohet|publisher=BBC News|language=en|date=17 korrik 2016|accessdate=17 korrik 2016}}</ref> Më 9 mars 2018, Bale njftoi se e fejuara e tij ishte shtatëzanë me fëmijë e tretë të çiftit.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-south-east-wales-43351245|title=Footballer Bale expecting third child with Emma Rhys-Jones|trans-title=Futbollisti Bale pret fëmijën e tretë me Emma Rhys-Jones|publisher=BBC News|language=en|date=9 mars 2018|accessdate=4 gusht 2019}}</ref> Më 8 maj të atij viti, çifti njoftoi lindjen e djalit të tyre të parë, Alex Charles.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2018/05/08/gareth-bale-shares-first-picture-new-born-son-champions-league/|title=Gareth Bale shares first picture of new-born son in Champions League baby-grow|trans-title=Gareth Bale ndan pikturen e parë e djalit të tij të sapolindur|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Callum Davis|date=8 maj 2018|accessdate=4 gusht 2019}}</ref> Bale është teetotal.<ref>{{cite web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/gareth-i-cant-stand-booze-1884234|title=Gareth: 'I can't stand the booze'|trans-title=Gareth: 'Nuk e duroj dot bozën'|website=WalesOnline|publisher=Media Wales|language=en|author=Sam Malone|date=27 mars 2013|accessdate=22 mars 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/11/danny-rose-england-gareth-bale-wales-euro-2016|title=Danny Rose's insight on Gareth Bale sends shivers down England spines|trans-title=Pamja e Danny Rose mbi Gareth Bale dërgon dritherima në shpinën e Anglisë|publisher=The Observer|language=en|author=Dominic Fifield|date=11 qershor 2016|accessdate=22 mars 2018}}</ref> ===Pasuria, media dhe kontratat=== [[Skeda:Gareth Bale 2015 (6).jpg|parapamje|upright|Bale me këpucët e futbollit Adidas X15.]] Më 26 mars 2013, Bale paraqiti një kërkesë në Zyrën e Pronës Intelektuale për të regjistruar një logo bazuar në festimin e golit të tij në formë zemre së bashku me numrin e skuadrës së tij (11) për t'u përdorur në një sërë mallrash si veshje dhe këpucë.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/retailandconsumer/10042652/Gareth-Bale-plans-to-put-heart-goal-celebration-on-clothing-after-filing-trademark.html|title=Gareth Bale plans to put 'heart' goal celebration on clothing after filing trademark|trans-title=Gareth Bale ka në plan të vendosë festën e golit 'zemër' në veshje pas regjistrimit të markës tregtare|publisher=The Daily Telegraph|language=en|author=Andrew Trotman|date=7 maj 2013|accessdate=9 maj 2013}}</ref> Bale është pjesë e video lojës ''FIFA'' nga [[EA Sports]], dhe ka qënë në në kopertinën e ''[[FIFA 14]]'' për versionin britanik, irlandez dhe të lindjes së mesme, sëbashku me yllin global Lionel Messi.<ref>{{cite web|url=http://www.easports.com/uk/fifa/news-updates-gameplay/article/fifa-14-uk-cover-reveal|title=Gareth Bale Stars With Lionel Messi on the FIFA 14 Cover|trans-title=Gareth Bale me Lionel Messin në kopertinën e FIFA 14|publisher=EA Sports|language=en|date=11 korrik 2013|accessdate=15 korrik 2013}}</ref> Festimi i tij me 'zemër' është pjesë e FIFA 14.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/fifa-14-celebrations-how-gareth-2268393|title=Fifa 14 celebrations: How to do Gareth Bale, Ronaldo, and Lionel Messi's signature moves|trans-title=Festimet e FIFA 14: Si të bësh festimet e Gareth Bale, Ronaldos, dhe Lionel Messit|publisher=Daily Mirror|language=en|date=27 shtator 2013|accessdate=8 shtator 2014}}</ref> Bale ka mbështetur disa kompani në karrierën e tij dhe ka marrëveshje aktuale me [[Adidas]], EA Sports, [[Lucozade]] dhe [[BT Sport]].<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/adidas-crazylights-real-madrid-superstar-3252051|title=Real Madrid superstar Gareth Bale shows off the lightest football boot ever made|trans-title=Superylli i Real Madridit Gareth BAle tregon këpucën e futbollit më të lehtë që është bërë nodnjëherë|publisher=Daily Mirror|language=en|date=17 mars 2014|accessdate=4 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/gareth-bale-in-bt-sport-channel-deal-1-2859633|title=Gareth Bale in BT Sport channel deal|trans-title=Gareth Bale në marrëveshje me kanalin BT Sport|publisher=The Scotsman|language=en|accessdate=27 shtator 2018|archive-date=28 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928043951/https://www.scotsman.com/sport/rugby-union/gareth-bale-in-bt-sport-channel-deal-1-2859633|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2014, ai mori një rrogë vjetore 14 milion £, kurse sponsorët e tij i fituan edhe 10 milion £ të tjera.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/gareth-bale-transfer-spurs-star-2244433|title=Gareth Bale signs £300,000 A WEEK six-year deal with Real Madrid|trans-title=Gareth Bale firmos një kontratë gjashtë vjeçare me 300,000 £ në javë me Real Madridin|publisher=Daily Mirror|language=en|date=shtator 2013|accessdate=4 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/gareth-bale-could-earn-25-2246560|title=Gareth Bale could earn £25 MILLION a year in total as Madrid falls in love with Wales star|trans-title=Gareth Bale mund të fitoj gjithsej 25 milion £ në vit me Madridin që bie në dashuri me yllin e Uellsit|publisher=Daily Mirror|language=en|date=2 shtator 2013|accessdate=4 qershor 2014}}</ref> Në mars 2014, Bale ishte lojtari i parë që veshi këpucët e futbollit të lehta Adidas F50.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2014/03/17/gareth-bale-adidas-adizero_n_4978083.html|title=Gareth Bale Reveals Adidas' Adizero F50 Crazylight Boots (Pictures)|trans-title=Gareth Bale zbulon këpucët e futbollit të lehta Adizero F50 të Adidas|publisher=HuffPost|language=en|date=17 mars 2014|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> Në vitin 2015, ai prezantoi modelin Adidas X15.<ref>{{cite web|url=https://www.irishmirror.ie/sport/soccer/soccer-news/adidas-unveil-brand-new-ace15-6532587|title=Adidas unveil brand new ACE15 and X15 boots as worn by Gareth Bale and Mesut Ozil|trans-title=Adidas prezanton këpucët e reja ACE15 dhe X15 të veshura nga Gareth Bale dhe Mesut Ozil|publisher=Irish Mirror|language=en|accessdate=25 korrik 2018}}</ref> Bale është aktiv në mediat sociale. Ai ka 35 milion ndjekës në [[Instagram]] dhe fiton 185,000 £ për çdo postim të sponsorizuar, duke qënë britaniku i dytë më i paguar pas [[David Beckham]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-44952480|title=Kylie Jenner and David Beckham make Instagram rich list|trans-title=Kylie Jenner dhe David Beckham bëjnë listën e të pasurve në Instagram|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=25 korrik 2018}}</ref> ===Golfi=== Bale është një tifoz i madh i golfit dhe ka një kopje të gropës 17të – e quajtur ishulli Jeshil – në TPC në Sawgrass në kopshtin e tij të pasëm.<ref name="golf"/> Dashuria e tij për golfin solli kritika nga media spanjolle si arsyeja pse ai ka kaluar kaq shumë kohë i dëmtuar për Real Madridin.<ref name="golf">{{Cite web|url=http://www.bunkered.co.uk/golf-news/golf-blamed-for-gareth-bales-injury-woes|title=Golf blamed for Gareth Bale's injury woes|trans-title=Golfi fajsohet për dëmtimet e Gareth Bale|publisher=Bunkered|language=en|author=Martin Inglis|date=11 tetor 2017|accessdate=27 shtator 2018}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klubet=== {{updated|24 qershor 2020}}<ref name="Soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/gareth-bale/15482/|title=Gareth Bale|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=24 shtator 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/gareth-bale/|title=Gareth Bale|publisher=World Football|language=en|accessdate=24 shtator 2020}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|Kupa !colspan=2|Kupa e Ligës !colspan=2|Evropa !colspan=2|Tjetër !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=3|[[Southampton F.C.|Southampton]] |[[2005–06 EFL Championship|2005–06]] |rowspan=2|[[EFL Championship|Championship]] |2||0||0||0||0||0||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0 |- |[[2006–07 EFL Championship|2006–07]] |38||5||1||0||3||0||colspan=2|—||1{{efn|Ndeshje në [[EFL Championship play-offs|play-off të Championship]]}}||0||43||5 |- !colspan=2|Gjithsej !40||5||1||0||3||0||colspan=2|—||1||0||45||5 |- |rowspan=7|[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] |[[2007–08 Premier League|2007–08]] |rowspan=6|[[Premier League]] |8||2||0||0||1||1||3{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan=2|—||12||3 |- |[[2008–09 Premier League|2008–09]] |16||0||2||0||5||0||7{{efn|name=UC}}||0||colspan=2|—||30||0 |- |[[2009–10 Premier League|2009–10]] |23||3||8||0||3||0||colspan=2|—||colspan=2|—||34||3 |- |[[2010–11 Premier League|2010–11]] |30||7||0||0||0||0||11{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]}}||4||colspan=2|—||41||11 |- |[[2011–12 Premier League|2011–12]] |36||9||4||2||0||0||2{{efn|name=UEL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||colspan=2|—||42||12 |- |[[2012–13 Premier League|2012–13]] |33||21||2||1||1||1||8{{efn|name=UEL}}||3||colspan=2|—||44||26 |- !colspan=2|Gjithsej !146||42||16||3||10||2||31||8||colspan=2|—||203||55 |- |rowspan=8|[[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] |[[2013–14 La Liga|2013–14]] |rowspan=7|[[La Liga]] |27||15||5||1||colspan=2|—||12{{efn|name=UCL}}||6||colspan=2|—||44||22 |- |[[2014–15 La Liga|2014–15]] |31||13||2||0||colspan=2|—||10{{efn|name=UCL}}||2||5{{efn|Një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], dy ndeshje në [[Supercopa de España]], dy ndeshje dhe dy gola në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]}}||2||48||17 |- |[[2015–16 La Liga|2015–16]] |23||19||0||0||colspan=2|—||8{{efn|name=UCL}}||0||colspan=2|—||31||19 |- |[[2016–17 La Liga|2016–17]] |19||7||0||0||colspan=2|—||8{{efn|name=UCL}}||2||0||0||27||9 |- |[[2017–18 La Liga|2017–18]] |26||16||2||1||colspan=2|—||7{{efn|name=UCL}}||3||4{{efn|Një ndeshje në UEFA Super Kupë, një ndeshje në Supercopa de España, dy ndeshje dhe një gol në FIFA Kupën e Botës për Klube}}||1||39||21 |- |[[2018–19 La Liga|2018–19]] |29||8||3||0||colspan=2|—||7{{efn|name=UCL}}||3||3{{efn|Një ndeshje në Supercopa de España, dy ndeshje dhe tre gola në FIFA Kupën e Botës për Klube}}||3||42||14 |- |[[2019–20 La Liga|2019–20]] |16||2||1||1||colspan=2|—||3{{efn|name=UCL}}||0||0||0||20||3 |- !colspan=2|Gjithsej !171||80||13||3||colspan=2|—||55||16||12||6||251||105 |- |[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] (huazim) |[[2020–21 Premier League|2020–21]] |Premier League |0||0||0||0||0||0||0||0||colspan=2|—||0||0 |- !colspan=3|Gjithsej karriera !357||127||30||6||13||2||86||24||13||6||499||165 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{Përditësuar|6 shtator 2019}}<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/14541/Gareth_Bale.html|title=Gareth Bale|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|accessdate=25 shtator 2020}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |- |+Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=15|[[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] |2006||4||1 |- |2007||7||1 |- |2008||5||0 |- |2009||7||0 |- |2010||4||1 |- |2011||6||3 |- |2012||5||3 |- |2013||5||2 |- |2014||5||3 |- |2015||6||5 |- |2016||11||7 |- |2017||3||0 |- |2018||6||5 |- |2019||9||2 |- |2020||2||0 |- !colspan=2|Gjithsej||85||33 |} == Trofe == ===Klube=== ;Real Madrid<ref name="Soccerway"/> *[[La Liga]]: [[2016–17 La Liga|2016–17]], [[2019–20 La Liga|2019–20]] *[[Copa del Rey]]: [[2013–14 Copa del Rey|2013–14]] *[[Supercopa de España]]: [[2017 Supercopa de España|2017]] *[[UEFA Liga e Kampioneve]]: [[2013–14 UEFA Liga e Kampioneve|2013–14]], [[2015–16 UEFA Liga e Kampioneve|2015–16]], [[2016–17 UEFA Liga e Kampioneve|2016–17]], [[2017–18 UEFA Liga e Kampioneve|2017–18]] *[[UEFA Super Kupa]]: [[UEFA Super Kupa 2014|2014]], [[UEFA Super Kupa 2016|2016]] *[[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2014|2014]], [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2017|2017]], [[FIFA Kupa e Botës për Klube 2018|2018]] ===Personale=== == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{commons}} * [https://web.archive.org/web/20131014190857/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1330158342020/jugador/Jugador/Bale.htm Profili te Real Madrid] * [http://www.faw.org.uk/PlayerDisplay.ink?skip=1&season=11/12&squadno=11129&seasonl=2011/2012&Playertype=p Profili] te Federata Uellsiane e Futbollit {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316120955/http://www.faw.org.uk/PlayerDisplay.ink?skip=1&season=11%2F12&squadno=11129&seasonl=2011%2F2012&Playertype=p |date=16 mars 2016 }} * [http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/gareth-bale Gareth Bale] – Premier League {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213231950/http://www.premierleague.com/en-gb/players/profile.overview.html/gareth-bale |date=13 dhjetor 2013 }} * [http://news.bbc.co.uk/sport2/shared/bsp/hi/football/statistics/players/b/bale_332408.stm Profili te BBC Sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902013848/http://news.bbc.co.uk/sport2/shared/bsp/hi/football/statistics/players/b/bale_332408.stm |date=2 shtator 2013 }} * [http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/77653/gareth-bale?cc=3436 Profili te ESPN FC] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130102235416/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/77653/gareth-bale?cc=3436 |date=2 janar 2013 }} {{FIFA Kupa e Botës për Klube Topi i Artë}} {{DEFAULTSORT:Bale, Gareth}} [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë uellsianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren uellsiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Southampton F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Tottenham Hotspur F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Real Madrid C.F.]] [[Kategoria:Futbollistë në Los Angeles FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Football League Championship]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Major League Soccer]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2022]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] tqnvph63znphpoxkqa4w0tzp75cehrv 0 149969 3010854 3000301 2026-07-19T07:46:29Z Ziv 165425 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Courtois aug 2014.jpg]] → [[File:Thibaut Courtois, August 2014.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · full name 3010854 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Thibaut Courtois | image = [[Skeda:Thibaut Courtois, August 2014.jpg|220px]] | caption = Courtois duke luajtur për [[Chelsea F.C.|Chelsea]] në 2014 | fullname = Thibaut Nicolas Marc Courtois<ref>[http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=14518 Acta del Partido celebrado el 28 de agosto de 2011, en Madrid - Atlético Madrid vs Osasuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312224258/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=14518 |date=12 mars 2020 }}; RFEF, 28 gusht 2011 {{es icon}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|11|05|1992|df=y}} | birth_place = [[Bree, Belgjikë|Bree]], [[Belgjika|Belgjikë]] | height = {{convert|2.00|m|abbr=on}}<ref>{{cite news|url=http://en.clubatleticodemadrid.com/jugadores/thibaut-courtois-2013-2014-2|title=Player Profile: Thibaut Courtois|publisher=Atlético Madrid|accessdate=22 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718172736/http://en.clubatleticodemadrid.com/jugadores/thibaut-courtois-2013-2014-2|archive-date=18 korrik 2014|url-status=dead}}</ref> | position = [[Portieri|Portier]] | currentclub = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | clubnumber = 1 | youthyears1 = 1997–1999 | youthclubs1 = Bilzen V.V. | youthyears2 = 1999–2009 | youthclubs2 = [[K.R.C. Genk|Genk]] | years1 = 2009–2011 | clubs1 = [[K.R.C. Genk|Genk]] | caps1 = 31 | goals1 = -29 | years2 = 2011–2018 | clubs2 = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] | caps2 = 126 | goals2 = 0 | years3 = 2011–2014 | clubs3 = → [[Atlético Madrid]] (huazim) | caps3 = 111 | goals3 = 0 | years4 = 2018– | clubs4 = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | caps4 = 129 | goals4 = 0 | nationalyears1 = 2009–2010 | nationalteam1 = [[Kombëtarja belge nën-18 e futbollit|Belgjika U18]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2011– | nationalteam2 = [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjika]] | nationalcaps2 = 94 | nationalgoals2 = 0 | pcupdate = 3 Shkurt 2017 | ntupdate = 3 Shkurt 2017 }} '''Thibaut Nicolas Marc Courtois''' (<small>Belgjikisht</small> [[Gjuha belge|tibo kuʁtwa]]; lindur më [[11 maj]] [[1992]]) është një [[futbolli]]st profesionist belg i cili luan si [[Portieri|portier]] për klubin spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] dhe [[Kombëtarja belge e futbollit|kombëtaren belge]]. Pavarësisht moshës së re, ai konsiderohet gjerësisht si një nga portierët më të mirë në botë<ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11668/9029958/chelsea-keeper-thibaut-courtois-labelled-best-in-world-by-belgium-team-mate-toby-alderweireld|title=Courtois rated 'best in world'|publisher=[[Sky Sports]]|date=18 nëntor 2013|accessdate=13 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2013/10/14/4332167/courtois-i-am-one-of-the-best-in-the-world|title=Courtois: I am one of the best in the world|publisher=[[Goal.com]]|date=14 tetor 2013|accessdate=14 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/news/datablog/2013/dec/24/world-best-footballers-top-100-list-2013-lionel-messi|title=The world's best footballers in 2013|publisher=[[The Guardian]]|date=24 dhjetor 2013|accessdate=13 prill 2014}}</ref> dhe në sezonin 2012–13 fitoi [[Trofeu Ricardo Zamora|Trofeun Ricardo Zamora]] me [[Atlético Madrid]]. ==Karriera me klube== ===Vitet e para=== Lindur në [[Bree, Belgjikë|Bree]], Courtois filloi karrierën e tij me skuadrën e qytetit Bilzen V.V.<ref>{{cite web|url=http://www.kbilzersevv.be/|title=BBQ en Oudertornooi|publisher=kbilzersevv.be|accessdate=13 prill 2014|archive-date=31 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331000001/http://www.kbilzersevv.be/|url-status=dead}}</ref>, ku filloi të luante si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i majtë]]. Vonë pas kësaj, në 1999, ai u bashkua me [[K.R.C. Genk|Genk]] në moshën 7 vjeçare, ku u vendos të luante në pozicionin e [[portieri]]t. === Genk === Pasi kaloi sistemin e të rinjve të Genk, Courtois, në moshën 17 vjeç e 341 ditë, bëri debutimin e tij me skuadrën e parë më 17 prill 2009 në një ndeshje kundër [[K.A.A. Gent|Gent]]. Ai ishte një figurë kyçe në fitimin e titullit në [[2010–11 Belgian Pro League|Belgian Pro League]]. Ai fitoi çmimet Portieri i Vitit dhe Lojtari i Vitit i Genk, duke pësuar vetëm 32 Gola në 40 ndeshje të ligës duke kapur në total 14 clean sheet<ref>{{cite web|title=Courtois History|url=http://www.101greatgoals.com/video-evidence-thibaut-courtois-genks-19-year-old-goalie-who-chelsea-man-united-spurs-newcastle-all-want/94234/|publisher=101 Great Goals|accessdate=12 korrik 2011|archive-date=27 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110527094137/http://www.101greatgoals.com/video-evidence-thibaut-courtois-genks-19-year-old-goalie-who-chelsea-man-united-spurs-newcastle-all-want/94234/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hosted.stats.com/belg/players.asp?player=90824|title=STATS Hosted Solution &#124; Player Stats - Thibaut Courtois - Racing Genk|publisher=Hosted.stats.com|accessdate=27 prill 2012|archive-date=6 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406062606/http://hosted.stats.com/belg/players.asp?player=90824|url-status=dead}}</ref>. === Chelsea === Më 26 korrik 2011, Courtois u bashkua me klubin anglez [[Chelsea F.C.|Chelsea]] në [[Premier League]], duke firmosur një kontratë 5 vjeçare.<ref>{{cite web|title=Courtois to Chelsea|url=http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2011/07/14/2574420/chelsea-and-genk-agree-6m-fee-for-thibaut-courtois-report|publisher=Goal.com|accessdate=14 korrik 2011|archive-date=20 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020170220/http://www.goal.com/en-india/news/222/transfer-zone/2011/07/14/2574420/chelsea-and-genk-agree-6m-fee-for-thibaut-courtois-report|url-status=dead}}</ref><ref name="chelseasigning">{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0,,10268~2402319,00.html|title=Courtois Completed|date=26 korrik 2011|publisher=Chelsea F.C.|accessdate=26 korrik 2011}}</ref><ref name="CourtoisBBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14173776.stm|title=Chelsea loan keeper Thibaut Courtois to Atletico Madrid|publisher=BBC|date=26 korrik 2011|accessdate=26 korrik 2011}}</ref> Transferimi i tij i kushtoi klubit londinez 9 milion [[Euro|€]].<ref>{{Cite news|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/2402319|title=Courtois completed|publisher=Chelsea F.C|date=26 korrik 2011|accessdate=2 gusht 2013|archive-url=https://archive.today/20130804060836/http://www.chelseafc.com/news-article/article/2402319|archive-date=4 gusht 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.theguardian.com/football/2011/jul/16/chelsea-thibaut-courtois-genk-goalkeeper|title=Chelsea agree deal to sign goalkeeper Thibaut Courtois from Genk|work=The Guardian|date=16 korrik 2011|accessdate=2 gusht 2013}}</ref> === Huazimet te Atlético Madrid === [[Skeda:Real Madrid vs. Atlético Madrid 28 September 2013 SEt 17.JPG|thumbnail|Courtois duke luajtur për Atlético Madrid në 2013.]] Vetëm pak pasi kompeltoi transferimin e tij te klubin anglez, Courtois u huazua për një sezon të tërë te klubi spanjoll [[Atlético Madrid]] në [[La Liga]]<ref name="coutoisloan">{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2019001/Thibaut-Courtois-targets-place-starting-line-completing-loan-Atletico.html|title=Courtois loaned to Atletico|date=26 korrik 2011|publisher=Sportsmail Reporter|accessdate=26 korrik 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Courtois on Loan|url=http://www.chelseafc.com/page/OnLoanPlayersDetails/0,,10268~1791236,00.html|publisher=Chelseafc.com|accessdate=10 gusht 2011}}</ref>. Ai bëri debutimin e tij me Atléticon në ndeshjen e [[UEFA Europa League|Europa Leagues]] kundër [[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]]<ref>{{cite web|title=Match: Guimaraes v Atlético Madrid - Europa League|url=http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/327646?cc=3888|publisher=[[ESPN]]|accessdate=28 gusht 2011|archive-date=2 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102053601/http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/327646?cc=3888|url-status=dead}}</ref>, pas debutimit të bërë në [[La Liga]] në barazimin 0–0 kundër [[CA Osasuna|Osasunës]]. Courtois u bë portieri i parë i skuadrës duke lënë mbrapa spanjollin [[Sergio Asenjo]], pasi arriti të kapi 4 clan sheet në 6 ndeshjet e para<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/134283/thibaut-courtois?cc=5901|title=Thibaut Courtois Bio, Stats, News - Football / Soccer - - ESPN Soccernet|publisher=Soccernet.espn.go.com|date=11 maj 1992|accessdate=13 prill 2014|archive-date=14 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120714134754/http://soccernet.espn.go.com/player/_/id/134283/thibaut-courtois?cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=324015&cc=5901|title=Match: Atlético Madrid v Osasuna - Spanish Primera División - ESPN Soccernet|publisher=Soccernet.espn.go.com|date=28 gusht 2011|accessdate=13 prill 2014|archive-date=14 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120714230051/http://soccernet.espn.go.com/match?id=324015&cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=323997&cc=5901|title=Match: Atlético Madrid v Racing Santander - Spanish Primera División - ESPN Soccernet|publisher=Soccernet.espn.go.com|date=18 shtator 2011|accessdate=13 prill 2014|archive-date=16 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120716051046/http://soccernet.espn.go.com/match?id=323997&cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=323993&cc=5901|title=Match: Atlético Madrid v Sporting Gijon - Spanish Primera División - ESPN Soccernet|publisher=Soccernet.espn.go.com|date=21 shtator 2011|accessdate=13 prill 2014|archive-date=13 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120713234442/http://soccernet.espn.go.com/match?id=323993&cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=323975&cc=5901|title=Match: Atlético Madrid v Sevilla FC - Spanish Primera División - ESPN Soccernet|publisher=Soccernet.espn.go.com|date=2 tetor 2011|accessdate=13 prill 2014|archive-date=14 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120714083619/http://soccernet.espn.go.com/match?id=323975&cc=5901|url-status=dead}}</ref>. Më 26 nëntor 2011, Courtois mori kartonin e parë të kuq në karrierën e tij pas një faulli kundër [[Karim Benzema]] të [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]], me Atléticon që humbi [[El Derbi madrileño|derbi madrilen]] me rezultatin 4–1<ref>{{cite web|title=Atletico Madrid's Gregorio Manzano: Thibaut Courtois' red card in Real Madrid clash was wrong|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2011/11/27/2776507/atletico-madrids-gregorio-manzano-thibaut-courtois-red-card|publisher=Luis Mira|accessdate=13 prill 2014}}</ref>. Atlético arriti në [[2012 Finalja e UEFA Europa League|2012 finalen e UEFA Europa League]], me Courtois që kapi clean sheet në fitoren 3–0 të ''Los Colchoneros'' kundër skuadrës spanjolle [[Athletic Bilbao]]<ref>{{cite web|title=Report: Atlético Madrid vs Athletic Bilbao|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=341106&cc=5901|publisher=ESPN|accessdate=11 maj 2012|archive-date=12 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512060222/http://soccernet.espn.go.com/report?id=341106&cc=5901|url-status=dead}}</ref>. Huazimi i Courtois te [[Atlético Madrid]] zgjati edhe për sezonin 2012–13<ref>{{cite web|title=COURTOIS TO STAY IN SPAIN|url=http://www.chelseafc.com/page/LatestNews/0,,10268~2832263,00.html|publisher=Chelsea F.C.|accessdate=4 korrik 2012}}</ref>. Ai luajti ndeshjen e parë të sezonit kundër klubit të tij [[Chelsea F.C.|Chelseas]] në finalen e [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupës]] në [[Monako]], që përfundoi me fitoren e Atléticos me rezultatin 4–1. Më vonë gjatë sezonit Courtois vendosi një rekord me Atlético Madrid duke e mbajtur portën e paprekur plot 820 minuta në ndeshjet e luajtura në [[Estadio Vicente Calderon]]<ref>{{cite web|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1371702/courtois-hopeful-atleti-extension?cc=5901|title=Courtois hopeful of Atleti extension|publisher=ESPNFC|date=12 mars 2013|accessdate=13 prill 2014}}</ref> që përfundoi me humbjen 1–0 kundër [[Real Sociedad]]<ref>{{cite web|url=http://asia.eurosport.com/football/la-liga/2011-2012/atletico-madrid-v-real-sociedad-live_sto3660237/story.shtml|title=Prieto strikes as Sociedad stun Atletico|publisher=Eurosport|date=11 mars 2013|accessdate=13 prill 2014}}</ref>. Atlético arriti ë [[2013 Finalja e Copa del Rey|2013 finalen e Copa del Rey]], dhe Courtois u emërua lojtari i ndeshjes në fitoren 2–1 kundër rivalëve të [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]], duke marrë fitoren e parë pas plot 14 vitesh. Për sezonin 2013–14, huazimi i Courtois te Atlético Madrid u zgjat edhe për 12 muaj të tjerë<ref>{{cite web|url=http://www.chelseafc.com/news-article/article/3219030/title/courtois-loan-extended|title=COURTOIS LOAN EXTENDED|publisher=Chelseafc.com|accessdate=24 qershor 2013}}</ref>. Në prill 2014, Atlético u vendosën përball [[Chelsea F.C.|Chelseas]] në gjysmë–finalet e [[2013–14 UEFA Champions League|Champions Leagues]], duke bërë që Courtois mos të luajë në të dyja ndeshjet për shkak të klauzolës në kontratën e huazimit të tij që thotë që ai nuk mund të luaj kundër Chelseas, edhe nqs do të luajë, klubi duhet t'i paguajë Chelseas 3 milion [[Euro|€]] për çdo ndeshje që do të luaj kundër klubit londinez. Megjithatë, qrgani qeverisës i futbollit europian, [[UEFA]], i dha të drejtën Courtois për të luajtur në të dyja ndeshjet gjysmë–finale pa pasur nevojë që klubi të paguaj<ref>{{cite web|url=http://www.insideworldsoccer.com/2014/04/thibaut-courtois-play-atletico-madrid-chelsea-champions-league.html|title=Thibaut Courtois CAN play for Atlético vs Chelsea in Champions League|work=inside World Soccer|date=12 prill 2014|accessdate=13 prill 2014}}</ref>. ===Real Madrid=== ==Karriera ndërkombëtare== Courtois mori thirrjen e parë nga [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjika]] në tetor 2011<ref>{{cite web|title=Match Stats: Belgium v Kazakhstan|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=308557&cc=5901|publisher=ESPN|accessdate=7 tetor 2011|archive-date=16 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120716103534/http://soccernet.espn.go.com/match?id=308557&cc=5901|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Match Stats: Belgium v Germany|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/308577?cc=5901|publisher=ESPN|accessdate=11 tetor 2011|archive-date=15 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015013020/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/308577?cc=5901|url-status=dead}}</ref> dhe bëri debutimin e tij muajin tjetër në barazimin 0–0 kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]], duke u bërë portieri më i ri në historinë e kombëtares belge që luan një ndeshje<ref>{{cite web|title=Courtois makes Debut|url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/nov/15/france-belgium-international-friendly?newsfeed=true|publisher=The Guardian|accessdate=15 nëntor 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Belgium Draws|url=http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1760001|publisher=Taiwan News|accessdate=13 prill 2014|archive-date=17 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017183120/http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1760001|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Chelsea FC Loan Roundup: 11/20/11|url=http://www.weaintgotnohistory.com/2011/11/20/2576282/chelsea-fc-loan-roundup-11-20-11|publisher=Stephen Schmidt|accessdate=13 prill 2014}}</ref>. == Statistikat == ''Redaktuar më 13 prill 2014''<ref>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/players/thibaut-courtois/77294/|title=Belgium - T.Courtois - Profile with news, career statistics and history|publisher=Soccerway.com|accessdate=13 prill 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Total |- !Ndeshje !Gola !Ndeshje !Gola !Ndeshje !Gola !Ndeshje !Gola |- |rowspan="4" valign="center"|[[K.R.C. Genk|Genk]] |[[2008–09 Belgian First Division|2008–09]] |1||0||0||0||0||0||1||0 |- |[[2009–10 Belgian Pro League|2009–10]] |0||0||0||0||0||0||0||0 |- |[[2010–11 Belgian Pro League|2010–11]] |40||0||1||0||3||0||44||0 |- !Total !41!!0!!1!!0!!3!!0!!45!!0 |- |rowspan="4" valign="center"|[[Atlético Madrid]] |[[2011–12 La Liga|2011–12]] |37||0||6||0||15||0||58||0 |- |[[2012–13 La Liga|2012–13]] |37||0||8||0||1||0||46||0 |- |[[2013–14 La Liga|2013–14]] |31||0||7||0||9||0||47||0 |- !Total !105!!0!!13!!0!!25!!0!!143!!0 |- !colspan="2"|Total !146!!0!!14!!0!!28!!0!!188!!0 |} == Polemikat == Në prill 2013, Courtois u kap mat pasi një revistë zbuloi se ai kishte një çështje me ish të dashurën e [[Kevin De Bruyne]], Caroline Lijnen, gjatë kohës që ajo ishte në [[Spanja|Spanjë]]<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2306242/Chelsea-love-triangle-Thibaut-Courtois-alleged-affair-Kevin-De-Bruyne-girlfriend.html|title=Chelsea love triangle (part II)|work=Daily Mail Online|date=9 prill 2013|accessdate=13 prill 2014}}</ref>. De Bruyne nuk foli publikisht për këtë çështje, por në faqet e rrjeteve sociale ai shfaqi pakënaqësinë e tij disa herë. Kjo erdhi në një pikë sa trajneri i ekipit kombëtar [[Marc Wilmots]] kishte për të negociuar mes De Bruyne dhe Courtois për shkak se ata nuk donin për të luajtur sëbashku. Në fund, Wilmots pati sukses<ref>{{cite web|url=http://www.nieuwsblad.be/SportWereld/cnt/DMF20130408_00533934|title=Opschudding bij Rode Duivels|work=Het Nieuwsblad|date=9 prill 2013|accessdate=13 prill 2014}}</ref>. Në shkurt 2014, Courtois përsëri shkaktoi pak rrëmujë në skuadrën kombëtare belge, duke i thënë portierit të [[Liverpool F.C.|Liverpool]] [[Simon Mignolet]] që të qëndronte "i përulur dhe i respektueshëm" dhe se këtë duhet ta mbante mend<ref>{{cite web|url=http://metro.co.uk/2014/02/07/chelseas-thibaut-courtois-blasts-disrespectful-liverpool-stopper-simon-mignolet-in-belgium-no-1-battle-4294727|title=Chelsea’s Thibaut Courtois blasts ‘disrespectful’ Liverpool stopper Simon Mignolet in Belgium no.1 battle|work=Metro|date=7 shkurt 2014|accessdate=13 prill 2013}}</ref> Edhe pse, në intervistat e mëparshme, Mignolet ka thënë se ai do të punojë fortë për të rifituar vendin si portieri i parë i kombëtares.<ref>{{cite web|url=http://www.voetbalnieuws.be/news/94071/Mignolet:_Er_kan_maar_%C3%A9%C3%A9n_doelman_spelen%E2%80%A6|title=Mignolet: "Er kan maar één doelman spelen…"|work=Voetbalnieuws.be|date=1 janar 2014|accessdate=13 prill 2013}}</ref>. == Referime == {{reflist|colwidth=30em}} <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Thibaut Courtois}} * [https://web.archive.org/web/20140718202827/http://en.clubatleticodemadrid.com/jugadores/thibaut-courtois-2 Official profile] te [[Atlético Madrid]] * [http://www.belgianfootball.be/en/all-red-devils Belgium Stats] at Belgian FA * [http://www.skysports.com/football/player/0,19754,11668_427509,00.html Sky Sports profile] * [https://web.archive.org/web/20160128053140/http://www.youthsoccerwatch.com/?section=thibaut-courtois Courtois YouthWatch Profile] {{Skuadra Real Madrid C.F.}} {{2018 FIFA Kupa e Botës Skuadra e Turnamentit}} {{fut-cung}} {{DEFAULTSORT:Courtois, Thibaut}} [[Kategoria:Lindje 1992]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë belgë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren belge]] [[Kategoria:Futbollistë në K.R.C. Genk]] [[Kategoria:Futbollistë në Chelsea F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Atlético Madrid]] [[Kategoria:Futbollistë në Real Madrid C.F.]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në 2014 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në 2018 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] 8wvq0aipd9gf2nmclj1acle0euexeqq 10 150962 3010753 2280001 2026-07-18T15:43:38Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010753 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kombet e Bashkuara | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | title = [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Organizata e Kombeve të Bashkuara (OKB)]] | group1 = [[Sistemi i OKB-së]] | list1 = {{Navbox|border=child | group1 = Organet kryesore | list1 = [[Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara|Asambleja e Përgjithshme]] (→ [[Presidenti i Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara|Presidenti]]), [[Këshilli i Sigurimit i Organizatës së Kombeve të Bashkuara|Këshilli i Sigurimit]] (→ [[Lista e anëtarëve të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara|Antarët]]), [[Këshilli Ekonomik dhe Social i Kombeve të Bashkuara|Këshilli Ekonomik dhe Social]], [[Sekretariati i Kombeve të Bashkuara|Sekretariati]] ([[Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara|Sekretari i Përgjithshëm]], [[Zëvendësekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara|Zëvendësekretari i Përgjithshëm]], [[Nënsekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara|Nënsekretari i Përgjithshëm]]), [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]], [[Këshilli i Mirëbesimit i Kombeve të Bashkuara|Këshilli i Mirëbesimit]] | group2 = Programet dhe<br/>[[Lista e agjencive të specializuara të Kombeve të Bashkuara|agjencitë e specializuara]] | list2 = [[Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë|FAO]], [[Organizata Ndërkombëtare e Aviacionit Civil|ICAO]], [[Organizata Ndërkombëtare e Punës|ILO]], [[Organizata Ndërkombtare për Lundrimin Detar|IMO]], [[Qendra Ndërkombëtare e Tregtisë|ITC]], [[Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimin e Klimës|IPCC]], [[Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA)|IAEA]], [[Organizata e Kombeve të Bashkuara për Zhvillim Industrial|UNIDO]], [[Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit|ITU]], [[UNAIDS]], [[Gjykata Speciale për Sierra Leone|SCSL]], [[Konferenca e Kombeve të Bashkuara për Tregtinë dhe Zhvillimin|UNCTAD]], [[Komisioni i Kombeve të Bashkuara për të Drejtën e Tregtisë Ndërkombëtare|UNCITRAL]], [[Fondi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin e Kapitalit|UNCDF]], [[Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillimin|UNDP]], [[Departamenti i Kombeve të Bashkuara për Komunikime Globale|UNDGC]], [[Programi i Kombeve të Bashkuara për Mjedisin|UNEP]] ([[UNEP OzonAction|OzonAction]], [[GRID-Arendal|UNEP/GRID-Arendal]], [[Qendra Botërore e Monitorimit të Konservimit|UNEP-WCMC]]), [[UNESCO]], [[Fondi i Kombeve të Bashkuara për Partneritete Ndërkombëtare|UNFIP]], [[Fondi i Kombeve të Bashkuara mbi Popullsinë|UNFPA]], [[Programi i Kombeve të Bashkuara për Zgjidhjet Njerëzore|UN-HABITAT]], [[Zyra e Komisionerit të Lartë të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut|OHCHR]], [[Këshilli i Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut|UNHRC]], [[UNICEF]], [[Instituti i Kombeve të Bashkuara për Krime dhe Drejtësi Ndër-Rajonale|UNICRI]], [[Instituti i Kombeve të Bashkuara për Kërkimin e Çarmatimit|UNIDIR]], [[Instituti i Kombeve të Bashkuara për Trajnim dhe Kërkim|UNITAR]], [[United Nations-Oceans|UN-Oceans]], [[Zyra e Kombeve të Bashkuara për Drogat dhe Krimin|UNODC]], [[Zyra e Kombeve të Bashkuara për Shërbimet e Projektit|UNOPS]], [[UNOSAT]], [[Instituti i Kombeve të Bashkuara për Kërkimin e Zhvillimit Social|UNRISD]], [[Agjensia e Kombeve të Bashkuara për Ndihmë dhe Punë për Refugjatët Palestinezë në Lindjen e Afërt|UNRWA]], [[Grupi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim të Qëndrueshëm|UNSDG]], [[Kolegji i Stafit të Kombeve të Bashkuara të Sistemit|UNSSC]], [[Universiteti i Kombeve të Bashkuara|UNU]], [[Vullnetarët e Kombeve të Bashkuara|UNV]], [[Gratë e Kombeve të Bashkuara|UN Women]], [[Organizata Botërore e Turizmit|UNWTO]], [[Unioni Postar Universal|UPU]], [[Programi Botëror i Ushqimit|WFP]], [[Organizata Botërore e Shëndetësisë|WHO]], [[Organizata Botërore për Pronësinë Intelektuale|WIPO]], [[Oganizata Botërore e Meteorologjisë|WMO]] | group3 = Zyrat kryesore | list3 = [[Selia e Kombeve të Bashkuara]], [[Zyra e Kombeve të Bashkuara në Gjenevë|Gjenevë]], [[Zyra e Kombeve të Bashkuara në Nairobi|Nairobi]], [[Zyra e Kombeve të Bashkuara në Vjenë|Vjenë]], [[Lista e organizatave të Kombeve të Bashkuara sipas vendndodhjes|Organizatat e Kombeve të Bashkuara sipas vendndodhjes]] }} | group2 = [[Shtetet anëtare të OKB-së|Anëtarët / Vëzhguesit]] | list2 = [[Shtetet anëtare të OKB-së#Anëtarët e tanishëm|Anëtarët e tanishëm]], [[Zgjerimi i Kombeve të Bashkuara#1940|Anëtarët themelues]] (→ [[Anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara|Anëtarët e përhershëm të UNSC]]), [[Vëzhguesit e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara|Vëzhguesit]] ([[Bashkimi Evropian dhe Kombet e Bashkuara|Bashkimi Evropian]]) | group3 = [[Historia e Kombeve të Bashkuara|Historia]] | list3 = [[Lidhja e Kombeve]] ([[Shtetet anëtare të Lidhjes së Kombeve|Anëtarët]]), [[Katër policët]], [[Deklarata e Kombeve të Bashkuara]], [[Lista e misioneve paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara|Misionet paqeruajtëse]] ([[Historia e paqeruajtjes së Kombeve të Bashkuara|historia]]), [[Zgjerimi i Kombeve të Bashkuara|Zgjerimi]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategoria:Stampa e Kombeve të Bashkuara]] </noinclude> 28ilqn9xru0lp6t9fufpa0cwkqmatah 0 156859 3010583 2978643 2026-07-18T14:04:20Z Gefälligst 186895 added [[Category:Familja Zogu]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010583 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Xhamia e Madhe në Durrës.jpg|parapamje|Xhamia e Madhe e Durrësit]]'''Xhamia e Madhe e Durrësit''' ose '''Xhamia e Re''' është një [[Xhamia|xhami]] në [[Durrës]], [[Shqipëria|Shqipëri]]. Xhamia e Re filloi ndërtimin e saj në vitin 1931 me ndihmën e popullit dhe në veçanti të tregtarëve të qytetit të Durrësit. == Historia e Xhamisë Varosh == [[Skeda:Xhamia Varosh, 1926.jpg|majtas|parapamje|Skede illustruese e Xhamisë Varosh]] Deri në vitin 1926, Xhamia e Madhe, mbarte emrin si '''Xhamia Varosh'''. Kjo Xhami ishte e vetme ndërtësë fetare e cila ndodhej jashtë mureve të qyteti [[Perandoria Osmane|Osman]], por gjithnjë në bërthamën urbane. Tërmeti i muajit Dhjetor 1926 do të hapë një prospektivë të re për qytetin në këndvështrimin urban, shih. Plani i Ri Rregullues, i hartuar nga Bashkia Durrës, dhe arkitekti urbanist [[:de:Giulio_Bertè|Giulio Berte]], në 1928, dhe më pas vijuar nga bashkëpunëtori [[:it:Ferdinando_Poggi|Ferdinando Poggi]], në 1937, do të planifikojnë shpronësimin e ndërtesës së Xhamisë Varosh, dhe kthimin e parceles ndërtimore mbi taracën kodrinore për qëllime të ndërrtimit të Xhamisë së Re të Madhe të Durrësit. Për këtë qëllim tre pronarë të ndryshëm do të shpronësohen dhe në hapësirën e Xhamisë Varosh do të realizohet zgjerimi drejte veriut i Sheshit Iliria. [[Skeda:Xhamia_Varosh_Durres.png|parapamje|Xhami Varosh në sheshin jashtë fortifikimit, Durrës]] Xhamia ‘Varosh’, e cila ndodhej jashtë mureve të fortifikimit [[Arkitektura osmane|osman]] ishte ndërtesa e parë e cila binte në sy në momentin që dilje nga qyteti. Si në çdo qytet të Shqipërisë, dhe jo vetëm, xhamitë të cilat mbanin këtë emër përkonin me territorin jashtë, menjëherë pas fortfikimit, aty ku zhvillohej tregtia dhe artizanati. Në vitet 1920 e më parë, kjo zonë në qytet përkonte pikërisht me ‘Exo [[Pazari|Bazarin]]’, apo me lagjen ‘Kumini’. Pikërisht këtu ndodhej edhe xhamia e qytetit – e cila ndryshe nga [[Xhamia e Fatihut|Xhamia Fatih]], ofronte pothuajse çdo shërbim urban, përfshirë edhe varrezat. Në figurën e mësipër, shfaqet pamja ballore e Xhamisë Varosh, ku dallohen varrezat në oborrin përballë, dhe një mur që i rrethon. Nga planimetria kuptojmë se kompleksi i ndërtesave në shërbim të Xhamisë, ishte i shumëllojshëm dhe u fliste shesheve të ndryshme. Hyrja për në Xhaminë Varosh ishte nga Rruga ''[[:en:Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant|Estournelles de Constant]]'' e cila zgjatej deri në brendësinë e sheshit të ‘Lirisë’. Në pjesën veriore të saj gjendej një ndërtesë nga e cila shitej bukë dhe kishte akses me sheshin ‘Fusha e Banja’. Kjo Xhami u shemb në vitin 1928, me dakordësinë e Myftinisë së qytetit dhe administratës së kohës. == Ndërtimi i Xhamisë Madhe == Konstruksioni i saj ishte planifikuar me dy [[minare]], njëra e pa përfunduar dhe e ngelur deri në bazamentin e katit të dytë, për arsye të ndërprerjes së punimeve në fund viteve 1938. Merita me e madhe i dedikohet [[Myftiu]]t te Durresit [[Ismail Ndroqi]]. Ai filloi dhe mbaroi ndërtimin e Xhamisë së Madhe në qendër të Durrësit, që ishte ndër xhamitë më të bukura të Shqipërisë. Deshmori i [[Islami]]t H. H. [[Mustafa Varoshi]] ishte ideatori dhe promotori i ndertimit te kesaj xhamie, per me teper ka blere me financat e tij tapetin e xhamise, te sjellur nga [[Persia]]. Xhamia Madhe ndodhet në lagjen nr 2 Durrës me një siperfaqe 1319 metro katrore dhe sipërfaqe trualli 1776 metro katrore. Në vitin 1967 u shëndërrua në pallatin Rinia (Pallat Kulture). Xhamia është e rikonstruktuar nga shoqatat [[Arab]]e në vitin 1994 në veçanti brenda përbrenda sipërfaqes së saj, rikonstruktuar për herë të dytë në vitin 2005 dhe është në gjendje të mirë. Ana e jashtme e ka ruajtur origjinalitetin e konstruksionit të saj të vjeter. == Shiko edhe== * [[Xhamia e Fatihut]] * [[Lista e objekte fetare në Shqipëri që janë monumente kulture]] == Lidhje të jashtëme == {{commons|Category:Great Mosque in Durrës}} {{Durrësi}} [[Kategoria:Familja Zogu]] [[Kategoria:Xhami në Shqipëri]] [[Kategoria:Atraksione turistike në Qarkun e Durrësit]] [[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në 1931]] [[Kategoria:Monumente kulturore në Durrës‎]] fa65285c1gry9k59jqj4hyb7n3uzwc2 10 171174 3010755 1560990 2026-07-18T15:43:40Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010755 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = NSLB | title = [[Lista e ndërtesave dhe strukturave më të larta në botë|Ndërtesat dhe strukturat më të larta në botë]] |listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = [[Lista e ndërtesave më të larta në botë|Ndërtesat]] | list1 = {{Navbox|border=child | group1 = Sipas rajonit | list1 = * [[Lista e ndërtesave më të larta në Afrikë|Afrika]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Azi|Azia]] ** [[Lista e ndërtesave dhe strukturave më të larta në Azinë e Jugut|Jug]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Europë|Europa]] ** [[Lista e ndërtesave më të larta në shtetet Balltike|Shtetet Baltike]] ** [[Lista e ndërtesave më të larta në Skandinavi|Skandinavi]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Oqeani|Oqeania]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Amerikën e Jugut|Amerika e Jugut]] | group2 = [[Lista e ndërtesave më të larta në botë sipas shtetit|Sipas shtetit]] | list2 = * [[Lista e ndërtesave më të larta në Algjeri|Algjeria]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Argjentinë|Argjentina]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Australi|Australia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Azerbajxhan|Azerbajxhani]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Bangladesh|Bangladeshi]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Bosnje dhe Hercegovinë|Bosnja dhe Hercegovina]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Brazil|Brazili]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Bullgari|Bullgaria]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kamboxhia|Kamboxhia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kanada|Kanadaja]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kili|Kili]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kinë|Kina]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kolumbi|Kolumbia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kroaci|Kroacia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Qipro|Qipro]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Republikën Çeke|Republika Çeke]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Danimarkë|Danimarka]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Ekuador|Ekuadori]] * [[Lista e ndërtesave dhe strukturave më të larta në Egjipt|Egjipti]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Estoni|Estonia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Finlandë|Finlanda]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Francë|Franca]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Gjeorgji|Georgjia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Gjermani|Gjermania]] * [[Lista e ndërtesave dhe strukturave më të larta në Greqi|Greqia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Hong Kong|Hong Kongu]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Islandë|Islanda]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Indi|India]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Indonezi|Indonezia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Izrael|Izraeli]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Itali|Italia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Korenë e Jugut|Korea e Jugut]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Kuvajt|Kuvajti]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Letoni|Letonia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Liban|Libani]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Lituani|Lituania]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Republikën e Maqedonisë|Republika e Maqedonisë]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Malajzi|Malajzia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Maltë|Malta]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Meksikë|Meksika]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Marok|Maroku]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Hollandë|Hollanda]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Nigeri|Nigeria]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Norvegji|Norvegjia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Pakistan|Pakistani]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Peru|Peruja]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Filipine|Filipinet]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Polonia|Polonia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Portugali|Portugalia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Rumani|Rumania]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Rusi|Rusia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Arabinë Saudite|Arabia Saudite]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Singapor|Singapori]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Slloveni|Sllovenia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Afrikën e Jugut|Afrika e Jugut]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Spanjë|Spanja]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Suedi|Suedia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Tajvan|Tajvani]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Tanzani|Tanzania]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Tajlandë|Tajlanda]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Turqi|Turqia]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Ukrainë|Ukraina]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Emiratet e Bashkuara Arabe|Emiratet e Bashkuara Arabe]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Britaninë e Madhe|Britania e Madhe]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Shtetet e Bashkuara|Shtetet e Bashkuara]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Vietnam|Vietnami]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Zimbabve|Zimbabve]] | group3 = Të tjera | list3 = * [[Lista e ndërtesave më të larta në Perandorinë Britanike dhe Komonuelthin Britanik|Perandoria Britanike / Komonuelthi Britanik / Commonwealth of Nations]] * [[Lista e ndërtesave më të larta në Bashkimin Europian|Bashkimin Europian]] | group4 = Listat | list4 = * ''[[Lista e ndërtesave me 100 ose më shumë kate|Mbi 100 kate]]'' * ''[[Lista e arkitektëve të ndërtesave shumë të larta|Arkitektë]]'' * ''[[Lista e qyteteve me ndërtesat më të larta|Qytetet me ndërtesat më të larta]]'' * ''[[Lista e qyteteve me më shumë qiellgërvishtës|Qytetet me më shumë qiellgërvishtës]]'' * ''[[Lista e kishave më të larta në the botë|Kishat]]'' ** ''[[Lista e kishave ortodokse më të larta në botë|Kishat Ortodokse]]'' * ''[[Lista e qiellgërvishtësve të hershëm|Qiellgërvishtësit e hershëm]]'' * ''[[Lista e ndërtesave arsimore më të larta në botë|Ndërtesat arsimore]]'' * ''[[Lista e ndërtesave të ardhshme më të larta në botë|Ndërtesat e ardhshme]]'' * ''[[Lista e spitaleve më të larta në botë|Spitalet]]'' * ''[[Lista e hoteleve më të larta në botë|Hotelet]]'' * ''[[Lista e ndërtesave më të shtrenjta në botë|Më të shtrenjtat]]'' * ''[[Lista e ndërtesave të banimit më të larta në botë|Ndërtesat e banimit]]'' * ''[[Lista e qiellgërvishtësve shumë të lartë|Qiellgërvishtësit shumë të lartë]]'' * ''[[Lista e ndërtesave dhe strukturave dyshe më të larta në botë|Ndërtesat dyshe]]'' }} | group2 = [[Lista e strukturave më të larta në botë|Strukturat]]<br/>(të çdo tipi) | list2 = {{Navbox|border=child<!--|evenodd=swap --> | group1 = Sipas rajonit | list1 = * [[Lista e strukturave më të larta në Afrikë|Afrika]] * [[Lista e strukturave më të larta në Europë|Europa]] * [[Lista e strukturave më të larta në Lindjen e Mesme|Lindja e Mesme]] * [[Lista e strukturave më të larta në Amerikën e Jugut|Amerika e Jugut]] * [[Lista e strukturave më të larta në ish Bashkimin Sovjetik|ish Bashkimi Sovjetik]] | group2 = [[Lista e strukturave më të larta në botë sipas shtetit|Sipas shtetit]] | list2 = * [[Lista e strukturave më të larta në Shqipëri|Shqipëria]] * [[Lista e strukturave më të larta në Algjeri|Algjeria]] * [[Lista e strukturave më të larta në Australi|Australia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Austri|Austria]] * [[Lista e strukturave më të larta në Bahrein|Bahrein]] * [[Lista e strukturave më të larta në Belgjikë|Belgjika]] * [[Lista e strukturave më të larta në Bullgari|Bullgaria]] * [[Lista e strukturave më të larta në Kanada|Kanadaja]] * [[Lista e strukturave më të larta në Kinë|Kina]] * [[Lista e strukturave më të larta në Republikën Çeke|Republika Çeke]] * [[Lista e strukturave më të larta në Danimark|Danimarka]] * [[Lista e ndërtesave dhe strukturave më të larta në Egjipt|Egjipti]] * [[Lista e strukturave më të larta në Estoni|Estonia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Finlandë|Finlanda]] * [[Lista e strukturave më të larta në Francë|Franca]] * [[Lista e strukturave më të larta në Gjermani|Gjermania]] * [[Lista e ndërtesave dhe strukturave më të larta në Greqi|Greqia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Hungari|Hungaria]] * [[Lista e strukturave më të larta në Islandë|Islanda]] * [[Lista e strukturave më të larta në Indi|India]] * [[Lista e strukturave më të larta në Indonezi|Indonezia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Iran|Irani]] * [[Lista e strukturave më të larta në Irland|Irlanda]] * [[Lista e strukturave më të larta në Itali|Italia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Japoni|Japonia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Luksemburg|Luksemburgu]] * [[Lista e strukturave më të larta në Hollandë|Hollanda]] * [[Lista e strukturave më të larta në Zelandën e Re|Zelanda e Re]] * [[Lista e strukturave më të larta në Norvegji|Norvegjia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Polonia|Polonia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Portugali|Portugalia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Rumani|Rumania]] * [[Lista e strukturave më të larta në Arabinë Saudite|Arabia Saudite]] * [[Lista e strukturave më të larta në Serbi|Serbia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Sllovaki|Sllovakia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Afrikën e Jugut|Afrika e Jugut]] * [[Lista e strukturave më të larta në Spanjë|Spanjë]] * [[Lista e strukturave më të larta në Sri Lanka|Sri Lanka]] * [[Lista e strukturave më të larta në Suedi|Suedia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Zvicër|Zvicra]] * [[Lista e strukturave më të larta në Tunizi|Tunizia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Turqi|Turqia]] * [[Lista e strukturave më të larta në Turkmenistan|Turkmenistani]] * [[Lista e strukturave më të larta në Britaninë e Madhe|Britaninë e Madhe]] * [[Lista e strukturave më të larta në Shtetet e Bashkuara|Shtetet e Bashkuara]] | group3 = Listat | list3 = * ''[[Lista e strukturave më të larta në botë – 300 deri 400 metra|300 deri 400 metra]]'' * ''[[Lista e strukturave më të larta në botë – 400 deri 500 metra|400 deri 500 metra]]'' * ''[[Lista e strukturave më të larta të ndërtuara para shekullit të 20t-ë|Para shek. të 20-të]]'' * ''[[Lista e urave më të larta në botë|Urat]]'' * ''[[Lista e oxhaqeve më të lartë në botë|Oxhaqet]]'' * ''[[Lista e digave më të larta në botë|Digat]]'' * ''[[Lista e farëve më të lartë në botë|Farët]]'' * ''[[Lista e statujave sipas lartësisë|Statujat]]'' * ''[[Lista e kullave më të larta në botë|Kullat]]'' * ''[[Lista e ndërtesave dhe strukturave dyshe më të larta në botë|Strukturat dyshe]]'' }} }}<noinclude> {{collapsible option}} == Shënim == Ju lutemi mbajeni këtë listë të kufizuar tek kontinentet dhe shtetet. {{DEFAULTSORT:NSLB}} [[Kategoria:Stampat e Ndërtesave dhe Strukturave]] [[Kategoria:Stampat e qiellgërvishtësve]] </noinclude> o2057cax8zq09yz4y48qyfo0rwwjgi2 0 185762 3010602 2948897 2026-07-18T15:10:16Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010602 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Cusco | native_name = Cuzco (spanisht)<br/> Qusqu / Qosqo ([[Kueçua (gjuhë)|kueçua]]) | settlement_type = Qytet | nicknames = La Ciudad Imperial (Qyteti Perandorak) | mottoes = | image_flag = Flag_of_Cusco.svg | flag_link = Flamuri i Cusco-s | image_seal = | seal_link = Stema e Cusco-s | seal_size = | image_skyline = Cuscoinfobox.png | image_caption = Në krye: Plaza de Armas, Në mes - majtas: [[Qurikancha]], Në mes - djathtas: Pamje ajrore e Cusco-s, Poshtë - majtas: [[Saksaywaman]], Poshtë - djathtas: Katedralja e Cusco-s <!--Administrimi territorial--> |Shteti = Peruja |Rajoni = [[Rajoni Cusco]] |Qarku = |Provinca = [[Provinca Cusco]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 385.1 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 435,114 | population_total_viti = 2013 (427218 banorë në 2015<ref>{{cite web|url=http://proyectos.inei.gob.pe/web/biblioineipub/bancopub/Est/Lib1020/cuadros/c0206.xls|title=Perú: Población estimada al 30 de junio y tasa de crecimiento de las ciudades capitales, por departamento, 2011 y 2015|work=Perú: Estimaciones y proyecciones de población total por sexo de las principales ciudades, 2012-2015|publisher=Instituto Nacional de Estadística e Informática|date=mars 2012|access-date=2015-06-03|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083013/http://proyectos.inei.gob.pe/web/biblioineipub/bancopub/Est/Lib1020/cuadros/c0206.xls%20|url-status=dead}}</ref>) |Dendësia = 1,100 |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 3399 | population_demonym = cuzqueño/a | established_date = 1100 |Zona Kohore = [[Coordinated Universal Time|UTC-5]] |Ora Verore = [[Coordinated Universal Time|UTC-5]] | postal_code = 84 |Prefiksi = | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = Luis Flórez |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = [http://www.municusco.gob.pe/ www.municusco.gob.pe] |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Cuzco-distritos.png | image_map_shënimi = Districts of Cusco | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= 13 | gjer_m= 31 | gjer_s= 30 | gjer_dr = S | gjat_g= 71 | gjat_m= 58 | gjat_s= 20 | gjat_dr = W |footnotes = }} '''Cusco''' ({{IPAc-en|ˈ|k|uː|z|k|oʊ}}), shpesh shqiptohet si '''Cuzco''' ({{Lang-es|Cuzco|link=no}}, {{IPA-es|ˈkusko|}}; [[Kueçua (gjuhë)|Quechua]]:<span> </span><span lang="qu">''Qusqu ''ose'' Qosqo''</span>, <small>IPA: </small><small></small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈqɔsqɔ]</span>), është qytet në juglindje të [[Peruja|Perusë]], pranë Luginës Urubamba në vargmalet e [[Andet|Andeve]]. Ky është kryeqyteti i [[Rajonit Cusco]] si dhe [[Krahina Cusco|Krahinës Cusco]]. Në vitin 2013, qyteti kishte një popullsi prej 435,114 banorë. I vendosur në fundin lindor të Nyjës së Cuzco-s, lartësia mbidetare është rreth {{Convert|3400|m|ft|abbr=on}}. Vendi ka qenë kryeqyteti historik i [[Mbretëria e Inkëve|Perandorisë së Inkëve]] nga shekulli i XIII deri në pushimin spanjoll në shekullin e XVI. Në vitin 1983 Cusco u shpall një [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore]] nga [[UNESCO]]. Ai është bërë një destinacion i madh turistik, i cili merr gati 2 milion vizitorë në vit. Kushtetuta e Perusë e cakton atë si Kryeqyteti Historik i Perusë.<ref>{{Cito web|url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Peru/per93reforms05.html#titIIcapI|title=Constitución del Perъ de 1993|publisher=Pdba.georgetown.edu|accessdate=22 korrik 2009}}</ref> == Shqiptimi dhe etimologjia == Emri autokton i këtij qyteti është ''Qusqu''. Edhe pse emri është përdorur në gjuhën [[Classical Quechua|''quechua'']], origjina e tij është gjetur në gjuhën [[Gjuha aimare|aimare]]. Fjala rrjedh nga fraza ''qusqu wanka'' ('Gur i bufit'), i lidhur me mitin e themelimit të qytetit të Vëllezërve Ayar. Sipas kësaj legjende, Ayar Awqa (''Ayar Auca'') fitoi krahë dhe fluturoi në vendin e qytetit të ardhshëm; atje ai u shndërrua në një shkëmb, për të shënuar zotërimin e tokës së tij ''[[ayllu]]'' ('prejardhjen').<ref>{{Cite journal|last=Cerrón-Palomino|first=Rodolfo|title=Cuzco: La piedra donde se posó la lechuza. Historia de un nombre.|journal=Andina|volume=44|pages=143–174|year=2007|issn=0259-9600|location=Lima}}</ref> Pushtuesit spanjollë e përshtatën emrin vendas në fonetikën spanjolle si ''Cuzco'' ose, më rrallë edhe si ''Cozco''. ''Cuzco'' ishte shqiptimi standard në dokumente zyrtare dhe në kronikat e kohës koloniale,<ref>{{Cite journal|last=Carrión Ordóñez|first=Enrique|title=Cuzco, con Z|journal=Histórica|volume=XVII|pages=267–270|year=1990|location=Lima}}</ref> edhe pse ''Cusco'' ishte gjithashtu i përdorur. Në vitin 1976, kryetari i bashkisë së qytetit, nënshkroi një dekret për ndalimin tradicional të shqiptimit dhe urdhëroi përdorimin e ri, ''Cusco'', në publikimet e komunës. Nëntëmbëdhjetë vjet më vonë, më 23 qershor të vitit 1990, autoritetet lokale zyrtarizuar një shqiptim të ri që i afrohet më shumë me atë që gjuhës ''quechan'': ''Qosqo''. Në anglisht, "s"<ref>{{Cite web|url=http://www.roughguides.com/destinations/south-america/peru/cusco-and-around/cusco/|title=Rough Guide for Cusco|access-date=16 maj 2016|archive-date=3 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903082349/https://www.roughguides.com/destinations/south-america/peru/cusco-and-around/cusco/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html|title=CIA factbook for Peru|access-date=16 maj 2016|archive-date=5 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html|language=en|url-status=dead}}</ref> edhe "z"<ref>{{Cito web|url=http://whc.unesco.org/en/list/273|language=en|title=City of Cuzco – UNESCO World Heritage Centre|publisher=Whc.unesco.org|date=21 gusht 2007|accessdate=22 korrik 2009}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://www.lonelyplanet.com/worldguide/peru/cuzco/|language=en|title=Cuzco Travel Information and Travel Guide – Peru|publisher=Lonely Planet|accessdate=22 korrik 2009|archive-date=13 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913062525/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/peru/cuzco/|url-status=dead}}</ref> janë të pranuara, pasi që nuk ka asnjë shqiptim zyrtar, ndërkombëtare për emrin e  qytetit. Kodi i aeroporti ndërkombëtar në qytet është ende CUZ, duke reflektuar në shqiptimin më hershëm. == Historia == === Kultura Killke === Killkët e pushtuan rajonin nga viti 900 deri 1200 para mbërritjes së [[Mbretëria e Inkëve|Inkëve]] në shekullin e XIII. [[Saksaywaman]] që [[Datimi me radiokarbon|daton nga 14-karbon]], kompleksi i rrethuar me mure jashtë Cusco-s, ka vendosur se kultura Killke e ka ndërtuar kështjellën rreth vitit 1100. Inkët më vonë e zgjeruan dhe pushtuan kompleksin në shekullin e XIII dhe më pas. Më 13 mars të vitit 2008, [[Arkeologjia|arkeologët]] zbuluan rrënojat e një tempulli të lashtë, rrugë dhe sistemin e ujësjellësit të Saksaywaman.<ref name="temple">[http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080331-inca-temple.html Kelly Hearn, "Ancient Temple Discovered Among Inca Ruins"], ''National Geographic News'', 31 March 2008, accessed 12 January 2010</ref> Tempulli mbulon rreth 250 metra katrorë dhe përmban 11 dhoma, për të cilat mendohet se kanë mbajtur idhujt dhe mumiet,<ref name="temple"/> themelimin për qëllime fetare. Së bashku me rezultatet e gërmimeve në vitin 2007, kur një tempull tjetër u gjet në buzë të kalasë, tregon se ka pasur një kohë të gjatë fetare, si dhe ushtarakë të përdorimit të objektit, duke hedhur poshtë konkluzionet e mëparshme në lidhje me vendin.<ref>{{Cito web|url=http://www.comcast.net/news/index.jsp?cat=GENERAL&fn=/2008/03/14/911994.html&cookieattempt=1|title=NEWS - Comcast.net|publisher=Comcast.net<!|accessdate=22 korrik 2009}}</ref> === Historia e Inkëve === Cusco për një kohë të gjatë ka qenë një qendër e rëndësishme e popullsive vendase. Ai ishte kryeqyteti i [[Mbretëria e Inkëve|Perandorisë së Inkëve]] (nga shekulli i XIII deri në vitin 1532). Shumë besojnë se qyteti ishte planifikuar si një portret në formën e një [[puma]], një kafshë e shenjtë.<ref>{{Cito web|url=http://www.cusco.net/articulos/cuscoinca.htm#Puma|title=The history of Cusco|publisher=cusco.net<!|accessdate=25 korrik 2009|archive-date=21 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821033818/http://www.cusco.net/articulos/cuscoinca.htm#Puma|url-status=dead}}</ref> Nuk dihet se si është ndërtuar në mënyrë specifike Cusco, ose si gurët e saj të mëdha janë nxjerrë dhe transportuar në vend. Nën Inkët, qyteti pati dy sektorë: ''urin'' dhe ''hanan''. Secili ishte i ndarë për të përfshirë dy nga katër provincat, Chinchasuyu (veri-perëndim), Antisuyu (veri-lindje), Kuntisuyu (jug-perëndim) dhe Qullasuyu (jug-lindje). Një rrugë e drejtuar nga secili qark, në çerekun përkatës të perandorisë. === Pas pushtimit spanjoll === [[Skeda:Capitulo-XCII.jpg|majtas|parapamje|Imazhin e parë i Cuzco në Evropë. [[Pedro Cieza de León|Pedro Cieza de Leon]]. ''[[Crónica del Perú]]'', 1553.]] Tre [[Perandoria Spanjolle|spanjollët]] e parë që mbërritën në qytet, në maj të vitit 1533, pas [[Beteja e Cajamarca|Betejës së Cajamarca]]-s, pas marrjes së "Dhomës së Shpëtimit" nga [[Atahualpa]]. Më 15 nëntor 1533 [[Francisco Pizarro]] zyrtarisht erdhi në Cusco. "Kryeqyteti i inkasve ... i befasoi spanjollët nga bukuria e godinave të tij, gjatësia dhe rregullsia e rrugëve të tij" sheshi i madh ishte i rrethuar nga disa pallate, pasi "çdo sundues ndërtonte një shtëpi të re për veten e tij." "Delikatesa e punës prej guri shkëlqente".Kalaja kishte tre parapetë, dhe ishte e përbërë nga "masa të rënda prej guri." "Në zemër të kryeqytetit, u kalonte një lum...përball një guri." "Ndërtesë më e të shkëlqyer në Cuzco ... ishte padyshim tempulli i madh kushtuar Diellit...i dekoruar me fletë të arta...i rrethuar nga konventa dhe konviktet për priftërinjtë." "Pallatet ishin të shumta, dhe trupat nuk humbën kohë por filluan plaçkitjen e përmbajtjes së tyre, si dhe grabitjen e ndërtesav fetare," duke përfshirë edhe mumiet mbretërore në [[Qurikancha|Coricancha]].<ref name="Prescott">Prescott, W.H., 2011, The History of the Conquest of Peru, Digireads.com Publishing, [[Special:BookSources/9781420941142|ISBN 978-1-4209-4114-2]]</ref><sup class="reference" style="white-space:nowrap;">:186-187,192-193,216-219</sup> === Epoka republikane === Pas Peru e shpalli pavarësinë e saj në vitin 1821, Cusco ruajti rëndësinë e tij brenda strukturës administrative të vendit. Pas pavarësisë, qeveria krijoi Departamentin e Cuzco-s, duke ruajtur autoritet mbi territorin që shtrihet në kufirin brazilian. Cusco u bë kryeqyteti i departamentit; më pas ai u bë qyteti më i rëndësishëm në Rajonin jug-lindor të Andeve. ==== Nderime ==== === Prezent === Një tërmet në vitin 1950 tronditi qytetin, duke shkaktuar shkatërrimin e më shumë se një të tretës së strukturave të qytetit. Më pas, qyteti filloi për të krijuar veten si një pikë qendrore për turizëm dhe filloi të marrë një numër më të madh të turistëve. Duke filluar nga viti 1990, turizmi është rritur. Aktualisht, Cusco është destinacion më i rëndësishëm turistik në Peru. Nën administrimin e kryetari i bashkisë Daniel Estrada Pérez, një mbështetës i vendosur i ''[[Academia Mayor de la Lengua Quechua]]'', mes vitit 1983 dhe 1995 është përdorur zyrtarisht emri në gjuhën [[Kueçua (gjuhë)|quechua]], ''Qosqo''. == Gjeografia dhe klima == Qyteti i Cusco shtrihet përgjatë luginës së lumit Watanay. E vendosur në fundin lindor të Nyjes së Cuzco-s, lartësia mbidetare është rreth {{Convert|3400|m|ft|abbr=on}}. Në veri ndodhet mali [[Vargu malor Willkapampa|Willkapampa]] me male me lartësi prej 4.000 m – 6,000 m. Maja më e lartë është [[Salcantay|Sallqantay]] (6,271 m) rreth {{Convert|60|km|2|abbr=on}} në veriperëndim të Cusco-s.<ref>{{Cite web|url=http://andes.zoom-maps.com/|title=Andes map|url-status=dead|access-date=16 maj 2016|archive-date=24 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924154519/http://andes.zoom-maps.com/}}</ref> Cuzco u gjet në vitin 2006 të jetë vend në Tokë me mesatare më të lartë të nivelit të dritës [[Rrezet ultravioletëultravjollcë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070614170312/http://www.niwascience.co.nz/rc/atmos/uvconference/2006/Liley_2.pdf Liley, J. Ben and McKenzie, Richard L. (April 2006) "Where on Earth has the highest UV?" ''UV Radiation and its Effects: an update'' NIWA Science, Hamilton, NZ];</ref> {{Weather box | location = Cusco <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = [[World Meteorological Organisation]] (UN),<ref name= "WMO" >{{cite web|url=http://worldweather.wmo.int/029/c00110.htm|title=World Weather Information Service – Cuzco|accessdate=18 dhjetor 2012|publisher=UN|archive-date=7 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107033746/http://worldweather.wmo.int/029/c00110.htm%20|url-status=dead}}</ref> BBC Weather<ref name= "BBC" >{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/weather/3941584|title=Average Conditions Cusco, Peru|accessdate=18 dhjetor 2012|publisher=BBC Weather}}</ref> | Jan high C = 18.8 | Feb high C = 18.8 | Mar high C = 19.1 | Apr high C = 19.7 | May high C = 19.7 | Jun high C = 19.4 | Jul high C = 19.2 | Aug high C = 19.9 | Sep high C = 20.1 | Oct high C = 20.9 | Nov high C = 20.6 | Dec high C = 20.8 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 6.6 | Feb low C = 6.6 | Mar low C = 6.3 | Apr low C = 5.1 | May low C = 2.7 | Jun low C = 0.5 | Jul low C = 0.2 | Aug low C = 1.7 | Sep low C = 4.0 | Oct low C = 5.5 | Nov low C = 6.0 | Dec low C = 6.5 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 145.3 | Feb precipitation mm = 133.7 | Mar precipitation mm = 107.0 | Apr precipitation mm = 43.2 | May precipitation mm = 8.7 | Jun precipitation mm = 1.5 | Jul precipitation mm = 4.0 | Aug precipitation mm = 8.6 | Sep precipitation mm = 21.8 | Oct precipitation mm = 39.4 | Nov precipitation mm = 71.9 | Dec precipitation mm = 122.7 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Jan sun = 143 | Feb sun = 121 | Mar sun = 170 | Apr sun = 210 | May sun = 239 | Jun sun = 228 | Jul sun = 257 | Aug sun = 236 | Sep sun = 195 | Oct sun = 198 | Nov sun = 195 | Dec sun = 158 <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 66 | Mar humidity = 65 | Apr humidity = 61 | May humidity = 55 | Jun humidity = 48 | Jul humidity = 47 | Aug humidity = 46 | Sep humidity = 51 | Oct humidity = 51 | Nov humidity = 52 | Dec humidity = 59 }}} == Pamjet kryesore == {{wide image|Sacsayhuamán Décembre 2006 - Vue Panoramique - Pleine résolution.jpg|810px|align-cap=center|Rrënojat e [[Saksaywaman]]}} Edhe pse qyteti origjinal i Inkëve u tha se ka qenë e themeluar në shekullin e 11, në kohët e fundit dijetarët kanë konstatuar se Inkasit nuk e kanë pushtuar zonën para viti 1200 e.s. Para tyre, njerzit autoktonë të kulturës Killke ndërtuar kompleksin me mure të [[Saksaywaman]] rreth vitit 1100. Në nëntor të vitit 2008, studiuesit arkeologjik gjetën se Killkët gjithashtu kanë ndërtuar një tempull të madh pranë Saksaywaman, si dhe një ujësjellës (Pukyus) dhe rrugë që lidh strukturat prehistorike. Saksaywaman u zgjerua nga Inkët. === Trashëgimia arkitektonike === [[Skeda:Cusco-c02.jpg|parapamje| image_skyline e qytetit nga [[Sacsayhuamán|Saksaywaman]]. Çatitë e arkitekturës Koloniale.]] === Muzetë === Muzeumet më të rëndësishme në Cusco janë në vazhdim:<ref>[http://theonlyperuguide.com/2013/01/peru-travel-tips-museums-in-cusco-worth-visiting-and-worth-avoiding/ Museums in Cusco] theonlyperuguide.com</ref> *''[[Museo de Arte Precolombino (Peru)]]'' *''Casa Concha Museum'' (Muzeumi Machu Picchu) *''Museo Inka'' *''Museo Histórico Regional de Cuzco'' *''Centro de Textiles Tradicionales del Cuzco'' *Muzeu i Shenjtë, Magjik dhe Bimëve Mjekësore (''Museo de plantas sagradas, mágicas y medicinales'')<ref>[http://museoplantascusco.org/en.html Museum of Sacred, Magical and Medicinal Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213747/http://museoplantascusco.org/en.html |date=3 mars 2016 }}, Cusco</ref> *ChocoMuseo (Muzeu i Kakaos dhe Çokollatës)<ref>[http://www.chocomuseo.com/english/our-locations/cusco-per/ Cacao and Chocolate Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150621060710/http://www.chocomuseo.com/english/our-locations/cusco-per/ |language=en|date=21 qershor 2015 }}, Cusco</ref> Ka edhe disa muzeume të vendosura në kisha. == Popullsia == Deri në fund të shekullit të XVIII, Cusco ishte qyteti më i populluar në kontinent, madje edhe më shumë banorë se sa Lima.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="In contradiction with the population tables given here and in the page on Lima. Incidentally, the percentage changes are meaningless, given that the spacings between data points are far from uniform (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> Qyteti ka një popullsi prej rreth 434,114 banorë (në vitin 2013) dhe 434,654 banorë (në vitin 2015), sipas [[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI]] (Instituti Kombëtar i Statistikave dhe Informatikës). [[Skeda:FinCenCusco.jpg|majtas|parapamje|Qendra Financiare e qytetit,'' Av. de la Cultura'', Cusco]] {| class="wikitable" style="text-align: right; margin-bottom: 10px;" |+ Popullsia sipas qarkut ! Qyteti i qarkut ! Shtrirja në<br> km² ! Popullsia<br> në regjistrimin e vitit 2007 !Ndërtime<br> (2007) ! Dendësia<br> (hab/km2) ! Lartësia<br> [[Sea level|amsl]] |- | '''[[Qarku Cusco|Cuzco]]''' | 116.22 km2 | 108,798* | 28,476 | 936.1 | 3,399 amsl |- | '''[[Qarku San Jerónimo, Cusco|San Jerónimo]]''' | 103.34 km2 | 28,856* | 8,942 | 279.2 | 3,244 amsl |- | '''[[Qarku San Sebastián, Cusco|San Sebastián]]''' | 89.44 km2 | 85,472* | 18,109 | 955.6 | 3,244 amsl |- | '''[[Qarku Santiago, Cusco|Santiago]]''' | 69.72 km2 | 66,277* | 21,168 | 950.6 | 3,400 amsl |- | '''[[Qarku Wanchaq|Wanchaq]]''' | 6.38 km2 | 54,524* | 14,690 | 8,546.1 | 3,366 amsl |- | '''Gjithsej''' | '''385.1 km2''' | '''358,052*''' | '''91,385 ''' | '''929.76''' | — |- ! colspan="7" |<big>*</big><small>Të dhënat e regjistrimit të kryer nga [[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI]]<ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://desa.inei.gob.pe/mapas/bid/|title=Censo 2005 INEI|url-status=dead|access-date=16 maj 2016|archive-date=23 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423164200/http://desa.inei.gob.pe/mapas/bid/}}</ref></small> |} == Ushqimi == Si kryeqytet i Perandorisë së Ikëve, Cusco ishte një rajon i rëndësishme bujqësor. Ai është një rezervë natyrore për mijëra amtare të specieve peruane, duke përfshirë rreth 3,000 varietete të patateve të kultivuara nga njerëzit.<ref>{{Cito web|url=http://www.scidev.net/en/news/peru-city-bans-gm-to-protect-native-potatoes.html|language=en|title=Cusco, Peru Bans GM Products To Protect Diversity Of Native Potatoes|publisher=scidev.net|accessdate=21 shk 2012}}</ref> Kohët e fundit shumë bashkime dhe restorante neo-Andeane që janë zhvilluar në Cusco, në të cilën kuzhina përgatitet me teknikat moderne dhe përfshin një përzierje tradicionale të përbërësve Andean dhe ndërkombëtare.<ref>{{Cite web|url=http://www.sazonperu.com/busqueda/ciudad/index.php?idprov=137&=1&iddpto=8&idio=|title=Guide to Peruvian Food, Cusco Reference|url-status=dead|access-date=16 maj 2016|archive-date=20 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120020007/http://www.sazonperu.com/busqueda/ciudad/index.php?idprov=137&=1&iddpto=8&idio=}}</ref> == Transporti == Qyteti ka një aeroport të madh, [[Alejandro Velasco Astete International Airport|Aeroporti Ndërkombëtar Alejandro Velasco Astete]], me një numër të linjave ajrore që shërbejnë atë,, duke përfshirë Avianca dhe Lan Peru. == Marrëdhëniet ndërkombëtare == === Qytetet binjake dhe simotra === Cusco është binjakëzuar me:<ref name="cuidadhermanas">{{cite web|url=http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6|title=Ciudades Hermanas (Sister Cities)|publisher=Municipalidad del Cusco|accessdate=23 shtator 2009|archive-date=3 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803122352/http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{PLE}} - ([[Bethlehem]])<ref name="BethlehemTwinning">{{cite web|url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php|title=::Bethlehem Municipality::|publisher=bethlehem-city.org|accessdate=10 tetor 2009|archive-date=24 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724140854/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php|language=en|url-status=dead}}</ref> *{{BOL}} - ([[La Paz]]) *{{PHI}} - ([[Baguio]]) *{{UZB}} - ([[Samarkand]]) *{{MEX}} - ([[Mexico City]]) *{{JPN}} - ([[Kyoto]]) *{{USA}} - ([[Jersey City, New Jersey]]) || *{{PER}} - ([[Lima]]) *{{FRA}} - ([[Chartres]]) *{{PRK}} - ([[Kaesong]]) *{{GRE}} - ([[Athens]]) *{{RUS}} - ([[Moscow]]) *{{CUB}} - ([[La Habana]]) || *{{HON}} - ([[Copán]]) *{{PRC}} - ([[Xi'an]]) *{{BOL}} - ([[Potosí]]) *{{ECU}} - ([[Cuenca, Ecuador|Cuenca]]) *{{BRA}} - ([[Rio de Janeiro]]) *{{USA}} - ([[Madison, Wisconsin]]) *{{TUR}} - ([[Istanbul]]) |} === Partneritetet === * {{POL}} - ([[Krakovi|Kraków]])<ref name="Kraków partnerships">{{Cito web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,5,miasta_partnerskie.html|title=Kraków - Miasta Partnerskie|accessdate=2013-08-10|work=Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków|trans-title=Kraków -Partnership Cities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702010825/http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,5,miasta_partnerskie.html|archivedate=2013-07-02}}</ref> == Galeria == <gallery> File:CuscoPiedra12angulo.jpg|Guri me 12-anë File:Cusco-catedral-c01.jpg|Kisha e Familjes së Shenjtë / ''Capilla de la Sagrada Familia'' File:Centro del cuzco.jpg|Rrugët e vjetra në qendër të qytetit File:1 cusco cuzco peru panorama 2014.jpg|Panoramë File:CristoBlancoCuzco.jpg|''Cristo Blanco'' (Krishti i Bardhë) File:Pachacuti statue, Cuzco.jpg|Statuja e [[Pachacuti]], [[Sapa Inca]] File:Cuzco street.jpg|Rrugë në qytetin e vjetër </gallery> == Referime == {{Reflist|colwidth=30em}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20071025053547/http://www.municusco.gob.pe/ Faqja zyrtare e Cusco] [[Kategoria:Trashëgimi botërore në Peru]] 22506ago7eicyibiz5u38grinzbday0 3010630 3010602 2026-07-18T15:16:27Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010630 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Cusco | native_name = Cuzco (spanisht)<br/> Qusqu / Qosqo ([[Kueçua (gjuhë)|kueçua]]) | settlement_type = Qytet | nicknames = La Ciudad Imperial (Qyteti Perandorak) | mottoes = | image_flag = Flag_of_Cusco.svg | flag_link = Flamuri i Cusco-s | image_seal = | seal_link = Stema e Cusco-s | seal_size = | image_skyline = Cuscoinfobox.png | image_caption = Në krye: Plaza de Armas, Në mes - majtas: [[Qurikancha]], Në mes - djathtas: Pamje ajrore e Cusco-s, Poshtë - majtas: [[Saksaywaman]], Poshtë - djathtas: Katedralja e Cusco-s <!--Administrimi territorial--> |Shteti = Peruja |Rajoni = [[Rajoni Cusco]] |Qarku = |Provinca = [[Provinca Cusco]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 385.1 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 435,114 | population_total_viti = 2013 (427218 banorë në 2015<ref>{{cite web|url=http://proyectos.inei.gob.pe/web/biblioineipub/bancopub/Est/Lib1020/cuadros/c0206.xls|title=Perú: Población estimada al 30 de junio y tasa de crecimiento de las ciudades capitales, por departamento, 2011 y 2015|work=Perú: Estimaciones y proyecciones de población total por sexo de las principales ciudades, 2012-2015|publisher=Instituto Nacional de Estadística e Informática|date=mars 2012|access-date=2015-06-03|archive-date=25 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083013/http://proyectos.inei.gob.pe/web/biblioineipub/bancopub/Est/Lib1020/cuadros/c0206.xls%20|url-status=dead}}</ref>) |Dendësia = 1,100 |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 3399 | population_demonym = cuzqueño/a | established_date = 1100 |Zona Kohore = [[Coordinated Universal Time|UTC-5]] |Ora Verore = [[Coordinated Universal Time|UTC-5]] | postal_code = 84 |Prefiksi = | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = Luis Flórez |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = [http://www.municusco.gob.pe/ www.municusco.gob.pe] |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Cuzco-distritos.png | image_map_shënimi = Districts of Cusco | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= 13 | gjer_m= 31 | gjer_s= 30 | gjer_dr = S | gjat_g= 71 | gjat_m= 58 | gjat_s= 20 | gjat_dr = W |footnotes = }} '''Cusco''' ({{IPAc-en|ˈ|k|uː|z|k|oʊ}}), shpesh shqiptohet si '''Cuzco''' ({{Lang-es|Cuzco|link=no}}, {{IPA-es|ˈkusko|}}; [[Kueçua (gjuhë)|Quechua]]:<span> </span><span lang="qu">''Qusqu ''ose'' Qosqo''</span>, <small>IPA: </small><small></small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈqɔsqɔ]</span>), është qytet në juglindje të [[Peruja|Perusë]], pranë Luginës Urubamba në vargmalet e [[Andet|Andeve]]. Ky është kryeqyteti i [[Rajonit Cusco]] si dhe [[Krahina Cusco|Krahinës Cusco]]. Në vitin 2013, qyteti kishte një popullsi prej 435,114 banorë. I vendosur në fundin lindor të Nyjës së Cuzco-s, lartësia mbidetare është rreth {{Convert|3400|m|ft|abbr=on}}. Vendi ka qenë kryeqyteti historik i [[Mbretëria e Inkëve|Perandorisë së Inkëve]] nga shekulli i XIII deri në pushimin spanjoll në shekullin e XVI. Në vitin 1983 Cusco u shpall një [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore]] nga [[UNESCO]]. Ai është bërë një destinacion i madh turistik, i cili merr gati 2 milion vizitorë në vit. Kushtetuta e Perusë e cakton atë si Kryeqyteti Historik i Perusë.<ref>{{Cito web|url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Peru/per93reforms05.html#titIIcapI|title=Constitución del Perъ de 1993|publisher=Pdba.georgetown.edu|accessdate=22 korrik 2009}}</ref> == Shqiptimi dhe etimologjia == Emri autokton i këtij qyteti është ''Qusqu''. Edhe pse emri është përdorur në gjuhën [[Classical Quechua|''quechua'']], origjina e tij është gjetur në gjuhën [[Gjuha aimare|aimare]]. Fjala rrjedh nga fraza ''qusqu wanka'' ('Gur i bufit'), i lidhur me mitin e themelimit të qytetit të Vëllezërve Ayar. Sipas kësaj legjende, Ayar Awqa (''Ayar Auca'') fitoi krahë dhe fluturoi në vendin e qytetit të ardhshëm; atje ai u shndërrua në një shkëmb, për të shënuar zotërimin e tokës së tij ''[[ayllu]]'' ('prejardhjen').<ref>{{Cite journal|last=Cerrón-Palomino|first=Rodolfo|title=Cuzco: La piedra donde se posó la lechuza. Historia de un nombre.|journal=Andina|volume=44|pages=143–174|year=2007|issn=0259-9600|location=Lima}}</ref> Pushtuesit spanjollë e përshtatën emrin vendas në fonetikën spanjolle si ''Cuzco'' ose, më rrallë edhe si ''Cozco''. ''Cuzco'' ishte shqiptimi standard në dokumente zyrtare dhe në kronikat e kohës koloniale,<ref>{{Cite journal|last=Carrión Ordóñez|first=Enrique|title=Cuzco, con Z|journal=Histórica|volume=XVII|pages=267–270|year=1990|location=Lima}}</ref> edhe pse ''Cusco'' ishte gjithashtu i përdorur. Në vitin 1976, kryetari i bashkisë së qytetit, nënshkroi një dekret për ndalimin tradicional të shqiptimit dhe urdhëroi përdorimin e ri, ''Cusco'', në publikimet e komunës. Nëntëmbëdhjetë vjet më vonë, më 23 qershor të vitit 1990, autoritetet lokale zyrtarizuar një shqiptim të ri që i afrohet më shumë me atë që gjuhës ''quechan'': ''Qosqo''. Në anglisht, "s"<ref>{{Cite web|url=http://www.roughguides.com/destinations/south-america/peru/cusco-and-around/cusco/|title=Rough Guide for Cusco|access-date=16 maj 2016|archive-date=3 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903082349/https://www.roughguides.com/destinations/south-america/peru/cusco-and-around/cusco/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html|title=CIA factbook for Peru|access-date=16 maj 2016|archive-date=5 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html|language=en|url-status=dead}}</ref> edhe "z"<ref>{{Cito web|url=http://whc.unesco.org/en/list/273|language=en|title=City of Cuzco – UNESCO World Heritage Centre|publisher=Whc.unesco.org|date=21 gusht 2007|accessdate=22 korrik 2009}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://www.lonelyplanet.com/worldguide/peru/cuzco/|language=en|title=Cuzco Travel Information and Travel Guide – Peru|publisher=Lonely Planet|accessdate=22 korrik 2009|archive-date=13 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913062525/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/peru/cuzco/|url-status=dead}}</ref> janë të pranuara, pasi që nuk ka asnjë shqiptim zyrtar, ndërkombëtare për emrin e  qytetit. Kodi i aeroporti ndërkombëtar në qytet është ende CUZ, duke reflektuar në shqiptimin më hershëm. == Historia == === Kultura Killke === Killkët e pushtuan rajonin nga viti 900 deri 1200 para mbërritjes së [[Mbretëria e Inkëve|Inkëve]] në shekullin e XIII. [[Saksaywaman]] që [[Datimi me radiokarbon|daton nga 14-karbon]], kompleksi i rrethuar me mure jashtë Cusco-s, ka vendosur se kultura Killke e ka ndërtuar kështjellën rreth vitit 1100. Inkët më vonë e zgjeruan dhe pushtuan kompleksin në shekullin e XIII dhe më pas. Më 13 mars të vitit 2008, [[Arkeologjia|arkeologët]] zbuluan rrënojat e një tempulli të lashtë, rrugë dhe sistemin e ujësjellësit të Saksaywaman.<ref name="temple">[http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080331-inca-temple.html Kelly Hearn, "Ancient Temple Discovered Among Inca Ruins"], ''National Geographic News'', 31 March 2008, accessed 12 January 2010</ref> Tempulli mbulon rreth 250 metra katrorë dhe përmban 11 dhoma, për të cilat mendohet se kanë mbajtur idhujt dhe mumiet,<ref name="temple"/> themelimin për qëllime fetare. Së bashku me rezultatet e gërmimeve në vitin 2007, kur një tempull tjetër u gjet në buzë të kalasë, tregon se ka pasur një kohë të gjatë fetare, si dhe ushtarakë të përdorimit të objektit, duke hedhur poshtë konkluzionet e mëparshme në lidhje me vendin.<ref>{{Cito web|url=http://www.comcast.net/news/index.jsp?cat=GENERAL&fn=/2008/03/14/911994.html&cookieattempt=1|title=NEWS - Comcast.net|publisher=Comcast.net<!|accessdate=22 korrik 2009}}</ref> === Historia e Inkëve === Cusco për një kohë të gjatë ka qenë një qendër e rëndësishme e popullsive vendase. Ai ishte kryeqyteti i [[Mbretëria e Inkëve|Perandorisë së Inkëve]] (nga shekulli i XIII deri në vitin 1532). Shumë besojnë se qyteti ishte planifikuar si një portret në formën e një [[puma]], një kafshë e shenjtë.<ref>{{Cito web|url=http://www.cusco.net/articulos/cuscoinca.htm#Puma|title=The history of Cusco|publisher=cusco.net<!|accessdate=25 korrik 2009|archive-date=21 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821033818/http://www.cusco.net/articulos/cuscoinca.htm#Puma|url-status=dead}}</ref> Nuk dihet se si është ndërtuar në mënyrë specifike Cusco, ose si gurët e saj të mëdha janë nxjerrë dhe transportuar në vend. Nën Inkët, qyteti pati dy sektorë: ''urin'' dhe ''hanan''. Secili ishte i ndarë për të përfshirë dy nga katër provincat, Chinchasuyu (veri-perëndim), Antisuyu (veri-lindje), Kuntisuyu (jug-perëndim) dhe Qullasuyu (jug-lindje). Një rrugë e drejtuar nga secili qark, në çerekun përkatës të perandorisë. === Pas pushtimit spanjoll === [[Skeda:Capitulo-XCII.jpg|majtas|parapamje|Imazhin e parë i Cuzco në Evropë. [[Pedro Cieza de León|Pedro Cieza de Leon]]. ''[[Crónica del Perú]]'', 1553.]] Tre [[Perandoria Spanjolle|spanjollët]] e parë që mbërritën në qytet, në maj të vitit 1533, pas [[Beteja e Cajamarca|Betejës së Cajamarca]]-s, pas marrjes së "Dhomës së Shpëtimit" nga [[Atahualpa]]. Më 15 nëntor 1533 [[Francisco Pizarro]] zyrtarisht erdhi në Cusco. "Kryeqyteti i inkasve ... i befasoi spanjollët nga bukuria e godinave të tij, gjatësia dhe rregullsia e rrugëve të tij" sheshi i madh ishte i rrethuar nga disa pallate, pasi "çdo sundues ndërtonte një shtëpi të re për veten e tij." "Delikatesa e punës prej guri shkëlqente".Kalaja kishte tre parapetë, dhe ishte e përbërë nga "masa të rënda prej guri." "Në zemër të kryeqytetit, u kalonte një lum...përball një guri." "Ndërtesë më e të shkëlqyer në Cuzco ... ishte padyshim tempulli i madh kushtuar Diellit...i dekoruar me fletë të arta...i rrethuar nga konventa dhe konviktet për priftërinjtë." "Pallatet ishin të shumta, dhe trupat nuk humbën kohë por filluan plaçkitjen e përmbajtjes së tyre, si dhe grabitjen e ndërtesav fetare," duke përfshirë edhe mumiet mbretërore në [[Qurikancha|Coricancha]].<ref name="Prescott">Prescott, W.H., 2011, The History of the Conquest of Peru, Digireads.com Publishing, [[Special:BookSources/9781420941142|ISBN 978-1-4209-4114-2]]</ref><sup class="reference" style="white-space:nowrap;">:186-187,192-193,216-219</sup> === Epoka republikane === Pas Peru e shpalli pavarësinë e saj në vitin 1821, Cusco ruajti rëndësinë e tij brenda strukturës administrative të vendit. Pas pavarësisë, qeveria krijoi Departamentin e Cuzco-s, duke ruajtur autoritet mbi territorin që shtrihet në kufirin brazilian. Cusco u bë kryeqyteti i departamentit; më pas ai u bë qyteti më i rëndësishëm në Rajonin jug-lindor të Andeve. ==== Nderime ==== === Prezent === Një tërmet në vitin 1950 tronditi qytetin, duke shkaktuar shkatërrimin e më shumë se një të tretës së strukturave të qytetit. Më pas, qyteti filloi për të krijuar veten si një pikë qendrore për turizëm dhe filloi të marrë një numër më të madh të turistëve. Duke filluar nga viti 1990, turizmi është rritur. Aktualisht, Cusco është destinacion më i rëndësishëm turistik në Peru. Nën administrimin e kryetari i bashkisë Daniel Estrada Pérez, një mbështetës i vendosur i ''[[Academia Mayor de la Lengua Quechua]]'', mes vitit 1983 dhe 1995 është përdorur zyrtarisht emri në gjuhën [[Kueçua (gjuhë)|quechua]], ''Qosqo''. == Gjeografia dhe klima == Qyteti i Cusco shtrihet përgjatë luginës së lumit Watanay. E vendosur në fundin lindor të Nyjes së Cuzco-s, lartësia mbidetare është rreth {{Convert|3400|m|ft|abbr=on}}. Në veri ndodhet mali [[Vargu malor Willkapampa|Willkapampa]] me male me lartësi prej 4.000 m – 6,000 m. Maja më e lartë është [[Salcantay|Sallqantay]] (6,271 m) rreth {{Convert|60|km|2|abbr=on}} në veriperëndim të Cusco-s.<ref>{{Cite web|url=http://andes.zoom-maps.com/|title=Andes map|url-status=dead|access-date=16 maj 2016|archive-date=24 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924154519/http://andes.zoom-maps.com/}}</ref> Cuzco u gjet në vitin 2006 të jetë vend në Tokë me mesatare më të lartë të nivelit të dritës [[Rrezet ultravioletëultravjollcë]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070614170312/http://www.niwascience.co.nz/rc/atmos/uvconference/2006/Liley_2.pdf Liley, J. Ben and McKenzie, Richard L. (April 2006) "Where on Earth has the highest UV?" ''UV Radiation and its Effects: an update'' NIWA Science, Hamilton, NZ];</ref> {{Weather box | location = Cusco | source 1 = [[World Meteorological Organisation]] (UN),<ref name= "WMO" >{{cite web|url=http://worldweather.wmo.int/029/c00110.htm|title=World Weather Information Service – Cuzco|accessdate=18 dhjetor 2012|publisher=UN|archive-date=7 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107033746/http://worldweather.wmo.int/029/c00110.htm%20|url-status=dead}}</ref> BBC Weather<ref name= "BBC" >{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/weather/3941584|title=Average Conditions Cusco, Peru|accessdate=18 dhjetor 2012|publisher=BBC Weather}}</ref> | Jan high C = 18.8 | Feb high C = 18.8 | Mar high C = 19.1 | Apr high C = 19.7 | May high C = 19.7 | Jun high C = 19.4 | Jul high C = 19.2 | Aug high C = 19.9 | Sep high C = 20.1 | Oct high C = 20.9 | Nov high C = 20.6 | Dec high C = 20.8 | Jan low C = 6.6 | Feb low C = 6.6 | Mar low C = 6.3 | Apr low C = 5.1 | May low C = 2.7 | Jun low C = 0.5 | Jul low C = 0.2 | Aug low C = 1.7 | Sep low C = 4.0 | Oct low C = 5.5 | Nov low C = 6.0 | Dec low C = 6.5 | Jan precipitation mm = 145.3 | Feb precipitation mm = 133.7 | Mar precipitation mm = 107.0 | Apr precipitation mm = 43.2 | May precipitation mm = 8.7 | Jun precipitation mm = 1.5 | Jul precipitation mm = 4.0 | Aug precipitation mm = 8.6 | Sep precipitation mm = 21.8 | Oct precipitation mm = 39.4 | Nov precipitation mm = 71.9 | Dec precipitation mm = 122.7 | Jan sun = 143 | Feb sun = 121 | Mar sun = 170 | Apr sun = 210 | May sun = 239 | Jun sun = 228 | Jul sun = 257 | Aug sun = 236 | Sep sun = 195 | Oct sun = 198 | Nov sun = 195 | Dec sun = 158 | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 66 | Mar humidity = 65 | Apr humidity = 61 | May humidity = 55 | Jun humidity = 48 | Jul humidity = 47 | Aug humidity = 46 | Sep humidity = 51 | Oct humidity = 51 | Nov humidity = 52 | Dec humidity = 59 }}} == Pamjet kryesore == {{wide image|Sacsayhuamán Décembre 2006 - Vue Panoramique - Pleine résolution.jpg|810px|align-cap=center|Rrënojat e [[Saksaywaman]]}} Edhe pse qyteti origjinal i Inkëve u tha se ka qenë e themeluar në shekullin e 11, në kohët e fundit dijetarët kanë konstatuar se Inkasit nuk e kanë pushtuar zonën para viti 1200 e.s. Para tyre, njerzit autoktonë të kulturës Killke ndërtuar kompleksin me mure të [[Saksaywaman]] rreth vitit 1100. Në nëntor të vitit 2008, studiuesit arkeologjik gjetën se Killkët gjithashtu kanë ndërtuar një tempull të madh pranë Saksaywaman, si dhe një ujësjellës (Pukyus) dhe rrugë që lidh strukturat prehistorike. Saksaywaman u zgjerua nga Inkët. === Trashëgimia arkitektonike === [[Skeda:Cusco-c02.jpg|parapamje| image_skyline e qytetit nga [[Sacsayhuamán|Saksaywaman]]. Çatitë e arkitekturës Koloniale.]] === Muzetë === Muzeumet më të rëndësishme në Cusco janë në vazhdim:<ref>[http://theonlyperuguide.com/2013/01/peru-travel-tips-museums-in-cusco-worth-visiting-and-worth-avoiding/ Museums in Cusco] theonlyperuguide.com</ref> *''[[Museo de Arte Precolombino (Peru)]]'' *''Casa Concha Museum'' (Muzeumi Machu Picchu) *''Museo Inka'' *''Museo Histórico Regional de Cuzco'' *''Centro de Textiles Tradicionales del Cuzco'' *Muzeu i Shenjtë, Magjik dhe Bimëve Mjekësore (''Museo de plantas sagradas, mágicas y medicinales'')<ref>[http://museoplantascusco.org/en.html Museum of Sacred, Magical and Medicinal Plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303213747/http://museoplantascusco.org/en.html |date=3 mars 2016 }}, Cusco</ref> *ChocoMuseo (Muzeu i Kakaos dhe Çokollatës)<ref>[http://www.chocomuseo.com/english/our-locations/cusco-per/ Cacao and Chocolate Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150621060710/http://www.chocomuseo.com/english/our-locations/cusco-per/ |language=en|date=21 qershor 2015 }}, Cusco</ref> Ka edhe disa muzeume të vendosura në kisha. == Popullsia == Deri në fund të shekullit të XVIII, Cusco ishte qyteti më i populluar në kontinent, madje edhe më shumë banorë se sa Lima.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;" contenteditable="false">&#x5B;''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="In contradiction with the population tables given here and in the page on Lima. Incidentally, the percentage changes are meaningless, given that the spacings between data points are far from uniform (December 2015)">citim i duhur</span>]]''&#x5D;</sup> Qyteti ka një popullsi prej rreth 434,114 banorë (në vitin 2013) dhe 434,654 banorë (në vitin 2015), sipas [[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI]] (Instituti Kombëtar i Statistikave dhe Informatikës). [[Skeda:FinCenCusco.jpg|majtas|parapamje|Qendra Financiare e qytetit,'' Av. de la Cultura'', Cusco]] {| class="wikitable" style="text-align: right; margin-bottom: 10px;" |+ Popullsia sipas qarkut ! Qyteti i qarkut ! Shtrirja në<br> km² ! Popullsia<br> në regjistrimin e vitit 2007 !Ndërtime<br> (2007) ! Dendësia<br> (hab/km2) ! Lartësia<br> [[Sea level|amsl]] |- | '''[[Qarku Cusco|Cuzco]]''' | 116.22 km2 | 108,798* | 28,476 | 936.1 | 3,399 amsl |- | '''[[Qarku San Jerónimo, Cusco|San Jerónimo]]''' | 103.34 km2 | 28,856* | 8,942 | 279.2 | 3,244 amsl |- | '''[[Qarku San Sebastián, Cusco|San Sebastián]]''' | 89.44 km2 | 85,472* | 18,109 | 955.6 | 3,244 amsl |- | '''[[Qarku Santiago, Cusco|Santiago]]''' | 69.72 km2 | 66,277* | 21,168 | 950.6 | 3,400 amsl |- | '''[[Qarku Wanchaq|Wanchaq]]''' | 6.38 km2 | 54,524* | 14,690 | 8,546.1 | 3,366 amsl |- | '''Gjithsej''' | '''385.1 km2''' | '''358,052*''' | '''91,385 ''' | '''929.76''' | — |- ! colspan="7" |<big>*</big><small>Të dhënat e regjistrimit të kryer nga [[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI]]<ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://desa.inei.gob.pe/mapas/bid/|title=Censo 2005 INEI|url-status=dead|access-date=16 maj 2016|archive-date=23 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423164200/http://desa.inei.gob.pe/mapas/bid/}}</ref></small> |} == Ushqimi == Si kryeqytet i Perandorisë së Ikëve, Cusco ishte një rajon i rëndësishme bujqësor. Ai është një rezervë natyrore për mijëra amtare të specieve peruane, duke përfshirë rreth 3,000 varietete të patateve të kultivuara nga njerëzit.<ref>{{Cito web|url=http://www.scidev.net/en/news/peru-city-bans-gm-to-protect-native-potatoes.html|language=en|title=Cusco, Peru Bans GM Products To Protect Diversity Of Native Potatoes|publisher=scidev.net|accessdate=21 shk 2012}}</ref> Kohët e fundit shumë bashkime dhe restorante neo-Andeane që janë zhvilluar në Cusco, në të cilën kuzhina përgatitet me teknikat moderne dhe përfshin një përzierje tradicionale të përbërësve Andean dhe ndërkombëtare.<ref>{{Cite web|url=http://www.sazonperu.com/busqueda/ciudad/index.php?idprov=137&=1&iddpto=8&idio=|title=Guide to Peruvian Food, Cusco Reference|url-status=dead|access-date=16 maj 2016|archive-date=20 nëntor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120020007/http://www.sazonperu.com/busqueda/ciudad/index.php?idprov=137&=1&iddpto=8&idio=}}</ref> == Transporti == Qyteti ka një aeroport të madh, [[Alejandro Velasco Astete International Airport|Aeroporti Ndërkombëtar Alejandro Velasco Astete]], me një numër të linjave ajrore që shërbejnë atë,, duke përfshirë Avianca dhe Lan Peru. == Marrëdhëniet ndërkombëtare == === Qytetet binjake dhe simotra === Cusco është binjakëzuar me:<ref name="cuidadhermanas">{{cite web|url=http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6|title=Ciudades Hermanas (Sister Cities)|publisher=Municipalidad del Cusco|accessdate=23 shtator 2009|archive-date=3 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803122352/http://www.municusco.gob.pe/ver.php?id=6|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{PLE}} - ([[Bethlehem]])<ref name="BethlehemTwinning">{{cite web|url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php|title=::Bethlehem Municipality::|publisher=bethlehem-city.org|accessdate=10 tetor 2009|archive-date=24 korrik 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724140854/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php|language=en|url-status=dead}}</ref> *{{BOL}} - ([[La Paz]]) *{{PHI}} - ([[Baguio]]) *{{UZB}} - ([[Samarkand]]) *{{MEX}} - ([[Mexico City]]) *{{JPN}} - ([[Kyoto]]) *{{USA}} - ([[Jersey City, New Jersey]]) || *{{PER}} - ([[Lima]]) *{{FRA}} - ([[Chartres]]) *{{PRK}} - ([[Kaesong]]) *{{GRE}} - ([[Athens]]) *{{RUS}} - ([[Moscow]]) *{{CUB}} - ([[La Habana]]) || *{{HON}} - ([[Copán]]) *{{PRC}} - ([[Xi'an]]) *{{BOL}} - ([[Potosí]]) *{{ECU}} - ([[Cuenca, Ecuador|Cuenca]]) *{{BRA}} - ([[Rio de Janeiro]]) *{{USA}} - ([[Madison, Wisconsin]]) *{{TUR}} - ([[Istanbul]]) |} === Partneritetet === * {{POL}} - ([[Krakovi|Kraków]])<ref name="Kraków partnerships">{{Cito web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,5,miasta_partnerskie.html|title=Kraków - Miasta Partnerskie|accessdate=2013-08-10|work=Miejska Platforma Internetowa Magiczny Kraków|trans-title=Kraków -Partnership Cities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702010825/http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,kat,0,5,miasta_partnerskie.html|archivedate=2013-07-02}}</ref> == Galeria == <gallery> File:CuscoPiedra12angulo.jpg|Guri me 12-anë File:Cusco-catedral-c01.jpg|Kisha e Familjes së Shenjtë / ''Capilla de la Sagrada Familia'' File:Centro del cuzco.jpg|Rrugët e vjetra në qendër të qytetit File:1 cusco cuzco peru panorama 2014.jpg|Panoramë File:CristoBlancoCuzco.jpg|''Cristo Blanco'' (Krishti i Bardhë) File:Pachacuti statue, Cuzco.jpg|Statuja e [[Pachacuti]], [[Sapa Inca]] File:Cuzco street.jpg|Rrugë në qytetin e vjetër </gallery> == Referime == {{Reflist|colwidth=30em}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20071025053547/http://www.municusco.gob.pe/ Faqja zyrtare e Cusco] [[Kategoria:Trashëgimi botërore në Peru]] glx53thp7uvniodd75ib2qb9earft3m 10 195718 3010748 2858302 2026-07-18T15:43:34Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010748 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iliria | title = [[Ilirët]] - [[Iliria]] - [[Iliriku]] | listclass = hlist | group1 = Shkenca | list1 = '''[[Ilirologjia]]''' | group2 = Shteti | list2 = [[Iliria]] • [[Mbretëria e Ilirisë]] • [[Mbretëria e Dardanisë]] • [[Iliriku]] • [[Prefektura e Ilirikut]] | group3 = Mbretër <br> Mbretëresha | list3 = [[Agroni]] • [[Alketi i II-të|Alketi II]] • [[Audata]] • [[Audoleoni]] • [[Ballai]] • [[Bardhyli]] • [[Bato Breuku]] • [[Bato Dalmati]] • [[Bato Dardani]] • [[Bato Desidiati]] • [[Birkena]] • [[Beroia e Epirit]] • [[Dhimiter Fari]] • [[Epuloni]] • [[Etleua]] • [[Genti]] • [[Glauku]] • [[Kliti]] • [[Grabus|Grabusi]] • [[Longari|Longar Dardani]] • [[Mytili]] • [[Monuni]] • [[Pinej Ardiani]] • [[Pleurati]] • [[Skerdilaidi]] • [[Triteuta]] • [[Teuta e Ilirisë]] | group4 = Qytete | list4 = [[Apolonia]] • [[Nin (Aenona)|Aenona]] • [[Albanopoli]] • [[Amantia]] • [[Antigonea]] • [[Andetria]] • [[Berati|Antipatrea]] • [[Bylisi]] • [[Butrinti]] • [[Vranduku|Arduba]] • [[Basania]] • [[Daorsoni]] • [[Damastioni]] • [[Delminium]] • [[Dimali]] • [[Dioklea]] • [[Durrësi|Dyrrahu]] • [[Foenika]] • [[Kinna]] • [[Liknidos]] • [[Lezha|Lissus]] • [[Meduni]] • [[Nikaja]] • [[Orikumi]] • [[Petra (Iliria)]] • [[Pelioni]] • [[Risani]] • [[Stridoni]] • [[Shkodra]] • [[Tauresiumi]] • [[Ulpiana]] • [[Uscana]] | group5 = Vendbanime | list5 = [[Chinna (Dardania)]] • [[Hvari]] • [[Mleti]] • [[Narenta]] • [[Malvesa]] • [[Municipium Dardanorum]] • [[Vendenisi (Lokalitet arkeologjik)|Vendenisi]] • [[Viciana]] • [[Nezakci]] • [[Promona]] • [[Theranda]] | group6 = Kultura ilire | list6 = [[Gjuha ilire]] ([[Fjalori i propozuar i ilirishtes]]) • [[Armët ilire]] • [[Arsimi dhe edukata tek ilirët]] • [[Monedhat ilire|Numizmatika ilire]] • [[Heraldika ilire]] • [[Detaria ilire]] • [[Ushtria ilire]] • [[Mitologjia ilire]] | group7 = Beteja <br>&<br> Luftëra | list7 = [[Beteja e Foinikës]] • [[Beteja e Luginës së Erigonit]] • [[Beteja e Lynkestisë]] • [[Beteja e Paksosit]] • [[Rrethimi i Isës]] • [[Rrethimi i Medionit]] • [[Beteja e Epidamnit]] <br> [[Lufta dardano-bastarne]] • [[Luftërat dalmato-romake]] • [[Luftërat dardane-maqedonase]] • [[Luftërat iliro-romake]] • [[Lufta e parë iliro-romake]] • [[Lufta e dytë iliro-romake]] • [[Lufta e tretë iliro-romake]] • [[Luftërat japigo-tarentine]] • [[Luftërat e Oktavianit me ilirët]] • [[Lufta e Panonisë]] • [[Kryengritja e madhe ilire]] • [[Pushtimi ilir i Epirit]] • | list8 = '''[[Fiset ilire]]''' | list9 = {{Navbox|border=child | group1 = [[Fiset ilire|Fise ilire antike]] | list1 = • [[Abrët]] • [[Albanët]] • [[Ardianët]] • [[Atintanët]] • [[Autariatët]] • [[Balaitët]] • [[Batiatët]] • [[Bylinët]] • [[Daorsët]] • [[Deurët]] • [[Diestët]] • [[Enetët]] • [[Helidonët]] • [[Kavët]] • [[Kinambrët]] • [[Liburnët]] • [[Lopsët]] • [[Mentorët]] • [[Melkumanët]] • [[Narenët]] • [[Penestët]] • [[Peresadët]] • [[Selepitanët]] • [[Sardeatët]] • [[Sesaretët]] • [[Tyntenët]] | group2 = [[Illyrii proprie dicti|Ilirët e vërtetë <br> (Illyri Proprie Dicti)]] | list2 = • [[Taulantët]] (• [[Abrët]] • [[Parthinët]]) • [[Dokleatët]] • [[Enkelejët]] • [[Dasaretët]] • [[Endirudinët]] • [[Grabët]] • [[Labeatët]] • [[Plerejët]] • [[Sasaejët]] • [[Senedët]] | group3 = [[Dardania]] | list3 = • [[Dardanët]] • [[Galabrët]] • [[Thunatët]] • [[Pirustët]] • [[Diestët]] • [[Skirtarët]] • [[Skirtonët]] | group4 = [[Dalmacia]] | list4 = • [[Dalmatët]] • [[Baridustët]] • [[Tariotët]] • [[Deretinët]] | group5 = [[Panonia]] | list5 = • [[Panonët]] • [[Amantinët]] • [[Andizetët]] • [[Azalët]] • [[Breukët]] • [[Desidiatët]] • [[Ditionët]] • [[Glintidionët]] • [[Jasët]] • [[Kolapianët]] • [[Mezejët]] • [[Oserijatët]] • [[Segestanët]] • [[Sikulotët]] | group6 = [[Deremistët]] | list6 = • [[Armistët]] • [[Artitët]] • [[Deremistët]] • [[Hemasinët]] • [[Ozuejët]] | group7 = [[Epiri]] | list7 = • [[Amantët]] • [[Kaonët]] • [[Molosët]] • [[Thesprotët]] | group8 = [[Paionia|Peionia]] | list8 = • [[Agrianët]] • [[Paionët]] • [[Almopianët]] • [[Derronët]] • [[Doberët]] • [[Laianët]] • [[Odomantët]] • [[Siropaionët]] | group9 = Italike <br/> ([[Japigët|Japige]] - [[Mesapët|Mesape]]) | list9 = • [[Japigët]] • [[Mesapët]] • [[Daunët]] • [[Peucetët]] | group10 = [[Iliria|Iliro]] - [[Keltët|Kelte]] | list10 = • [[Arabiatët]] • [[Belgitët]] • [[Dindarët]] • [[Herkuniatët]] • [[Japodët]] • [[Kelegrët]] • [[Kornakatët]] • [[Latobikët]] • [[Posenët]] • [[Serapilët]] • [[Seretët]] • [[Skordiskët]] • [[Trikornenzët]] • [[Varcianët]] | group11 = Fise periferike dhe të vogla | list11 = • [[Keraunët]] • [[Manët]] • [[Nestët]] • [[Eordejët]] • [[Lynkestët]] | group12 = [[Iliria|Iliro]] - [[Venetët|Venete]] | list12 = • [[Histrët]] • [[Karnët]] • [[Katalët]] • [[Katarët]] • [[Sekusët]] }} {{Navbox|border=child |group3=Lista |list3 = • [[Lista e fiseve ilire]] • [[Lista e personaliteteve ilire]] • [[Lista e vendbanimeve ilire]] • [[Lista e tumave ilire]] + [[Lista e librave mbi ilirët]] }} | belowclass = hlist | below = *[[Kronologjia e historisë ilire]] }}<noinclude> [[Kategoria:Iliria| ]] [[Kategoria:Ilirë| ]] </noinclude> saep8v6l6i8judo5amitjpxqhzozrwh 0 198936 3010603 2974445 2026-07-18T15:10:17Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010603 wikitext text/x-wiki {{coord|12.82|N|79.71|E|display = title}} {{Infobox settlement | name = Kanchipuram | native_name = |Gjuha vendase = Gjuha tamile | settlement_type = Qytet | nicknames = Kanchi | mottoes = | image_flag = | flag_link = | image_seal = | seal_link = | seal_size = | image_skyline = Kailasanathar temple Kanchipuram (16).jpg | image_caption = Tempulli Kailasanathar, tempulli më i vjetër në qytet <!--Administrimi territorial--> |Shteti = India |Shteti federal = Tamil Nadu |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = Kanchipuram |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Kanchipuram |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = Tamil <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 11.6 km² |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 164265 | population_total_viti = 2011 |Dendësia = auto |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 83.2 | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = 631501-631503 |Prefiksi = 044 | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = |ËebFaqja = kanchi.tn.nic.in |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 12.82 |gjatësia = 79.71 }} '''Kanchipurami'''<ref group="Shpjegimi">Shkrimi zyrtar në anglisht siç duket dhe në [http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ websitin e bashkisë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107005041/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ |date=7 janar 2012 }} është "Kancheepuram". Gjithësesi, shkrimi në anglisht si Kanchipuram është i përdorur më gjerësisht</ref> i njohur ndryshe edhe si '''Kanchi''' (më parë i traskriptuar në shkrimin latin si '''Kāñci-pura''', '''Conjevaram''')<ref name="Malalasekera112">{{cite book|last=Malalasekera|first=G. P.|title=The Pali Literature of Ceylon|year=1973|isbn=955-24-0118-6|pages=112–3}}</ref> është një qytet në shtetin indian [[Tamil Nadu]], 72&nbsp;km nga [[Chennai]], kryeqyteti i Tamil Nadusë. Qyteti shtrihet nw një sipërfaqe prej 11.605&nbsp;km² dhe në vitin 2001 kishte një popullsi prej 164,265 banorësh.<ref name="Kanchipuram Census 2011">{{cite web|title=Kanchipuram: Census 2011|publisher=Population Census India (web), Ministry of Home Affairs|year=2001|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=7641&category=U.A.|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> Është qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër. Kanchipurami është i lidhur mirë nëpërmjet rrugëve dhe hekurudhave. Aeroporti Ndërkombëtar i Chennait është aeroporti më i afër me qytetin, që është i vendosur në Tirusulam të distriktit të Kanchipuramit. I vendosur në brigjet e lumit Vegavathy, Kanchipurami ka qenë sunduar nga Dinastia Pallava, Dinastia Mesjetare Chola, Dinastia e Vonë Chola, Dinastia e Vonë Pandya, Perandoria Vijayanagar, Mbretëria Karnatike dhe Perandoria Britanike. Monumentet historike të qytetit përfshijnë [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullin Kailasanathar]] dhe [[Tiru Parameswara Vinnagarami|Tempullin Vaikunta Perumal]]. Historikisht, Kanchipurami ishte një qendër edukimi<ref name="Rao-Kanchipuramxviii">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=xviii}}</ref> dhe ishte i njohur si ''Ghatikasthanami'', ose "vendi i mësimit".<ref name="Raman80">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|page=80}}</ref> Qyteti ishte gjithashtu një qendër fetare e mësimit të përparuar për [[Xhainizmi]]n dhe [[Budizmi]]n midis shekullit të I dhe të V të e.s..<ref name="344Thapar345">{{cite book|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|isbn=0-520-24225-4|year=2001|url=http://books.google.co.in/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA344&dq=kanchipuram+education&hl=en&sa=X&ei=0cnbT5HAMoSS9QSV6-XUCg&ved=0CGYQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false|accessdate=15 qershor 2012|pages=344–5}}</ref> Në teologjinë hindu të sektit vaishnavit, Kanchipurami është një nga shtatë [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi|vendet e pelegrinazhit hindu]] (Tirtha), për çlirimin shpirtëror.<ref>{{cite book|author1=Jean Holm|author2=John Bowker|title=Sacred Place|url=http://books.google.com/books?id=5xlfCgAAQBAJ|year=2001|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-62356-623-4|page=70}}</ref> Qyteti bujt [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]], [[Tempulli Ekambareswarar|Tempullin Ekambaresvarar]], [[Tempulli Kamakshi Amman|Tempullin Kamakshi Amman]] dhe [[Tempulli Kumarakottam|Tempullin Kumarakottam]], që janë disa nga tempujt më të rëndësishëm hindu në shtetin [[Tamil Nadu]]. Nga 108 tempujt e shenjtë të zotit Hindu [[Vishnu]], 14 gjenden në Kanchipuram. Qyteti është veçanërisht i rëndësishëm për Vaishnavizmin, por është gjithashtu edhe një vend i shenjtë pelegrinazhi për Shaivizmin. Qyteti është i mirënjohur për sarit e tij të thurur me dorë dhe shumica e forcës punëtore të qytetit është e përfshirë në industrinë e endjes.<ref name="Kanchipuram Industrial profile">{{cite web|url=http://www.dickpm.in/profile.htm|publisher=Department of Industries and Commerce district industries centre, Kanchipuram District|title=Kanchipuram Industrial profile|year=2012|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=31 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331120624/http://www.dickpm.in/profile.htm|url-status=dead}}</ref> Kanchipurami është i administruar nga një sistem i veçantë bashkiak i konstituar në vitin 1947. Ai është qendra e [[Kanchi Kamakoti Peethami|Kanchi matha]]s, një institucion manastiror Hindu që besohet se është themeluar nga shenjti, teologu dhe reformatori Hindu Adi Sankaracharya dhe ishte kryeqyteti i Mbretërisë Pallava midis shekujve të IV dhe të IX. Kanchipurami ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën e Qeverisë Indiane të quajtur në anglisht “Heritage City Development and Augmentation Yojana”. ===Etimologjia=== Disa studiues besojnë se Kanchipurami mund të ketë rrjedhur nga "Kanjiyuri", që është përmendur në poemat e hershme tamile.<ref name="ptsrinivasap323">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=323}}</ref> Kanjiyuri është një vend në vendin Chola dhe emri i tij do të thotë "vendi i rrethuar nga pemë ''Kanji''".<ref name="ptsrinivasap323" /> Kanjiyuri është përmendur në mjaft tekste të hershme, midis të cilëve edhe te ''Puṟanāṉūṟu''.<ref name="ptsrinivasap323" /> Gjithësesi, dravidologjisti dhe profesori i historisë P. T. Srinivasa Iyengari, në librin e tij ''History of the Tamils from the Earliest Times to 600 AD'', pohon se Kanjiyuri i përmendur në poemat e hershme tamile nuk ishte Kanchipurami, por një qytet tjetër.<ref name="ptsrinivasap322">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=322}}</ref> Kanchipurami ishte i njohur në literaturën e hershme tamile si ''Kachi'' ose ''Kachipedu'', por më vonë u sanskritizua si ''Kanchi'' ose ''Kanchipuram''.<ref name="Raman6">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA6&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|page=6}}</ref> Sipas legjendës, emri ''Kanchi'' ka rrjedhur nga fjala ''Ka'' që i referohet zotit Hindu [[Brahma]] dhe ''anchi'', që i referohet adhurimit nga ai në këtë vend, i perëndisë Hindu [[Vishnu]].<ref name="Gupta56">{{cite book|last=Gupta|first=Subhadra Sen|title=Tirtha: holy pilgrim centres of the Hindus: saptapuri & chaar dhaam|year=2001|url=http://books.google.com/books?id=bH7XAAAAMAAJ&q=kanchi+brahma+worshipped+vishnu&dq=kanchi+brahma+worshipped+vishnu&source=bl&ots=lnPP8o3gRi&sig=nd11ZnJIvmPIWysMoFPw1-5sMp8&hl=en&sa=X&ei=l-ZsUJqPKYqa9gSa2YGYDA&ved=0CFcQ6AEwCDgK|isbn=81-7167-564-6|page=56}}</ref> Mbishkrimi më i hershëm nga Periudha Maurya (325–185 p.e.s.) e quan qytetin ''Kanchipuram'', kur mbreti Visnugopa u mund nga Samudragupta Maurya (320–298 p.e.s.).<ref name = "Sharma-Personal255">{{cite book|last=Sharma|first=Tej Ram|title=Personal and Geographical Names in the Gupta Inscriptions|year=1978|url=http://books.google.com/books?id=WcnnB-Lx2MAC&pg=PA255&lpg=PA255&dq=conjeevaram+geography&source=bl&ots=lIuWG-OuiU&sig=06xAxI170ASxVYR_PHmSv73-_po&hl=en&sa=X&ei=gUJWUPjaNpKi8AThuoEg&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=conjeevaram%20geography&f=false|isbn=0-415-40868-7|page=255}}</ref> Srinivasa Iyengari pohon se Kanchipurami është një fjalë sanskrite dhe që qyteti nuk ka emër tamil.<ref name="ptsrinivasap322" /> Në mbështetje të mendimeve të tij, ai pohon se Kanchipurami është përmendur në librat e gramatikanit të sanskritishtes Patanjali, që jetoi midis shekujve të III dhe të II p.e.s..<ref name="ptsrinivasap322" /> Në të kundërt, përmendjet e para të Kanchipuramit në literaturën tamile, gjenden te ''Perumpāṇāṟṟuppaṭai'', një lavdërim i Ilandiraiyanit, që u shkrua në shekullin e II të e.s.. Aty, megjithatë, Kanchi nuk është përmendur në formën e tij sanskrite ''Kanchi'', por në formën e tij prakrite ''Kacci''.<ref name="ptsrinivasap322" /> Mbi bazën e kësaj dëshmie, Srinivasa Iyengari arrin në përfundimin se Kanchipurami mund të ketë qenë ngulimi më jugor i kulturës sanskrite.<ref name="ptsrinivasap322" /> Patanjali (150 p.e.s. ose [[shekulli II p.e.s.]]) i referohet qytetit në ''Mahabhasyan'' e tij si ''Kanchipuraka''.<ref name="Sharma-Personal255"/> Qyteti përmendej me emra të ndryshëm tamilë si ''Kanchi'', ''Kanchipedu'' dhe emrat sanskritë si ''Kanchipuram''.<ref name="Raman6"/><ref name="Sharma-Personal255"/> Mbishkrimet Pallava nga vitet 250–355 të e.s. dhe mbishkrimet e Dinastisë Chalukya e quajnë qytetin ''Kanchipura''.<ref name="Sharma-Personal255"/> ''Jaina Kanchi'' i referohet zonës përreth Tiruparutti Kundramit.<ref name="Sharma-Personal255"/> Gjatë sundimit britanik, qyteti ishte i njohur si ''Conjeevaram'' dhe më vonë si ''Kanchipuram''. Bashkia u riemërtua ''Kancheepuram'', ndërsa distrikti mbajti emrin ''Kanchipuram''.<ref name="About municipality">{{cite web|title=About municipality|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=21 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221030512/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="26Raman39">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|pages=26-39}}</ref> ===Historia=== {{Shiko gjithashtu|Kanchipurami në periudhën para-Pallava}} {|class = "ëikitable" ëidth="339" cellpadding="5" cellspacing="1" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; font-family: arial; font-size: 100%; background-color: ##F0F8FF; plot-colour=#bbeebb; border: 1px solid #cccccc;" |- |colspan="3" style="text-align:center;background-color:#99CCCC"|<big>'''Kronologjia e Kanchipuramit'''</big> 300 - 2016 |- |Mbretëria Pallava |300 - 896 |- |Dinastia Chola |897 - 1296 |- |Perandoria Vijayanagara |1361 - 1645 |- |Prijësit Arcot |1701 - 1750 |- |Britania |1751 - 1947 |- |India e pavarur |1947 - 2016 |} '''Distrikti i Kanchipuramit''' në [[Tamil Nadu]]në veriore është konsideruar si rajoni i parë në vendin tamil që u arjanizua. P. T. Srinivasa Iyengari beson se në periudhën para-Pallava, ky rajon ishte ngulimi më jugor i kulturës sanskrite. Ai përmend prejardhjen etimologjike të fjalës "Kanchipuram" dhe dëshmi të tjera në mbështetje të mendimit të tij. Gjithësesi, megjithë këto pohime, Kanchipurami mendohet se është përmendur në eposin tamil të ''Manimekhalait''. Në shekullin e IV të e.s., Kanchipurami u shfaq nga një e kaluar e errët për tu bërë kryeqyteti i Mbretërisë Pallava. Qyteti e arriti kulmin e fuqisë së tij gjatë shekullit të VII, kur u vizitua nga udhëtari kinez Hiuen Tsang. Provinca më veriore e vendit të lashtë tamil ishte distrikti i Aruvas (distrikti i sotëm i Arcotit Jugor).<ref name="ptsrinivasap323" /> Rajonet përtej Aruvas ishin të njohura si Aruvavadadalai.<ref name="ptsrinivasap323" /> Distrikti i Kanchipuramit nuk kishte emër të veçantë deri në periudhën e vonë Pallava kur mori emrin Tondaimandalam.<ref name="ptsrinivasap323" /> Zbulimi nga Henry Bruce Foote i sëpatës para-historike prej guri në Pallavaram në vitin 1863 tregon se rajoni mund të ketë qenë banuar që nga [[Koha e gurit]].<ref name="muthiahp129">{{cite book|title=Madras Rediscovered|last=Muthiah|first=S.|date=2004|publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd|isbn=81-88661-24-4|page=129}}</ref> Gjetjet arkeologjike nga një periudhë më e vonë tregojnë madje një ngulim të zhvilluar të Kohës së Hekurit.<ref name="muthiahp129" /> Fosilet e kafshëve dhe përdorimi i gurit të gjetura në Athirapakkam në veri-perëndim të qytetit të [[Chennai]]t mund të jenë deri në 300,000 vjeçare.<ref>{{cite journal|author1=Shanti Pappu|author2=Yanni Gunnell|author3=Maurice Taieb|author4=Jean-Philippe Brugal|author5=K. Anupama|author6=Raman Sukumar|author7=Kumar Akhilesh|title=Excavations at the Palaeolithic Site of Attirampakkam, South India|journal=Antiquity|volume=77|issue=297|url=http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html|access-date=11 tetor 2016|archive-date=22 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122215543/http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html|url-status=dead}}</ref><ref name="sastrip44">{{cite book|first=K. A.|last=Nilakanta Sastri|year=1955|title=A History of South India|url=https://archive.org/details/dli.ernet.448836|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/dli.ernet.448836/page/44 44]}}</ref> Përmendjet më të hershme të Kanchipuramit ndodhen në tekstet sanskrite të Patanjalit.<ref name="ptsrinivasap322" /> Mbretëria Dravida e [[Mahabharata]]s duhet të ketë qenë e përqendruar mbi rajonin e Kanchipuramit.<ref name="ptsrinivasap325">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=325}}</ref> Sipas një tradite, ministri i Chandragupta Mauryas, Chanakya ishte me origjinë dravide.<ref name="ptsrinivasap325" /> Një nga emrat e ndryshëm të Chanakyas ishte Dramila, forma sanskrite e "Tamilian-it".<ref name="ptsrinivasap326">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=326}}</ref> Kanchipurami është përmendur gjithashtu si Satyavrataksetra te Bhagavata Purana, sipas emrit të mbretit Satyavrata që sundonte rajonin. Për rrjedhojë, të gjithë mbretërit e Kanchit deri në Periudhën Pallava, mbanin titullin "Satyaputra" që do të thotë "biri i Satyavratas".<ref name="ptsrinivasap327">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=327}}</ref> [[File:Kailayanathar10.jpg|left|327px|thumb|Skulptura brenda Tempullit Kanchipuram Kailasanathar – tempulli më i vjetër ekzistues në qytet]] Rajoni i Kanchipuramit është një nga rajonet e para në vendin tamil që pa zhvillimin e kulteve agamike. Tekstet sanskrite të shekujve që paraprijnë erën tonë e përmendin Kanchipuramin mes shtatë qyteteve të shenjta tempullore të [[India|Indisë]].<ref name="ptsrinivasap328">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=328}}</ref> Një numër manastiresh budiste u ndërtuan gjatë kohës së perandorit Mauryan, Ashoka.<ref name="ptsrinivasap329">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=329}}</ref> Reliket budiste dhe xhainiste në rajon dëshmojnë për praninë domethënëse budiste dhe xhainiste në qytet në atë kohë.<ref name="ptsrinivasap329" /> Ndërsa pranohet gjerësisht se Kanchipurami kishte shërbyer si kryeqyteti i Dinastisë së Hershme Chola,<ref name="Kamath127">{{cite book|title=Chennai|year=2000|publisher=Orient Longman Limited|first=Rina|last=Kamath|isbn=81-250-1378-4|url=http://books.google.co.in/books?id=bw2vDg2fTrMC&pg=PA127&dq=kanchipuram+%2B+kamath&hl=en&sa=X&ei=kviiUIfRF6iO0QGDqYCoCw&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false|page=127}}</ref><ref name="Hoiberg-Britannica">{{cite book|title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|volume=7|first=Indu Ramchandani|last=Hoiberg|year=2000|publisher=Encyclopædia Britannica (India) Private Limited|isbn=0-85229-760-2|url=http://books.google.co.in/books?id=kEj-2a7pmVMC&pg=PA174&dq=kanchipuram+%2B+hoiberg&hl=en&sa=X&ei=Q_miUM61EabX0QGMwIAI&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=kanchipuram%20%2B%20hoiberg&f=false}}</ref> pohimi është kontestuar nga historiani indian P. T. Srinivasa Iyengar, që shkroi se kultura tamile e Periudhës Sangam nuk u përhap nëpërmjet distriktit të Kanchipuramit dhe përmend zanafillën sanskrite të emrit të tij në mbështetje të opinionit të tij.<ref name="322Iyengar333">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|publisher=University of Madras|location=Madras|url=http://books.google.co.in/books?id=ERq-OCn2cloC&printsec=frontcover&dq=p+t+srinivasa+iyengar&source=bl&ots=Fr2ktuPmEU&sig=tvMzpnL8RsuHmtP9SE7yP4Q8Xvc&hl=en&sa=X&ei=KimCUNqpIYvRrQfOnIHIDw&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=p%20t%20srinivasa%20iyengar&f=false|pages=322-33}}</ref> Përmendjet më të hershme të Kanchipuramit janë në librat e gramaticienit të sanskritishtes Patanjali, që jetonte midis shekujve të III dhe të II p.e.s..<ref name="322Iyengar333"/> Qyteti besohet se ka qenë pjesë e Mbretërisë mitike Dravida të eposit të ''[[Mahabharatha]]s'',<ref name="322Iyengar333"/> dhe përshkruhej si "më i miri mes qyteteve" (sanskritisht: ''Nagareshu Kanchi'') nga poeti sanskrit i shekullit të IV, Kalidasa.<ref name="Historical Importance">{{cite web|url=http://kanchi.nic.in/history.htm|year=2011|title=Historical Importance of Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=18 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060518021820/http://kanchi.nic.in/history.htm|url-status=dead}}</ref> Qyteti vlerësohej si "Banarasi i Jugut".<ref name="Gopal177">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K. S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/177 177]}}</ref> Kanchipurami u bë një qytet më i rëndësishëm kur Mbretëria Pallava e [[Andra Pradesh]]it të jugut, të vëmendhëm për pushtimet e vazhdueshme nga veriu, e zhvendosën kryeqytetin e tyre në jug, te qyteti në shekullin e VI.<ref name="Pochhammer99">{{Cite book|last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|year=2005|isbn=81-7764-715-6|url=http://books.google.com/books?id=mHLB4m75pisC&pg=PA99&lpg=PA99&dq=Kalabhras+kanchi&source=bl&ots=E8_2iEKMyR&sig=zvKnHOvtrpDLENoctamZ4GkfZJg&hl=en&sa=X&ei=UuFsUL-ALZG08ASx1YGYCg&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Kalabhras%20kanchi&f=false|page=99}}</ref><ref name="544Madras546">{{cite book|author=Imperial Gazetteer of India|title=Madras: The presidency; mountains, lakes, rivers, canals, and historic areas – Provincial Series Madras|year=1908|url=http://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC&pg=PA544&lpg=PA544&dq=kanchipuram+climate&source=bl&ots=-tGxc1F_ra&sig=4P5LlucTilwSBpNTTq3xXBUwbG4&hl=en&sa=X&ei=H2hWUInmOI6C9QSMhIC4Bw&ved=0CEsQ6AEwBA#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|accessdate=12 qershor 2012|pages=544-6}}</ref> Sunduesit Pallava e fortifikuan qytetin me ledhe, hendeqe të gjera, rrugë të planifikuara mirë dhe tempuj me punime mjeshtrore. Gjatë mbretërimit të mbretit Pallava Mahendravarmani I, mbreti Chalukya, Pulakesini II (610-642) pushtoi një pjesë të Mbretërisë Pallava deri në lumin Kaveri. Mbretëria Pallava e mbrojti me sukses Kanchipuramin dhe i smbrapsën përpjekjet e përsëritura për të pushtuar qytetin.<ref name="Keay170">{{cite book|first=John|last=Keay|year=2001|title=India: A History|publisher=Grove Press|isbn=0-8021-3797-0|page=170}}</ref> Një pushtim i dytë përfundoi në mënyrë katastrofike për Pulakesinin II, që u detyrua të tërhiqet në kryeqytetin e tij [[Badami|Vatapi]] që ishte i rrethuar dhe Pulakesini II u vra nga Narasimhavarmani I (630-668), djali i Mahendravarmanit I (600-630), në Betejën e Vatapit.<ref name="Keay170"/><ref name="Sastri-South-India136">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=2008|title=A History of South India|page=136}}</ref> Nën sundimin Pallava, Kanchipurami lulëzoi si një qendër e mësimit Hindu dhe Budist. Mbreti Narasimhavarmani II ndërtoi tempuj të rëndësishëm hindu në qytet, [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullin Kanchi Kailasanathar]], [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]] dhe [[Tempulli Iravatanesvara në Kanchipuram|Tempullin Iravatanesvara]].<ref name="Jouveau-Dubreuil71">{{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn=81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|url=http://books.google.co.in/books?id=6o9XCT3XiaMC&printsec=frontcover&dq=kanchipuram+%2B++Jouveau-Dubreuil&hl=en&sa=X&ei=N_uiUJa9HKHz0gHg-oHgCQ&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=kanchipuram%20%2B%20%20Jouveau-Dubreuil&f=false|page=71}}</ref> Xuanzangu, një udhëtar kinez që vizitoi Kanchipuramin në vitin 640, shënoi se qyteti ishte 9.7&nbsp;km në perimetër dhe se banorët e tij ishin të shquar për guximin, përkushtimin, dashurinë për drejtësinë dhe vlerësimin e mësimit.<ref name="544Madras546"/><ref name="Smith473">{{cite book|last=Smith|first=Vincent Aruthur|title=The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great|year=1914|url=http://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ&pg=PA474&lpg=PA474&dq=kanchi+etymology&source=bl&ots=vDguSehbBg&sig=MEi4Wt-peeLDnwhQag6EotHUCCw&hl=en&sa=X&ei=o9lsUOLNPJHm9gSKmICYAw&ved=0CDwQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchi%20etymology&f=false|page=473}}</ref> Mbreti i Dinastisë Mesjetare Chola, Aditya I pushtoi Mbretërinë Pallava, duke përfshirë edhe Kanchipuramin, pasi mundi sunduesin Pallava, Aparajitavarman (880-897) rreth vitit 890.<ref name="Sastri-Colas113">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n860 113]}}</ref> Nën sundimin Chola, qyteti ishte qendra e nënmbretërisë veriore.<ref name="Aiyangar60">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=60}}</ref> Provinca u riemërtua "Jayamkonda Cholamandalam" gjatë mbretërimit të Raja Raja Cholas I (985-1014),<ref name="11Raman26">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|pages=11-26}}</ref><ref name="Rao126">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=126}}</ref> i cili ndërtoi [[Tempulli Karchapeswarar|Tempullin Karchapeswarar]] dhe rindërtoi [[Tempulli Kamakshi Amman|Tempullin Kamakshi Amman]].<ref name="Rao126"/> Djali i tij, Rajendra Chola I (1012-44) ndërtoi [[Tempulli Yathothkari Perumal|Tempullin Yathothkari Perumal]].<ref name="Rao127">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=127}}</ref> Sipas ''Siddhantasaravalit'' të Trilocana Sivacharyas, Rajendra Chola I solli një grup shaivitësh me vete nga kthimi i ekspeditës Chola në Indinë Veriore dhe i vendosi ata në Kanchipuram.<ref name="Sastri-Colas210">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n959 210]}}</ref> Rreth vitit 1218, mbreti Pandya, Maravarman Sundara Pandyani (1216-1238) pushtoi rajonin, duke bërë depërtime të thella në mbretërinë Chola, që u shpëtua nga ndërhyrja e mbretit Hoysala, Vira Narasimha II (1220-1235), i cili luftoi në anën e mbretit Chola, Kulothunga Chola III.<ref name="Sastri-Colas420">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n1169 420]}}</ref><ref name="Aiyangar34">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=34}}</ref> Mbishkrimet tregojnë praninë e një garnizoni të fuqishëm Hoysala në Kanchipuram, që mbeti në qytet deri rreth vitit 1230.<ref name="Sastri-Colas428">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n1177 428]}}</ref> Pak më vonë, Kanchipurami u pushtua nga Dinastia Telugu Chola, nga e cila Jatavarman Sundara Pandyani I e mori qytetin në vitin 1258.<ref name="Aiyangar49">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=49}}</ref> Qyteti mbeti me Dinastinë Pandya deri në vitin 1311 kur Dinastia Sambuvarayar shpalli pavarësinë, duke përfituar nga anarkia e shkaktuar nga pushtimi i Malik Kafurit.<ref name="11Raman26"/><ref name="Aiyangar61">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=61}}</ref> Pas periudhave të shkurtra të pushtimit nga Ravivarman Kulasekhara i Venadit (Quilon, Kerala) në vitet 1313-1314 dhe sunduesi Kakatiya, Prataparudra II, Kanchipurami u pushtua nga gjenerali Vijayanagar, Kumara Kampana, që mundi Sulltanatin e Madurait në vitin 1361.<ref name="26Raman39"/> [[File:Rocket warfare.jpg|thumb|right|309px|Pikturë që paraqet Betejën e Pollilurit, të zhvilluar pranë Kanchipuramit në vitin 1780]] Perandoria Vijayanagara e sundoi Kanchipuramin nga viti 1361 deri në vitin 1645.<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet më të hershme që dëshmojnë sundimin Vijayanagara janë ato të Kumara Kampannas midis viteve 1364 dhe 1367, që u gjentën përkatësisht në rrethimet e [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullit Kailasanathar]] dhe [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullit Varadharaja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet e tij regjistrojnë rivendosjen e ritualeve në [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullin Kailasanathar]] që kishte qenë braktisur gjatë pushtimeve myslimane.<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet e mbretërve Vijayanagara, Harihara II, Deva Raya II, Krishna Deva Raya, Achyuta Deva Raya, Sriranga I dhe Venkata II janë gjetur brenda qytetit.<ref name="26Raman39"/> Harihara II bëri dhurime në favor të [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Në shekullin e XV, Kanchipurami u pushtua nga Velama Nayakët në vitin 1437, Mbretëria Gajapati në vitet 1463-1465 dhe 1474-75 si dhe Sulltanati Bahmani rreth vitit 1480.<ref name="26Raman39"/> Një mbishkrim i vitit 1467 i Virupaksha Rayas II përmend një kazermë ushtarake në afërsi të Kanchipuramit.<ref name="26Raman39"/> Në vitin 1486, Saluva Narasimha Deva Raya, guvernatori i rajonit të Kanchipuramit, përmbysi Dinastinë Sangama të Vijayanagaras dhe themeloi Dinastinë Saluva.<ref name="26Raman39"/> Si shumica e paraardhësve të tij, Narasimha i dhuroi në mënyrë bujare për [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadaraja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Kanchipurami u vizitua dy herë nga mbreti Vijayanagara, Krishna Deva Raya, i konsideruar si më i madhi i sunduesve Vijayanagara dhe 16 mbishkrime të kohës së tij janë gjetur në [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet në katër gjuhë - tamile, telugu, kannada dhe sanskrite – regjistrojnë gjenealogjinë e mbretërve Tuluva dhe kontributet e tyre, bashkë me ato të fisnikëve të tyre për të përkrahur faltoren.<ref name="26Raman39"/> Pasuesi i tij, Achyuta Deva Raya, raportohet se e vishte veten me perla në Kanchipuram dhe shpërndante perla mes të varfërve.<ref name="26Raman39"/> Përgjatë gjysmës së dytë të shekullit të XVI dhe gjysmës së parë të shekullit të XVII, Dinastia Aravidu u përpoq të mbante një dukje autoriteti në pjesët jugore pasi humbi territoret e saj veriore në Betejën e Talikotas.<ref name="26Raman39"/> Venkata II (1586-1614) u përpoq të rigjallëronte Mbretërinë Vijayanagara, por ajo u zhyt përsëri në konfuzion pas vdekjes së tij dhe me shpejtësi u rrëzua pas mundjes së mbretit Vijayanagara, Sriranga III nga sulltanatet e Golcondas dhe Bijapurit në vitin 1646.<ref name="26Raman39"/> Pas rënies së Perandorisë Vijayanagara, Kanchipurami vuajti mbi dy dekada paqëndrueshmërie politike.<ref name="26Raman39"/> Sulltanati i Golcondas mori kontrollin e qytetit në vitin 1672, por e humbi atë përkundrejt Bijapurit tre vjet më vonë.<ref name="26Raman39"/> Në vitin 1676, Shivaji mbërriti në Kanchipuram me ftesë të sulltanatit të Golcondas në mënyrë që të largonte forcat e Bijapurit.<ref name="26Raman39"/> Fushata e tij ishte e suksesshme dhe Kanchipurami u mbajt nga Sulltanati i Golcondas deri në pushtimin e tij nga [[Perandoria Mogule]] e drejtuar nga Aurangazebi në tetorin e vitit 1687.<ref name="26Raman39"/> Gjatë fushatës së tyre jugore, Mogulët mundën mbretërinë Maratha nën drejtimin e Sambhajit, djalit të madh të Shivajit, në një betejë pranë Kanchipuramit në vitin 1688<ref name="26Raman39"/> që shkaktoi dëmtime të konsiderueshme për qytetin por që nguliti sundimin [[Perandoria Mogule|Mogul]].<ref name="26Raman39"/> Menjëherë më pas, priftërinjtë në [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]], [[Tempulli Ekambareswarar|Ekambareshwarar]] dhe [[Tempulli Kamakshi Amman|Kamakshi Amman]], të ndikuar nga reputacioni i Aurangazebit si ikonoklast, i transportuan idhujt në jugun e [[Tamil Nadu]]së nuk i kthyen ata deri pas vdekjes së Aurangazebit në vitin 1707.<ref name="26Raman39"/> Nën sundimin [[Perandoria Mogule|Mogul]], Kanchipurami ishte pjesë e nënmbretërisë Karnatike që, në fillimin e viteve 1700, filloi të funksiononte në mënyrë të pavarur, duke mbajtur vetëm një njojhje formale të sundimit Mogul.<ref name="26Raman39"/> Mbretëria Maratha e pushtoi Kanchipuramin gjatë Periudhës Karnatike në vitet 1724 dhe 1740 dhe Nizami i Hyderabadit në vitin 1742.<ref name="Raman48">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|page=48}}</ref> Kanchipurami qe fushbeteja e Luftërave Karnatike midis Britanikëve dhe Francezëve si dhe në Luftërat Anglo-Mysore ndërmjet britanikëve dhe Sulltanatit të [[Mysore]]s.<ref name="Jaques257">{{cite book|title=Dictionary of Battles and Sieges|volume=3|year=2007|first=Tony|last=Jaques|isbn=978-0-313-33536-5|page=257}}</ref> Beteja e famshme e Pollilurit (1780) e Luftës së Dytë Anglo-Mysore, e njohur për përdorimin e predhave nga Hyder Aliu i Mysores, u luftua në fshatin e Pullalurit pranë Kanchipuramit.<ref name="Grant468">{{Cite book|first=R. G.|last=Grant|title=1001 Battles That Changed the Course of World History|year=2011|isbn=9780789322333|url=http://books.google.co.in/books?id=s4njwZGrZg4C&pg=PA468&dq=1780+Battle+of+Pollilur+kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=4PI3UZ_8E8WGyQHkrIDIBw&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=1780%20Battle%20of%20Pollilur%20kanchipuram&f=false|page=468}}</ref> Në vitin 1763, British East India Company mori indirekt kontrollin nga Nawabi i Karnatit ndërsa distrikti i Chingleputit, duke përfshirë distriktin e Kanchipuramit të sotëm dhe distriktit të Tiruvallurit, në mënyrë që të mbulonte shpenzimet e Luftrave Karnatike.<ref name="26Raman39"/> British East India Company mori kontrollin e drejtpërdrejt gjatë Luftës së Dytë Anglo-Mysore dhe në vitin 1794 u krijua Kolektorati i Chingleputit.<ref name="26Raman39"/> Distrikti u nda në dy pjesë në vitin 1997 dhe Kanchipurami u bë kryeqendra e distriktit të sapo-krijuar të Kanchipuramit.<ref name="26Raman39"/> ==Gjeografia== Kanchipurami është i vendosur në kordinatat {{Coord|12.98|N|79.71|E|display=inline}}, 72&nbsp;km në jug-perëndim të [[Chennai]]t në brigjet e lumit Vegavathi, një degë e lumit Palar.<ref name="GTN About City">{{cite web|title=About City|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abt-city.htm|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=27 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227080706/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/abt-city.htm|url-status=dead}}</ref> Qyteti shtrihet në një sipërfaqe prej 11.6&nbsp;km² dhe ka një lartësi prej 83.2 metrash mbi nivelin e detit.<ref name="GTN About City"/> Toka përreth Kanchipuramit është e sheshtë dhe rrëpirat ndodhen në jug<ref name="GTN About City"/> dhe lindje.<ref name="1Raman4">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|pages=1-4}}</ref> Terreni në rajon është kryesisht argjilor,<ref name="1Raman4"/> me ca tokë pjellore të përzier me argjilë dhe rërë, që është e përshtatshme për tu përdorur në ndërtimtari.<ref name = "GTN About City"/> ''Chingleput District Manual'' (1879) e përshkruan terrenin e rajonit si "tepër inferior" dhe "tepër shkëmbor ose të përzier me gurë gëlqeror, zhavor, sodë dhe laterit".<ref name="Srinivasan6">{{cite book|title=Kanchipuram through the ages|first=C. R.|last=Srinivasan|year=1979|page=6}}</ref> Është pohuar se [[graniti]] i kërkuar për [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadaraja Perumal]] mund të jetë siguruar nga kodrat Sivaram të ndodhura 10 milje në lindje të Kanchipuramit.<ref name="1Raman4"/> Zona është klasifikuar si një Rajon i Zonës Sizmike II,<ref name="Seismic Zoning">{{cite web|publisher=India Meteorological Department|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|title=Seismic Zoning Map|accessdate=12 nëntor 2012|year=2008|archive-date=3 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603143951/http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|url-status=dead}}</ref> dhe mund të priten tërmete deri në magnitudën 6 në shkallën rihter.<ref name="Seismology glossary">{{citation|publisher=India Meteorological Department|format=PDF|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/statiçGlossary.pdf|title=Seismology glossary|accessdate=12 nëntor 2012|year=2008}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Kanchipurami është i ndarë në dy divizione – Kanchi i Madh, i quajtur edhe Shiva Kanchi, që zë pjesën perëndimore të qytetit dhe që është më i madhi i dy divizioneve. Kanchi i Vogël, i quajtur edhe Vishnu Kanchi, gjendet në pjesën lindore të qytetit.<ref name="1Raman4"/><ref name="Browne228">{{cite book|last=Browne|first=Charles Alfred|title=An introduction to the geography and history of India, and the countries|year=1843|url=http://books.google.com/books?id=hN0BAAAAYAAJ&pg=PA228&lpg=PA228&dq=kanchi+geography&source=bl&ots=ffG0ktGL_b&sig=JdGDi7XvPntrvC9WimKHv2MEX-c&hl=en&sa=X&ei=sfdoUPG-LZLo9gSmhIHADQ&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=kanchi%20geography&f=false|page=228}}</ref> Shumica e tempujve të Shivës janë të vendosur në Kanchin e Madh ndërsa shumica e tempujve të Vishnut gjenden në Kanchin e Vogël.<ref name="1Raman4"/> Uji nëntokësor është burimi kryesor i furnizimit me [[Ujëmbledhësit vaditës të Indisë|ujë për vaditje]] – rajoni i Kanchipuramit ka 24 kanale, 2809 ujëmbledhës, 1878 puse me tuba dhe 3206 puse të zakonshëm.<ref name="District ground water brochure5">{{Citation|date=2007|title=District ground water brochure – Kancheepuram district|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/TamilNadu/Kancheepuram.pdf|publisher=Ministry of Water Resources, Government of India|format=PDF|accessdate=30 shtator 2012|page=5}}</ref> Zona është e pasur me bimë mjeksore dhe mbishkrimet historike përmendin vlerat mjeksore.<ref name="Medicinal garden set up near Kancheepuram">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3433503.ece|title=Medicinal garden set up near Kancheepuram|accessdate=26 qershor 2012|newspaper=The Hindu|date=19 maj 2012}}</ref> Dimeria acutipes dhe cyondon barberi janë bimë që gjenden vetëm në Kanchipuram dhe [[Chennai]].<ref name="Nanmangalam forest will get wall as shield">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|title=Nanmangalam forest will get wall as shield|accessdate=26 qershor 2012|newspaper=The Hindu|date=18 qershor 2012|archive-date=12 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612140250/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|url-status=dead}}</ref> ===Klima=== {{Weather box | location = Kanchipuram, [[Tamil Nadu]] <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = Climate-Data.org<ref name= "Climate-Data.org">{{cite web|url=http://en.climate-data.org/location/26316/|title=KLIMA NË KANCHIPURAM|accessdate=19 shkurt 2016}}</ref> | Jan high C = 29.1 | Feb high C = 31.2 | Mar high C = 33.4 | Apr high C = 35.6 | May high C = 38.2 | Jun high C = 37.2 | Jul high C = 35.2 | Aug high C = 34.7 | Sep high C = 34.1 | Oct high C = 32.1 | Nov high C = 29.3 | Dec high C = 28.5 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 19.2 | Feb low C = 19.8 | Mar low C = 22.0 | Apr low C = 25.4 | May low C = 27.3 | Jun low C = 27.0 | Jul low C = 25.9 | Aug low C = 25.4 | Sep low C = 24.8 | Oct low C = 23.7 | Nov low C = 21.6 | Dec low C = 19.9 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 25 | Feb precipitation mm = 6 | Mar precipitation mm = 4 | Apr precipitation mm = 19 | May precipitation mm = 59 | Jun precipitation mm = 77 | Jul precipitation mm = 108 | Aug precipitation mm = 178 | Sep precipitation mm = 132 | Oct precipitation mm = 185 | Nov precipitation mm = 209 | Dec precipitation mm = 107 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} Kanchipurami përgjithësisht ka kushte klimatike të nxehta dhe të lagështa përgjatë gjithë vitit.<ref name="District ground water brochure6"/> Temperaturat arrijnë një mesatare maksimale prej 37.5&nbsp;°C midis prillit dhe korrikut dhe një mesatare minimale prej 20.5&nbsp;°C midis dhjetorit dhe shkurtit.<ref name="District ground water brochure6">{{Citation|date=2007|title=District ground water brochure – Kancheepuram district|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/TamilNadu/Kancheepuram.pdf|publisher=Ministry of Water Resources, Government of India|format=PDF|accessdate=30 shtator 2012|page=6}}</ref> Nxehtësia ditore gjatë verës mund të jetë përvëluese; temperaturat mund të arrijnë deri në 43&nbsp;°C.<ref name="District ground water brochure6"/> Lagështia relative midis 58% dhe 84% mbizotëron përgjatë vitit.<ref name="District ground water brochure6"/> Lagështia e arrin pikun e saj gjatë mëngjesit dhe është më e ulët në mbrëmje. Lagështia relative është më e lartë midis nëntorit dhe janarit dhe është më e ulët përgjatë qershorit.<ref name="District ground water brochure6"/> Qyteti merr një mesatare prej 1064&nbsp;mm reshje në vit, 68% e të cilave bien gjatë periudhës së musonit veri-lindor.<ref name="GTN About City"/> Shumica e reshjeve bien në formën e stuhive ciklonike të shkaktuara nga presionit të ulët nga Gjiri i Bengalit gjatë musonit veri-lindor.<ref name="District ground water brochure6"/> Drejtimi mbizotërues i erërave është jug-perëndim në mëngjes dhe jug-lindje në mbrëmje.<ref name="Kanchipuram local plan1">{{citation|title=Kanchipuram local plan|format=PDF|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 qershor 2012|page=1|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===Demografia=== {{Demografia |1871 = 37275 |1881 = 37312 |1891 = 42547 |1901 = 46164 |1911 = 53864 |1921 = 61376 |1931 = 65258 |1941 = 74685 |1951 = 84810 |1961 = 92714 |1971 = 110657 |1981 = 131013 |1991 = 144955 |2001 = 153140 |2011 = 164265 | pershkrimi = Popullsia historike e Kanchipuramit | burimi = * 1871:<ref name="Hunter-Imperial Gazetteer of India">{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India|volume=6|first=W. W.|last=Hunter|year=1885|publisher=Trubner & Co.}}</ref> * 1901 – 1991:<ref name="Kanchipuram Master Plan">{{cite web|title=Kanchipuram Master Plan|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2001|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|format=PDF|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> * 2001:<ref name="Kanchipuram Census 2011"/> * 2011:<ref name="Kanchipuram population">{{cite web|title=Kanchipuram population|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.htm|publisher=Kanchipuram municipality|accessdate=14 shtator 2012|year=2012|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218193047/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.htm|url-status=dead}}</ref> }} [[File:Kanchi Kudil kanchipuram.jpeg|thumb|327px|Një shtëpi e mbuluar me kashtë që paraqet mënyrë e vjetër të jetesës në Kanchipuram]] Gjatë sundimit të mbretit Narasimha Varma në shekullin e VII, qyteti shtrihej në një sipërfaqe prej rreth 10&nbsp;km² dhe kishte një popullsi prej 10,000 banorësh.<ref name="Rao142">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA142&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=142}}</ref> Popullsia u rrit në 13,000 banorë në vitet pasues dhe qyteti u zhvillua me rrugë lidhëse në formë drejtkëndore.<ref name="Rao143">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA143&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=143}}</ref> The settlements in the city were mostly caste based.<ref name="Rao143"/> Gjatë periudhës së Nandivarma Pallavanit II, shtëpitë u ndërtua mbi platforma të ngritura dhe tulla të pjekura.<ref name="Rao143"/> Konceptet e verandave përballë oborreve, kopshteve në oborret e mbrapëm, ventilimi dhe kullimi i ujit të shiut u futën të gjitha për herë të parë.<ref name="Rao143"/> Qendra e qytetit u zu nga brahminët, ndërsa [[Tempulli Yathothkari Perumal|Tempulli Tiruvekka]] dhe shtëpitë e bujqëve ishin vendosur jashtë qytetit.<ref name="Ayyar69">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA69&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=69}}</ref> Në rrethinat e qytetit kishte vende për trajnimin e kalorësisë dhe këmbësorisë.<ref name="Ayyar69"/> Gjatë Periudhës Chola, Kanchipurami nuk ishte kryeqytet por mbretërit kishin një pallat në qytet dhe drejt lindjes u bë një zhvillim i gjerë.<ref name="Rao143"/> Gjatë periudhës Vijayanagara, popullsia arriti në 25,000 banorë.<ref name="Rao143"/> Gjatë sundimit britanik nuk pati shtesa të rëndësishme të infrastrukturës së qytetit.<ref name="Rao143"/> Censusi britanik i i vitit 1901 regjistroi se Kanchipurami kishte një popullsi prej 46,164 banorësh, që konsistonte në 44,684 hindu, 1,313 myslimanë, 49 të krishterë dhe 118 xhainë.<ref name="544Madras546"/> {{bar box|title=Censusi fetar|titlebar=#ddd|left1=Besimi|right1=Përqindja(%)|float=left|bars={{bar percent|Hindu|Orange|93.38}}{{bar percent|Myslimanë|Green|5.24}}{{bar percent|Të krishterë|purple|0.83}}{{bar percent|Xhainë|Blue|0.4}}{{bar percent|Sikë|yellow|0.01}}{{bar percent|Budistë|Gold|0.01}}{{bar percent|Të tjerë|grey|0.11}}{{bar percent|asnjë besim|violet|0.01}}}} Sipas censusit të vitit 2011, Kanchipurami kishte një popullsi prej 164,384 banorësh me një raport gjinor prej 1,005 femrash për çdo 1,000 meshkujsh, shumë mbi mesataren kombëtare prej 929.<ref name="Census National Sex Ratio">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 janar 2014}}</ref> Një tërësi prej 15,955 banorësh ishin nën moshën gjashtë vjeçare, e përbërë nga 8,158 meshkujsh dhe 7,797 femrash. Kastat dhe tributë e njohura u llogaritën përkatësisht si 3.55 % dhe .09% e popullsisë. Alfabetizmi i i qytetit ishte 79.51 %, krahasuar me mesataren kombëtare prej 72.99 %.<ref name="Census National Sex Ratio"/> Qyteti kishte një tërësi prej 41807 familje. Në qytet kishte një tërësi prej 61,567 punëtorësh, duke përfshirë 320 kultivues, 317 punëtorë të bujqësisë kryesore, 8,865 në industritë familjare, 47,608 punëtorë të tjerë, 4,457 punëtorë margjinalë, 61 kultivatorë margjinalë, 79 punëtorë bujqësie margjinalë, 700 punëtorë margjinalë në industritë familjare dhe 3,617 punëtorë të tjerë margjinalë.<ref name="Kanchipuram Census 2011"/><ref name="Kanchipuram population"/> Qyteti vizitohet çdo vit nga rreth 800,000 pelegrinë sipas censusit të vitit 2001.<ref name="Rao145">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA145&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=145}}</ref> Sipas censusit fetar të vitit 2011, Kancheepurami kishte 93.38% hindu, 5.24% myslimanë, 0.83% të krishterë, 0.01% sikë, 0.01% budistë, 0.4% xhainistë, 0.11% që ndiqnin besime të tjera dhe 0.01 % që nuk ndiqnin ndonjë besim të caktuar.<ref name="Population By Religious Community">{{cite web|title=Population By Religious Community - Tamil Nadu|year=2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html|format=XLS|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=13 shtator 2015}}</ref> Kanchipurami ka 416 hektarë troje rezidenciale, kryesisht përreth tempujve. Zona komerciale mbulon 62 hektarë, duke përbërë 6.58 % të qytetit. Zhvillimet industriale zënë rreth 65 hektarë, ku gjendej shumica e njësive prodhuese të avlëmendit, mëndafshit, ngjyrosjes dhe orizit. 89.06 hektarë përdoren për infrastrukturën e transportit dhe komunikimit, duke përfshirë stacionet e autobusëve, rrugët, linjat dhe stacionet hekurudhore.<ref name="7Kanchipuram local plan9">{{citation|title=Kanchipuram local plan|format=PDF|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 qershor 2012|pages=7-9|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Qeverisja dhe politika == [[File:Kancheepuram lok sabha constituency.png|left|264px|thumb|Hartë që tregon kufijtë administrativë të Loksabhas së Kanchipuramit]] {| class="toccolours" style="clear:right; float:right; background:#fff; margin:0 0 0.5em 1em; width:264px;" font-size : "100%" |- ! style="background:#a8bdec; text-align:center;" colspan="2"|'''Zyrtarët e Bashkisë''' |- | style="text-align:center;"| Kryetari||T. Mythili.<ref name="Kanchipuram Chairman">{{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Chairman|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=11 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110111191348/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"|Komisioneri||N. Vimala<ref name="Kanchipuram Commissioner">{{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Commissioner|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who-comm.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=18 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218164314/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/who-comm.htm|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"|Nën-Kryetari||R.T. Sekar<ref name="Vice-Chairman of Kanchipuram">{{cite web|title=Vice Chairman of Kanchipuram municipality|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=2 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202065337/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#a8bdec; text-align:center;" colspan="2"|'''Anëtarët e zgjedhur''' |- | style="text-align:center;"|Anëtar i Këshillit Legjislativ||C.V.M.P.Ezhilarasan<ref name="MLA of Kanchipuram"/> |- | style="text-align:center;"|Anëtar i Parliamentit||K. Maragatham<ref name="Members of parliamentary constituency of Kanchipuram">{{cite web|title=Members of parliamentary constituencies in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/government/loksaba|publisher=Government of Tamil Nadu|accessdate=26 maj 2014|year=2014}}</ref> |} Bashkia e Kanchipuramit u konstitua zyrtarisht në vitin 1866,<ref name="544Madras546"/> duke u shtrirë në 7.68&nbsp;km² dhe punët e saj u administruan nga një komitet bashkiak. Në vitin 1947 u ngrit në nivelin e bashkisë së gradës I, në bashki të gradës së përzgjedhjes në vitin 1983 dhe bashki e gradës së veçantë në vitin 2008.<ref name="About municipality"/><ref name="List of municipalities in Tamil Nadu">{{cite web|title=List of municipalities in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/cma/list_of_municipalities.htm|accessdate=26 qershor 2012|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011}}</ref> Në vitin 2011 bashkia shtrihej në 11.6&nbsp;km², ka 51 zona dhe është bashkia më e madhe në distriktin e Kanchipuramit.<ref name="About municipality"/> Funksionet e bashkisë janë zhvilluar në gjashtë departamente: I përgjithshëm, Inxhinierik, I të ardhurave, Shëndetit publik, Planifikimi i qytetit dhe Krahu i kompjuterave,<ref name="Commissionerate of Municipal Administration">{{cite web|title=Commissionerate of Municipal Administration|year=2011|url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> të cilat të gjitha janë nën kontrollin e një Komisioneri Bashkiak, që është drejuesi sipëror ekzekutiv.<ref name="Commissionerate of Municipal Administration"/> Pushteti legjislativ është i përbërë nga një trupë prej 51 anëtarësh, ku secili përfaqëson një zonë. Trupi legjislativ drejtohet nga një kryetar i zgjedhur që asistohet nga një përfaqësues i kryetarit.<ref name="Economic and political weekly">{{citation|title=Economic and political weekly|volume=30|page=2396|publisher=Sameeksha Trust|last=Economic and political weekly|year=1995|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> Kanchipurami ndodhet nën Asamblenë shtetërore konsituese e Kanchipuramit. Nga përkufizimi shtetëror pas vitit 1967, shtatë nga dhjetë zgjedhjet e zhvilluara midis viteve 1971 dhe 2011 u fituan nga Anna Dravida Muneetra Kazhagami (ADMK).<ref name="Election Report">{{cite web|title=Election Report – Full Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|publisher=Election Commission of India|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=7 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207005023/http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|url-status=dead}}</ref> Dravida Munnetra Kazhagami (DMK) fitoi drejtimin gjatë zgjedhjeve të viteve 1971 dhe 1989 dhe aleati i saj Pattali Makkal Katchi fitoi drejtimin gjatë zgjedhjeve të vitit 2006.<ref name="Election Report"/> Anëtari i tanishëm i Asamblesë Legjislative është V. Somasundaram nga partia ADMK.<ref name="MLA of Kanchipuram">{{cite web|title=MLA of Kanchipuram|url=http://www.assembly.tn.gov.in/members/profile/037.htm|publisher=Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|year=2011}}</ref><ref name="Election Report"/> Lok Sabha Konstituese e Kanchipuramit është një konstituencë e sapo-formuar e Parlametit të [[India|Indisë]] pas përcaktimit të vitit 2008.<ref name="Kancheepuram weavers disillusioned">{{cite news|title=Kancheepuram weavers disillusioned|url=http://election.rediff.com/slide-show/2009/may/07/slide-show-1-constituency-tour-to-kancheepuram-in-tamil-nadu.htm|newspaper=rediff|accessdate=8 qershor 2012|date=7 maj 2009}}</ref> Konsituenca fillimisht ekzistonte për Zgjedhjet e vitit 1951 dhe u formua në vitin 2008 pas bashkimit të segmenteve të asambleve të Chengalpattut, Thiruporurit, Madurantakamit, Uthiramerurit dhe Kanchipuramit, që ishin pjesë e Konstituencës tashmë të shuar të Chengalpattu dhe Alandurit, që ishin pjesë e Konstituencës jugore të Chennait. Kjo konstituencë është e rezervuar për kanditatët e kastave dhe tribuve të njohura. K. Maragatham nga All India Anna Dravida Munnetra Kazhagami është anëtari i tanishëm për konstituencën.<ref name="Members of parliamentary constituency of Kanchipuram"/> Shkrimtari, politikani dhe themeluesi indian i DMK-së, C. N. Annadurai, ka lindur dhe është rritur në.<ref name="Kannan5">{{cite book|title=Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai|year=2010|publisher=Penguin Books India|first=R.|last=Kannan|isbn=0-670-08328-3|page=5}}</ref> Ai ishte anëtari i parë i një Partie Dravidiane që mbajti atë post dhe ishte lideri i parë jo i kongresit që formoi një shumicë qeverisëse në Indinë post-koloniale.<ref name="A history of agitational politics">{{cite news|last=Viswanathan|first=S.|title=A history of agitational politics|work=Frontline, The Hindu publishing|date=23 prill 2004|url=http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm|accessdate=19 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302175523/http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm|archive-date=2 mars 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="110Chakrabarty111">{{cite book|last=Chakrabarty|first=Bidyut|title=Indian Politics and Society Since Independence|publisher=Routledge|year=2008|pages=110-1|url=http://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C|isbn=0-415-40868-7}}</ref> Policia në qytet mundësohet nga nëndivizioni i Kanchipuramit i Policisë së Tamil Nadusë së drejtuar nga një Përfaqësues Mbikqyrës i Policisë.<ref name="Kanchipuram district police">{{cite web|title=Kanchipuram district police|url=http://www.tnpolice.gov.in/PDFS/kpm.pdf|publisher=Tamil Nadu Police|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|format=PDF}}</ref> Njësitë speciale të forcës përfshijnë përforcimin e ndalimit, krimit të distriktit, drejtësinë shoqërore dhe të drejtave të njeriut, rekordet e krimit të distriktit dhe dega speciale që vepron në nivelin e divizionit të policisë së distriktit, që kryesohet nga një Mbikqyrës i Policisë.<ref name="Kanchipuram district police"/> ==Ekonomia== [[File:Silk Sari Weaving at Kanchipuram, Tamil Nadu.jpg|right|296px|thumb|Endje Sari prej mëndafshi në Kanchipuram]] Sipërmarrjet kryesore të Kanchipuramit janë endja e sarëve prej mëndafshi dhe bujqësia.<ref name = "544Madras546"/> Sipas vitit 2008, 5,000 familje konsideroheshin si të përfshira në prodhimin e sarëve.<ref name="134Rao135">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA134&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|pages=134-5}}</ref> Industritë kryesore janë prodhimi i pambukut, makineritë e lehta dhe manifakturimi i mallrave eletrike, si dhe përpunimi i ushqimeve.<ref name="Husain11.K.4">{{cite book|last=Husain|first=Majid|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations|isbn=978-0-07-070288-2|publisher=Tata McGraw Hill|year=2011|url=http://books.google.co.in/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA6-PA4&lpg=RA6-PA4&dq=kanchipuram+industries&source=bl&ots=gwgIgfbgCd&sig=oWhIvQbOSEGNchLtrq24VWDP89g&hl=en&sa=X&ei=z_1mUJ6TK4ja8ATfyoAI&ved=0CFgQ6AEwCA#v=onepage&q=kanchipuram%20industries&f=false|pages=11.K.4}}</ref> Në Kanchipuram ndodhen 25 fabrika fijesh pambuku dhe mëndafshi, 60 njësi ngjyrosjeje, 50 mullinj orizi dhe 42 fabrika të tjera.<ref name="Industries in Kanchipuram">{{cite web|title=Industries in Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=19 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121219003842/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|url-status=dead}}</ref> Një sipërmarrje tjetër e rëndësishme është turizmi dhe shërbimet e lidhura me segmente si hotelet, restorantet dhe transporti vendor.<ref name="Industries in Kanchipuram"/> [[File:02AgriculturalFieldworks&Kanchipuram&TN.jpg|thumb|left|309px|Bujq duke punuar në orizore]] Kanchipurami është qendër tradicionale e endjes së mëndafshit dhe industrive të avlemendit për prodhimin e ''Sarit të Kanchipuramit''. Industria fiton 18.18 milion dollarë amerikanë, por bashkësia e endësve vuan nga teknikat e dobëta të marketingut dhe lojtarët e dyfishtë të tregut.<ref name = "134Rao135"/> Në vitin 2005, "Sarit e Mëndafshit të Kanchipuramit" morën etiketën e indikacionit gjeografik, prodhimi i parë në Indi që mban këtë etiketë.<ref name="Government eases norms">{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|title=Government eases norms for gold-silver mix in Kanchipuram sarees|author=Sangeetha Kandavel|author2=Sanjay Vijyakumar|date=27 dhjetor 2011|newspaper=The Economic Times|accessdate=14 maj 2012|location=Chennai|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041816/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|url-status=dead}}</ref><ref name="GI tag: TN trails Karnataka">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|title=GI tag: TN trails Karnataka with 18 products|date=29 gusht 2010|newspaper=The Times of India|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=3 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103144531/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|url-status=dead}}</ref> Tregëtia e mëndafshit në Kanchipuram filloi kur mbreti Raja Raja Chola I (985–1014) i ftoi endësit të shkonin në Kanchi.<ref name="134Rao135" /> Zeja u rrit me mërgimin në mas nga [[Andra Pradesh]]i në shekullin e XV gjatë sundimit Vijayanagara.<ref name="134Rao135" /> Qyteti u shkatërrua gjatë rrethimit francez të vitit 1757, por endja u rishfaq në fundin e shekullit të XVIII.<ref name="134Rao135" /> Të gjitha bankat kryesore të shtetëzuara si Vijaya Bank, State Bank of India, Indian Bank, Canara Bank, Punjab National Bank, Dena Bank dhe bankat private si ICICI Bank kanë dega në Kanchipuram.<ref name="Kanchipuram City Banks">{{cite web|title=Kanchipuram City Banks|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218160520/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.htm|url-status=dead}}</ref> Të gjitha këto banka kanë automatet e tyre të vendosura në pjesë të ndryshme të qytetit.<ref name="Kanchipuram City Banks"/> ===Të drejtat njerëzore=== Kanchipurami ka mesatare më të lartë se mesatarja kombëtare e punës fëminore dhe punës së detyruar.<ref name="Human Rights Watch62">{{cite book|author=Human Rights Watch|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|date=janar 2003|url=http://books.google.co.in/books?id=kE3k35T5tDUC&pg=PA62&dq=kanchipuram+child+labour&hl=en&sa=X&ei=WcjXT5W-E4Oo8QTu5qToAw&ved=0CEYQ6AEwAA#v=onepage&q=kanchipuram%20child%20labour&f=false|accessdate=12 qershor 2012|page=62}}</ref><ref name="Human Rights Watch82">{{cite book|author=Human Rights Watch/Asia|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|isbn=1-56432-172-X|year=1995|url=http://books.google.co.in/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA82&dq=kanchipuram+child+labour&hl=en&sa=X&ei=V8rXT8GuEon56QHYo-GNAw&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=isbn&f=false|page=82}}</ref> Administrata vendore është akuzuar për përkrahjen e punës së fëmijëve duke hapur shkolla nate në qytet nga viti 1999.<ref name="Human Rights Watch62"/> Sipas një vlerësimi 40,000 deri në 50,000 fëmijë punojnë në Kanchipuram krahasuar me 85,000 fëmijë në të njëjtën industri në [[Varanasi]].<ref name="Human Rights Watch82"/> Fëmijët tregtohen zakonisht për shuma midis 10,000 dhe 15,000 rupi (200 –300 $) dhe ka raste ku familje të tëra janë mbajtur në robëri.<ref name="Human Rights Watch82"/> Puna fëminore është e ndaluar në [[India|Indi]] nga ligjet, por këta ligje nuk janë shumë të përforcuar.<ref name="Human Rights Watch88">>{{cite book|author=Human Rights Watch/Asia|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|isbn=1-56432-172-X|year=1995|url=http://books.google.co.in/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA88&dq=kanchipuram+child+labour&hl=en&sa=X&ei=V8rXT8GuEon56QHYo-GNAw&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=isbn&f=false|page=88}}</ref> ==Transporti, komunikimi dhe shërbimet== {{Multiple image |align=right |direction=vertical |image1=TNSTC bus6.jpg |alt1=një autobus në një rrugë me pemë në sfond |caption1=Një autobus ndërqytetas për në Kanchipuram |image2=Kanchipuram Railway station.jpeg |caption2=Stacioni hekurudhor në Kanchipuram |alt2=imazh i bordit të stacionit hekurudhor në një platformë }} Kanchipurami është më i aksesueshëm nga rrugët. Autostrada Kombëtare [[Chennai]] – [[Bangalore]] (National Highway 4 [NH 4]) kalon në rrethinat e qytetit.<ref name="Rao3">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA134&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=3}}</ref> Shërbimi i përditshëm i autobusave ofrohet nga Korporata e Transportit të Shtetit të Tamil Nadu-së për në dhe nga [[Chennai]], [[Bangalore]], Villupurami, [[Tirupati]], Thiruthani, Tiruvannamalai, [[Vellore|Vellorja]], Salemi, Coimbatorja dhe Pondicherry.<ref name="Bus routes">{{cite web|title=Bus routes, Train schedules, Air schedules|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218152014/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.htm|url-status=dead}}</ref> Ka dy linja kryesore autobusash për në Chennai, një që lidh nëpërmje Guindyt dhe tjetra nëpërmjet Tambaramit.<ref name="Bus routes"/> Shërbimi i autobusave vendorë ofrohet nga divizioni i Villupuramit i Korporatës së Transportit së Shtetit të Tamil Nadu-së.<ref name="TNSTC Villupuram">{{cite web|title=TNSTC Villupuram|url=http://tnstcvpm.com/contact-us/|publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=3 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120703014513/http://tnstcvpm.com/contact-us/|url-status=dead}}</ref> Sipas vitit 2006, kishte një tërësi prej 403 autobusash për 191 linja që operonin jashtë qytetit.<ref name="Kanchipuram local plan10">{{citation|title=Kanchipuram local plan|format=PDF|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 qershor 2012|page=10|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> Qyteti është gjithashtu i lidhur me rrjetin hekurudhor nëpërmjet stacionit të tij hekurudhor. Linja hekurudhore Chengalpet - Arakkonam kalon përmes Kanchipuramit dhe udhëtarët mund të ti përdorin ato destinacione.<ref name="Rao4">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA4&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=4}}</ref> Në mënyrë të përditshme ka trena për në Pondicherry dhe Tirupati, një tren i përjavshëm ekspres për në [[Madurai]] dhe një tren dy-javor për në Nagercoil.<ref name="Train Running Information">{{cite web|title=Train Running Information|url=http://www.trainenquiry.com/o/PassingThroughTrains_Display.aspx?sel_val=CJ++&queryDisplay=KANCHIPURAM%2c+CJ++&time=24&name=&code=|year=2012|publisher=Indian Railways|accessdate=8 qershor 2012}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Dy trena pasagjerësh në të dy krahët e Chengalpattusë dhe Arakkonamit kalojnë nëpërmjet Kanchipuramit.<ref name="Bus routes"/> Aeroporti më i afërt ndërkombëtar dhe kombëtar është Chennai International Airport, i vendosur në një largësi prej 72&nbsp;km nga qyteti. Telefoni dhe shërbimi me bandë të gjerë i internetit ofrohen nga Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL), ofruesi i telekomit dhe shërbimit të internetit i zotëruar nga shteti i [[India|Indisë]].<ref name = "BSNL State">{{cite web|title=State of Rural wireline broadband|publisher=BSNL, Tamil Nadu Circle|location=Tamil Nadu|url=http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=18 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718161317/http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|url-status=dead}}</ref> Furnizimi me elektricitet është i rregulluar dhe shpërndahet nga Tamil Nadu Electricity Board (TNEB).<ref name="Tamil Nadu Electricity Board">{{cite web|title=Region Details|url=http://www.tangedco.gov.in/region.html#madu|publisher=Tamil Nadu Electricity Board|accessdate=26 qershor 2012|year=2011}}</ref> Furnizimi me ujë mundësohet nga bashkia e Kanchipuramit; furnizimi bëhet nëpërmjet burimeve nëntokësore të lumit Vegavati.<ref name = "544Madras546"/> Qendra e punimeve janë vendosur në Orikkai, Thiruparkadal dhe St. Vegavathy dhe shpërndahen nëpërmjet depozitave me një kapacitet tërësor prej 9.8 litrash.<ref name = "Kanchipuram water supply">{{cite web|title=Kanchipuram water supply|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=13 shtator 2012|archive-date=6 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306164504/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|url-status=dead}}</ref> Rreth 55 tonë mbeturina grumbullohen nga qyteti në mënyrë të përditshme në pesë pika grumbullimi që mbulojnë të gjithë qytetin.<ref name="Solid waste management">{{cite web|title=Solid waste management|publisher=Kanchipuram Municipality|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|year=2011|accessdate=13 shtator 2012|archive-date=29 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105010/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|url-status=dead}}</ref> Sistemi i kanalizimeve në qytet u vendos në vitin 1975; Kanchipurami u identifikua si një nga qytetet hiper endemike në vitin 1970. Kanalizimet nëntokësore mbulojnë 82 % të rrugëve të qytetit dhe për administrimin e brendshëm ndahen në zonën lindore dhe perëndimore.<ref name="Kanchipuram sewage">{{cite web|title=Kanchipuram sewage and sanitation|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_sewerage.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|year=2011|accessdate=13 shtator 2012|archive-date=29 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105005/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_sewerage.htm|url-status=dead}}</ref> ==Arsimi== Kanchipurami ka qenë tradicionalisht një qendër arsimimi për [[Hinduizmi]]n,<ref name = "Rao-Kanchipuramxviii"/><ref name="Raman80"/> [[Xhainizmi]]n<ref name="344Thapar345"/> dhe [[Budizmi]]n.<ref name="344Thapar345"/> Manastiret budiste vepronin si bërthama të sistemit arsimor budist. Me rigjallërimin gradual të [[Hinduizmi]]t gjatë mbretërimit të mbretit Pallava, Mahendra Varmani I, sistemi arsimor Hindu mori rëndësi të madhe duke filluar të përdor sankritishten si gjuhë zyrtare.<ref name="344Thapar345"/> Deri në vitin 2011 Kanchipurami ka 49 shkolla të regjistruara, 16 nga të cilat administrohen nga bashkia.<ref name="Educational institutes of Kanchipuram">{{cite web|title=Educational institutes of Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218154807/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|url-status=dead}}</ref> Administrata e distriktit hapi shkolla nate për arsimimin e fëmijëve të punësuar në industrinë e endjes – deri në dhjetor të vitit 2001, këto shkolla së bashku kishin 260 nxënës të regjistruar nga shtatori i vitit 1999.<ref name="Human Rights Watch62"/> Larsen & Toubro inauguruan në Kanchipuram qendrën e parë të trajnimit në Indi më 24 maj 2012, që mund të trajnoi 300 teknikë dhe 180 menaxherë dhe inxhinierë të nivelit të mesëm çdo vit.<ref name="L&T opens first rail construction training centre">{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3451242.ece?ref=wl_industry-and-economy|title=L&T opens first rail construction training centre near Chennai|last=T.E.|first=Raja Simhan|date=24 maj 2012|work=The Business Line|accessdate=15 qershor 2012|location=Chennai}}</ref> Sri Chandrasekharendra Saraswathi Viswa Mahavidyalaya dhe Chettinad Academy of Research and Education (CARE) janë dy prej universiteteve të pranishme në Kanchipuram.<ref name="Deemed University List">{{cite web|title=Deemed University List|url=http://www.ugc.ac.in/deemeduniversitylist.aspx?id=31&Unitype=4|publisher=University Grants Commission|accessdate=8 qershor 2012|year=2012}}</ref> Kanchipurami është vendndodhja e një nga katër Instituteve Indiane të Teknologjisë së Informacionit, një institut me partneritet publik-privat, që ofron programe diplomimi dhe post-diplomimi në Tekonologjinë e Informacionit.<ref name="Govt ropes in TCS">{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/govt-ropes-in-tcs-for-muchawaited-iiit-project/955160/|title=Govt ropes in TCS for much-awaited IIIT project|last=Dave|first=Kapil|date=29 maj 2012|work=The Indian Express|accessdate=15 qershor 2012|location=Chennai}}</ref> Qyteti ka edhe dy kolegje mjekësore – Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital, i vendosur në vitin 1969 dhe i menaxhuar nga Departmenti i Shëndetit të Qeverisë së Tamil Nadu-së<ref name="TN Health Department">{{cite web|title=Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital|url=http://www.tnhealth.org/megh34.htm|publisher=Department of Health, Government of Tamil Nadu|accessdate=8 qershor 2012|year=2012|archive-date=31 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831052351/http://www.tnhealth.org/megh34.htm|url-status=dead}}</ref> dhe Meenakshi Medical College me pronësi private.<ref name="Meeenakshi Medical College">{{cite web|title=Meeenakshi Medical College and Research Institute|url=http://www.mmchri.res.in/|publisher=Meenakshi Medical College|accessdate=8 qershor 2012|year=2012|archive-date=10 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610205929/http://www.mmchri.res.in/|url-status=dead}}</ref> Qyteti ka gjithashtu edhe 6 kolegje inxhinierike,<ref name="AICTE list">{{cite web|title=AICTE list of approved institutes|url=http://www.aicte-india.org/downloads/mis/Engg_Tech.htm|accessdate=8 qershor 2012|year=2012|publisher=AICTE}}</ref> 3 institute politeknikë dhe 6 kolegje artistike dhe shkencore.<ref name="University of Madras">{{cite web|title=University of Madras – affiliated colleges|url=http://cdc.unom.ac.in/|publisher=University of Madras|accessdate=8 qershor 2012|year=2012}}</ref> ==Besimet== {{Shiko gjithashtu|Lista e tempujve në Kanchipuram}} ===Budizmi=== [[File:BodhidharmaYoshitoshi1887.jpg|thumb|right|Bodhidharma besohet se ka përhapur shkollën Zen të [[Budizmi]]t nga India në Kinë|alt=Pikturë që, në një sfond pemësh, paraqet shenjtin Bodhidharma, që mendohet se ka themeluar Manastirin Shaolin në Kinë]] Budizmi besohet se ka lulëzuar në Kanchipuram midis shekujve të I dhe të V.<ref name = "Trainor13">{{Cite book|last=Trainor|first=Kevin|title=Buddhism The Illustrated Guide|year=2001|isbn=0-19-517398-8|page=13}}</ref> Disa budistë të shquar të lidhur me Kanchipuramin janë Aryadeva (shekulli II-III), një pasues i Nagarjunas së Universitetit të [[Nalanda]]s, Dignaga dhe komentuesit Pali, Buddhaghosa dhe Dhammapala.<ref name="Rao20">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA20&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=20}}</ref> Sipas një tradite popullore, Bodhidharma, një murg budist i shekullit V-VI dhe themeluesi i [[Shaolin Kung Fu]]së ishte djali i tretë i një mbreti Pallava nga Kanchipurami.<ref name="125Zvelebil126">{{Cite book|last=Zvelebil|first=Kamil V.|title=The Sound of the One Hand|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=107|issue=1|year=1987|pages=125-6|doi=10.2307/602960|jstor=602960}}</ref> Megjithatë, tradita të tjera ia caktojnë zanafillën nga vende të tjera të Indisë.<ref name="McRae26">{{Cite book|last=McRae|first=John R.|year=2000|url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|editor1-last=Heine|editor1-first=Steven|editor2-last=Wright|editor2-first=Dale S.|title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism|page=26|access-date=11 tetor 2016|archive-date=25 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|url-status=dead}}</ref> Institucionet budiste nga Kanchipurami ishin përhapëse të Budizmit Theravada te populli Mon i [[Mianmari]]t dhe Tailandës që nga ana tjetër e përhapën besimin budist te popujt e tjerë të Azisë Jug-Lindore.<ref name="Harvey56">{{Cite book|last=Harvey|first=G. E.|title=History of Burma|year=2000|url=http://books.google.ca/books?id=vmIVhKXwrFcC&pg=PA56&lpg=PA56&dq=Conjeveram-Thaton&source=bl&ots=xoq3cJ29TI&sig=GoD9hIKQe0mczNFUqdYgwB14VPQ&hl=en&sa=X&ei=11wuUb2xLuifyAGF9IGABQ&ved=0CFEQ6AEwBg#v=onepage&q=Conjeveram-Thaton&f=false|page=56}}</ref> ===Xhainizmi=== Mendohet se [[Xhainizmi]] u fut në Kanchipuram nga Kunda Kundacharya (shekulli i I i e.s.).<ref name = "Rao20"/> Xhainizmi u përhap në qytet nga Akalanka (shekulli i III i e.s.). Dinastia Kalabhra, sunduesit e Kanchipuramit përpara Dinastisë Pallava, ndiqnin xhainizmin që, nga përkrahja mbretërore fitoi popullaritet.<ref name="Rao20"/> Mbretërit Pallava, Simhavishnu, Mahendra Varmani dhe Simhavarmani (550-560) ishin gjithashtu ndjekës të Xhainizmit, deri në ardhjen e ''Nayanmarëve'' dhe ''Azhwarëve'' gjatë shekujve të VI dhe të VII.<ref name="Rao20"/> Mahendravarmani I u konvertua nga Xhainizmi në [[Hinduizmi|Hinduizëm]] nën ndikimin e naynamarit Appar, që shënoi një pikë kthese në gjeografinë fetare.<ref name="Rao20"/> Dy sektet e [[Hinduizmi]]t, Shaivizmi dhe Vaishnavizmi u gjallëruan përkatësisht nën ndikimin e Adi Sankaras dhe Ramanujas.<ref name = "Ayyar69"/><ref name="Smith468">{{cite book|last=Smith|first=Vincent Aruthur|title=The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great|year=1914|url=http://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ&pg=PA468&lpg=PA474&dq=kanchi+etymology&source=bl&ots=vDguSehbBg&sig=MEi4Wt-peeLDnwhQag6EotHUCCw&hl=en&sa=X&ei=o9lsUOLNPJHm9gSKmICYAw&ved=0CDwQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchi%20etymology&f=false|page=468}}</ref> Dinastia e Vonë Chola dhe mbretërit Vijayanagara e toleruan Xhainizmin dhe besimi ishte akoma i praktikuar në Kanchipuram.<ref name="Rao20"/> [[Tempulli Trilokyanatha|Tempulli Trilokyanatha/Chandraprabha]] është një [[Tempulli xhainist|tempull i dyfishtë xhainist]] që ka mbishkrime nga mbreti Pallava, Narasimhavarmani II dhe mbretërit Chola, Rajendra Chola I, Kulothunga Chola I dhe Vikrama Chola si dhe mbishkrime kanareze të Krishnadevarayas. Tempulli administrohet nga Departamenti Arkeologjik i Tamil Nadu-së.<ref name = "Deprived of original">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2128525.ece|title=Deprived of original élan|accessdate=26 qershor 2012|work=The Hindu|date=23 qershor 2011}}</ref> ===Hinduizmi=== [[File:Ekam.jpg|thumb|left|Kulla me një liqen përpara e Tempullit Ekambareswarar – tempulli më i madh në qytet]] Hindutë e konsiderojnë Kanchipuramin si një nga shtatë qytetet më të shenjta në Indi, [[Sapta Puri]]t.<ref name="Gopal177"/> Sipas Hinduizmit, një kshetra është një vend i shenjtë, një fushë e fuqisë vepruese dhe një vend ku mund të arrihet shpëtimi përfundimtar ose ''[[moksha]]''. ''Garuda Purana'' thotë se shtatë qytetet, duke përfshirë edhe Kanchipuramin janë mundësues të ''mokshas''.<ref name="Ayyar69"/> Qyteti është një vend pelegrinazhi si për sektin shaivit ashtu dhe për atë vaishnavit.<ref name="Ayyar69"/> Ai ka afërsisht 108 tempuj shaivitë.<ref>{{Cite web|url=http://www.columbuslost.com/2013/12/108-shiva-temples-of-kanchipuram.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=11 tetor 2016|archive-date=5 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705183836/http://www.columbuslost.com/2013/12/108-shiva-temples-of-kanchipuram.html|url-status=dead}}</ref> [[Tempulli Ekambareswarar]] në Kanchipuramin verior, kushtuar Shivës, është tempulli më i madh në qytet.<ref name="Let’s Go India584">{{Cite book|title=Let's Go India & Nepal 8th Edition|year=2004|isbn=0-312-32006-X|url=http://books.google.com/books?id=oM2ZqMfg7hYC&pg=PA584&dq=ekambaranathar+temple&hl=en&sa=X&ei=HM0gT_vjA8PDgQfP0qztCA&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=ekambaranathar%20temple&f=false|page=584}}</ref> Kulla e portikut të tij ose ''[[gopurami]]'', është 59 m i lartë, duke e bërë atë një nga kullat tempullore më të mëdha në Indi. Tempulli është një nga pesë tempujt e quajtur ''Pancha Bhoota Stalam'', që përfaqësojnë shfaqjen e pesë elementeve kryesorë të natyrës; [[toka]], [[uji]], [[ajri]], [[qielli]] dhe [[zjarri]].<ref name="301Ramaswamy302">{{Cite book|last=Ramaswamy|first=Vijaya|title=Historical dictionary of the Tamils|year=2007|isbn=978-0-470-82958-5|pages=301-2}}</ref> Tempulli Ekambareswarar temple përfaqëson tokën.<ref name = "301Ramaswamy302"/> [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempulli Kailasanathar]], kushtuar Shivës dhe i ndërtuar nga mbretërit Pallava, është [[Tempulli hindu|tempulli më i vjetër Hindu]] që ekziston dhe është shpallur monument arkeologjik nga Archaeological Survey of India (ASI). Ai ka një seri qelish me skulptura brenda.<ref name="Ayyar73">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA73&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=73}}</ref> Në [[Tempulli Kamakshi Amman|Tempullin Kamakshi Amman]], hyjnesha Parvati është paraqitur në formën e një ''yantra'', ''Chakra'' ose ''peetami'' (bazamenti). Në këtë tempull, ''yantra'' është vendosur përballë hyjnisë.<ref name="70Ayyar71">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA70&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|pages=70-1}}</ref> Adi Sankara është i lidhur ngushtësisht me këtë tempull dhe besohet se ka vendosur [[Kanchi Kamakoti Peethami|Kanchi matha]]n pranë këtij tempulli.<ref name="Tourist places in Kanchipuram">{{cite web|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|title=Tourist places in Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|year=2012|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=23 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423094259/http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|url-status=dead}}</ref> Tempulli Muktheeswarar, i ndërtuar nga Nandivarman Pallava II (720-796)<ref name="Ayyar86">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA86&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=86}}</ref> dhe [[Tempulli Iravatanesvara në Kanchipuram|Tempulli Iravatanesvara]] i ndërtuar nga Narasimhavarman Pallava II (720-728) janë tempuj të tjerë të Shivës nga Periudha Pallava. Kachi Metrali – Tempulli Karchapeswarar,<ref name="Ayyar73"/> Tempulli Onakanthan Tali,<ref name="Ayyar86"/> Tempulli Kachi Anekatangapadam,<ref name="Ayyar86"/> Tempulli Kuranganilmuttam,<ref name="Soundara Rajan27">{{Cite book|last=Soundara Rajan|first=Kodayanallur Vanamamalai|title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|isbn=81-7022-857-3|url=http://books.google.co.in/books?id=lAWS49f8HKoC&pg=PA27&dq=kuranganilmuttam&hl=en&sa=X&ei=sBsnT-yQGI6Ttwfko_3PBA&ved=0CF4Q6AEwCA#v=onepage&q=kuranganilmuttam&f=false|page=27}}</ref> dhe Tempulli Karaithirunathar në Tirukalimedu janë tempuj të Shivës në qytet të lartësuar nga ''Tevarami'', vepra kanonike Shaivite në gjuhën tamile e shekujve të VII dhe të VIII. [[File:Varadharajar1.jpg|thumb|right|Kolona të skalitura dhe zinxhirë të varur guri në Tempullin Varadarajar]] [[Tempulli Kumarakottam]], kushtuar Murugas, është i vendosur midis Tempullit Ekambareswarar dhe Tempullit Kamakshi Amman, që zhvillon kultin e Somaskandas (Skanda, fëmija e Shivës dhe Parvatit). ''Kandapuranami'', vepra fetare tamile mbi Murugan, e përkthyer nga sanskritishtja ''Skandapurana'', u hartua në vitin 1625 nga Kachiappa Shivacharya në këtë tempull.<ref name="Rao110">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA110&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=110}}</ref> [[Tempulli Varadharaja Perumal]], kushtuar [[Vishnu]]t dhe që shtrihet në 93.000 m², është tempulli më i madh i Vishnut në Kanchipuram. Ai u ndërtua nga Dinastia Chola në vitin 1053 dhe u zgjerua gjatë mbretërimeve të Kulottunga Cholas I (1079–1120) dhe Vikrama Cholas (1118–1135). Ai është një nga ''divyadesamët'', 108 banesat e shenjta të Vishnut.<ref>[http://www.stephen-knapp.com/divya_desams_of_lord_vishnu.htm Divya Desams of Lord Vishnu]</ref> Tempulli përmban hardhuca të skalitura, një e veshur me ar dhe dhe një tjetër e veshur me argjend, mbi [[garbhagriha|shenjtërore]].<ref name="Gateway to Kanchipuram">{{cite web|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm|title=Gateway to Kanchipuram district – Varadaraja Temple|year=2011|publisher=Kanchipuram District administration|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=30 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730053553/http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm|url-status=dead}}</ref> Robert Clive thuhet se ka paraqitur një varëse smeraldi në tempull. Është quajtur Clive Makarakandi dhe është akoma e përdorur për të dekoruar hyjninë me raste ceremoniale.<ref name="26Raman39"/> [[Tiru Parameswara Vinnagarami]] është vendlindja e shenjtit ''azhwar'', Poigai Alvar.<ref name = "Ayyar80">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA86&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=80}}</ref> Faltorja qendrore ka godinë tre-katëshe me Vishnun të paraqitur në secilin prej tyre.<ref name="Ayyar80"/> Korridori përreth shenjtërores ka një seri skulpturash që paraqesin sundimin dhe pushtimin Pallava.<ref name="Ayyar80"/> Është tempulli më i vjetër i Vishnut në qytet dhe u ndërtua nga mbreti Pallava, Paramesvaravarmani II (728–731).<ref name="Ayyar80"/> [[Ashtabujakarami]], [[Tempulli Yathothkari Perumal|Tiruvekkaa]], [[Tiruththanka]], [[Tiruvelukkai]], [[Tempulli Ulagalantha Perumal në Kanchipuram|Tempulli Ulagalantha Perumal]], [[Tempulli Pavalavannam|Tiru Pavla Vannami]], [[Tempulli Pandava Thoothar Perumal]] janë midis ''divyadesamëve'', 108 tempujt e famshëm të Vishnut në qytet.<ref name="Ayyar539">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA539&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=539}}</ref> Në qytet ndodhen edhe pesë ''divyadesamë'' të tjerë, tre brenda Tempullit Ulagalantha Perumal, një në Tempullin Kamakshi Amman dhe një në Tempullin Ekambareswarar.<ref name="Rao109">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA109&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=109}}</ref> [[Kanchi Kamakoti Peethami|Kanchi Matha]] është një institucion manastiror, historia zyrtare e të cilit pohon se u themelua nga Adi Sankara i Kaladit, duke e gjurmuar historinë e tij që nga shekulli i V p.e.s..<ref name="Saraswati492">{{cite book|first=Prakashanand|last=Saraswati|year=2001|title=The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of|edition=1st|publisher=Motilal Banarsidass|location=New Delhi, India|isbn=81-208-1789-3|url=http://books.google.co.in/books?id=IhLN2I9yTTkC&pg=PA492&dq=kanchi+matha+5th+century&hl=en&sa=X&ei=bSOPUJWXK4SQ9QT54oDYBg&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchi%20matha%205th%20century&f=false|page=492}}</ref><ref name="Dalal186">{{cite book|last=Dalal|first=Roshan|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|year=2006|url=http://books.google.co.in/books?id=pNmfdAKFpkQC&pg=PA185&dq=kanchi+matha&hl=en&sa=X&ei=eAuPUOzlNYqm9AT594GwCg&ved=0CD8Q6AEwBA#v=onepage&q=kanchi%20matha&f=false|isbn=978-0-14-341517-6|page=186}}</ref><ref name="244Kuttan245">{{cite book|last=Kuttan|first=Mahadevan|author2=P. V. Arunachalam|title=The Great Philosophers of India|year=2009|url=http://books.google.co.in/books?id=nERVRxj22W0C&pg=PA245&dq=kanchi+matha&hl=en&sa=X&ei=eAuPUOzlNYqm9AT594GwCg&ved=0CFAQ6AEwBw#v=onepage&q=kanchi%20matha&f=false|isbn=978-1-4343-7780-7|pages=244-5}}</ref> Një pohim i lidhur është se Adi Sankara erdhi në Kanchipuram dhe se vendosi Kanchi muttin të emërtuar "Dakshina Moolamnaya Sarvagnya Sri Kanchi Kamakoti Peetam" në një pozicion sipëran, përkatësisht Sarvagnya Peetha, mbi [[matha]]t (institucion fetar hindu) e tjera të nënkontinentit, përpara vdekjes së tij aty.<ref name="244Kuttan245"/><ref name="Sharma44 Kanchi46">{{cite book|last=Sharma|first=Varanasi Raj Gopal|title=Kanchi Kamakoti Math, a myth|year=1987|url=http://books.google.co.in/books?id=T5DXAAAAMAAJ&q=Sarvagnya+Peetha&dq=Sarvagnya+Peetha&hl=en&sa=X&ei=cCKPUNvcNYXg8ATMqIG4Aw&ved=0CDEQ6AEwAA|isbn=0-415-40868-7|pages=44-6}}</ref> Të dhënat e tjera historike tregojnë se mutti u vendos me gjasa në shekullin e XVIII në [[Kumbakonami|Kumbakonam]], si një degë e [[Sringeri Sharada Peethami|Sringeri Matha]]s dhe se e shpalli veten të pavarur.<ref name="Dalal186"/> Një tjetër mutt që ishte e famshme në kohët e lashta ishte Upanishad Bramham Mutti, e vendosur pranë Tempullit Kailasanathar në Kanchipuram. Ajo ka Mahasamadhin e Upanishad Brahmayoginit, një shenjt që shkroi komentarë mbi të tërë upanishadet madhore në Hinduizëm. Thuhet se i dituri i madh, Sadasiva Brahmendra në këtë mutt u bë sanyasa. ===Besimet e tjera=== Qyteti ka dy xhami; njëra pranë Tempullit Ekambareswarar, e ndërtuar gjatë sundimit të Nawabit të Arcotit në shekullin e XVII dhe një tjetër pranë Tempullit Vaikunta Perumal që ndan një [[ujëmbledhësit tempullor indianë|depozitë]] të përbashkët me tempullin Hindu. Myslimanët marrin pjesë edhe në festat e Tempullit Varadarajaswamy.<ref name="Religious places in Kanchipuram">{{cite web|title=Religious places in Kanchipuram|url=http://www.tamilnadutourism.org/places/citiestowns/Kanchipuram01.aspx?catid=010106P03|publisher=Tamil Nadu Tourism Development Corporation|year=2011|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> Kisha e Krishtit është kisha më e vjetër e krishterë në qytet. Ajo u ndërtua nga një britanik i quajtur Mclean në vitin 1921. Kisha është ndërtuar si një strukturë me tulla në stilin skocez me harqe dhe kolona.<ref name="Religious places in Kanchipuram"/> ==Shiko edhe== * [[Arkitektura Dravidiane]] * [[Arkitektura Pallava]] * [[Arkitektura Chola]] * [[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi në Indi]] * [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi]] * [[Mahabalipurami]] * [[Varanasi]] * [[Nalanda]] * [[Hampi]] * [[Badami]] ===Shpjegime=== <references group="Shpjegimi"/> === Referime === {{reflist|28em}} ==Bibliografia== {{refbegin|28em}} * {{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC}} * {{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC}} * {{cite book|last=Browne|first=Charles Alfred|title=An introduction to the geography and history of India, and the countries|publisher=P. R. Hunt, American Mission Press|year=1843|url=http://books.google.com/books?id=hN0BAAAAYAAJ}} * {{cite book|last=Chakrabarty|first=Bidyut|title=Indian Politics and Society Since Independence|publisher=Routledge|year=2008|url=http://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C|isbn=0-415-40868-7}} * {{cite book|last=Dalal|first=Roshan|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|publisher=Penguin Books India|year=2006|url=http://books.google.co.in/books?id=pNmfdAKFpkQC|isbn=978-0-14-341517-6}} * {{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K. S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}} * {{cite book|last=Gupta|first=Subhadra Sen|title=Tirtha: holy pilgrim centres of the Hindus: saptapuri & chaar dhaam|publisher=Rupa & Co|year=2001|url=http://books.google.com/books?id=bH7XAAAAMAAJ|isbn=81-7167-564-6}} * {{Cite book|first=R. G.|last=Grant|title=1001 Battles That Changed the Course of World History|year=2011|publisher=Random House Digital, Inc.|location=ShBA|isbn=9780789322333|url=http://books.google.co.in/books?id=s4njwZGrZg4C}} * {{Cite book|last=Harvey|first=G. E.|title=History of Burma|year=2000|publisher=Asian Educational Services|url=http://books.google.ca/books?id=vmIVhKXwrFcC}} * {{cite book|title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|volume=7|first=Indu Ramchandani|last=Hoiberg|year=2000|publisher=Encyclopædia Britannica (India) Private Limited|location=New Delhi|isbn=0-85229-760-2|url=http://books.google.co.in/books?id=kEj-2a7pmVMC}} * {{cite book|author1=Jean Holm|author2=John Bowker|title=Sacred Place|url=http://books.google.com/books?id=5xlfCgAAQBAJ|year=2001|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-62356-623-4}} * {{cite book|author=Human Rights Watch|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|publisher=hrw.org|date=janar 2003|url=http://books.google.co.in/books?id=kE3k35T5tDUC|accessdate=12 qershor 2012}} * {{cite book|author=Human Rights Watch/Asia|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|isbn=1-56432-172-X|publisher=hrw.org|year=1995|url=http://books.google.co.in/books?id=NfX3sRoJ3rYC}} * {{cite book|last=Husain|first=majid|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations|isbn=978-0-07-070288-2|publisher=Tata McGraw Hill|year=2011|url=http://books.google.co.in/books?id=_9VGKfQ-sQsC}} * {{cite book|title=Imperial Gazetteer of India|edition=2|volume=6|first=W. W.|last=Hunter|year=1885|publisher=Trubner & Co|place=Londër}} * {{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|publisher=University of Madras|location=Madras|url=http://books.google.co.in/books?id=ERq-OCn2cloC}} * {{cite book|title=Dictionary of Battles and Sieges|volume=3|year=2007|first=Tony|last=Jaques|isbn=978-0-313-33536-5}} * {{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn=81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|url=http://books.google.co.in/books?id=6o9XCT3XiaMC}} * {{cite book|title=Chennai|year=2000|publisher=Orient Longman Limited|first=Rina|last=Kamath|isbn=81-250-1378-4|url=http://books.google.co.in/books?id=bw2vDg2fTrMC}} * {{cite book|title=Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai|year=2010|publisher=Penguin Books India|first=R.|last=Kannan|isbn=0-670-08328-3}} * {{cite book|first=John|last=Keay|year=2001|title=India: A History|url=https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse|publisher=Grove Press|isbn=0-8021-3797-0}} * {{cite book|last=Kuttan|first=Mahadevan|author2=P. V. Arunachalam|title=The Great Philosophers of India|publisher=Author House|year=2009|url=http://books.google.co.in/books?id=nERVRxj22W0C|isbn=978-1-4343-7780-7}} * {{Cite book|title=Let's Go India & Nepal 8th Edition|year=2004|publisher=Let's Go Publications|location=New York|isbn=0-312-32006-X|url=http://books.google.com/books?id=oM2ZqMfg7hYC}} * {{cite book|author=Imperial Gazetteer of India|title=Madras: The presidency; mountains, lakes, rivers, canals, and historic areas – Provincial Series Madras|publisher=Superintendent of Government Printing|location=Kalkuta|year=1908|url=http://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC|accessdate=12 qershor 2012}} *{{cite book|last=Malalasekera|first=G. P.|title=The Pali Literature of Ceylon|year=1973|publisher=Buddhist Publication Society|location=Colombo|isbn=955-24-0118-6|pages=112–3}} * {{Cite book|last=McRae|first=John R.|year=2000|contribution=The Antecedents of Encounter Dialogue in Chinese Ch'an Buddhism|url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|editor1-last=Heine|editor1-first=Steven|editor2-last=Wright|editor2-first=Dale S.|title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism|publisher=Oxford University Press|access-date=11 tetor 2016|archive-date=25 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|url-status=dead}} * {{cite book|title=Madras Rediscovered|last=Muthiah|first=S.|date=2004|publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd|isbn=81-88661-24-4}} * {{Cite book|last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|year=2005|publisher=Allied Publishers (P) Ltd.|location=Mumbai|isbn=81-7764-715-6|url=http://books.google.com/books?id=mHLB4m75pisC}} * {{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|publisher=Abhinav Publications|location=New Delhi|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC}} * {{Cite book|last=Ramaswamy|first=Vijaya|title=Historical dictionary of the Tamils|year=2007|publisher=Scarecrow Press, INC.|location=United States|isbn=978-0-470-82958-5}} * {{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|publisher=Readworthy Publications (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC}} * {{cite book|first=Prakashanand|last=Saraswati|year=2001|title=The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of|edition=1st|publisher=Motilal Banarsidass|location=New Delhi, India|isbn=81-208-1789-3|url=http://books.google.co.in/books?id=IhLN2I9yTTkC}} * {{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=2008|title=A History of South India|edition=4th|publisher=Oxford University Press|location=New Delhi, Indi}} * {{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|origyear=1935|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|location=Madras}} * {{cite book|last=Sharma|first=Varanasi Raj Gopal|title=Kanchi Kamakoti Math, a myth|publisher=Ganga-Tunga Prakashan|year=1987|url=http://books.google.co.in/books?id=T5DXAAAAMAAJ|isbn=0-415-40868-7}} * {{cite book|last=Sharma|first=Tej Ram|title=Personal and Geographical Names in the Gupta Inscriptions|publisher=Concept Publishing Company|year=1978|url=http://books.google.com/books?id=WcnnB-Lx2MAC|isbn=0-415-40868-7}} * {{cite book|last=Smith|first=Vincent Aruthur|title=The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great|publisher=Clarendon Press|year=1914|edition=3rd|url=http://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ}} * {{Cite book|last=Soundara Rajan|first=Kodayanallur Vanamamalai|title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|isbn=81-7022-857-3|url=http://books.google.co.in/books?id=lAWS49f8HKoC}} * {{cite book|title=Kanchipuram through the ages|first=C. R.|last=Srinivasan|publisher=Agam Kala Prakashan|year=1979}} * {{cite book|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|isbn=0-520-24225-4|location=[[Kalifornia]]|publisher=University of California Press|year=2001|url=http://books.google.co.in/books?id=-5irrXX0apQC|accessdate=15 qershor 2012}} * {{Cite book|last=Trainor|first=Kevin|title=Buddhism The Illustrated Guide|url=https://archive.org/details/buddhism00kevi|year=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-517398-8}} * {{Cite book|last=Zvelebil|first=Kamil V.|title=The Sound of the One Hand|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=107|issue=1|year=1987|pages=125-6|doi=10.2307/602960|publisher=Journal of the American Oriental Society, Vol. 107, No. 1|jstor=602960}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Kanchipuram|Kanchipurami}} *[https://web.archive.org/web/20120107005041/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ Kancheepuram Municipality] *[https://web.archive.org/web/20170724005741/http://hridayindia.in/kanchipuram/ Kanchipuram HRIDAY city] *[http://www.kanchi.tn.nic.in/ Kancheepuram district administration website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=8 shtator 2017 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Historia e Indisë]] 8iyom2l4eg0hbfpn9jrt8nodyhe775j 3010631 3010603 2026-07-18T15:16:29Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010631 wikitext text/x-wiki {{coord|12.82|N|79.71|E|display = title}} {{Infobox settlement | name = Kanchipuram | native_name = |Gjuha vendase = Gjuha tamile | settlement_type = Qytet | nicknames = Kanchi | mottoes = | image_flag = | flag_link = | image_seal = | seal_link = | seal_size = | image_skyline = Kailasanathar temple Kanchipuram (16).jpg | image_caption = Tempulli Kailasanathar, tempulli më i vjetër në qytet <!--Administrimi territorial--> |Shteti = India |Shteti federal = Tamil Nadu |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = Kanchipuram |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Kanchipuram |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = Tamil <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 11.6 km² |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 164265 | population_total_viti = 2011 |Dendësia = auto |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 83.2 | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = 631501-631503 |Prefiksi = 044 | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = |ËebFaqja = kanchi.tn.nic.in |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 12.82 |gjatësia = 79.71 }} '''Kanchipurami'''<ref group="Shpjegimi">Shkrimi zyrtar në anglisht siç duket dhe në [http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ websitin e bashkisë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107005041/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ |date=7 janar 2012 }} është "Kancheepuram". Gjithësesi, shkrimi në anglisht si Kanchipuram është i përdorur më gjerësisht</ref> i njohur ndryshe edhe si '''Kanchi''' (më parë i traskriptuar në shkrimin latin si '''Kāñci-pura''', '''Conjevaram''')<ref name="Malalasekera112">{{cite book|last=Malalasekera|first=G. P.|title=The Pali Literature of Ceylon|year=1973|isbn=955-24-0118-6|pages=112–3}}</ref> është një qytet në shtetin indian [[Tamil Nadu]], 72&nbsp;km nga [[Chennai]], kryeqyteti i Tamil Nadusë. Qyteti shtrihet nw një sipërfaqe prej 11.605&nbsp;km² dhe në vitin 2001 kishte një popullsi prej 164,265 banorësh.<ref name="Kanchipuram Census 2011">{{cite web|title=Kanchipuram: Census 2011|publisher=Population Census India (web), Ministry of Home Affairs|year=2001|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=7641&category=U.A.|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> Është qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër. Kanchipurami është i lidhur mirë nëpërmjet rrugëve dhe hekurudhave. Aeroporti Ndërkombëtar i Chennait është aeroporti më i afër me qytetin, që është i vendosur në Tirusulam të distriktit të Kanchipuramit. I vendosur në brigjet e lumit Vegavathy, Kanchipurami ka qenë sunduar nga Dinastia Pallava, Dinastia Mesjetare Chola, Dinastia e Vonë Chola, Dinastia e Vonë Pandya, Perandoria Vijayanagar, Mbretëria Karnatike dhe Perandoria Britanike. Monumentet historike të qytetit përfshijnë [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullin Kailasanathar]] dhe [[Tiru Parameswara Vinnagarami|Tempullin Vaikunta Perumal]]. Historikisht, Kanchipurami ishte një qendër edukimi<ref name="Rao-Kanchipuramxviii">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=xviii}}</ref> dhe ishte i njohur si ''Ghatikasthanami'', ose "vendi i mësimit".<ref name="Raman80">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|page=80}}</ref> Qyteti ishte gjithashtu një qendër fetare e mësimit të përparuar për [[Xhainizmi]]n dhe [[Budizmi]]n midis shekullit të I dhe të V të e.s..<ref name="344Thapar345">{{cite book|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|isbn=0-520-24225-4|year=2001|url=http://books.google.co.in/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA344&dq=kanchipuram+education&hl=en&sa=X&ei=0cnbT5HAMoSS9QSV6-XUCg&ved=0CGYQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false|accessdate=15 qershor 2012|pages=344–5}}</ref> Në teologjinë hindu të sektit vaishnavit, Kanchipurami është një nga shtatë [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi|vendet e pelegrinazhit hindu]] (Tirtha), për çlirimin shpirtëror.<ref>{{cite book|author1=Jean Holm|author2=John Bowker|title=Sacred Place|url=http://books.google.com/books?id=5xlfCgAAQBAJ|year=2001|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-62356-623-4|page=70}}</ref> Qyteti bujt [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]], [[Tempulli Ekambareswarar|Tempullin Ekambaresvarar]], [[Tempulli Kamakshi Amman|Tempullin Kamakshi Amman]] dhe [[Tempulli Kumarakottam|Tempullin Kumarakottam]], që janë disa nga tempujt më të rëndësishëm hindu në shtetin [[Tamil Nadu]]. Nga 108 tempujt e shenjtë të zotit Hindu [[Vishnu]], 14 gjenden në Kanchipuram. Qyteti është veçanërisht i rëndësishëm për Vaishnavizmin, por është gjithashtu edhe një vend i shenjtë pelegrinazhi për Shaivizmin. Qyteti është i mirënjohur për sarit e tij të thurur me dorë dhe shumica e forcës punëtore të qytetit është e përfshirë në industrinë e endjes.<ref name="Kanchipuram Industrial profile">{{cite web|url=http://www.dickpm.in/profile.htm|publisher=Department of Industries and Commerce district industries centre, Kanchipuram District|title=Kanchipuram Industrial profile|year=2012|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=31 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331120624/http://www.dickpm.in/profile.htm|url-status=dead}}</ref> Kanchipurami është i administruar nga një sistem i veçantë bashkiak i konstituar në vitin 1947. Ai është qendra e [[Kanchi Kamakoti Peethami|Kanchi matha]]s, një institucion manastiror Hindu që besohet se është themeluar nga shenjti, teologu dhe reformatori Hindu Adi Sankaracharya dhe ishte kryeqyteti i Mbretërisë Pallava midis shekujve të IV dhe të IX. Kanchipurami ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën e Qeverisë Indiane të quajtur në anglisht “Heritage City Development and Augmentation Yojana”. ===Etimologjia=== Disa studiues besojnë se Kanchipurami mund të ketë rrjedhur nga "Kanjiyuri", që është përmendur në poemat e hershme tamile.<ref name="ptsrinivasap323">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=323}}</ref> Kanjiyuri është një vend në vendin Chola dhe emri i tij do të thotë "vendi i rrethuar nga pemë ''Kanji''".<ref name="ptsrinivasap323" /> Kanjiyuri është përmendur në mjaft tekste të hershme, midis të cilëve edhe te ''Puṟanāṉūṟu''.<ref name="ptsrinivasap323" /> Gjithësesi, dravidologjisti dhe profesori i historisë P. T. Srinivasa Iyengari, në librin e tij ''History of the Tamils from the Earliest Times to 600 AD'', pohon se Kanjiyuri i përmendur në poemat e hershme tamile nuk ishte Kanchipurami, por një qytet tjetër.<ref name="ptsrinivasap322">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=322}}</ref> Kanchipurami ishte i njohur në literaturën e hershme tamile si ''Kachi'' ose ''Kachipedu'', por më vonë u sanskritizua si ''Kanchi'' ose ''Kanchipuram''.<ref name="Raman6">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA6&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|page=6}}</ref> Sipas legjendës, emri ''Kanchi'' ka rrjedhur nga fjala ''Ka'' që i referohet zotit Hindu [[Brahma]] dhe ''anchi'', që i referohet adhurimit nga ai në këtë vend, i perëndisë Hindu [[Vishnu]].<ref name="Gupta56">{{cite book|last=Gupta|first=Subhadra Sen|title=Tirtha: holy pilgrim centres of the Hindus: saptapuri & chaar dhaam|year=2001|url=http://books.google.com/books?id=bH7XAAAAMAAJ&q=kanchi+brahma+worshipped+vishnu&dq=kanchi+brahma+worshipped+vishnu&source=bl&ots=lnPP8o3gRi&sig=nd11ZnJIvmPIWysMoFPw1-5sMp8&hl=en&sa=X&ei=l-ZsUJqPKYqa9gSa2YGYDA&ved=0CFcQ6AEwCDgK|isbn=81-7167-564-6|page=56}}</ref> Mbishkrimi më i hershëm nga Periudha Maurya (325–185 p.e.s.) e quan qytetin ''Kanchipuram'', kur mbreti Visnugopa u mund nga Samudragupta Maurya (320–298 p.e.s.).<ref name = "Sharma-Personal255">{{cite book|last=Sharma|first=Tej Ram|title=Personal and Geographical Names in the Gupta Inscriptions|year=1978|url=http://books.google.com/books?id=WcnnB-Lx2MAC&pg=PA255&lpg=PA255&dq=conjeevaram+geography&source=bl&ots=lIuWG-OuiU&sig=06xAxI170ASxVYR_PHmSv73-_po&hl=en&sa=X&ei=gUJWUPjaNpKi8AThuoEg&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=conjeevaram%20geography&f=false|isbn=0-415-40868-7|page=255}}</ref> Srinivasa Iyengari pohon se Kanchipurami është një fjalë sanskrite dhe që qyteti nuk ka emër tamil.<ref name="ptsrinivasap322" /> Në mbështetje të mendimeve të tij, ai pohon se Kanchipurami është përmendur në librat e gramatikanit të sanskritishtes Patanjali, që jetoi midis shekujve të III dhe të II p.e.s..<ref name="ptsrinivasap322" /> Në të kundërt, përmendjet e para të Kanchipuramit në literaturën tamile, gjenden te ''Perumpāṇāṟṟuppaṭai'', një lavdërim i Ilandiraiyanit, që u shkrua në shekullin e II të e.s.. Aty, megjithatë, Kanchi nuk është përmendur në formën e tij sanskrite ''Kanchi'', por në formën e tij prakrite ''Kacci''.<ref name="ptsrinivasap322" /> Mbi bazën e kësaj dëshmie, Srinivasa Iyengari arrin në përfundimin se Kanchipurami mund të ketë qenë ngulimi më jugor i kulturës sanskrite.<ref name="ptsrinivasap322" /> Patanjali (150 p.e.s. ose [[shekulli II p.e.s.]]) i referohet qytetit në ''Mahabhasyan'' e tij si ''Kanchipuraka''.<ref name="Sharma-Personal255"/> Qyteti përmendej me emra të ndryshëm tamilë si ''Kanchi'', ''Kanchipedu'' dhe emrat sanskritë si ''Kanchipuram''.<ref name="Raman6"/><ref name="Sharma-Personal255"/> Mbishkrimet Pallava nga vitet 250–355 të e.s. dhe mbishkrimet e Dinastisë Chalukya e quajnë qytetin ''Kanchipura''.<ref name="Sharma-Personal255"/> ''Jaina Kanchi'' i referohet zonës përreth Tiruparutti Kundramit.<ref name="Sharma-Personal255"/> Gjatë sundimit britanik, qyteti ishte i njohur si ''Conjeevaram'' dhe më vonë si ''Kanchipuram''. Bashkia u riemërtua ''Kancheepuram'', ndërsa distrikti mbajti emrin ''Kanchipuram''.<ref name="About municipality">{{cite web|title=About municipality|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=21 shkurt 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221030512/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="26Raman39">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|pages=26-39}}</ref> ===Historia=== {{Shiko gjithashtu|Kanchipurami në periudhën para-Pallava}} {|class = "ëikitable" ëidth="339" cellpadding="5" cellspacing="1" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; font-family: arial; font-size: 100%; background-color: ##F0F8FF; plot-colour=#bbeebb; border: 1px solid #cccccc;" |- |colspan="3" style="text-align:center;background-color:#99CCCC"|<big>'''Kronologjia e Kanchipuramit'''</big> 300 - 2016 |- |Mbretëria Pallava |300 - 896 |- |Dinastia Chola |897 - 1296 |- |Perandoria Vijayanagara |1361 - 1645 |- |Prijësit Arcot |1701 - 1750 |- |Britania |1751 - 1947 |- |India e pavarur |1947 - 2016 |} '''Distrikti i Kanchipuramit''' në [[Tamil Nadu]]në veriore është konsideruar si rajoni i parë në vendin tamil që u arjanizua. P. T. Srinivasa Iyengari beson se në periudhën para-Pallava, ky rajon ishte ngulimi më jugor i kulturës sanskrite. Ai përmend prejardhjen etimologjike të fjalës "Kanchipuram" dhe dëshmi të tjera në mbështetje të mendimit të tij. Gjithësesi, megjithë këto pohime, Kanchipurami mendohet se është përmendur në eposin tamil të ''Manimekhalait''. Në shekullin e IV të e.s., Kanchipurami u shfaq nga një e kaluar e errët për tu bërë kryeqyteti i Mbretërisë Pallava. Qyteti e arriti kulmin e fuqisë së tij gjatë shekullit të VII, kur u vizitua nga udhëtari kinez Hiuen Tsang. Provinca më veriore e vendit të lashtë tamil ishte distrikti i Aruvas (distrikti i sotëm i Arcotit Jugor).<ref name="ptsrinivasap323" /> Rajonet përtej Aruvas ishin të njohura si Aruvavadadalai.<ref name="ptsrinivasap323" /> Distrikti i Kanchipuramit nuk kishte emër të veçantë deri në periudhën e vonë Pallava kur mori emrin Tondaimandalam.<ref name="ptsrinivasap323" /> Zbulimi nga Henry Bruce Foote i sëpatës para-historike prej guri në Pallavaram në vitin 1863 tregon se rajoni mund të ketë qenë banuar që nga [[Koha e gurit]].<ref name="muthiahp129">{{cite book|title=Madras Rediscovered|last=Muthiah|first=S.|date=2004|publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd|isbn=81-88661-24-4|page=129}}</ref> Gjetjet arkeologjike nga një periudhë më e vonë tregojnë madje një ngulim të zhvilluar të Kohës së Hekurit.<ref name="muthiahp129" /> Fosilet e kafshëve dhe përdorimi i gurit të gjetura në Athirapakkam në veri-perëndim të qytetit të [[Chennai]]t mund të jenë deri në 300,000 vjeçare.<ref>{{cite journal|author1=Shanti Pappu|author2=Yanni Gunnell|author3=Maurice Taieb|author4=Jean-Philippe Brugal|author5=K. Anupama|author6=Raman Sukumar|author7=Kumar Akhilesh|title=Excavations at the Palaeolithic Site of Attirampakkam, South India|journal=Antiquity|volume=77|issue=297|url=http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html|access-date=11 tetor 2016|archive-date=22 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122215543/http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html|url-status=dead}}</ref><ref name="sastrip44">{{cite book|first=K. A.|last=Nilakanta Sastri|year=1955|title=A History of South India|url=https://archive.org/details/dli.ernet.448836|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/dli.ernet.448836/page/44 44]}}</ref> Përmendjet më të hershme të Kanchipuramit ndodhen në tekstet sanskrite të Patanjalit.<ref name="ptsrinivasap322" /> Mbretëria Dravida e [[Mahabharata]]s duhet të ketë qenë e përqendruar mbi rajonin e Kanchipuramit.<ref name="ptsrinivasap325">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=325}}</ref> Sipas një tradite, ministri i Chandragupta Mauryas, Chanakya ishte me origjinë dravide.<ref name="ptsrinivasap325" /> Një nga emrat e ndryshëm të Chanakyas ishte Dramila, forma sanskrite e "Tamilian-it".<ref name="ptsrinivasap326">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=326}}</ref> Kanchipurami është përmendur gjithashtu si Satyavrataksetra te Bhagavata Purana, sipas emrit të mbretit Satyavrata që sundonte rajonin. Për rrjedhojë, të gjithë mbretërit e Kanchit deri në Periudhën Pallava, mbanin titullin "Satyaputra" që do të thotë "biri i Satyavratas".<ref name="ptsrinivasap327">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=327}}</ref> [[File:Kailayanathar10.jpg|left|327px|thumb|Skulptura brenda Tempullit Kanchipuram Kailasanathar – tempulli më i vjetër ekzistues në qytet]] Rajoni i Kanchipuramit është një nga rajonet e para në vendin tamil që pa zhvillimin e kulteve agamike. Tekstet sanskrite të shekujve që paraprijnë erën tonë e përmendin Kanchipuramin mes shtatë qyteteve të shenjta tempullore të [[India|Indisë]].<ref name="ptsrinivasap328">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=328}}</ref> Një numër manastiresh budiste u ndërtuan gjatë kohës së perandorit Mauryan, Ashoka.<ref name="ptsrinivasap329">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|page=329}}</ref> Reliket budiste dhe xhainiste në rajon dëshmojnë për praninë domethënëse budiste dhe xhainiste në qytet në atë kohë.<ref name="ptsrinivasap329" /> Ndërsa pranohet gjerësisht se Kanchipurami kishte shërbyer si kryeqyteti i Dinastisë së Hershme Chola,<ref name="Kamath127">{{cite book|title=Chennai|year=2000|publisher=Orient Longman Limited|first=Rina|last=Kamath|isbn=81-250-1378-4|url=http://books.google.co.in/books?id=bw2vDg2fTrMC&pg=PA127&dq=kanchipuram+%2B+kamath&hl=en&sa=X&ei=kviiUIfRF6iO0QGDqYCoCw&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false|page=127}}</ref><ref name="Hoiberg-Britannica">{{cite book|title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|volume=7|first=Indu Ramchandani|last=Hoiberg|year=2000|publisher=Encyclopædia Britannica (India) Private Limited|isbn=0-85229-760-2|url=http://books.google.co.in/books?id=kEj-2a7pmVMC&pg=PA174&dq=kanchipuram+%2B+hoiberg&hl=en&sa=X&ei=Q_miUM61EabX0QGMwIAI&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q=kanchipuram%20%2B%20hoiberg&f=false}}</ref> pohimi është kontestuar nga historiani indian P. T. Srinivasa Iyengar, që shkroi se kultura tamile e Periudhës Sangam nuk u përhap nëpërmjet distriktit të Kanchipuramit dhe përmend zanafillën sanskrite të emrit të tij në mbështetje të opinionit të tij.<ref name="322Iyengar333">{{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|publisher=University of Madras|location=Madras|url=http://books.google.co.in/books?id=ERq-OCn2cloC&printsec=frontcover&dq=p+t+srinivasa+iyengar&source=bl&ots=Fr2ktuPmEU&sig=tvMzpnL8RsuHmtP9SE7yP4Q8Xvc&hl=en&sa=X&ei=KimCUNqpIYvRrQfOnIHIDw&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=p%20t%20srinivasa%20iyengar&f=false|pages=322-33}}</ref> Përmendjet më të hershme të Kanchipuramit janë në librat e gramaticienit të sanskritishtes Patanjali, që jetonte midis shekujve të III dhe të II p.e.s..<ref name="322Iyengar333"/> Qyteti besohet se ka qenë pjesë e Mbretërisë mitike Dravida të eposit të ''[[Mahabharatha]]s'',<ref name="322Iyengar333"/> dhe përshkruhej si "më i miri mes qyteteve" (sanskritisht: ''Nagareshu Kanchi'') nga poeti sanskrit i shekullit të IV, Kalidasa.<ref name="Historical Importance">{{cite web|url=http://kanchi.nic.in/history.htm|year=2011|title=Historical Importance of Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=18 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060518021820/http://kanchi.nic.in/history.htm|url-status=dead}}</ref> Qyteti vlerësohej si "Banarasi i Jugut".<ref name="Gopal177">{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K. S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/177 177]}}</ref> Kanchipurami u bë një qytet më i rëndësishëm kur Mbretëria Pallava e [[Andra Pradesh]]it të jugut, të vëmendhëm për pushtimet e vazhdueshme nga veriu, e zhvendosën kryeqytetin e tyre në jug, te qyteti në shekullin e VI.<ref name="Pochhammer99">{{Cite book|last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|year=2005|isbn=81-7764-715-6|url=http://books.google.com/books?id=mHLB4m75pisC&pg=PA99&lpg=PA99&dq=Kalabhras+kanchi&source=bl&ots=E8_2iEKMyR&sig=zvKnHOvtrpDLENoctamZ4GkfZJg&hl=en&sa=X&ei=UuFsUL-ALZG08ASx1YGYCg&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=Kalabhras%20kanchi&f=false|page=99}}</ref><ref name="544Madras546">{{cite book|author=Imperial Gazetteer of India|title=Madras: The presidency; mountains, lakes, rivers, canals, and historic areas – Provincial Series Madras|year=1908|url=http://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC&pg=PA544&lpg=PA544&dq=kanchipuram+climate&source=bl&ots=-tGxc1F_ra&sig=4P5LlucTilwSBpNTTq3xXBUwbG4&hl=en&sa=X&ei=H2hWUInmOI6C9QSMhIC4Bw&ved=0CEsQ6AEwBA#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|accessdate=12 qershor 2012|pages=544-6}}</ref> Sunduesit Pallava e fortifikuan qytetin me ledhe, hendeqe të gjera, rrugë të planifikuara mirë dhe tempuj me punime mjeshtrore. Gjatë mbretërimit të mbretit Pallava Mahendravarmani I, mbreti Chalukya, Pulakesini II (610-642) pushtoi një pjesë të Mbretërisë Pallava deri në lumin Kaveri. Mbretëria Pallava e mbrojti me sukses Kanchipuramin dhe i smbrapsën përpjekjet e përsëritura për të pushtuar qytetin.<ref name="Keay170">{{cite book|first=John|last=Keay|year=2001|title=India: A History|publisher=Grove Press|isbn=0-8021-3797-0|page=170}}</ref> Një pushtim i dytë përfundoi në mënyrë katastrofike për Pulakesinin II, që u detyrua të tërhiqet në kryeqytetin e tij [[Badami|Vatapi]] që ishte i rrethuar dhe Pulakesini II u vra nga Narasimhavarmani I (630-668), djali i Mahendravarmanit I (600-630), në Betejën e Vatapit.<ref name="Keay170"/><ref name="Sastri-South-India136">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=2008|title=A History of South India|page=136}}</ref> Nën sundimin Pallava, Kanchipurami lulëzoi si një qendër e mësimit Hindu dhe Budist. Mbreti Narasimhavarmani II ndërtoi tempuj të rëndësishëm hindu në qytet, [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullin Kanchi Kailasanathar]], [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]] dhe [[Tempulli Iravatanesvara në Kanchipuram|Tempullin Iravatanesvara]].<ref name="Jouveau-Dubreuil71">{{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn=81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|url=http://books.google.co.in/books?id=6o9XCT3XiaMC&printsec=frontcover&dq=kanchipuram+%2B++Jouveau-Dubreuil&hl=en&sa=X&ei=N_uiUJa9HKHz0gHg-oHgCQ&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=kanchipuram%20%2B%20%20Jouveau-Dubreuil&f=false|page=71}}</ref> Xuanzangu, një udhëtar kinez që vizitoi Kanchipuramin në vitin 640, shënoi se qyteti ishte 9.7&nbsp;km në perimetër dhe se banorët e tij ishin të shquar për guximin, përkushtimin, dashurinë për drejtësinë dhe vlerësimin e mësimit.<ref name="544Madras546"/><ref name="Smith473">{{cite book|last=Smith|first=Vincent Aruthur|title=The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great|year=1914|url=http://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ&pg=PA474&lpg=PA474&dq=kanchi+etymology&source=bl&ots=vDguSehbBg&sig=MEi4Wt-peeLDnwhQag6EotHUCCw&hl=en&sa=X&ei=o9lsUOLNPJHm9gSKmICYAw&ved=0CDwQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchi%20etymology&f=false|page=473}}</ref> Mbreti i Dinastisë Mesjetare Chola, Aditya I pushtoi Mbretërinë Pallava, duke përfshirë edhe Kanchipuramin, pasi mundi sunduesin Pallava, Aparajitavarman (880-897) rreth vitit 890.<ref name="Sastri-Colas113">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n860 113]}}</ref> Nën sundimin Chola, qyteti ishte qendra e nënmbretërisë veriore.<ref name="Aiyangar60">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=60}}</ref> Provinca u riemërtua "Jayamkonda Cholamandalam" gjatë mbretërimit të Raja Raja Cholas I (985-1014),<ref name="11Raman26">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|pages=11-26}}</ref><ref name="Rao126">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=126}}</ref> i cili ndërtoi [[Tempulli Karchapeswarar|Tempullin Karchapeswarar]] dhe rindërtoi [[Tempulli Kamakshi Amman|Tempullin Kamakshi Amman]].<ref name="Rao126"/> Djali i tij, Rajendra Chola I (1012-44) ndërtoi [[Tempulli Yathothkari Perumal|Tempullin Yathothkari Perumal]].<ref name="Rao127">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=127}}</ref> Sipas ''Siddhantasaravalit'' të Trilocana Sivacharyas, Rajendra Chola I solli një grup shaivitësh me vete nga kthimi i ekspeditës Chola në Indinë Veriore dhe i vendosi ata në Kanchipuram.<ref name="Sastri-Colas210">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n959 210]}}</ref> Rreth vitit 1218, mbreti Pandya, Maravarman Sundara Pandyani (1216-1238) pushtoi rajonin, duke bërë depërtime të thella në mbretërinë Chola, që u shpëtua nga ndërhyrja e mbretit Hoysala, Vira Narasimha II (1220-1235), i cili luftoi në anën e mbretit Chola, Kulothunga Chola III.<ref name="Sastri-Colas420">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n1169 420]}}</ref><ref name="Aiyangar34">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=34}}</ref> Mbishkrimet tregojnë praninë e një garnizoni të fuqishëm Hoysala në Kanchipuram, që mbeti në qytet deri rreth vitit 1230.<ref name="Sastri-Colas428">{{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|page=[https://archive.org/details/dli.csl.6792/page/n1177 428]}}</ref> Pak më vonë, Kanchipurami u pushtua nga Dinastia Telugu Chola, nga e cila Jatavarman Sundara Pandyani I e mori qytetin në vitin 1258.<ref name="Aiyangar49">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=49}}</ref> Qyteti mbeti me Dinastinë Pandya deri në vitin 1311 kur Dinastia Sambuvarayar shpalli pavarësinë, duke përfituar nga anarkia e shkaktuar nga pushtimi i Malik Kafurit.<ref name="11Raman26"/><ref name="Aiyangar61">{{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC|page=61}}</ref> Pas periudhave të shkurtra të pushtimit nga Ravivarman Kulasekhara i Venadit (Quilon, Kerala) në vitet 1313-1314 dhe sunduesi Kakatiya, Prataparudra II, Kanchipurami u pushtua nga gjenerali Vijayanagar, Kumara Kampana, që mundi Sulltanatin e Madurait në vitin 1361.<ref name="26Raman39"/> [[File:Rocket warfare.jpg|thumb|right|309px|Pikturë që paraqet Betejën e Pollilurit, të zhvilluar pranë Kanchipuramit në vitin 1780]] Perandoria Vijayanagara e sundoi Kanchipuramin nga viti 1361 deri në vitin 1645.<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet më të hershme që dëshmojnë sundimin Vijayanagara janë ato të Kumara Kampannas midis viteve 1364 dhe 1367, që u gjentën përkatësisht në rrethimet e [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullit Kailasanathar]] dhe [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullit Varadharaja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet e tij regjistrojnë rivendosjen e ritualeve në [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempullin Kailasanathar]] që kishte qenë braktisur gjatë pushtimeve myslimane.<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet e mbretërve Vijayanagara, Harihara II, Deva Raya II, Krishna Deva Raya, Achyuta Deva Raya, Sriranga I dhe Venkata II janë gjetur brenda qytetit.<ref name="26Raman39"/> Harihara II bëri dhurime në favor të [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Në shekullin e XV, Kanchipurami u pushtua nga Velama Nayakët në vitin 1437, Mbretëria Gajapati në vitet 1463-1465 dhe 1474-75 si dhe Sulltanati Bahmani rreth vitit 1480.<ref name="26Raman39"/> Një mbishkrim i vitit 1467 i Virupaksha Rayas II përmend një kazermë ushtarake në afërsi të Kanchipuramit.<ref name="26Raman39"/> Në vitin 1486, Saluva Narasimha Deva Raya, guvernatori i rajonit të Kanchipuramit, përmbysi Dinastinë Sangama të Vijayanagaras dhe themeloi Dinastinë Saluva.<ref name="26Raman39"/> Si shumica e paraardhësve të tij, Narasimha i dhuroi në mënyrë bujare për [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadaraja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Kanchipurami u vizitua dy herë nga mbreti Vijayanagara, Krishna Deva Raya, i konsideruar si më i madhi i sunduesve Vijayanagara dhe 16 mbishkrime të kohës së tij janë gjetur në [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]].<ref name="26Raman39"/> Mbishkrimet në katër gjuhë - tamile, telugu, kannada dhe sanskrite – regjistrojnë gjenealogjinë e mbretërve Tuluva dhe kontributet e tyre, bashkë me ato të fisnikëve të tyre për të përkrahur faltoren.<ref name="26Raman39"/> Pasuesi i tij, Achyuta Deva Raya, raportohet se e vishte veten me perla në Kanchipuram dhe shpërndante perla mes të varfërve.<ref name="26Raman39"/> Përgjatë gjysmës së dytë të shekullit të XVI dhe gjysmës së parë të shekullit të XVII, Dinastia Aravidu u përpoq të mbante një dukje autoriteti në pjesët jugore pasi humbi territoret e saj veriore në Betejën e Talikotas.<ref name="26Raman39"/> Venkata II (1586-1614) u përpoq të rigjallëronte Mbretërinë Vijayanagara, por ajo u zhyt përsëri në konfuzion pas vdekjes së tij dhe me shpejtësi u rrëzua pas mundjes së mbretit Vijayanagara, Sriranga III nga sulltanatet e Golcondas dhe Bijapurit në vitin 1646.<ref name="26Raman39"/> Pas rënies së Perandorisë Vijayanagara, Kanchipurami vuajti mbi dy dekada paqëndrueshmërie politike.<ref name="26Raman39"/> Sulltanati i Golcondas mori kontrollin e qytetit në vitin 1672, por e humbi atë përkundrejt Bijapurit tre vjet më vonë.<ref name="26Raman39"/> Në vitin 1676, Shivaji mbërriti në Kanchipuram me ftesë të sulltanatit të Golcondas në mënyrë që të largonte forcat e Bijapurit.<ref name="26Raman39"/> Fushata e tij ishte e suksesshme dhe Kanchipurami u mbajt nga Sulltanati i Golcondas deri në pushtimin e tij nga [[Perandoria Mogule]] e drejtuar nga Aurangazebi në tetorin e vitit 1687.<ref name="26Raman39"/> Gjatë fushatës së tyre jugore, Mogulët mundën mbretërinë Maratha nën drejtimin e Sambhajit, djalit të madh të Shivajit, në një betejë pranë Kanchipuramit në vitin 1688<ref name="26Raman39"/> që shkaktoi dëmtime të konsiderueshme për qytetin por që nguliti sundimin [[Perandoria Mogule|Mogul]].<ref name="26Raman39"/> Menjëherë më pas, priftërinjtë në [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadharaja Perumal]], [[Tempulli Ekambareswarar|Ekambareshwarar]] dhe [[Tempulli Kamakshi Amman|Kamakshi Amman]], të ndikuar nga reputacioni i Aurangazebit si ikonoklast, i transportuan idhujt në jugun e [[Tamil Nadu]]së nuk i kthyen ata deri pas vdekjes së Aurangazebit në vitin 1707.<ref name="26Raman39"/> Nën sundimin [[Perandoria Mogule|Mogul]], Kanchipurami ishte pjesë e nënmbretërisë Karnatike që, në fillimin e viteve 1700, filloi të funksiononte në mënyrë të pavarur, duke mbajtur vetëm një njojhje formale të sundimit Mogul.<ref name="26Raman39"/> Mbretëria Maratha e pushtoi Kanchipuramin gjatë Periudhës Karnatike në vitet 1724 dhe 1740 dhe Nizami i Hyderabadit në vitin 1742.<ref name="Raman48">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|page=48}}</ref> Kanchipurami qe fushbeteja e Luftërave Karnatike midis Britanikëve dhe Francezëve si dhe në Luftërat Anglo-Mysore ndërmjet britanikëve dhe Sulltanatit të [[Mysore]]s.<ref name="Jaques257">{{cite book|title=Dictionary of Battles and Sieges|volume=3|year=2007|first=Tony|last=Jaques|isbn=978-0-313-33536-5|page=257}}</ref> Beteja e famshme e Pollilurit (1780) e Luftës së Dytë Anglo-Mysore, e njohur për përdorimin e predhave nga Hyder Aliu i Mysores, u luftua në fshatin e Pullalurit pranë Kanchipuramit.<ref name="Grant468">{{Cite book|first=R. G.|last=Grant|title=1001 Battles That Changed the Course of World History|year=2011|isbn=9780789322333|url=http://books.google.co.in/books?id=s4njwZGrZg4C&pg=PA468&dq=1780+Battle+of+Pollilur+kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=4PI3UZ_8E8WGyQHkrIDIBw&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=1780%20Battle%20of%20Pollilur%20kanchipuram&f=false|page=468}}</ref> Në vitin 1763, British East India Company mori indirekt kontrollin nga Nawabi i Karnatit ndërsa distrikti i Chingleputit, duke përfshirë distriktin e Kanchipuramit të sotëm dhe distriktit të Tiruvallurit, në mënyrë që të mbulonte shpenzimet e Luftrave Karnatike.<ref name="26Raman39"/> British East India Company mori kontrollin e drejtpërdrejt gjatë Luftës së Dytë Anglo-Mysore dhe në vitin 1794 u krijua Kolektorati i Chingleputit.<ref name="26Raman39"/> Distrikti u nda në dy pjesë në vitin 1997 dhe Kanchipurami u bë kryeqendra e distriktit të sapo-krijuar të Kanchipuramit.<ref name="26Raman39"/> ==Gjeografia== Kanchipurami është i vendosur në kordinatat {{Coord|12.98|N|79.71|E|display=inline}}, 72&nbsp;km në jug-perëndim të [[Chennai]]t në brigjet e lumit Vegavathi, një degë e lumit Palar.<ref name="GTN About City">{{cite web|title=About City|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abt-city.htm|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=27 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227080706/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/abt-city.htm|url-status=dead}}</ref> Qyteti shtrihet në një sipërfaqe prej 11.6&nbsp;km² dhe ka një lartësi prej 83.2 metrash mbi nivelin e detit.<ref name="GTN About City"/> Toka përreth Kanchipuramit është e sheshtë dhe rrëpirat ndodhen në jug<ref name="GTN About City"/> dhe lindje.<ref name="1Raman4">{{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36&lpg=PA36&dq=conjeevaram+history&source=bl&ots=WmeTpPlbHq&sig=RL3_ayRKsBZnUvcOSODAny-X588&hl=en&sa=X&ei=CI9rUPP5NIec8gTOgoH4Bg&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q&f=false|pages=1-4}}</ref> Terreni në rajon është kryesisht argjilor,<ref name="1Raman4"/> me ca tokë pjellore të përzier me argjilë dhe rërë, që është e përshtatshme për tu përdorur në ndërtimtari.<ref name = "GTN About City"/> ''Chingleput District Manual'' (1879) e përshkruan terrenin e rajonit si "tepër inferior" dhe "tepër shkëmbor ose të përzier me gurë gëlqeror, zhavor, sodë dhe laterit".<ref name="Srinivasan6">{{cite book|title=Kanchipuram through the ages|first=C. R.|last=Srinivasan|year=1979|page=6}}</ref> Është pohuar se [[graniti]] i kërkuar për [[Tempulli Varadharaja Perumal|Tempullin Varadaraja Perumal]] mund të jetë siguruar nga kodrat Sivaram të ndodhura 10 milje në lindje të Kanchipuramit.<ref name="1Raman4"/> Zona është klasifikuar si një Rajon i Zonës Sizmike II,<ref name="Seismic Zoning">{{cite web|publisher=India Meteorological Department|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|title=Seismic Zoning Map|accessdate=12 nëntor 2012|year=2008|archive-date=3 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603143951/http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|url-status=dead}}</ref> dhe mund të priten tërmete deri në magnitudën 6 në shkallën rihter.<ref name="Seismology glossary">{{citation|publisher=India Meteorological Department|format=PDF|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/statiçGlossary.pdf|title=Seismology glossary|accessdate=12 nëntor 2012|year=2008}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Kanchipurami është i ndarë në dy divizione – Kanchi i Madh, i quajtur edhe Shiva Kanchi, që zë pjesën perëndimore të qytetit dhe që është më i madhi i dy divizioneve. Kanchi i Vogël, i quajtur edhe Vishnu Kanchi, gjendet në pjesën lindore të qytetit.<ref name="1Raman4"/><ref name="Browne228">{{cite book|last=Browne|first=Charles Alfred|title=An introduction to the geography and history of India, and the countries|year=1843|url=http://books.google.com/books?id=hN0BAAAAYAAJ&pg=PA228&lpg=PA228&dq=kanchi+geography&source=bl&ots=ffG0ktGL_b&sig=JdGDi7XvPntrvC9WimKHv2MEX-c&hl=en&sa=X&ei=sfdoUPG-LZLo9gSmhIHADQ&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=kanchi%20geography&f=false|page=228}}</ref> Shumica e tempujve të Shivës janë të vendosur në Kanchin e Madh ndërsa shumica e tempujve të Vishnut gjenden në Kanchin e Vogël.<ref name="1Raman4"/> Uji nëntokësor është burimi kryesor i furnizimit me [[Ujëmbledhësit vaditës të Indisë|ujë për vaditje]] – rajoni i Kanchipuramit ka 24 kanale, 2809 ujëmbledhës, 1878 puse me tuba dhe 3206 puse të zakonshëm.<ref name="District ground water brochure5">{{Citation|date=2007|title=District ground water brochure – Kancheepuram district|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/TamilNadu/Kancheepuram.pdf|publisher=Ministry of Water Resources, Government of India|format=PDF|accessdate=30 shtator 2012|page=5}}</ref> Zona është e pasur me bimë mjeksore dhe mbishkrimet historike përmendin vlerat mjeksore.<ref name="Medicinal garden set up near Kancheepuram">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3433503.ece|title=Medicinal garden set up near Kancheepuram|accessdate=26 qershor 2012|newspaper=The Hindu|date=19 maj 2012}}</ref> Dimeria acutipes dhe cyondon barberi janë bimë që gjenden vetëm në Kanchipuram dhe [[Chennai]].<ref name="Nanmangalam forest will get wall as shield">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|title=Nanmangalam forest will get wall as shield|accessdate=26 qershor 2012|newspaper=The Hindu|date=18 qershor 2012|archive-date=12 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612140250/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|url-status=dead}}</ref> ===Klima=== {{Weather box | location = Kanchipuram, [[Tamil Nadu]] | source 1 = Climate-Data.org<ref name= "Climate-Data.org">{{cite web|url=http://en.climate-data.org/location/26316/|title=KLIMA NË KANCHIPURAM|accessdate=19 shkurt 2016}}</ref> | Jan high C = 29.1 | Feb high C = 31.2 | Mar high C = 33.4 | Apr high C = 35.6 | May high C = 38.2 | Jun high C = 37.2 | Jul high C = 35.2 | Aug high C = 34.7 | Sep high C = 34.1 | Oct high C = 32.1 | Nov high C = 29.3 | Dec high C = 28.5 | Jan low C = 19.2 | Feb low C = 19.8 | Mar low C = 22.0 | Apr low C = 25.4 | May low C = 27.3 | Jun low C = 27.0 | Jul low C = 25.9 | Aug low C = 25.4 | Sep low C = 24.8 | Oct low C = 23.7 | Nov low C = 21.6 | Dec low C = 19.9 | Jan precipitation mm = 25 | Feb precipitation mm = 6 | Mar precipitation mm = 4 | Apr precipitation mm = 19 | May precipitation mm = 59 | Jun precipitation mm = 77 | Jul precipitation mm = 108 | Aug precipitation mm = 178 | Sep precipitation mm = 132 | Oct precipitation mm = 185 | Nov precipitation mm = 209 | Dec precipitation mm = 107 }}} Kanchipurami përgjithësisht ka kushte klimatike të nxehta dhe të lagështa përgjatë gjithë vitit.<ref name="District ground water brochure6"/> Temperaturat arrijnë një mesatare maksimale prej 37.5&nbsp;°C midis prillit dhe korrikut dhe një mesatare minimale prej 20.5&nbsp;°C midis dhjetorit dhe shkurtit.<ref name="District ground water brochure6">{{Citation|date=2007|title=District ground water brochure – Kancheepuram district|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/TamilNadu/Kancheepuram.pdf|publisher=Ministry of Water Resources, Government of India|format=PDF|accessdate=30 shtator 2012|page=6}}</ref> Nxehtësia ditore gjatë verës mund të jetë përvëluese; temperaturat mund të arrijnë deri në 43&nbsp;°C.<ref name="District ground water brochure6"/> Lagështia relative midis 58% dhe 84% mbizotëron përgjatë vitit.<ref name="District ground water brochure6"/> Lagështia e arrin pikun e saj gjatë mëngjesit dhe është më e ulët në mbrëmje. Lagështia relative është më e lartë midis nëntorit dhe janarit dhe është më e ulët përgjatë qershorit.<ref name="District ground water brochure6"/> Qyteti merr një mesatare prej 1064&nbsp;mm reshje në vit, 68% e të cilave bien gjatë periudhës së musonit veri-lindor.<ref name="GTN About City"/> Shumica e reshjeve bien në formën e stuhive ciklonike të shkaktuara nga presionit të ulët nga Gjiri i Bengalit gjatë musonit veri-lindor.<ref name="District ground water brochure6"/> Drejtimi mbizotërues i erërave është jug-perëndim në mëngjes dhe jug-lindje në mbrëmje.<ref name="Kanchipuram local plan1">{{citation|title=Kanchipuram local plan|format=PDF|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 qershor 2012|page=1|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> ===Demografia=== {{Demografia |1871 = 37275 |1881 = 37312 |1891 = 42547 |1901 = 46164 |1911 = 53864 |1921 = 61376 |1931 = 65258 |1941 = 74685 |1951 = 84810 |1961 = 92714 |1971 = 110657 |1981 = 131013 |1991 = 144955 |2001 = 153140 |2011 = 164265 | pershkrimi = Popullsia historike e Kanchipuramit | burimi = * 1871:<ref name="Hunter-Imperial Gazetteer of India">{{cite book|title=Imperial Gazetteer of India|volume=6|first=W. W.|last=Hunter|year=1885|publisher=Trubner & Co.}}</ref> * 1901 – 1991:<ref name="Kanchipuram Master Plan">{{cite web|title=Kanchipuram Master Plan|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2001|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|format=PDF|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> * 2001:<ref name="Kanchipuram Census 2011"/> * 2011:<ref name="Kanchipuram population">{{cite web|title=Kanchipuram population|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.htm|publisher=Kanchipuram municipality|accessdate=14 shtator 2012|year=2012|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218193047/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.htm|url-status=dead}}</ref> }} [[File:Kanchi Kudil kanchipuram.jpeg|thumb|327px|Një shtëpi e mbuluar me kashtë që paraqet mënyrë e vjetër të jetesës në Kanchipuram]] Gjatë sundimit të mbretit Narasimha Varma në shekullin e VII, qyteti shtrihej në një sipërfaqe prej rreth 10&nbsp;km² dhe kishte një popullsi prej 10,000 banorësh.<ref name="Rao142">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA142&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=142}}</ref> Popullsia u rrit në 13,000 banorë në vitet pasues dhe qyteti u zhvillua me rrugë lidhëse në formë drejtkëndore.<ref name="Rao143">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA143&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=143}}</ref> The settlements in the city were mostly caste based.<ref name="Rao143"/> Gjatë periudhës së Nandivarma Pallavanit II, shtëpitë u ndërtua mbi platforma të ngritura dhe tulla të pjekura.<ref name="Rao143"/> Konceptet e verandave përballë oborreve, kopshteve në oborret e mbrapëm, ventilimi dhe kullimi i ujit të shiut u futën të gjitha për herë të parë.<ref name="Rao143"/> Qendra e qytetit u zu nga brahminët, ndërsa [[Tempulli Yathothkari Perumal|Tempulli Tiruvekka]] dhe shtëpitë e bujqëve ishin vendosur jashtë qytetit.<ref name="Ayyar69">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA69&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=69}}</ref> Në rrethinat e qytetit kishte vende për trajnimin e kalorësisë dhe këmbësorisë.<ref name="Ayyar69"/> Gjatë Periudhës Chola, Kanchipurami nuk ishte kryeqytet por mbretërit kishin një pallat në qytet dhe drejt lindjes u bë një zhvillim i gjerë.<ref name="Rao143"/> Gjatë periudhës Vijayanagara, popullsia arriti në 25,000 banorë.<ref name="Rao143"/> Gjatë sundimit britanik nuk pati shtesa të rëndësishme të infrastrukturës së qytetit.<ref name="Rao143"/> Censusi britanik i i vitit 1901 regjistroi se Kanchipurami kishte një popullsi prej 46,164 banorësh, që konsistonte në 44,684 hindu, 1,313 myslimanë, 49 të krishterë dhe 118 xhainë.<ref name="544Madras546"/> {{bar box|title=Censusi fetar|titlebar=#ddd|left1=Besimi|right1=Përqindja(%)|float=left|bars={{bar percent|Hindu|Orange|93.38}}{{bar percent|Myslimanë|Green|5.24}}{{bar percent|Të krishterë|purple|0.83}}{{bar percent|Xhainë|Blue|0.4}}{{bar percent|Sikë|yellow|0.01}}{{bar percent|Budistë|Gold|0.01}}{{bar percent|Të tjerë|grey|0.11}}{{bar percent|asnjë besim|violet|0.01}}}} Sipas censusit të vitit 2011, Kanchipurami kishte një popullsi prej 164,384 banorësh me një raport gjinor prej 1,005 femrash për çdo 1,000 meshkujsh, shumë mbi mesataren kombëtare prej 929.<ref name="Census National Sex Ratio">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 janar 2014}}</ref> Një tërësi prej 15,955 banorësh ishin nën moshën gjashtë vjeçare, e përbërë nga 8,158 meshkujsh dhe 7,797 femrash. Kastat dhe tributë e njohura u llogaritën përkatësisht si 3.55 % dhe .09% e popullsisë. Alfabetizmi i i qytetit ishte 79.51 %, krahasuar me mesataren kombëtare prej 72.99 %.<ref name="Census National Sex Ratio"/> Qyteti kishte një tërësi prej 41807 familje. Në qytet kishte një tërësi prej 61,567 punëtorësh, duke përfshirë 320 kultivues, 317 punëtorë të bujqësisë kryesore, 8,865 në industritë familjare, 47,608 punëtorë të tjerë, 4,457 punëtorë margjinalë, 61 kultivatorë margjinalë, 79 punëtorë bujqësie margjinalë, 700 punëtorë margjinalë në industritë familjare dhe 3,617 punëtorë të tjerë margjinalë.<ref name="Kanchipuram Census 2011"/><ref name="Kanchipuram population"/> Qyteti vizitohet çdo vit nga rreth 800,000 pelegrinë sipas censusit të vitit 2001.<ref name="Rao145">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA145&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=145}}</ref> Sipas censusit fetar të vitit 2011, Kancheepurami kishte 93.38% hindu, 5.24% myslimanë, 0.83% të krishterë, 0.01% sikë, 0.01% budistë, 0.4% xhainistë, 0.11% që ndiqnin besime të tjera dhe 0.01 % që nuk ndiqnin ndonjë besim të caktuar.<ref name="Population By Religious Community">{{cite web|title=Population By Religious Community - Tamil Nadu|year=2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html|format=XLS|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=13 shtator 2015}}</ref> Kanchipurami ka 416 hektarë troje rezidenciale, kryesisht përreth tempujve. Zona komerciale mbulon 62 hektarë, duke përbërë 6.58 % të qytetit. Zhvillimet industriale zënë rreth 65 hektarë, ku gjendej shumica e njësive prodhuese të avlëmendit, mëndafshit, ngjyrosjes dhe orizit. 89.06 hektarë përdoren për infrastrukturën e transportit dhe komunikimit, duke përfshirë stacionet e autobusëve, rrugët, linjat dhe stacionet hekurudhore.<ref name="7Kanchipuram local plan9">{{citation|title=Kanchipuram local plan|format=PDF|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 qershor 2012|pages=7-9|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Qeverisja dhe politika == [[File:Kancheepuram lok sabha constituency.png|left|264px|thumb|Hartë që tregon kufijtë administrativë të Loksabhas së Kanchipuramit]] {| class="toccolours" style="clear:right; float:right; background:#fff; margin:0 0 0.5em 1em; width:264px;" font-size : "100%" |- ! style="background:#a8bdec; text-align:center;" colspan="2"|'''Zyrtarët e Bashkisë''' |- | style="text-align:center;"| Kryetari||T. Mythili.<ref name="Kanchipuram Chairman">{{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Chairman|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=11 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110111191348/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"|Komisioneri||N. Vimala<ref name="Kanchipuram Commissioner">{{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Commissioner|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who-comm.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=18 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218164314/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/who-comm.htm|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"|Nën-Kryetari||R.T. Sekar<ref name="Vice-Chairman of Kanchipuram">{{cite web|title=Vice Chairman of Kanchipuram municipality|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=2 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202065337/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background:#a8bdec; text-align:center;" colspan="2"|'''Anëtarët e zgjedhur''' |- | style="text-align:center;"|Anëtar i Këshillit Legjislativ||C.V.M.P.Ezhilarasan<ref name="MLA of Kanchipuram"/> |- | style="text-align:center;"|Anëtar i Parliamentit||K. Maragatham<ref name="Members of parliamentary constituency of Kanchipuram">{{cite web|title=Members of parliamentary constituencies in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/government/loksaba|publisher=Government of Tamil Nadu|accessdate=26 maj 2014|year=2014}}</ref> |} Bashkia e Kanchipuramit u konstitua zyrtarisht në vitin 1866,<ref name="544Madras546"/> duke u shtrirë në 7.68&nbsp;km² dhe punët e saj u administruan nga një komitet bashkiak. Në vitin 1947 u ngrit në nivelin e bashkisë së gradës I, në bashki të gradës së përzgjedhjes në vitin 1983 dhe bashki e gradës së veçantë në vitin 2008.<ref name="About municipality"/><ref name="List of municipalities in Tamil Nadu">{{cite web|title=List of municipalities in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/cma/list_of_municipalities.htm|accessdate=26 qershor 2012|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011}}</ref> Në vitin 2011 bashkia shtrihej në 11.6&nbsp;km², ka 51 zona dhe është bashkia më e madhe në distriktin e Kanchipuramit.<ref name="About municipality"/> Funksionet e bashkisë janë zhvilluar në gjashtë departamente: I përgjithshëm, Inxhinierik, I të ardhurave, Shëndetit publik, Planifikimi i qytetit dhe Krahu i kompjuterave,<ref name="Commissionerate of Municipal Administration">{{cite web|title=Commissionerate of Municipal Administration|year=2011|url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> të cilat të gjitha janë nën kontrollin e një Komisioneri Bashkiak, që është drejuesi sipëror ekzekutiv.<ref name="Commissionerate of Municipal Administration"/> Pushteti legjislativ është i përbërë nga një trupë prej 51 anëtarësh, ku secili përfaqëson një zonë. Trupi legjislativ drejtohet nga një kryetar i zgjedhur që asistohet nga një përfaqësues i kryetarit.<ref name="Economic and political weekly">{{citation|title=Economic and political weekly|volume=30|page=2396|publisher=Sameeksha Trust|last=Economic and political weekly|year=1995|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> Kanchipurami ndodhet nën Asamblenë shtetërore konsituese e Kanchipuramit. Nga përkufizimi shtetëror pas vitit 1967, shtatë nga dhjetë zgjedhjet e zhvilluara midis viteve 1971 dhe 2011 u fituan nga Anna Dravida Muneetra Kazhagami (ADMK).<ref name="Election Report">{{cite web|title=Election Report – Full Statistical Report|url=http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|publisher=Election Commission of India|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=7 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121207005023/http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|url-status=dead}}</ref> Dravida Munnetra Kazhagami (DMK) fitoi drejtimin gjatë zgjedhjeve të viteve 1971 dhe 1989 dhe aleati i saj Pattali Makkal Katchi fitoi drejtimin gjatë zgjedhjeve të vitit 2006.<ref name="Election Report"/> Anëtari i tanishëm i Asamblesë Legjislative është V. Somasundaram nga partia ADMK.<ref name="MLA of Kanchipuram">{{cite web|title=MLA of Kanchipuram|url=http://www.assembly.tn.gov.in/members/profile/037.htm|publisher=Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|year=2011}}</ref><ref name="Election Report"/> Lok Sabha Konstituese e Kanchipuramit është një konstituencë e sapo-formuar e Parlametit të [[India|Indisë]] pas përcaktimit të vitit 2008.<ref name="Kancheepuram weavers disillusioned">{{cite news|title=Kancheepuram weavers disillusioned|url=http://election.rediff.com/slide-show/2009/may/07/slide-show-1-constituency-tour-to-kancheepuram-in-tamil-nadu.htm|newspaper=rediff|accessdate=8 qershor 2012|date=7 maj 2009}}</ref> Konsituenca fillimisht ekzistonte për Zgjedhjet e vitit 1951 dhe u formua në vitin 2008 pas bashkimit të segmenteve të asambleve të Chengalpattut, Thiruporurit, Madurantakamit, Uthiramerurit dhe Kanchipuramit, që ishin pjesë e Konstituencës tashmë të shuar të Chengalpattu dhe Alandurit, që ishin pjesë e Konstituencës jugore të Chennait. Kjo konstituencë është e rezervuar për kanditatët e kastave dhe tribuve të njohura. K. Maragatham nga All India Anna Dravida Munnetra Kazhagami është anëtari i tanishëm për konstituencën.<ref name="Members of parliamentary constituency of Kanchipuram"/> Shkrimtari, politikani dhe themeluesi indian i DMK-së, C. N. Annadurai, ka lindur dhe është rritur në.<ref name="Kannan5">{{cite book|title=Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai|year=2010|publisher=Penguin Books India|first=R.|last=Kannan|isbn=0-670-08328-3|page=5}}</ref> Ai ishte anëtari i parë i një Partie Dravidiane që mbajti atë post dhe ishte lideri i parë jo i kongresit që formoi një shumicë qeverisëse në Indinë post-koloniale.<ref name="A history of agitational politics">{{cite news|last=Viswanathan|first=S.|title=A history of agitational politics|work=Frontline, The Hindu publishing|date=23 prill 2004|url=http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm|accessdate=19 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302175523/http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm|archive-date=2 mars 2008|url-status=dead}}</ref><ref name="110Chakrabarty111">{{cite book|last=Chakrabarty|first=Bidyut|title=Indian Politics and Society Since Independence|publisher=Routledge|year=2008|pages=110-1|url=http://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C|isbn=0-415-40868-7}}</ref> Policia në qytet mundësohet nga nëndivizioni i Kanchipuramit i Policisë së Tamil Nadusë së drejtuar nga një Përfaqësues Mbikqyrës i Policisë.<ref name="Kanchipuram district police">{{cite web|title=Kanchipuram district police|url=http://www.tnpolice.gov.in/PDFS/kpm.pdf|publisher=Tamil Nadu Police|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|format=PDF}}</ref> Njësitë speciale të forcës përfshijnë përforcimin e ndalimit, krimit të distriktit, drejtësinë shoqërore dhe të drejtave të njeriut, rekordet e krimit të distriktit dhe dega speciale që vepron në nivelin e divizionit të policisë së distriktit, që kryesohet nga një Mbikqyrës i Policisë.<ref name="Kanchipuram district police"/> ==Ekonomia== [[File:Silk Sari Weaving at Kanchipuram, Tamil Nadu.jpg|right|296px|thumb|Endje Sari prej mëndafshi në Kanchipuram]] Sipërmarrjet kryesore të Kanchipuramit janë endja e sarëve prej mëndafshi dhe bujqësia.<ref name = "544Madras546"/> Sipas vitit 2008, 5,000 familje konsideroheshin si të përfshira në prodhimin e sarëve.<ref name="134Rao135">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA134&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|pages=134-5}}</ref> Industritë kryesore janë prodhimi i pambukut, makineritë e lehta dhe manifakturimi i mallrave eletrike, si dhe përpunimi i ushqimeve.<ref name="Husain11.K.4">{{cite book|last=Husain|first=Majid|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations|isbn=978-0-07-070288-2|publisher=Tata McGraw Hill|year=2011|url=http://books.google.co.in/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA6-PA4&lpg=RA6-PA4&dq=kanchipuram+industries&source=bl&ots=gwgIgfbgCd&sig=oWhIvQbOSEGNchLtrq24VWDP89g&hl=en&sa=X&ei=z_1mUJ6TK4ja8ATfyoAI&ved=0CFgQ6AEwCA#v=onepage&q=kanchipuram%20industries&f=false|pages=11.K.4}}</ref> Në Kanchipuram ndodhen 25 fabrika fijesh pambuku dhe mëndafshi, 60 njësi ngjyrosjeje, 50 mullinj orizi dhe 42 fabrika të tjera.<ref name="Industries in Kanchipuram">{{cite web|title=Industries in Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=19 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121219003842/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|url-status=dead}}</ref> Një sipërmarrje tjetër e rëndësishme është turizmi dhe shërbimet e lidhura me segmente si hotelet, restorantet dhe transporti vendor.<ref name="Industries in Kanchipuram"/> [[File:02AgriculturalFieldworks&Kanchipuram&TN.jpg|thumb|left|309px|Bujq duke punuar në orizore]] Kanchipurami është qendër tradicionale e endjes së mëndafshit dhe industrive të avlemendit për prodhimin e ''Sarit të Kanchipuramit''. Industria fiton 18.18 milion dollarë amerikanë, por bashkësia e endësve vuan nga teknikat e dobëta të marketingut dhe lojtarët e dyfishtë të tregut.<ref name = "134Rao135"/> Në vitin 2005, "Sarit e Mëndafshit të Kanchipuramit" morën etiketën e indikacionit gjeografik, prodhimi i parë në Indi që mban këtë etiketë.<ref name="Government eases norms">{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|title=Government eases norms for gold-silver mix in Kanchipuram sarees|author=Sangeetha Kandavel|author2=Sanjay Vijyakumar|date=27 dhjetor 2011|newspaper=The Economic Times|accessdate=14 maj 2012|location=Chennai|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041816/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|url-status=dead}}</ref><ref name="GI tag: TN trails Karnataka">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|title=GI tag: TN trails Karnataka with 18 products|date=29 gusht 2010|newspaper=The Times of India|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=3 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103144531/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|url-status=dead}}</ref> Tregëtia e mëndafshit në Kanchipuram filloi kur mbreti Raja Raja Chola I (985–1014) i ftoi endësit të shkonin në Kanchi.<ref name="134Rao135" /> Zeja u rrit me mërgimin në mas nga [[Andra Pradesh]]i në shekullin e XV gjatë sundimit Vijayanagara.<ref name="134Rao135" /> Qyteti u shkatërrua gjatë rrethimit francez të vitit 1757, por endja u rishfaq në fundin e shekullit të XVIII.<ref name="134Rao135" /> Të gjitha bankat kryesore të shtetëzuara si Vijaya Bank, State Bank of India, Indian Bank, Canara Bank, Punjab National Bank, Dena Bank dhe bankat private si ICICI Bank kanë dega në Kanchipuram.<ref name="Kanchipuram City Banks">{{cite web|title=Kanchipuram City Banks|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218160520/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.htm|url-status=dead}}</ref> Të gjitha këto banka kanë automatet e tyre të vendosura në pjesë të ndryshme të qytetit.<ref name="Kanchipuram City Banks"/> ===Të drejtat njerëzore=== Kanchipurami ka mesatare më të lartë se mesatarja kombëtare e punës fëminore dhe punës së detyruar.<ref name="Human Rights Watch62">{{cite book|author=Human Rights Watch|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|date=janar 2003|url=http://books.google.co.in/books?id=kE3k35T5tDUC&pg=PA62&dq=kanchipuram+child+labour&hl=en&sa=X&ei=WcjXT5W-E4Oo8QTu5qToAw&ved=0CEYQ6AEwAA#v=onepage&q=kanchipuram%20child%20labour&f=false|accessdate=12 qershor 2012|page=62}}</ref><ref name="Human Rights Watch82">{{cite book|author=Human Rights Watch/Asia|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|isbn=1-56432-172-X|year=1995|url=http://books.google.co.in/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA82&dq=kanchipuram+child+labour&hl=en&sa=X&ei=V8rXT8GuEon56QHYo-GNAw&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=isbn&f=false|page=82}}</ref> Administrata vendore është akuzuar për përkrahjen e punës së fëmijëve duke hapur shkolla nate në qytet nga viti 1999.<ref name="Human Rights Watch62"/> Sipas një vlerësimi 40,000 deri në 50,000 fëmijë punojnë në Kanchipuram krahasuar me 85,000 fëmijë në të njëjtën industri në [[Varanasi]].<ref name="Human Rights Watch82"/> Fëmijët tregtohen zakonisht për shuma midis 10,000 dhe 15,000 rupi (200 –300 $) dhe ka raste ku familje të tëra janë mbajtur në robëri.<ref name="Human Rights Watch82"/> Puna fëminore është e ndaluar në [[India|Indi]] nga ligjet, por këta ligje nuk janë shumë të përforcuar.<ref name="Human Rights Watch88">>{{cite book|author=Human Rights Watch/Asia|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|isbn=1-56432-172-X|year=1995|url=http://books.google.co.in/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA88&dq=kanchipuram+child+labour&hl=en&sa=X&ei=V8rXT8GuEon56QHYo-GNAw&ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&q=isbn&f=false|page=88}}</ref> ==Transporti, komunikimi dhe shërbimet== {{Multiple image |align=right |direction=vertical |image1=TNSTC bus6.jpg |alt1=një autobus në një rrugë me pemë në sfond |caption1=Një autobus ndërqytetas për në Kanchipuram |image2=Kanchipuram Railway station.jpeg |caption2=Stacioni hekurudhor në Kanchipuram |alt2=imazh i bordit të stacionit hekurudhor në një platformë }} Kanchipurami është më i aksesueshëm nga rrugët. Autostrada Kombëtare [[Chennai]] – [[Bangalore]] (National Highway 4 [NH 4]) kalon në rrethinat e qytetit.<ref name="Rao3">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA134&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=3}}</ref> Shërbimi i përditshëm i autobusave ofrohet nga Korporata e Transportit të Shtetit të Tamil Nadu-së për në dhe nga [[Chennai]], [[Bangalore]], Villupurami, [[Tirupati]], Thiruthani, Tiruvannamalai, [[Vellore|Vellorja]], Salemi, Coimbatorja dhe Pondicherry.<ref name="Bus routes">{{cite web|title=Bus routes, Train schedules, Air schedules|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218152014/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.htm|url-status=dead}}</ref> Ka dy linja kryesore autobusash për në Chennai, një që lidh nëpërmje Guindyt dhe tjetra nëpërmjet Tambaramit.<ref name="Bus routes"/> Shërbimi i autobusave vendorë ofrohet nga divizioni i Villupuramit i Korporatës së Transportit së Shtetit të Tamil Nadu-së.<ref name="TNSTC Villupuram">{{cite web|title=TNSTC Villupuram|url=http://tnstcvpm.com/contact-us/|publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=3 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120703014513/http://tnstcvpm.com/contact-us/|url-status=dead}}</ref> Sipas vitit 2006, kishte një tërësi prej 403 autobusash për 191 linja që operonin jashtë qytetit.<ref name="Kanchipuram local plan10">{{citation|title=Kanchipuram local plan|format=PDF|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 qershor 2012|page=10|archive-date=12 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}</ref> Qyteti është gjithashtu i lidhur me rrjetin hekurudhor nëpërmjet stacionit të tij hekurudhor. Linja hekurudhore Chengalpet - Arakkonam kalon përmes Kanchipuramit dhe udhëtarët mund të ti përdorin ato destinacione.<ref name="Rao4">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA4&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=4}}</ref> Në mënyrë të përditshme ka trena për në Pondicherry dhe Tirupati, një tren i përjavshëm ekspres për në [[Madurai]] dhe një tren dy-javor për në Nagercoil.<ref name="Train Running Information">{{cite web|title=Train Running Information|url=http://www.trainenquiry.com/o/PassingThroughTrains_Display.aspx?sel_val=CJ++&queryDisplay=KANCHIPURAM%2c+CJ++&time=24&name=&code=|year=2012|publisher=Indian Railways|accessdate=8 qershor 2012}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Dy trena pasagjerësh në të dy krahët e Chengalpattusë dhe Arakkonamit kalojnë nëpërmjet Kanchipuramit.<ref name="Bus routes"/> Aeroporti më i afërt ndërkombëtar dhe kombëtar është Chennai International Airport, i vendosur në një largësi prej 72&nbsp;km nga qyteti. Telefoni dhe shërbimi me bandë të gjerë i internetit ofrohen nga Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL), ofruesi i telekomit dhe shërbimit të internetit i zotëruar nga shteti i [[India|Indisë]].<ref name = "BSNL State">{{cite web|title=State of Rural wireline broadband|publisher=BSNL, Tamil Nadu Circle|location=Tamil Nadu|url=http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|year=2011|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=18 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718161317/http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|url-status=dead}}</ref> Furnizimi me elektricitet është i rregulluar dhe shpërndahet nga Tamil Nadu Electricity Board (TNEB).<ref name="Tamil Nadu Electricity Board">{{cite web|title=Region Details|url=http://www.tangedco.gov.in/region.html#madu|publisher=Tamil Nadu Electricity Board|accessdate=26 qershor 2012|year=2011}}</ref> Furnizimi me ujë mundësohet nga bashkia e Kanchipuramit; furnizimi bëhet nëpërmjet burimeve nëntokësore të lumit Vegavati.<ref name = "544Madras546"/> Qendra e punimeve janë vendosur në Orikkai, Thiruparkadal dhe St. Vegavathy dhe shpërndahen nëpërmjet depozitave me një kapacitet tërësor prej 9.8 litrash.<ref name = "Kanchipuram water supply">{{cite web|title=Kanchipuram water supply|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=13 shtator 2012|archive-date=6 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306164504/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|url-status=dead}}</ref> Rreth 55 tonë mbeturina grumbullohen nga qyteti në mënyrë të përditshme në pesë pika grumbullimi që mbulojnë të gjithë qytetin.<ref name="Solid waste management">{{cite web|title=Solid waste management|publisher=Kanchipuram Municipality|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|year=2011|accessdate=13 shtator 2012|archive-date=29 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105010/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|url-status=dead}}</ref> Sistemi i kanalizimeve në qytet u vendos në vitin 1975; Kanchipurami u identifikua si një nga qytetet hiper endemike në vitin 1970. Kanalizimet nëntokësore mbulojnë 82 % të rrugëve të qytetit dhe për administrimin e brendshëm ndahen në zonën lindore dhe perëndimore.<ref name="Kanchipuram sewage">{{cite web|title=Kanchipuram sewage and sanitation|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_sewerage.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|year=2011|accessdate=13 shtator 2012|archive-date=29 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105005/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_sewerage.htm|url-status=dead}}</ref> ==Arsimi== Kanchipurami ka qenë tradicionalisht një qendër arsimimi për [[Hinduizmi]]n,<ref name = "Rao-Kanchipuramxviii"/><ref name="Raman80"/> [[Xhainizmi]]n<ref name="344Thapar345"/> dhe [[Budizmi]]n.<ref name="344Thapar345"/> Manastiret budiste vepronin si bërthama të sistemit arsimor budist. Me rigjallërimin gradual të [[Hinduizmi]]t gjatë mbretërimit të mbretit Pallava, Mahendra Varmani I, sistemi arsimor Hindu mori rëndësi të madhe duke filluar të përdor sankritishten si gjuhë zyrtare.<ref name="344Thapar345"/> Deri në vitin 2011 Kanchipurami ka 49 shkolla të regjistruara, 16 nga të cilat administrohen nga bashkia.<ref name="Educational institutes of Kanchipuram">{{cite web|title=Educational institutes of Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 qershor 2012|year=2011|archive-date=18 dhjetor 2012|archive-url=https://archive.today/20121218154807/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|url-status=dead}}</ref> Administrata e distriktit hapi shkolla nate për arsimimin e fëmijëve të punësuar në industrinë e endjes – deri në dhjetor të vitit 2001, këto shkolla së bashku kishin 260 nxënës të regjistruar nga shtatori i vitit 1999.<ref name="Human Rights Watch62"/> Larsen & Toubro inauguruan në Kanchipuram qendrën e parë të trajnimit në Indi më 24 maj 2012, që mund të trajnoi 300 teknikë dhe 180 menaxherë dhe inxhinierë të nivelit të mesëm çdo vit.<ref name="L&T opens first rail construction training centre">{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3451242.ece?ref=wl_industry-and-economy|title=L&T opens first rail construction training centre near Chennai|last=T.E.|first=Raja Simhan|date=24 maj 2012|work=The Business Line|accessdate=15 qershor 2012|location=Chennai}}</ref> Sri Chandrasekharendra Saraswathi Viswa Mahavidyalaya dhe Chettinad Academy of Research and Education (CARE) janë dy prej universiteteve të pranishme në Kanchipuram.<ref name="Deemed University List">{{cite web|title=Deemed University List|url=http://www.ugc.ac.in/deemeduniversitylist.aspx?id=31&Unitype=4|publisher=University Grants Commission|accessdate=8 qershor 2012|year=2012}}</ref> Kanchipurami është vendndodhja e një nga katër Instituteve Indiane të Teknologjisë së Informacionit, një institut me partneritet publik-privat, që ofron programe diplomimi dhe post-diplomimi në Tekonologjinë e Informacionit.<ref name="Govt ropes in TCS">{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/govt-ropes-in-tcs-for-muchawaited-iiit-project/955160/|title=Govt ropes in TCS for much-awaited IIIT project|last=Dave|first=Kapil|date=29 maj 2012|work=The Indian Express|accessdate=15 qershor 2012|location=Chennai}}</ref> Qyteti ka edhe dy kolegje mjekësore – Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital, i vendosur në vitin 1969 dhe i menaxhuar nga Departmenti i Shëndetit të Qeverisë së Tamil Nadu-së<ref name="TN Health Department">{{cite web|title=Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital|url=http://www.tnhealth.org/megh34.htm|publisher=Department of Health, Government of Tamil Nadu|accessdate=8 qershor 2012|year=2012|archive-date=31 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831052351/http://www.tnhealth.org/megh34.htm|url-status=dead}}</ref> dhe Meenakshi Medical College me pronësi private.<ref name="Meeenakshi Medical College">{{cite web|title=Meeenakshi Medical College and Research Institute|url=http://www.mmchri.res.in/|publisher=Meenakshi Medical College|accessdate=8 qershor 2012|year=2012|archive-date=10 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610205929/http://www.mmchri.res.in/|url-status=dead}}</ref> Qyteti ka gjithashtu edhe 6 kolegje inxhinierike,<ref name="AICTE list">{{cite web|title=AICTE list of approved institutes|url=http://www.aicte-india.org/downloads/mis/Engg_Tech.htm|accessdate=8 qershor 2012|year=2012|publisher=AICTE}}</ref> 3 institute politeknikë dhe 6 kolegje artistike dhe shkencore.<ref name="University of Madras">{{cite web|title=University of Madras – affiliated colleges|url=http://cdc.unom.ac.in/|publisher=University of Madras|accessdate=8 qershor 2012|year=2012}}</ref> ==Besimet== {{Shiko gjithashtu|Lista e tempujve në Kanchipuram}} ===Budizmi=== [[File:BodhidharmaYoshitoshi1887.jpg|thumb|right|Bodhidharma besohet se ka përhapur shkollën Zen të [[Budizmi]]t nga India në Kinë|alt=Pikturë që, në një sfond pemësh, paraqet shenjtin Bodhidharma, që mendohet se ka themeluar Manastirin Shaolin në Kinë]] Budizmi besohet se ka lulëzuar në Kanchipuram midis shekujve të I dhe të V.<ref name = "Trainor13">{{Cite book|last=Trainor|first=Kevin|title=Buddhism The Illustrated Guide|year=2001|isbn=0-19-517398-8|page=13}}</ref> Disa budistë të shquar të lidhur me Kanchipuramin janë Aryadeva (shekulli II-III), një pasues i Nagarjunas së Universitetit të [[Nalanda]]s, Dignaga dhe komentuesit Pali, Buddhaghosa dhe Dhammapala.<ref name="Rao20">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA20&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=20}}</ref> Sipas një tradite popullore, Bodhidharma, një murg budist i shekullit V-VI dhe themeluesi i [[Shaolin Kung Fu]]së ishte djali i tretë i një mbreti Pallava nga Kanchipurami.<ref name="125Zvelebil126">{{Cite book|last=Zvelebil|first=Kamil V.|title=The Sound of the One Hand|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=107|issue=1|year=1987|pages=125-6|doi=10.2307/602960|jstor=602960}}</ref> Megjithatë, tradita të tjera ia caktojnë zanafillën nga vende të tjera të Indisë.<ref name="McRae26">{{Cite book|last=McRae|first=John R.|year=2000|url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|editor1-last=Heine|editor1-first=Steven|editor2-last=Wright|editor2-first=Dale S.|title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism|page=26|access-date=11 tetor 2016|archive-date=25 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|url-status=dead}}</ref> Institucionet budiste nga Kanchipurami ishin përhapëse të Budizmit Theravada te populli Mon i [[Mianmari]]t dhe Tailandës që nga ana tjetër e përhapën besimin budist te popujt e tjerë të Azisë Jug-Lindore.<ref name="Harvey56">{{Cite book|last=Harvey|first=G. E.|title=History of Burma|year=2000|url=http://books.google.ca/books?id=vmIVhKXwrFcC&pg=PA56&lpg=PA56&dq=Conjeveram-Thaton&source=bl&ots=xoq3cJ29TI&sig=GoD9hIKQe0mczNFUqdYgwB14VPQ&hl=en&sa=X&ei=11wuUb2xLuifyAGF9IGABQ&ved=0CFEQ6AEwBg#v=onepage&q=Conjeveram-Thaton&f=false|page=56}}</ref> ===Xhainizmi=== Mendohet se [[Xhainizmi]] u fut në Kanchipuram nga Kunda Kundacharya (shekulli i I i e.s.).<ref name = "Rao20"/> Xhainizmi u përhap në qytet nga Akalanka (shekulli i III i e.s.). Dinastia Kalabhra, sunduesit e Kanchipuramit përpara Dinastisë Pallava, ndiqnin xhainizmin që, nga përkrahja mbretërore fitoi popullaritet.<ref name="Rao20"/> Mbretërit Pallava, Simhavishnu, Mahendra Varmani dhe Simhavarmani (550-560) ishin gjithashtu ndjekës të Xhainizmit, deri në ardhjen e ''Nayanmarëve'' dhe ''Azhwarëve'' gjatë shekujve të VI dhe të VII.<ref name="Rao20"/> Mahendravarmani I u konvertua nga Xhainizmi në [[Hinduizmi|Hinduizëm]] nën ndikimin e naynamarit Appar, që shënoi një pikë kthese në gjeografinë fetare.<ref name="Rao20"/> Dy sektet e [[Hinduizmi]]t, Shaivizmi dhe Vaishnavizmi u gjallëruan përkatësisht nën ndikimin e Adi Sankaras dhe Ramanujas.<ref name = "Ayyar69"/><ref name="Smith468">{{cite book|last=Smith|first=Vincent Aruthur|title=The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great|year=1914|url=http://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ&pg=PA468&lpg=PA474&dq=kanchi+etymology&source=bl&ots=vDguSehbBg&sig=MEi4Wt-peeLDnwhQag6EotHUCCw&hl=en&sa=X&ei=o9lsUOLNPJHm9gSKmICYAw&ved=0CDwQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchi%20etymology&f=false|page=468}}</ref> Dinastia e Vonë Chola dhe mbretërit Vijayanagara e toleruan Xhainizmin dhe besimi ishte akoma i praktikuar në Kanchipuram.<ref name="Rao20"/> [[Tempulli Trilokyanatha|Tempulli Trilokyanatha/Chandraprabha]] është një [[Tempulli xhainist|tempull i dyfishtë xhainist]] që ka mbishkrime nga mbreti Pallava, Narasimhavarmani II dhe mbretërit Chola, Rajendra Chola I, Kulothunga Chola I dhe Vikrama Chola si dhe mbishkrime kanareze të Krishnadevarayas. Tempulli administrohet nga Departamenti Arkeologjik i Tamil Nadu-së.<ref name = "Deprived of original">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2128525.ece|title=Deprived of original élan|accessdate=26 qershor 2012|work=The Hindu|date=23 qershor 2011}}</ref> ===Hinduizmi=== [[File:Ekam.jpg|thumb|left|Kulla me një liqen përpara e Tempullit Ekambareswarar – tempulli më i madh në qytet]] Hindutë e konsiderojnë Kanchipuramin si një nga shtatë qytetet më të shenjta në Indi, [[Sapta Puri]]t.<ref name="Gopal177"/> Sipas Hinduizmit, një kshetra është një vend i shenjtë, një fushë e fuqisë vepruese dhe një vend ku mund të arrihet shpëtimi përfundimtar ose ''[[moksha]]''. ''Garuda Purana'' thotë se shtatë qytetet, duke përfshirë edhe Kanchipuramin janë mundësues të ''mokshas''.<ref name="Ayyar69"/> Qyteti është një vend pelegrinazhi si për sektin shaivit ashtu dhe për atë vaishnavit.<ref name="Ayyar69"/> Ai ka afërsisht 108 tempuj shaivitë.<ref>{{Cite web|url=http://www.columbuslost.com/2013/12/108-shiva-temples-of-kanchipuram.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=11 tetor 2016|archive-date=5 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705183836/http://www.columbuslost.com/2013/12/108-shiva-temples-of-kanchipuram.html|url-status=dead}}</ref> [[Tempulli Ekambareswarar]] në Kanchipuramin verior, kushtuar Shivës, është tempulli më i madh në qytet.<ref name="Let’s Go India584">{{Cite book|title=Let's Go India & Nepal 8th Edition|year=2004|isbn=0-312-32006-X|url=http://books.google.com/books?id=oM2ZqMfg7hYC&pg=PA584&dq=ekambaranathar+temple&hl=en&sa=X&ei=HM0gT_vjA8PDgQfP0qztCA&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=ekambaranathar%20temple&f=false|page=584}}</ref> Kulla e portikut të tij ose ''[[gopurami]]'', është 59 m i lartë, duke e bërë atë një nga kullat tempullore më të mëdha në Indi. Tempulli është një nga pesë tempujt e quajtur ''Pancha Bhoota Stalam'', që përfaqësojnë shfaqjen e pesë elementeve kryesorë të natyrës; [[toka]], [[uji]], [[ajri]], [[qielli]] dhe [[zjarri]].<ref name="301Ramaswamy302">{{Cite book|last=Ramaswamy|first=Vijaya|title=Historical dictionary of the Tamils|year=2007|isbn=978-0-470-82958-5|pages=301-2}}</ref> Tempulli Ekambareswarar temple përfaqëson tokën.<ref name = "301Ramaswamy302"/> [[Tempulli Kanchi Kailasanathar|Tempulli Kailasanathar]], kushtuar Shivës dhe i ndërtuar nga mbretërit Pallava, është [[Tempulli hindu|tempulli më i vjetër Hindu]] që ekziston dhe është shpallur monument arkeologjik nga Archaeological Survey of India (ASI). Ai ka një seri qelish me skulptura brenda.<ref name="Ayyar73">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA73&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=73}}</ref> Në [[Tempulli Kamakshi Amman|Tempullin Kamakshi Amman]], hyjnesha Parvati është paraqitur në formën e një ''yantra'', ''Chakra'' ose ''peetami'' (bazamenti). Në këtë tempull, ''yantra'' është vendosur përballë hyjnisë.<ref name="70Ayyar71">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA70&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|pages=70-1}}</ref> Adi Sankara është i lidhur ngushtësisht me këtë tempull dhe besohet se ka vendosur [[Kanchi Kamakoti Peethami|Kanchi matha]]n pranë këtij tempulli.<ref name="Tourist places in Kanchipuram">{{cite web|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|title=Tourist places in Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|year=2012|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=23 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423094259/http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|url-status=dead}}</ref> Tempulli Muktheeswarar, i ndërtuar nga Nandivarman Pallava II (720-796)<ref name="Ayyar86">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA86&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=86}}</ref> dhe [[Tempulli Iravatanesvara në Kanchipuram|Tempulli Iravatanesvara]] i ndërtuar nga Narasimhavarman Pallava II (720-728) janë tempuj të tjerë të Shivës nga Periudha Pallava. Kachi Metrali – Tempulli Karchapeswarar,<ref name="Ayyar73"/> Tempulli Onakanthan Tali,<ref name="Ayyar86"/> Tempulli Kachi Anekatangapadam,<ref name="Ayyar86"/> Tempulli Kuranganilmuttam,<ref name="Soundara Rajan27">{{Cite book|last=Soundara Rajan|first=Kodayanallur Vanamamalai|title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|isbn=81-7022-857-3|url=http://books.google.co.in/books?id=lAWS49f8HKoC&pg=PA27&dq=kuranganilmuttam&hl=en&sa=X&ei=sBsnT-yQGI6Ttwfko_3PBA&ved=0CF4Q6AEwCA#v=onepage&q=kuranganilmuttam&f=false|page=27}}</ref> dhe Tempulli Karaithirunathar në Tirukalimedu janë tempuj të Shivës në qytet të lartësuar nga ''Tevarami'', vepra kanonike Shaivite në gjuhën tamile e shekujve të VII dhe të VIII. [[File:Varadharajar1.jpg|thumb|right|Kolona të skalitura dhe zinxhirë të varur guri në Tempullin Varadarajar]] [[Tempulli Kumarakottam]], kushtuar Murugas, është i vendosur midis Tempullit Ekambareswarar dhe Tempullit Kamakshi Amman, që zhvillon kultin e Somaskandas (Skanda, fëmija e Shivës dhe Parvatit). ''Kandapuranami'', vepra fetare tamile mbi Murugan, e përkthyer nga sanskritishtja ''Skandapurana'', u hartua në vitin 1625 nga Kachiappa Shivacharya në këtë tempull.<ref name="Rao110">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA110&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=110}}</ref> [[Tempulli Varadharaja Perumal]], kushtuar [[Vishnu]]t dhe që shtrihet në 93.000 m², është tempulli më i madh i Vishnut në Kanchipuram. Ai u ndërtua nga Dinastia Chola në vitin 1053 dhe u zgjerua gjatë mbretërimeve të Kulottunga Cholas I (1079–1120) dhe Vikrama Cholas (1118–1135). Ai është një nga ''divyadesamët'', 108 banesat e shenjta të Vishnut.<ref>[http://www.stephen-knapp.com/divya_desams_of_lord_vishnu.htm Divya Desams of Lord Vishnu]</ref> Tempulli përmban hardhuca të skalitura, një e veshur me ar dhe dhe një tjetër e veshur me argjend, mbi [[garbhagriha|shenjtërore]].<ref name="Gateway to Kanchipuram">{{cite web|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm|title=Gateway to Kanchipuram district – Varadaraja Temple|year=2011|publisher=Kanchipuram District administration|accessdate=26 qershor 2012|archive-date=30 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730053553/http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm|url-status=dead}}</ref> Robert Clive thuhet se ka paraqitur një varëse smeraldi në tempull. Është quajtur Clive Makarakandi dhe është akoma e përdorur për të dekoruar hyjninë me raste ceremoniale.<ref name="26Raman39"/> [[Tiru Parameswara Vinnagarami]] është vendlindja e shenjtit ''azhwar'', Poigai Alvar.<ref name = "Ayyar80">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA86&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=80}}</ref> Faltorja qendrore ka godinë tre-katëshe me Vishnun të paraqitur në secilin prej tyre.<ref name="Ayyar80"/> Korridori përreth shenjtërores ka një seri skulpturash që paraqesin sundimin dhe pushtimin Pallava.<ref name="Ayyar80"/> Është tempulli më i vjetër i Vishnut në qytet dhe u ndërtua nga mbreti Pallava, Paramesvaravarmani II (728–731).<ref name="Ayyar80"/> [[Ashtabujakarami]], [[Tempulli Yathothkari Perumal|Tiruvekkaa]], [[Tiruththanka]], [[Tiruvelukkai]], [[Tempulli Ulagalantha Perumal në Kanchipuram|Tempulli Ulagalantha Perumal]], [[Tempulli Pavalavannam|Tiru Pavla Vannami]], [[Tempulli Pandava Thoothar Perumal]] janë midis ''divyadesamëve'', 108 tempujt e famshëm të Vishnut në qytet.<ref name="Ayyar539">{{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA539&dq=kamakshi+amman+temple&hl=en&sa=X&ei=Cp0lT7zaAobftgfVrIXFDg&ved=0CEQQ6AEwAg#v=onepage&q=kamakshi%20amman%20temple&f=false|page=539}}</ref> Në qytet ndodhen edhe pesë ''divyadesamë'' të tjerë, tre brenda Tempullit Ulagalantha Perumal, një në Tempullin Kamakshi Amman dhe një në Tempullin Ekambareswarar.<ref name="Rao109">{{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA109&dq=kanchipuram&hl=en&sa=X&ei=ym8jT_rWLMLAtgfKloWiCw&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchipuram&f=false|page=109}}</ref> [[Kanchi Kamakoti Peethami|Kanchi Matha]] është një institucion manastiror, historia zyrtare e të cilit pohon se u themelua nga Adi Sankara i Kaladit, duke e gjurmuar historinë e tij që nga shekulli i V p.e.s..<ref name="Saraswati492">{{cite book|first=Prakashanand|last=Saraswati|year=2001|title=The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of|edition=1st|publisher=Motilal Banarsidass|location=New Delhi, India|isbn=81-208-1789-3|url=http://books.google.co.in/books?id=IhLN2I9yTTkC&pg=PA492&dq=kanchi+matha+5th+century&hl=en&sa=X&ei=bSOPUJWXK4SQ9QT54oDYBg&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=kanchi%20matha%205th%20century&f=false|page=492}}</ref><ref name="Dalal186">{{cite book|last=Dalal|first=Roshan|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|year=2006|url=http://books.google.co.in/books?id=pNmfdAKFpkQC&pg=PA185&dq=kanchi+matha&hl=en&sa=X&ei=eAuPUOzlNYqm9AT594GwCg&ved=0CD8Q6AEwBA#v=onepage&q=kanchi%20matha&f=false|isbn=978-0-14-341517-6|page=186}}</ref><ref name="244Kuttan245">{{cite book|last=Kuttan|first=Mahadevan|author2=P. V. Arunachalam|title=The Great Philosophers of India|year=2009|url=http://books.google.co.in/books?id=nERVRxj22W0C&pg=PA245&dq=kanchi+matha&hl=en&sa=X&ei=eAuPUOzlNYqm9AT594GwCg&ved=0CFAQ6AEwBw#v=onepage&q=kanchi%20matha&f=false|isbn=978-1-4343-7780-7|pages=244-5}}</ref> Një pohim i lidhur është se Adi Sankara erdhi në Kanchipuram dhe se vendosi Kanchi muttin të emërtuar "Dakshina Moolamnaya Sarvagnya Sri Kanchi Kamakoti Peetam" në një pozicion sipëran, përkatësisht Sarvagnya Peetha, mbi [[matha]]t (institucion fetar hindu) e tjera të nënkontinentit, përpara vdekjes së tij aty.<ref name="244Kuttan245"/><ref name="Sharma44 Kanchi46">{{cite book|last=Sharma|first=Varanasi Raj Gopal|title=Kanchi Kamakoti Math, a myth|year=1987|url=http://books.google.co.in/books?id=T5DXAAAAMAAJ&q=Sarvagnya+Peetha&dq=Sarvagnya+Peetha&hl=en&sa=X&ei=cCKPUNvcNYXg8ATMqIG4Aw&ved=0CDEQ6AEwAA|isbn=0-415-40868-7|pages=44-6}}</ref> Të dhënat e tjera historike tregojnë se mutti u vendos me gjasa në shekullin e XVIII në [[Kumbakonami|Kumbakonam]], si një degë e [[Sringeri Sharada Peethami|Sringeri Matha]]s dhe se e shpalli veten të pavarur.<ref name="Dalal186"/> Një tjetër mutt që ishte e famshme në kohët e lashta ishte Upanishad Bramham Mutti, e vendosur pranë Tempullit Kailasanathar në Kanchipuram. Ajo ka Mahasamadhin e Upanishad Brahmayoginit, një shenjt që shkroi komentarë mbi të tërë upanishadet madhore në Hinduizëm. Thuhet se i dituri i madh, Sadasiva Brahmendra në këtë mutt u bë sanyasa. ===Besimet e tjera=== Qyteti ka dy xhami; njëra pranë Tempullit Ekambareswarar, e ndërtuar gjatë sundimit të Nawabit të Arcotit në shekullin e XVII dhe një tjetër pranë Tempullit Vaikunta Perumal që ndan një [[ujëmbledhësit tempullor indianë|depozitë]] të përbashkët me tempullin Hindu. Myslimanët marrin pjesë edhe në festat e Tempullit Varadarajaswamy.<ref name="Religious places in Kanchipuram">{{cite web|title=Religious places in Kanchipuram|url=http://www.tamilnadutourism.org/places/citiestowns/Kanchipuram01.aspx?catid=010106P03|publisher=Tamil Nadu Tourism Development Corporation|year=2011|accessdate=26 qershor 2012}}</ref> Kisha e Krishtit është kisha më e vjetër e krishterë në qytet. Ajo u ndërtua nga një britanik i quajtur Mclean në vitin 1921. Kisha është ndërtuar si një strukturë me tulla në stilin skocez me harqe dhe kolona.<ref name="Religious places in Kanchipuram"/> ==Shiko edhe== * [[Arkitektura Dravidiane]] * [[Arkitektura Pallava]] * [[Arkitektura Chola]] * [[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi në Indi]] * [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi]] * [[Mahabalipurami]] * [[Varanasi]] * [[Nalanda]] * [[Hampi]] * [[Badami]] ===Shpjegime=== <references group="Shpjegimi"/> === Referime === {{reflist|28em}} ==Bibliografia== {{refbegin|28em}} * {{Cite book|last=Aiyangar|first=Sakkottai Krishnaswami|title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of|year=2004|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=81-206-1850-5|url=http://books.google.co.in/books?id=htArUg0OMpcC}} * {{Cite book|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|isbn=81-206-0151-3|url=http://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC}} * {{cite book|last=Browne|first=Charles Alfred|title=An introduction to the geography and history of India, and the countries|publisher=P. R. Hunt, American Mission Press|year=1843|url=http://books.google.com/books?id=hN0BAAAAYAAJ}} * {{cite book|last=Chakrabarty|first=Bidyut|title=Indian Politics and Society Since Independence|publisher=Routledge|year=2008|url=http://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C|isbn=0-415-40868-7}} * {{cite book|last=Dalal|first=Roshan|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|publisher=Penguin Books India|year=2006|url=http://books.google.co.in/books?id=pNmfdAKFpkQC|isbn=978-0-14-341517-6}} * {{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K. S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}} * {{cite book|last=Gupta|first=Subhadra Sen|title=Tirtha: holy pilgrim centres of the Hindus: saptapuri & chaar dhaam|publisher=Rupa & Co|year=2001|url=http://books.google.com/books?id=bH7XAAAAMAAJ|isbn=81-7167-564-6}} * {{Cite book|first=R. G.|last=Grant|title=1001 Battles That Changed the Course of World History|year=2011|publisher=Random House Digital, Inc.|location=ShBA|isbn=9780789322333|url=http://books.google.co.in/books?id=s4njwZGrZg4C}} * {{Cite book|last=Harvey|first=G. E.|title=History of Burma|year=2000|publisher=Asian Educational Services|url=http://books.google.ca/books?id=vmIVhKXwrFcC}} * {{cite book|title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|volume=7|first=Indu Ramchandani|last=Hoiberg|year=2000|publisher=Encyclopædia Britannica (India) Private Limited|location=New Delhi|isbn=0-85229-760-2|url=http://books.google.co.in/books?id=kEj-2a7pmVMC}} * {{cite book|author1=Jean Holm|author2=John Bowker|title=Sacred Place|url=http://books.google.com/books?id=5xlfCgAAQBAJ|year=2001|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-62356-623-4}} * {{cite book|author=Human Rights Watch|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|publisher=hrw.org|date=janar 2003|url=http://books.google.co.in/books?id=kE3k35T5tDUC|accessdate=12 qershor 2012}} * {{cite book|author=Human Rights Watch/Asia|title=Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India|isbn=1-56432-172-X|publisher=hrw.org|year=1995|url=http://books.google.co.in/books?id=NfX3sRoJ3rYC}} * {{cite book|last=Husain|first=majid|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations|isbn=978-0-07-070288-2|publisher=Tata McGraw Hill|year=2011|url=http://books.google.co.in/books?id=_9VGKfQ-sQsC}} * {{cite book|title=Imperial Gazetteer of India|edition=2|volume=6|first=W. W.|last=Hunter|year=1885|publisher=Trubner & Co|place=Londër}} * {{cite book|title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day|last=Iyengar|first=P. T. Srinivasa|year=1929|publisher=University of Madras|location=Madras|url=http://books.google.co.in/books?id=ERq-OCn2cloC}} * {{cite book|title=Dictionary of Battles and Sieges|volume=3|year=2007|first=Tony|last=Jaques|isbn=978-0-313-33536-5}} * {{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn=81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|url=http://books.google.co.in/books?id=6o9XCT3XiaMC}} * {{cite book|title=Chennai|year=2000|publisher=Orient Longman Limited|first=Rina|last=Kamath|isbn=81-250-1378-4|url=http://books.google.co.in/books?id=bw2vDg2fTrMC}} * {{cite book|title=Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai|year=2010|publisher=Penguin Books India|first=R.|last=Kannan|isbn=0-670-08328-3}} * {{cite book|first=John|last=Keay|year=2001|title=India: A History|url=https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse|publisher=Grove Press|isbn=0-8021-3797-0}} * {{cite book|last=Kuttan|first=Mahadevan|author2=P. V. Arunachalam|title=The Great Philosophers of India|publisher=Author House|year=2009|url=http://books.google.co.in/books?id=nERVRxj22W0C|isbn=978-1-4343-7780-7}} * {{Cite book|title=Let's Go India & Nepal 8th Edition|year=2004|publisher=Let's Go Publications|location=New York|isbn=0-312-32006-X|url=http://books.google.com/books?id=oM2ZqMfg7hYC}} * {{cite book|author=Imperial Gazetteer of India|title=Madras: The presidency; mountains, lakes, rivers, canals, and historic areas – Provincial Series Madras|publisher=Superintendent of Government Printing|location=Kalkuta|year=1908|url=http://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC|accessdate=12 qershor 2012}} *{{cite book|last=Malalasekera|first=G. P.|title=The Pali Literature of Ceylon|year=1973|publisher=Buddhist Publication Society|location=Colombo|isbn=955-24-0118-6|pages=112–3}} * {{Cite book|last=McRae|first=John R.|year=2000|contribution=The Antecedents of Encounter Dialogue in Chinese Ch'an Buddhism|url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|editor1-last=Heine|editor1-first=Steven|editor2-last=Wright|editor2-first=Dale S.|title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism|publisher=Oxford University Press|access-date=11 tetor 2016|archive-date=25 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|url-status=dead}} * {{cite book|title=Madras Rediscovered|last=Muthiah|first=S.|date=2004|publisher=East West Books (Madras) Pvt Ltd|isbn=81-88661-24-4}} * {{Cite book|last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent|year=2005|publisher=Allied Publishers (P) Ltd.|location=Mumbai|isbn=81-7764-715-6|url=http://books.google.com/books?id=mHLB4m75pisC}} * {{Cite book|first=K. V.|last=Raman|title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture|year=1975|publisher=Abhinav Publications|location=New Delhi|isbn=8170170265|url=http://books.google.co.in/books?id=myK8ZYEIu4YC}} * {{Cite book|last=Ramaswamy|first=Vijaya|title=Historical dictionary of the Tamils|year=2007|publisher=Scarecrow Press, INC.|location=United States|isbn=978-0-470-82958-5}} * {{Cite book|last=Rao|first=P. V. L. Narasimha|title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|publisher=Readworthy Publications (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-93-5018-104-1|url=http://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC}} * {{cite book|first=Prakashanand|last=Saraswati|year=2001|title=The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of|edition=1st|publisher=Motilal Banarsidass|location=New Delhi, India|isbn=81-208-1789-3|url=http://books.google.co.in/books?id=IhLN2I9yTTkC}} * {{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|year=2008|title=A History of South India|edition=4th|publisher=Oxford University Press|location=New Delhi, Indi}} * {{cite book|first=K. A. Nilakanta|last=Sastri|origyear=1935|year=1935|title=The Cōlas|url=https://archive.org/details/dli.csl.6792|publisher=University of Madras|location=Madras}} * {{cite book|last=Sharma|first=Varanasi Raj Gopal|title=Kanchi Kamakoti Math, a myth|publisher=Ganga-Tunga Prakashan|year=1987|url=http://books.google.co.in/books?id=T5DXAAAAMAAJ|isbn=0-415-40868-7}} * {{cite book|last=Sharma|first=Tej Ram|title=Personal and Geographical Names in the Gupta Inscriptions|publisher=Concept Publishing Company|year=1978|url=http://books.google.com/books?id=WcnnB-Lx2MAC|isbn=0-415-40868-7}} * {{cite book|last=Smith|first=Vincent Aruthur|title=The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great|publisher=Clarendon Press|year=1914|edition=3rd|url=http://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ}} * {{Cite book|last=Soundara Rajan|first=Kodayanallur Vanamamalai|title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|isbn=81-7022-857-3|url=http://books.google.co.in/books?id=lAWS49f8HKoC}} * {{cite book|title=Kanchipuram through the ages|first=C. R.|last=Srinivasan|publisher=Agam Kala Prakashan|year=1979}} * {{cite book|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|isbn=0-520-24225-4|location=[[Kalifornia]]|publisher=University of California Press|year=2001|url=http://books.google.co.in/books?id=-5irrXX0apQC|accessdate=15 qershor 2012}} * {{Cite book|last=Trainor|first=Kevin|title=Buddhism The Illustrated Guide|url=https://archive.org/details/buddhism00kevi|year=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-517398-8}} * {{Cite book|last=Zvelebil|first=Kamil V.|title=The Sound of the One Hand|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=107|issue=1|year=1987|pages=125-6|doi=10.2307/602960|publisher=Journal of the American Oriental Society, Vol. 107, No. 1|jstor=602960}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Kanchipuram|Kanchipurami}} *[https://web.archive.org/web/20120107005041/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ Kancheepuram Municipality] *[https://web.archive.org/web/20170724005741/http://hridayindia.in/kanchipuram/ Kanchipuram HRIDAY city] *[http://www.kanchi.tn.nic.in/ Kancheepuram district administration website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=8 shtator 2017 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Historia e Indisë]] c27dy2w9j4rgqoebet5lcu3dbson6h3 0 200014 3010604 3007333 2026-07-18T15:10:20Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010604 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lucknow | native_name = në gjuhën hindi लखनऊ – në gjuhën urdu: Nastaliq - لکھنؤ |Gjuha vendase = [[gjuha hindi]], [[gjuha urdu]] | settlement_type = qytet | nicknames = Qyteti i Nawabëve, Qyteti i Artë i Indisë, Kostandinopoja e Lindjes, Shiraz-e-Hind | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Collage of places in Lucknow.jpg | image_caption = në kahun orar nga kreu: [[Bada Imambara]], Stacioni Hekurudhor i Charbaghut, [[Rumi Darwaza]], Hazratganj, Shkolla La Martiniere, Ambedkar Memorial Park. <!--Administrimi territorial--> |Shteti = India |Shteti federal = Uttar Pradeshi |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = Lucknow Municipal Corporation |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Distrikti i Lucknowt |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja =<ref>{{cite web|title=Lucknow Pin Code list, Population density ,literacy rate and total Area with census 2011 details|url=http://www.indiamapia.com/Lucknow.html|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = 2 528 |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 2 817 105<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=152437|publisher=Census of India|title=Lucknow Municipal Corporation Demographics|access-date=3 qershor 2016}}</ref><ref name="population">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=25 qershor 2014|format=PDF}}</ref> | population_total_viti = 2011 |Dendësia = auto |Zona urbane = |Zona metropolitane = 2 902 920<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook - Lucknow|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0926_PART_B_DCHB_LUCKNOW.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|accessdate=7 qershor 2016|page=28|format=PDF}}</ref> <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 123 | population_demonym = Laknavit, Lakhnawi, Lucknowit | established_date = |Zona Kohore = +5:30 (Indian Standard Time) |Ora Verore = | postal_code = 2260xx / 2270xx |Prefiksi = +91-522 | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = Dinesh Sharma<ref>{{cite web|url=http://amrut.gov.in/writereaddata/AMRUT_Cities-_Contact_details_of_Heads.pdf|title=CONTACT DETAILS OF COMMISSIONERS AND MAYORS OF AMRUT CITIES|publisher=Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation|access-date=24 tetor 2016|archive-date=15 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415054833/http://amrut.gov.in/writereaddata/AMRUT_Cities-_Contact_details_of_Heads.pdf|url-status=dead}}</ref> |Asambleja rajonale = Lucknow (Lok Sabha constituency) |Partia udhëheqëse = Partia Bharatiya Janata (Rajnath Singh) | website = lucknow.nic.in |E-Posta = |Shënim = <!--Harta--> | image_map = Lucknow.png | image_map_shënimi = Vendndodhja e Lucknowt ne shtetin e Uttar Pradeshit | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 26.8 |gjatësia = 80.9 <!-- Blloku Statistika dhe transporti --> | SeksioniC-majtas1 = GDP-ja | SeksioniC-djathtas1 = është $22 miliardë<ref>{{cite web|url=https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html|title=The top 15 Indian cities by GDP &#124; India's top 15 cities with the highest GDP|work=Yahoo! Finance|date=28 shtator 2012|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035641/https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html%20|url-status=dead}}</ref> | SeksioniC-majtas2 = | SeksioniC-djathtas2 = }} '''Lucknow''' (|l|ʌ|k|n|aʊ - Lakna'ū) është qyteti më i madh i shtetit indian të [[Uttar Pradesh|Uttar Pradeshit]]<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.nic.in/|title=Welcome to Lucknow District Official Website|publisher=Lucknow.nic.in|accessdate=26 mars 2010}}</ref> Një qytet i rëndësishëm metropolitan i [[India|Indisë]], Lucknow është qendra administrative distriktit dhe divizionit të Lucknow si dhe kryeqyteti i shtetit federal të [[Uttar Pradesh|Uttar Pradeshit]].<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-pips-Kanpur-emerges-as-most-populous-city-in-UP/articleshow/7879054.cms|title=Lucknow pips Kanpur, emerges as most populous city in UP - Times of India|accessdate=10 shtator 2016}}</ref> Është qyteti i tretë më i madh në Indinë Veriore, Lindore dhe Qendrore pas [[Delhi]]t dhe [[Kolkata]]s si dhe qyteti i dytë më i madh në Indinë Veriore dhe Qendrore pas [[New Delhi]]t. Është gjithashtu qyteti më i madh në Uttar Pradesh.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-pips-Kanpur-emerges-as-most-populous-city-in-UP/articleshow/7879054.cms|title=Lucknow pips Kanpur, emerges as most populous city in UP – Times of India|website=The Times of India|accessdate=22 mars 2016}}</ref><ref name="Lucknow directory of service">{{cite web|url=http://lucknowonline.com/dukaan/about-2/|title=Lucknow directory of service|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow Online|archive-date=5 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705161638/http://lucknowonline.com/dukaan/about-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=LDA begins process to expand Lucknow's territory – Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/LDA-begins-process-to-expand-Lucknows-territory/articleshow/45997595.cms|website=The Times of India|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Lucknow gets bigger by 380 sq km in 10 yrs – Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-gets-bigger-by-380-sq-km-in-10-yrs/articleshow/7479048.cms|website=The Times of India|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> Lucknow ka qenë gjithmonë i njohur si një qytet multi-kulturor që lulëzoi si një qendër kulturore e Indisë Veriore dhe qendër artistike ashtu si dhe selia e pushtetit të Nawabëve në shekujt e XVIII dhe të XIX.<ref name="Lucknow directory of service"/> Ai vazhdon të jetë një qendër e rëndësishme qeverisëse, administrative, arsimore, tregtare, aeroportuale, financiare, farmaceutike, teknologjike, kulturore dhe turizmi.<ref>{{cite web|url=http://www.thedivineconspiracy.org/Z5259B.pdf|title=Sacred space and holy war|accessdate=27 gusht 2014|website=Divine Conspiracy|last=Cole|first=Juan Ricardo|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090918/http://www.thedivineconspiracy.org/Z5259B.pdf|url-status=dead}}</ref> Qyteti qëndron në një lartësi prej afërsisht 123 metrash mbi nivelin e detit dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 2528 km².<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|title=Lucknow District Population Census 2011, Uttar Pradesh literacy sex ratio and density|publisher=Census 2011|accessdate=4 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-admin.php?adm2id=D0926|title=Lucknow (District, Uttar Pradesh, India) – population statistics, map and location|publisher=City Population|date=10 janar 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> I kufizuar në lindje nga Barabanki, në perëndim nga Unnao, në jug nga Raebareli dhe në veri nga Sitapuri dhe Hardoi, Lucknow qëndron në bregun veri-perëndimor të lumit Gomti. [[Gjuha hindi]] është gjuha kryesore e qytetit ndërsa flitet gjithashtu gjerësisht [[gjuha urdu]]. Lucknow është qendra e [[Islam]]it Shiit në [[India|Indi]] me popullsinë më të madhe shiite në Indi. Është i arritshëm nga çdo pjesë e Indisë nëpërmjet ajrit, hekurudhës dhe autostradave. Historikisht, ishte kryeqyteti i Awadhit të kontrolluar nga Sulltanati i Delhit, që atëherë ishte nën vasalitetin e [[Perandoria Mogule|Mogulëve]], më vonë kaloi nën drejtimin e Nawabëve të Awadhit. Në vitin 1856 British East India Company shfuqizoi drejtimin vendor dhe mori kontrollin e plotë të qytetit bashkë me pjesën tjetër të Awadhit dhe më vonë e kaloi nën drejtimin kolonial britanik në vitin 1857.<ref>{{cite web|url=http://www.maharajas-express-india.com/blog/lucknow-the-city-of-tehzeeb-culture/|title=Lucknow: The City of Tehzeeb (culture) &#124; Maharajas Express Blog – Luxury Train Guide, News|publisher=Maharajas Express India|date=27 shkurt 2013|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808070448/http://www.maharajas-express-india.com/blog/lucknow-the-city-of-tehzeeb-culture/|url-status=dead}}</ref> Bashkë me pjesën tjetër të Indisë, Lucknow u pavarësua nga Britania më 15 gusht 1947. Është qyteti i 74-rt në botë me rritjen më të shpejtë.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=World's fastest growing urban areas (1)|publisher=City Mayors|accessdate=29 korrik 2015}}</ref> Lucknow, bashkë me [[Agra]]n dhe [[Varanasi]]n, është një nga 3 qytetet turistike të trashëgimisë arkitekturore të [[Uttar Pradesh|Uttar Pradeshit]] dhe të [[India|Indisë]], një zinxhir destinacionesh trekëndore të krijuar nga Qeveria e Uttar Pradeshit për të inkurujar zhvillimin e turizmit në shtet federal. == Etimologjia == {{Panorama |image = File:Felice Beato (British, born Italy - (Panorama of Lucknow, Taken from the Great Imambara) - Google Art Project.jpg |height = 200 |alt = |caption = Panoramë e Lucknowt e marë nga Roshan-ud Daula Kothi Qaiserbagh në vitin 1858 }} "Lucknow" është forma e anglizuar e shqiptimit vendor "laknau". Sipas një legjende, qyteti është emërtuar sipas Lakshmanas, një hero i eposit të lashtë hindu ''[[Ramayana]]''. Sipas kësaj legjende Lakshmana kishte një pallat ose një pronë në zonë, që quhej ''Lakshmanapuri'' (nga sanskritishtja: लक्ष्मणपुरी, që do të thotë ''Qyteti i Lakshmanas''). Megjithatë lëvizja Dalit beson se Lakhan Pasi, një sundues dalit, ishte krijuesi i qytetit dhe për rrjedhojë qyteti u emërtuar sipas tij. Ngulimi u bë i njohur si Lakhanpuri (ose Lachhmanpuri) nga shekulli i XI dhe më vonë si Lucknow.<ref name="Veena2014">{{cite book|author=Veena Talwar Oldenburg|title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877|url=https://books.google.com/books?id=6tP_AwAAQBAJ&pg=PA6|date=14 korrik 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5630-5|page=6|language=En}}</ref><ref name="PNas1993">{{cite book|author=P. Nas|title=Urban Symbolism|url=https://books.google.com/books?id=R7-xvYmg3HcC&pg=PA329|year=1993|publisher=BRILL|isbn=90-04-09855-0|page=329|language=En}}</ref> Një teori e ngjashme pohon se qyteti ishte i njohur si ''Lakshmanavati'' (në sanskritisht: लक्ष्मणवती, ''me fati'') sipas Lakshmanas. Emri ndryshoi në ''Lakhanavati'', pastaj Lakhnauti dhe në fund Lakhnau.<ref name="Philip2006">{{cite book|author=Philip Lutgendorf Professor of Hindi and Modern Indian Studies University of Iowa|title=Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey: The Messages of a Divine Monkey|url=https://books.google.com/books?id=fVFC2Nx-LP8C&pg=PA245|date=13 dhjetor 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804220-4|page=245|language=En}}</ref> Një teori e mëtejshme pretendon se emri i qytetit është i lidhur me [[Lakshmi]]n, perëndeshën hindu të pasurisë. Përgjatë kohës, emri ndryshoi siç vijon: Laksmanauti -> Laksmnaut -> Laksnaut – > Laksnau -> Laknau.<ref>{{cite book|author=Richard Stephen Charnock|title=Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|url=https://books.google.com/books?id=apcmAAAAMAAJ&pg=PA167|year=1859|publisher=Houlston and Wright|pages=167–|language=En}}</ref> ==Historia== {{double image|right|Asifportrait2 - Asuf ud Daula.jpg|222|Saadut Aly Khan.jpg|222|Nawab Asaf-Ud-Dowlah (1775–1797)<ref name="lucknow.nic.in">{{cite web|url=http://www.lucknow.nic.in/history.htm|title=history|publisher=Lucknow.nic.in|accessdate=26 mars 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407191601/http://lucknow.nic.in/history.htm|archivedate=7 prill 2008}}</ref>|Nawab Saadat Khan II (1752 –11 korrik 1814)}} Nga viti 1350 e më tej, Lucknow dhe pjesët e rajonit të Awadhit u sunduan nga Sulltanati i Delhit, Sulltanati i Sharqit, [[Perandoria Mogule]], Nawabët e Awadhit, British East India Company dhe British Raj-i. Lucknow ishte një nga qendrat kryesore të Kryengritjes Indiane të vitit 1857 dhe mori pjesë aktive në Lëvizjen për Pavarësinë e Indisë, duke u shfaqur si një qytet i rëndësishëm strategjik në Indinë Veriore. Deri në vitin 1719, ''subahu'' i Awadhit ishte një provincë e Perandorisë Mogule e administruar nga një guvernator i caktuar nga perandori Mogul. Aventurireri persian Saadat Khan, i njohur edhe si Burhan-ul-Mulk, u caktua ''nizam'' i Awadhit në vitin 1722 dhe e vendosi oborrin e tij në Faizabad, pranë Lucknowt.<ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/65/fa/FaizabdInd.html|title=Faizabad, Town, India|accessdate=27 gusht 2014|website=Bartleby|publisher=The Columbia Encyclopaedia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602140017/http://www.bartleby.com/65/fa/FaizabdInd.html|archivedate=2 qershor 2009}}</ref> Për rreth tetëdhjetë e katër vjet (nga viti 1394 deri në vitin 1478), Awadhi ishte pjesë e Sulltanatit të Sharqit të Jaunpurit. Perandori Humayun e bëri atë pjesë të Perandorisë Mogule rreth vitit 1555. Perandori Jahangir (1569–1627) i dhuroi një pronë në Awadh për një fisnik të pëlqyer, Sheikh Abdul Rahimin, që më vonë në këtë pronë ndërtoi Machchi Bhawanin. Ajo më vonë u bë selia e pushtetit nga ku pasardhësit e tij, ''Sheikhzada'', kontrolluan rajonin.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/history.html|title=Introduction to Lucknow|accessdate=24 gusht 2014|publisher=Lucknow.me|archive-date=7 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107223010/https://lucknow.me/history.html|url-status=dead}}</ref> Nawabët e Lucknowt, në të fakt Nawabët e Awadhit, e morën emrin pas mbretërimit të Nawabit të tretë, kur Lucknow u bë kryeqyteti i tyre. Qyteti u bë kryeqyteti kulturor i Indisë Veriore dhe nawabët e tij, të kujtuar më së shumti për jetën e tyre ekstravagante dhe të rafinuar, ishin gjithashtu përkrahës të arteve. Nën sundimin e tyre, muzika dhe kërcimi lulëzuan ashtu si dhe ndërtimi i monumenteve të shumta.<ref>{{cite web|url=http://www.laxys.com/lucknow.html|title=Lucknow City|publisher=Laxys|accessdate=29 prill 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035738/http://www.laxys.com/lucknow.html%20|url-status=dead}}</ref> Nga monumentet që kanë mbijetuar, shembujt më të shquar janë [[Bara Imambara]], [[Chota Imambara]] dhe [[Rumi Darwaza]]. Një nga trashëgimitë jetëgjata Nawabe është kultura sinkretike hindu-[[myslyman]]e e rajonit, që është bërë e njohur si ''Ganga-Jamuni tehzeeb''.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-understanding-ganga-jamuni-tehzeeb-how-diverse-is-the-indian-multiculturalism-1995684|title=Understanding Ganga-Jamuni Tehzeeb: How diverse is the "Indian multiculturalism"|date=15 qershor 2014|accessdate=27 gusht 2014|website=DNA India|publisher=DNA Webdesk|last=Safvi|first=Rana|location=Bombej}}</ref> [[Skeda:Gates of Palace at Lucknow William Daniell 1801.jpg|parapamje|majtas|327px|Portat e Pallatit të Lucknowt nga William Daniell, 1801]] Shumë mbretëri të pavarura, si Awadhi, u krijuan pasi [[Perandoria Mogule]] u shpërbë. Nawabi i tretë, Shuja-ud-Daula (mbretëruar në vitet 1753–1775), u prish me britanikët pas ndihmimit të arratisjes së Nawabit të Bengalit, Mir Qasim. I mundur në Betejën e Buxarit nga britanikët, ai u detyrua të paguante haraçe të rënda dhe të dorëzonte një pjesë të territorit të tij.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Shuja-ud-Daula.html|title=Shuja Ud Daula|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=17 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917060606/http://lucknow.me/Shuja-ud-Daula.html|url-status=dead}}</ref> Kryeqyteti i Awadhit, Lucknow u bë i shquar kur Asaf-ud-Daula, nawabi katërt, e zhvendosi oborrin e tij në qytet nga Faizabadi në vitin 1775.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Asaf-ud-Daula.html|title=Asaf Ud Daula|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=11 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911213226/http://lucknow.me/Asaf-ud-Daula.html|url-status=dead}}</ref> British East India Company caktoi një ambasador në vitin 1773 dhe nga fillimi i shekullit të XIX mori kontrollin e më shumë territori dhe më shumë autoritet në shtetin e Awadhit. Gjithësesi ata nuk ishin të prirur ta mernin plotësisht nën kontroll Awadhin dhe të ishin kështu ballë për ballë me Perandorinë Maratha dhe mbetjet e Perandorisë Mogule. Në vitin 1798, Nawabi i pestë Wazir Ali Khan u detyrua të abdikonte. Britanikët pastaj ndihmuan Saadat Ali Khanin të merrte fronin.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Saadat-Ali-Khan.html|title=Saadat-Ali-Khan|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=12 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612023841/http://lucknow.me/Saadat-Ali-Khan.html|url-status=dead}}</ref> Ai u bë një mbret kukull dhe në traktatin e vitit 1801, i dorëzoi një pjesë të Awadhit East India Company ndërsa ra dakord të shpërndante trupat e tij në favor të një ushtrie tepër të kushtueshme të kontrolluar nga britanikët. Ky traktat e bëri shtetin e Awadhit praktikisht një vasal të East India Company, megjithëse ai vazhdoi të ishte pjesë e Perandorisë Mogule nominalisht deri në vitin 1819. Traktati i vitit 1801 mundësonte një sistemim të dobishëm për East India Company pasi ata morën akses në thesarin e madh të Awadhit, duke gërmuar në të në mënyrë të përsëritur për kredi me interesa të ulta. Për më tepër, të ardhurat nga mbajtja e forcave të armatosura të Awadhit u sollën atyre fitime të dobishme ndërsa territori vepronte si një shtet kushinet. Nawabët ishin mbretër ceremonial, të ngarkuar me shfaqje dhe pompozitet. Nga mesi i shekullit të XIX, megjithatë, britanikët ishin bërë të paduruar me sistemin dhe kërkuan kontrollin e drejtpërdrejt mbi Awadhin.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç673406/Awadh|title=Awadh|accessdate=27 gusht 2014|website=Encyclopaedia Britannica}}</ref> [[Skeda:Residency-Lucknow.jpg|parapamje|327px|Rrënojat e [[The Residency (Lucknow)|Residency]] në Lucknow që përmban topin e marë gjatë kryengritjes]] Në vitin 1856 East India Company i zhvendosi trupat e saj në kufi, pastaj aneksoi shtetin me akuzën e keq-administrimit. Awadhi u vendos nën një krye-komisioner – Sir Henry Lawrence. Wajid Ali Shahu, Nawabi i atëhershëm, u burgos pastaj u syrgjynos nga East India Company në [[Kalkuta]].<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Wajid-Ali-Shah.html|title=Wajid Ali Shah|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=29 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429000451/http://lucknow.me/Wajid-Ali-Shah.html|url-status=dead}}</ref> Në kryengritjen pasuese Indiane të vitit 1857, djali i tij 14-vjeçar Birjis Qadra, nëna e të cilit ishte Begum [[Hazreti|Hazrat]] Mahali, u kurorëzua sundues por më vonë u vra nga Sir Henry Lawrence. Në vazhdim të kryengritjes, Begum Hazrat Mahali dhe krerë të tjerë të kryengritjes kërkuan azil në [[Nepali|Nepal]].<ref>{{cite web|url=http://archive.deccanherald.com/deccanherald/sep122004/fp3.asp|title=Begum Hazrat Mahal: forgotten icon of India's freedom movement|date=12 shtator 2004|accessdate=27 gusht 2014|website=Foreign Panorama|publisher=Deccan Herald|last=Sarkar|first=Sudeshna|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903124538/http://archive.deccanherald.com/deccanherald/sep122004/fp3.asp|url-status=dead}}</ref> Gjatë kryengritjes (të njohur edhe si Lufta e Parë e Pavarësisë së Indisë dhe Kryengritja Indiane), shumica e trupave të East India Company u rekrutua si nga populli ashtu dhe nga fisnikëria e Awadhit. Kryengritësit morën kontrollin e shtetit dhe britanikëve ju deshën 18 muaj për ta rimar rajonin përsëri. Gjatë asaj periudhe, garnizoni i vendosur në [[The Residency (Lucknow)|Residency]] në Lucknow u rrethua nga forcat kryengritëse gjatë Rrethimit të Lucknowt. Rrethimi u shpërnda në fillim nga forcat nën drejtimin e Sir Henry Havelock dhe Sir James Outram, të ndjekur nga një forcë më e madhe nën komandën e Sir Colin Campbell. Sot, rrënojat e Residency-t dhe ''Shaheed Smarak'' ofrojnë një pamje të rolit të Lucknowt në kryengritjen e vitit 1857.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_museums_lucknow.asp|title=1857 Memorial Museum, Residency, Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Archaeological Survey Of India|archive-date=27 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627101444/http://asi.nic.in/asi_museums_lucknow.asp|url-status=dead}}</ref> Me mbarimin e kryengritjes, Awdhi u kthyen nën qeverisjen britanike nën një krye-komisioner. Në vitin 1877 zyrat e zëvendës-guvernatorit të Provincave Veri-Perëndimore dhe krye-komisioneri i Aëadhit u kombinuan; pastaj në vitin 1902, titulli i krye-komisionerit u hoq me formimin e Provincave të Bashkuara të Agras dhe Awadhit, megjithëse Awadhi mbajti akoma disa shenja të pavarësisë së tij të mëparshme.<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|title=AVADH|accessdate=27 gusht 2014|website=Iranica Online|publisher=Encyclopaedia Iranica}}</ref> Lëvizja e Khilafatit pati një bazë të rëndësishme mbështetëse në Lucknow, duke krijuar një kundërshtim të bashkuar për sundimin britanik. Në vitin 1901, pasi kishte qenë kryeqyteti i Awadhit që nga viti 1775, Lucknow, me një popullsi prej 264 049 banorësh, u bashkua në njësinë e sapo-formuar të Provincave të Bashkuara të Agras dhe Oudhit.<ref>{{cite web|url=http://www.1911encyclopedia.org/Lucknow|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606163350/http://www.1911encyclopedia.org/Lucknow|archivedate=6 qershor 2013|title=Lucknow, 1911|accessdate=27 gusht 2014|website=Encyclopædia Britannica (11th ed.).|publisher=Cambridge University Press.|last=Chisholm|first=Hugh}}</ref> Në vitin 1920 selia provinciale e qeverisë u zhvendos nga Allahabadi në Lucknow. Deri në Pavarësinë e Indisë në vitin 1947, Provincat e Bashkuara u riorganizuan në shtetin e [[Uttar Pradeshi]]t dhe Lucknow mbeti kryeqyteti i tij.<ref>{{cite web|url=http://lucknowcity.com/history-of-lucknow.php|title=History of Lucknow|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow City|archive-date=4 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204180024/http://lucknowcity.com/history-of-lucknow.php|url-status=dead}}</ref> Lucknow pa disa nga lëvizjet e rëndësishme që ndryshuan politikën e vendit përgjithmonë. Një nga to ishte takimi i [[Mahatma Gandi]]t, Jawaharlal Nehrusë dhe Mohd Ali Jinnahut gjatë seksionit të kongresit të vitit 1916 (Pakti i Lucknowt u nënshkrua dhe të moderuarit dhe ekstremistët u bashkuan nëpërmjet përpjekjeve të Annie Besant vetëm gjatë këtij seksioni). Presidenti i Kongresit për atë seksion, Ambica Charan Majumdari për të tha se "Nëse kongresi u varros në Surat, ai u rilind në Lucknow në kopshtin e Wajid Ali Shahut". Në Lucknow ndodhi gjithashtu Incidenti i famshëm i Kakorit që përfshiu Ram Prasad Bismilin, Ashfaqullah Khanin, Rajendra Nath Lahirin, Roshan Singhun dhe të tjerë të ndjekur nga gjyqi i Kakorit që mbërtheu imagjinatën e vendit.<ref>{{Cite web|url=http://genieforcity.com/lucknow/history-lucknow.html|title=Big Moments in Lucknow History|url-status=dead|access-date=24 tetor 2016|archive-date=18 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818085223/http://genieforcity.com/lucknow/history-lucknow.html}}</ref> Kulturalisht, Lucknow ka pasur gjithashtu një traditë kurtizanësh,<ref>{{cite web|url=http://www.academia.edu/8083893/Prostituting_the_Tawa_if_Nawabi_Patronage_and_Colonial_Regulation_of_Courtesans_in_Lucknow_1847-1899|title=Prostituting the Tawa'if: Nawabi Patronage and Colonial Regulation of Courtesans in Lucknow, 1847–1899 &#124; Zoya Sameen|publisher=Academia.edu|date=1 janar 1970|accessdate=29 korrik 2015}}</ref> me kulturën popullore që u distiluan në avatarin e fikshënit Umrao Jaan. ==Gjeografia dhe klima== [[Skeda:LucknowMap.PNG|parapamje|327px| image_map e Lucknowt]] [[Skeda:Gomti river in Downtown New Lucknow.JPG|parapamje|majtas|327px|Qendra e Lucknowt të Ri me lumin Gomti në mes]] Lumi Gomti, karakteristika kryesore gjeografike e Lucknowt, qarkullon përmes qytetit dhe e ndan atë në rajonet Trans-Gomti dhe Cis-Gomti. I vendosur në mes të Rrafshirës Indo-Gangetike, qyteti është i rrethuar nga qyteza dhe fshatra: qyteza e kopshteve frutore e Malihabadit, Kakorit, Mohanlal Ganjit, Gosainganjin, Chinhatit dhe Itaunjas. Në lindje qëndron Barabanki, në perëndim Unnao, në jug Raebareli, ndërsa në veri qëndron Sitapuri dhe Hardoi. Lucknow është i vendosur në zonën sizmike III të Indisë.<ref>{{cite web|url=http://www.undp.org.in/dmweb/events/final%20report%20twoUPcityconsultaion.pdf#search=%22sahara%20film%20city%20lucknow%22|title=UNDP report|accessdate=26 shtator 2006|archive-date=22 qershor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060622231121/http://www.undp.org.in/dmweb/events/final+report+twoUPcityconsultaion.pdf#search=%22sahara%20film%20city%20lucknow%22|url-status=dead}}</ref> Lucknow ka një klimë subtropikale me dimër të ftohtë dhe të thatë nga mesi i nëntorit deri në shkurt dhe verë të thatë dhe të nxehtë nga fundi i marsit deri në qershor. Sezoni i shirave është nga korriku deri në mesin e shtatorit, kur qyteti merr një mesatare reshjesh prej 896.2 mm nga erërat musonike jug=perëndimore dhe me raste nga shira të frontale ndodhin në janar. Në dimër temperatura maksimale është rreth 25 gradë C, ndërsa minimalja është në gamën 3-7 gradë C.<ref>{{cite news|title=Lucknow Minimum Temperature|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-29/lucknow/36050401_1_minimum-temperature-maximum-temperature-celsius|work=The Times of India|date=29 dhjetor 2012|access-date=24 tetor 2016|archive-date=1 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101083608/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-29/lucknow/36050401_1_minimum-temperature-maximum-temperature-celsius|url-status=dead}}</ref> Mjegulla është mjaft e zakonshme nga mesi i dhjetorit deri në fundin e janarit. Me raste, Lucknow ka dimra më të ftohtë se vende si Shimla dhe Mussoorie që janë të vendosura larg nga [[Himalajet]]. Në dimrin jashtëzakonisht të ftohtë të viteve 2012-13, Lucknow regjistroi temperatura nën pikën e ngrirjes gjatë dy ditëve dhe temperatura minimale ndenji rreth temperaturës së ngrirjes për mbi një javë. Verat janë skajshmërisht të nxehta me temperatura që arrijnë gamën 40-45 gradë C, ku temperatura maksimale mesatare është te 30-at. {{Weather box | location = Lucknow (Chaudhary Charan Singh International Airport) <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = India Meteorological Department gusht 2012<ref name="IMD">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210031249/http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/lucknow2.htm|archivedate=10 dhjetor 2014|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/lucknow2.htm|title=Lucknow Climate & Temperature|accessdate=17 prill 2015|publisher=India Meteorological Department}}</ref><ref name="IMD2">{{cite web|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|format=PDF|title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010|publisher=India Meteorological Department|accessdate=17 prill 2015|archive-date=12 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150412065134/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|url-status=dead}}</ref> | Jan high C = 22.5 | Feb high C = 25.8 | Mar high C = 32.0 | Apr high C = 38.0 | May high C = 40.0 | Jun high C = 38.4 | Jul high C = 33.9 | Aug high C = 33.2 | Sep high C = 33.1 | Oct high C = 32.8 | Nov high C = 29.2 | Dec high C = 24.6 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 7.5 | Feb low C = 9.8 | Mar low C = 14.5 | Apr low C = 20.5 | May low C = 24.6 | Jun low C = 26.7 | Jul low C = 26.0 | Aug low C = 25.6 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 12.8 | Dec low C = 8.4 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 20.2 | Feb precipitation mm = 16.0 | Mar precipitation mm = 10.0 | Apr precipitation mm = 5.0 | May precipitation mm = 18.4 | Jun precipitation mm = 122.9 | Jul precipitation mm = 269.9 | Aug precipitation mm = 255.3 | Sep precipitation mm = 211.5 | Oct precipitation mm = 40.9 | Nov precipitation mm = 7.4 | Dec precipitation mm = 12.6 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} ==Flora dhe fauna== [[Skeda:Dosehri.JPG|parapamje|264px|Lucknow është i njohur për mangot e tij Dusshehri, që eksportohen në shumë vende]] [[Skeda:Babyelephant lko zoo2.JPG|parapamje|majtas|280px|Elefant i voggël në kopshtin zoologjik të Lucknowt]] Lucknow ka një tërësi prej vetëm 4.66 përqind pyjesh, që është shumë më pak se mesatarja shtetërore prej rreth 7 %.<ref name="Forest">{{cite web|title=Government of India, Ministry of Environment & Forests|url=http://moefrolko.org/|publisher=Ministry of Environment and Forest lucknow}}</ref> Në Lucknow rriten ''Shishami'' (Dalbergia sissoo), ''dhaku'' (Butea monosperma), ''mahuammi'' (Madhuca longifolia), ''babuli'' (Vachellia nilotica), ''neemi'' (Azadirachta indica), ''peepali'' (Ficus religiosa), ''ashoka'' (Saraca asoca), ''khajuri'' (palma), mangoja dhe pemët e gularit.<ref name="species">{{cite book|title=A new isidiate species of Graphis from India.|year=2004|publisher=Adawadkar, B. & Makhija, U.|page=363|url=http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|accessdate=24 tetor 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185249/http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|archivedate=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Në Malihabad pranë qytetit dhe në një bllok të distriktit të Lucknoët rriten varietete të ndryshme mangoje, veçanërisht Dasheri, për eksport.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-mangoes-earn-fans-in-foreign-countries/articleshow/20784323.cms|title=Lucknow mangoes earn fans in foreign countries – The Times of India|publisher=Times of India|date=26 qershor 2013|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> Të korrat kryesore janë [[gruri]], [[orizi]], kallamsheqeri, mustarda, patatet dhe perimet si lulelakra, lakra, domatja dhe ''brinjalët'' (patëllxhanët). Në mënyrë të ngjashme, luledjellit, trëndafilat dhe kalendulat kultivohen në hapsira mjaft të gjera. Shumë bimë mjeksore rriten në zonë ndërsa majmunët indianë janë të zakonshëm në zonat pyjore përreth qytetit si në Musa Bagh.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Musa-Bagh.html|title=Musa Bagh|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120611165938/http://lucknow.me/Musa-Bagh.html|url-status=dead}}</ref> Lucknow Zoo, një nga kopshtet zoologjike më të vjetër në vend, u krijua në vitin 1921. Ai bujt një koleksion të pasur kafshësh nga Azia dhe kontinente të tjera. Qyteti ka gjithashtu edhe një kopësht botanik, që është një zonë e gjerë diversiteti bimor.<ref>{{cite web|url=https://sites.google.com/site/visitlucknow/botanic-garden-lucknow|title=Botanic Garden Sikandar Bagh|accessdate=27 gusht 2014|website=Visit Lucknow|publisher=Google Sites}}</ref> Ai bujt edhe Uttar Pradesh State Museum. Ai ka kryevepra skulpturore që datojnë nga shekulli i III, duke përfshirë skulpturat e rafinuara të [[Mathura|Mathurës]] që variojnë nga vajza duke kërcyer deri në skena nga jeta e Budës.<ref>{{cite web|title=State Museum – Lonely Planet|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/lucknow/sights/museums-galleries/state-museum|website=Lonely Planet|accessdate=25 maj 2015|first=Lonely|last=Planet}}</ref> ==Ekonomia== [[Skeda:Tcs lucknow campus.jpg|parapamje|345px|Tata Consultancy Services Campus në TCS Awadh Park në Vibhuti Khand, Gomti Nagar]] Industritë kryesore në Lucknow Urban Agglomeration përfshijnë aeronautikën, pajisje makinerish, distileritë kimike, mobiljet dhe qëndistarinë Chikan.<ref>{{cite web|url=http://dcmsme.gov.in/dips/DIP%20Lucknow.pdf|title=Economical Report Of Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Department of Micro, Small and Medium Enterprises|publisher=Government of India|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319054233/http://dcmsme.gov.in/dips/DIP%20Lucknow.pdf|url-status=dead}}</ref> Lucknow është mes 15 qyteteve me GDP-në më të madhe në [[India|Indi]].<ref>{{cite web|url=https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807066.html#crsl=%252Fphotos%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html|title=The top 15 Indian cities by GDP &#124; India's top 15 cities with the highest GDP – Yahoo India Finance|publisher=In.finance.yahoo.com|date=28 shtator 2012|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035817/https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807066.html#crsl=%252Fphotos%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu një qendër e rëndësishme për kërkimin dhe zhvillimin si shtëpi e qendrave të shquara R&D të National Milk Grid e National Dairy Development Board, Central Institute of Medical and Aromatic Plants, National Handloom Development Corporation dhe U.P. Export Corporation.<ref name="Lucknow Profile">{{cite web|url=http://localbodies.up.nic.in/luck/chap2.pdf|title=Lucknow Profile|accessdate=27 gusht 2014|website=National Informatics Centre, Uttar Pradesh State Unit, Lucknow|archive-date=8 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308061916/http://localbodies.up.nic.in/luck/chap2.pdf|url-status=dead}}</ref> I renditur i gjashti në një listë të dhjetë qyteteve me rritjen më të shpejtë të krijimit të vendeve të punës në Indi sipas një studimi të kryer nga Assocham Placement Pattern,<ref>{{cite web|url=http://business.rediff.com/slide-show/2010/oct/01/slide-show-1-the-fastest-job-creating-cities-in-india.htm#7|title=The 10 fastest job-creating cities in India – Rediff.com Business|publisher=Rediff|date=3 tetor 2010|accessdate=17 shkurt 2014}}</ref> Ekonomia e Lucknowt më parë ishte e bazuar te sektori terciar dhe shumica e forcës punëtore ishte e punësuar si punonjës të qeverisë. Stabilimentet industriale në shkallë të gjerë janë të pakta krahasuar me kryeqytetet e tjera federale të Indisë Veriore si [[New Delhi]]. Ekonomia është duke u rritur me kontribute nga fushat e IT-së, manifakturës dhe nga bio-teknologjia/mjeksore. Institucionet e Promovimit të Biznesit si Konfederata e Industrisë Indiane dhe Entrepreneurship Development Institute of India kanë krijuar qendrat e tyre të shërbimit në qytet.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/CII-Young-Indians-unite-Lucknow-residents-to-empower-women/articleshow/38268762.cms|title=CII Young Indians unite Lucknow residents to empower women|date=12 korrik 2014|accessdate=27 gusht 2014|website=The Times of India|last=Singh|first=Priyanka}}</ref> Lucknow është duke zhvilluar një zonë IT me kompani softu/arësh dhe IT-je me qendër në qytet. Tata Consultancy Services është një nga kompanitë kryesore me kampusin e saj në Gomti Nagar, që është gjithashtu stabilimenti i tillë i dytë më i madh në Uttar Pradesh. HCL Technologies nisi gjithashtu programin e saj trajnues me 150 kandidatë në prill 2016 në HCL Lucknow campus.<ref>{{cite web|url=http://www.tcs.com/news_events/press_releases/Pages/TCS-Expands-in-Lucknow.aspx|title=TCS News & Events: Press Release: Tata Consultancy Services Expands in Lucknow; New Facility Inaugurated|publisher=Tata Consultancy Services|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> Ka shumë kompani teknologjike vendore open source.<ref>{{cite web|author=Diksha P. Gupta|url=http://www.linuxforu.com/2013/12/open-source-technology|title="We are where we are because of open source technology" – LINUX For You|publisher=Linux For U|accessdate=8 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035621/https://opensourceforu.com/|url-status=dead}}</ref> Qyteti është gjithashtu shtëpia e një numri të rëndësishëm selish në nivel kombëtar dhe të shtetit federal për kompani si Sony Corporation dhe Reliance Retail. Një hapësirë prej 40 hektarësh (100 akre) është planifikuar për zonën IT të qytetit nga qeveria e shtetit në sitin e fermave Chak Ganjaria gjatë rrugës për në Sultanpur dhe tashmë është aprovuar statusi i zonës speciale ekonomike për projektin, që pritet të krijoi mijëra vende pune në këtë shtet.<ref>{{cite web|url=http://upgov.nic.in/upinfo/uplc-itcity/IT-City-Lucknow-Schedules-Vol-III-29.10.13.pdf|title=IT City Lucknow|date=29 tetor 2013|accessdate=27 gusht 2014|publisher=UP Government|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226154730/http://upgov.nic.in/upinfo/uplc-itcity/IT-City-Lucknow-Schedules-Vol-III-29.10.13.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Chak-Gajaria-farm-land-use-changed/articleshow/20485757.cms?referral=PM|title=Chak Gajaria farm land use changed – The Times of India|publisher=Times of India|date=8 qershor 2013|accessdate=8 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Govt-gives-approval-to-IT-city-in-Lucknow-on-Sultanpur-Road/articleshow/12724665.cms?referral=PM|title=Govt gives approval to IT city in Lucknow on Sultanpur Road – The Times of India|publisher=Times of India|date=19 prill 2014|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> Qyteti ka potencial të madh në sektorin e zejtarisë dhe llogarit 60 përqind të eksporteve tërësore nga shteti.<ref name="HANDICRAFTS">{{cite web|title=OFFICE OF THE DEVELOPMENT COMMISSIONER (HANDICRAFTS)|url=http://handicrafts.nic.in/advertisements/ahvy201112.htm|publisher=MINISTRY OF TEXTILES|access-date=24 tetor 2016|archive-date=16 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116034435/http://handicrafts.nic.in/advertisements/ahvy201112.htm|url-status=dead}}</ref> Mallrat kryesore të eksportit janë prodhimet e mermerit, zejtaria, punimet artistike, stolitë, argjendaria, tekstilet, elektronika, produketet softu/ar dhe harduar, kompjuterat, veshjet, produktet e tunxhit, mëndafshi, mallrat prej lëkure, pajisjet prej qelqi dhe ato kimike. Lucknow ka promovuar partneritetin publik-privat në një mënyrë të rëndësishme në sektorë si furnizimi me elektricitet, rrugët, linjat ekspres dhe sipërmarrjet arsimore.<ref>{{cite web|title=Economy of State|url=http://www.phdcci.in/admin/userfiles/file/Research-Bureau/Uttar-Pradesh.pdf|publisher=U.P. Economy|access-date=24 tetor 2016|url-status=dead|archive-date=24 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224141248/http://www.phdcci.in/admin/userfiles/file/Research-Bureau/Uttar-Pradesh.pdf}}</ref> Për të promovuar industrinë tekstile në qytet, Qeveria Indiane ka alokuar 2 miliardë rupi për të krijuar një kompleks sipërmarrjesh tekstile në qytet.<ref>{{cite web|author=PTI 10 Jul 2014, 12.47PM IST|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-10/news/51301061_1_textile-sector-textile-industry-export-earnings|title=Budget 2014: Rs 200 crore allocated to set up six textiles clusters – Economic Times|publisher=Economic Times|date=10 korrik 2014|accessdate=8 gusht 2014|archive-date=12 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-10/news/51301061_1_textile-sector-textile-industry-export-earnings|url-status=dead}}</ref> ==Qeverisja dhe politika== [[Skeda:Vidhan Sabha Lucknow.jpg|parapamje|majtas|327px|Vidhan Sabha e Uttar Pradeshit]] Si seli e Qeverisë së Uttar Pradeshit, Lucknow është vendi i Vidhan Sabhas së Uttar Pradeshit (Asambleja Legjislative e Uttar Pradeshit), Gjykatës së Lartë të Allahabadit dhe departamenteve dhe agjensive të shumta qeveritare.<ref name="Government Departments">{{cite web|title=List of Central Government Departments|url=http://lucknow.nic.in/government-offices/cgon.htm|accessdate=27 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035635/https://lucknow.nic.in/government-offices/cgon.htm|url-status=dead}}</ref> Që nga 1 maji i vitit 1963, Lucknow ka qenë selia e Komandës Qendrore të Ushtrisë së Indisë, përpara të cilës ishte qendra e Komandës Lindore.<ref name="TOI-2009-05-03">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-03/lucknow/28157520_1_ors-central-command-programmes|title=Central Command Raising Day concludes|work=The Times of India|date=3 maj 2009|accessdate=21 qershor 2013|archive-date=5 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005010528/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-03/lucknow/28157520_1_ors-central-command-programmes|url-status=dead}}</ref> Qyteti shtrihet në një sipërfaqe që shtrihet nga Mohanlalganj (Lok Sabha constituency) në jug deri te Bakshi Ka Talabi në veri dhe Kakori në lindje. Lucknow Urban Agglomeration (LUA) përfshin Lucknow Municipal Corporation<ref>{{cite web|url=http://lmc.up.nic.in/|title=Welcome To Lucknow Nagar Nigam|publisher=Lucknow Municipal Corporation|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> dhe Lucknow Cantonment me pushtetin ekzekutiv të ushtruar nga komisioneri bashkiak i Lucknowt, që është një zyrtar administrativ. Korporata bashkiake përfshinë anëtarë të zgjedhur (të zgjedhur drejtpërdrejt nga populli) me kryebashkiakun si kryetarin e saj. Një asistent komisioner bashkiak mbikqyr çdo sektor për qëllime administrative. Qyteti zgjedh anëtarë në Lok Sabha (Parlamenti i Indisë dhe në Vidhan Sabhan e Uttar Pradeshit (Asambleja Legjislative e shtetit të Uttar Pradeshit). Në vitin 2008, kishte 110 zona në qytet. Morfologjikisht, ekzistojnë tre zona të kufizuara qartë; distrikti Qendror i Biznesit, që është një zonë plotësisht e ndërtuar, që përfshin Hazratganjin, Aminabadin dhe zonën e mesme të Chowk A që rrethon zonën e brendshme me shtëpi betoni, ndërsa zona e jashtme konsiston në baraka.<ref>{{cite web|url=http://uhi-india.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=318&Itemid=80|title=Lucknow Report|accessdate=27 gusht 2014|website=Urban Health Initiative|archive-date=14 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814041343/http://uhi-india.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=318&Itemid=80|url-status=dead}}</ref> Lucknow ka dy konstituenca Lok Sabha, Lucknow dhe Mohanlalganji dhe nëntë konstituenca Vidhan Sabha. Kryeministri i shtetit për Vidhan Sabhan e vitit 2012 është Shri Akhilesh Yadav. Lucknow është nën juridiksionin e një kolektori të distriktit, që është një zyrtar i Shërbimit Indian Administrativ. Kolektorët janë të ngarkuar me rregjistrimin e pasurive dhe të mbledhjen e të ardhurave për qeverinë qendrore dhe mbikqyrin zgjedhjet kombëtare të zhvilluara në qytet. Kolektori është gjithashtu përgjegjës për mirëmbajtjen e ligjit dhe rendit në qytet.<ref>{{cite web|url=http://www.importantindia.com/1724/powers-of-district-magistrate-in-india/|title=Powers Of District Magistrate(Districe Collector) In India|accessdate=27 gusht 2014|website=Important India|archive-date=16 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816062201/http://www.importantindia.com/1724/powers-of-district-magistrate-in-india/|url-status=dead}}</ref> Policia drejtohet nga një Mbikqyrës i Vjetër i Policisë, që është një zyrtar i Shërbimit Indian të Policisë dhe që është nën autoritetin e ministrit të shtetit federativ të Uttar Pradeshit. Secili nga mjaft qarqet policore është i drejtuar nga një përfaqësues mbikqyrës i policisë. Policia e trafikut është një trup gjysëm-autonom nën Policinë e Lucknowt ndërsa departamenti i Brigadës së Zjarrfiksave të Lucknowt është e drejtuar nga kryezyrtari i zjarrfikës, që asistohet nga një përfaqësues i zyrtarëve kryezjarrfikës dhe zyrtarët e divizionit. Kryeministri i mëparshëm Atal Bihari Vajpayee ishte një anëtar i Parlamentit për konstituencën Parlamentare të Lucknowt deri në vitin 2009, kur u zëvendësua nga Lalji Tandon. Rajnath Singhu zëvendësoi Tandonin në zgjedhjet e Lok Sabhas së vitit 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/elections/article/election-2014/rajnath-singh-crosses-atal-bihari-vajpayee-s-victory-margin-misses-on-highest-vote-percentage-525977|title=Rajnath Singh crosses Atal Bihari Vajpayee's victory margin, misses on highest vote percentage|date=17 maj 2014|accessdate=27 gusht 2014|website=NDTV Elections 2014|publisher=Press Trust of India}}</ref> Komisioni i Sigurisë Hekurudhore të Indisë, nën Ministrinë e Aviacionit Civil, e ka selinë e saj në Northeast Railway Compound në Lucknow.<ref>{{cito web|url=http://civilaviation.gov.in/CRSS/Commission%20of%20Railway%20Safety.html|title=Commission of Railway Safety|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029073620/http://civilaviation.gov.in/CRSS/Commission%20of%20Railway%20Safety.html|publisher=Ministry of Civil Aviation|accessdate=19 shkurt 2012|archivedate=29 tetor 2012}}</ref> Policia e Lucknowt, një vartëse e Policisë së Uttar Pradeshit, i mban qytetarët nën vëzhgim nëpërmjet dhomave të teknologjisë së lartë dhe të gjitha rrugët kryesore dhe kryqëzimet janë të vëzhguara me ndihmën e kamerave drone.<ref>{{cite web|title=Lucknow Police Plans to Use Drones for Dispersing Mobs|url=http://www.ndtv.com/lucknow-news/lucknow-police-plans-to-use-drones-for-dispersing-mobs-751922|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Kontrolli i turmave zhvillohet me ndihmën e droneve që spërkatin piper.<ref>{{Cite news|title=Lucknow cops get 'pepper-drones' for mob control, surveillance|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/lucknow-cops-get-pepperdrones-for-mob-control-surveillance/article7096242.ece|newspaper=The Hindu|date=13 prill 2015|accessdate=25 maj 2015|issn=0971-751X}}</ref> Dhoma Moderne e Kontrollit Policor është qendra më e madhe në Indi e shërbimit 'Dial 100', me 300 zyrtarë komunikimi që marrin thirrje nga i gjithë shteti dhe zyrtarë terreni për të ndihmën policore.<ref>{{cite web|title=UP poised for nation's biggest Dial 100 service – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/uttar-pradesh/UP-poised-for-nations-biggest-Dial-100-service/articleshow/46993686.cms|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Është konsideruar si dhoma e kontrollit me teknologjinë më të lartë në Indi.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Whats-inside-the-countrys-most-hi-tech-police-control-room/articleshow/46068306.cms|title=What's inside the 'country's most hi-tech police control room'? – The Times of India|website=The Times of India|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Një Dhomë Kontrolli e Integruar e ndërtesës 'Dial 100' është gjithashtu nën ndërtim, që kur të përfundohet do të jetë Sistemi më i madh në botë modern i Përgjigjeve të Emergjencës Policore.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/up-cm-lays-foundation-stone-for-integrated-dial-100-control-room/states/news/313128.html|title=UP CM lays foundation stone for integrated dial 100 control room|website=UNI India|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> Lucknow bujt gjithashtu një degë të zyrës së Agjensisë Kombëtare të Hetimit, që ësthë përgjegjëse për luftimin e veprimtarive terroriste në [[India|Indi]].<ref>{{cite web|title=NIA: Contact Us|url=http://www.nia.gov.in/contactus_Branch.aspx|website=nia.gov.in|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> Ajo mbikqyr pesë shtete federale, [[Bihari]]n, [[Madia Pradeshi]]n, [[Uttarakhandi]]n, [[Jharkhandi]]n, [[Çatisgar]]in për veprimtaritë terroriste.<ref>{{cite web|title=Shri Rajnath Singh to lay the Foundation Stone of Office cum|url=http://www.business-standard.com/article/government-press-release/shri-rajnath-singh-to-lay-the-foundation-stone-of-office-cum-115122700446_1.html|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> ==Transporti== ===Rrugor=== [[Skeda:Lucknow roads.jpg|parapamje|327px|Rrugët e Lucknowt (në pamje Gomti Nagari)]] Në Interseksionin Hazratganj të Lucknoët marrin fill katër Autostrada Kombëtare Indiane: Autostrada Kombëtare 24 (National Highway 24) për në Delhi, Autostrada Kombëtare 24B (National Highway 24B) për në Allahabad, Autostrada Kombëtare 25 (N.H.-25) për në Shivpuri nëpërmjet Jhansit, Autostrada Kombëtare 56 (NH-56) për në [[Varanasi]] dhe Autostrada Kombëtare 28 (NH-28) për në Barauni.<ref>{{cite web|url=http://maps.newkerala.com/map-of-national-highways-in-india.php#.U_1_0NKSwZk|title=National Highways of India|accessdate=27 gusht 2014|website=Newkerala}}</ref> Në qytet janë të disponueshme shërbime të ndryshme transporti si taksitë, autobusat qytetas, çikleta rikshou (karro të tërhequra nga njerëz), auto rikshou dhe autobusa e ulët me gas të kompresuar natyror me dhe pa ajër të kondicionuar. Autobusat e ulët me gas të kompresuar natyror u futën si një mënyrë për të mbajtur nën kontroll ndotjen e ajrit. Radio Taksitë janë të disponueshme nga dy kompani të rëndësishme bashkë me operatorë të shumtë të vegjël. Ato mund të porositen me telefon ose në vendqendrimin e taksive.<ref>{{cite web|url=http://www.flashcabs.com/aboutus.aspx|title=About Us|accessdate=27 gusht 2014|website=Flash Cab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825044652/http://flashcabs.com/aboutus.aspx|archivedate=25 gusht 2013}}</ref> Në qytet janë të pranishëm edhe shumë operatorë të tjerë si kabinat Ola. ====Autobusat qytetas==== Shërbimi i autobusave qytetas të Lucknowt drejtohet nga Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit, një korporatë e sektorit publik të transportit të pasagjerëve me seli në Rrugën [[Mahatma Gandi]]. Ajo ka 300 autobusa të ulët me gas të kompresuar natyror që veprojnë në qytet në një tërësi prej 9,500 autobusash. Në qytet ka 35 linja autobusash.<ref>{{cite web|url=http://www.tmu.ac.in/pdf/viewpointjantojune2012/final_inner_06.pdf|title=Study of Lucknow City (Final Report)|publisher=Teerthankar Mahaveer University|accessdate=25 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035656/http://tmu.ac.in/pdf/viewpointjantojune2012/final_inner_06.pdf|url-status=dead}}</ref> Terminalet për autobusat e qytetit gjenden në Gudamba, Virajkhand, Alambagh, Scooter India, Institute of Engineering and Technology, Babu Banarasi Das University, Safedabad, Pasi qila, Charbagh, Andhe Ki Chowki dhe në Interseksionin Budheshwar. Ndodhen katër parqe autobusash në Gomti Nagar, Charbagh, Amausi dhe Dubagga.<ref>{{cite web|url=http://www.upsrtc.com/default.aspx?depots---bus-stations|title=Depots and Bus Stations|accessdate=27 gusht 2014|website=UPSRTC|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035820/http://www.upsrtc.com/default.aspx?depots---bus-stations|url-status=dead}}</ref> ====Autobusat ndër-shtetërorë==== [[Skeda:Charbagh Railway Station, Lucknow.jpg|parapamje|majtas|339px|Stcioni hekurudhor i Charbaghut, Lucknow]] Terminali kryesor ndër shtetëror Bhimrao Ambedkar në Alambagh ofron linjat kryesore të autobusave ndër-shtetërorë dhe shtetërorë në Lucknow. I vendosur në Autostradën Kombëtare 25, ai mundëson shërbime të përshtatshme për pasagjerët vajtës dhe ardhës. Në Qaiserbagh ndodhet gjithashtu një stacion më i vogël autobusash. Terminali i autobusave formalisht operon në Charbagh, përballë stacionit kryesor hekurudhor të Lucknowt, tani është kthyer si një park i autobusave të qytetit. Ky vendim u mor nga qeveria shtetërore dhe Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit për të lehtësuar trafikun në zonën e stacionit hekurudhor. Kanpur Lucknow Roadways Service është një shërbim kyç për udhëtarët e përditshëm që udhëtojnë në qytet për punë dhe qëllime arsimimi. Autobusat me ajër të kondicionuar të "Royal Cruiser", të prodhuar nga Volvo, operojnë me Korporatën e Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit për shërbimet ndërshtetërore të autobusave. Qytetet kryesore që shërbehen nga autobusat ndërshtetëror të Korporatës së Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit janë Allahabadi, [[Varanasi]], Jaipuri, [[Agra]], Delhi, Gorakhpuri. Qytetet jashtë Uttar Pradeshit që mbulohen nga shërbimi i autobusave ndërshtetëror janë Jaipuri, [[New Delhi]], [[Gwaliori]], Bharatpuri, Singrauli, Faridabadi, Gurgaoni, Dausa, [[Ajmeri]], Dehraduni dhe [[Haridwari]].<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Inter-state-bus-terminal-opened/articleshow/26300849.cms|title=Inter State Bus Terminal opened|accessdate=27 gusht 2014|work=The Times of India}}</ref> ===Hekurudhor=== [[Skeda:CCS International Airport.jpg|parapamje|327px|Terminali-2, CCS International Airport]] Lucknow shërbehet nga mjaft stacione hekurudhore në pjesë të ndryshme të tij. Stacioni kryesor me distancë të madhe është Stacioni Hekurudhor i Lucknowt i vendosur në Charbagh. Është një strukturë mbresëlënëse e ndërtuar në vitin 1923 dhe funksionon si seli e Divizionit Hekurudhor Verior. Stacioni i afërt me të dhe stacioni i dytë më i madh i distancave të mëdha është Stacioni i Nyjes Hekurudhore të Lucknowt i operuar nga Hekurudha Veri-Lindore. Qyteti është një nyje e rëndësishme me lidhje me qytetet kryesore të shtetit dhe vendit si [[New Delhi]], Bombeji, Kolkata, Chandigarhi, Amritsari, Jammu, [[Chennai]], Hyderabadi, [[Bangalore]], Ahmedabadi, Pune, Indore, Bhopali, [[Gwaliori]], Jabalpuri, Jaipuri dhe Siwani. Qyteti ka një tërësi prej katërmbëdhjetë stacionesh hekurudhore me shërbime që fillojnë në Aishbagh dhe e lidhin me Lucknown, Daliganj dhe Mohibullapur. Përveç Mohibullapurit, të gjithë stacionet janë të lidhur binarë në largësi të gjerë dhe hekurudha me binarë metrikë standard. Të gjithë stacionet qëndrojnë brenda kufjijve të qytetit dhe janë të mirë lidhur nga shërbime autobusash dhe shërbime të tjera të transportit rrugor. Stacionet suburbane përfshijnë Bakshi Ka Talabin dhe Kakorin. Hekurudha Suburbane Lucknow–Kanpur u fillua në vitin 1867 për të plotësuar nevojat e udhëtimit midis Lucknow dhe Kanpurit. Trenat në këtë shërbim qëndrojnë gjithashtu në shumë vende të ndryshme në qytet duke formuar një rrjet suburban hekurudhor. ===Transporti ajror=== [[Skeda:CCS Airport.jpg|parapamje|majtas|327px|Terminali-2, CCS International Airport]] Lidhje të drejtpërdrejta ajrore janë të disponueshme nga Lucknow për në [[New Delhi]], [[Patna]], Kolkata, Bombej, Bangalore, Ahemadabad, Hyderabad, [[Chennai]], Guwahati dhe qytete të tjera të rëndësishme nëpërmjet Chaudhary Charan Singh International Airport. Aeroporti ka qenë renditur si aeroporti i dytë më i mirë në botë në kategorinë e aeroporteve të vegjël.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-airport-judged-second-best-in-small-airport-category/articleshow/51244136.cms|title=Lucknow airport judged second best in small airport category|date=3 mars 2016|publisher=TOI|accessdate=4 mars 2016}}</ref> Ai është i përshtatshëm për të gjithë motet dhe ofron shërbime parkimi për mbi 50 aeroplanë. Tashmë nga Lucknow operojnë fluturime kombëtare dhe ndërkombëtare linja si Air India, Air India Express, Jet Air, GoAir, IndiGo, Saudi Airlines, Flydubai, Oman Air dhe Air Vistara. Duke mbuluar një sipërfaqe prej 480 hektarësh (1187 akresh), me Terminalin 1 për fluturime ndërkombëtare dhe Terminalin 2 për fluturime kombëtare, aeroporti mund të përballoi aeroplanë nga [[Boeing 767]] deri te [[Boeing 747-400]] duke mundësuar ngarkesa domethënëse pasagjerësh dhe mallrash.<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_technicalinfo.jsp|title=Airports Authority of India|publisher=AAI|date=20 prill 2010|accessdate=8 gusht 2014|archive-date=15 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915095108/http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_technicalinfo.jsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_passengerinfo.jsp|title=Airports Authority of India|publisher=AAI|date=20 prill 2010|accessdate=17 shkurt 2014|archive-date=13 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140213210203/http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_passengerinfo.jsp|url-status=dead}}</ref> Destinacionet ndërkombëtare përfshijnë [[Abu Dabi]]n, [[Dubai]]n, Muscatin, Riyadhin, [[Singapori]]n, [[Bangkoku]]n dhe Jeddahun.<ref>{{cite web|url=http://www.world-airport-codes.com/india/lucknow-4260.html|title=Chaudhary Charan Singh International Airport|accessdate=28 gusht 2014|website=World Airport Codes}}</ref> Zgjerimi i planifikuar i aeroportit do të lejoi të ulen në aeroport jambo jetët [[Airbus A380]]; Airport Authority of India është gjithashtu duke planifikuar të zgjeroi terminalin ndërkombëtar për të rritur kapacietetin e trafikut të pasagjerëve. Ky ësthë aeroporti i 10-të më i ngarkuar në Indi, më i ngarkuari në Uttar Pradesh dhe i dyti më i ngarkuari në Indinë Veriore. ===Metroja=== Planet për ndërtimin e një sistemi të tranzitit të shpejtë në mass, Metrosë së Lucknowt dhe Shërbimit Një-binarësh u përfunduan në dhjetor të vitit 2013 nga Delhi Metro Rail (DMRC).<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/UP-gets-Centres-sanction-letter-for-Lucknow-Metro/articleshow/28025048.cms|title=UP gets Centre's sanction letter for Lucknow Metro – The Times of India|publisher=Times of India|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> Mbledhja e kampjoneve të terrenit për ndërtimin e metrosë nisi më 5 gusht 2009 dhe u përfundua në shtator të të njëjtit vit. Raporti doli në përfundimin se kushtet e terrenit ishin të përshtatshme për ndërtimin e metrosë. Vendimi për të vazhduar me projektin u mor në debatin për buxhetin 2013–14 të shtetit të Uttar Pradeshit. Në shkurt, kryeministri Akhilesh Yadavi dha aprovimin për të krijuar një sistem metroje për kryeqytetin e shtetit. Është i ndarë në dy korridore, me korridorin Veri-Jug që lidh Munshipulian me CCS International Airport dhe korridorin Lindje-Perëndim që lidh Stacionin Hekurudhor të Charbaghut me Vasant Kunjin. Ky do të jetë sistemi më i kushtueshëm i transportit publik në shtet, por do të mundësoi një mjet të shpejt të transportit në masë për të lehtësuar trafikun në rrugët e qytetit. Faza e parë e ndërtimit do të përfundoi midis viteve 2016–17. Përfundimi i projektit të metrosë është objektivi kryesor i tanishëm i qeverisë së Uttar Pradeshit i drejtuar nga kryeministri Akhilesh Yadav<ref>{{cite web|url=http://www.railnews.co.in/dmrc-assures-lucknow-metro-rail-first-phase-completion-by-february-2017/|title=DMRC assures Lucknow Metro first phase completion|accessdate=27 gusht 2014|website=railnews|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819130005/http://www.railnews.co.in/dmrc-assures-lucknow-metro-rail-first-phase-completion-by-february-2017/|url-status=dead}}</ref> === Biçikletat === Lucknow është me qyteteve më miqësorë me biçikletat në Uttar Pradesh. Në qytet, pranë rezidencës së kryeministrit janë vendosur korsi kushtuar ecjes së biçikletave. Korsia katër kilometra e gjysëm përfshinë Rrugën e La-Martiniere College pranë Klubit të Golfit në Kalidas Marg, ku qëndron kryeministri dhe Vikramaditya Marg, që bujt zyrën e partisë drejtuese. Korsia katër metra e dedikuar për çiklistat është e ndarë nga rruga e këmbësorëve dhe ajo kryesore e makinave. Me [[Amsterdami]]n si frymëzim, korsitë e rëja të biçikletave do të ndërtohen në qytet për ta bërë më miqësor me biçikletat, me shërbime si dhënia me qera e biçikletave.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-to-get-Amsterdam-inspired-cycling-tracks/articleshow/45062205.cms|title=Lucknow to get Amsterdam-inspired cycling tracks|date=11 qershor 2014|accessdate=15 dhjetor 2014|website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/noida-agra-and-lucknow-to-be-cyclefriendly/article6310271.ece|title=Noida, Agra and Lucknow to be cycle-friendly|date=13 gusht 2014|accessdate=15 dhjetor 2014|website=The Hindu}}</ref> Në vitin 2015, Lucknow mirëpriti një ngjarje të nivelit kombëtar çiklistik të quajtur 'The Lucknow Cyclothon' në të cilën morën pjesë çiklistë profesionistë dhe amatorë.<ref>{{cite web|title=City hosts, cheers national level cycling event – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/City-hosts-cheers-national-level-cycling-event/articleshow/46818203.cms|website=The Times of India|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Një rrjet korsish biçikletash nën ndërtim nga Qeveria e Uttar Pradeshit është krijuar për ta bërë Lucknown qytetin me rrjetin më të madh në Indi të korsive të biçikletave.<ref>{{cite web|title=CM Akhilesh Yadav puts Lucknow on track to be city with country's largest cycle network|url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/cm-akhilesh-yadav-puts-lucknow-on-track-to-be-city-with-countrys-largest-cycle-network/|website=The Indian Express|date=29 dhjetor 2015|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> ==Demografia== {{Demografia |1865= 300000 |1871= 284800 |1881= 261300 |1891= 273000 |1901= 264000 |1911= 259800 |1921= 240600 |1931= 274700 |1941= 387177 |1951= 496900 |1961= 595400 |1968= 763600 |1971= 814000 |1981= 1007604 |1991= 1669204 |2001= 2245509 |2011= 2902601 | pershkrimi = Popullsia historike e Lucknowt | burimi = populstat.info<ref name="censusindia1">{{Cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|url-status=dead|access-date=24 tetor 2016|archive-date=17 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm}}</ref> }} {{bar box |title=Feja në Lucknow (2011)<ref name="census2011">{{cite web|title=C-1 Population By Religious Community|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html|publisher=Government of India, Ministry of Home Affairs|accessdate=11 maj 2016}} në këtë faqe zgjidhet "Uttar Pradesh" nga menuja e shkarkimit. "Lucknow (M.Corp.)" është një linjën 890 të faillit të ekscelit (në anglisht)</ref><ref name="census"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduizmi]]|#FF6600|71.71}} {{bar percent|[[Islami]]|#009000|26.36}} {{bar percent|[[Sikizmi]]|#FFFF00|0.76}} {{bar percent|[[Krishtërimi]]|#FF7601|0.58}} {{bar percent|Të tjerë|#808080|0.59}} }} Popullsia e Lucknow Urban Agglomeration (LUA) u rrit mbi një milion në vitin 1981 ndërsa në censusin e vitit 2001 ishte rritur në 2.24 milion. Kjo përfshinte rreth 60,000 banorë në Lucknow Cantonment dhe 2.18 milion në qytetin e Lucknowt, që përfaqësonte një rritje prej 34.53 përqindësh mbi shifrat e vitit 1991.<ref name="Lko growth">{{cite news|title=Lucknow pips Kanpur, emerges as most populous city in UP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-pips-Kanpur-emerges-as-most-populous-city-in-UP/articleshow/7879054.cms|accessdate=18 prill 2014|newspaper=The Times of India|date=6 prill 2011}}</ref> Siç u raportua nga Censusi Indian i vitit 2011, qyteti i Lucknowt kishte një popullsi prej 2 815 601 banorësh, nga të cilët 1 470 133 ishin meshkuj dhe 1 345 468 femra.<ref name="Lko city census">{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|format=PDF|accessdate=18 maj 2014}}</ref> Kjo ishte një rritje prej 25.36 përqindësh krahasuar me shifrat e vitit 2001. Midis viteve 1991 dhe 2001 popullsia e regjistruar u rrit me 32.03 përqind, në mënyrë domethënëse më e ulët se 37.14 përqind që u regjistrua midis viteve 1981 dhe 1991.<ref name="Lko district census">{{cite web|title=Lucknow district population, Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|accessdate=18 prill 2014}}</ref> Të dhënat e para të parakohshme sugjeronin se kishte një dendësi popullsie prej 1815 banorë për km² në vitin 2011 krahasuar me 1443 banorë për km² në vitin 2001.<ref name="Lko district census" /> Sipërfaqja tërësore e mbuluar nga distrikti i Lucknowt është vetëm rreth 2528 km², dendësia e popullsisë ishe shumë më e lartë se ajo e 690 banorëve për km² e regjistruar në nivel shtetëror. Popullsia e kastave të njohura të shtetit përfaqësonte 21.3 përqind të popullsisë së përgjithshme, një shifër më e lartë se mesatarja shtetërore prej 21.15 përqind.<ref name="caste population">{{cite web|title=Primary Census Abstract data|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=152216|publisher=Census Of India}}</ref><ref name="SCHEDULED CASTES">{{cite web|title=DALITS/SCHEDULED CASTES – 2011|url=http://www.isidelhi.org.in/hrnews/HR_THEMATIC_ISSUES/Dalits/Dalits2009.pdf|publisher=Human Rights Documentation|url-status=dead|access-date=24 tetor 2016|archive-date=29 korrik 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69Wvv2gBy?url=http://www.isidelhi.org.in/hrnews/HR_THEMATIC_ISSUES/Dalits/Dalits2009.pdf}}</ref> Mbi 36.37 përqind e popullsisë së përgjithshme banonte në zona rurale duke lënë rreth 63.3 përqind për popullsinë e zonës urbane.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|title=Lucknow District|accessdate=27 gusht 2014|website=Census 2011}}</ref> Kishte megjithatë, shifra të larta krahasuar me gjithë shtetin, kur popullsia urbane përbëhet vetëm nga rreth 21% e popullsisë së përgjithshme.<ref name="city census">{{cite web|title=The initial provisional data|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|publisher=Census 2011|accessdate=10 korrik 2011}}</ref> Raporti gjinor në qytetin e Lucknowt është 915 femra për 1000 meshkuj në vitin 2011 krahasuar me censusin e vitit 2001 prej 888 femrash për 1000 meshkuj. Raporti gjinor kombëtar në Indi është 940 femra për 1000 meshkuj sipas Census 2011 Directorate.<ref name="Lko city census" /> Citi ka një nivel alfabetizmi prej 84.72% krahasuar me 56.3% për gjithë mesataren e shtetit të Uttar Pradeshit.<ref name="Lko city census" /> Të njëjtat shifra qëndruan në 75.98% dhe 60.47% në vitin 2001. Në qytetin e Lucknowt popullsia tërësore e alfabetizuar është 2,147,564 banorë prej të cilëve 1 161 250 ishin meshkuj dhe 986 314 femra.<ref name="Lko city census" /><ref name="literacy improvement">{{cite news|title=UP improves literacy rate, child sex ratio dips: Census|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-02/lucknow/29374065_1_female-literacy-literacy-rate-growth-rate|work=The Times of India|accessdate=2 prill 2011|date=2 prill 2011|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505082254/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-02/lucknow/29374065_1_female-literacy-literacy-rate-growth-rate|url-status=dead}}</ref> Megjithë faktin se punësimi i përgjithshëm në distrikt është 32.24%, është më e lartë se mesatarja shtetërore prej 23.7%, punësimi mes femrave në Lucknow është shumë i ulët në vetëm 5.6 përqind dhe tregon një rënie nga shifrat e vitit 1991 prej 5.9 përqindësh.<ref name="city literacy">{{cite news|title=Upsurge in state literacy|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-08-21/lucknow/27248494_1_literacy-rate-basic-education-primary-schools|work=The Times of India|accessdate=21 gusht 2001|date=21 gusht 2001|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505085303/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-08-21/lucknow/27248494_1_literacy-rate-basic-education-primary-schools|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?284526|title=Riding His Lucknow &#124; Sharat Pradhan|publisher=Outlook India|accessdate=27 gusht 2014}}</ref> ==Arkitektura== {{kryesore|Arkitektura e Lucknowt}} [[Skeda:Lucknow Skyline From Gomti Nagar.jpg|left|468px|parapamje| image_skyline e Lucknowt nga Gomti Nagari]] [[Skeda:Rooftop details, Jama Masjid, Lucknow (5163861425).jpg|parapamje|Detaje të çatisë së Jama Masjidit në Luckow]] Ndërtesat e Lucknowt paraqesin stile të ndryshme arkitekturore me shumë ndërtesa simbol të ndërtuara gjatë periudhave britanike dhe mogule. Më shumë se gjysma e këtyre ndërtesave qëndrojnë në pjesën e vjetër të qytetit. Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit organizon një "Shëtitje të Trashëgimisë" për turistët që mbulon monumentet më popullore.<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/heritage_lucknow.htm|title=Uttar Pradesh Tourism, Official Website of Government of Uttar Pradesh, India|publisher=UP Tourism|accessdate=4 gusht 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620060925/http://www.up-tourism.com/heritage_lucknow.htm|archivedate=20 qershor 2014}}</ref> Mes arkitekturës ekzistuese janë ndërtesat fetare si [[Imambarat e Lucknowt|Imambarat]], [[Xhamia|xhamitë]], dhe faltore të tjera islamike ashtu si dhe struktura shekullore si kopshtet e rrethuara, ''[[baradari|baradarit]]'' dhe komplekset pallatore.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.com/architecture3.html|title=Architecture of Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow}}</ref> [[Skeda:Gomti Nagar.jpg|parapamje|majtas|369px|Pallate shumë-katësh në Gomti Nagar]] [[Bara Imambara]] në Hussainabad është një ndërtesë kolosale e ndërtuar në vitin 1784 nga Nawabi i atëhershëm i Lucknowt, Asaf-ud-Daula. Ajo u ndërtua fillimisht për të ofruar ndihmë për njerëzit e prekur nga uria, që goditi të gjithë Uttar Pradeshin në atë vit.<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindiatravel.com/lucknow.html|title=Times of India-Lucknow|accessdate=13 gusht 2014|website=Lucknow Travel|publisher=Times of India Travel|archive-date=2 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902002802/http://www.timesofindiatravel.com/lucknow.html|url-status=dead}}</ref> Është salla më e madhe në Azi pa ndonjë mbështetje të jashtme trarësh druri, hekuri apo guri.<ref>{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-monuments/bada-imambara.html|title=Bada Imambara|accessdate=27 gusht 2014|website=Indian Monuments|archive-date=3 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803184536/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/bada-imambara.html|url-status=dead}}</ref> Monumenti kërkoi afërsisht 22,000 punëtorë gjatë ndërtimit.<ref>{{Cite book|title=Rulers, Townsmen and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870|last=Bayly|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press Archive|year=1988|isbn=978-0-521-31054-3|page=135|language=En}}</ref> [[Skeda:SDC12395sd.JPG|parapamje|432px|[[Bada Imambada]], Lucknow i Vjetër]] [[Rumi Darwaza]] 18 metra e lartë e ndërtuar nga Nawabi Asaf-ud-daula (mbretëruar 1775–1797) në vitin 1784, shërbeu si hyrja për në qytetin e Lucknowt. Është e njohur si Portiku Turk, siç u mendua gabimisht se ishte identik me portikun e Konstantinopojës. Ndërtesa ofron hyrje perëndimore për te Imambara e madhe dhe është e zbukuraur me dekorime luksoze.<ref>{{cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaçaddorimss/t/019addor0002664u00000000.html|title=Roomi Darwaza|accessdate=13 gusht 2014|website=The Turkish Gate (Rumi Darwaza), Lucknow|publisher=The British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Skeda:Lamarts.jpg|parapamje|majtas|432px|La Martiniere School, një nga shkollat më të vjetra dhe më të vlerësuara në Indi]] Në vendet historike të Lucknowt mund të shihen stile arkitekturore nga kultura të ndryshme. Universiteti i Lucknowt paraqet një frymëzim të madh nga stili evropian, ndërsa [[Arkitektura Indo-Saraçene]] është e pranishme në mënyrë të shquar te ndërtesa e Vidhan Sabhas së Uttar Pradeshit dhe Stacioni Hekurudhor i Charbaghut. [[Dilkusha Kothi]] është ajo që ka mbetur nga një pallat i ndërtuar nga majori rezident britanik Gore Ouseley përreth vitit 1800 dhe që përbën një shembull të [[arkitektura Baroke Angleze|Arkitekturës Baroke Angleze]]. Ajo shërbeu si një strehë gjuetie për Nawabët e Awadhit dhe si një resort veror.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknowonline.in/city-guide/dilkusha-garden-lucknow|title=Dilkusha Garden Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow Online|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110332/http://www.lucknowonline.in/city-guide/dilkusha-garden-lucknow|url-status=dead}}</ref> [[Chattar Manzili]], që shërbeu si pallati i sunduesve të Awadhit dhe grave të tyre është i kurorëzuar nga një kube si ombrellë e emërtuar ''Chattar'' sipas fjalës [[gjuha hindi|Hindi]] që do të thotë "ombrellë". [[Skeda:The Cathedral Church and School.jpg|parapamje|416px|Katedralja në Hazratganj]] Përballë [[Chattar Manzili]]t qëndron 'Lal Baradari' i ndërtuar nga Nawabi Saadat Ali Khani I midis viteve 1789 dhe 1814. Ai funksionon si një dhomë froni në kurorëzimet e oborretve mbretërore. Ndërtesa tanish përdoret si një muze dhe përmban portrete të realizuara në mënyrë delikate për personat që luajtën role të rëndësishme në administrimin e Mbretërisë së Oudhit. Një tjetër shembull i përzierjes së stileve arkitekturore është La Martiniere College, që paraqet një shkrirje të motiveve evropiane dhe indiane. U ndërtua nga gjeneral-majori Claude Martin që kishte lindur në [[Lioni|Lyon]] dhe vdiq në Lucknow më 13 shtator 1800. Fillimisht i quajtur "Constantia", sallat e ndërtesës janë me kube pa përdorur trarë druri për ndërtimin.<ref>{{Cite book|title=Historic Lucknow|year=1939|url=https://archive.org/details/historiclucknow0000hays|last=Hay|first=Sidney|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0964-8|language=En}}</ref> Në ndërtesën e kolegjit mund të dallohen elemente të [[Arkitektura Gotike|Arkitekturës Gotike]].<ref>{{cite web|url=http://www.lamartinierelucknow.org/about/patron|title=About The Founder|accessdate=27 gusht 2014|website=La Martiniere College Lucknow|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413181243/http://www.lamartinierelucknow.org/about/patron|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Renovated Hazratganj011.jpg|parapamje|majtas|381px|Tregu i Hazratganjit, në nga tregjet më të bukur të qytetit]] [[Bara Imambara|Asafi Imambara]] e Lucknowt paraqet salla me kupola si veçantia e saj arkitekturore. [[Bara Imambara]], [[Chhota Imambara]] dhe [[Rumi Darwaza]] qëndrojnë në testamentin qytetit të përzejerjes së stilit arkitekturor Nawab, [[Arkitektura Mogule|Mogul]] dhe Turk, ndërsa kolegji La Martiniere përmban elemente të stilit Indo-Evropian. Madje ndërtesat e reja janë stilizuar duke përdorur kubetë dhe kolonat karakteristike ashtu si dhe natën këta monumente të ndriçuara bëhen tërheqjet kryesore të qytetit.<ref>{{cite web|url=http://tcpomud.gov.in/Divisions/IEP/Urban%20Land%20Price%20Scenario%20Lucknow/Chapter-3(Rich%20Urban%20Heritage%20Lcknow).doc|title=Rich Urban Heritage of Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Town and Country Planning Organisation|publisher=Government of India|format=doc|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903111516/http://tcpomud.gov.in/Divisions/IEP/Urban%20Land%20Price%20Scenario%20Lucknow/Chapter-3(Rich%20Urban%20Heritage%20Lcknow).doc|url-status=dead}}</ref> Përreth Hazratganjit, tregut kryesor të qytetit, haset një shkrirje e arkitekturës së vjetër dhe të re. Ai ka një parkim me shumë kate në vend të një stacioni të vjetër dhe të shkatërruar policor duke i hapur rrugë korridoreve të gjerë në rrugicat e mirë-renditura të njerëzve të thjeshtë, të zbukuruar me sheshe, zona të gjelbra dhe fenerësht të bukur ndriçues të lartësuar me hekur, reminishent i [[Arkitektura Viktoriane|Periudhës Viktoriane]], në të dyja anët e rrugës.<ref name="ibnlive.in.com 141311-3">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/magic-makeover-for-lucknows-famed-hazratganj/141311-3.html|title=Magic makeover for Lucknow's famed Hazratganj – IBNLive|publisher=IBN Live|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=30 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140730013905/http://ibnlive.in.com/news/magic-makeover-for-lucknows-famed-hazratganj/141311-3.html|url-status=dead}}</ref> ==Kultura== Njëlloj si qytetet e tjera metropolitane përgjatë Indisë, Lucknow është shumë-kulturësh dhe shtëpi e njerëzve që përdorin gjuhë dhe dialekte të ndryshme.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Rain-brings-relief-to-Lucknowites/articleshow/38339591.cms|title=Rain brings relief to Lucknowites – The Times of India|publisher=The Times of India|date=14 korrik 2014|accessdate=8 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Narendra-Modis-messages-to-Lucknowites/articleshow/34305188.cms|title=Narendra Modi's messages to Lucknowites – The Times of India|publisher=The Times of India|date=28 prill 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> Shumë nga karakteristikat kulturore dhe traditat e veçanta të Lucknowt sot janë shndërruar në legjenda të gjalla. Merita për këtë i takon traditave shekullore dhe sinkretike të Nawabëve të Awadhit, që kishin një interes të fortë në çdo fushë të jetës dhe inkurajuan këto tradita të arrinin një nivel të rrallë sofistikimi. Lucknowitët e sotëm janë të njohur për mënyrat e sjellshme dhe të rafinuara të të folurit që bie në sy të vizitorëve. Banorët e Lucknowt e quajnë veten ''lucknowitë'' ose ''Lakhnavi''.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Rain-brings-relief-to-Lucknowites/articleshow/38339591.cms|title=Rain brings relief to Lucknowites|date=14 korrik 2014|accessdate=28 korrik 2014|website=The Times of India|publisher=Times News Network}}</ref> ===Gjuha dhe poezia=== Megjithëse gjuha kryesore zyrtare e qytetit është [[gjuha hindi|hindi]], gjuha e përgjithshme më e folur është gjuha bisedore hindustani.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.org.uk/culture/index.html|title=Culture of Lucknow|accessdate=25 gusht 2014|website=Lucknow city|archive-date=19 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119025507/http://www.lucknow.org.uk/culture/index.html|url-status=dead}}</ref> [[Anglishtja Indiane është gjithashtu gjerësisht e përdorur sidomos për biznesin dhe qëllime administrative, si rezultat i trashëgimisë britanike të Indisë dhe traditës së Komonuelthit, ashtu si dhe të globalizimit. [[Gjuha urdu]] është gjithashtu pjesë e kulturës dhe trashëgimisë laknavite. Përdoret kryesisht nga familjet më të pasura, anëtarët e mbetur të familjes mbretërore ashtu si dhe në poezinë urdu dhe shenjat publike. Qeveria ka ndërmarrë shumë hapa inovativë për të promovuar gjuhën urdu.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-30/lucknow/35484263_1_hindi-and-urdu-urdu-words-akhilesh-yadav|title=Govt committed to promote Urdu: Akhilesh Yadav|work=The Times of India|date=30 nëntor 2012|accessdate=30 janar 2013|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505064032/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-30/lucknow/35484263_1_hindi-and-urdu-urdu-words-akhilesh-yadav|url-status=dead}}</ref> Gjuha Awadhi, një dialekt i gjuhës hindi, ka luajtur një rol të rëndësishëm në historinë e Lucknowt dhe është akoma e përdorur në zonat rurale të qytetit dhe nga popullsia qytetase nëpër rrugë.<ref>{{cite web|url=http://lucknowliteraryfestival.com/about/|title=About Lucknow Literary Festival|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow Literary Festival|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085003/http://lucknowliteraryfestival.com/about/|url-status=dead}}</ref> Historikisht, Lucknow konsiderohej një nga qendrat më të mëdha të kulturës myslimane në Indi.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MryC2HZaciEC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=Lucknow+Muslim+culture&source=bl&ots=zPDLQP5j2W&sig=Ix4t0BKqRJoNJ5NMvyef1Nu2-KQ&hl=en&sa=X&ei=5U8CU7CPIIaYrgfQxoDQDQ&ved=0CC0Q6AEwATgK#v=onepage&q=Lucknow%20Muslim%20culture&f=false|title=Jews, Muslims and Mass Media: Mediating the 'Other' – Google Books|publisher=Books.google.co.in|date=26 shtator 2002|accessdate=17 shkurt 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-islam.org/four-californian-lectures-sayyid-akhtar-rizvi/lucknow-culture|title=Lucknow Culture &#124; Four Californian Lectures &#124; Books on Islam and Muslims|publisher=Al-Islam|accessdate=17 shkurt 2014}}</ref> Dy poetë, Mir Babar Ali Anisi dhe Mirza Dabeeri, u bënë eksponentë legjendarë të një zhanri poetik unik të poezisë elegjiake myslimane të quajtur ''marsiya'' e fokusuar mbi flijimin suprem të Imam [[Hyseni]]t në [[Beteja e Qerbelasë|Betejën e Qerbelasë]], që përkujtohet gjatë ditës së përvitshme të Muharremit.<ref>{{Cite book|title=Shi'a Islam in Colonial India: Religion, Community and Sectarianism|last=Jones|first=Justin|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-1-139-50123-1|language=En|page=93}}</ref> Revolucionari Ram Prasad Bismil, që u var nga britanikët në burgun e Gorakhpurit, u ndikua gjerësisht nga kultura e Lucknowt dhe emri i tij kujtohet në poezitë e tij.<ref>{{cite book|author=Madan Lal Verma 'Krant'|title=Krantikari Bismil Aur Unki Shayri|page=28|script-title=hi:याद आयेगा बहुत लखनऊ का जेल हमें}}</ref> Qytetet rrethuese si Kakori, Daryabad, Fatehpuri, Barabanki, Rudauli dhe Malihabad prodhuan shumë poetë dhe shkrimtarë të shquar të gjuhës urdu duke përfshirë Mohsin Kakorvin, Majazin, Khumar Barabankvin dhe Josh Malihabadin.<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1106916|title=REVIEW: Josh Malihabadi|date=18 maj 2014|accessdate=28 gusht 2014|website=Dawn|last=Piracha|first=Imtiaz}}</ref> [[Skeda:263479-special-biryani-at-tunday.jpg|parapamje|381px|Gelawati Kababët e Tunday-t, specialiteti i Lucknowt]] ===Kuzhina=== Rajoni i Awadhit ka kuzhinën e tij të veçantë të stilit "Nawabi". Pjatat më të mirë-njohura të kësaj zone janë biryanit, qebabët dhe bukët. Qebabët shërbehen në një larmi stilesh; ''kakori'', ''galawati'', ''shami'', ''boti'', ''patili-ke'', ''ghutwa'' dhe ''seekh'' janë mes varieteteve të disponueshme.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.nic.in/cuisine.htm|title=Cuisine of Lucknow|publisher=Lucknow|accessdate=26 mars 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070819044302/http://lucknow.nic.in/cuisine.htm|archivedate=19 gusht 2007}}</ref> Restoranti Tunde ke kabab ka hapur për më shumë se një qendër dhe është burimi më popullor i qebabëve.<ref>{{cite web|url=http://www.indianfoodsguide.com/food-articles/indian-food-articles/history-of-the-tunday-kabab.html|title=History of the Tunday Kabab|accessdate=25 gusht 2014|website=indianfoodsguide|archive-date=26 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114256/http://www.indianfoodsguide.com/food-articles/indian-food-articles/history-of-the-tunday-kabab.html|url-status=dead}}</ref> Reputacioni i qebabëve të Lucknowt nuk është i kufizuar te popullsia vendore, por gatimi tërheqë njerëz jo vetëm nga qytetet e tjera por madje edhe nga vendet e tjera.<ref>{{cite web|author=Shubha Singh|url=http://www.thealternative.in/lifestyle/lucknow-for-the-love-of-kebabs/|title=Lucknow for the love of Kebabs &#124;|publisher=Thealternative|date=22 dhjetor 2012|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808051723/http://www.thealternative.in/lifestyle/lucknow-for-the-love-of-kebabs/|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu i famshëm për ushqimin e rrugës, kulfin, paanin dhe ëmbëlsirat e tij të shijshme. Nahari, një pjatë e përgatitur duke përdorur mishin e deles, është shumë popullore mes jo-vegjetarianëve. Sheermali është një tip bukeje e ëmbël (paratha) e përgatitur vetëm në Lucknow. Disa restorante në qytet janë rreth 100 vjeçarë; ka gjithashtu shumë restorante të shtrenjta, furra, dhoma ngrënieje dhe pabe që plotësojnë kërkesat e klasës së pasur dhe udhëtarëve të huaj. ===Festat=== Festat e përgjithshme Indiane si Eidi, Holi, Diwali, Durga Puja, Vijayadashami, Krishtlindjet, Raksha Bandhani festohen me entuziazëm të madh dhe shou nëpër qytet.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.org.uk/festivals.html|title=Festivals in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Lucknow|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035751/http://www.lucknow.org.uk/festivals.html|url-status=dead}}</ref> Disa nga festat e tjera ose procesionet që zhvillohejn në qytet janë siç vijon: * ''Lucknow Mahotsava'' ''Lucknow Mahotsava'' (festa e Lucknowt) organizohet çdo vit për të paraqitur artin dhe kulturën si dhe për të promovuar turizmin e Uttar Pradeshit.<ref>{{cite web|url=http://www.incredibleindia.org/experience-india/fairs-and-festivals/53-november/78-lucknow-festival-uttar-pradesh|title=Lucknow Festival|accessdate=27 gusht 2014|website=Incredible India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903090823/http://www.incredibleindia.org/experience-india/fairs-and-festivals/53-november/78-lucknow-festival-uttar-pradesh|archivedate=3 shtator 2014}}</ref> Me vitet 1975–76 të caktuar si vitit i Turizmit të [[Azia Jugore|Azisë Jugore]], Lucknow gjeti mundësinë për të promovuar artin, kulturën dhe turizmin e qyteti te turistët kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Festa e parë e Lucknowt është pjesë e këtij promovimi dhe që atëherë, me disa përjashtime, Lucknow Mahotsava është zhvilluar çdo vit.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknowmahotsava.com/aboutmahotsav.html|title=About Mahotsava|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow Mahotsav|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035644/http://www.lucknowmahotsava.com/|url-status=dead}}</ref> * ''Festa e Letërsisë së Lucknowt™'' Festa e Letërsisë së Lucknowt™ është festë e përvitshme Letërsie e mbajtur në muajin e nëntorit çdo vit që nga viti 2013. Festa e Letërsisë së Lucknowt është festa e dytë më e madhe e letërsisë në Indi që karakterizohet nga disa nga shkrimtarët dhe mindimtarët më të mëdhenj nga e gjithë bota.<ref>{{cite web|url=http://wwww.lucknowliteraturefestival.org|title=Lucknow Literature Festival™|date=3 tetor 2016|website=Lucknow Literature Festival™|access-date=4 prill 2021|archive-date=1 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001001034/http://wwww.lucknowliteraturefestival.org/|url-status=dead}}</ref> * Muharremi Lucknow është i njohur si qendra e [[Islami Shi'i|Islamit Shiit]] dhe simboli i kulturës shiite në Indi. [[Myslimanët]] ndjekin [[Muharremi]]n, muajin e parë të [[Kalendari hixhri|kalendarit islamik]] dhe gjatë [[Dita e ashures|Ashures]] (dita e 10-të e muajit) vajtojnë kujtimin e [[Imami|Imam]] Hysenit, nipit të profetit [[Muhameti|Muhamet]].<ref>{{cite web|url=http://www.al-islam.org/story-of-the-holy-kaaba-and-its-people-shabbar/third-imam-husayn-ibn-ali|title=The Third Imam, Husayn Ibn 'Ali|accessdate=28 gusht 2014|website=Al-Islam}}</ref> Procesionet e Muharremit në Lucknow kanë një domethënie të veçantë dhe filluan gjatë mbretërimit të Nawabëve të Awadhit. Procesione si ''Shahi Zarihu'', ''Jaloos-e-Mehndi'', ''Alam-e-Ashura'' dhe ''Chup Tazia'' kanë domethënie të veçantë për bashkësinë shiite dhe zhvillohen me zell të madh fetar deri në vitin 1977, kur qeveria e Uttar Pradeshit i ndaloi procesionet publike Azadari. Për njëzet vjetët në vazhdim, procesionet dhe mbledhjet zhvilloheshin në mënyrë private ose në hapësira të bashkësisë duke përfshirë Talkatora karbalan, [[Bara Imambara]]n (Imambara Asifi), [[Chota Imambara]]n (Imambara Husainabad), Dargah [[Hazret]] [[Abaz Aliu|Abbas]], Shah Najaf dhe [[Imambara Ghufran Ma'ab]]. Ndalimi u hoq pjesërisht në vitin 1997 dhe shiitët zhvilluan me sukses procesionin e tyre të parë Azadari në janar të vitit 1998 gjatë ditët së 21-të të [[Ramazani]]t, [[Ramazani sipas kalendarit Gregorian|muaji]] i shenjtë mysliman. Shiitët janë të autorizuar të zhvillojnë nëntë procesione nga nëntëqind që janë listuar në regjistrat shiitë.<ref>{{cite web|url=http://lucknowlive12.blogspot.in/p/festivals-in-lucknow.html|title=Festivals in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknowlive|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903143251/http://lucknowlive12.blogspot.in/p/festivals-in-lucknow.html|url-status=dead}}</ref> * Chup Tazia Procesioni i ''Chup Tazias'' e ka origjinën nga Lucknow përpara përhapjes në pjesët e tjera të Azisë Jugore. Duke datuar nga periudha e Nawabëve, ajo u nis nga Nawabi Ahmed Ali Khan Sahukat Yar Jung, një pasardhës i Bahu Begumit. Ajo është bërë një nga procesionet më të rëndësishme Azadari në Lucknow dhe një nga nëntë procesionet e lejuara nga qeveria. Ky procesion vajtues zhvillohet gjatë mëngjesit të 8-të të Rabi' al-awwalit, muaji i tretë mysliman dhe përfshin ''alamë'' (flamuj), ''Zari'' dhe një ''ta'zieh'' (një imitim i mauzoleumit të [[Qerbelaja|Qerbelasë]]). Ai fillon në Imambaran Nazim Saheb në rrugën Victoria pastaj lëviz në heshtje të plotë përmes Patanalas deri sa përfundon te Kerbala Kazmain, ku digjet ''ta'ziehu'' i stërmadh i zi.<ref name="auto">{{cite web|url=http://twocircles.net/2010feb23/chup_tazia_procession_lucknow_religious_and_cultural_tradition.html#.U_2CgtK1bPw|title=Chup Tazia procession in Lucknow: A religious and cultural tradition|accessdate=27 gusht 2014|publisher=twocircles|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035814/http://twocircles.net/2010feb23/chup_tazia_procession_lucknow_religious_and_cultural_tradition.html#.U_2CgtK1bPw|url-status=dead}}</ref> * Bada Mangali Kjo festë zhvillohet në muajin maj si ditëlindja e Tempullit të lashtë të Hanumanit të njohur si Purana Mandir. Në këtë festë, zhvillohet një panair nga publiku vendor. Zhvillohet në emër të perëndisë hindu Hanuman.<ref name="auto"/> ===Kërcimi, drama dhe muzika=== [[Skeda:Kathak 3511900193 986f6440f6 b retouched.jpg|parapamje|Një kërcimtar duke pozuar gjatë një sekuence kërcimi ''kathak''. Kërcimi e ka origjinën nga India Veriore, veçanërisht nga Lucknow]] Forma klasike e kërcimit indian ''Kathak'' mori formë në Lucknow.<ref>{{cite web|url=http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3ANorth_Lalli100-113.pdf|title=A North Indian Classical Dance Form: Lucknow Kathak|accessdate=25 gusht 2014|website=Journal for Anthropological Study of Human Movement|publisher=Illinois University|archive-date=16 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816084836/http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3ANorth_Lalli100-113.pdf|url-status=dead}}</ref> Wajid Ali Shahu, Nawabi i fundit i Awadhit, ishte një përkrahës i madh dhe një kampion i pasionuar i ''Kathakut''. Lachhu Maharaji, Acchchan Maharaji, Shambhu Maharaji dhe Birju Maharaji e kanë mbajtur këtë traditë të gjallë.<ref>{{cite web|url=http://www.birjumaharaj-kalashram.com/pt-birju-maharaj.html|title=Pandit Birju Maharaj|accessdate=28 gusht 2014|website=Pt. Birju Maharaj Kalashram|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903091839/http://www.birjumaharaj-kalashram.com/pt-birju-maharaj.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bhavalaya.com/art%20and%20culture/famous_kathak_dancers.html|title=Famous Kathak Dancers|accessdate=28 gusht 2014|website=Bhavalaya|archive-date=23 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423213717/http://www.bhavalaya.com/art%20and%20culture/famous_kathak_dancers.html|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu shtëpia e këngëtares së shquar ''ghazal'' Begum Akhtar. Një pionere e stilit, ''"Ae Mohabbat Tere anjaam pe rona aaya"'' është një nga realizimet e saj më të mirë-njohura muzikore.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1121030/jsp/nation/story_16138641.jsp#.U_5GJdKSwZk|title=Tomb tribute to Begum Akhtar|date=29 tetor 2012|accessdate=28 gusht 2014|website=The Telegraph|publisher=Telegraph India|last=Chakraborty|first=Tapas}}</ref> Bhatkande Music Institute University në Lucknow është emërtuar sipas muzikantit Vishnu Narayan Bhatkhande<ref>{{cite web|url=http://www.bhatkhandemusic.edu.in/pages/home.asp|title=Bhatkhande Music Institute Deemed University|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Bhatkhande Music Institute|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502170138/http://www.bhatkhandemusic.edu.in/pages/home.asp|archivedate=2 maj 2014}}</ref> Bhartendu Academy of Dramatic Arts (BNA), gjithashtu e njohur si Bhartendu Natya Academy, është një institut trajnimi teatror i vendosur në Gomti Nagar. Është një universitet i shquar dhe një organizatë autonome nën ministrinë e kulturës së Qeverisë së Uttar Pradeshit. U krijua në vitin 1975 nga Sangeet Natak Akademy (Qeveria e Uttar Pradeshit) dhe u bë një shkollë e pavarur dramatike në vitin 1977.<ref>{{cite web|url=http://www.bnalko.org/|title=About Us|accessdate=28 gusht 2014|website=BNA Lucknow|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903172051/http://www.bnalko.org/|url-status=dead}}</ref> Përveç instituteve qeveritare, ka shumë grupe teatrore private si IPTA, Theatre Arts Workshop (TAW), Darpan, Manchkriti dhe grupi më i madh teatror rinor, Josh. Ky është një grup për të rinj që zhvillojnë përvojën teatrore, workshope dhe trajnime.<ref>{{cite web|url=http://joshgroup.blogspot.in/|title=Josh Group|accessdate=28 gusht 2014|website=We are Josh|publisher=Blogger|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903142427/http://joshgroup.blogspot.in/|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu vendlindja e muzikantëve si Naushadi, Talat Mahmoodi, Anup Jalota dhe Baba Sehgali ashtu si dhe e këngëtarit të shquar britanik të muzikës pop, Sir Cliff Richard.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/travel/article-2261676/Cliff-Richards-India-How-singers-career-actually-began-Calcutta.html|title=Cliff Richard|date=13 janar 2013|accessdate=28 gusht 2014|website=Dailymail|last=Turner|first=Steve}}</ref> ===Chikani i Lucknowt=== Lucknow është i njohur për punimet e qendistarisë ''chikankari'', ''zari'', ''zardozi'', ''kamdani'' dhe ''gota'' (tantella ari).<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow-chikan-house.com/what-we-offer.html|title=The art of chikankari|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow Chikan House|archive-date=5 shtator 2012|archive-url=https://archive.today/20120905042528/http://www.lucknow-chikan-house.com/what-we-offer.html|url-status=dead}}</ref> ''Chikankari'' është një punim popullor qëndistarie e mirënjohur në të gjithë Indinë. Ky art 400-vjeçar në formën e tij të tanishme u zhvillua në Lucknow dhe mbeti vendi i vetëm ku ky art praktikohet akoma edhe sot. ''Chikankari'' kryen 'punime me nuanca' dhe është një qëndistari dhe punim artistik me dorë shumë delikat i kryer duke përdorur fill të bardhë në cohë të hollë pambuku si muslin ose byrynxhyk. Përveç fillit të bardhë, ndonjëherë përdoret edhe ''muga'' e vërdheme prej mëndafshi. Punimi kryehet në një kasketë, ''kurta'', ''sari'', shalle dhe veshje të tjera.<ref>{{cite web|url=http://lucknowcity.com/chikankari.php|title=Chikankari|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow City|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903100747/http://lucknowcity.com/chikankari.php|url-status=dead}}</ref> Zejtaria e ''chikanit'', pothuajse e panjohur nën Nawabët, jo vetëm ka mbijetuar, por është duke lulëzuar. Rreth 2500 sipërmarrës janë angazhuar në realizimin e ''chikanëve'' për shitje në tregjet vendore, kombëtare dhe ndërkombëtare, ku Lucknow është eksportuesi më i madh i qëndistarisë ''chikan''.<ref>{{cite web|url=http://www.chikanbarn.com/Resources/85fd99ef-58a6-4bd8-9a2c-09494d8b8d20/Documents/671/Popularity%20of%20Chikankari%20outside%20India%20and%20its%20Export.pdf|title=Popularity of Chikankari outside India and exports|accessdate=27 gusht 2014|publisher=chikanbarn|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728214131/http://www.chikanbarn.com/Resources/85fd99ef-58a6-4bd8-9a2c-09494d8b8d20/Documents/671/Popularity%20of%20Chikankari%20outside%20India%20and%20its%20Export.pdf|archivedate=28 korrik 2014}}</ref> Si shenjë njohjeje, në dhjetor të vitit 2008, Rregjistri Indian i Indikacionit Gjeografik i dha ''chikankarit'' statusin e Indikacionit Gjeografik duke e njohur Lucknown si vendin ekskluziv të realizimit të tij.<ref>{{cite news|title=Chikankari GI a step towards international branding|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-16/lucknow/28040361_1_geographical-indication-lucknow-gi-certification|accessdate=10 korrik 2013|newspaper=The Times of India|date=16 janar 2009|archive-date=31 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131113159/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-16/lucknow/28040361_1_geographical-indication-lucknow-gi-certification|url-status=dead}}</ref> ===Cilësia e jetës=== Lucknow u rendit si "qyteti i dytë më i lumtur i Indisë" në një vëzhgim të zhvilluar nga IMRB International dhe LG Corporation, vetëm pas Chandigarhut. Ai ishte më mirë se qytetet e tjera metropolitane të Indisë si [[New Delhi]], [[Bangalore]] dhe [[Chennai]]. Lucknow ishte më i mirë se qytetet e tjera në zonë për ushqimin, transportin dhe kënaqjen e përgjithshme të qytetarëve.<ref>{{cite web|title=Happiest city survey: What makes Lucknow India's second happiest city? – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Happiest-city-survey-What-makes-Lucknow-Indias-second-happiest-city/articleshow/47657418.cms|website=The Times of India|accessdate=27 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Lucknow ahead of Delhi, other metros on happiness quotient – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-ahead-of-Delhi-other-metros-on-happiness-quotient/articleshow/47645787.cms|website=The Times of India|accessdate=27 qershor 2015}}</ref> ==Arsimimi== [[Skeda:IIMLucknow.jpg|parapamje|majtas|327px|Indian Institute of Management, Lucknow]] Lucknow është shtëpia e një numri organizatash arsimore dhe kërkimore të shquara duke përfshirë Indian Institute of Information Technology, Indian Institute of Management, Institute of Hotel Management, Central Drug Research Institute, Indian Institute of Toxicology Research, National Botanical Research Institute, Institute of Engineering and Technology, Dr. Ram Manohar Lohia National Law University, Sanjay Gandhi Postgraduate Institute of Medical Sciences, Dr. Ram Manohar Lohia Institute of Medical Sciences dhe King George's Medical University.<ref>{{cite web|url=http://www.career-info.in/india/colleges/list-of-colleges-in-lucknow.html|title=List of Top Colleges in Lucknow|accessdate=28 gusht 2014|website=Career Info|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903111739/http://www.career-info.in/india/colleges/list-of-colleges-in-lucknow.html|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:La Martiniere College, Lucknow - by Ahmad Faiz Mustafa.jpg|parapamje|327px|La Martiniere College]] Institucionet arsimore në qytet përfshijnë shtatë universitete, ku bën pjesë Universiteti i Lucknowt, një univesitet qendror (Babasaheb Bhimrao Ambedkar University), një universitet teknik (Uttar Pradesh Technical University) dhe një numër politeknikësh, institutesh trajnues inxhinierikë dhe industrialë.<ref name="Institutes">{{cite web|title=Institutes in Lucknow|url=http://cbhidghs.nic.in/writereaddata/mainlinkFile/91to100.pdf|publisher=Central Bureau Of Health Intelligence- Government Of India|accessdate=27 gusht 2014|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043331/http://cbhidghs.nic.in/writereaddata/mainlinkFile/91to100.pdf|url-status=dead}}</ref> Organizata të tjera kërkimore në shtetë përfshijnë Central Institute of Medicinal and Aromatic Plants, Central Food Technological Research Institute dhe Central Glass and Ceramic Research Institute.<ref name="CFTR">{{cite web|title=Pursues in-depth research and development in food science and technology.|url=http://www.cftri.com/|publisher=Central Food Technological Research Institute|access-date=24 tetor 2016|archive-date=1 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801045035/http://www.cftri.com/|url-status=dead}}</ref><ref name="PG">{{cite web|title=IUET-UG-PG-2012|url=http://www.successcds.net/Entrance-Exam/Integral-University-Lucknow-Entrance-Exam-IUET-UG-PG.html|publisher=Success Cds|accessdate=27 gusht 2014|archive-date=27 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627031623/http://successcds.net/Entrance-Exam/Integral-University-Lucknow-Entrance-Exam-IUET-UG-PG.html|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Chattar Manzil 2005.jpg|parapamje|majtas|327px|Central Drug Research Institute]] Disa nga shkollat kryesore të Uttar Pradeshit janë të vendosura në Lucknow, ku përfshihen Mount Carmel College, City Montessori School, Colvin Taluqdars' College, Centennial Higher secondary School, St. Francis' College, Loreto Convent Lucknow, St. Mary's Convent Inter College, Kendriya Vidyala, Lucknow Public School, Stella Maris Inter College, Seth M.R. Jaipuria School, Cathedral School, Modern School, Amity International School, St. Agnes, Army Public School, Karamat Husain Girls college, Study Hall, Amiruddaula Islamia Degree College, Christ Church College, Delhi Public School. [[Skeda:Amity University Lucknow Campus.jpg|parapamje|327px|Kampusi i Amity University në Lucknow, i njohur edhe si Mango Orchard Campus]] City Montessori School, me mbi 20 degë të përhapur përmes qytetit është shkolla e vetme në botë e vlerësuar me UNESCO Prize for Peace Education.<ref>{{cite web|url=http://www.cmseducation.org/guinness/|title=Guinness - City Montessori School|accessdate=28 gusht 2014|website=CMS enters 2013 Guinness Book of World Records|archive-date=4 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904104334/http://www.cmseducation.org/guinness/|url-status=dead}}</ref> City Montessori School mban gjithashtu rekordin botëror Guinness si shkolla më e madhe në botë me mbi 40.000 nxënës.<ref>{{cite web|url=http://www.cmseducation.org/guinness/index.htm|title=City Montessori School [CMS&#93;, Lucknow, India|publisher=Cmseducation.org|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923205018/http://www.cmseducation.org/guinness/index.htm|url-status=dead}}</ref> Shkolla renditet në mënyrë konsistente mes shkollave kryesore ICSE të [[India|Indisë]].<ref>{{cite web|url=http://www.thelearningpoint.net/home/examination-results-2013/top-icse-and-isc-schools-based-on-academic-performance|title=Top ICSE-ISC Schools Based on Academic Performance (Based on Otherwise Insider Information – Courtesy: Electronic Data Mining)|publisher=the learning point|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=7 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807221852/http://www.thelearningpoint.net/home/examination-results-2013/top-icse-and-isc-schools-based-on-academic-performance|url-status=dead}}</ref> La Martiniere Lucknow, e themeluar në vitin 1845, është shkolla e vetme në botë që ka qenë vlerësuar me çmimin e betejës së nderit.<ref>{{cite web|title=Infrastructure – La Martiniere College|url=http://www.lamartinierelucknow.org/about/infrastructure|website=lamartinierelucknow.org|accessdate=26 maj 2015|archive-date=26 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526214103/http://www.lamartinierelucknow.org/about/infrastructure|url-status=dead}}</ref> Është një nga shkollat më të vjetra dhe më të vlerësuara në Indi, shpesh e renditur me 10 shkollave më të mira në vend.<ref>{{cite web|title=Loreto, La Martiniere among top-10 schools in the country – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Loreto-La-Martiniere-among-top-10-schools-in-the-country/articleshow/22472517.cms|website=The Times of India|accessdate=26 maj 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=History – La Martiniere College|url=http://www.lamartinierelucknow.org/about/history|website=lamartinierelucknow.org|accessdate=26 maj 2015|archive-date=26 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526212935/http://www.lamartinierelucknow.org/about/history|url-status=dead}}</ref> Lucknow ka gjithashtu kolegjin e shquar sportiv Guru Gobind Singh Sports College. Kolegji prestigjoz National P. G. College, i asociuar me Universitetin e Lucknowt është renditur si kolegji i dytë më i mirë që jep mësime formale në vend nga National Assessment and Accreditation Council.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/National-PG-College-rated-second-best-in-the-country/articleshow/30872493.cms|title=National PG College rated second best in the country|work=The Times of India|date=23 shkurt 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> ==Media== Lucknow ka patur një ndikim në Bollywood (Industria filmike hindi) si vendlindja e poetit, shkrimtarit të dialogjeve dhe skenaristit K. P. Saxena, Suresh Chandra Shukla të lindur më 10 shkurt 1954<ref>{{cite web|url=http://hindi.oneindia.in/news/lucknow/famous-poet-of-lucknow-kp-saxena-passes-away-270391.html#infinite-scroll-1|title=Famous Poet of Lucknow KP Saxena passes away|last=Mohan|first=Ajay|date=31 tetor 2013|publisher=One India|language=Hi|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=3 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303220102/http://hindi.oneindia.in/news/lucknow/famous-poet-of-lucknow-kp-saxena-passes-away-270391.html#infinite-scroll-1|url-status=dead}}</ref> bashkë me veteranin e Bollywood-it dhe aktorin e filmave në gjuhën bengali Pahari Sanyal, që vjen nga familja e mirënjohur e qytetit Sanyal.<ref>{{cite web|last=Mukhopadhyay|first=Sudhiranjan|title=Hemanta- The Early Years|url=http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html|publisher=University of Nebraska Ohama Faculty|access-date=24 tetor 2016|archive-date=16 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716210645/http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-16/lucknow/28265718_1_bengali-club-puja-venues-durga-puja|newspaper=The Times of India|date=16 tetor 2010|title=Gen X losing interest in Durga Puja|access-date=24 tetor 2016|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505044510/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-16/lucknow/28265718_1_bengali-club-puja-venues-durga-puja|url-status=dead}}</ref> Mjaft filma kanë përdorur Lucknown si sfondin e tyre, ku përfshihet ''Junoon'' i Shashi Kapoorit, ''Umrao Jaan'' dhe ''Gaman'' i Muzaffar Aliut, ''Shatranj ke khiladi'' i Satyajit Ray-t; ''Shakespeare Wallah'' dhe PAA të Ismail Merchantit.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1159999/Teen-Patti-wont-release-with-Paa|title=Teen Patti won't release with Paa|date=24 shtator 2009|accessdate=27 gusht 2014|website=Bolluwood Hungama}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.academia.edu/492495/Cultural_Imperialism_and_Intercultural_Encounter_in_Merchant_Ivorys_Shakespeare_Wallah|title=Cultural Imperialism and Intercultural Encounter in Merchant Ivory's Shakespeare Wallah|accessdate=27 gusht 2014|website=Academia EDU|publisher=Project Muse- Johns Hopkins University|last=Venning|first=Dan}}</ref> Në filmin ''Gadar: Ek Prem Katha'' Lucknow u përdor për të paraqitur [[Pakistani]]n,<ref>{{cite web|url=http://www.filmapia.com/published/movies/g/gadar-ek-prem-katha|title=Movie > Gadar: Ek Prem Katha &#124; Movies and Locations &#124; Filmapia – Reel Sites. Real Sights|publisher=Filmapia|date=8 qershor 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> me vendxhirime që përfshinin Lal Pulin, Taj Hotelin dhe [[Rumi Darwaza]]n të përdorur te ''Tanu Weds Manu''.<ref>{{cite web|last=Adejonwo|first=Damilola|url=http://kanganaranautinfo.blogspot.in/2009/10/kangana-talks-about-shooting-tanu-weds.html|title=Number #1 Resource For Everything Kangana Ranaut: Kangana Talks About Shooting Tanu Weds Manu|publisher=Kangana Ranaut Info|date=26 tetor 2009|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=22 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222215801/http://kanganaranautinfo.blogspot.in/2009/10/kangana-talks-about-shooting-tanu-weds.html|url-status=dead}}</ref> Disa pjesë të ''Ladies vs Ricky Bahl'', ''Bullett Raja'',<ref>{{cite web|url=http://videos.oneindia.in/watch/77389/bullet-raja-shooting-at-lucknow.html|title=Bullet Raja shooting at Lucknow – Oneindia Videos|publisher=One India|date=27 nëntor 2012|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=22 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222041132/http://videos.oneindia.in/watch/77389/bullet-raja-shooting-at-lucknow.html|url-status=dead}}</ref> ''Ishaqzaade''<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-07/news-interviews/31304721_1_ishaqzaade-release-preponed|title=Ishaqzaade release preponed – The Times of India|publisher=Times of India|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2014|archive-url=https://archive.today/20140217190107/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-07/news-interviews/31304721_1_ishaqzaade-release-preponed|url-status=dead}}</ref> ''Ya Rab'' dhe ''Dabangg 2'' u xhiruan në Lucknow ose vende afër tij.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Dabangg-2-Salman-skips-shoot-in-Lucknow-Kanpur/articleshow/16383364.cms|title=Dabangg 2: Salman skips shoot in Lucknow, Kanpur|date=13 shtator 2012|accessdate=27 gusht 2014|website=The Times of India|last=Jha|first=Subhash K.}}</ref> Një seksion i rëndësishëm i filmave të Bollywood-it, Daawat-e-Ishq me aktorët Aditya Roy Kapur dhe Parineeti Chopra u xhiruan në qytet<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/spotted-aditya-roy-kapoor-parineeti-in-lucknow-for-yrf-s-dawaat-e-ishq/article1-1152812.aspx|title=SPOTTED! Aditya Roy Kapoor, Parineeti in Lucknow for YRF's Dawaat-e-Ishq|publisher=Hindustan Times|date=18 nëntor 2013|access-date=24 tetor 2016|archive-date=8 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508210945/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/spotted-aditya-roy-kapoor-parineeti-in-lucknow-for-yrf-s-dawaat-e-ishq/article1-1152812.aspx|url-status=dead}}</ref> ashtu si dhe Baawre, një film televiziv dramatik indian, i transmetuar te kanali Life OK. Qeveria ka shpallur se do zhvilloi dy qytete filmikë në Lucknow.<ref>{{cite web|url=http://www.televisionpost.com/television/baawre-bringing-alive-the-quaintness-of-lucknow/|title='Baawre': Bringing alive the quaintness of Lucknow|publisher=Television Post|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808112631/http://www.televisionpost.com/television/baawre-bringing-alive-the-quaintness-of-lucknow/|url-status=dead}}</ref> Këtu po punojnë disa kompani gazetash dhe po japin shërbime lajmesh online për lexuesit duke përfshirë Amar Ujalan,<ref name="NSP">{{cite web|title=Hindi Newspapers|url=http://www.amarujala.com|publisher=Amar Ujala|accessdate=2 qershor 2016}}</ref> ''Dainik Jagranin'' dhe ''Dainik Bhaskarin''. Gazeta ''The Pioneer'' me seli në Lucknow, e nisur në vitin 1865, është gazeta e dytë më e madhe në gjuhën angleze në Indi akoma në prodhim.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/lucknow|title=Lucknow Edition|accessdate=27 gusht 2014|website=Daily Pioneer|archive-date=16 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916182750/http://www.dailypioneer.com/state-editions/lucknow|url-status=dead}}</ref> Kryeministri i parë i vendit, [[Jawaharlal Nehru]] themeloi ''The National Herald'' në qytet para Luftës së Dytë Botërore me Manikonda Chalapathi Raun si drejtues i saj.<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/VT35XNMTv1luHOdj72kmuO/Tracing-the-journey-of-National-Herald.html|title=Tracing the journey of the 'National Herald'|date=14 nëntor 2012|accessdate=27 gusht 2014|website=LiveMint and Wall Street Journal|last=Bansal|first=Shuchi}}</ref> Një nga stacionet më të hershme radiofonike, All India Radio ka funskionuar në Lucknow që nga viti 1938.<ref>{{cite web|url=http://allindiaradio.gov.in/station/LUCKNOW/Pages/default.aspx|title=All India Radio Lucknow|accessdate=25 gusht 2014|publisher=Prasar Bharti}}</ref> Transmetimi FM i radios nisi në Lucknow në vitin 2000. Qyteti ka stacionet radiofonike FM në vijim:<ref>{{cite web|url=http://www.asiawaves.net/india-fm-radio.htm|title=FM Radio Stations|accessdate=27 tetor 2006}}</ref> * Radio City 91.1&nbsp;MHz * Red FM 93.5&nbsp;MHz * Radio Mirchi 98.3&nbsp;MHz * AIR FM Rainbow 100.7&nbsp;MHz * Fever 104 FM 104.0&nbsp;MHz * Gyan Vani 105.6&nbsp;MHz (edukativ) * AIR FM Vividh Bharti 101.6 MHz * CMS FM 90.4&nbsp;MHz (edukativ) * Mirchi Love 107.2 FM * BBDU FM<ref>[https://www.facebook.com/BBD90.8FM BBDU FM]</ref> 90.8&nbsp;MHz (stacioni radiofonik i Babu Banarsi Das University) Qyteti ka lidhje interneti në bandë të gjerë dhe shërbime video-konferencash. Kompani të rëndësishme si Satyam Infoway Ltd. v. Sifynet Solutions Pvt. Ltd., Bharat Sanchar Nigam Limited, Bharti Airtel, Reliance Communications, Tata Communications, Aircel, [[Vodafone]], Uninor, Idea, Tikona, Hathway dhe Software Technology Parks of India.<ref>{{cite web|url=http://www.justdial.com/Lucknow/Internet-Service-Providers/ct-1000003908|title=Internet providers in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Justdial}}</ref> ==Sportet== [[Skeda:K D Singh Babu Stadium.jpg|parapamje|majtas|327px|Stadiumi K. D. Singh Babu në Lucknow]] Lucknow është sëlia e Badminton Association of India. E vendosur në Gomti Nagar, ajo u formua në vitin 1934 dhe ka zhvilluar turne në nivel kombëtar në Indi që nga viti 1936. Lojtarë të nivelit rinor të [[Badmintoni]]t e kryejnë trajnimin e tyre në Lucknow pas të cilit ata dërgohen në Bangalore.<ref>{{cite web|title=The Official website of Badminton Association of India|url=http://www.badmintonindia.org/|website=badmintonindia.org|accessdate=25 maj 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/239204-badminton-association-of-india-announce-rewards-for-saina-kashyap|title=Badminton Association of India Announce Rewards for Saina, Kashyap|date=17 mars 2015|accessdate=2 korrik 2015|agency=Press Trust of India|publisher=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703031816/http://sports.ndtv.com/badminton/news/239204-badminton-association-of-india-announce-rewards-for-saina-kashyap|archive-date=3 korrik 2015|url-status=dead}}</ref> Për dekada Lucknow mirëpriti turneun e shquar Sheesh Mahal Cricket. Sot kriketi, futbolli, badmintoni, golfi dhe hokej janë mes sporteve më popullore në qytet. Syed Modi Grand Prix është kompeticioni ndërkombëtar Badmintoni i zhvilluar në qytet. Me një rekord të mirë në sportet moderne, qyteti ka prodhuar mjaft kampionë kombëtarë dhe botërorë sportiv. Lucknow sports hostel ka prodhuar kriketer të nivelit ndërkombëtar si Mohammad Kaif, Piyush Chawla, Anurag Singh, Suresh Raina, Gyanendra Pandey, Praveen Kumar dhe R. P. Singh. Personalitete të tjera të shquara sportive përfshijnë hokejistët K. D. Singh, Jaman Lal Sharma, Mohammed Shahid dhe Ghaus Mohammad, tensti që u bë i pari indian që arriti deri në çerek finalen e Wimbledonin.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknowonline.in/city-guide/sports-in-lucknow|title=Sports In Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow Online|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110120/http://www.lucknowonline.in/city-guide/sports-in-lucknow|url-status=dead}}</ref> '''Lucknow Race Course''' në kantonin e Lucknowt është i shtrirë në 28.42 hektarë (70.22 akre); pista e garës 3.2 km e gjatë është pista më e gjatë e garave në Indi.<ref>{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=20_07_2014_004_005_014&type=P&artUrl=OFF-COURSE-YOU-BET-20072014004005&eid=31813|title=Lucknow Race course|accessdate=27 gusht 2014|website=Times of India E-Paper|archive-date=28 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728011542/http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=20_07_2014_004_005_014&type=P&artUrl=OFF-COURSE-YOU-BET-20072014004005&eid=31813|url-status=dead}}</ref> Zona kryesore sportive është Stadiumi K. D. Singh Babu, që ka një pishinë dhe kompleks të brendshëm lojërash të nivelit botëror. Stadiume të tjera janë Stadiumi Dhyan Chand Astroturf, Stadiumi Dr. Akhilesh Das Gupta në Northern India Engineering College,<ref>{{cite web|url=http://www.buzzintown.com/lucknow/venues/dr-akhilesh-das-gupta-stadium-faizabad-road/segment--events/id--49482.html|title=DR Akhilesh Das Gupta Stadium, Faizabad Road, Lucknow &#124; Outdoor Stadiums in Faizabad Road, Lucknow &#124; buy tickets for venues|publisher=Buzzintown|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195744/http://www.buzzintown.com/lucknow/venues/dr-akhilesh-das-gupta-stadium-faizabad-road/segment--events/id--49482.html|url-status=dead}}</ref> Babu Banarsi Das UP Badminton Academy, Charbagh, Mahanagar, Chowk dhe Sports College pranë Integral University. '''Lucknow Golf Club''', në zonën e gjelbër të La Martinière College, është një kurs i mirënjohur golfi, ndërsa projekti i një stadiumi të nivelit ndërkombëtar dhe një akademie në qytet është nën ndërtim në Gomti Nagar dhe pritet të presë ndeshjen e tij të parë ndërkombëtare në vitin 2017.<ref>{{cite web|author=IANS|url=http://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/International-cricket-stadium-in-Lucknow-by-2017/articleshow/27302783.cms|title=International cricket stadium in Lucknow by 2017 – The Times of India|publisher=Times of India|date=13 dhjetor 2013|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> ===Klube me bazë në qytet=== {| class="wikitable" |- ! Klubi ! Sporti ! skuadra ! Terreni ! Themeluar |- | Awadhe Warriors | Badminton | Indian Badminton League | Babu Banarasi Das U.P. Badminton Academy | 2015 |- | Uttar Pradesh Wizards | Field hockey | Hockey India League | Major Dhyan Chand Stadium, Lucknow | 2012 |} ==Parqe dhe vendpushime== [[Skeda:Lohia-park-joggers-track.jpg|parapamje|327px|Parku Lohia në Gomti Nagar]] [[Skeda:MarineDrive.jpg|parapamje|majtas|318px|Marine Drive]] [[Skeda:Janeshwar Mishra Park.jpg|parapamje|345px|Liqeni artificial në parkun Janeshwar Mishra]] Qyteti ka parqe dhe vende shlodhjeje të menaxhuara nga Lucknow Development Authority. Këta<ref>{{cite web|url=http://picnic-spots-parks-lucknow.blogspot.in/|title=Picnik Spots and Parks in Lucknow|publisher=Picnik Spots and Parks In Lucknow Blog|date=12 tetor 2011|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808220526/http://picnic-spots-parks-lucknow.blogspot.in/|url-status=dead}}</ref> përfshijnë Rezervatin Pyjor Kukrail dhe zonën përreth të piknikut, Begum Hazrat Mahal Park, Gautam Buddha Park, Qaisar Baghun, Rumi Park, Nimbu Park, Sardar Ballabh Bhai Patel Park, Dream Valley Resort, Swarn Jayanti Smriti Vihar Park, Dr. Ram Manohar Lohia Park, Përmendoren e Ambedkarit dhe parkun Janeshwar Mishra, që deri në përfundim do të jetë parku më i madh në Azi. Ai mendohet se do të përbëhet nga gjelbërim i harlisur, një liqen artificial, pistën më të gjatë në Indi për çiklistët dhe vrapim dhe një florë të larmishme. Plani është për të vendosur një rrotë panoramike brenda parkut në ngjashmëri me London Eye, që do të mundësoi një pamje panoramike të qytetit.<ref>{{cite web|url=https://sites.google.com/site/visitlucknow/|title=Picnic Spots, Parks in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Visit Lucknow|publisher=Google Sites}}</ref> ==Shopingu== [[Skeda:Saharaganj Mall, Lucknow.jpg|parapamje|345px|Sahara Ganj Mall në Lucknow]] [[Skeda:Awesome lucknow.JPG|parapamje|327px|Rruga e tregut Janpath]] Hazratganji është një zonë e rëndësishme tregtare e vendosur në zemër të qytetit,<ref name="ibnlive.in.com 141311-3" /> që është vend i pazareve, komplekseve të shitjes me pakicë, restoranteve, hoteleve, teatrove dhe zyrave.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Hazratganj-A-Corridor-To-Past-Glory/articleshow/7299022.cms|title=Hazratganj: A Corridor To Past Glory|date=17 janar 2011|accessdate=27 gusht 2014|website=The Times of India}}</ref> Lucknowitët i referohen shtëtitjes në këtë zonë si 'Ganjing', një term që tashmë është bërë shumë popullor mes vendasve. Fenerët ndriçues të rrugëve të stilit viktorian, bankat anës shëtitores, pikat e shumta të ngrënies dhe panorama tërheqin mjaft njerëz gjatë mbrëmjeve. Lucknow Development Authority (LDA) bashkë me administratën e qytetit organizojnë karnavale mujore në të djelën e dytë të çdo muaji në tregun e Hazratganjit. Gjatë kësaj nate, tregu bëhet një zonë ku slejohet parkimi me barrikada dhe shërbime sigurie. Programet kulturore dhe zbavitëse zhvillohen për publikun e përgjithshëm. Policia e Lucknowt vëzhgon turmën me ndihmën e kamerave të droneve.<ref>{{cite web|title=Ganj carnival to be monthly feature in Lucknow – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/uttar-pradesh/Ganj-carnival-to-be-monthly-feature-in-Lucknow/articleshow/47438811.cms|accessdate=9 korrik 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Musical side of SSB enthralls visitors – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Musical-side-of-SSB-enthralls-visitors/articleshow/47951361.cms|website=The Times of India|accessdate=9 korrik 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=PressReader – Connecting People Through News|url=http://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20150629/281728383171091/TextView|website=pressreader.com|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> Lucknow përmban një numër të madh qendrash tregtare dhe pazaresh. Tregjet kryesore gjenden në gjithashtu në Yahiyaganj, Aminabad, Kapoorthala, Janpath, Chowk, Bhootnath dhe Gomti Nagar.<ref>{{cite web|url=http://www.formertourist.com/shopping/lucknow-shop-market-place-streets/|title=Lucknow Shopping Places: Famous Street Markets|accessdate=27 gusht 2014|website=Former Tourist|archive-date=16 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816183716/http://www.formertourist.com/shopping/lucknow-shop-market-place-streets|url-status=dead}}</ref> == Qytetet e binjakëzuara me Lucknown == Lucknow marrdhënie me binjakëzimi me 2 qytete, përkatësisht Brisbane në [[Australia|Australi]]<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-chosen-Brisbanes-sister-city/articleshow/4343169.cms|title=Lucknow chosen Brisbane's sister city – Times of India|website=The Times of India|accessdate=21 mars 2016}}</ref> dhe [[Montreali]] në [[Kanadaja|Kanada]]. Marrdhënia ka mundësuar shkëmbime për zhvillimin e programeve komerciale, kulturore dhe sportive me dobi të dyanshme. {| class="wikitable" |- !Vendi ! qyteti !Shteti / Rajoni |- |{{flagicon|Australia}} Australia | Brisbane | Queensland |- |{{flagicon|Canada}} Kanadaja | Montreali | Quebec |} ==Lista e vendeve historike== * [[Bara Imambara]] * [[Chhota Imambara]] * [[Imambara Ghufran Ma'ab]] * Aminabadi * [[La Martiniere Lucknow]] * Qaisar Baghu * Pakka Pul/Laal Pul – (Ura Hardinge) * [[Rumi Darwaza]] * [[Shah Najaf Imambara]] * Dargah e Hazrat Abbasit * Dilkusha Kothi * Karbala e Dayanat-ud-Daulah * Varri i Mir Babar Ali Anis * Imambara Sibtainabad (Maqbara e Amjad Ali Shahut) * Rauza Kazmain * [[The Residency (Lucknow)|Residency]] * Talkatora Karbala * Xhamia Tile Wali (Xhamia Shahi) * Asifi Masjid (kompleski i Bara Imambaras) * Alambaghu * Begum Hazrat Mahal Park ==Shiko edhe== * [[Arkitektura e Lucknowt]] * [[Uttar Pradeshi]] * [[Arkitektura e Uttar Pradeshit]] ==Bibliografia== * {{cite book|title=Discovering Lucknow|publisher=Lucknow Society|year=2014|isbn=978-81-928747-0-8|author=Shamim A. Aarzoo|id=ASIN 8192874702|location=Indi|language=en}} * {{Cite book|title=Rulers, Townsmen and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870|last=Bayly|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press Archive|year=1988|isbn=978-0-521-31054-3|language=en}} * {{cite book|author=Richard Stephen Charnock|title=Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|url=https://books.google.com/books?id=apcmAAAAMAAJ|year=1859|publisher=Houlston and Wright|language=en}} * {{cite book|author=Violette Graff|title=Lucknow: Memories of a City|url=https://books.google.com/books?id=oQcWAQAAMAAJ|date=13 nëntor 1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563790-8|language=en}} * {{Cite book|title=Historic Lucknow|year=1939|url=https://archive.org/details/historiclucknow0000hays|last=Hay|first=Sidney|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0964-8|language=en}} * {{Cite book|title=Shi'a Islam in Colonial India: Religion, Community and Sectarianism|last=Jones|first=Justin|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-1-139-50123-1|language=en|page=93}} * {{cite book|author1=Rosie Llewellyn-Jones|author2=Ravi Kapoor|title=Lucknow, Then and Now|url=https://books.google.com/books?id=HqyCngEACAAJ|year=2003|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-61-9|language=en}} * {{cite book|author=Rosie Llewellyn-Jones|title=Lucknow: City of Illusion|url=https://books.google.com/books?id=Ie1OAAAAMAAJ|year=2006|publisher=Prestel Verlag|isbn=978-3-7913-3130-0|language=en}} * {{cite book|author=Philip Lutgendorf, profesor i gjuhës hindi dhe studimeve moderne indiane në Universitetin e Iowas|title=Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey: The Messages of a Divine Monkey|url=https://books.google.com/books?id=fVFC2Nx-LP8C|date=13 dhjetor 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804220-4|language=en}} * {{cite book|author=Amaresh Misra|title=Lucknow, Fire of Grace: The Story of its Renaissance, Revolution and the Aftermath|url=https://books.google.com/books?id=CG0wAQAAIAAJ|year=1998|publisher=HarperCollins Publishers India|isbn=978-81-7223-288-7}} * {{cite book|author=Poorno Chunder Mookherji|title=The Pictorial Lucknow|url=https://books.google.com/books?id=Z310NAEACAAJ|year=1883|publisher=P.C. Mookherji|language=en}} * {{cite book|author=P. Nas|title=Urban Symbolism|url=https://books.google.com/books?id=R7-xvYmg3HcC|year=1993|publisher=BRILL|isbn=90-04-09855-0|language=en}} * {{cite book|author=Veena Talwar Oldenburg|title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877|url=https://books.google.com/books?id=6tP_AwAAQBAJ|date=14 korrik 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5630-5|language=en}} * {{cite book|author=Madan Lal Verma 'Krant'|title=Krantikari Bismil Aur Unki Shayri|page=28|script-title=याद आयेगा बहुत लखनऊ का जेल हमें}} * {{cite book|title=A new isidiate species of Graphis from India.|year=2004|publisher=Adawadkar, B. & Makhija, U.|url=http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|language=en|accessdate=24 tetor 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185249/http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|archivedate=4 mars 2016|url-status=dead}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MryC2HZaciEC|title=Jews, Muslims and Mass Media: Mediating the 'Other' – Google Books|publisher=Books.google.co.in|date=26 shtator 2002|accessdate=17 shkurt 2014}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Lucknow}} * {{cito web|title=Things To Do in Lucknow|work=Tripoto|url=https://www.tripoto.com/places-to-visit/india/lucknow|accessdate=2 nëntor 2014|archive-date=17 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317065306/http://www.tripoto.com/places-to-visit/india/lucknow|url-status=dead}} * [http://lucknow.nic.in/ Official Site of Lucknow] * {{cito web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE5D71430F936A15751C0A966958260&sec=&spon=&pagewanted=1|title=The India of the Nawabs|work=The New York Times|date=25 shkurt 1990}} * [http://lucknow.quikr.com/ Classifieds in Lucknow] [https://www.shivangsingh.in/2020/04/famous-tourist-places-in-lucknow.html/ Famous Places to visit in Lucknow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407143240/https://www.shivangsingh.in/2020/04/famous-tourist-places-in-lucknow.html |date=7 prill 2020 }} == Referime == {{Reflist|3}} [[Kategoria:Qytete në Indi]] diaynnp1od0xgbujgebshsc42b5wd1e 3010632 3010604 2026-07-18T15:16:32Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010632 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lucknow | native_name = në gjuhën hindi लखनऊ – në gjuhën urdu: Nastaliq - لکھنؤ |Gjuha vendase = [[gjuha hindi]], [[gjuha urdu]] | settlement_type = qytet | nicknames = Qyteti i Nawabëve, Qyteti i Artë i Indisë, Kostandinopoja e Lindjes, Shiraz-e-Hind | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Collage of places in Lucknow.jpg | image_caption = në kahun orar nga kreu: [[Bada Imambara]], Stacioni Hekurudhor i Charbaghut, [[Rumi Darwaza]], Hazratganj, Shkolla La Martiniere, Ambedkar Memorial Park. <!--Administrimi territorial--> |Shteti = India |Shteti federal = Uttar Pradeshi |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = Lucknow Municipal Corporation |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Distrikti i Lucknowt |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja =<ref>{{cite web|title=Lucknow Pin Code list, Population density ,literacy rate and total Area with census 2011 details|url=http://www.indiamapia.com/Lucknow.html|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = 2 528 |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 2 817 105<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=152437|publisher=Census of India|title=Lucknow Municipal Corporation Demographics|access-date=3 qershor 2016}}</ref><ref name="population">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=25 qershor 2014|format=PDF}}</ref> | population_total_viti = 2011 |Dendësia = auto |Zona urbane = |Zona metropolitane = 2 902 920<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook - Lucknow|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0926_PART_B_DCHB_LUCKNOW.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|accessdate=7 qershor 2016|page=28|format=PDF}}</ref> <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 123 | population_demonym = Laknavit, Lakhnawi, Lucknowit | established_date = |Zona Kohore = +5:30 (Indian Standard Time) |Ora Verore = | postal_code = 2260xx / 2270xx |Prefiksi = +91-522 | registration_plate = |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = Dinesh Sharma<ref>{{cite web|url=http://amrut.gov.in/writereaddata/AMRUT_Cities-_Contact_details_of_Heads.pdf|title=CONTACT DETAILS OF COMMISSIONERS AND MAYORS OF AMRUT CITIES|publisher=Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation|access-date=24 tetor 2016|archive-date=15 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415054833/http://amrut.gov.in/writereaddata/AMRUT_Cities-_Contact_details_of_Heads.pdf|url-status=dead}}</ref> |Asambleja rajonale = Lucknow (Lok Sabha constituency) |Partia udhëheqëse = Partia Bharatiya Janata (Rajnath Singh) | website = lucknow.nic.in |E-Posta = |Shënim = <!--Harta--> | image_map = Lucknow.png | image_map_shënimi = Vendndodhja e Lucknowt ne shtetin e Uttar Pradeshit | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 26.8 |gjatësia = 80.9 <!-- Blloku Statistika dhe transporti --> | SeksioniC-majtas1 = GDP-ja | SeksioniC-djathtas1 = është $22 miliardë<ref>{{cite web|url=https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html|title=The top 15 Indian cities by GDP &#124; India's top 15 cities with the highest GDP|work=Yahoo! Finance|date=28 shtator 2012|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035641/https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html%20|url-status=dead}}</ref> | SeksioniC-majtas2 = | SeksioniC-djathtas2 = }} '''Lucknow''' (|l|ʌ|k|n|aʊ - Lakna'ū) është qyteti më i madh i shtetit indian të [[Uttar Pradesh|Uttar Pradeshit]]<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.nic.in/|title=Welcome to Lucknow District Official Website|publisher=Lucknow.nic.in|accessdate=26 mars 2010}}</ref> Një qytet i rëndësishëm metropolitan i [[India|Indisë]], Lucknow është qendra administrative distriktit dhe divizionit të Lucknow si dhe kryeqyteti i shtetit federal të [[Uttar Pradesh|Uttar Pradeshit]].<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-pips-Kanpur-emerges-as-most-populous-city-in-UP/articleshow/7879054.cms|title=Lucknow pips Kanpur, emerges as most populous city in UP - Times of India|accessdate=10 shtator 2016}}</ref> Është qyteti i tretë më i madh në Indinë Veriore, Lindore dhe Qendrore pas [[Delhi]]t dhe [[Kolkata]]s si dhe qyteti i dytë më i madh në Indinë Veriore dhe Qendrore pas [[New Delhi]]t. Është gjithashtu qyteti më i madh në Uttar Pradesh.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-pips-Kanpur-emerges-as-most-populous-city-in-UP/articleshow/7879054.cms|title=Lucknow pips Kanpur, emerges as most populous city in UP – Times of India|website=The Times of India|accessdate=22 mars 2016}}</ref><ref name="Lucknow directory of service">{{cite web|url=http://lucknowonline.com/dukaan/about-2/|title=Lucknow directory of service|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow Online|archive-date=5 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705161638/http://lucknowonline.com/dukaan/about-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=LDA begins process to expand Lucknow's territory – Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/LDA-begins-process-to-expand-Lucknows-territory/articleshow/45997595.cms|website=The Times of India|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Lucknow gets bigger by 380 sq km in 10 yrs – Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-gets-bigger-by-380-sq-km-in-10-yrs/articleshow/7479048.cms|website=The Times of India|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> Lucknow ka qenë gjithmonë i njohur si një qytet multi-kulturor që lulëzoi si një qendër kulturore e Indisë Veriore dhe qendër artistike ashtu si dhe selia e pushtetit të Nawabëve në shekujt e XVIII dhe të XIX.<ref name="Lucknow directory of service"/> Ai vazhdon të jetë një qendër e rëndësishme qeverisëse, administrative, arsimore, tregtare, aeroportuale, financiare, farmaceutike, teknologjike, kulturore dhe turizmi.<ref>{{cite web|url=http://www.thedivineconspiracy.org/Z5259B.pdf|title=Sacred space and holy war|accessdate=27 gusht 2014|website=Divine Conspiracy|last=Cole|first=Juan Ricardo|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090918/http://www.thedivineconspiracy.org/Z5259B.pdf|url-status=dead}}</ref> Qyteti qëndron në një lartësi prej afërsisht 123 metrash mbi nivelin e detit dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 2528 km².<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|title=Lucknow District Population Census 2011, Uttar Pradesh literacy sex ratio and density|publisher=Census 2011|accessdate=4 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-admin.php?adm2id=D0926|title=Lucknow (District, Uttar Pradesh, India) – population statistics, map and location|publisher=City Population|date=10 janar 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> I kufizuar në lindje nga Barabanki, në perëndim nga Unnao, në jug nga Raebareli dhe në veri nga Sitapuri dhe Hardoi, Lucknow qëndron në bregun veri-perëndimor të lumit Gomti. [[Gjuha hindi]] është gjuha kryesore e qytetit ndërsa flitet gjithashtu gjerësisht [[gjuha urdu]]. Lucknow është qendra e [[Islam]]it Shiit në [[India|Indi]] me popullsinë më të madhe shiite në Indi. Është i arritshëm nga çdo pjesë e Indisë nëpërmjet ajrit, hekurudhës dhe autostradave. Historikisht, ishte kryeqyteti i Awadhit të kontrolluar nga Sulltanati i Delhit, që atëherë ishte nën vasalitetin e [[Perandoria Mogule|Mogulëve]], më vonë kaloi nën drejtimin e Nawabëve të Awadhit. Në vitin 1856 British East India Company shfuqizoi drejtimin vendor dhe mori kontrollin e plotë të qytetit bashkë me pjesën tjetër të Awadhit dhe më vonë e kaloi nën drejtimin kolonial britanik në vitin 1857.<ref>{{cite web|url=http://www.maharajas-express-india.com/blog/lucknow-the-city-of-tehzeeb-culture/|title=Lucknow: The City of Tehzeeb (culture) &#124; Maharajas Express Blog – Luxury Train Guide, News|publisher=Maharajas Express India|date=27 shkurt 2013|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808070448/http://www.maharajas-express-india.com/blog/lucknow-the-city-of-tehzeeb-culture/|url-status=dead}}</ref> Bashkë me pjesën tjetër të Indisë, Lucknow u pavarësua nga Britania më 15 gusht 1947. Është qyteti i 74-rt në botë me rritjen më të shpejtë.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=World's fastest growing urban areas (1)|publisher=City Mayors|accessdate=29 korrik 2015}}</ref> Lucknow, bashkë me [[Agra]]n dhe [[Varanasi]]n, është një nga 3 qytetet turistike të trashëgimisë arkitekturore të [[Uttar Pradesh|Uttar Pradeshit]] dhe të [[India|Indisë]], një zinxhir destinacionesh trekëndore të krijuar nga Qeveria e Uttar Pradeshit për të inkurujar zhvillimin e turizmit në shtet federal. == Etimologjia == {{Panorama |image = File:Felice Beato (British, born Italy - (Panorama of Lucknow, Taken from the Great Imambara) - Google Art Project.jpg |height = 200 |alt = |caption = Panoramë e Lucknowt e marë nga Roshan-ud Daula Kothi Qaiserbagh në vitin 1858 }} "Lucknow" është forma e anglizuar e shqiptimit vendor "laknau". Sipas një legjende, qyteti është emërtuar sipas Lakshmanas, një hero i eposit të lashtë hindu ''[[Ramayana]]''. Sipas kësaj legjende Lakshmana kishte një pallat ose një pronë në zonë, që quhej ''Lakshmanapuri'' (nga sanskritishtja: लक्ष्मणपुरी, që do të thotë ''Qyteti i Lakshmanas''). Megjithatë lëvizja Dalit beson se Lakhan Pasi, një sundues dalit, ishte krijuesi i qytetit dhe për rrjedhojë qyteti u emërtuar sipas tij. Ngulimi u bë i njohur si Lakhanpuri (ose Lachhmanpuri) nga shekulli i XI dhe më vonë si Lucknow.<ref name="Veena2014">{{cite book|author=Veena Talwar Oldenburg|title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877|url=https://books.google.com/books?id=6tP_AwAAQBAJ&pg=PA6|date=14 korrik 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5630-5|page=6|language=En}}</ref><ref name="PNas1993">{{cite book|author=P. Nas|title=Urban Symbolism|url=https://books.google.com/books?id=R7-xvYmg3HcC&pg=PA329|year=1993|publisher=BRILL|isbn=90-04-09855-0|page=329|language=En}}</ref> Një teori e ngjashme pohon se qyteti ishte i njohur si ''Lakshmanavati'' (në sanskritisht: लक्ष्मणवती, ''me fati'') sipas Lakshmanas. Emri ndryshoi në ''Lakhanavati'', pastaj Lakhnauti dhe në fund Lakhnau.<ref name="Philip2006">{{cite book|author=Philip Lutgendorf Professor of Hindi and Modern Indian Studies University of Iowa|title=Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey: The Messages of a Divine Monkey|url=https://books.google.com/books?id=fVFC2Nx-LP8C&pg=PA245|date=13 dhjetor 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804220-4|page=245|language=En}}</ref> Një teori e mëtejshme pretendon se emri i qytetit është i lidhur me [[Lakshmi]]n, perëndeshën hindu të pasurisë. Përgjatë kohës, emri ndryshoi siç vijon: Laksmanauti -> Laksmnaut -> Laksnaut – > Laksnau -> Laknau.<ref>{{cite book|author=Richard Stephen Charnock|title=Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|url=https://books.google.com/books?id=apcmAAAAMAAJ&pg=PA167|year=1859|publisher=Houlston and Wright|pages=167–|language=En}}</ref> ==Historia== {{double image|right|Asifportrait2 - Asuf ud Daula.jpg|222|Saadut Aly Khan.jpg|222|Nawab Asaf-Ud-Dowlah (1775–1797)<ref name="lucknow.nic.in">{{cite web|url=http://www.lucknow.nic.in/history.htm|title=history|publisher=Lucknow.nic.in|accessdate=26 mars 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080407191601/http://lucknow.nic.in/history.htm|archivedate=7 prill 2008}}</ref>|Nawab Saadat Khan II (1752 –11 korrik 1814)}} Nga viti 1350 e më tej, Lucknow dhe pjesët e rajonit të Awadhit u sunduan nga Sulltanati i Delhit, Sulltanati i Sharqit, [[Perandoria Mogule]], Nawabët e Awadhit, British East India Company dhe British Raj-i. Lucknow ishte një nga qendrat kryesore të Kryengritjes Indiane të vitit 1857 dhe mori pjesë aktive në Lëvizjen për Pavarësinë e Indisë, duke u shfaqur si një qytet i rëndësishëm strategjik në Indinë Veriore. Deri në vitin 1719, ''subahu'' i Awadhit ishte një provincë e Perandorisë Mogule e administruar nga një guvernator i caktuar nga perandori Mogul. Aventurireri persian Saadat Khan, i njohur edhe si Burhan-ul-Mulk, u caktua ''nizam'' i Awadhit në vitin 1722 dhe e vendosi oborrin e tij në Faizabad, pranë Lucknowt.<ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/65/fa/FaizabdInd.html|title=Faizabad, Town, India|accessdate=27 gusht 2014|website=Bartleby|publisher=The Columbia Encyclopaedia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602140017/http://www.bartleby.com/65/fa/FaizabdInd.html|archivedate=2 qershor 2009}}</ref> Për rreth tetëdhjetë e katër vjet (nga viti 1394 deri në vitin 1478), Awadhi ishte pjesë e Sulltanatit të Sharqit të Jaunpurit. Perandori Humayun e bëri atë pjesë të Perandorisë Mogule rreth vitit 1555. Perandori Jahangir (1569–1627) i dhuroi një pronë në Awadh për një fisnik të pëlqyer, Sheikh Abdul Rahimin, që më vonë në këtë pronë ndërtoi Machchi Bhawanin. Ajo më vonë u bë selia e pushtetit nga ku pasardhësit e tij, ''Sheikhzada'', kontrolluan rajonin.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/history.html|title=Introduction to Lucknow|accessdate=24 gusht 2014|publisher=Lucknow.me|archive-date=7 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107223010/https://lucknow.me/history.html|url-status=dead}}</ref> Nawabët e Lucknowt, në të fakt Nawabët e Awadhit, e morën emrin pas mbretërimit të Nawabit të tretë, kur Lucknow u bë kryeqyteti i tyre. Qyteti u bë kryeqyteti kulturor i Indisë Veriore dhe nawabët e tij, të kujtuar më së shumti për jetën e tyre ekstravagante dhe të rafinuar, ishin gjithashtu përkrahës të arteve. Nën sundimin e tyre, muzika dhe kërcimi lulëzuan ashtu si dhe ndërtimi i monumenteve të shumta.<ref>{{cite web|url=http://www.laxys.com/lucknow.html|title=Lucknow City|publisher=Laxys|accessdate=29 prill 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035738/http://www.laxys.com/lucknow.html%20|url-status=dead}}</ref> Nga monumentet që kanë mbijetuar, shembujt më të shquar janë [[Bara Imambara]], [[Chota Imambara]] dhe [[Rumi Darwaza]]. Një nga trashëgimitë jetëgjata Nawabe është kultura sinkretike hindu-[[myslyman]]e e rajonit, që është bërë e njohur si ''Ganga-Jamuni tehzeeb''.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-understanding-ganga-jamuni-tehzeeb-how-diverse-is-the-indian-multiculturalism-1995684|title=Understanding Ganga-Jamuni Tehzeeb: How diverse is the "Indian multiculturalism"|date=15 qershor 2014|accessdate=27 gusht 2014|website=DNA India|publisher=DNA Webdesk|last=Safvi|first=Rana|location=Bombej}}</ref> [[Skeda:Gates of Palace at Lucknow William Daniell 1801.jpg|parapamje|majtas|327px|Portat e Pallatit të Lucknowt nga William Daniell, 1801]] Shumë mbretëri të pavarura, si Awadhi, u krijuan pasi [[Perandoria Mogule]] u shpërbë. Nawabi i tretë, Shuja-ud-Daula (mbretëruar në vitet 1753–1775), u prish me britanikët pas ndihmimit të arratisjes së Nawabit të Bengalit, Mir Qasim. I mundur në Betejën e Buxarit nga britanikët, ai u detyrua të paguante haraçe të rënda dhe të dorëzonte një pjesë të territorit të tij.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Shuja-ud-Daula.html|title=Shuja Ud Daula|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=17 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150917060606/http://lucknow.me/Shuja-ud-Daula.html|url-status=dead}}</ref> Kryeqyteti i Awadhit, Lucknow u bë i shquar kur Asaf-ud-Daula, nawabi katërt, e zhvendosi oborrin e tij në qytet nga Faizabadi në vitin 1775.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Asaf-ud-Daula.html|title=Asaf Ud Daula|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=11 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911213226/http://lucknow.me/Asaf-ud-Daula.html|url-status=dead}}</ref> British East India Company caktoi një ambasador në vitin 1773 dhe nga fillimi i shekullit të XIX mori kontrollin e më shumë territori dhe më shumë autoritet në shtetin e Awadhit. Gjithësesi ata nuk ishin të prirur ta mernin plotësisht nën kontroll Awadhin dhe të ishin kështu ballë për ballë me Perandorinë Maratha dhe mbetjet e Perandorisë Mogule. Në vitin 1798, Nawabi i pestë Wazir Ali Khan u detyrua të abdikonte. Britanikët pastaj ndihmuan Saadat Ali Khanin të merrte fronin.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Saadat-Ali-Khan.html|title=Saadat-Ali-Khan|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=12 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612023841/http://lucknow.me/Saadat-Ali-Khan.html|url-status=dead}}</ref> Ai u bë një mbret kukull dhe në traktatin e vitit 1801, i dorëzoi një pjesë të Awadhit East India Company ndërsa ra dakord të shpërndante trupat e tij në favor të një ushtrie tepër të kushtueshme të kontrolluar nga britanikët. Ky traktat e bëri shtetin e Awadhit praktikisht një vasal të East India Company, megjithëse ai vazhdoi të ishte pjesë e Perandorisë Mogule nominalisht deri në vitin 1819. Traktati i vitit 1801 mundësonte një sistemim të dobishëm për East India Company pasi ata morën akses në thesarin e madh të Awadhit, duke gërmuar në të në mënyrë të përsëritur për kredi me interesa të ulta. Për më tepër, të ardhurat nga mbajtja e forcave të armatosura të Awadhit u sollën atyre fitime të dobishme ndërsa territori vepronte si një shtet kushinet. Nawabët ishin mbretër ceremonial, të ngarkuar me shfaqje dhe pompozitet. Nga mesi i shekullit të XIX, megjithatë, britanikët ishin bërë të paduruar me sistemin dhe kërkuan kontrollin e drejtpërdrejt mbi Awadhin.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç673406/Awadh|title=Awadh|accessdate=27 gusht 2014|website=Encyclopaedia Britannica}}</ref> [[Skeda:Residency-Lucknow.jpg|parapamje|327px|Rrënojat e [[The Residency (Lucknow)|Residency]] në Lucknow që përmban topin e marë gjatë kryengritjes]] Në vitin 1856 East India Company i zhvendosi trupat e saj në kufi, pastaj aneksoi shtetin me akuzën e keq-administrimit. Awadhi u vendos nën një krye-komisioner – Sir Henry Lawrence. Wajid Ali Shahu, Nawabi i atëhershëm, u burgos pastaj u syrgjynos nga East India Company në [[Kalkuta]].<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Wajid-Ali-Shah.html|title=Wajid Ali Shah|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=29 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429000451/http://lucknow.me/Wajid-Ali-Shah.html|url-status=dead}}</ref> Në kryengritjen pasuese Indiane të vitit 1857, djali i tij 14-vjeçar Birjis Qadra, nëna e të cilit ishte Begum [[Hazreti|Hazrat]] Mahali, u kurorëzua sundues por më vonë u vra nga Sir Henry Lawrence. Në vazhdim të kryengritjes, Begum Hazrat Mahali dhe krerë të tjerë të kryengritjes kërkuan azil në [[Nepali|Nepal]].<ref>{{cite web|url=http://archive.deccanherald.com/deccanherald/sep122004/fp3.asp|title=Begum Hazrat Mahal: forgotten icon of India's freedom movement|date=12 shtator 2004|accessdate=27 gusht 2014|website=Foreign Panorama|publisher=Deccan Herald|last=Sarkar|first=Sudeshna|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903124538/http://archive.deccanherald.com/deccanherald/sep122004/fp3.asp|url-status=dead}}</ref> Gjatë kryengritjes (të njohur edhe si Lufta e Parë e Pavarësisë së Indisë dhe Kryengritja Indiane), shumica e trupave të East India Company u rekrutua si nga populli ashtu dhe nga fisnikëria e Awadhit. Kryengritësit morën kontrollin e shtetit dhe britanikëve ju deshën 18 muaj për ta rimar rajonin përsëri. Gjatë asaj periudhe, garnizoni i vendosur në [[The Residency (Lucknow)|Residency]] në Lucknow u rrethua nga forcat kryengritëse gjatë Rrethimit të Lucknowt. Rrethimi u shpërnda në fillim nga forcat nën drejtimin e Sir Henry Havelock dhe Sir James Outram, të ndjekur nga një forcë më e madhe nën komandën e Sir Colin Campbell. Sot, rrënojat e Residency-t dhe ''Shaheed Smarak'' ofrojnë një pamje të rolit të Lucknowt në kryengritjen e vitit 1857.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_museums_lucknow.asp|title=1857 Memorial Museum, Residency, Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Archaeological Survey Of India|archive-date=27 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627101444/http://asi.nic.in/asi_museums_lucknow.asp|url-status=dead}}</ref> Me mbarimin e kryengritjes, Awdhi u kthyen nën qeverisjen britanike nën një krye-komisioner. Në vitin 1877 zyrat e zëvendës-guvernatorit të Provincave Veri-Perëndimore dhe krye-komisioneri i Aëadhit u kombinuan; pastaj në vitin 1902, titulli i krye-komisionerit u hoq me formimin e Provincave të Bashkuara të Agras dhe Awadhit, megjithëse Awadhi mbajti akoma disa shenja të pavarësisë së tij të mëparshme.<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|title=AVADH|accessdate=27 gusht 2014|website=Iranica Online|publisher=Encyclopaedia Iranica}}</ref> Lëvizja e Khilafatit pati një bazë të rëndësishme mbështetëse në Lucknow, duke krijuar një kundërshtim të bashkuar për sundimin britanik. Në vitin 1901, pasi kishte qenë kryeqyteti i Awadhit që nga viti 1775, Lucknow, me një popullsi prej 264 049 banorësh, u bashkua në njësinë e sapo-formuar të Provincave të Bashkuara të Agras dhe Oudhit.<ref>{{cite web|url=http://www.1911encyclopedia.org/Lucknow|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606163350/http://www.1911encyclopedia.org/Lucknow|archivedate=6 qershor 2013|title=Lucknow, 1911|accessdate=27 gusht 2014|website=Encyclopædia Britannica (11th ed.).|publisher=Cambridge University Press.|last=Chisholm|first=Hugh}}</ref> Në vitin 1920 selia provinciale e qeverisë u zhvendos nga Allahabadi në Lucknow. Deri në Pavarësinë e Indisë në vitin 1947, Provincat e Bashkuara u riorganizuan në shtetin e [[Uttar Pradeshi]]t dhe Lucknow mbeti kryeqyteti i tij.<ref>{{cite web|url=http://lucknowcity.com/history-of-lucknow.php|title=History of Lucknow|accessdate=24 gusht 2014|website=Lucknow City|archive-date=4 dhjetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204180024/http://lucknowcity.com/history-of-lucknow.php|url-status=dead}}</ref> Lucknow pa disa nga lëvizjet e rëndësishme që ndryshuan politikën e vendit përgjithmonë. Një nga to ishte takimi i [[Mahatma Gandi]]t, Jawaharlal Nehrusë dhe Mohd Ali Jinnahut gjatë seksionit të kongresit të vitit 1916 (Pakti i Lucknowt u nënshkrua dhe të moderuarit dhe ekstremistët u bashkuan nëpërmjet përpjekjeve të Annie Besant vetëm gjatë këtij seksioni). Presidenti i Kongresit për atë seksion, Ambica Charan Majumdari për të tha se "Nëse kongresi u varros në Surat, ai u rilind në Lucknow në kopshtin e Wajid Ali Shahut". Në Lucknow ndodhi gjithashtu Incidenti i famshëm i Kakorit që përfshiu Ram Prasad Bismilin, Ashfaqullah Khanin, Rajendra Nath Lahirin, Roshan Singhun dhe të tjerë të ndjekur nga gjyqi i Kakorit që mbërtheu imagjinatën e vendit.<ref>{{Cite web|url=http://genieforcity.com/lucknow/history-lucknow.html|title=Big Moments in Lucknow History|url-status=dead|access-date=24 tetor 2016|archive-date=18 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818085223/http://genieforcity.com/lucknow/history-lucknow.html}}</ref> Kulturalisht, Lucknow ka pasur gjithashtu një traditë kurtizanësh,<ref>{{cite web|url=http://www.academia.edu/8083893/Prostituting_the_Tawa_if_Nawabi_Patronage_and_Colonial_Regulation_of_Courtesans_in_Lucknow_1847-1899|title=Prostituting the Tawa'if: Nawabi Patronage and Colonial Regulation of Courtesans in Lucknow, 1847–1899 &#124; Zoya Sameen|publisher=Academia.edu|date=1 janar 1970|accessdate=29 korrik 2015}}</ref> me kulturën popullore që u distiluan në avatarin e fikshënit Umrao Jaan. ==Gjeografia dhe klima== [[Skeda:LucknowMap.PNG|parapamje|327px| image_map e Lucknowt]] [[Skeda:Gomti river in Downtown New Lucknow.JPG|parapamje|majtas|327px|Qendra e Lucknowt të Ri me lumin Gomti në mes]] Lumi Gomti, karakteristika kryesore gjeografike e Lucknowt, qarkullon përmes qytetit dhe e ndan atë në rajonet Trans-Gomti dhe Cis-Gomti. I vendosur në mes të Rrafshirës Indo-Gangetike, qyteti është i rrethuar nga qyteza dhe fshatra: qyteza e kopshteve frutore e Malihabadit, Kakorit, Mohanlal Ganjit, Gosainganjin, Chinhatit dhe Itaunjas. Në lindje qëndron Barabanki, në perëndim Unnao, në jug Raebareli, ndërsa në veri qëndron Sitapuri dhe Hardoi. Lucknow është i vendosur në zonën sizmike III të Indisë.<ref>{{cite web|url=http://www.undp.org.in/dmweb/events/final%20report%20twoUPcityconsultaion.pdf#search=%22sahara%20film%20city%20lucknow%22|title=UNDP report|accessdate=26 shtator 2006|archive-date=22 qershor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060622231121/http://www.undp.org.in/dmweb/events/final+report+twoUPcityconsultaion.pdf#search=%22sahara%20film%20city%20lucknow%22|url-status=dead}}</ref> Lucknow ka një klimë subtropikale me dimër të ftohtë dhe të thatë nga mesi i nëntorit deri në shkurt dhe verë të thatë dhe të nxehtë nga fundi i marsit deri në qershor. Sezoni i shirave është nga korriku deri në mesin e shtatorit, kur qyteti merr një mesatare reshjesh prej 896.2 mm nga erërat musonike jug=perëndimore dhe me raste nga shira të frontale ndodhin në janar. Në dimër temperatura maksimale është rreth 25 gradë C, ndërsa minimalja është në gamën 3-7 gradë C.<ref>{{cite news|title=Lucknow Minimum Temperature|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-29/lucknow/36050401_1_minimum-temperature-maximum-temperature-celsius|work=The Times of India|date=29 dhjetor 2012|access-date=24 tetor 2016|archive-date=1 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101083608/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-29/lucknow/36050401_1_minimum-temperature-maximum-temperature-celsius|url-status=dead}}</ref> Mjegulla është mjaft e zakonshme nga mesi i dhjetorit deri në fundin e janarit. Me raste, Lucknow ka dimra më të ftohtë se vende si Shimla dhe Mussoorie që janë të vendosura larg nga [[Himalajet]]. Në dimrin jashtëzakonisht të ftohtë të viteve 2012-13, Lucknow regjistroi temperatura nën pikën e ngrirjes gjatë dy ditëve dhe temperatura minimale ndenji rreth temperaturës së ngrirjes për mbi një javë. Verat janë skajshmërisht të nxehta me temperatura që arrijnë gamën 40-45 gradë C, ku temperatura maksimale mesatare është te 30-at. {{Weather box | location = Lucknow (Chaudhary Charan Singh International Airport) | source 1 = India Meteorological Department gusht 2012<ref name="IMD">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210031249/http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/lucknow2.htm|archivedate=10 dhjetor 2014|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/lucknow2.htm|title=Lucknow Climate & Temperature|accessdate=17 prill 2015|publisher=India Meteorological Department}}</ref><ref name="IMD2">{{cite web|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|format=PDF|title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010|publisher=India Meteorological Department|accessdate=17 prill 2015|archive-date=12 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150412065134/http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|url-status=dead}}</ref> | Jan high C = 22.5 | Feb high C = 25.8 | Mar high C = 32.0 | Apr high C = 38.0 | May high C = 40.0 | Jun high C = 38.4 | Jul high C = 33.9 | Aug high C = 33.2 | Sep high C = 33.1 | Oct high C = 32.8 | Nov high C = 29.2 | Dec high C = 24.6 | Jan low C = 7.5 | Feb low C = 9.8 | Mar low C = 14.5 | Apr low C = 20.5 | May low C = 24.6 | Jun low C = 26.7 | Jul low C = 26.0 | Aug low C = 25.6 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 12.8 | Dec low C = 8.4 | Jan precipitation mm = 20.2 | Feb precipitation mm = 16.0 | Mar precipitation mm = 10.0 | Apr precipitation mm = 5.0 | May precipitation mm = 18.4 | Jun precipitation mm = 122.9 | Jul precipitation mm = 269.9 | Aug precipitation mm = 255.3 | Sep precipitation mm = 211.5 | Oct precipitation mm = 40.9 | Nov precipitation mm = 7.4 | Dec precipitation mm = 12.6 }}} ==Flora dhe fauna== [[Skeda:Dosehri.JPG|parapamje|264px|Lucknow është i njohur për mangot e tij Dusshehri, që eksportohen në shumë vende]] [[Skeda:Babyelephant lko zoo2.JPG|parapamje|majtas|280px|Elefant i voggël në kopshtin zoologjik të Lucknowt]] Lucknow ka një tërësi prej vetëm 4.66 përqind pyjesh, që është shumë më pak se mesatarja shtetërore prej rreth 7 %.<ref name="Forest">{{cite web|title=Government of India, Ministry of Environment & Forests|url=http://moefrolko.org/|publisher=Ministry of Environment and Forest lucknow}}</ref> Në Lucknow rriten ''Shishami'' (Dalbergia sissoo), ''dhaku'' (Butea monosperma), ''mahuammi'' (Madhuca longifolia), ''babuli'' (Vachellia nilotica), ''neemi'' (Azadirachta indica), ''peepali'' (Ficus religiosa), ''ashoka'' (Saraca asoca), ''khajuri'' (palma), mangoja dhe pemët e gularit.<ref name="species">{{cite book|title=A new isidiate species of Graphis from India.|year=2004|publisher=Adawadkar, B. & Makhija, U.|page=363|url=http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|accessdate=24 tetor 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185249/http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|archivedate=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Në Malihabad pranë qytetit dhe në një bllok të distriktit të Lucknoët rriten varietete të ndryshme mangoje, veçanërisht Dasheri, për eksport.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-mangoes-earn-fans-in-foreign-countries/articleshow/20784323.cms|title=Lucknow mangoes earn fans in foreign countries – The Times of India|publisher=Times of India|date=26 qershor 2013|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> Të korrat kryesore janë [[gruri]], [[orizi]], kallamsheqeri, mustarda, patatet dhe perimet si lulelakra, lakra, domatja dhe ''brinjalët'' (patëllxhanët). Në mënyrë të ngjashme, luledjellit, trëndafilat dhe kalendulat kultivohen në hapsira mjaft të gjera. Shumë bimë mjeksore rriten në zonë ndërsa majmunët indianë janë të zakonshëm në zonat pyjore përreth qytetit si në Musa Bagh.<ref>{{cite web|url=http://lucknow.me/Musa-Bagh.html|title=Musa Bagh|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow|archive-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120611165938/http://lucknow.me/Musa-Bagh.html|url-status=dead}}</ref> Lucknow Zoo, një nga kopshtet zoologjike më të vjetër në vend, u krijua në vitin 1921. Ai bujt një koleksion të pasur kafshësh nga Azia dhe kontinente të tjera. Qyteti ka gjithashtu edhe një kopësht botanik, që është një zonë e gjerë diversiteti bimor.<ref>{{cite web|url=https://sites.google.com/site/visitlucknow/botanic-garden-lucknow|title=Botanic Garden Sikandar Bagh|accessdate=27 gusht 2014|website=Visit Lucknow|publisher=Google Sites}}</ref> Ai bujt edhe Uttar Pradesh State Museum. Ai ka kryevepra skulpturore që datojnë nga shekulli i III, duke përfshirë skulpturat e rafinuara të [[Mathura|Mathurës]] që variojnë nga vajza duke kërcyer deri në skena nga jeta e Budës.<ref>{{cite web|title=State Museum – Lonely Planet|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/lucknow/sights/museums-galleries/state-museum|website=Lonely Planet|accessdate=25 maj 2015|first=Lonely|last=Planet}}</ref> ==Ekonomia== [[Skeda:Tcs lucknow campus.jpg|parapamje|345px|Tata Consultancy Services Campus në TCS Awadh Park në Vibhuti Khand, Gomti Nagar]] Industritë kryesore në Lucknow Urban Agglomeration përfshijnë aeronautikën, pajisje makinerish, distileritë kimike, mobiljet dhe qëndistarinë Chikan.<ref>{{cite web|url=http://dcmsme.gov.in/dips/DIP%20Lucknow.pdf|title=Economical Report Of Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Department of Micro, Small and Medium Enterprises|publisher=Government of India|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319054233/http://dcmsme.gov.in/dips/DIP%20Lucknow.pdf|url-status=dead}}</ref> Lucknow është mes 15 qyteteve me GDP-në më të madhe në [[India|Indi]].<ref>{{cite web|url=https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807066.html#crsl=%252Fphotos%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html|title=The top 15 Indian cities by GDP &#124; India's top 15 cities with the highest GDP – Yahoo India Finance|publisher=In.finance.yahoo.com|date=28 shtator 2012|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035817/https://in.finance.yahoo.com/photos/the-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow/the-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807066.html#crsl=%252Fphotos%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-1348807591-slideshow%252Fthe-top-15-indian-cities-by-gdp-photo-1348807071.html|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu një qendër e rëndësishme për kërkimin dhe zhvillimin si shtëpi e qendrave të shquara R&D të National Milk Grid e National Dairy Development Board, Central Institute of Medical and Aromatic Plants, National Handloom Development Corporation dhe U.P. Export Corporation.<ref name="Lucknow Profile">{{cite web|url=http://localbodies.up.nic.in/luck/chap2.pdf|title=Lucknow Profile|accessdate=27 gusht 2014|website=National Informatics Centre, Uttar Pradesh State Unit, Lucknow|archive-date=8 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308061916/http://localbodies.up.nic.in/luck/chap2.pdf|url-status=dead}}</ref> I renditur i gjashti në një listë të dhjetë qyteteve me rritjen më të shpejtë të krijimit të vendeve të punës në Indi sipas një studimi të kryer nga Assocham Placement Pattern,<ref>{{cite web|url=http://business.rediff.com/slide-show/2010/oct/01/slide-show-1-the-fastest-job-creating-cities-in-india.htm#7|title=The 10 fastest job-creating cities in India – Rediff.com Business|publisher=Rediff|date=3 tetor 2010|accessdate=17 shkurt 2014}}</ref> Ekonomia e Lucknowt më parë ishte e bazuar te sektori terciar dhe shumica e forcës punëtore ishte e punësuar si punonjës të qeverisë. Stabilimentet industriale në shkallë të gjerë janë të pakta krahasuar me kryeqytetet e tjera federale të Indisë Veriore si [[New Delhi]]. Ekonomia është duke u rritur me kontribute nga fushat e IT-së, manifakturës dhe nga bio-teknologjia/mjeksore. Institucionet e Promovimit të Biznesit si Konfederata e Industrisë Indiane dhe Entrepreneurship Development Institute of India kanë krijuar qendrat e tyre të shërbimit në qytet.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/CII-Young-Indians-unite-Lucknow-residents-to-empower-women/articleshow/38268762.cms|title=CII Young Indians unite Lucknow residents to empower women|date=12 korrik 2014|accessdate=27 gusht 2014|website=The Times of India|last=Singh|first=Priyanka}}</ref> Lucknow është duke zhvilluar një zonë IT me kompani softu/arësh dhe IT-je me qendër në qytet. Tata Consultancy Services është një nga kompanitë kryesore me kampusin e saj në Gomti Nagar, që është gjithashtu stabilimenti i tillë i dytë më i madh në Uttar Pradesh. HCL Technologies nisi gjithashtu programin e saj trajnues me 150 kandidatë në prill 2016 në HCL Lucknow campus.<ref>{{cite web|url=http://www.tcs.com/news_events/press_releases/Pages/TCS-Expands-in-Lucknow.aspx|title=TCS News & Events: Press Release: Tata Consultancy Services Expands in Lucknow; New Facility Inaugurated|publisher=Tata Consultancy Services|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> Ka shumë kompani teknologjike vendore open source.<ref>{{cite web|author=Diksha P. Gupta|url=http://www.linuxforu.com/2013/12/open-source-technology|title="We are where we are because of open source technology" – LINUX For You|publisher=Linux For U|accessdate=8 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035621/https://opensourceforu.com/|url-status=dead}}</ref> Qyteti është gjithashtu shtëpia e një numri të rëndësishëm selish në nivel kombëtar dhe të shtetit federal për kompani si Sony Corporation dhe Reliance Retail. Një hapësirë prej 40 hektarësh (100 akre) është planifikuar për zonën IT të qytetit nga qeveria e shtetit në sitin e fermave Chak Ganjaria gjatë rrugës për në Sultanpur dhe tashmë është aprovuar statusi i zonës speciale ekonomike për projektin, që pritet të krijoi mijëra vende pune në këtë shtet.<ref>{{cite web|url=http://upgov.nic.in/upinfo/uplc-itcity/IT-City-Lucknow-Schedules-Vol-III-29.10.13.pdf|title=IT City Lucknow|date=29 tetor 2013|accessdate=27 gusht 2014|publisher=UP Government|archive-date=26 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226154730/http://upgov.nic.in/upinfo/uplc-itcity/IT-City-Lucknow-Schedules-Vol-III-29.10.13.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Chak-Gajaria-farm-land-use-changed/articleshow/20485757.cms?referral=PM|title=Chak Gajaria farm land use changed – The Times of India|publisher=Times of India|date=8 qershor 2013|accessdate=8 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Govt-gives-approval-to-IT-city-in-Lucknow-on-Sultanpur-Road/articleshow/12724665.cms?referral=PM|title=Govt gives approval to IT city in Lucknow on Sultanpur Road – The Times of India|publisher=Times of India|date=19 prill 2014|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> Qyteti ka potencial të madh në sektorin e zejtarisë dhe llogarit 60 përqind të eksporteve tërësore nga shteti.<ref name="HANDICRAFTS">{{cite web|title=OFFICE OF THE DEVELOPMENT COMMISSIONER (HANDICRAFTS)|url=http://handicrafts.nic.in/advertisements/ahvy201112.htm|publisher=MINISTRY OF TEXTILES|access-date=24 tetor 2016|archive-date=16 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116034435/http://handicrafts.nic.in/advertisements/ahvy201112.htm|url-status=dead}}</ref> Mallrat kryesore të eksportit janë prodhimet e mermerit, zejtaria, punimet artistike, stolitë, argjendaria, tekstilet, elektronika, produketet softu/ar dhe harduar, kompjuterat, veshjet, produktet e tunxhit, mëndafshi, mallrat prej lëkure, pajisjet prej qelqi dhe ato kimike. Lucknow ka promovuar partneritetin publik-privat në një mënyrë të rëndësishme në sektorë si furnizimi me elektricitet, rrugët, linjat ekspres dhe sipërmarrjet arsimore.<ref>{{cite web|title=Economy of State|url=http://www.phdcci.in/admin/userfiles/file/Research-Bureau/Uttar-Pradesh.pdf|publisher=U.P. Economy|access-date=24 tetor 2016|url-status=dead|archive-date=24 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121224141248/http://www.phdcci.in/admin/userfiles/file/Research-Bureau/Uttar-Pradesh.pdf}}</ref> Për të promovuar industrinë tekstile në qytet, Qeveria Indiane ka alokuar 2 miliardë rupi për të krijuar një kompleks sipërmarrjesh tekstile në qytet.<ref>{{cite web|author=PTI 10 Jul 2014, 12.47PM IST|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-10/news/51301061_1_textile-sector-textile-industry-export-earnings|title=Budget 2014: Rs 200 crore allocated to set up six textiles clusters – Economic Times|publisher=Economic Times|date=10 korrik 2014|accessdate=8 gusht 2014|archive-date=12 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-10/news/51301061_1_textile-sector-textile-industry-export-earnings|url-status=dead}}</ref> ==Qeverisja dhe politika== [[Skeda:Vidhan Sabha Lucknow.jpg|parapamje|majtas|327px|Vidhan Sabha e Uttar Pradeshit]] Si seli e Qeverisë së Uttar Pradeshit, Lucknow është vendi i Vidhan Sabhas së Uttar Pradeshit (Asambleja Legjislative e Uttar Pradeshit), Gjykatës së Lartë të Allahabadit dhe departamenteve dhe agjensive të shumta qeveritare.<ref name="Government Departments">{{cite web|title=List of Central Government Departments|url=http://lucknow.nic.in/government-offices/cgon.htm|accessdate=27 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035635/https://lucknow.nic.in/government-offices/cgon.htm|url-status=dead}}</ref> Që nga 1 maji i vitit 1963, Lucknow ka qenë selia e Komandës Qendrore të Ushtrisë së Indisë, përpara të cilës ishte qendra e Komandës Lindore.<ref name="TOI-2009-05-03">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-03/lucknow/28157520_1_ors-central-command-programmes|title=Central Command Raising Day concludes|work=The Times of India|date=3 maj 2009|accessdate=21 qershor 2013|archive-date=5 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005010528/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-03/lucknow/28157520_1_ors-central-command-programmes|url-status=dead}}</ref> Qyteti shtrihet në një sipërfaqe që shtrihet nga Mohanlalganj (Lok Sabha constituency) në jug deri te Bakshi Ka Talabi në veri dhe Kakori në lindje. Lucknow Urban Agglomeration (LUA) përfshin Lucknow Municipal Corporation<ref>{{cite web|url=http://lmc.up.nic.in/|title=Welcome To Lucknow Nagar Nigam|publisher=Lucknow Municipal Corporation|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> dhe Lucknow Cantonment me pushtetin ekzekutiv të ushtruar nga komisioneri bashkiak i Lucknowt, që është një zyrtar administrativ. Korporata bashkiake përfshinë anëtarë të zgjedhur (të zgjedhur drejtpërdrejt nga populli) me kryebashkiakun si kryetarin e saj. Një asistent komisioner bashkiak mbikqyr çdo sektor për qëllime administrative. Qyteti zgjedh anëtarë në Lok Sabha (Parlamenti i Indisë dhe në Vidhan Sabhan e Uttar Pradeshit (Asambleja Legjislative e shtetit të Uttar Pradeshit). Në vitin 2008, kishte 110 zona në qytet. Morfologjikisht, ekzistojnë tre zona të kufizuara qartë; distrikti Qendror i Biznesit, që është një zonë plotësisht e ndërtuar, që përfshin Hazratganjin, Aminabadin dhe zonën e mesme të Chowk A që rrethon zonën e brendshme me shtëpi betoni, ndërsa zona e jashtme konsiston në baraka.<ref>{{cite web|url=http://uhi-india.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=318&Itemid=80|title=Lucknow Report|accessdate=27 gusht 2014|website=Urban Health Initiative|archive-date=14 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814041343/http://uhi-india.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=318&Itemid=80|url-status=dead}}</ref> Lucknow ka dy konstituenca Lok Sabha, Lucknow dhe Mohanlalganji dhe nëntë konstituenca Vidhan Sabha. Kryeministri i shtetit për Vidhan Sabhan e vitit 2012 është Shri Akhilesh Yadav. Lucknow është nën juridiksionin e një kolektori të distriktit, që është një zyrtar i Shërbimit Indian Administrativ. Kolektorët janë të ngarkuar me rregjistrimin e pasurive dhe të mbledhjen e të ardhurave për qeverinë qendrore dhe mbikqyrin zgjedhjet kombëtare të zhvilluara në qytet. Kolektori është gjithashtu përgjegjës për mirëmbajtjen e ligjit dhe rendit në qytet.<ref>{{cite web|url=http://www.importantindia.com/1724/powers-of-district-magistrate-in-india/|title=Powers Of District Magistrate(Districe Collector) In India|accessdate=27 gusht 2014|website=Important India|archive-date=16 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816062201/http://www.importantindia.com/1724/powers-of-district-magistrate-in-india/|url-status=dead}}</ref> Policia drejtohet nga një Mbikqyrës i Vjetër i Policisë, që është një zyrtar i Shërbimit Indian të Policisë dhe që është nën autoritetin e ministrit të shtetit federativ të Uttar Pradeshit. Secili nga mjaft qarqet policore është i drejtuar nga një përfaqësues mbikqyrës i policisë. Policia e trafikut është një trup gjysëm-autonom nën Policinë e Lucknowt ndërsa departamenti i Brigadës së Zjarrfiksave të Lucknowt është e drejtuar nga kryezyrtari i zjarrfikës, që asistohet nga një përfaqësues i zyrtarëve kryezjarrfikës dhe zyrtarët e divizionit. Kryeministri i mëparshëm Atal Bihari Vajpayee ishte një anëtar i Parlamentit për konstituencën Parlamentare të Lucknowt deri në vitin 2009, kur u zëvendësua nga Lalji Tandon. Rajnath Singhu zëvendësoi Tandonin në zgjedhjet e Lok Sabhas së vitit 2014.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/elections/article/election-2014/rajnath-singh-crosses-atal-bihari-vajpayee-s-victory-margin-misses-on-highest-vote-percentage-525977|title=Rajnath Singh crosses Atal Bihari Vajpayee's victory margin, misses on highest vote percentage|date=17 maj 2014|accessdate=27 gusht 2014|website=NDTV Elections 2014|publisher=Press Trust of India}}</ref> Komisioni i Sigurisë Hekurudhore të Indisë, nën Ministrinë e Aviacionit Civil, e ka selinë e saj në Northeast Railway Compound në Lucknow.<ref>{{cito web|url=http://civilaviation.gov.in/CRSS/Commission%20of%20Railway%20Safety.html|title=Commission of Railway Safety|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029073620/http://civilaviation.gov.in/CRSS/Commission%20of%20Railway%20Safety.html|publisher=Ministry of Civil Aviation|accessdate=19 shkurt 2012|archivedate=29 tetor 2012}}</ref> Policia e Lucknowt, një vartëse e Policisë së Uttar Pradeshit, i mban qytetarët nën vëzhgim nëpërmjet dhomave të teknologjisë së lartë dhe të gjitha rrugët kryesore dhe kryqëzimet janë të vëzhguara me ndihmën e kamerave drone.<ref>{{cite web|title=Lucknow Police Plans to Use Drones for Dispersing Mobs|url=http://www.ndtv.com/lucknow-news/lucknow-police-plans-to-use-drones-for-dispersing-mobs-751922|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Kontrolli i turmave zhvillohet me ndihmën e droneve që spërkatin piper.<ref>{{Cite news|title=Lucknow cops get 'pepper-drones' for mob control, surveillance|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/lucknow-cops-get-pepperdrones-for-mob-control-surveillance/article7096242.ece|newspaper=The Hindu|date=13 prill 2015|accessdate=25 maj 2015|issn=0971-751X}}</ref> Dhoma Moderne e Kontrollit Policor është qendra më e madhe në Indi e shërbimit 'Dial 100', me 300 zyrtarë komunikimi që marrin thirrje nga i gjithë shteti dhe zyrtarë terreni për të ndihmën policore.<ref>{{cite web|title=UP poised for nation's biggest Dial 100 service – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/uttar-pradesh/UP-poised-for-nations-biggest-Dial-100-service/articleshow/46993686.cms|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Është konsideruar si dhoma e kontrollit me teknologjinë më të lartë në Indi.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Whats-inside-the-countrys-most-hi-tech-police-control-room/articleshow/46068306.cms|title=What's inside the 'country's most hi-tech police control room'? – The Times of India|website=The Times of India|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Një Dhomë Kontrolli e Integruar e ndërtesës 'Dial 100' është gjithashtu nën ndërtim, që kur të përfundohet do të jetë Sistemi më i madh në botë modern i Përgjigjeve të Emergjencës Policore.<ref>{{cite web|url=http://www.uniindia.com/up-cm-lays-foundation-stone-for-integrated-dial-100-control-room/states/news/313128.html|title=UP CM lays foundation stone for integrated dial 100 control room|website=UNI India|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> Lucknow bujt gjithashtu një degë të zyrës së Agjensisë Kombëtare të Hetimit, që ësthë përgjegjëse për luftimin e veprimtarive terroriste në [[India|Indi]].<ref>{{cite web|title=NIA: Contact Us|url=http://www.nia.gov.in/contactus_Branch.aspx|website=nia.gov.in|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> Ajo mbikqyr pesë shtete federale, [[Bihari]]n, [[Madia Pradeshi]]n, [[Uttarakhandi]]n, [[Jharkhandi]]n, [[Çatisgar]]in për veprimtaritë terroriste.<ref>{{cite web|title=Shri Rajnath Singh to lay the Foundation Stone of Office cum|url=http://www.business-standard.com/article/government-press-release/shri-rajnath-singh-to-lay-the-foundation-stone-of-office-cum-115122700446_1.html|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> ==Transporti== ===Rrugor=== [[Skeda:Lucknow roads.jpg|parapamje|327px|Rrugët e Lucknowt (në pamje Gomti Nagari)]] Në Interseksionin Hazratganj të Lucknoët marrin fill katër Autostrada Kombëtare Indiane: Autostrada Kombëtare 24 (National Highway 24) për në Delhi, Autostrada Kombëtare 24B (National Highway 24B) për në Allahabad, Autostrada Kombëtare 25 (N.H.-25) për në Shivpuri nëpërmjet Jhansit, Autostrada Kombëtare 56 (NH-56) për në [[Varanasi]] dhe Autostrada Kombëtare 28 (NH-28) për në Barauni.<ref>{{cite web|url=http://maps.newkerala.com/map-of-national-highways-in-india.php#.U_1_0NKSwZk|title=National Highways of India|accessdate=27 gusht 2014|website=Newkerala}}</ref> Në qytet janë të disponueshme shërbime të ndryshme transporti si taksitë, autobusat qytetas, çikleta rikshou (karro të tërhequra nga njerëz), auto rikshou dhe autobusa e ulët me gas të kompresuar natyror me dhe pa ajër të kondicionuar. Autobusat e ulët me gas të kompresuar natyror u futën si një mënyrë për të mbajtur nën kontroll ndotjen e ajrit. Radio Taksitë janë të disponueshme nga dy kompani të rëndësishme bashkë me operatorë të shumtë të vegjël. Ato mund të porositen me telefon ose në vendqendrimin e taksive.<ref>{{cite web|url=http://www.flashcabs.com/aboutus.aspx|title=About Us|accessdate=27 gusht 2014|website=Flash Cab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825044652/http://flashcabs.com/aboutus.aspx|archivedate=25 gusht 2013}}</ref> Në qytet janë të pranishëm edhe shumë operatorë të tjerë si kabinat Ola. ====Autobusat qytetas==== Shërbimi i autobusave qytetas të Lucknowt drejtohet nga Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit, një korporatë e sektorit publik të transportit të pasagjerëve me seli në Rrugën [[Mahatma Gandi]]. Ajo ka 300 autobusa të ulët me gas të kompresuar natyror që veprojnë në qytet në një tërësi prej 9,500 autobusash. Në qytet ka 35 linja autobusash.<ref>{{cite web|url=http://www.tmu.ac.in/pdf/viewpointjantojune2012/final_inner_06.pdf|title=Study of Lucknow City (Final Report)|publisher=Teerthankar Mahaveer University|accessdate=25 gusht 2014|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035656/http://tmu.ac.in/pdf/viewpointjantojune2012/final_inner_06.pdf|url-status=dead}}</ref> Terminalet për autobusat e qytetit gjenden në Gudamba, Virajkhand, Alambagh, Scooter India, Institute of Engineering and Technology, Babu Banarasi Das University, Safedabad, Pasi qila, Charbagh, Andhe Ki Chowki dhe në Interseksionin Budheshwar. Ndodhen katër parqe autobusash në Gomti Nagar, Charbagh, Amausi dhe Dubagga.<ref>{{cite web|url=http://www.upsrtc.com/default.aspx?depots---bus-stations|title=Depots and Bus Stations|accessdate=27 gusht 2014|website=UPSRTC|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035820/http://www.upsrtc.com/default.aspx?depots---bus-stations|url-status=dead}}</ref> ====Autobusat ndër-shtetërorë==== [[Skeda:Charbagh Railway Station, Lucknow.jpg|parapamje|majtas|339px|Stcioni hekurudhor i Charbaghut, Lucknow]] Terminali kryesor ndër shtetëror Bhimrao Ambedkar në Alambagh ofron linjat kryesore të autobusave ndër-shtetërorë dhe shtetërorë në Lucknow. I vendosur në Autostradën Kombëtare 25, ai mundëson shërbime të përshtatshme për pasagjerët vajtës dhe ardhës. Në Qaiserbagh ndodhet gjithashtu një stacion më i vogël autobusash. Terminali i autobusave formalisht operon në Charbagh, përballë stacionit kryesor hekurudhor të Lucknowt, tani është kthyer si një park i autobusave të qytetit. Ky vendim u mor nga qeveria shtetërore dhe Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit për të lehtësuar trafikun në zonën e stacionit hekurudhor. Kanpur Lucknow Roadways Service është një shërbim kyç për udhëtarët e përditshëm që udhëtojnë në qytet për punë dhe qëllime arsimimi. Autobusat me ajër të kondicionuar të "Royal Cruiser", të prodhuar nga Volvo, operojnë me Korporatën e Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit për shërbimet ndërshtetërore të autobusave. Qytetet kryesore që shërbehen nga autobusat ndërshtetëror të Korporatës së Transportit Rrugor të Shtetit të Uttar Pradeshit janë Allahabadi, [[Varanasi]], Jaipuri, [[Agra]], Delhi, Gorakhpuri. Qytetet jashtë Uttar Pradeshit që mbulohen nga shërbimi i autobusave ndërshtetëror janë Jaipuri, [[New Delhi]], [[Gwaliori]], Bharatpuri, Singrauli, Faridabadi, Gurgaoni, Dausa, [[Ajmeri]], Dehraduni dhe [[Haridwari]].<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Inter-state-bus-terminal-opened/articleshow/26300849.cms|title=Inter State Bus Terminal opened|accessdate=27 gusht 2014|work=The Times of India}}</ref> ===Hekurudhor=== [[Skeda:CCS International Airport.jpg|parapamje|327px|Terminali-2, CCS International Airport]] Lucknow shërbehet nga mjaft stacione hekurudhore në pjesë të ndryshme të tij. Stacioni kryesor me distancë të madhe është Stacioni Hekurudhor i Lucknowt i vendosur në Charbagh. Është një strukturë mbresëlënëse e ndërtuar në vitin 1923 dhe funksionon si seli e Divizionit Hekurudhor Verior. Stacioni i afërt me të dhe stacioni i dytë më i madh i distancave të mëdha është Stacioni i Nyjes Hekurudhore të Lucknowt i operuar nga Hekurudha Veri-Lindore. Qyteti është një nyje e rëndësishme me lidhje me qytetet kryesore të shtetit dhe vendit si [[New Delhi]], Bombeji, Kolkata, Chandigarhi, Amritsari, Jammu, [[Chennai]], Hyderabadi, [[Bangalore]], Ahmedabadi, Pune, Indore, Bhopali, [[Gwaliori]], Jabalpuri, Jaipuri dhe Siwani. Qyteti ka një tërësi prej katërmbëdhjetë stacionesh hekurudhore me shërbime që fillojnë në Aishbagh dhe e lidhin me Lucknown, Daliganj dhe Mohibullapur. Përveç Mohibullapurit, të gjithë stacionet janë të lidhur binarë në largësi të gjerë dhe hekurudha me binarë metrikë standard. Të gjithë stacionet qëndrojnë brenda kufjijve të qytetit dhe janë të mirë lidhur nga shërbime autobusash dhe shërbime të tjera të transportit rrugor. Stacionet suburbane përfshijnë Bakshi Ka Talabin dhe Kakorin. Hekurudha Suburbane Lucknow–Kanpur u fillua në vitin 1867 për të plotësuar nevojat e udhëtimit midis Lucknow dhe Kanpurit. Trenat në këtë shërbim qëndrojnë gjithashtu në shumë vende të ndryshme në qytet duke formuar një rrjet suburban hekurudhor. ===Transporti ajror=== [[Skeda:CCS Airport.jpg|parapamje|majtas|327px|Terminali-2, CCS International Airport]] Lidhje të drejtpërdrejta ajrore janë të disponueshme nga Lucknow për në [[New Delhi]], [[Patna]], Kolkata, Bombej, Bangalore, Ahemadabad, Hyderabad, [[Chennai]], Guwahati dhe qytete të tjera të rëndësishme nëpërmjet Chaudhary Charan Singh International Airport. Aeroporti ka qenë renditur si aeroporti i dytë më i mirë në botë në kategorinë e aeroporteve të vegjël.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-airport-judged-second-best-in-small-airport-category/articleshow/51244136.cms|title=Lucknow airport judged second best in small airport category|date=3 mars 2016|publisher=TOI|accessdate=4 mars 2016}}</ref> Ai është i përshtatshëm për të gjithë motet dhe ofron shërbime parkimi për mbi 50 aeroplanë. Tashmë nga Lucknow operojnë fluturime kombëtare dhe ndërkombëtare linja si Air India, Air India Express, Jet Air, GoAir, IndiGo, Saudi Airlines, Flydubai, Oman Air dhe Air Vistara. Duke mbuluar një sipërfaqe prej 480 hektarësh (1187 akresh), me Terminalin 1 për fluturime ndërkombëtare dhe Terminalin 2 për fluturime kombëtare, aeroporti mund të përballoi aeroplanë nga [[Boeing 767]] deri te [[Boeing 747-400]] duke mundësuar ngarkesa domethënëse pasagjerësh dhe mallrash.<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_technicalinfo.jsp|title=Airports Authority of India|publisher=AAI|date=20 prill 2010|accessdate=8 gusht 2014|archive-date=15 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915095108/http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_technicalinfo.jsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_passengerinfo.jsp|title=Airports Authority of India|publisher=AAI|date=20 prill 2010|accessdate=17 shkurt 2014|archive-date=13 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140213210203/http://www.aai.aero/allAirports/lucknow_passengerinfo.jsp|url-status=dead}}</ref> Destinacionet ndërkombëtare përfshijnë [[Abu Dabi]]n, [[Dubai]]n, Muscatin, Riyadhin, [[Singapori]]n, [[Bangkoku]]n dhe Jeddahun.<ref>{{cite web|url=http://www.world-airport-codes.com/india/lucknow-4260.html|title=Chaudhary Charan Singh International Airport|accessdate=28 gusht 2014|website=World Airport Codes}}</ref> Zgjerimi i planifikuar i aeroportit do të lejoi të ulen në aeroport jambo jetët [[Airbus A380]]; Airport Authority of India është gjithashtu duke planifikuar të zgjeroi terminalin ndërkombëtar për të rritur kapacietetin e trafikut të pasagjerëve. Ky ësthë aeroporti i 10-të më i ngarkuar në Indi, më i ngarkuari në Uttar Pradesh dhe i dyti më i ngarkuari në Indinë Veriore. ===Metroja=== Planet për ndërtimin e një sistemi të tranzitit të shpejtë në mass, Metrosë së Lucknowt dhe Shërbimit Një-binarësh u përfunduan në dhjetor të vitit 2013 nga Delhi Metro Rail (DMRC).<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/UP-gets-Centres-sanction-letter-for-Lucknow-Metro/articleshow/28025048.cms|title=UP gets Centre's sanction letter for Lucknow Metro – The Times of India|publisher=Times of India|accessdate=8 gusht 2014}}</ref> Mbledhja e kampjoneve të terrenit për ndërtimin e metrosë nisi më 5 gusht 2009 dhe u përfundua në shtator të të njëjtit vit. Raporti doli në përfundimin se kushtet e terrenit ishin të përshtatshme për ndërtimin e metrosë. Vendimi për të vazhduar me projektin u mor në debatin për buxhetin 2013–14 të shtetit të Uttar Pradeshit. Në shkurt, kryeministri Akhilesh Yadavi dha aprovimin për të krijuar një sistem metroje për kryeqytetin e shtetit. Është i ndarë në dy korridore, me korridorin Veri-Jug që lidh Munshipulian me CCS International Airport dhe korridorin Lindje-Perëndim që lidh Stacionin Hekurudhor të Charbaghut me Vasant Kunjin. Ky do të jetë sistemi më i kushtueshëm i transportit publik në shtet, por do të mundësoi një mjet të shpejt të transportit në masë për të lehtësuar trafikun në rrugët e qytetit. Faza e parë e ndërtimit do të përfundoi midis viteve 2016–17. Përfundimi i projektit të metrosë është objektivi kryesor i tanishëm i qeverisë së Uttar Pradeshit i drejtuar nga kryeministri Akhilesh Yadav<ref>{{cite web|url=http://www.railnews.co.in/dmrc-assures-lucknow-metro-rail-first-phase-completion-by-february-2017/|title=DMRC assures Lucknow Metro first phase completion|accessdate=27 gusht 2014|website=railnews|archive-date=19 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819130005/http://www.railnews.co.in/dmrc-assures-lucknow-metro-rail-first-phase-completion-by-february-2017/|url-status=dead}}</ref> === Biçikletat === Lucknow është me qyteteve më miqësorë me biçikletat në Uttar Pradesh. Në qytet, pranë rezidencës së kryeministrit janë vendosur korsi kushtuar ecjes së biçikletave. Korsia katër kilometra e gjysëm përfshinë Rrugën e La-Martiniere College pranë Klubit të Golfit në Kalidas Marg, ku qëndron kryeministri dhe Vikramaditya Marg, që bujt zyrën e partisë drejtuese. Korsia katër metra e dedikuar për çiklistat është e ndarë nga rruga e këmbësorëve dhe ajo kryesore e makinave. Me [[Amsterdami]]n si frymëzim, korsitë e rëja të biçikletave do të ndërtohen në qytet për ta bërë më miqësor me biçikletat, me shërbime si dhënia me qera e biçikletave.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-to-get-Amsterdam-inspired-cycling-tracks/articleshow/45062205.cms|title=Lucknow to get Amsterdam-inspired cycling tracks|date=11 qershor 2014|accessdate=15 dhjetor 2014|website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/noida-agra-and-lucknow-to-be-cyclefriendly/article6310271.ece|title=Noida, Agra and Lucknow to be cycle-friendly|date=13 gusht 2014|accessdate=15 dhjetor 2014|website=The Hindu}}</ref> Në vitin 2015, Lucknow mirëpriti një ngjarje të nivelit kombëtar çiklistik të quajtur 'The Lucknow Cyclothon' në të cilën morën pjesë çiklistë profesionistë dhe amatorë.<ref>{{cite web|title=City hosts, cheers national level cycling event – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/City-hosts-cheers-national-level-cycling-event/articleshow/46818203.cms|website=The Times of India|accessdate=25 maj 2015}}</ref> Një rrjet korsish biçikletash nën ndërtim nga Qeveria e Uttar Pradeshit është krijuar për ta bërë Lucknown qytetin me rrjetin më të madh në Indi të korsive të biçikletave.<ref>{{cite web|title=CM Akhilesh Yadav puts Lucknow on track to be city with country's largest cycle network|url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/cm-akhilesh-yadav-puts-lucknow-on-track-to-be-city-with-countrys-largest-cycle-network/|website=The Indian Express|date=29 dhjetor 2015|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> ==Demografia== {{Demografia |1865= 300000 |1871= 284800 |1881= 261300 |1891= 273000 |1901= 264000 |1911= 259800 |1921= 240600 |1931= 274700 |1941= 387177 |1951= 496900 |1961= 595400 |1968= 763600 |1971= 814000 |1981= 1007604 |1991= 1669204 |2001= 2245509 |2011= 2902601 | pershkrimi = Popullsia historike e Lucknowt | burimi = populstat.info<ref name="censusindia1">{{Cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=Historical Census of India|url-status=dead|access-date=24 tetor 2016|archive-date=17 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm}}</ref> }} {{bar box |title=Feja në Lucknow (2011)<ref name="census2011">{{cite web|title=C-1 Population By Religious Community|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html|publisher=Government of India, Ministry of Home Affairs|accessdate=11 maj 2016}} në këtë faqe zgjidhet "Uttar Pradesh" nga menuja e shkarkimit. "Lucknow (M.Corp.)" është një linjën 890 të faillit të ekscelit (në anglisht)</ref><ref name="census"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduizmi]]|#FF6600|71.71}} {{bar percent|[[Islami]]|#009000|26.36}} {{bar percent|[[Sikizmi]]|#FFFF00|0.76}} {{bar percent|[[Krishtërimi]]|#FF7601|0.58}} {{bar percent|Të tjerë|#808080|0.59}} }} Popullsia e Lucknow Urban Agglomeration (LUA) u rrit mbi një milion në vitin 1981 ndërsa në censusin e vitit 2001 ishte rritur në 2.24 milion. Kjo përfshinte rreth 60,000 banorë në Lucknow Cantonment dhe 2.18 milion në qytetin e Lucknowt, që përfaqësonte një rritje prej 34.53 përqindësh mbi shifrat e vitit 1991.<ref name="Lko growth">{{cite news|title=Lucknow pips Kanpur, emerges as most populous city in UP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-pips-Kanpur-emerges-as-most-populous-city-in-UP/articleshow/7879054.cms|accessdate=18 prill 2014|newspaper=The Times of India|date=6 prill 2011}}</ref> Siç u raportua nga Censusi Indian i vitit 2011, qyteti i Lucknowt kishte një popullsi prej 2 815 601 banorësh, nga të cilët 1 470 133 ishin meshkuj dhe 1 345 468 femra.<ref name="Lko city census">{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|format=PDF|accessdate=18 maj 2014}}</ref> Kjo ishte një rritje prej 25.36 përqindësh krahasuar me shifrat e vitit 2001. Midis viteve 1991 dhe 2001 popullsia e regjistruar u rrit me 32.03 përqind, në mënyrë domethënëse më e ulët se 37.14 përqind që u regjistrua midis viteve 1981 dhe 1991.<ref name="Lko district census">{{cite web|title=Lucknow district population, Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|accessdate=18 prill 2014}}</ref> Të dhënat e para të parakohshme sugjeronin se kishte një dendësi popullsie prej 1815 banorë për km² në vitin 2011 krahasuar me 1443 banorë për km² në vitin 2001.<ref name="Lko district census" /> Sipërfaqja tërësore e mbuluar nga distrikti i Lucknowt është vetëm rreth 2528 km², dendësia e popullsisë ishe shumë më e lartë se ajo e 690 banorëve për km² e regjistruar në nivel shtetëror. Popullsia e kastave të njohura të shtetit përfaqësonte 21.3 përqind të popullsisë së përgjithshme, një shifër më e lartë se mesatarja shtetërore prej 21.15 përqind.<ref name="caste population">{{cite web|title=Primary Census Abstract data|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=152216|publisher=Census Of India}}</ref><ref name="SCHEDULED CASTES">{{cite web|title=DALITS/SCHEDULED CASTES – 2011|url=http://www.isidelhi.org.in/hrnews/HR_THEMATIC_ISSUES/Dalits/Dalits2009.pdf|publisher=Human Rights Documentation|url-status=dead|access-date=24 tetor 2016|archive-date=29 korrik 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69Wvv2gBy?url=http://www.isidelhi.org.in/hrnews/HR_THEMATIC_ISSUES/Dalits/Dalits2009.pdf}}</ref> Mbi 36.37 përqind e popullsisë së përgjithshme banonte në zona rurale duke lënë rreth 63.3 përqind për popullsinë e zonës urbane.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|title=Lucknow District|accessdate=27 gusht 2014|website=Census 2011}}</ref> Kishte megjithatë, shifra të larta krahasuar me gjithë shtetin, kur popullsia urbane përbëhet vetëm nga rreth 21% e popullsisë së përgjithshme.<ref name="city census">{{cite web|title=The initial provisional data|url=http://www.census2011.co.in/census/district/528-lucknow.html|publisher=Census 2011|accessdate=10 korrik 2011}}</ref> Raporti gjinor në qytetin e Lucknowt është 915 femra për 1000 meshkuj në vitin 2011 krahasuar me censusin e vitit 2001 prej 888 femrash për 1000 meshkuj. Raporti gjinor kombëtar në Indi është 940 femra për 1000 meshkuj sipas Census 2011 Directorate.<ref name="Lko city census" /> Citi ka një nivel alfabetizmi prej 84.72% krahasuar me 56.3% për gjithë mesataren e shtetit të Uttar Pradeshit.<ref name="Lko city census" /> Të njëjtat shifra qëndruan në 75.98% dhe 60.47% në vitin 2001. Në qytetin e Lucknowt popullsia tërësore e alfabetizuar është 2,147,564 banorë prej të cilëve 1 161 250 ishin meshkuj dhe 986 314 femra.<ref name="Lko city census" /><ref name="literacy improvement">{{cite news|title=UP improves literacy rate, child sex ratio dips: Census|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-02/lucknow/29374065_1_female-literacy-literacy-rate-growth-rate|work=The Times of India|accessdate=2 prill 2011|date=2 prill 2011|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505082254/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-02/lucknow/29374065_1_female-literacy-literacy-rate-growth-rate|url-status=dead}}</ref> Megjithë faktin se punësimi i përgjithshëm në distrikt është 32.24%, është më e lartë se mesatarja shtetërore prej 23.7%, punësimi mes femrave në Lucknow është shumë i ulët në vetëm 5.6 përqind dhe tregon një rënie nga shifrat e vitit 1991 prej 5.9 përqindësh.<ref name="city literacy">{{cite news|title=Upsurge in state literacy|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-08-21/lucknow/27248494_1_literacy-rate-basic-education-primary-schools|work=The Times of India|accessdate=21 gusht 2001|date=21 gusht 2001|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505085303/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-08-21/lucknow/27248494_1_literacy-rate-basic-education-primary-schools|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?284526|title=Riding His Lucknow &#124; Sharat Pradhan|publisher=Outlook India|accessdate=27 gusht 2014}}</ref> ==Arkitektura== {{kryesore|Arkitektura e Lucknowt}} [[Skeda:Lucknow Skyline From Gomti Nagar.jpg|left|468px|parapamje| image_skyline e Lucknowt nga Gomti Nagari]] [[Skeda:Rooftop details, Jama Masjid, Lucknow (5163861425).jpg|parapamje|Detaje të çatisë së Jama Masjidit në Luckow]] Ndërtesat e Lucknowt paraqesin stile të ndryshme arkitekturore me shumë ndërtesa simbol të ndërtuara gjatë periudhave britanike dhe mogule. Më shumë se gjysma e këtyre ndërtesave qëndrojnë në pjesën e vjetër të qytetit. Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit organizon një "Shëtitje të Trashëgimisë" për turistët që mbulon monumentet më popullore.<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/heritage_lucknow.htm|title=Uttar Pradesh Tourism, Official Website of Government of Uttar Pradesh, India|publisher=UP Tourism|accessdate=4 gusht 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620060925/http://www.up-tourism.com/heritage_lucknow.htm|archivedate=20 qershor 2014}}</ref> Mes arkitekturës ekzistuese janë ndërtesat fetare si [[Imambarat e Lucknowt|Imambarat]], [[Xhamia|xhamitë]], dhe faltore të tjera islamike ashtu si dhe struktura shekullore si kopshtet e rrethuara, ''[[baradari|baradarit]]'' dhe komplekset pallatore.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.com/architecture3.html|title=Architecture of Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow}}</ref> [[Skeda:Gomti Nagar.jpg|parapamje|majtas|369px|Pallate shumë-katësh në Gomti Nagar]] [[Bara Imambara]] në Hussainabad është një ndërtesë kolosale e ndërtuar në vitin 1784 nga Nawabi i atëhershëm i Lucknowt, Asaf-ud-Daula. Ajo u ndërtua fillimisht për të ofruar ndihmë për njerëzit e prekur nga uria, që goditi të gjithë Uttar Pradeshin në atë vit.<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindiatravel.com/lucknow.html|title=Times of India-Lucknow|accessdate=13 gusht 2014|website=Lucknow Travel|publisher=Times of India Travel|archive-date=2 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902002802/http://www.timesofindiatravel.com/lucknow.html|url-status=dead}}</ref> Është salla më e madhe në Azi pa ndonjë mbështetje të jashtme trarësh druri, hekuri apo guri.<ref>{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-monuments/bada-imambara.html|title=Bada Imambara|accessdate=27 gusht 2014|website=Indian Monuments|archive-date=3 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803184536/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/bada-imambara.html|url-status=dead}}</ref> Monumenti kërkoi afërsisht 22,000 punëtorë gjatë ndërtimit.<ref>{{Cite book|title=Rulers, Townsmen and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870|last=Bayly|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press Archive|year=1988|isbn=978-0-521-31054-3|page=135|language=En}}</ref> [[Skeda:SDC12395sd.JPG|parapamje|432px|[[Bada Imambada]], Lucknow i Vjetër]] [[Rumi Darwaza]] 18 metra e lartë e ndërtuar nga Nawabi Asaf-ud-daula (mbretëruar 1775–1797) në vitin 1784, shërbeu si hyrja për në qytetin e Lucknowt. Është e njohur si Portiku Turk, siç u mendua gabimisht se ishte identik me portikun e Konstantinopojës. Ndërtesa ofron hyrje perëndimore për te Imambara e madhe dhe është e zbukuraur me dekorime luksoze.<ref>{{cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaçaddorimss/t/019addor0002664u00000000.html|title=Roomi Darwaza|accessdate=13 gusht 2014|website=The Turkish Gate (Rumi Darwaza), Lucknow|publisher=The British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Skeda:Lamarts.jpg|parapamje|majtas|432px|La Martiniere School, një nga shkollat më të vjetra dhe më të vlerësuara në Indi]] Në vendet historike të Lucknowt mund të shihen stile arkitekturore nga kultura të ndryshme. Universiteti i Lucknowt paraqet një frymëzim të madh nga stili evropian, ndërsa [[Arkitektura Indo-Saraçene]] është e pranishme në mënyrë të shquar te ndërtesa e Vidhan Sabhas së Uttar Pradeshit dhe Stacioni Hekurudhor i Charbaghut. [[Dilkusha Kothi]] është ajo që ka mbetur nga një pallat i ndërtuar nga majori rezident britanik Gore Ouseley përreth vitit 1800 dhe që përbën një shembull të [[arkitektura Baroke Angleze|Arkitekturës Baroke Angleze]]. Ajo shërbeu si një strehë gjuetie për Nawabët e Awadhit dhe si një resort veror.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknowonline.in/city-guide/dilkusha-garden-lucknow|title=Dilkusha Garden Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow Online|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110332/http://www.lucknowonline.in/city-guide/dilkusha-garden-lucknow|url-status=dead}}</ref> [[Chattar Manzili]], që shërbeu si pallati i sunduesve të Awadhit dhe grave të tyre është i kurorëzuar nga një kube si ombrellë e emërtuar ''Chattar'' sipas fjalës [[gjuha hindi|Hindi]] që do të thotë "ombrellë". [[Skeda:The Cathedral Church and School.jpg|parapamje|416px|Katedralja në Hazratganj]] Përballë [[Chattar Manzili]]t qëndron 'Lal Baradari' i ndërtuar nga Nawabi Saadat Ali Khani I midis viteve 1789 dhe 1814. Ai funksionon si një dhomë froni në kurorëzimet e oborretve mbretërore. Ndërtesa tanish përdoret si një muze dhe përmban portrete të realizuara në mënyrë delikate për personat që luajtën role të rëndësishme në administrimin e Mbretërisë së Oudhit. Një tjetër shembull i përzierjes së stileve arkitekturore është La Martiniere College, që paraqet një shkrirje të motiveve evropiane dhe indiane. U ndërtua nga gjeneral-majori Claude Martin që kishte lindur në [[Lioni|Lyon]] dhe vdiq në Lucknow më 13 shtator 1800. Fillimisht i quajtur "Constantia", sallat e ndërtesës janë me kube pa përdorur trarë druri për ndërtimin.<ref>{{Cite book|title=Historic Lucknow|year=1939|url=https://archive.org/details/historiclucknow0000hays|last=Hay|first=Sidney|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0964-8|language=En}}</ref> Në ndërtesën e kolegjit mund të dallohen elemente të [[Arkitektura Gotike|Arkitekturës Gotike]].<ref>{{cite web|url=http://www.lamartinierelucknow.org/about/patron|title=About The Founder|accessdate=27 gusht 2014|website=La Martiniere College Lucknow|archive-date=13 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413181243/http://www.lamartinierelucknow.org/about/patron|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Renovated Hazratganj011.jpg|parapamje|majtas|381px|Tregu i Hazratganjit, në nga tregjet më të bukur të qytetit]] [[Bara Imambara|Asafi Imambara]] e Lucknowt paraqet salla me kupola si veçantia e saj arkitekturore. [[Bara Imambara]], [[Chhota Imambara]] dhe [[Rumi Darwaza]] qëndrojnë në testamentin qytetit të përzejerjes së stilit arkitekturor Nawab, [[Arkitektura Mogule|Mogul]] dhe Turk, ndërsa kolegji La Martiniere përmban elemente të stilit Indo-Evropian. Madje ndërtesat e reja janë stilizuar duke përdorur kubetë dhe kolonat karakteristike ashtu si dhe natën këta monumente të ndriçuara bëhen tërheqjet kryesore të qytetit.<ref>{{cite web|url=http://tcpomud.gov.in/Divisions/IEP/Urban%20Land%20Price%20Scenario%20Lucknow/Chapter-3(Rich%20Urban%20Heritage%20Lcknow).doc|title=Rich Urban Heritage of Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Town and Country Planning Organisation|publisher=Government of India|format=doc|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903111516/http://tcpomud.gov.in/Divisions/IEP/Urban%20Land%20Price%20Scenario%20Lucknow/Chapter-3(Rich%20Urban%20Heritage%20Lcknow).doc|url-status=dead}}</ref> Përreth Hazratganjit, tregut kryesor të qytetit, haset një shkrirje e arkitekturës së vjetër dhe të re. Ai ka një parkim me shumë kate në vend të një stacioni të vjetër dhe të shkatërruar policor duke i hapur rrugë korridoreve të gjerë në rrugicat e mirë-renditura të njerëzve të thjeshtë, të zbukuruar me sheshe, zona të gjelbra dhe fenerësht të bukur ndriçues të lartësuar me hekur, reminishent i [[Arkitektura Viktoriane|Periudhës Viktoriane]], në të dyja anët e rrugës.<ref name="ibnlive.in.com 141311-3">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/magic-makeover-for-lucknows-famed-hazratganj/141311-3.html|title=Magic makeover for Lucknow's famed Hazratganj – IBNLive|publisher=IBN Live|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=30 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140730013905/http://ibnlive.in.com/news/magic-makeover-for-lucknows-famed-hazratganj/141311-3.html|url-status=dead}}</ref> ==Kultura== Njëlloj si qytetet e tjera metropolitane përgjatë Indisë, Lucknow është shumë-kulturësh dhe shtëpi e njerëzve që përdorin gjuhë dhe dialekte të ndryshme.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Rain-brings-relief-to-Lucknowites/articleshow/38339591.cms|title=Rain brings relief to Lucknowites – The Times of India|publisher=The Times of India|date=14 korrik 2014|accessdate=8 gusht 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Narendra-Modis-messages-to-Lucknowites/articleshow/34305188.cms|title=Narendra Modi's messages to Lucknowites – The Times of India|publisher=The Times of India|date=28 prill 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> Shumë nga karakteristikat kulturore dhe traditat e veçanta të Lucknowt sot janë shndërruar në legjenda të gjalla. Merita për këtë i takon traditave shekullore dhe sinkretike të Nawabëve të Awadhit, që kishin një interes të fortë në çdo fushë të jetës dhe inkurajuan këto tradita të arrinin një nivel të rrallë sofistikimi. Lucknowitët e sotëm janë të njohur për mënyrat e sjellshme dhe të rafinuara të të folurit që bie në sy të vizitorëve. Banorët e Lucknowt e quajnë veten ''lucknowitë'' ose ''Lakhnavi''.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Rain-brings-relief-to-Lucknowites/articleshow/38339591.cms|title=Rain brings relief to Lucknowites|date=14 korrik 2014|accessdate=28 korrik 2014|website=The Times of India|publisher=Times News Network}}</ref> ===Gjuha dhe poezia=== Megjithëse gjuha kryesore zyrtare e qytetit është [[gjuha hindi|hindi]], gjuha e përgjithshme më e folur është gjuha bisedore hindustani.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.org.uk/culture/index.html|title=Culture of Lucknow|accessdate=25 gusht 2014|website=Lucknow city|archive-date=19 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150119025507/http://www.lucknow.org.uk/culture/index.html|url-status=dead}}</ref> [[Anglishtja Indiane është gjithashtu gjerësisht e përdorur sidomos për biznesin dhe qëllime administrative, si rezultat i trashëgimisë britanike të Indisë dhe traditës së Komonuelthit, ashtu si dhe të globalizimit. [[Gjuha urdu]] është gjithashtu pjesë e kulturës dhe trashëgimisë laknavite. Përdoret kryesisht nga familjet më të pasura, anëtarët e mbetur të familjes mbretërore ashtu si dhe në poezinë urdu dhe shenjat publike. Qeveria ka ndërmarrë shumë hapa inovativë për të promovuar gjuhën urdu.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-30/lucknow/35484263_1_hindi-and-urdu-urdu-words-akhilesh-yadav|title=Govt committed to promote Urdu: Akhilesh Yadav|work=The Times of India|date=30 nëntor 2012|accessdate=30 janar 2013|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505064032/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-30/lucknow/35484263_1_hindi-and-urdu-urdu-words-akhilesh-yadav|url-status=dead}}</ref> Gjuha Awadhi, një dialekt i gjuhës hindi, ka luajtur një rol të rëndësishëm në historinë e Lucknowt dhe është akoma e përdorur në zonat rurale të qytetit dhe nga popullsia qytetase nëpër rrugë.<ref>{{cite web|url=http://lucknowliteraryfestival.com/about/|title=About Lucknow Literary Festival|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow Literary Festival|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903085003/http://lucknowliteraryfestival.com/about/|url-status=dead}}</ref> Historikisht, Lucknow konsiderohej një nga qendrat më të mëdha të kulturës myslimane në Indi.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MryC2HZaciEC&pg=PA84&lpg=PA84&dq=Lucknow+Muslim+culture&source=bl&ots=zPDLQP5j2W&sig=Ix4t0BKqRJoNJ5NMvyef1Nu2-KQ&hl=en&sa=X&ei=5U8CU7CPIIaYrgfQxoDQDQ&ved=0CC0Q6AEwATgK#v=onepage&q=Lucknow%20Muslim%20culture&f=false|title=Jews, Muslims and Mass Media: Mediating the 'Other' – Google Books|publisher=Books.google.co.in|date=26 shtator 2002|accessdate=17 shkurt 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-islam.org/four-californian-lectures-sayyid-akhtar-rizvi/lucknow-culture|title=Lucknow Culture &#124; Four Californian Lectures &#124; Books on Islam and Muslims|publisher=Al-Islam|accessdate=17 shkurt 2014}}</ref> Dy poetë, Mir Babar Ali Anisi dhe Mirza Dabeeri, u bënë eksponentë legjendarë të një zhanri poetik unik të poezisë elegjiake myslimane të quajtur ''marsiya'' e fokusuar mbi flijimin suprem të Imam [[Hyseni]]t në [[Beteja e Qerbelasë|Betejën e Qerbelasë]], që përkujtohet gjatë ditës së përvitshme të Muharremit.<ref>{{Cite book|title=Shi'a Islam in Colonial India: Religion, Community and Sectarianism|last=Jones|first=Justin|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-1-139-50123-1|language=En|page=93}}</ref> Revolucionari Ram Prasad Bismil, që u var nga britanikët në burgun e Gorakhpurit, u ndikua gjerësisht nga kultura e Lucknowt dhe emri i tij kujtohet në poezitë e tij.<ref>{{cite book|author=Madan Lal Verma 'Krant'|title=Krantikari Bismil Aur Unki Shayri|page=28|script-title=hi:याद आयेगा बहुत लखनऊ का जेल हमें}}</ref> Qytetet rrethuese si Kakori, Daryabad, Fatehpuri, Barabanki, Rudauli dhe Malihabad prodhuan shumë poetë dhe shkrimtarë të shquar të gjuhës urdu duke përfshirë Mohsin Kakorvin, Majazin, Khumar Barabankvin dhe Josh Malihabadin.<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1106916|title=REVIEW: Josh Malihabadi|date=18 maj 2014|accessdate=28 gusht 2014|website=Dawn|last=Piracha|first=Imtiaz}}</ref> [[Skeda:263479-special-biryani-at-tunday.jpg|parapamje|381px|Gelawati Kababët e Tunday-t, specialiteti i Lucknowt]] ===Kuzhina=== Rajoni i Awadhit ka kuzhinën e tij të veçantë të stilit "Nawabi". Pjatat më të mirë-njohura të kësaj zone janë biryanit, qebabët dhe bukët. Qebabët shërbehen në një larmi stilesh; ''kakori'', ''galawati'', ''shami'', ''boti'', ''patili-ke'', ''ghutwa'' dhe ''seekh'' janë mes varieteteve të disponueshme.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.nic.in/cuisine.htm|title=Cuisine of Lucknow|publisher=Lucknow|accessdate=26 mars 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070819044302/http://lucknow.nic.in/cuisine.htm|archivedate=19 gusht 2007}}</ref> Restoranti Tunde ke kabab ka hapur për më shumë se një qendër dhe është burimi më popullor i qebabëve.<ref>{{cite web|url=http://www.indianfoodsguide.com/food-articles/indian-food-articles/history-of-the-tunday-kabab.html|title=History of the Tunday Kabab|accessdate=25 gusht 2014|website=indianfoodsguide|archive-date=26 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114256/http://www.indianfoodsguide.com/food-articles/indian-food-articles/history-of-the-tunday-kabab.html|url-status=dead}}</ref> Reputacioni i qebabëve të Lucknowt nuk është i kufizuar te popullsia vendore, por gatimi tërheqë njerëz jo vetëm nga qytetet e tjera por madje edhe nga vendet e tjera.<ref>{{cite web|author=Shubha Singh|url=http://www.thealternative.in/lifestyle/lucknow-for-the-love-of-kebabs/|title=Lucknow for the love of Kebabs &#124;|publisher=Thealternative|date=22 dhjetor 2012|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808051723/http://www.thealternative.in/lifestyle/lucknow-for-the-love-of-kebabs/|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu i famshëm për ushqimin e rrugës, kulfin, paanin dhe ëmbëlsirat e tij të shijshme. Nahari, një pjatë e përgatitur duke përdorur mishin e deles, është shumë popullore mes jo-vegjetarianëve. Sheermali është një tip bukeje e ëmbël (paratha) e përgatitur vetëm në Lucknow. Disa restorante në qytet janë rreth 100 vjeçarë; ka gjithashtu shumë restorante të shtrenjta, furra, dhoma ngrënieje dhe pabe që plotësojnë kërkesat e klasës së pasur dhe udhëtarëve të huaj. ===Festat=== Festat e përgjithshme Indiane si Eidi, Holi, Diwali, Durga Puja, Vijayadashami, Krishtlindjet, Raksha Bandhani festohen me entuziazëm të madh dhe shou nëpër qytet.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow.org.uk/festivals.html|title=Festivals in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Lucknow|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035751/http://www.lucknow.org.uk/festivals.html|url-status=dead}}</ref> Disa nga festat e tjera ose procesionet që zhvillohejn në qytet janë siç vijon: * ''Lucknow Mahotsava'' ''Lucknow Mahotsava'' (festa e Lucknowt) organizohet çdo vit për të paraqitur artin dhe kulturën si dhe për të promovuar turizmin e Uttar Pradeshit.<ref>{{cite web|url=http://www.incredibleindia.org/experience-india/fairs-and-festivals/53-november/78-lucknow-festival-uttar-pradesh|title=Lucknow Festival|accessdate=27 gusht 2014|website=Incredible India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903090823/http://www.incredibleindia.org/experience-india/fairs-and-festivals/53-november/78-lucknow-festival-uttar-pradesh|archivedate=3 shtator 2014}}</ref> Me vitet 1975–76 të caktuar si vitit i Turizmit të [[Azia Jugore|Azisë Jugore]], Lucknow gjeti mundësinë për të promovuar artin, kulturën dhe turizmin e qyteti te turistët kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Festa e parë e Lucknowt është pjesë e këtij promovimi dhe që atëherë, me disa përjashtime, Lucknow Mahotsava është zhvilluar çdo vit.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknowmahotsava.com/aboutmahotsav.html|title=About Mahotsava|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow Mahotsav|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035644/http://www.lucknowmahotsava.com/|url-status=dead}}</ref> * ''Festa e Letërsisë së Lucknowt™'' Festa e Letërsisë së Lucknowt™ është festë e përvitshme Letërsie e mbajtur në muajin e nëntorit çdo vit që nga viti 2013. Festa e Letërsisë së Lucknowt është festa e dytë më e madhe e letërsisë në Indi që karakterizohet nga disa nga shkrimtarët dhe mindimtarët më të mëdhenj nga e gjithë bota.<ref>{{cite web|url=http://wwww.lucknowliteraturefestival.org|title=Lucknow Literature Festival™|date=3 tetor 2016|website=Lucknow Literature Festival™|access-date=4 prill 2021|archive-date=1 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001001034/http://wwww.lucknowliteraturefestival.org/|url-status=dead}}</ref> * Muharremi Lucknow është i njohur si qendra e [[Islami Shi'i|Islamit Shiit]] dhe simboli i kulturës shiite në Indi. [[Myslimanët]] ndjekin [[Muharremi]]n, muajin e parë të [[Kalendari hixhri|kalendarit islamik]] dhe gjatë [[Dita e ashures|Ashures]] (dita e 10-të e muajit) vajtojnë kujtimin e [[Imami|Imam]] Hysenit, nipit të profetit [[Muhameti|Muhamet]].<ref>{{cite web|url=http://www.al-islam.org/story-of-the-holy-kaaba-and-its-people-shabbar/third-imam-husayn-ibn-ali|title=The Third Imam, Husayn Ibn 'Ali|accessdate=28 gusht 2014|website=Al-Islam}}</ref> Procesionet e Muharremit në Lucknow kanë një domethënie të veçantë dhe filluan gjatë mbretërimit të Nawabëve të Awadhit. Procesione si ''Shahi Zarihu'', ''Jaloos-e-Mehndi'', ''Alam-e-Ashura'' dhe ''Chup Tazia'' kanë domethënie të veçantë për bashkësinë shiite dhe zhvillohen me zell të madh fetar deri në vitin 1977, kur qeveria e Uttar Pradeshit i ndaloi procesionet publike Azadari. Për njëzet vjetët në vazhdim, procesionet dhe mbledhjet zhvilloheshin në mënyrë private ose në hapësira të bashkësisë duke përfshirë Talkatora karbalan, [[Bara Imambara]]n (Imambara Asifi), [[Chota Imambara]]n (Imambara Husainabad), Dargah [[Hazret]] [[Abaz Aliu|Abbas]], Shah Najaf dhe [[Imambara Ghufran Ma'ab]]. Ndalimi u hoq pjesërisht në vitin 1997 dhe shiitët zhvilluan me sukses procesionin e tyre të parë Azadari në janar të vitit 1998 gjatë ditët së 21-të të [[Ramazani]]t, [[Ramazani sipas kalendarit Gregorian|muaji]] i shenjtë mysliman. Shiitët janë të autorizuar të zhvillojnë nëntë procesione nga nëntëqind që janë listuar në regjistrat shiitë.<ref>{{cite web|url=http://lucknowlive12.blogspot.in/p/festivals-in-lucknow.html|title=Festivals in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknowlive|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903143251/http://lucknowlive12.blogspot.in/p/festivals-in-lucknow.html|url-status=dead}}</ref> * Chup Tazia Procesioni i ''Chup Tazias'' e ka origjinën nga Lucknow përpara përhapjes në pjesët e tjera të Azisë Jugore. Duke datuar nga periudha e Nawabëve, ajo u nis nga Nawabi Ahmed Ali Khan Sahukat Yar Jung, një pasardhës i Bahu Begumit. Ajo është bërë një nga procesionet më të rëndësishme Azadari në Lucknow dhe një nga nëntë procesionet e lejuara nga qeveria. Ky procesion vajtues zhvillohet gjatë mëngjesit të 8-të të Rabi' al-awwalit, muaji i tretë mysliman dhe përfshin ''alamë'' (flamuj), ''Zari'' dhe një ''ta'zieh'' (një imitim i mauzoleumit të [[Qerbelaja|Qerbelasë]]). Ai fillon në Imambaran Nazim Saheb në rrugën Victoria pastaj lëviz në heshtje të plotë përmes Patanalas deri sa përfundon te Kerbala Kazmain, ku digjet ''ta'ziehu'' i stërmadh i zi.<ref name="auto">{{cite web|url=http://twocircles.net/2010feb23/chup_tazia_procession_lucknow_religious_and_cultural_tradition.html#.U_2CgtK1bPw|title=Chup Tazia procession in Lucknow: A religious and cultural tradition|accessdate=27 gusht 2014|publisher=twocircles|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035814/http://twocircles.net/2010feb23/chup_tazia_procession_lucknow_religious_and_cultural_tradition.html#.U_2CgtK1bPw|url-status=dead}}</ref> * Bada Mangali Kjo festë zhvillohet në muajin maj si ditëlindja e Tempullit të lashtë të Hanumanit të njohur si Purana Mandir. Në këtë festë, zhvillohet një panair nga publiku vendor. Zhvillohet në emër të perëndisë hindu Hanuman.<ref name="auto"/> ===Kërcimi, drama dhe muzika=== [[Skeda:Kathak 3511900193 986f6440f6 b retouched.jpg|parapamje|Një kërcimtar duke pozuar gjatë një sekuence kërcimi ''kathak''. Kërcimi e ka origjinën nga India Veriore, veçanërisht nga Lucknow]] Forma klasike e kërcimit indian ''Kathak'' mori formë në Lucknow.<ref>{{cite web|url=http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3ANorth_Lalli100-113.pdf|title=A North Indian Classical Dance Form: Lucknow Kathak|accessdate=25 gusht 2014|website=Journal for Anthropological Study of Human Movement|publisher=Illinois University|archive-date=16 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816084836/http://jashm.press.illinois.edu/12.3/12-3ANorth_Lalli100-113.pdf|url-status=dead}}</ref> Wajid Ali Shahu, Nawabi i fundit i Awadhit, ishte një përkrahës i madh dhe një kampion i pasionuar i ''Kathakut''. Lachhu Maharaji, Acchchan Maharaji, Shambhu Maharaji dhe Birju Maharaji e kanë mbajtur këtë traditë të gjallë.<ref>{{cite web|url=http://www.birjumaharaj-kalashram.com/pt-birju-maharaj.html|title=Pandit Birju Maharaj|accessdate=28 gusht 2014|website=Pt. Birju Maharaj Kalashram|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903091839/http://www.birjumaharaj-kalashram.com/pt-birju-maharaj.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bhavalaya.com/art%20and%20culture/famous_kathak_dancers.html|title=Famous Kathak Dancers|accessdate=28 gusht 2014|website=Bhavalaya|archive-date=23 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423213717/http://www.bhavalaya.com/art%20and%20culture/famous_kathak_dancers.html|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu shtëpia e këngëtares së shquar ''ghazal'' Begum Akhtar. Një pionere e stilit, ''"Ae Mohabbat Tere anjaam pe rona aaya"'' është një nga realizimet e saj më të mirë-njohura muzikore.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1121030/jsp/nation/story_16138641.jsp#.U_5GJdKSwZk|title=Tomb tribute to Begum Akhtar|date=29 tetor 2012|accessdate=28 gusht 2014|website=The Telegraph|publisher=Telegraph India|last=Chakraborty|first=Tapas}}</ref> Bhatkande Music Institute University në Lucknow është emërtuar sipas muzikantit Vishnu Narayan Bhatkhande<ref>{{cite web|url=http://www.bhatkhandemusic.edu.in/pages/home.asp|title=Bhatkhande Music Institute Deemed University|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Bhatkhande Music Institute|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502170138/http://www.bhatkhandemusic.edu.in/pages/home.asp|archivedate=2 maj 2014}}</ref> Bhartendu Academy of Dramatic Arts (BNA), gjithashtu e njohur si Bhartendu Natya Academy, është një institut trajnimi teatror i vendosur në Gomti Nagar. Është një universitet i shquar dhe një organizatë autonome nën ministrinë e kulturës së Qeverisë së Uttar Pradeshit. U krijua në vitin 1975 nga Sangeet Natak Akademy (Qeveria e Uttar Pradeshit) dhe u bë një shkollë e pavarur dramatike në vitin 1977.<ref>{{cite web|url=http://www.bnalko.org/|title=About Us|accessdate=28 gusht 2014|website=BNA Lucknow|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903172051/http://www.bnalko.org/|url-status=dead}}</ref> Përveç instituteve qeveritare, ka shumë grupe teatrore private si IPTA, Theatre Arts Workshop (TAW), Darpan, Manchkriti dhe grupi më i madh teatror rinor, Josh. Ky është një grup për të rinj që zhvillojnë përvojën teatrore, workshope dhe trajnime.<ref>{{cite web|url=http://joshgroup.blogspot.in/|title=Josh Group|accessdate=28 gusht 2014|website=We are Josh|publisher=Blogger|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903142427/http://joshgroup.blogspot.in/|url-status=dead}}</ref> Lucknow është gjithashtu vendlindja e muzikantëve si Naushadi, Talat Mahmoodi, Anup Jalota dhe Baba Sehgali ashtu si dhe e këngëtarit të shquar britanik të muzikës pop, Sir Cliff Richard.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/travel/article-2261676/Cliff-Richards-India-How-singers-career-actually-began-Calcutta.html|title=Cliff Richard|date=13 janar 2013|accessdate=28 gusht 2014|website=Dailymail|last=Turner|first=Steve}}</ref> ===Chikani i Lucknowt=== Lucknow është i njohur për punimet e qendistarisë ''chikankari'', ''zari'', ''zardozi'', ''kamdani'' dhe ''gota'' (tantella ari).<ref>{{cite web|url=http://www.lucknow-chikan-house.com/what-we-offer.html|title=The art of chikankari|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow Chikan House|archive-date=5 shtator 2012|archive-url=https://archive.today/20120905042528/http://www.lucknow-chikan-house.com/what-we-offer.html|url-status=dead}}</ref> ''Chikankari'' është një punim popullor qëndistarie e mirënjohur në të gjithë Indinë. Ky art 400-vjeçar në formën e tij të tanishme u zhvillua në Lucknow dhe mbeti vendi i vetëm ku ky art praktikohet akoma edhe sot. ''Chikankari'' kryen 'punime me nuanca' dhe është një qëndistari dhe punim artistik me dorë shumë delikat i kryer duke përdorur fill të bardhë në cohë të hollë pambuku si muslin ose byrynxhyk. Përveç fillit të bardhë, ndonjëherë përdoret edhe ''muga'' e vërdheme prej mëndafshi. Punimi kryehet në një kasketë, ''kurta'', ''sari'', shalle dhe veshje të tjera.<ref>{{cite web|url=http://lucknowcity.com/chikankari.php|title=Chikankari|accessdate=28 gusht 2014|website=Lucknow City|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903100747/http://lucknowcity.com/chikankari.php|url-status=dead}}</ref> Zejtaria e ''chikanit'', pothuajse e panjohur nën Nawabët, jo vetëm ka mbijetuar, por është duke lulëzuar. Rreth 2500 sipërmarrës janë angazhuar në realizimin e ''chikanëve'' për shitje në tregjet vendore, kombëtare dhe ndërkombëtare, ku Lucknow është eksportuesi më i madh i qëndistarisë ''chikan''.<ref>{{cite web|url=http://www.chikanbarn.com/Resources/85fd99ef-58a6-4bd8-9a2c-09494d8b8d20/Documents/671/Popularity%20of%20Chikankari%20outside%20India%20and%20its%20Export.pdf|title=Popularity of Chikankari outside India and exports|accessdate=27 gusht 2014|publisher=chikanbarn|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728214131/http://www.chikanbarn.com/Resources/85fd99ef-58a6-4bd8-9a2c-09494d8b8d20/Documents/671/Popularity%20of%20Chikankari%20outside%20India%20and%20its%20Export.pdf|archivedate=28 korrik 2014}}</ref> Si shenjë njohjeje, në dhjetor të vitit 2008, Rregjistri Indian i Indikacionit Gjeografik i dha ''chikankarit'' statusin e Indikacionit Gjeografik duke e njohur Lucknown si vendin ekskluziv të realizimit të tij.<ref>{{cite news|title=Chikankari GI a step towards international branding|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-16/lucknow/28040361_1_geographical-indication-lucknow-gi-certification|accessdate=10 korrik 2013|newspaper=The Times of India|date=16 janar 2009|archive-date=31 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131113159/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-16/lucknow/28040361_1_geographical-indication-lucknow-gi-certification|url-status=dead}}</ref> ===Cilësia e jetës=== Lucknow u rendit si "qyteti i dytë më i lumtur i Indisë" në një vëzhgim të zhvilluar nga IMRB International dhe LG Corporation, vetëm pas Chandigarhut. Ai ishte më mirë se qytetet e tjera metropolitane të Indisë si [[New Delhi]], [[Bangalore]] dhe [[Chennai]]. Lucknow ishte më i mirë se qytetet e tjera në zonë për ushqimin, transportin dhe kënaqjen e përgjithshme të qytetarëve.<ref>{{cite web|title=Happiest city survey: What makes Lucknow India's second happiest city? – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Happiest-city-survey-What-makes-Lucknow-Indias-second-happiest-city/articleshow/47657418.cms|website=The Times of India|accessdate=27 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Lucknow ahead of Delhi, other metros on happiness quotient – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-ahead-of-Delhi-other-metros-on-happiness-quotient/articleshow/47645787.cms|website=The Times of India|accessdate=27 qershor 2015}}</ref> ==Arsimimi== [[Skeda:IIMLucknow.jpg|parapamje|majtas|327px|Indian Institute of Management, Lucknow]] Lucknow është shtëpia e një numri organizatash arsimore dhe kërkimore të shquara duke përfshirë Indian Institute of Information Technology, Indian Institute of Management, Institute of Hotel Management, Central Drug Research Institute, Indian Institute of Toxicology Research, National Botanical Research Institute, Institute of Engineering and Technology, Dr. Ram Manohar Lohia National Law University, Sanjay Gandhi Postgraduate Institute of Medical Sciences, Dr. Ram Manohar Lohia Institute of Medical Sciences dhe King George's Medical University.<ref>{{cite web|url=http://www.career-info.in/india/colleges/list-of-colleges-in-lucknow.html|title=List of Top Colleges in Lucknow|accessdate=28 gusht 2014|website=Career Info|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903111739/http://www.career-info.in/india/colleges/list-of-colleges-in-lucknow.html|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:La Martiniere College, Lucknow - by Ahmad Faiz Mustafa.jpg|parapamje|327px|La Martiniere College]] Institucionet arsimore në qytet përfshijnë shtatë universitete, ku bën pjesë Universiteti i Lucknowt, një univesitet qendror (Babasaheb Bhimrao Ambedkar University), një universitet teknik (Uttar Pradesh Technical University) dhe një numër politeknikësh, institutesh trajnues inxhinierikë dhe industrialë.<ref name="Institutes">{{cite web|title=Institutes in Lucknow|url=http://cbhidghs.nic.in/writereaddata/mainlinkFile/91to100.pdf|publisher=Central Bureau Of Health Intelligence- Government Of India|accessdate=27 gusht 2014|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043331/http://cbhidghs.nic.in/writereaddata/mainlinkFile/91to100.pdf|url-status=dead}}</ref> Organizata të tjera kërkimore në shtetë përfshijnë Central Institute of Medicinal and Aromatic Plants, Central Food Technological Research Institute dhe Central Glass and Ceramic Research Institute.<ref name="CFTR">{{cite web|title=Pursues in-depth research and development in food science and technology.|url=http://www.cftri.com/|publisher=Central Food Technological Research Institute|access-date=24 tetor 2016|archive-date=1 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801045035/http://www.cftri.com/|url-status=dead}}</ref><ref name="PG">{{cite web|title=IUET-UG-PG-2012|url=http://www.successcds.net/Entrance-Exam/Integral-University-Lucknow-Entrance-Exam-IUET-UG-PG.html|publisher=Success Cds|accessdate=27 gusht 2014|archive-date=27 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627031623/http://successcds.net/Entrance-Exam/Integral-University-Lucknow-Entrance-Exam-IUET-UG-PG.html|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Chattar Manzil 2005.jpg|parapamje|majtas|327px|Central Drug Research Institute]] Disa nga shkollat kryesore të Uttar Pradeshit janë të vendosura në Lucknow, ku përfshihen Mount Carmel College, City Montessori School, Colvin Taluqdars' College, Centennial Higher secondary School, St. Francis' College, Loreto Convent Lucknow, St. Mary's Convent Inter College, Kendriya Vidyala, Lucknow Public School, Stella Maris Inter College, Seth M.R. Jaipuria School, Cathedral School, Modern School, Amity International School, St. Agnes, Army Public School, Karamat Husain Girls college, Study Hall, Amiruddaula Islamia Degree College, Christ Church College, Delhi Public School. [[Skeda:Amity University Lucknow Campus.jpg|parapamje|327px|Kampusi i Amity University në Lucknow, i njohur edhe si Mango Orchard Campus]] City Montessori School, me mbi 20 degë të përhapur përmes qytetit është shkolla e vetme në botë e vlerësuar me UNESCO Prize for Peace Education.<ref>{{cite web|url=http://www.cmseducation.org/guinness/|title=Guinness - City Montessori School|accessdate=28 gusht 2014|website=CMS enters 2013 Guinness Book of World Records|archive-date=4 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904104334/http://www.cmseducation.org/guinness/|url-status=dead}}</ref> City Montessori School mban gjithashtu rekordin botëror Guinness si shkolla më e madhe në botë me mbi 40.000 nxënës.<ref>{{cite web|url=http://www.cmseducation.org/guinness/index.htm|title=City Montessori School [CMS&#93;, Lucknow, India|publisher=Cmseducation.org|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923205018/http://www.cmseducation.org/guinness/index.htm|url-status=dead}}</ref> Shkolla renditet në mënyrë konsistente mes shkollave kryesore ICSE të [[India|Indisë]].<ref>{{cite web|url=http://www.thelearningpoint.net/home/examination-results-2013/top-icse-and-isc-schools-based-on-academic-performance|title=Top ICSE-ISC Schools Based on Academic Performance (Based on Otherwise Insider Information – Courtesy: Electronic Data Mining)|publisher=the learning point|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=7 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807221852/http://www.thelearningpoint.net/home/examination-results-2013/top-icse-and-isc-schools-based-on-academic-performance|url-status=dead}}</ref> La Martiniere Lucknow, e themeluar në vitin 1845, është shkolla e vetme në botë që ka qenë vlerësuar me çmimin e betejës së nderit.<ref>{{cite web|title=Infrastructure – La Martiniere College|url=http://www.lamartinierelucknow.org/about/infrastructure|website=lamartinierelucknow.org|accessdate=26 maj 2015|archive-date=26 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526214103/http://www.lamartinierelucknow.org/about/infrastructure|url-status=dead}}</ref> Është një nga shkollat më të vjetra dhe më të vlerësuara në Indi, shpesh e renditur me 10 shkollave më të mira në vend.<ref>{{cite web|title=Loreto, La Martiniere among top-10 schools in the country – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/Loreto-La-Martiniere-among-top-10-schools-in-the-country/articleshow/22472517.cms|website=The Times of India|accessdate=26 maj 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=History – La Martiniere College|url=http://www.lamartinierelucknow.org/about/history|website=lamartinierelucknow.org|accessdate=26 maj 2015|archive-date=26 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526212935/http://www.lamartinierelucknow.org/about/history|url-status=dead}}</ref> Lucknow ka gjithashtu kolegjin e shquar sportiv Guru Gobind Singh Sports College. Kolegji prestigjoz National P. G. College, i asociuar me Universitetin e Lucknowt është renditur si kolegji i dytë më i mirë që jep mësime formale në vend nga National Assessment and Accreditation Council.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/National-PG-College-rated-second-best-in-the-country/articleshow/30872493.cms|title=National PG College rated second best in the country|work=The Times of India|date=23 shkurt 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> ==Media== Lucknow ka patur një ndikim në Bollywood (Industria filmike hindi) si vendlindja e poetit, shkrimtarit të dialogjeve dhe skenaristit K. P. Saxena, Suresh Chandra Shukla të lindur më 10 shkurt 1954<ref>{{cite web|url=http://hindi.oneindia.in/news/lucknow/famous-poet-of-lucknow-kp-saxena-passes-away-270391.html#infinite-scroll-1|title=Famous Poet of Lucknow KP Saxena passes away|last=Mohan|first=Ajay|date=31 tetor 2013|publisher=One India|language=Hi|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=3 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303220102/http://hindi.oneindia.in/news/lucknow/famous-poet-of-lucknow-kp-saxena-passes-away-270391.html#infinite-scroll-1|url-status=dead}}</ref> bashkë me veteranin e Bollywood-it dhe aktorin e filmave në gjuhën bengali Pahari Sanyal, që vjen nga familja e mirënjohur e qytetit Sanyal.<ref>{{cite web|last=Mukhopadhyay|first=Sudhiranjan|title=Hemanta- The Early Years|url=http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html|publisher=University of Nebraska Ohama Faculty|access-date=24 tetor 2016|archive-date=16 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716210645/http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-16/lucknow/28265718_1_bengali-club-puja-venues-durga-puja|newspaper=The Times of India|date=16 tetor 2010|title=Gen X losing interest in Durga Puja|access-date=24 tetor 2016|archive-date=5 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130505044510/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-16/lucknow/28265718_1_bengali-club-puja-venues-durga-puja|url-status=dead}}</ref> Mjaft filma kanë përdorur Lucknown si sfondin e tyre, ku përfshihet ''Junoon'' i Shashi Kapoorit, ''Umrao Jaan'' dhe ''Gaman'' i Muzaffar Aliut, ''Shatranj ke khiladi'' i Satyajit Ray-t; ''Shakespeare Wallah'' dhe PAA të Ismail Merchantit.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1159999/Teen-Patti-wont-release-with-Paa|title=Teen Patti won't release with Paa|date=24 shtator 2009|accessdate=27 gusht 2014|website=Bolluwood Hungama}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.academia.edu/492495/Cultural_Imperialism_and_Intercultural_Encounter_in_Merchant_Ivorys_Shakespeare_Wallah|title=Cultural Imperialism and Intercultural Encounter in Merchant Ivory's Shakespeare Wallah|accessdate=27 gusht 2014|website=Academia EDU|publisher=Project Muse- Johns Hopkins University|last=Venning|first=Dan}}</ref> Në filmin ''Gadar: Ek Prem Katha'' Lucknow u përdor për të paraqitur [[Pakistani]]n,<ref>{{cite web|url=http://www.filmapia.com/published/movies/g/gadar-ek-prem-katha|title=Movie > Gadar: Ek Prem Katha &#124; Movies and Locations &#124; Filmapia – Reel Sites. Real Sights|publisher=Filmapia|date=8 qershor 2014|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> me vendxhirime që përfshinin Lal Pulin, Taj Hotelin dhe [[Rumi Darwaza]]n të përdorur te ''Tanu Weds Manu''.<ref>{{cite web|last=Adejonwo|first=Damilola|url=http://kanganaranautinfo.blogspot.in/2009/10/kangana-talks-about-shooting-tanu-weds.html|title=Number #1 Resource For Everything Kangana Ranaut: Kangana Talks About Shooting Tanu Weds Manu|publisher=Kangana Ranaut Info|date=26 tetor 2009|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=22 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222215801/http://kanganaranautinfo.blogspot.in/2009/10/kangana-talks-about-shooting-tanu-weds.html|url-status=dead}}</ref> Disa pjesë të ''Ladies vs Ricky Bahl'', ''Bullett Raja'',<ref>{{cite web|url=http://videos.oneindia.in/watch/77389/bullet-raja-shooting-at-lucknow.html|title=Bullet Raja shooting at Lucknow – Oneindia Videos|publisher=One India|date=27 nëntor 2012|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=22 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222041132/http://videos.oneindia.in/watch/77389/bullet-raja-shooting-at-lucknow.html|url-status=dead}}</ref> ''Ishaqzaade''<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-07/news-interviews/31304721_1_ishaqzaade-release-preponed|title=Ishaqzaade release preponed – The Times of India|publisher=Times of India|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=17 shkurt 2014|archive-url=https://archive.today/20140217190107/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-07/news-interviews/31304721_1_ishaqzaade-release-preponed|url-status=dead}}</ref> ''Ya Rab'' dhe ''Dabangg 2'' u xhiruan në Lucknow ose vende afër tij.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Dabangg-2-Salman-skips-shoot-in-Lucknow-Kanpur/articleshow/16383364.cms|title=Dabangg 2: Salman skips shoot in Lucknow, Kanpur|date=13 shtator 2012|accessdate=27 gusht 2014|website=The Times of India|last=Jha|first=Subhash K.}}</ref> Një seksion i rëndësishëm i filmave të Bollywood-it, Daawat-e-Ishq me aktorët Aditya Roy Kapur dhe Parineeti Chopra u xhiruan në qytet<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/spotted-aditya-roy-kapoor-parineeti-in-lucknow-for-yrf-s-dawaat-e-ishq/article1-1152812.aspx|title=SPOTTED! Aditya Roy Kapoor, Parineeti in Lucknow for YRF's Dawaat-e-Ishq|publisher=Hindustan Times|date=18 nëntor 2013|access-date=24 tetor 2016|archive-date=8 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508210945/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/spotted-aditya-roy-kapoor-parineeti-in-lucknow-for-yrf-s-dawaat-e-ishq/article1-1152812.aspx|url-status=dead}}</ref> ashtu si dhe Baawre, një film televiziv dramatik indian, i transmetuar te kanali Life OK. Qeveria ka shpallur se do zhvilloi dy qytete filmikë në Lucknow.<ref>{{cite web|url=http://www.televisionpost.com/television/baawre-bringing-alive-the-quaintness-of-lucknow/|title='Baawre': Bringing alive the quaintness of Lucknow|publisher=Television Post|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808112631/http://www.televisionpost.com/television/baawre-bringing-alive-the-quaintness-of-lucknow/|url-status=dead}}</ref> Këtu po punojnë disa kompani gazetash dhe po japin shërbime lajmesh online për lexuesit duke përfshirë Amar Ujalan,<ref name="NSP">{{cite web|title=Hindi Newspapers|url=http://www.amarujala.com|publisher=Amar Ujala|accessdate=2 qershor 2016}}</ref> ''Dainik Jagranin'' dhe ''Dainik Bhaskarin''. Gazeta ''The Pioneer'' me seli në Lucknow, e nisur në vitin 1865, është gazeta e dytë më e madhe në gjuhën angleze në Indi akoma në prodhim.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/lucknow|title=Lucknow Edition|accessdate=27 gusht 2014|website=Daily Pioneer|archive-date=16 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916182750/http://www.dailypioneer.com/state-editions/lucknow|url-status=dead}}</ref> Kryeministri i parë i vendit, [[Jawaharlal Nehru]] themeloi ''The National Herald'' në qytet para Luftës së Dytë Botërore me Manikonda Chalapathi Raun si drejtues i saj.<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/VT35XNMTv1luHOdj72kmuO/Tracing-the-journey-of-National-Herald.html|title=Tracing the journey of the 'National Herald'|date=14 nëntor 2012|accessdate=27 gusht 2014|website=LiveMint and Wall Street Journal|last=Bansal|first=Shuchi}}</ref> Një nga stacionet më të hershme radiofonike, All India Radio ka funskionuar në Lucknow që nga viti 1938.<ref>{{cite web|url=http://allindiaradio.gov.in/station/LUCKNOW/Pages/default.aspx|title=All India Radio Lucknow|accessdate=25 gusht 2014|publisher=Prasar Bharti}}</ref> Transmetimi FM i radios nisi në Lucknow në vitin 2000. Qyteti ka stacionet radiofonike FM në vijim:<ref>{{cite web|url=http://www.asiawaves.net/india-fm-radio.htm|title=FM Radio Stations|accessdate=27 tetor 2006}}</ref> * Radio City 91.1&nbsp;MHz * Red FM 93.5&nbsp;MHz * Radio Mirchi 98.3&nbsp;MHz * AIR FM Rainbow 100.7&nbsp;MHz * Fever 104 FM 104.0&nbsp;MHz * Gyan Vani 105.6&nbsp;MHz (edukativ) * AIR FM Vividh Bharti 101.6 MHz * CMS FM 90.4&nbsp;MHz (edukativ) * Mirchi Love 107.2 FM * BBDU FM<ref>[https://www.facebook.com/BBD90.8FM BBDU FM]</ref> 90.8&nbsp;MHz (stacioni radiofonik i Babu Banarsi Das University) Qyteti ka lidhje interneti në bandë të gjerë dhe shërbime video-konferencash. Kompani të rëndësishme si Satyam Infoway Ltd. v. Sifynet Solutions Pvt. Ltd., Bharat Sanchar Nigam Limited, Bharti Airtel, Reliance Communications, Tata Communications, Aircel, [[Vodafone]], Uninor, Idea, Tikona, Hathway dhe Software Technology Parks of India.<ref>{{cite web|url=http://www.justdial.com/Lucknow/Internet-Service-Providers/ct-1000003908|title=Internet providers in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|publisher=Justdial}}</ref> ==Sportet== [[Skeda:K D Singh Babu Stadium.jpg|parapamje|majtas|327px|Stadiumi K. D. Singh Babu në Lucknow]] Lucknow është sëlia e Badminton Association of India. E vendosur në Gomti Nagar, ajo u formua në vitin 1934 dhe ka zhvilluar turne në nivel kombëtar në Indi që nga viti 1936. Lojtarë të nivelit rinor të [[Badmintoni]]t e kryejnë trajnimin e tyre në Lucknow pas të cilit ata dërgohen në Bangalore.<ref>{{cite web|title=The Official website of Badminton Association of India|url=http://www.badmintonindia.org/|website=badmintonindia.org|accessdate=25 maj 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/239204-badminton-association-of-india-announce-rewards-for-saina-kashyap|title=Badminton Association of India Announce Rewards for Saina, Kashyap|date=17 mars 2015|accessdate=2 korrik 2015|agency=Press Trust of India|publisher=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703031816/http://sports.ndtv.com/badminton/news/239204-badminton-association-of-india-announce-rewards-for-saina-kashyap|archive-date=3 korrik 2015|url-status=dead}}</ref> Për dekada Lucknow mirëpriti turneun e shquar Sheesh Mahal Cricket. Sot kriketi, futbolli, badmintoni, golfi dhe hokej janë mes sporteve më popullore në qytet. Syed Modi Grand Prix është kompeticioni ndërkombëtar Badmintoni i zhvilluar në qytet. Me një rekord të mirë në sportet moderne, qyteti ka prodhuar mjaft kampionë kombëtarë dhe botërorë sportiv. Lucknow sports hostel ka prodhuar kriketer të nivelit ndërkombëtar si Mohammad Kaif, Piyush Chawla, Anurag Singh, Suresh Raina, Gyanendra Pandey, Praveen Kumar dhe R. P. Singh. Personalitete të tjera të shquara sportive përfshijnë hokejistët K. D. Singh, Jaman Lal Sharma, Mohammed Shahid dhe Ghaus Mohammad, tensti që u bë i pari indian që arriti deri në çerek finalen e Wimbledonin.<ref>{{cite web|url=http://www.lucknowonline.in/city-guide/sports-in-lucknow|title=Sports In Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Lucknow Online|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903110120/http://www.lucknowonline.in/city-guide/sports-in-lucknow|url-status=dead}}</ref> '''Lucknow Race Course''' në kantonin e Lucknowt është i shtrirë në 28.42 hektarë (70.22 akre); pista e garës 3.2 km e gjatë është pista më e gjatë e garave në Indi.<ref>{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=20_07_2014_004_005_014&type=P&artUrl=OFF-COURSE-YOU-BET-20072014004005&eid=31813|title=Lucknow Race course|accessdate=27 gusht 2014|website=Times of India E-Paper|archive-date=28 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728011542/http://epaperbeta.timesofindia.com/Gallery.aspx?id=20_07_2014_004_005_014&type=P&artUrl=OFF-COURSE-YOU-BET-20072014004005&eid=31813|url-status=dead}}</ref> Zona kryesore sportive është Stadiumi K. D. Singh Babu, që ka një pishinë dhe kompleks të brendshëm lojërash të nivelit botëror. Stadiume të tjera janë Stadiumi Dhyan Chand Astroturf, Stadiumi Dr. Akhilesh Das Gupta në Northern India Engineering College,<ref>{{cite web|url=http://www.buzzintown.com/lucknow/venues/dr-akhilesh-das-gupta-stadium-faizabad-road/segment--events/id--49482.html|title=DR Akhilesh Das Gupta Stadium, Faizabad Road, Lucknow &#124; Outdoor Stadiums in Faizabad Road, Lucknow &#124; buy tickets for venues|publisher=Buzzintown|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195744/http://www.buzzintown.com/lucknow/venues/dr-akhilesh-das-gupta-stadium-faizabad-road/segment--events/id--49482.html|url-status=dead}}</ref> Babu Banarsi Das UP Badminton Academy, Charbagh, Mahanagar, Chowk dhe Sports College pranë Integral University. '''Lucknow Golf Club''', në zonën e gjelbër të La Martinière College, është një kurs i mirënjohur golfi, ndërsa projekti i një stadiumi të nivelit ndërkombëtar dhe një akademie në qytet është nën ndërtim në Gomti Nagar dhe pritet të presë ndeshjen e tij të parë ndërkombëtare në vitin 2017.<ref>{{cite web|author=IANS|url=http://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/International-cricket-stadium-in-Lucknow-by-2017/articleshow/27302783.cms|title=International cricket stadium in Lucknow by 2017 – The Times of India|publisher=Times of India|date=13 dhjetor 2013|accessdate=4 gusht 2014}}</ref> ===Klube me bazë në qytet=== {| class="wikitable" |- ! Klubi ! Sporti ! skuadra ! Terreni ! Themeluar |- | Awadhe Warriors | Badminton | Indian Badminton League | Babu Banarasi Das U.P. Badminton Academy | 2015 |- | Uttar Pradesh Wizards | Field hockey | Hockey India League | Major Dhyan Chand Stadium, Lucknow | 2012 |} ==Parqe dhe vendpushime== [[Skeda:Lohia-park-joggers-track.jpg|parapamje|327px|Parku Lohia në Gomti Nagar]] [[Skeda:MarineDrive.jpg|parapamje|majtas|318px|Marine Drive]] [[Skeda:Janeshwar Mishra Park.jpg|parapamje|345px|Liqeni artificial në parkun Janeshwar Mishra]] Qyteti ka parqe dhe vende shlodhjeje të menaxhuara nga Lucknow Development Authority. Këta<ref>{{cite web|url=http://picnic-spots-parks-lucknow.blogspot.in/|title=Picnik Spots and Parks in Lucknow|publisher=Picnik Spots and Parks In Lucknow Blog|date=12 tetor 2011|accessdate=4 gusht 2014|archive-date=8 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808220526/http://picnic-spots-parks-lucknow.blogspot.in/|url-status=dead}}</ref> përfshijnë Rezervatin Pyjor Kukrail dhe zonën përreth të piknikut, Begum Hazrat Mahal Park, Gautam Buddha Park, Qaisar Baghun, Rumi Park, Nimbu Park, Sardar Ballabh Bhai Patel Park, Dream Valley Resort, Swarn Jayanti Smriti Vihar Park, Dr. Ram Manohar Lohia Park, Përmendoren e Ambedkarit dhe parkun Janeshwar Mishra, që deri në përfundim do të jetë parku më i madh në Azi. Ai mendohet se do të përbëhet nga gjelbërim i harlisur, një liqen artificial, pistën më të gjatë në Indi për çiklistët dhe vrapim dhe një florë të larmishme. Plani është për të vendosur një rrotë panoramike brenda parkut në ngjashmëri me London Eye, që do të mundësoi një pamje panoramike të qytetit.<ref>{{cite web|url=https://sites.google.com/site/visitlucknow/|title=Picnic Spots, Parks in Lucknow|accessdate=27 gusht 2014|website=Visit Lucknow|publisher=Google Sites}}</ref> ==Shopingu== [[Skeda:Saharaganj Mall, Lucknow.jpg|parapamje|345px|Sahara Ganj Mall në Lucknow]] [[Skeda:Awesome lucknow.JPG|parapamje|327px|Rruga e tregut Janpath]] Hazratganji është një zonë e rëndësishme tregtare e vendosur në zemër të qytetit,<ref name="ibnlive.in.com 141311-3" /> që është vend i pazareve, komplekseve të shitjes me pakicë, restoranteve, hoteleve, teatrove dhe zyrave.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Hazratganj-A-Corridor-To-Past-Glory/articleshow/7299022.cms|title=Hazratganj: A Corridor To Past Glory|date=17 janar 2011|accessdate=27 gusht 2014|website=The Times of India}}</ref> Lucknowitët i referohen shtëtitjes në këtë zonë si 'Ganjing', një term që tashmë është bërë shumë popullor mes vendasve. Fenerët ndriçues të rrugëve të stilit viktorian, bankat anës shëtitores, pikat e shumta të ngrënies dhe panorama tërheqin mjaft njerëz gjatë mbrëmjeve. Lucknow Development Authority (LDA) bashkë me administratën e qytetit organizojnë karnavale mujore në të djelën e dytë të çdo muaji në tregun e Hazratganjit. Gjatë kësaj nate, tregu bëhet një zonë ku slejohet parkimi me barrikada dhe shërbime sigurie. Programet kulturore dhe zbavitëse zhvillohen për publikun e përgjithshëm. Policia e Lucknowt vëzhgon turmën me ndihmën e kamerave të droneve.<ref>{{cite web|title=Ganj carnival to be monthly feature in Lucknow – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/uttar-pradesh/Ganj-carnival-to-be-monthly-feature-in-Lucknow/articleshow/47438811.cms|accessdate=9 korrik 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Musical side of SSB enthralls visitors – The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Musical-side-of-SSB-enthralls-visitors/articleshow/47951361.cms|website=The Times of India|accessdate=9 korrik 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=PressReader – Connecting People Through News|url=http://www.pressreader.com/india/hindustan-times-lucknow/20150629/281728383171091/TextView|website=pressreader.com|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> Lucknow përmban një numër të madh qendrash tregtare dhe pazaresh. Tregjet kryesore gjenden në gjithashtu në Yahiyaganj, Aminabad, Kapoorthala, Janpath, Chowk, Bhootnath dhe Gomti Nagar.<ref>{{cite web|url=http://www.formertourist.com/shopping/lucknow-shop-market-place-streets/|title=Lucknow Shopping Places: Famous Street Markets|accessdate=27 gusht 2014|website=Former Tourist|archive-date=16 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816183716/http://www.formertourist.com/shopping/lucknow-shop-market-place-streets|url-status=dead}}</ref> == Qytetet e binjakëzuara me Lucknown == Lucknow marrdhënie me binjakëzimi me 2 qytete, përkatësisht Brisbane në [[Australia|Australi]]<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-chosen-Brisbanes-sister-city/articleshow/4343169.cms|title=Lucknow chosen Brisbane's sister city – Times of India|website=The Times of India|accessdate=21 mars 2016}}</ref> dhe [[Montreali]] në [[Kanadaja|Kanada]]. Marrdhënia ka mundësuar shkëmbime për zhvillimin e programeve komerciale, kulturore dhe sportive me dobi të dyanshme. {| class="wikitable" |- !Vendi ! qyteti !Shteti / Rajoni |- |{{flagicon|Australia}} Australia | Brisbane | Queensland |- |{{flagicon|Canada}} Kanadaja | Montreali | Quebec |} ==Lista e vendeve historike== * [[Bara Imambara]] * [[Chhota Imambara]] * [[Imambara Ghufran Ma'ab]] * Aminabadi * [[La Martiniere Lucknow]] * Qaisar Baghu * Pakka Pul/Laal Pul – (Ura Hardinge) * [[Rumi Darwaza]] * [[Shah Najaf Imambara]] * Dargah e Hazrat Abbasit * Dilkusha Kothi * Karbala e Dayanat-ud-Daulah * Varri i Mir Babar Ali Anis * Imambara Sibtainabad (Maqbara e Amjad Ali Shahut) * Rauza Kazmain * [[The Residency (Lucknow)|Residency]] * Talkatora Karbala * Xhamia Tile Wali (Xhamia Shahi) * Asifi Masjid (kompleski i Bara Imambaras) * Alambaghu * Begum Hazrat Mahal Park ==Shiko edhe== * [[Arkitektura e Lucknowt]] * [[Uttar Pradeshi]] * [[Arkitektura e Uttar Pradeshit]] ==Bibliografia== * {{cite book|title=Discovering Lucknow|publisher=Lucknow Society|year=2014|isbn=978-81-928747-0-8|author=Shamim A. Aarzoo|id=ASIN 8192874702|location=Indi|language=en}} * {{Cite book|title=Rulers, Townsmen and Bazaars: North Indian Society in the Age of British Expansion, 1770–1870|last=Bayly|first=C. A.|publisher=Cambridge University Press Archive|year=1988|isbn=978-0-521-31054-3|language=en}} * {{cite book|author=Richard Stephen Charnock|title=Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|url=https://books.google.com/books?id=apcmAAAAMAAJ|year=1859|publisher=Houlston and Wright|language=en}} * {{cite book|author=Violette Graff|title=Lucknow: Memories of a City|url=https://books.google.com/books?id=oQcWAQAAMAAJ|date=13 nëntor 1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563790-8|language=en}} * {{Cite book|title=Historic Lucknow|year=1939|url=https://archive.org/details/historiclucknow0000hays|last=Hay|first=Sidney|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0964-8|language=en}} * {{Cite book|title=Shi'a Islam in Colonial India: Religion, Community and Sectarianism|last=Jones|first=Justin|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-1-139-50123-1|language=en|page=93}} * {{cite book|author1=Rosie Llewellyn-Jones|author2=Ravi Kapoor|title=Lucknow, Then and Now|url=https://books.google.com/books?id=HqyCngEACAAJ|year=2003|publisher=Marg Publications|isbn=978-81-85026-61-9|language=en}} * {{cite book|author=Rosie Llewellyn-Jones|title=Lucknow: City of Illusion|url=https://books.google.com/books?id=Ie1OAAAAMAAJ|year=2006|publisher=Prestel Verlag|isbn=978-3-7913-3130-0|language=en}} * {{cite book|author=Philip Lutgendorf, profesor i gjuhës hindi dhe studimeve moderne indiane në Universitetin e Iowas|title=Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey: The Messages of a Divine Monkey|url=https://books.google.com/books?id=fVFC2Nx-LP8C|date=13 dhjetor 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804220-4|language=en}} * {{cite book|author=Amaresh Misra|title=Lucknow, Fire of Grace: The Story of its Renaissance, Revolution and the Aftermath|url=https://books.google.com/books?id=CG0wAQAAIAAJ|year=1998|publisher=HarperCollins Publishers India|isbn=978-81-7223-288-7}} * {{cite book|author=Poorno Chunder Mookherji|title=The Pictorial Lucknow|url=https://books.google.com/books?id=Z310NAEACAAJ|year=1883|publisher=P.C. Mookherji|language=en}} * {{cite book|author=P. Nas|title=Urban Symbolism|url=https://books.google.com/books?id=R7-xvYmg3HcC|year=1993|publisher=BRILL|isbn=90-04-09855-0|language=en}} * {{cite book|author=Veena Talwar Oldenburg|title=The Making of Colonial Lucknow, 1856–1877|url=https://books.google.com/books?id=6tP_AwAAQBAJ|date=14 korrik 2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5630-5|language=en}} * {{cite book|author=Madan Lal Verma 'Krant'|title=Krantikari Bismil Aur Unki Shayri|page=28|script-title=याद आयेगा बहुत लखनऊ का जेल हमें}} * {{cite book|title=A new isidiate species of Graphis from India.|year=2004|publisher=Adawadkar, B. & Makhija, U.|url=http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|language=en|accessdate=24 tetor 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185249/http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue16/books.htm|archivedate=4 mars 2016|url-status=dead}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MryC2HZaciEC|title=Jews, Muslims and Mass Media: Mediating the 'Other' – Google Books|publisher=Books.google.co.in|date=26 shtator 2002|accessdate=17 shkurt 2014}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Lucknow}} * {{cito web|title=Things To Do in Lucknow|work=Tripoto|url=https://www.tripoto.com/places-to-visit/india/lucknow|accessdate=2 nëntor 2014|archive-date=17 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317065306/http://www.tripoto.com/places-to-visit/india/lucknow|url-status=dead}} * [http://lucknow.nic.in/ Official Site of Lucknow] * {{cito web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE5D71430F936A15751C0A966958260&sec=&spon=&pagewanted=1|title=The India of the Nawabs|work=The New York Times|date=25 shkurt 1990}} * [http://lucknow.quikr.com/ Classifieds in Lucknow] [https://www.shivangsingh.in/2020/04/famous-tourist-places-in-lucknow.html/ Famous Places to visit in Lucknow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407143240/https://www.shivangsingh.in/2020/04/famous-tourist-places-in-lucknow.html |date=7 prill 2020 }} == Referime == {{Reflist|3}} [[Kategoria:Qytete në Indi]] p31cfbxyjzsxhzna8eoakoc3x0zome2 0 201389 3010578 2950692 2026-07-18T12:18:49Z Gefälligst 186895 added [[Category:Xhami në Kosovë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010578 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Xhamia e Shtimes | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = Shtimja-2009.jpg | përshkrimi = Xhamia historike në Shtime - sot modernizuar dhe ndryshuar masiv | lloji = Arkitekturore | locmapin = | gjer_g = | gjer_m = | gjer_s = | gjer_dr = N | gjat_g = | gjat_m = | gjat_s = | gjat_dr = E | lokacioni =[[Shtime]], [[Kosovë]] | sipërfaqja = | ndërtuar =Shek. XVII | arkitekt = | arkitektura = | organi_drejtues = | përcaktimi1 = KOSOVË | përcaktimi1_offname = Monument /Ansambël | përcaktimi1_data = | përcaktimi1_numri = 3420 | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Xhamia e Shtimes''' është një monument i trashëgimisë kulturore në [[Shtime]], [[Kosovë]]. Ky monument është i kategorisë "Arkitekturor", i miratuar me numër.<ref name="mei-ks">{{cite book|title=LISTA E TRASHËGIMISË KULTURORE PËR MBROJTJE TË PËRKOHSHME|publisher=Republika e Kosovës, [[Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës|Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit]]|url=http://www.mkrs-ks.org/repository/docs/LISTA_E_TRASHEGIMISE_KULTURORE_NEN_MBROJTJE_TE_PERKOSHME_2015.pdf|accessdate=17 gusht 2016|ref=mei-ks|language=sq}}</ref> == Përshkrimi == [[Xhamia]] e Vjetër e Shtimes është ndërtuar në vitin 1824. Xhamia ndodhet afër lumit Shtimjanja, më saktë në rrugën ''"[[Ahmet Shtimja]]"'', nr.1. Objekti ka pësuar nga intervenimet e realizuara, e sidomos pas ndërtimit të aneksit, i cili i ka dhënë xhamisë një pamje tjetër nga ajo origjinalja. Aneksi është ndërtuar me material betonarme dhe është nga ato objektet masive, ngjitur me hyrjen e objektit të vitit 1824. Tashmë nuk ekziston [[hajati]] i hapur i xhamisë, ndërsa objekti i saj është ndërtuar me material të vjetër, gurë, [[llaç]] [[balte]] dhe breza drurësh a [[hatulla]] si element konstruktiv. Nga jashtë të krijohet përshtypja për një xhami krejtësisht të re, por nga brenda, ka një ndarje si me thikë të objektit të vjetër të aneksit. Një rast i tillë ka ndodhur edhe me [[Xhamia Atik|Atik Xhaminë]] në [[Gjilan]]. Në të vërtetë, salla e lutjeve ka pësuar ndonjë ndryshim të vogël, që nuk ndikon në zhbërjen e vjetërsisë së saj. Kështu mund të thuhet për dritaret e plastikës, të cilat kanë zëvendësuar ato të vjetrat prej druri. Megjithatë, janë ruajtur kornizat prej druri të dritareve të vjetra, të cilat duken sikur t'u kesh bëre ndonjë sondë. Salla e lutjeve dritësohet nga 9 dritare, duke mos marrë parasysh dritaret e shumta të aneksit. Muret janë [[Suva (arkitekturë)|suvatuar]] në vitin 2004, ndërsa nga [[dyshemeja]] deri te [[parmaku]] i dritareve muri është dekoruar me dërrasa dekorative. [[Mihrabi]] është i dekoruar me stalaktite të nxjerra në reliev, vetëm në pjesën konike të tij, ndërsa minberi prej druri ka pozicionin, sikundër e hasim në xhamitë e vjetra: diku në mes të mihrabit dhe murit anësor. Ai është i dekoruar me hapje konike dhe drugdhendjesh me motive gjeometrike. Në një trekëndësh dekorues të minberit ndodhet një yll 7 cepash. Të tillë yll hasim për herë të parë, ndërsa [[imami]] i xhamisë, thotë se nuk kanë rëndësi cepat e yllit, - yjësia flet për dashurinë ndaj perëndisë. Salla ka kube të verbër, ndërtuar mbi tamburanë tetëkëndëshe. Kubeja është e dekoruar me dërrasa të përpunuara, - si formë halash peshku. Në pjesën më të lartë të [[Kubja|kubesë]] është një pllakë druri rrethore e dekoruar e dekoruar me motive gjeometrike, të cilën e rrethojnë tre rrathë koncentrikë. Një tip frizi që ndodhet në pjesën e sipërme të murit perimetral, kalon edhe nëpër bazën e tamburesë tetëkëndëshe. Nga aty, ku shihet kompozimi i objektit të vjetër me aneksin e ri (viti 2006) fillon [[mahfili]] masiv me një kube me bazë rrethore. Mahfili dhe kubeja kanë dritare të veçanta. [[Minarja]] e xhamisë është ndërtuar në vitin 1996. Trungpiramida e saj është punuar me material të ri (betonarme), ndërsa shtati i saj me [[tulla]]. Trungpiramida është dekoruar me gurë fasade, ndërsa shtati me tulla fasade. Ka dy [[Sherefeja|sherife]], ndërsa [[kazan]]ët e sherifeve janë dekoruar me stalaktite të nxjerra në reliev. [[Peteku]] si zakonisht është më i ngushtë se shtati i minares, i cili përfundon me [[qylahu]]n, në maje të të cilit ndodhet gjysmëhëna, a më drejtë thënë - hëna drapër.<ref>{{cite book|last1=Kadriu|first1=Sherafedin|title=Trashëgimia Kulturore e Rajonit të Gjilanit|publisher=Biblioteka Kombëtare e Kosovës "Pjetër Bodgani"|language=sq|isbn=978-9951-8760-3-2|pages=85-86}}</ref> == Lidhje të jashtme == * [https://dtk.rks-gov.net/default.aspx Databaza e trashëgimisë kulturore të Kosovës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326033858/http://dtk.rks-gov.net/default.aspx |date=26 mars 2016 }} == Referime == {{reflist}} {{Kosova-hist-cung}} [[Kategoria:Monumente kulturore në Shtime]] [[Kategoria:Xhami në Kosovë]] t4mw1x023s94ssg240hpnvcmvc7qwmx 0 202897 3010862 2951088 2026-07-19T09:11:22Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Bazilika në Kodër të Tepes (Elbasan)]] te [[Bazilika e Tepes (Elbasan)]] 2951088 wikitext text/x-wiki {{Infobox vend historik | emri =Bazilika në Kodër Të Tepes (Elbasan) | emri_amëtar = | gjuha_amëtare = | foto = | përshkrimi = | lloji = Arkitekture | locmapin = Shqipëria | gjerësi = 41.114444 | gjatësi = 20.071667 | lokacioni = [[Rrethi i Elbasanit|Elbasan]], [[Qarku i Elbasanit|Elbasan]], [[Shqipëri]] | sipërfaqja = | ndërtuar = Shek IV-V | arkitekt = | arkitektura = | organi_drejtues = DRKK Durrës | përcaktimi1 = SHQIPËRI | përcaktimi1_offname = Monument i trashëgimisë kulturore | përcaktimi1_data = 10.06.1973 | përcaktimi1_kriteret = I | përcaktimi1_numri = EL023 | përcaktimi1_free1name = Tipologjia | përcaktimi1_free1value =Paleokristiane | përcaktimi1_lloji = Nën mbrojtje }} '''Bazilika në Kodër Të Tepes (Elbasan)''' është një monument i trashëgimisë kulturore në rrethin e [[Rrethi i Elbasanit|Elbasanit]], në qarkun e [[Qarku i Elbasanit|Elbasanit]], [[Shqipëri]]<ref name="#imk#">{{cite book|title=LISTA E MONUMENTEVE: RRrethi i Elbasanit|publisher=Instituti i Monumenteve të Kulturës - Ministria e Kulturës|url=http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|accessdate=17 qershor 2017|ref=imk|language=sq|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180903115101/http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf|archivedate=3 shtator 2018|url-status=dead}}</ref>. Ky monument është i llojit "Arkitekture", i miratuar me numër "''1886 më 10.06.1973''". Ky monument u zbulua nga gërmimet e bëra në vitin 1968-69, ajo zë një sipërfaqe prej 600m2 dhe është një bazilikë paleokristiane e orientuar si zakonisht me abside nga lindja. Ajo ruan disa faza ndërtimesh. Bazilika ka tre nefe të ndara nga dy arkada mbi pilastra e mbuluar me çati me tjegulla mbi kapriata druri. Në secilën nef hyhet me nga një derë nga narteksi i ngushte dhe i gjatë sa tre nefet, në anën veriore dhe jugore të cilat janë dy dhoma të vogla, dy dhoma të tjera pak më të vogla janë në fund të nefeve jugore dhe verior që nuk dihet perse janë përdorur. Më vonë ndërtohet një kapelë varrimi në vendin e ambientit lindorë të nefit verior. Studimi i këtij monumenti është me rëndësi për njohjen e arkitekturës paleokristiane në vendin tonë. == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 Instituti i Monumenteve të Kulturës] [[Kategoria:Monumente kulturore në Elbasan]] [[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në shekullin IV]] [[Kategoria:Kisha paleokristiane në Shqipëri]] {{Shqipëria-hist-cung}} oj06qwz1x7s37bwoinkuntvbg5qsdrx 1 209900 3010864 2094595 2026-07-19T09:11:23Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Diskutim:Bazilika në Kodër të Tepes (Elbasan)]] te [[Diskutim:Bazilika e Tepes (Elbasan)]] 2094595 wikitext text/x-wiki {{WikiProjekti Shqipëria |klasa=fillim |rëndësia=të lartë }} {{WikiProjekti Vende Historike |klasa=fillim |rëndësia=mesatare }} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bazilika në Kodër të Tepes (Elbasan)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2092818 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180903115101/http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf për lidhjen http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 prill 2020 18:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bazilika në Kodër të Tepes (Elbasan)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2094594 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180903115101/http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf për lidhjen http://imk.gov.al/wp-content/uploads/monumente/lista%20e%20monumentewve/ELBASANIT.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161128185632/http://imk.gov.al/site/?page_id=77 për lidhjen http://imk.gov.al/site/?page_id=77. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2020 23:03 (CEST) 4m7ggqyulxx23gw5atyshr86wsaohrf 0 211975 3010605 2997303 2026-07-18T15:10:23Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010605 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = वाराणसी | native_name_lang = hi | other_name = Benares, Banaras, Kashi | settlement_type = Qytet metropolitan | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | image_style = border:none; | perrow = 2 | align = center | total_width = 327 | image_gap = 1 | image1 = Varanasi, Uttar Pradesh, India (2007) 364 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg | image2 = Varanasi (6706099955).jpg | image3 = VARANASI RAILWAY STATION.jpg | image4 = Varanasi (6706096103).jpg | image5 = Ganga Dwar, Gateway of Corridor of Kashi Vishwanath Temple, Varanasi.webp | image6 = Vijayanagaram Palace.JPG | image7 = SADHU - Varanasi India.png | image8 = Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 01.jpg | footer = Nga kreu majtas në të djathtë: Ghati Manikarnika; Hyrja e Tempullit të Ri Kashi Vishvanatha; Stacioni hekurudhor i Varanasit; Fakulteti i Arteve i B.H.U.; Porta e Tempullit Kashi Vishvanatha; Porta e pallatit Vijayanagaram; Një eremit sadhu; Hyrja e Fortesës së Ramnagarit. }} | image_size = 327 | nicknames = Kryeqyteti shpirtëror i Indisë<ref>{{Cite web|url=https://lauder.wharton.upenn.edu/life-at-lauder/varanasi-the-religious-capital-of-india/|title=Varanasi – The Religious Capital of India|language=en|date=24 korrik 2015}}</ref>, I ndritshmi ose Qyteti i dritës.<ref name="Eck10,58">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC Banaras, City of Light]; 1982, fq. 10, 58</ref> | image_map = Varanasi locator.png | map_caption = Vendodhja e Varanasit në Indi | mapsize = 318px | coordinates = {{coord|25|19|08|N|83|00|46|E|region:IND-WB_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = India | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_type2 = Divizioni | subdivision_type3 = Distrikti | subdivision_name1 = Uttar Pradeshi | subdivision_name2 = Varanasi | subdivision_name3 = Varanasi | government_type = Korporatë bashkiake | governing_body = Korporata bashkiake e Varanasit | leader_party = Partia Bharatiya Janata, BJP | leader_title = Kryetari i bashkisë | leader_name = Ashok Kumar Tiwari<ref>{{cite news|last=Dikshit|first=Rajeev|date=13 maj 2023|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/in-varanasi-bjps-ashok-tiwari-defeats-sp-by-1-33l-votes-to-become-new-mayor/articleshow/100216621.cms|title=In Varanasi BJP's Ashok Tiwari defeats SP by 1.33L votes|work=The Times of India|accessdate=21 maj 2023|language=en}}</ref> | leader_title1 = Komisioneri bashkiak | leader_name1 = Akshak Verma, IAS<ref>{{cite web|url=https://nnvns.org.in:449/nnvns/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=111|title=About VNN|lang=en|accessdate=30 prill 2024|website=Varanasi Nagar Nigam}}</ref> | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=Varanasi City|date=7 janar 2022|url=https://www.nnvns.org/index.php|access-date=21 nëntor 2020|language=en|archive-date=19 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819053949/http://www.nnvns.org/index.php|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 82 | area_metro_km2 = 163.8 | area_metro_footnotes =<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/09/0966_PART_A_DCHB_VARANASI.pdf|title=District Census Handbook Varanasi|website=censusindia.gov.in|access-date=23 dhjetor 2020|language=en|archive-date=25 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125223856/https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/09/0966_PART_A_DCHB_VARANASI.pdf|url-status=live}}</ref> | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 80.71 | population_total = 1,201,815<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/153-varanasi.html|title=Varanasi City Census 2011 data|language=en|publisher=census2011.co.in|accessdate=11 prill 2014}}</ref><ref name="urban">{{cite web|title=Census of India: Varanasi M. Corp|url=https://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=236923|language=en|website=censusindia.gov.in|access-date=10 shkurt 2021|archive-date=6 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506191523/https://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=236923|url-status=live}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,432,280, i 32-ti | population_metro_footnotes =<ref name="UA1Lakhandabove">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en|format=PDF|access-date=12 maj 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153124/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=17 tetor 2013|df=dmy-all}}</ref> | population_rank = i 30-ti | population_demonym = Banarasi | demographics_type1 = [[Gjuha]] | demographics1_title1 = Zyrtare | demographics1_info1 = [[Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|language=en|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=Ministry of Minority Affairs|access-date=26 dhjetor 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 maj 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Shtesë&nbsp;zyrtare | demographics1_info2 = [[Urdu]], [[Anglisht]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Rajonale | demographics1_info3 = Bhojpuri | timezone1 = Indian Standard Time, IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 221 001 to** (** kodi i zonës) | area_code = 0542 | area_code_type = Kodi telefonik | registration_plate = UP-65 | blank1_name = GDP | blank1_info = $3.8&nbsp;miliardë (2019–20)<ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/economy/opinion-yogi-adityanath-is-right-route-to-ups-1-trillion-gdp-goal-passes-through-hinterland-4472441.html|title=Yogi Adityanath is right. Route to UP's $1&nbsp;trillion GDP goal passes through hinterland|language=en|date=25 shtator 2019|author=Gaurav Choudhury|access-date=25 shtator 2019}}</ref> | blank2_name = Të ardhurat për frymë | blank2_info = INR 193 616<ref>{{Cite web|url=http://spa.ac.in/writereaddata/EXECUTIVE-SUMMARY-VARANASI.pdf|title=Executive Summary|language=en|access-date=29 dhjetor 2019|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819075739/http://spa.ac.in/writereaddata/executive-summary-varanasi.pdf|url-status=live}}</ref> | blank3_name = Aeroporti Ndërkombëtar | blank3_info = Lal Bahadur Shastri | blank4_name = Tranzit i Shpejtë | blank4_info = Metroja e Varanasit | blank1_name_sec2 = Raporti gjinor | blank1_info_sec2 = 0.926 (2011) meshkuj♂/ femra♀ | blank2_name_sec2 = Literacy (2011) | blank2_info_sec2 = 80.31%<ref>{{cite web|language=en|url=http://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/24UP_Varanasi_sfcp-min.pdf|title=Slum Free City Plan of Action Varanasi|access-date=28 qershor 2020|archive-date=28 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628215811/http://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/24UP_Varanasi_sfcp-min.pdf|url-status=live}}</ref> | blank3_name_sec2 = Indeksi i zhvillimit njerëzor, HDI | blank3_info_sec2 = 0.645<ref>{{cite journal|last1=Singh|first1=Padam|last2=Keshar|first2=Satyendra|title=Development of Human Development Index at District Level for EAG States|date=8 mars 2016|journal=Statistics and Applications|language=en|volume=14|issue=1 & 2|url=https://ssca.org.in/media/4_2016_HDI_t1hcMZm.pdf|access-date=4 mars 2022|archive-date=4 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304190813/https://ssca.org.in/media/4_2016_HDI_t1hcMZm.pdf|url-status=live}}</ref> | website = {{URL|https://varanasi.nic.in/}}, ose {{url|https://nnvns.org.in/}} | footnotes = }} '''Varanasi'''{{efn|Njohur edhe si '''Benares''', emër që shfaqet në verisionin zyrtar të hartës së Indisë në vitin 1909<ref>{{cite map|author=John George Bartholomew|title=Political Divisions of the Indian Empire|map=political divisions of the Indian Empire|map-url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:British_Indian_Empire_1909_Imperial_Gazetteer_of_India.jpg|year=1909|cartography=Edinburgh Geographical Institute; J. G. Bartholomew and Sons|publisher=Imperial Gazetteer Atlas of India|pages=Plate 20|language=en|access-date=28 dhjetor 2016}}</ref>; '''Banaras''', ose '''Kashi'''.}} është një qytet në brigjet e Gangut në Indinë Veriore, në shtetin e Uttar Pradeshit, 320&nbsp;km në jug-lindje të kryeqytetit të Uttar Pradeshit, [[Laknau]] dhe 121&nbsp;km në lindje të Allahabadit. Konsiderohet kryeqyteti shpirtëror i Indisë dhe më i shenjti nga [[Sapta Puri|shtatë qytetet e shenjta]] në [[Hinduizmi|Hinduizëm]] dhe [[Xhainizmi|Xhainizëm]]. Ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e [[Budizmi]]t. Varanasi qëndron përgjatë Autostradës Kombëtare 2, që lidh [[Kalkuta|Kalkutën]], Kanpurin, [[Agra]] dhe [[Delhi]]n, si dhe shërbehet nga Nyja Hekurudhore e Varanasi dhe Aeroporti Ndërkombëtar Lal Bahadur Shastri. Varanasi është gjithashtu një nga 72 distriktet e Uttar Pradeshit, ku në këtë distrikt, sipas censusit të 2011-ës, ka një tërësi prej 8 blloqesh dhe 1329 fshatrash.<ref>{{Cite web|url=http://www.wikivillage.in/district/uttar-pradesh/varanasi#info|title=Varanasi city information|last=Suraj|first=Mishra|website=Connecting India|publisher=wikivillage|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=3 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503205303/http://www.wikivillage.in/district/uttar-pradesh/varanasi#info|url-status=dead}}</ref> Varanasi u zhvillua si një qendër e rëndësishme industriale, i famshëm për fabrikat e tij të muslinës dhe mëndafshit, parfumet, punimet e fildishit dhe skulpturat. [[Buda]] besohet se e themeloi [[Budizmi]]n këtu rreth vitit [[528 p.e.s.]], kur bëri predikimin e tij të parë, "Dhammacakkappavattana Sutta" (Kuadri në Lëvizje i Rrotës së Dharmas), në qytetin e afërt të [[Sarnathi]]t. Rëndësia fetare e qytetit vijoi të rritej në shekullin e VIII, kur Adi Shankara përcaktoi adhurimin e Shivës si një sekt zyrtar të Varanasit. Megjithë sundimin [[mysliman]], Varanasi mbeti qendra e aktivitetit për intelektualët dhe teologët hindu gjatë mesjetës, që kontribuoi më tej në reputacionin e tij si një qendër e fesë dhe arsimimit. Tulsidasi e shkroi poemën e tij epike mbi jetën e Ramas të quajtur ''Ram Charit Manas'' në Varanasi. Mjaft figura të tjera të rëndësishme të Lëvizjes Bhakti kanë lindur në Varanasi, duke përfshirë Kabirin dhe Ravidasin. Guru Nanak Devi e vizitoi Varanasin për Shivratri në vitin 1507, një udhëtim që luajti një rol të madh në themelimin e [[Sikizmi]]t. Në shekullin e XVI, Varanasi pati një rigjallërim kulturor nën sundimin mysliman të [[Perandoria Mogule|perandorit mogul]] [[Akbar]], që investoi në qytet dhe ndërtoi dy tempuj të mëdhenj kushtuar Shivës dhe [[Vishnu]]t, megjithëse shumë prej Varanasit modern u ndërtua gjatë shekullit të XVIII, nga mbretërit Maratha dhe Bhumihar. Mbretërisë së Benaresit iu dha statusi zyrtar nga mogulët në vitin 1737 dhe vijoi si një zonë e qeverisur dinastike deri në Pavarësinë e Indisë në vitin 1947. Qyteti qeveriset nga Varanasi Nagar Nigam (Korporata Bashkiake) dhe është i përfaqësuar në Parlamentin e Indisë nga kryeministri i tanishëm i Indisë, Narendra Modi, që fitoi zgjedhjet e Lok Sabhas në vitin 2014 me një diferencë të madhe. Endja e mëndafshit, tapetet, artizantet dhe turizmi punësojnë një numër të rëndësishëm të popullsisë vendore, ashtu si kompanitë Diesel Locomotive Works dhe Bharat Heavy Electricals Limited. Spitali i Varanasit u ndërtua në vitin 1964. Varanasi ka qenë një qendër kulturore e Indisë Veriore për mijëra vjet dhe lidhet ngushtë me lumin e [[Gangu]]t. Hindutë besojnë se vdekja këtu të sjell shpëtimin ([[moksha]]), duke e bërë atë një qendër të rëndësishme pelegrinazhi. Qyteti është i njohur për [[Ghatet në Varanasi|ghatet]] e tij të shumtë, që janë argjinatura të bëra me shkallë pllakash guri përgjatë bregut të lumit, ku pelegrinët kryejnë rituale pastrimi. Për tu veçuar janë [[Ghatet në Varanasi#Ghati Dashashwamedha|Ghati Dashashwamedha]], [[Ghatet në Varanasi#Ghati Panchaganga|Ghati Panchaganga]], [[Ghatet në Varanasi#Ghati Manikarnika|Ghati Manikarnika]] dhe Ghati Harishchandra, ku këto dy të fundit janë vendet ku hindutë kremojnë (djegin) trupat e të vdekurve të tyre. [[Fortesa e Ramnagarit]], pranë bregut lindor të Gangut, u ndërtua në shekullin e XVIII në [[Arkitektura Mogule|Stilin Mogul]] të [[arkitektura|arkitekturës]] me ballkone të skalitura, oborre të hapura dhe pavjone skenikë. Mes 23,000 tempujve të vlerësuar në Varanasi janë [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] i Shivës, Tempulli Sankat Mochan Hanuman dhe Tempulli i Durgës. Kashi Nareshi (Maharaxhai i Kashit) është padroni kryesor kulturor i Varanasit dhe një pjesë thelbësore e të gjitha celebrimeve fetare. Ai është një qendër arsimore dhe muzikore, ku shumë filozofë, poetë, shkrimtarë dhe muzikantë të shquar indianë jetojnë ose kanë jetuar si dhe vendi ku u zhvillua forma Benares Gharana e Muzikës Klasike të Hindustanit. Banaras Hindu University (BHU) është një nga universitetet rezidenciale më të mëdhenj në Azi. Këtu, në vitin 1920 u publikua për herë të parë gazeta nacionaliste në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]] ''Aj''. ==Emrat dhe rrëfenjat== Qyteti i Varanasit ka qenë quajtur me emra të ndryshëm në kohë dhe kontekste të ndryshme. Dy emrat më të njohur sigurisht janë Kashi dhe Varanasi dhe kanë qenë në përdorim që në lashtësinë e hershme. Emri Kashi do të thotë ‘përqendrimi i dritës kozmike’. Kashi është emri më i vjetër dhe është përdorur për herë të parë te Atharva Veda, një tekst që i përket afërsisht shekullit të XV p.e.s.: “Kashi shkëlqen dhe ndriçon gjithësinë. Kashi bënë moksha (çlirim shpëtimtar) mbi çdokënd duke i dhënë atij dituri”. Në periudhën e Mahabharata Kashit përmendet qyteti i shenjtë dhe territoret e tij, që është i krahasueshëm me zonën e tanishme të Kashi Kshetras të përcatuar nga cirkuiti Pancakroshi Yatra. Emri Varanasi e përmend si kryeqytetin e të kaluarës, që gjendej përgjatë bregut perëndimor të limit Gang. Qyteti që qëndronte midis lumit Varana në veri dhe përroit Asi në jug është njohur si Varanasi (Varana + Asi). Sipas një miti të shekullit të XV, dy lumenjtë u krijuan nga zotat dhe u vendosën në pozicion për të ruajtur kundër hyrjes së të keqes. Në Puranat e hershme lumi Varana është quajtur Varanavati ose Varanasi dhe qyteti mori emrin e tij pasi ishte vendosur përgjatë lumit. Literatura budiste si rrëfenjat Jataka i referohen shpesh Varanasit si Banarasi ose Banaras. Ky në fakt është versioni në gjuhën pali që u bë më popullor dhe është akoma i përdorur shpesh. Sipas literaturës puranike perëndia Shiva tha “Pasi nuk e kamë braktisur kurr atë, as e kamë lënë të iki, ky vend i madh është kështu i njohur si Avimukta (‘kurr i braktisuri’)”. Kjo i referohet mitit që qyteti nuk ka qenë braktisur kurr, madje edhe në shpërbërjen kozmike dhe që për më tepër sugjeron se shpirti i vetë qytetit është dhuruesi i çlirimit të çdokujt, pavarësisht kastës, hierarkisë ose klasës. Kashi Rahasya përmend se vetë Shiva shpjegon se: “Lingat e mia janë kudo aty, si lastarë të vegjël që dalin nga lumturia”, të quajtura Pylli i Lumturisë (Anandavana). Mbetjet e pesë pyjeve të vjetra tani ruhen si emrat e zonave. I gjithë Kashi është një terren kremimi (Mahasmashana). Shiva është kontrolluesi dhe hyjnia e vendit të kremimit. Skanda Purana shpjegon si vijon: “Maha’, i madh, ‘sma’ do të thotë kufomë dhe ‘shana’ do të thotë prehja përfundimtare; kur të vijë shpërbërja e gjithësisë, madje edhe qeniet e mëdha do të qëndrojnë këtu si kufoma dhe kështu ky vend është quajtur Mahasmashana”. Njerëz nga pjesë të ndryshme të Indisë vijnë këtu për të vdekur me një pamje për të marr çlirimin nga kalimi në botën tjetër. Këtu vdekja konsiderohet një festë dhe mbarësi. Magnetizmi shpirtëror i Varanasi kishte tërhequr këtu edhe Budën në shekullin e VI p.e.s. për të ‘Inkuadruar Rrotën e Ligjit’. Nga shekulli i III p.e.s., mbreti i madh budist Ashoka ndërtoi një manastir që lulëzoi deri në shekullin e XI. Tani, [[Sarnathi]] i restauruar është bërë një vend pelegrinazhi për budistët dhe një vend për turizëm shpirtëror për të tjerët. Ndjesia dhe shpirti i shenjtë i mishëruar në Varanasi ka tërhequr njerëz nga sekte dhe besime të ndryshme si vaishnavitë, shaivitë, tantrikë, budistë, xhainistë dhe madje edhe [[Sufizmi|sufi]] myslimanë. Vetëm në Varanasi, ka më shumë se 3000 tempuj dhe faltore hindu, rreth 1400 flatore dhe [[Xhamia|xhami]] myslimane, 12 kisha, 3 tempuj xhainistë, 9 tempuj budistë, 3 tempuj sikistë ([[Gurdvara]]) dhe mjaft site dhe vendet të tjera të shenjta. Ky është vendi i vetëm në botë ku bashkëjetojnë një numër kaq i madh vendhesh të shenjta hindu dhe myslimane. Qyteti është gjithashtu i njohur si “Qyteti i Vdekjes së Mirë dhe Çlirimit” dhe vendi ku shpirtrat e paraardhësve mund të marrin çlirimin shpëtimtarë përfundimtar. Etimologjia tradicionale e lidh "Varanasin" me emrat e dy degëve të Gangut që formojnë kufijtë e qytetit: Varuna, që rrjedh akoma në veri të Varanasit dhe Assi, tani një përrua i vogël në pjesën jugore të qytetit, pranë Assi Ghatit. Qyteti i vjetër është i vendosur mbi brigjet e Gangut, i kufizuar nga Varuna dhe Assi.<ref name="131Varuna-Assi140">A. Cunningham & S. M. Sastri: Ancient Geography of India; 2002, fq. 131–40</ref> [[Rigveda]], një koleksion tekstesh të shenjta hymnesh në sanskritishten vedike, e përmend qytetin si Kashi nga rrënja foljore sanskrite ''kaś-'' "të shkëlqesh", duke e bërë Varanasin të njohur si "Qyteti i Dritës",<ref name="Eck10,58">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC Banaras, City of Light]; 1982, fq. 10, 58</ref> "qyteti ndriçues si një vend i shquar mësimi".<ref>{{cite web|title=The Geography of the Rigveda|url=http://voi.org/books/rig/ch4.htm|last=Talageri|first=Shrikant G.|language=en|accessdate=4 shkurt 2007|archive-date=10 gusht 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60pvfNrKV?url=http://voi.org/books/rig/ch4.htm|url-status=dead}}</ref> Emri ishte i përdorur gjithashtu nga pelegrinët që datojnë që nga koha e [[Buda|Budës]]. Tekstet fetare hindu përdorin shumë epitete për t’iu referuar Varanasit, si Kāśikā ({{lang-sa|"shkëlqyesi"}}), Avimukta (në sanskritisht: "kurr i braktisur" nga [[Shiva]]), Ānandavana (sanskritisht: pylli i lumturisë) dhe Rudravāsa (sanskritisht: vendi ku qëndron Rudra/Shiva).<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/about.htm|title=Varanasi: About the city|accessdate=23 maj 2013|publisher=Official website of Uttar Pradesh Tourism|language=en|archive-date=8 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708043803/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/about.htm|url-status=dead}}</ref> ==Historia== Sipas legjendave, Varanasi u themelua nga hyjnia [[Shiva]].<ref name="Melton29">J. Gordon Melton: [https://books.google.com/books?id=n2LTTK5B_OMC&pg=PA29 The Encyclopedia of Religious Phenomena]; 2007, fq. 29</ref> Pandavat, heronjtë mitikë të eposit hindu ''[[Mahabharata]]'', thuhet se e vizituan qytetin në kërkim të Shivës për të larë mëkatin e vëlla-vrasjes dhe Brāhmanahatyas që ata e kishin kryer gjaë Luftës Kurukshetra.<ref>Sunita P. Bansal: [https://books.google.com/?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT48 Hindu Pilgrimage]; 2008, fq. 48–9</ref> Konsiderohet gjithashtu si një nga shtatë qytetet e shenjta ([[Sapta Puri]]) që mund të japin [[moksha]]n (çlirimin shpëtimtar); shtatë qytetet e njohur si mundësues të çlirimit shpëtimtar janë [[Ajodhja]], [[Mathura]], [[Gaja]], Kāśi, [[Kançipurami|Kanchi]], [[Avantika]] dhe Dvāravatī.<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/gpu/gpu18.htm|title=''Garuḍa Purāṇa'' XVI 114|language=en|accessdate=9 nëntor 2012}}</ref> Dëshmitë arkeologjike e vendbanimeve më të hershme të njohura përreth Varanasit në luginën e Gangut sugjerojnë se banimi i zonës ka filluar në shekullin e XX p.e.s.,<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindia.com/city/kolkata/Varanasi-is-as-old-as-Indus-valley-civilization-finds-IIT-KGP-study/articleshow/51146196.cms|title=Varanasi is as old as Indus Valley Civilization finds|last=Mukherjee Pandey|first=Jhimli|date=26 shkurt 2016|website=The Times of India|language=en|accessdate=27 dhjetor 2016}}</ref> duke e vendosur atë mes qyteteve më të vjetër të banuar në mënyrë të vazhdueshme në botë sipas Kenneth Fletcher.<ref name="159Pletcher160">Kenneth Pletcher: [https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&pg=PA159 The Geography of India: Sacred and Historic Places]; 2010, fq. 159–60</ref> Këto mbetje arkeologjike sugjerojnë se zona e Varanasit ishe e populluar nga populli vedik. Megjithatë, teksti më i vjetër i njohur që e përmend qytetin, ''Atharvaveda'', që daton afërsisht nga e njëjta periudhë, sugjeron se zona ishte e populluar nga tribu vendase. Është e mundur që dëshmitë arkeologjike të këtyre banorëve të hershëm të jenë akoma të pa zbuluara.<ref name="Jayaswal206">Vidula Jayaswal: Ancient Varanasi: An Archaeological Perspective (excavations at Aktha); 2009, fq. 206</ref> Gërmimet e fundit në Aktha dhe Ramnagar, dy site shumë afër Varanasit, tregojnë se ata i përkasin afësisht vitit 1800 p.e.s., duke sugjeruar se Varanasi ishte i banuar edhe në këtë kohë.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/specials/how-old-is-banaras-114051501029_1.html|date=17 maj 2014|title=How old is Banaras|first=Aabhas|last=Sharma|website=Business Standard|language=en|accessdate=22 maj 2014}}</ref> [[File:Sarnath capital.jpg|thumb|246px|Kapiteli luanor i Ashokës, rreth 250 p.e.s., Sarnath]] ===Periudha e lashtë === Qyteti i Varanasit është provuar arkeologjikisht se ka qenë i banuar nga njerëzit që rreth vitit 800 p.e.s. dhe kështu është përshkruar si një nga qytetet më të lashta të banuar në mënyrë të vazhdueshme në botë. Shenjti kryesor i hyjnizuar i [[Xhainizmi]]t, Parshvanatha, ka lindur në Varanasi në shekullin e VIII p.e.s.. Më vonë, Mahavira (599-527 p.e.s.), i fundit në linjën e shenjtëve të hyjnizuar xhainistë (ose tirthankara siç i quajnë ata) ka lënë gjithashtu gjurmët e tij në mjedisin kulturor të qytetit. Në Varanasi, nën depozitat sterile të rreth 4 metrave, janë gjetur vegla mikrolitike të lidhura me një tip enësh të kuqe, të datueshme nga mijëvjeçari i IV dhe i III p.e.s. Qyteti ka dy mbetje arkeologjike kryesore të së kaluarës së lashtë: e para është Sarnathi ku Buda bëri predikimin e tij të parë “Kuadri i Rrotës së Dharmas” rreth vitit 528 p.e.s. I dyti është Rrafshira Rajghat, ku gjetjet arkeologjike dhe datimi me karbon C14 ka përcaktuar se disa nga veglat e zbuluara nga niveli më i hershëm konfirmojnë ekzistencën e banimit njerëzor në periudhën gjatë viteve 800-500 p.e.s. Të dy këta site janë përfshirë në zonat e trashëgimisë të identifikuara për kandidimin në listën e trashëgimisë së UNESCO-s. Shqyrtimet arkeologjike, të mbështetura nga Robert C. Eidt (1977) në bazën e analizave shkencore të kronosekuencës së raportit të fosfatit të profilit vertikal të antrosoleve në zonën Rajghat të Varanasit, konfirmojnë ekzistencën e qytetit nga viti 800 p.e.s. deri në vitin 800 të e.s.. Rezultatet mbështesin faktin se banimi i qëndrueshëm gjatë kësaj periudhe shtrihet i pa ndërprerë. Kjo mbështet më tej një pretendim se siti është qendra fillestare e një nga qytetet më të vjetra të banuara në mënyrë të vazhdueshme në botë. Për më tepër, rezultatet e fraksionizmit të fosfatit tregojnë më tej se banorët kombinonin bujqësinë e vogël me jetën blegtorale. Mbetjet arkeologjike (si p.sh..: qeramika, terrakota, përdorimi i hekurit, artefaktet, emblemat, vulat etj.) të gjetura në zonë janë të datueshme nga shekulli i IX p.e.s. dhe përfshijnë dëshmi të Kulturës së Enëve të Zeza të Lëmuara. Që të paktën nga shekulli i VI i e.s., qyteti filloi të rritej si një vend pelegrinazhi dhe nga shekulli i XII, u bë qendra më popullore e shenjtë për hindutë. Gjatë kësaj periudhe, u përcaktuan hyjni të ndryshme dhe imazhet e tyre. [[File:Sarnath Stupa 13.JPG|thumb|left|357px|[[Stupa Chaukhandi]], periudha Gupta (rreth shek. IV-V të e.s.]] Qyteti i lashtë i Varanasit (i quajtur nga populli edhe si Kashi) u shtri midis lumenjve Varana dhe Gomati, ku ky i fundit e takon [[Gangu]]n rreth 20 km në veri. Eposi indian i Mahabharatas ka një pasazh që e përmend qytetin, por rrëfenjat Jataka të [[Budizmi]]t, të shkruara pas Mahabharatës, regjistrojnë një përshkrim të gjallë të qytetit. Kjo mbështetet më tej nga përshkrimi letrar i dhënë te Shatapatha Brahamana, e datuar nga shekulli i VIII p.e.s., që përmend jetën e pasur baritore dhe banesat në pjesën veriore, zona Rajghat e qytetit. Për shkak të përdorimit të shpeshtë të argjilës dhe baltës në ndërtim, banesat ishin më pak rezistente nga vërshimet e lumit dhe dëshmitë e materialeve të tilla të banimit të hershëm duket se janë zhdukur. Dëshmi të tilla u zbuluan në fshatin Kamauli, që gjendet 4 km në veri-lindje nga Rajghati përgjatë lumit Varana. Këtu u gjetë vegla mikro-litike me një lloj ene të kuqe, të datueshme nga mijëvjeçari i IV dhe i III p.e.s., nën depozitat sterile prej rreth 4 metrash, pak poshtë nivelit Sunga (200 p.e.s. deri në fillimin e erës sonë). Gjatë kohës së Gautama Budës, Varanasi ishte kryeqyteti i Mbretërisë së Kashit.<ref name="159Pletcher160" /> Buda besohet se e ka themeluar Budizmin këtu rreth vitit 528 p.e.s., kur ai bëri predikimin e tij të parë, "Dhammacakkappavattana Suttan" (Kuadri në Lëvizje i Rrotës së Dharmas, në [[Sarnathi]]n e afërt.<ref name="Herman153">A. L. Herman: [https://books.google.com/books?id=3Kp333dcCpAC&pg=PA153 Community, Violence, and Peace: Aldo Leopold, Mohandas K. Gandhi, Martin Luther King, Jr., and Gautama the Buddha in the Twenty-First Century]; 1999, fq. 153</ref><ref name="Melton-Baumann2536">J. G. Melton & M. Baumann: [https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA2536 Religions of the World, Second Edition: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices]; 2010, fq. 2536}}</ref> Gjatë Periudhës Mauryane, Varanasi ishte i lidhur me një rrugë që fillonte nga Taxila dhe përfundonte në Pataliputra.<ref>Indian History; 2010, isbn 978-81-8424-568-4, fq. A-304</ref> [[File:Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg|thumb|358px|[[Stupa Dhamek]], shek. V-VI (Periudha Gupta), dhe rrënojat manastireve përreth]] Nga shekulli i IV p.e.s., Dinastia Mauryane ishte sunduesja e qytetit të Varanasit. Ashoka (272-242 p.e.s.), mbreti i madh Mauryan, e kishte shpallur [[Budizmi]]n fe shtetërore dhe vizitoi [[Sarnathi]]n. Në patronazhin e tij, u zhvillua një qytezë budiste këtu me shumë [[Vihara|manastire]], [[Stupa (arkitekturë)|stupa]]) dhe faltore budiste. Pas rrëzimit të Dinastisë Mauryane, begatia e qytetit u zbeh po ashtu deri në sundimin e Perandorisë Kushane në shekullin e I të e.s.. Një numër emblemash balte të zbuluara në sitet e Rajghatit dëshmojnë për begatinë e qytezës. Të dhënat arkeologjike të shtëpive, rrugicave dhe kanalizimeve kulluese tregojnë një model të planifikuar zhvillimi, siç është e dukshme edhe sot në qendrën e vjetër të qytetit. Qyteti i Varanasit ishte i pasur në art nga periudha Kushane deri në fillimin e Periudhës Gupta, siç tregohet nga imazhet e Bodhisattvave, Yakshave dhe Nagave. Periudha Gupta (rreth 320-550 i e.s.) ishte një periudhë gjallërie dhe transformimi të madh fetar. Ajo është e njohur si Periudha e Artë e Indisë. Fragmentet arkitekturore të kësaj periudhe janë të shpërndara brenda dhe përreth qytetit. Emblemat prej balte nga kjo periudhë dëshmojnë për ekonominë, institucionet arsimore dhe rëndësinë e pyjeve. Varanasi më në fund u përcaktua si një vend i madh i shenjtë (tirtha). Udhëtari i famshëm kinez [[Xuan Zang]], i njohur edhe si Hiuen Tsiang, që vizitoi qytetin rreth vitit 635 të e.s., dëshmonte se qyteti ishte një qendër e begatë, e populluar dendësisht e aktiviteteve fetare dhe artistike dhe se shtrihej për rreth 5 km gjatë bregut perëndimor të Gangut.<ref name="159Pletcher160" /><ref name="Berwick121">Dennison Berwick: [https://books.google.com/books?id=JTJszmJc2oUC&pg=PA121 A Walk Along The Ganges]; 1986, fq. 121</ref> Xuan Zangu e emërtoi Varanasin "Polonisse" dhe shkroi se qyteti kishte rreth 30 tempuj me rreth 30 murgj.<ref name="Eck57">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC&pg=PA57 Banaras, City of Light]; 1982, fq. 57</ref> Ai përmend se një nga Shiva Lingat ishte rreth 30 m e lartë e veshur me fleta bakri. Në fakt, ishte kolona Mauryane, fragmenti i të cilës, i quajtur Lat Bhairava, është tashmë vetëm 1.5 m e lartë. === Periudha mesjetare === [[File:Bodhisattva Manjusri - Sandstone - Circa 10th-11th Century AD - Sarnath - Archaeological Museum - Sarnath - Uttar Pradesh - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2347.JPG|thumb|left|Bodhisattva Manjusri, rreth shek. të X-XI]] Varanasi mbeti qendër e veprimtarisë së intelektualët dhe teologëve gjatë mesjetës, që kontribuoi më tej në reputacionin e tij si një qendër intelektuale e fesë dhe arsimimit. Mbërritja dhe predikimi i Adya Shankara charyas në shekullin e VIII shënoi rigjallërimin e mendimit brahmanik, gjë që çoi në braktisjen graduale të Budizmit në Varanasi. Ai e përcaktoi adhurimin e Shivës si një sekt zyrtar i Varanasit.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott278">J. Bindloss, L. Brown & M. Elliott: [https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC&pg=PA278 Northeast India]; 2007, fq. 278</ref> Në fillimin e periudhës mesjetare, Varanasi kalonte nga një sundim në një tjetër, nga Maukharit e Kannaujit te Gurjara Pratiharat (shekulli i IX). Në fillim të shekullit të XI, ai u vendos nën sundimin e Gangeyadevas, mbretit të Kannaujit. Chandradeva, themeluesi i Dinastisë Gahadavala e bëri Banarasin një kryeqytet të dytë në vitin 1090.<ref name="sen">Sailendra Sen: A Textbook of Medieval Indian History; 2013, fq. 32-3</ref> Govindachandra (1114-54), mbreti më i madh i Dinastisë Gahadavala, është përshkruar nga kronikanët e periudhës si mishërim i Vishnut, kushtuar mbrojtjes së banesës së tij të parapëlqyer, Varanasit. Ai mundi pushtuesit myslimanë dy herë gjatë viteve 1114-18 dhe mori nën patronazh besimin Hindu. Mbretëresha Kumar Devi, gruaja e Govindachandras, vinte nga një familje e Budizmit Vajrayani (tantrik). Ajo restauroi mjaft ndërtesa në Sarnath dhe ndërtoi aty një vihara (manastir) të re. Kryeministri i tij, Lakshmidhara është i përmendur si një hartues i madh i koleksionit më të madh të literaturës mbi dharman, i përpiluar në 14 volume, i njohur si Krityakalpataru, “Pema e Ritualeve të Dëshirave Magjike”. Në një nga volumet e tij, ai tregon referenca shkrimore për mbi 350 faltore në Kashi dhe përshkruan teorinë e tij të tirthas hindu, duke mbuluar të dy anët e brendësimit (arketipin dhe simbolizmin trupor) dhe jashtëzimin (afërsia hapësinore dhe orientimi). Jayachandra, djali i madh i Govindachandras, ishte një rival kundër mbretit Chahaman, Prithaviraja. Duke shfrytëzuar konfliktin e tyre të brendshëm, Qutb-ud-din Aibaku, skllavi-gjeneral i Muhammad Ghorit, e mundi Jayachandran në vitin 1194 dhe i preu atij kokën. Ushtria e tij e plaçkiti qytetin, duke shkatërruar afërsisht një mijë tempuj vetëm në qytetin e Varanasit dhe mbi themelet e tyre ngriti xhami duke përdorur rrënojat e tempujve. Pushtimi i dytë nga Qutb-ud-din Aibaku në vitet 1197-98 që regjistron mundjen e mbretit Harishachandra, djalit të Jayachandras, shënon fundin e lavdisë së Dinastisë Gahadavala. [[File:Jambhala and Vasudhara - Sandstone - Circa 12th Century AD - Sarnath - Archaeological Museum - Sarnath - Uttar Pradesh - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2346.JPG|thumb|Jalambhala dhe Vasudhara, rreth shek. të XII]] Gjatë shekujve të XI deri në të XVII pushtuesit myslimanë e shkatërruan qytetin të paktën katër herë. Mëgjithatë, ai mbijetoi dhe u rigjallërua në mënyrë të përsëritur; Sitet dhe vendet e shenjta u ri-përcaktuan, monumentet u riparuan dhe u rindërtuan. Traditat mbijetuan megjithë ‘pengesat’ e shumta. Kashi Khanda thotë: “Lumi Ganga, hyjnia Shiva dhe qyteti hyjnor i Kashit, përbëjnë Trinitetin e hirit dhe lumturisë së përsosur”. Triniteti simbolizohet nga tre kodrat që ngjajnë si tre majat e tridentit të Shivës mbi të cilat gjendet qyteti, Omkareshvara në veri, Vishveshvara në pjesën qendrore dhe Kedareshvara në jug. Mjaft figura të rëndësishme të Lëvizjes Bhakti kanë lindur në Varanasi, duke përfshirë Kabirin, që lindi këtu në vitin 1389,<ref name="Das17">G. N. Das: [https://books.google.com/books?id=bNc2VfJiQW4C&pg=PR17 Couplets from Kabīr]; 1991, fq. 17</ref> dhe Ravidas-in, një reformator shoqëroro-fetar, mistik, poet, udhëtar dhe figurë shpirtërore e shekullit të XV, që kishte lindur dhe jetonte në qytet dhe i punësuar në industrinë e punimit të lëkurëve.<ref name="Merriam-Webster910">{{cite book|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|publisher=Merriam-Webster, Inc|editor=Wendy Doniger|year=1999|isbn=9780877790440|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA910|page=910}}</ref> Në vitin 1206 Aibaku u bë sulltan në Delhi dhe sundoi deri në vitin 1210. Në këtë mënyrë u krijua Sulltanati i Delhit. Gjatë sulmit të Muhammad Ghorit, u shkatërruan përsëri tempujt në vitet 1300 nën Firoz Shah Tughlaq-un (1351-88). Në vitet 1400, qyteti u vu nën sundimin e mbretërve Sharqi të Jaunpurit. Tempujt u shkatërruan përsëri dhe blloqet e tyre u përdorën për ndërtimin e një xhamie në Jaunpur. Gjatë kohës së qetësisë, hindutë i rëndërtuan tempujt dhe lingat, por ata u shkatërruan përsëri nga vala e ardhshme e pushtuesve. Me kalimin e kohës, qyteti u vendos nën sundimin e Dinastisë Lodi (1451-1526), që e mori pushtetin nga Dinastia Sharqi dhe përsëri një pjesë e madhe e qytetit u shkatërrua nga Sikander Lodi. === Periudha Moderne (1500-...) === [[File:Mural of Kabir from a Jammu temple.jpg|thumb|left|257px|Pikturë murale e Kabirit nga tempulli Jammu]] Megjithë reputacionin e tij si fortesa e Ortodoksizmit dhe Konservatorizmit Hindu, Varanasi mori pjesë në rigjallërimin e shekujve të XIV deri në fillim të shek. të XVII. Mes poetëve dhe reformatorëve aktivë, më të shquarit ishin Ballabha, Ramananda, Kabiri, Raidasi, Tulasi, Caitanya dhe Guru Nanaku. Kabiri, në fakt, ishte një nga më të mëdhenjtë e letërsisë indiane, këngët në të folurën popullore të të cilit këndohen edhe sot. Tulasi ritregoi historinë e eposit të Ramayanas në gjuhën popullore hindi, duke e titulluar atë Ramacharitamanasa dhe ajo mbetet edhe sot vepra klasike më popullore, Bibla e folësve të gjuhës hindi. Në shekullin e XVI, nën sundimin mysliman të [[Perandoria Mogule|perandorit mogul]] [[Akbar]], që investoi në qytet dhe ndërtoi dy tempuj të mëdhenj kushtuar Shivës dhe Vishnut, Varanasi pësoi një rigjallërim të kulturës hindu.<ref name="Berwick121"/> Raxhai i [[Pune]]s vendosi Mandirin Annapurna dhe u përfundua Ura Akbari, 200 metra e gjatë.<ref name="Mitra182">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA182 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 182</ref> Turistët më të hershëm filluan të vijnë në qytet gjatë shekullit të XVI.<ref name="Prakash170">Satya Prakash: [https://books.google.com/books?id=nKJiBUFrmfoC&pg=RA1-PA170 Cultural Contours of India: Dr. Satya Prakash Felicitation Volume]; 1981, fq. 170</ref> Në vitin 1665, udhëtari francez Jean Baptiste Tavernier përshkroi bukurinë arkitekturore të Tempullit Vindu Madhava në anën e Gangut. Infrastruktura rrugore ishte përmirësuar gjithashtu gjatë kësaj periudhe. Rruga u zgjat nga [[Kalkuta]] në [[Peshawar]] nga mbreti Sher Shah Suri; më vonë gjatë sundimit britanik u bë e njohur si Grand Trunk Road. Raxhputët Man Singh dhe Todarmal, dy ministrat kryesorë në oborrin e Akbarit, morën pjesë aktivisht në riparimin, rindërtimin dhe ndërtimin nga e para të tempujve dhe ghateve të Varanasit gjatë kësaj pjese të Periudhës Mogule. Studiues dhe predikues të shumtë, të shquar nga e gjithë [[India]] dhe [[Azia Jugore]] e vizituan qytetin. Guru Nanak Devi e vizitoi atë gjtë Shivratrit në vitin 1507, udhëtim që luajti një rol të madh në themelimin e [[Sikizmi]]t.<ref name="Gandhi90">Surjit S. Gandhi: [https://books.google.com/books?id=qw7-kUkHA_0C&pg=PA90 History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E]; 2007, fq. 90</ref> Me kalimin e kohës, gjatë mbretërimit të nipit të Akbarit, Shah Jahan (1628-57), politika perandorike ndryshoi përsëri. Me urdhrin e tij u shkatërruan rreth shtatëdhjetë e gjashtë tempuj. Me urdhrin e pasuesit të tij, Aurangzebit (1658-1707), në vitet 1669-73, u rrafshuan përsëri rreth një mijë tempuj, duke përfshirë edhe tempujt më të mëdhenj të qytetit si Vishveshvara, Krittivasa dhe Vindu Madhava dhe në vendet e tyre u ndërtuan xhami. Në vitin 1665 udhëtari francez Jean Baptiste Tavernier, një tregtar xhevahiresh, kreu një vizitë në Varanasi dhe përshkroi tempullin madhështor të Vindu Madhavas në bregun e lumit, që ai e quante një “pagodë e madhe”. Përshkrimi i tij është i rëndësishëm për shkak se tempulli u shkatërrua në vitin 1673 nga ushtria e perandorit Aurangzeb, duke bërë që qyeti të pësonte një regres të përkohshëm.<ref name="Berwick121"/> [[File:Benares A Brahmin placing a garland on the holiest spot in the sacred city by James Prinsep 1832.jpg|thumb|309px|Litografi e James Prinsep (1832) që paraqet një brahmin duke vendosur një kurorë në vendin më të shenjtë të qytetit]] Megjithatë, pas vdekjes së Aurangazebit, shumica e Indisë sundohej nga një konfederatë mbretërish pro-hindu. Shumë nga Varanasi modern u ndërtua gjatë kësaj kohe, veçanërisht gjatë shekullit të XVIII nga mbretërit Maratha dhe Bhumihar.<ref name="Schreitmüller284">Karen Schreitmüller: [https://books.google.com/books?id=bGgf_LkeG2kC&pg=PA284 Baedeker India]; 2012, fq. 284</ref> Mbretërit që qeverisnin Varanasin vijuan të kishin pushtet dhe rëndësi përgjatë një pjese të madhe të periudhës së sundimit britanik, duke përfshirë Maharaxhain e Benaresit, ose Kashi Nareshin. Ishte nga shekulli i XVII që këtu u vendosën kolonitë më të mëdha të brahmanëve maharashtras dhe me ta erdhi po ashtu edhe mësimi vedik. Pas vitit 1680 mbretëria Maratha zëvendësoi raxhputët si dhuruesit kryesorë të 3 vendeve të shenjta, Varanasit, Allahabadit dhe [[Gaja|Gajës]]. Një valë e re rilindjeje kulturore e përfshiu Varanasin gjatë shekullit të XVIII nën ndikimin e mbretërisë Maratha (1734-85), që në thelb e rindërtoi qytetin. Qyteti, që kishte strehuar heroi rebel marathas, Shivaji, në sfidën e tij ndaj pushtetit mogul, tani u bë marrës i mirënjohjes, pasurisë, aftësisë dhe energjisë së mbretërisë Maratha. Historiani Altekar në 1947 në një shënim shkroi se “Varanasi modern është gjerësisht një krijim i Marathasve”. Bajirao Peshva I (1720-40) mori patronazhin e ndërtimit të ghateve Manikarnika dhe Dashashvamedha dhe lagjeve të afërta të banuara. Një numër gatesh, pellgjesh uji dhe tempujt e shquar të Vishvanathas, Trilochanas, Annapurnas, Sakshi Vinayakas dhe Kala Bhairavas u rindërtuan gjatë patronazhit Maratha. Mbretëresha Ahilyabai e Indores ndërtoi Tempullin e tanishëm Vishvanatha në vitet 1775-76. Me ndërtimin njëri pas tjetrit të ghateve, u ngritën tempujt, qyteti rifitoi qetësinë e tij dhe u rigjallërua sistemi i tij arsimor. Mbretërisë së Benaresit iu dha statusi zyrtar nga [[Perandoria Mogule]] në vitin 1737 dhe vijoi të qeverisej si një zonë dinastike deri në Pavarsinë Indiane në vitin 1947, gjatë mbretërimit të Dr. Vibhuti Narayan Singh-ut. Në shekullin e XVIII, Muhammad Shahu urdhëroi ndërtimin e një observatori mbi Gang, të bashkangjitur me Man Mandir Ghatin, i projektuar për të zbuluar papërsosmëritë në kalendar, në mënyrë që të rishikohej tabela ekzistuese astronomike. Turizmi në qytet filloi të lulëzoi në shekullin e XVIII.<ref name="Prakash170"/> Në vitin 1791, nën sundimin e guvernatorit të përgjithshëm britanik Warren Hastings, Jonathan Duncan themeloi një kolegj sanskrit në Varanasi.<ref name="Corp1">{{cite conference|title=To Plan is Not Enough - Corp 2007 Proceedings|url=https://books.google.al/books?id=iGT03xAcFQIC&pg=RA1-PA105|conference=12th International Conference on Urban Planing and Spatial Development in the Information Society|year=2007|editor1=Manfred Schrenk|editor2=Vasily V. Popovich|editor3=Josef Benedikt|language=en, de|location=Vienna|publisher=Lulu.com|isbn=9783950213935|page=105}}</ref> [[File:Majaraja of Benares and Suite, 1870s.jpg|thumb|left|345px|Maharaxhai i Benaresit dhe oborri i tij, vitet 1870]] Me rënien e qeverisë në Delhi në fillim të shekullit të XVIII, Varanasi në fillim ra nën sundimin e Nawabëve të Oudhit në vitin 1722 dhe më vonë u bë një seli e Mansaramit (1730-8), themeluesit të shtetit Baranas Raxh në vitin 1738. Pasuesi i tij Balwant Singh-u (1738-70) në vitin 1739 mori pushtetin në mënyrë të zgjuar nga Nawabi duke krijuar një shtet të pavarur të çifligut të tij, që për rreth dyzet vjet mbeti qendra e vëmendjes dhe burimi i shqetësimeve për East India Company. Në vitin 1763 ai ndërtoi një Fortesën e Ramnagarit mbi anën tjetër të lumit Gang, duke e zhvendosur selinë e pushtetit nga Gangapuri në Ramanagar. Tensionet midis dy forcave arritën kulmin në vitin 1781, kur Chet Singhu (1770-81), djali i Balwant Singhut, uzurpoi fronin dhe e vendosi Lord Warren Hastings në telashe serioze. Megjithatë në vitin 1775 Varanasi iu dorëzua East India Company nga Nawab i Oudhit, Asaf-ud-daula dhe më në fund në vitin 1794 Varanasi u vu nën administrimin britanik me një juridiksion të kufizuar të njohur si ‘the Banaras State’. Pamja e qytetit të shenjtë ndryshoi përsëri në mënyrë të konsiderueshme nën sundimin britanik. Zona urbane e qytetit vijoi të zhvillohej përgjatë lumit në drejtim të jugut dhe perëndimit. U ndërtuan ura me mure mbi lumin Gang dhe Varana, shumë pellgje si Benia, Maidagini, Macchodari dhe Godaulia Nala u thanë dhe u zëvendësuan nga parqe ose rrugë, ndërsa shumë shtëpi u shaktërruan për të zgjeruar rrugët në qendër të qytetit. Rrugët e gjera u ndërtuan përmes qytetit në vijat ku më parë kalonin rrugica të ngushta. Rruga Dashashvamedha-Luxa u ndërtuar duke u shtrirë në perëndim nga lumi drejt stacionit hekurudhor të kazermës (tani të quajtur Nyja e Varanasit). Me ngadalë qyteti mori formën e tij të tanishme. James Prinsep (1799-1840), publikoi censusin e parë të përpunuar të qytetit dhe bëri gjithashtu hartën më autentike të tij në vitin 1822. Për më tepër, në hartë ai kishte dhënë gjithashtu edhe gjerësitë dhe gjatësitë e 90 tempujve të rëndësishëm dhe vendosi në hartë itinerarin e udhëtimit Vishvanath Antargriha dhe tempujt dhe faltoret përgjatë tij. Për herë të parë në anglisht James Prinsep (1831) publikoi një libër të ilustruar. Sundimi britanik solli një ndryshim të rëndësishëm në modelin e lashtë pandit-student të mësimit që kishte mbizotëruar në Varanasi për rreth 2,500 vjet. Me aprovimin e Guvernatorit të Përgjithshëm Britanik Warren Hastings në vitin 1791, Jonathan Duncan, një banor britanik i Varanasit, u themelua një kolegj sanskrit Pathshala dhe në vitin 1853 u ndërtuan në [[Arkitektura gotike|Stilin Gotik]] godinat e kolegjit. Nisma më e vjetër arsimore vendase i takon Jay Narayan Ghosal-it, pronar i pasur tokash nga Bengali, që me përkrahjen britanike themeloi një shkollë në vitin 1814, të emërtuar sipas tij Jayanarayan School. Një tjetër aspekt i Periudhës Britanike ishte zgjerimi i veprimtarisë së misionarëve të krishterë. Në vitin 1816, The Baptist Society u bë trupa e parë e krishterë që futi një mision në qytetin e shenjtë. The Church Missionary Society e Kishës Anglikane kishte nisur punën në Varanasi duke filluar në vitin 1817 dhe hapi një kishë në Sigra dhe një tjetër në qendër të qytetit në kryqëzimin Godaulia. The London Missionary Society ishte e vendosur në kazermën britanike duke filluar në vitin 1820. Më vonë në të njëjtin shekull, the Wesleyan Missionary Society nisi misionin e saj në Varanasi dhe the Zenana Bible and Medical Mission nisi një spital për gratë. Në vitin 1822 James Prinsep (1799 - 1840) realizoi censusin dhe hartën e parë të qytetit. Në vitin 1843 u themelua Shkolla Sanskrite Ranavira, ndërsa në vitin 1845 u themelua Spitali Hindu Marwari. Në vitin 1852 Gauraiya Shahi protestoi nën udhëheqjen e Bhauji dhe Visheshvar Janit, për të ndaluar shkatërrimin e portave të qytetit për bërjen e rrugëve; megjithatë 12 portat (phataka) u shkatërruan. Në vitin 1857, Ushtria Britanike kreu një masakër të trupave indiane në qytet gjatë fazave të hershme të Kryengritjes Indiane të vitit 1857.<ref name="Misra6">{{cite book|title=Rani|author=Jaishree Misra|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=vwITlHzYxnoC&pg=PR6|publisher=Penguin Books India|year=2007|page=6|isbn=9780143102106}}</ref> Në vitin 1866, krijimi dhe organizimi i Bordit Bashkiak të Varanasit çoi në përmirësime domethënëse në infrastrukturën e qytetit dhe shërbimet bazë të shëndetit, furnizimit me ujë të pijshëm dhe higjenën publike.<ref name="Kochhar247">Atul Kochhar: [https://books.google.com/books?id=Pu3sCAAAQBAJ&pg=PA247 Benares: Michelin Starred Cooking]; 2015, fq. 247</ref> [[File:Benares - riverfront LCCN2004707379.jpg|thumb|Foto e vitit 1895 nga bregu i lumit në Varanasi.]] Në vitin 1872 u zhvillua censusi i parë zyrtar i qytetit, ndërsa në vitet 1875-76 u ndërtua godina e Bashkisë. Në vitin 1883 u krijua Bordi i Distriktit, ndërsa në vitin 1888 u themelua Church Missionary Society. Më 8 prill 1891 u shkatërrua Tempulli i Ramas në Bhadaini për të ndërtuar stacionin e pompimit të ujit, që rezultoi në lëvizjen e protestës Ramahalla. Si pasojë, më 15 prill tempulli i shkatërruar u rindërtua përsëri nga banorët e qytetit. Në vitin 1897, shkrimtari [[Mark Twain]], për Varanasin tha se: "Benaresi është më i vjetër se historia, më i vjetër se tradita, më i vjetër madje edhe se legjenda dhe duket dyfish më i vjetër se ato të të mara së bashku".<ref name="TwainL">Mark Twain: [http://www.literaturecollection.com/a/twain/follow.ing-equator/51/ Following the Equator: A Journey Around the World, kapitulli L] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240429200906/http://www.literaturecollection.com/a/twain/follow.ing-equator/51/ |date=29 prill 2024 }}; 1897</ref> Në vitet 1897-98 Annie Besant, themeluesja e Theosophical Society në Indi themeloi Kolegjin Qendror Hindu (Central Hindu School), me një kampus që u bë bërthama e për krijimin e Banaras Hindu University në vitin 1916. Ajo e themeloi Central Hindu College me qëllimin që ti bënte njerëzit e të gjitha besimeve bashkë nën idealin e vëllazërisë, duke promovuar vlerat kulturore indiane dhe të hiqte të gjitha keqdashjet mes pjesëve të ndryshme të popullsisë së Indisë.<ref name="Sharma-Sharma197">U. Sharma & S.K. Sharma: [https://books.google.com/books?id=BX3wIjJ9mvMC&pg=PA197 Indian Political Thought]; 2001, fq. 197</ref> Në vitin 1910, britanikët e bënë Varanasin një shtet të ri indian, me Ramnagarin si kryeqytetin e tij, por pa juridiksion mbi vetë qytetin e Varanasit. Kreu fetar, Kashi Nareshi, e kishte pasur selinë e tij në [[Fortesa e Ramnagarit|Fortesën e Ramnagarit]] që nga shekulli i XVIII, gjithashtu një përfaqësues i historisë së mbretërve të Varanasit, që është i vendosur në lindje të tij, përgjatë Gangut.<ref name="A review of Varanasi">{{cite web|url=http://www.blonnet.com/life/2004/02/02/stories/2004020200050300.htm|title=A review of Varanasi|publisher=Blonnet.com|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=24 shtator 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924092518/http://www.blonnet.com/life/2004/02/02/stories/2004020200050300.htm|url-status=dead}}</ref> Kashi Nareshi është thellësisht i nderuar nga banorët vendas dhe është padroni kulturor kryesor; disa besimtarë të përkushtuar e konsiderojnë atë si mishërim të Shivës.<ref name="Mitra216">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA216 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 216</ref> Në vitin 1916, nënmbreti i Indisë, Lord Hardinge, vendosi gurin e themeleve të atij që do të bëhej një nga universitetet më të mëdha dhe më të bukur në Azi, Banaras Hindu University. Aty Mahatma Gandi mbajti në vitin 1917 fjalimin e tij të parë politik, ndërsa në vitin 1920 u themelua nga Mahatma Gandhi Kashi Vidyapitha. India e fitoi pavarësinë nga sundimi i Britanisë më 15 gusht 1947 dhe shpalli një shtet republikan më 26 janar 1950. Varanasi iu dorëzua Bashkimit të Indisë në vitin 1947 dhe Dr. Vibhuti Narayan Singh i përfshiu territoret e tij në Provincat e Bashkuara të Oudhit dhe Agras në vitin 1949. Qën nga viti 1947 në qytet nuk u regjistrua ndonjë ndryshim në morfologjinë urbane të qytetit. Më 15 tetor 1949 distrikti i Varanasit mori formën e tij të tanishme me bashkimin e shtetit të mëparshëm të Varanasit (Kashi raxhi) dhe qyteti i Varanasit u bë qendra e tij administrative. Në vitin 1948 u formuan The Banaras Improvement Trust për bërjen e ‘Master Planit të Varanasit’ dhe në vitin 1951 u pregatit plani. Atij ju bënë rishikime dhe modifikime në vitet 1973 dhe 1982 kur u përgatit rishikimi i planeve. Asnjë nga këta plane nuk u zbatua; të gjithë u shtynë dhe u bënë rekomandime për rishikime të mëtejshme. Më 26 shkurt 1996 u propozua për herë të parë planifikimi i zonave të trashëgimisë dhe ruajtjes. Ky plan u aprovua nga Qeveria e Uttar Pradeshit në korrik 2001. Në këtë plan identifikohen pesë zona kulturore me qëllim që të kenë një trajtim të veçantë. Ndërsa në vitin 2011 ky master plan u rishikua përsëri. Në vitin 1961 u krijua Diesel Locomotive Works (DLW) me bashkëpunimin teknik nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës; ky është njësia e vetme e industrisë së rëndë në distrikt. Në vitet 1960 dhe 1970, u ndërtuan Sarnath Institute of Higher Tibetan Studies që në vitin 1988 u bë universitet dhe shumë manastire budiste si ai kinez, tajlandez dhe japonez. Në vitin 1992 u hap një Observator i ri Hindu në kompleksin e Universitetit Sanskrit Sampurnananda. Në vitin 1999 në Sarnath hapet më 29 tetor Vajra Vidya Samsthani. Pesë institucioneve të arsimit të lartë, Universiteti Sanskrit Sampurnananda, Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith, Central Institute of Higher Tibetan Studies, the Parshvanatha Jain Institute dhe Jamia Salfia Darul-Islamia u është dhënë statusi i universiteteve të njohur zyrtarisht nga Komisioni i Lejeve Universitare. ==Gjeografia dhe klima== Varanasi është i vendosur në një lartësi prej 80.71 metrash mbi nivelin e detit<ref>{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/default.htm|title=DEO Varanasi|work=Tourist Information: General Information|publisher=Varanasi District Administration by National Informatics center|language=en}}</ref> në qendër të luginës së [[Gangu]]t në Indinë Veriore, në pjesën Lindore të shtetit të Uttar Pradeshit, përgjatë bregut në formë gjysëm-hëne të Gangut, me një lartë mesatare mbi lum prej 15 dhe 21 metrash.<ref name="Mohanty316">Bidyut Mohanty: [https://books.google.com/books?id=88_4KESo8d0C&pg=PA316 Urbanisation in Developing Countries: Basic Services and Community Participation]; 1993, fq. 316</ref> Qyteti është qendra administrative e distriktit të Varanasi. Me rrugë, Varanasi është i vendosur 797 km në jug-lindje të [[Nju Delhi]]t, 320 km në jug-lindje të [[Laknau]]t, 121 km në lindje të Allahabadit dhe 63 km në jug të Jaunpurit. "Varanasi Urban Agglomeration" – një aglomerat prej shtatë njësishë urbane – mbulon një sipërfaqe prej 112.26&nbsp;km² (afërsisht 43&nbsp;milje²).<ref name="heritageUNESCO">{{cite web|url=http://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/46RanaSingh.pdf|title=Varanasi as Heritage City (India) on the scale the UNESCO World Heritage List: From Contestation to Conservation|language=en|accessdate=18 gusht 2006|last=Singh|first=Rana P. B.|format=PDF|work=EASAS papers|publisher=Swedish South Asian Studies Network|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115110/https://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/46RanaSingh.pdf%20|url-status=dead}}</ref> Zonat e qytetit përfshijnë Adampuran, Anandbaghun, Bachchhaonin, Bangali Tolan, Bhelpuran, Bulanalan, Chaitganjin, Chaukaghatin, Chowkun, Dhupchandin, Dumraonin, Gandhinagarin, Gautam Nagarin, Giri Nagarin, Gopal Viharin, Guru Nanak Nagarin, Jaitpuran, Kail Garhun, Khannan, Kotwalin, Lanka Manduadihun, Luxan, Maheshpurin, Mahmoorganjin, Maulvibaghun, Nagwarin, Naipokharin, Shivalan, Siddhagiribaghun dhe Sigran. Duke qenë i vendosur në Rrafshirat Indo-Gangetike të Indisë Veriore, toka është shumë pjellore për shkak se vërshimet e Gangut e ripasurojnë në mënyrë të vazhdueshme tokën. Varanasi gjendet midis pikëtakimit të Gangut me dy degë të tjera: lumin Varuna dhe përroin Assi. Largësia midis dy pikëtakimeve është rreth 4 km dhe shërben si një rrugëtim i shenjtë për hindutë, që kulminon me një vizitë në Tempullin Sakshi Vinayak.<ref name="Kishore65">Kaushal Kishore: [https://books.google.com/books?id=mbGeAwAAQBAJ&pg=PT65 Holy Ganga]; 2008, fq. 65</ref> Varanasi ka një klimë të të lagësht subtropikale (Köppen climate classification ''Cwa'') me variacione të mëdha midis temperaturave të verës dhe dimrit, duke regjistruar tre stinë të ndryshme: e ftohtë nga nëntori në shkurt, e nxehtë nga marsi në mes të qershorit dhe me shira nga mesi i qershorit deri në shtator, ndërsa tetori shihet si një muaj kalimtar.<ref name="Singh4">Ram Bali Singh: Rajput Clan-settlements in Varanasi District; 1975, fq. 4</ref><ref name="Pandey13">K. N. Pandey: [https://books.google.com/books?id=NLk3-qPOBrEC&pg=PA13 Adoption of Agricultural Innovations: A Study of Small and Marginal Farmers of Varanasi]; 1989, fq. 13</ref> Vera e thatë fillon në prill dhe zgjat deri në qershor, e ndjekur nga stina e musoneve nga korriku deri në tetor. Gjatë dimrit temperatura mesatare varion nga 7° deri në 13°C, në verë ajo varion midis 32°C dhe 46°C, ndërsa gjatë stinës së shirave është mesatarisht 25°C. Dimrat në Varanasi kanë një ndryshim të madh të ciklit ditor, me ditë të ngrohta dhe netë të ftohta. Valët e të ftohtit që vijnë nga rajoni i [[Himalajet|Himalajeve]] shkaktojnë temperatura të ulëta në qytet në dimër nga dhjetori deri në shkurt, kur temperatura poshtë 5 gradëve C nuk janë të pazakonta. Reshjet mesatare vjetore janë 1114 mm. Mjegulla është e zakonshme në dimër, ndërsa në verë fryjnë erërat e thata dhe të nxehta të quajtura lu.<ref name="Singh-Rana27">R.P.B. Singh & Pravin S. Rana: Banaras Region: A Spiritual & Cultural Guide; 2002, fq. 27</ref> Lagështia vërtitet rreth 72 përqindëshit. Ditët mesatare me shi varjojnë nga 0.5 gjatë dhjetorit dhe 0.6 gjatë prillit dhe nëntorit në 13.9 gjatë korrikut, 13.1 gjatë gushtit dhe 10 gjatë shtatorit duk arritur në një mesatare vjetore prej 51.5 ditësh me shi. Në vitet e fundit, niveli i ujit të Gangut është ulur në mënyrë domethënëse; digat, marrja e pa rregulluar e ujit dhe pakësimi i burimeve akullnajore për shkak të ngrohjes globale mund të jenë shkaqet e mundshme.<ref>{{cite web|url=http://www.aninews.in/newsdetail2/story39530/is-river-ganges-drying-in-varanasi.html|title=Is River Ganges drying in Varanasi|publisher=Aninews.in|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=12 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512213923/http://aninews.in/newsdetail2/story39530/is-river-ganges-drying-in-varanasi.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/ganges-receding-despite-rainfall/story-e6frg6so-1226066738979|work=The Australian|title=Ganges receding despite rainfall|date=1 qershor 2011|language=en}}</ref> {{Weather box | location = Varanasi Airport (1971–2000) <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = India Meteorological Department (regjistrimet deri në 2010)<ref name="IMD">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/varanasi2.htm|title=Varanasi Climatological Table Period: 1971–2000|publisher=India Meteorological Department|language=en|accessdate=15 prill 2015}}</ref><ref name="IMD2">{{cite web|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|format=PDF|title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010|publisher=India Meteorological Department|language=en|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=21 maj 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf}}</ref> | Jan high C = 23.0 | Feb high C = 26.2 | Mar high C = 32.6 | Apr high C = 38.5 | May high C = 40.3 | Jun high C = 38.4 | Jul high C = 33.7 | Aug high C = 32.9 | Sep high C = 32.8 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.4 | Dec high C = 24.7 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 9.2 | Feb low C = 11.6 | Mar low C = 16.2 | Apr low C = 21.9 | May low C = 25.5 | Jun low C = 27.2 | Jul low C = 25.7 | Aug low C = 25.4 | Sep low C = 24.4 | Oct low C = 20.6 | Nov low C = 14.4 | Dec low C = 10.1 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Dec mean C = <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 19.0 | Feb precipitation mm = 18.2 | Mar precipitation mm = 8.3 | Apr precipitation mm = 6.1 | May precipitation mm = 10.3 | Jun precipitation mm = 107.3 | Jul precipitation mm = 309.3 | Aug precipitation mm = 288.4 | Sep precipitation mm = 244.9 | Oct precipitation mm = 32.3 | Nov precipitation mm = 9.3 | Dec precipitation mm = 4.8 <!-- Numri mesatar i orëve të përditshme me diell për muajin në h / d --> | Dec sun = <!-- Temperatura mesatare e ujit (oqeaneve, liqene, etj) për muajin në ° C --> | Dec sea temperature C = <!-- Ditë me diell mesatare për muajin e në d --> }}} ==Administrimi== ===Politika dhe ligji=== Varanasi qeveristet nga një numër trupash administrative, ku më i rëndësishmi është Varanasi Nagar Nigam (Korporata Bashkiake) dhe Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit, që është përgjegjës për realizimin e master planeve të qytetit. Furnizimi me uj dhe sistemi i kanalizimeve drejtohet nga Jal Nigami.<ref name="Academy21">{{cite book|lang=en|date=15 korrik 2011|title=Banaras (Varanasi) - The City of Gods|author=Students' Academy|url=https://books.google.al/books?id=sHc3AgAAQBAJ&pg=PA21|publisher=Lulu.com|page=21|isbn=9780557914753}}</ref> Varanasi është i përfaqësuar në Parlamentin e Indisë nga kryministri i tanishëm i Indisë, Narendra Modi, që fitoi zgjedhjet e Lok Sabhas në vitin 2014 me një diferencë të madhe.<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-16/news/49898450_1_narendra-modi-varanasi-lok-sabha-kailash-chaurasia|title=Elections 2014: Narendra Modi wins Varanasi by a massive margin of 3.37 lakh votes|date=16 mars 2014|newspaper=The Economic Times|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=10 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710192445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-16/news/49898450_1_narendra-modi-varanasi-lok-sabha-kailash-chaurasia|url-status=dead}}</ref> Me rritjen e qytetit në sipërfaqe, popullsi, biznese dhe funksione administrative, ndikimi i tij u shtri përtej kufijve bashkiakë. Nga një qytet me një bërthamë të vetme, ai tani ka mar karakterin e një Aglomerati Urban që shtrihet përgjatë një sipërfaqeje prej 119.52 km². Dhe pastaj është një sipërfaqe më e madhe e quajtur Rajoni i Zhvillimit të Varanasit (477.34 km²) mbi të cilin ai nuk ka kontroll formal, por mbi të cilin ka ndikim të madh të ndërsjelltë. Me përmirësimet e mëtejshme të rrugës GT (Autostrada Kombëtare 2) në një superstradë, zgjerimi i ardhshëm i qytetit do të vazhdoi të bëhet në të gjitha drejtimet e rrethinave të qytetit. Në vitin 1982 Autoriteti Zhv. i Varanasit (AZhV, formuar në 1974) bëri një rregullim të planeve të hershme të qytetit dhe nën drejtimin e tij, Town & County Planning Organisation përgatiti një master plan të kuptueshëm të Varanasit për vitet 1991-2011, kohë gjatë të cilës pop e Aglomeratit të Varanasit pritej të dyfishohej.<ref name="Indianness-Singh327">Rana P.B. Singh, 2009 Identity of 'India' & 'Indianness', and Geography in India: Sensitive Appraisal from the past and move to 21st Century; in, Singh, Ravi S. (ed.) Indian Geography: Perspectives, Concerns and Issues; fq. 327</ref> Njësitë e habitatit pesë nivelësh janë përcaktuar mbi bazën e administrimit dhe strategjisë planifikuese, duke konsideruar Rajonin Zhv. të Varanasit, RZhV, si në master planin e vitit 2011, si kufirin e jashtëm. Nga më e ulëta deri te më e larta në hierarki ato janë: Korporata Bashkiake e Qytetit të Varanasit 84.55 km², Aglomerati Urban i Varanasit, AUV 112.26 km², Zona Operative e Master Planit të Varanasit 144.94 km², Zona e Projektuar e Master Planit të Varanasit 179.27 km² dhe më e jashtmja Rajoni Zhv. i Varanasit, RZhV 477.34 km². Nën master planin e vitit 2011, zona e zgjeruar e propozuar për Varanasin më të Madh ishte 179.27 km². Ndryshimi më i dallueshëm gjatë planit të viteve 1991-2011 është zgjerimi i zonës së qytetit (+112%). Ndryshimet më të mëdha që nga viti 1991 pasi u futën pas vitit 1988, tregojnë një rritje drastike të tokës nën përdorimin qeveritar dhe gjysëm-qeveritar (+390.50%), si dhe shërbimet publike e komunitare (+190.63%). Hapi i rritjes së popullsisë çon në rritjen e sipërfaqes nën përdorimin rezidencial deri në 253.63% në krahasim me vitin 1988.<ref name="Indianness-Singh327"/> Administrativisht, Zona Urbane e Varanasit ({{coord|25|14|N|82|56|E|display=inline}} –{{coord|25|23.5|N|83|03|E|display=inline}}) konsiston në një Korporatë Bashkiake, një Zonë e bashkangjitur, katër Qyteza të vazhduara, dy Zona të njohura, një Bord Bashkiak dhe një Bord Kantoni.<ref>Rana P.B. Singh, 2015: Varanasi, Making of India’s heritage City</ref> Varanasi është binjakëzuar me {{flagicon|JPN}}[[Kyoto]]n në [[Japonia|Japoni]]<ref name="Som">{{cite web|last=Som|first=Vishnu|url=http://www.ndtv.com/article/india/to-rejuvenate-indian-cities-pm-modi-takes-first-step-with-japan-584209?ndtv_alsoread|title=To Rejuvenate Indian Cities, PM Modi Takes First Step With Japan|date=30 gusht 2014|publisher=NDTV.com|language=en}}</ref> ===Kujdesi shëndetësor=== [[File:Government Postgraduate Ayurved college and Hospital, Varanasi.jpg|thumb|left|327px|Kolegji dhe spitali Ayurvedic qeveritar, Varanasi]] Sushruta, kirurgu dhe autori i madh i ''Sushruta Samhitas'', teksti sanskrit i kirurgjisë, jetoi në Varanasi dhe e praktikoi mjeksinë dhe kirurgjinë disa kohë gjatë shekullit të V p.e.s.. Që nga viti 1922, Ayurveda ka qenë subjekt i trajnimit në Banaras Hindu University dhe në vitin 1927 u krijua një kolegj i veçant ayurvedik.<ref>{{cite journal|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_605.gif|title=Susruta|journal=The Imperial Gazetteer of India|year=1909|volume=2|page=570|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=9 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409072255/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_605.gif|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bhu.ac.in/ims/ayurveda/ayurveda_about.htm|title=Faculty of Ayurveda|publisher=Banaras Hindu University|language=en}}</ref> Në Varanasi ka shumë qendra ayurvedike si Sparsa Ayurvedic Centre që mundëson trajtime ayurvedike si Panchakarma dhe metoda të tjera.<ref>{{cite web|url=http://www.ayurveda.in/centers/sparsa-ayurvedic-centre-399.html|title=Sparsa Ayurvedic Centre|publisher=ayurveda.in|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=11 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711130249/http://www.ayurveda.in/centers/sparsa-ayurvedic-centre-399.html|url-status=dead}}</ref> S. S. Ayurveda Hospital menaxhon një qendër të trajtimit Panchakarma, në lidhje me Kerala Ayurveda Ltd.<ref>{{cite web|url=http://www.keralaayurveda.biz/sites/default/files/pdf/KAL%20Press%20release%201%20July%202012.pdf|format=PDF|title=Kerala Ayurveda Panchakarma Centre at Banaras Hindu University (BHU) under PPP|date=5 korrik 2012|publisher=Kerala Ayurveda Ltd.|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=10 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710222619/http://www.keralaayurveda.biz/sites/default/files/pdf/KAL%20Press%20release%201%20July%202012.pdf|url-status=dead}}</ref> Varansi ka mjaft spitale, duke përfshirë Heritage Hospital, Marwari Hospital, Pitambari Hopspital, Mata Anand Mai Hospital, Rajkiya Hospital, Ram Krishna Mission Hospital, Shiv Prasad Gupta Hospital, Pandit Deen Dayal Upadhyay hospital (i menaxhuar nga qeveria shtetërore), më i madhi është Sir Sundar Lal Hospital (spital universitar) që ka më shumë se 1150 shtrate dhe një qendër të veçantë për traumën që ka 340 shtrate dhe Varanasi Hospital and Medical Research Centre. Gjithashtu në Varanasi vepron një institut i veçant për kancerin.<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/restaurants.htm|title=Restaurants & Hospitals|publisher=Uttar Pradesh Tourism|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=30 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030074029/http://up-tourism.com/destination/varanasi/restaurants.htm|url-status=dead}}</ref> Spitali i Varanasit u krijuar në vitin 1964 nga Dr. Baijnath Prasad.<ref name="VH">{{cite web|url=http://varanasihospital.com/|title=Welcome to Varanasi Hospital|publisher=Varanasi Hospital and Medical Research Centre|language=en|accessdate=30 tetor 2012}}</ref> Spitali, që në vitin 2012 kishte 66 shtrate, i ofron kurim Varanasit si dhe distrikteve dhe shteteve përreth, shumë prej të cilëve mbështeten te ai për kirurgjinë.<ref name="VH"/> Megjithëse spitali vuan nga mungesa e fondeve, ai ka shërbime si rrezet-x, ultrasonografinë, ekokardiografinë dhe një laborator patologjie.<ref name="VH"/> Pjesa urbane e distriktit të Varanasit kishte një vdekshmëri foshnjore prej 70 për 1,000 në periudhën 2010–2011.<ref>[http://censusindia.gov.in/vital_statistics/AHSBulletins/files/01-Uttar%20Pradesh%20AHS%20Bulletin.pdf "Annual Health Survey 2010–2011"] Office of the Registrar General & Census Commissioner, India (2011).</ref> [[File:Bhadaini Water Pump, Varanasi.JPG|thumb|257px|Ndërtesa e pompimit të ujit Bhadaini]] ===Mirëmbajtja publike=== Për shkak të dendësisë së lartë të popullsisë së Varanasit dhe numrit në rritje të turistëve, qeveria e Uttar Pradeshit dhe organizata dhe institucione ndërkombëtare jo-qeveritare kanë pasur shqetësime të rënda për ndotjen dhe presionin në infrastrukturën e qytetit, kryesisht kanalizimet, higjena publike dhe elementet e kanalizimeve kulluese. Problemi i kanalizimeve të ujërave të zeza është përkeqësuar nga roli i Gangut në larjen dhe në trafikun e lumit, që është shumë i vështirë për tu kontrolluar.<ref name="316Mohanty317">Bidyut Mohanty: [https://books.google.com/books?id=88_4KESo8d0C&pg=PA316 Urbanisation in Developing Countries: Basic Services and Community Participation]; 1993, fq. 316-7</ref> Për shkak të kanalizimeve, njerëzit që përdorin ujë vendor të patrajtuar kanë rrezik të lartë të infektohen nga një gamë sëmundjesh të stomakut.<ref name="HamnerTripathi2006">Hamner, Tripathi, Mishra etj.: The role of water use patterns and sewage pollution in incidence of water-borne/enteric diseases along the Ganges river in Varanasi, India; International Journal of Environmental Health Research, volumi 16, nr. 2, 2006, fq. 113-32</ref> Disa pjesë të Varanasit janë ndotur me kimikate industriale duke përfshirë metale të rënda toksike. Studimet e ujërave të zeza nga impiantet e trajtimit të kanalizimeve të Varanasit identifikojnë se ndotja e ujit me metale dhe ripërdorimi i këtij uji për vaditje si një mënyrë që metalet toksike që përthithen nga bimët që njerëzit kultivojnë për ushqim.<ref name="SharmaAgrawal2008">R. K. Sharma, M. Agrawal & F. M. Marshall: Heavy Metal (Cu, Zn, Cd and Pb) Contamination of Vegetables in Urban India: A Case Study in Varanasi; Environmental Pollution, volumi 154, nr. 2, 2008, issn 0269-7491, doi 10.1016/j.envpol.2007.10.010; fq. 254-63</ref><ref name="SharmaAgrawal2006">R. K. Sharma, M. Agrawal & F. Marshall: Heavy Metal Contamination in Vegetables Grown in Wastewater Irrigated Areas of Varanasi; Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology; volumi 77, nr. 2, 2006, issn 0007-4861, doi 10.1007/s00128-006-1065-0; fq. 312-8</ref> Një shembull i studiuar është ''palaku'', një gjethe bimore popullore që përthith metale të rënda kur është në tokë dhe që njerëzit pastaj e hanë.<ref name="Kumar SharmaAgrawal2007">R. K. Sharma, M. Agrawal & F. Marshall: Heavy Metal Contamination of Soil and Vegetables in Suburban Areas of Varanasi; Ecotoxicology and Environmental Safety, volumi 66, nr. 2, 2007, issn 0147-6513, doi 10.1016/j.ecoenv.2005.11.007; fq. 258-66</ref> Një pjesë e llumit ndotës përmban minerale që janë plehërues, që mund ta bëjnë ujin e ndotur tërheqës për tu përdorur.<ref name="SinghMohan2004">K. P. Singh, D. Mohan, S. Sinha & R. Dalwani: Impact Assessment of Treated/Untreated Wastewater Toxicants Discharged by Sewage Treatment Plants on Health, Agricultural, and Environmental Auality in The Wastewater Disposal Area; Chemosphere, volumi 55, nr. 2, 2004, fq. 227-55, issn 0045-6535, doi 10.1016/j.chemosphere.2003.10.050</ref> Pesticidet e përdorura në bujqësinë vendore janë mjaft të pranishme për tu përhapur nëpërmjet ujit, nëpërmjet trajtimit të sistemit të kanalizimeve, pastaj kthehen te fermerët si ujëra të zeza.<ref name="SinghMohan2004"/> ====Furnizimi me ujë==== [[File:Water pump, Varanasi (15563170660).jpg|thumb|left|Pompë uji me piston]] Sistemi i furnizimit me ujë dhe sistemi i kanalizimeve të Varanasit mirëmbahet nga Jal Nigami, një degë e Varanasi Nagar Nigamit. Furnizimi me energji elektrike kryhet nga Uttar Pradesh Power Corporation Limited. Qyteti prodhon rreth 350.000.000 litra<ref name="schemevaranasi">{{Cite news|first=Gopal|last=Bhargava|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001025/mailbag.htm|title=Scheme for Varanasi|date=25 tetor 2000|work=The Tribune|location=[[India|Indi]]|language=en}}</ref> ujëra të zeza në ditë dhe 425 tonë mbetje të ngurta në ditë.<ref name="cpcbsolidwaste">{{cite web|url=http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|title=Waste Generation and Composition|accessdate=18 gusht 2006|work=Management of municipal solid wastes|publisher=Planning Division, Central Pollution Control Board|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060717141102/http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|archivedate=17 korrik 2006}}</ref> Mbetjet e ngurta grumbullohen në një landfill.<ref name="cpcbsolidwaste2">{{cite web|url=http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|title=Status of landfill sites in 59 cities|accessdate=18 gusht 2006|work=Management of municipal solid wastes|publisher=Planning Division, Central Pollution Control Board|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060717141102/http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|archivedate=17 korrik 2006}}</ref> Sistemi i furnizimit me ujë për Varanasin është më shumë se 100 vjeçar, pasi u fut në vitin 1892. Ai u projektua për një popullsi prej 2 mijësh me një impiant trajtimi prej 33 milionë litrash në ditë të ndërtuar në Bhelupur. Në vitet e parë, uji trajtohej nëpërmjet filtrave të ngadaltë prej rëre, por në fazën e mëvonshme ata i zëvendësuan filtra të shpejtë gravitacionalë. Me rritjen e popullsisë dhe kërkesës për ujë të qytetit, kapacitetet e njësive të ndryshme u rritën nga koha në kohë bashkë me riorganizimin dhe zgjerimin e sistemit të shpërndarjes për të bërë shpërndarjen e njëtrajtshme të furnizimit dhe për të plotësuar nevojat e zonave të ndryshme. Pas futjes së sistemit të furnizimit me ujë, riorganizimi kryesor i sistemit u bë në vitin 1954 me furnizimin me ujë për banor në raportin 200 litra për person në ditë dhe skema u zbatua për 460 mijë banorë. Për qëllime administrimi, i gjithë qyteti është ndarë në 7 zona, që janë si vijon: Sikraul-i, mullinjtë e pambukut, Rajghat-i, Parku Benia, Neechibagh-u, Bhelupur-i, London Mission. Varanasi është ndarë në dy zona të veçanta: cis-Varuna dhe trans-Varuna. E para përfshinë qytetin e vjetër dhe zonat e Lankas drejt jug-perëndimit dhe zonat e Lahartaras. Zona e Trans-Varunas konsiston në Sikraulin dhe zonat nën zhvillim të zonave të Shivpurit, kolegjit UP, Pandeypurit dhe Paharait. Me qëllimin e furnizmit me ujë, qyteti është ndarë në 16 zona të furnizmit me ujë, nga të cilat 5 zona qëndrojnë në Zonën e Trans-Varunas dhe pjesa e mbetur e 11 zonave në Zonën e Cis-Varunas.<ref name="Development Plan2041">City Development Plan for Varanasi; 2041, Final City Development Plan, mars 2015</ref> Kërkesa për 276 milionë litra në ditë ujë për qytetin plotësohet nga rrjedha sipërfaqësore e lumit Gang dhe burimet nëntokësore. Aktualisht, 205 milionë litra në ditë e ujit nëntokësor është duke u përcjellë nëpërmjet 226 puseve me tuba dhe 125 milionë litra në ditë nëpërmjet ujit sipërfaqësor. Një tërësi prej 330 milionë litrash në ditë uji është i lidhur me tubacione, që është 275 litra për person në ditë. Në Varanasi ka një rezervë uji të depozituar prej 80 milionë litrash në ditë. Uji depozitohet në 23 depozita mbitokësore dhe ujëmbledhës nëntokësorë. Ujëmbledhësit janë të përhapur përgjatë qytetit. Depozitimi i tanishëm, i disponueshëm është 79.8 milionë litra në ditë, që është vetëm 58% e nevojës së përditshme prej 276 milionë litrash në ditë në dy mbushje. Kapaciteti i tanishëm depozitues është i pamjaftueshëm për të plotësuar nevojat e tanishme apo të ardhshme të qytetit. Sipas Jal Kalit rrjeti i shpërndarjes së furnizimit me ujë është 1,500 km i gjatë.<ref>{{cite web|title=Water Supply|website=Jal Kal Varanasi|url=http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply|lang=en|accessdate=18 dhjetor 2016|archive-date=17 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193221/http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply|url-status=dead}}</ref> Diametri i tubave varion nga 90 mm deri në 600 mm në pjesë të ndryshme të qytetit dhe sistemi konsiston në tuba CI dhe PVC. Me rritjen e kufijve të qytetit, sistemi i shpërndarjes është mundësuar në zona të reja nën progrme të ndryshme zhvillimi. Jal Kal furnizon me ujë përgjatë vitit me orar që varion midis 9 dhe 10 orën në ditë. Megjithatë, ka mjaft zona që janë akoma të pa mbuluara nga sistemi i furnizimit me ujë. Për shkak të procesit të filtrimit natyror, uji tokësor nuk kërkon shumë trajtim. Vetëm sa dizinfektohet dhe furnizohet. Megjithatë, uji sipërfaqësor nga lumi Gang trajtohet me koagulim, sedimentim, filtrim dhe dizinfektim dhe pastaj shpërndahet. Të 330 milionë litrat në ditë të ujit trajtohet përpara shpërndarjes. Numri i përgjithshëm i lidhjeve në Varanasi është 120,784. Kjo përfaqëson mbulimin me lidhje të 69% të territorit. Numri i lidhjeve me sahate në Varanasi është 66% e numrit të përgjithshëm të lidhjeve. Megjithatë, të gjitha këto lidhje janë jo funksionale, kështu fatura mesatare e apartamenteve meret bazë për të gjitha lidhjet. Megjithëse Korporata Bashkiake e Varanasit adoptoi një strukturë tarifimi të bazuar te volumetria, ajo nuk është zbatuar ende.<ref name="Development Plan2041"/> [[File:Jalasen Sewage Pumping Station (Varanasi) (5).jpg|thumb|345px|Stacioni i pompimit të ujërave të zeza në ghatin Jalasen]] ====Sistemi i kanalizimeve të ujërave të zeza==== Sistemi i tanishëm i kanalizimeve të ujërave të zeza u projektuar ekskluzivisht për të përballuar vetëm kanalizimet e shtëpive, por për shkak të modelit tradicional të kanalizimeve të hapura të vendosura në zonën qendrore të qytetit uji i shiut hyn gjithashtu në trungun e kanalizimeve drejtpërdrejt ose nëpërmjet pusetave dhe degëve të kanalizimeve. Kjo çon në trysni të stërmadhe mbi rrjetin e kanalizimeve, veçanërisht gjatë mosuneve. Për shkak të sistemit të kombinuar, impiantet e trajtimit të ujërave të zeza bëhen iefektive gjatë stinës së shirave duke çuar më shumë ndotje në lumin Gang dhe Varuna. Përveç kësaj zonat që nuk mbulohen nga rrjeti i kanalizimeve, i shkarkojnë ujërat e zeza drejtpërdrejt në lumin Gang, Varuna ose Assi Nalla, duke e shtuar ndotjen në këta lumenj. Tërësia e ujërave të zeza të prodhuara në qytet është 225 milionë litra në ditë nga të cilat vetë 97 milionë litra në ditë trajtohen në impiantet e trajtimit të ujërave të zeza ndërsa 130 milionë litra në ditë të mbetura shkarkohen drejtpërdrejtë në lumin Gang dhe Varuna nëpërmjet kanalizimeve të hapura.<ref name="Development Plan2041"/> Rrjeti i kanalizimeve të ujërave të zeza është i ndarë në dy zona: Cis-Varuna dhe Trans-Varuna. Aktualisht, sistemi ekzistues është pjesërisht mbi tokë dhe nëntokë. Vetëm 40% e qytetit është e mbuluar me rrjetin e kanalizimeve të ujërave të zeza, që nënkupton se pjesa e mbetur nuk është e lidhur as me depozita septike, gropa apo latrina shërbimi ose nuk kanë akses në tualete. Shumica e këtij rrjeti është e përqendruar te qyteti i vjetër, duke përfshirë kryesisht zonën e ghateve. 18% e numrit të përgjithshëm të banesave nuk kanë akses në tualete të pavarura, të përbashkëta ose komunitare. Zona Trans-Varuna është tërësisht pa kanalizime të ujërave të zeza. Gjatësia e përgjithshme e degëve të kanalizimeve të ujërave të zeza është 810 km, nga të cilat rretj 20 km i zë linja kryesore e trungut të kanalizimeve të ujërave të zeza. Numri i përgjithshëm i lidhjeve me rrjetin e kanalizimeve të ujërave të zeza është 55 000.<ref>{{cite web|title=Sewerage System|website=Jal Kal Varanasi|lang=en|accessdate=18 dhjetor 2016|url=http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System|archive-date=17 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193204/http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System|url-status=dead}}</ref> Megjithatë po ndërmeren projekte për ta mbuluar zonën Trans-Varuna me rrjet nëntokësor kanalizimesh të ujërave të zeza. Duke parë që linjat aktuale të kanalizimit të ujërave të zeza në qytet janë më shumë sesa 100 vjeçare, ato janë të prirura ndaj bllokimeve dhe rrjedhjeve. Për shkak të pranisë së baltës dhe mbeturinave në linjat e kanaleve të zeza, kapaciteti i tyre pakësohet ndjeshëm duke çuar në bllokime dhe vërshimin e ujërave të zeza nëpër rrugë. Burimet e ujit natyrorë dhe lumi Gang në qytet janë në gjendje kritike për shkak të sasisë së ujërave të zeza të patrajtuara dhe hyjnë në lumenj në mënyrë të përditshme. Në Varanasi ka tre impiante të trajtimit të ujërave të zeza të vendosur në Bhagwanpur, Dinapur dhe Diesel Locomotive Works. Impiantet e Bhagëanpurit dhe Dinapurit menaxhohen nga Njësia e Ndotjes së Gangut, ndërsa impianti i Diesel Locomotive Works menaxhohet nga hekurudhat. Kapaciteti i përgjithshëm i trajtimit është 102 milionë litra në ditë. Mbetjet e trajtuara nga impiantet e Dinapurit dhe Bhagwanpurit përdoret për vaditje si fertilizues.<ref name="Development Plan2041"/> ====Kanalizimi i ujit të shiut==== Varanasi ka një sistem të dobët të kanalizimit dhe dranazhimit të ujit të shiut. Uji i shiut kanalizohet nëpërmjet një sistemi shumë të vjetër dhe të paplotë nëntokësor. Rrjeti i kanalizimeve nëntokësore është vetëm 117 km i gjatë. Shumica e kanalizimeve kanë qenë lidhur me degët e kanalizimeve të ujërave të zeza, që çon në përzierjen e ujërave të zeza me ujin e shiut. Kjo e rrit ngarkesën mbi pompat e kanalizimeve të zeza dhe impiantet e trajtimit të ujërave të zeza, veçanërisht gjatë musoneve. Përveç kësaj kanalet e ujërave të shiut zbrazen drejtpërdrejtë në lumenjtë Gang dhe Varuna.<ref name="Development Plan2041"/> Për të zgjidhur problemin e përmbytjeve gjatë stinës së musoneve janë vendosura pompa për të tërhequr ujin nga rrugët mbi një bazë periodike në stacionet e pompimit në Deo Pokhari, Jakha, Moti Jheel, Parch Perwa, Sigra, Manduadih, Sivdaspur.<ref name="Development Plan2041"/> ==Demografia== [[File:Headed to Ganges for the Aarti (49644570518).jpg|thumb|left|Rrugë e mbushur në Varanasi]] Varanasi është pjesë e zonës së gjuhës hindi, pasi shumica e popullsisë, afërsisht 80%, flet gjuhën hindi. Gjuha e dytë e më e folur është ajo urdu, është flitet nga 19% e popullsisë. Sipas të dhënave të përkohshme nga censusi i vitit 2011, aglomerati urban i Varanasit kishte një popullsi prej 1.435.113 banorësh, me 761,060 meshkuj dhe 674,053 femra.<ref name="uastats">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}}</ref> Popullsia e aglomeratit urban të Varanasit në vitin 2001 ishte 1.371.749 banorë me një raport prej 879 femrash për 1.000 meshkuj.<ref name="censusmillioncities">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|title=Urban Agglomerations/Cities having population of more than one million in 2001|language=en|accessdate=18 gusht 2006|date=25 korrik 2001|work=Census of India 2001 (Provisional)|publisher=Office of the Registrar General, India}}</ref> Megjithatë, zona nën Varanasi Nagar Nigam ka një popullsi prej 1.100.748 banorësh<ref name="uptownscensus1">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|title=Population, Population in the age group 0–6 and literates by sex – Urban Agglomeration/Town: 2001|language=en|accessdate=17 gusht 2006|format=PDF|work=Census of India 2001 (Provisional)|publisher=Office of the Registrar General, India|pages=53-4}}</ref> me një raport prej 883 femrash për 1.000 meshkuj.<ref name="uptownscensus1"/> Përqindja e alfabetizmit (ata që dinë të shkruajnë e të lexojnë) në aglomeratin urban është 77%, ndërsa ai në zonën e korporotës bashkiake është 78%.<ref name="uptownscensus1"/> Afërsisht 138.000 banorë në zonën bashkiake jetojnë në baraka.<ref name="censusmillionslums">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|title=Slum Population in Million Plus Cities (Municipal Corporations): Part A|accessdate=18 gusht 2006|date=22 janar 2002|work=Census of India 2001 (Provisional)|publisher=Office of the Registrar General, India|language=en}}</ref> Varanasi, në vitin 1991 fitoi statusin e qytetit me një milion banorë si Aglomerat Urban duke u bërë metropol. Popullsia e qytetit përbëhet nga 63% hindu, 32% myslimanë dhe grupe të tjera më të vogla fetare. Përveç kësaj, çdo ditë rreth 43,000 udhëtarë e vizitojnë qytetin, që gjatë kohës së festave rritet deri në 65,000. Qyteti kryesor shtrihet përgjatë një sipërfaqe prej 84.55 km², ndërsa Aglomeratit Urban i Varanasit shtrihej në një sipërfaqe kompakte prej vetëm 115.27 km²; dmth 12 450 banorë për km².<ref name="97singh-pal115">Rana P.B. Singh & Neelam Pal: "Varanasi: Master Plans and Perspectives of Heritagescapes"; kapitulli 7 i "Holistic Development: A Regional Perspective"; redaktorë K.N. Singh & N.K. Rana, 2012, , fq. 97-115</ref> Qyteti ka treguar rritje të jashtëzakonshme të popullsisë gjatë katër dhjetëvjeçarëve të fundit, por gjatë periudhës 2001-2011 regjistroi një nivel të ulët rritjeje prej 17.01%, që pritet të ulet më tej duke arritur në 14.60% në periudhën 2011-21, por mund të rritet deri në 16.57% në vitet 2021-31.<ref>Singh, Rana P.B. Varanasi, the Heritage City of India: Growth of urban fabrics, visions and strategies for future development; 2010, Asian Profile, Asia’s International Journal (ARS, Burnaby, Kanada), nr. 38 (3), qershor, fq. 265</ref> Zhvillimet pas luftës, prurjet e popullsisë rurale për punësim dhe migrimi ishin përgjegjës për një rritje shumë të shpejtë gjatë viteve 1941-51, megjithë situatën që ndryshoi në mënyrë drastike përgjatë kohës, që tregon se si gjatë nivelit të rritjes së viteve 1951-61 u zvogëlua lehtësisht. Kjo prirje vijoi deri në vitet 1971-81; megjithatë, përsëri gjatë v. 1981-91 niveli i rritjes u bë lehtësisht më i lartë, kryesisht për shkak të prirjes së migrimit rural në zonat urbane në kërkim të mundësive më të mira të jetesës dhe punësimit në qytet. Pritet që në dhjetëvjeçarin e ardhshëm niveli i rritjes të rritet kryesisht për shkak të zgjerimit hapsinor dhe shpëndarjes urbane. Përshpejtimi i rritjes së popullsisë së fundmi mund ti atribuohet zgjerimit të diferencës së zhvillimit midis zonave rurale dhe urbane në vend. Për më tepër, meqë nuk ka ndryshime të dukshme në politikën e zhvillimit rural, bumi urban do të vijoi në dhjetëvjeçarët e ardhshëm.<ref name="97singh-pal115"/> {{Demografia | 1991 = 929.270 | 2001 = 1.103.951 | 2011 = 1.201.815 | 2021 = 1.340.216 | 2031 = 1.405.197 | pershkrimi =Popullsia e zonës së qytetit sipas projektimeve | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} {{Demografia | 1991 = 101.593 | 2001 = 107.798 | 2011 = 233.298 | 2021 = 369.721 | 2031 = 616.975 | pershkrimi =Shtesa dhe projeksioni i popullsisë së zonës urbane | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} {{Demografia | 1991 = 1.030.863 | 2001 = 1.211.749 | 2011 = 1.435.113 | 2021 = 1.709.937 | 2031 = 2.022.172 | pershkrimi =Popullsia e Aglomeratit Urban të Varanasit | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} {{Demografia | 1991 = 29.43% | 2001 = 17.55% | 2011 = 18.43% | 2021 = 19.15% | 2031 = 18.26% | pershkrimi =Përqindja e rritjes 10-vjeçare të pop. së Agl. Urb. të Varanasit | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} Popullsia e kastës së paprekshme në Uttar Pradesh u rrit nga 35 milionë në vitin 2001 në 41 milionë në vitin 2011 me një nivel rritjeje prej 18%. Në qytetin e Varanasit, përqindja e popullsisë së kastës të paprekshme u rrit në në një nivel prej 5. Popullsia e tribuve të njohura në shtetin e Uttar Pradeshit, nga ana tjetër u rrit në mënyrë domethënëse nga 107 mijë në 11.34 mijë. Kjo për shkak të zhvendosjes së 10 kastave nga lista e kastave të paprekshme në listën e tribuve të njohura në Uttar Pradesh. Për shkak të të njëjtës arsye, përqindja e rritjes duket se është më e lartë për distriktin dhe qytetin e Varanasit. {| class="wikitable" |+ Caption: Popullsia e kastës së paprekshme dhe tribuve të planifikuara<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}}</ref> |- !rowspan="2"| Territori !! colspan="2"| 2001 !! colspan="2" | 2011!! colspan="2" | Përqindja (%) |- | Kasta e paprekshme|| Tributë e planifikuara| Kasta e papr.|| Trib. e planifikuara| Kasta e papr.|| Trib. e planifikuara |- | Uttar Pradeshi|| 35.148.377|| 107.963|| 41.357.608|| 1.134.273|| 2.07|| 0.06 |- | Distrikti i Varanasit|| 435.545|| 769|| 486.958|| 28.617|| 13.53|| 0.79 |- | Aglomerati Urb. i Varanasit|| || || 112.247|| 8.507|| 7.88|| 0.60 |- | Qyteti i Varanasit|| 78.426|| 483|| 82.190|| 6.595|| 6.86|| 0.55 |} [[File:Banarasi sari pallu by ashish4.JPG|thumb|228px|Sari Banarasi]] ==Ekonomia== Sipas Planit të Zhvillimit të Qytetit të Varanasit në 2006, afërsisht 29% e popullsisë së Varanasit ëshë e punësuar.<ref name="28JNNURM31">[http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf City Development Plan for Varanasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf |date=23 shkurt 2014}}; 2006, fq. 28-31</ref> Afërsisht 40% janë të punësuar në manifakturë, 26% punojnë në tregti, 19% punojnë në shërbime, 8% punojnë në transport dhe komunikim, 4% punojnë në bujqësi, 2% punojnë në ndërtim dhe 2% janë punëtorë sezonalë (që punojnë më pak se gjysmën e vitit).<ref name="28JNNURM31"/> Mes punëtorëve të mainfakturës, 51% punojnë në tjerrje dhe endje, 15% punojnë në metal, 6% punojnë në shtypje dhe publikime, 5% punojnë në makineri elektrike dhe pjesa tjetër punon në një larmi të gjerë sektorësh industrialë.<ref name="28JNNURM31"/> Industria e manifakturë në Varanasi nuk është e zhvilluar mirë dhe është e mbizotëruar nga industritë e shkallës së vogël dhe prodhimi familjar.<ref name="28JNNURM31"/> {| class="wikitable" |+ Caption: Përbërja e fuqisë punëtore të Aglomeratit Urban të Varanasit<ref name="uastats"/> |- ! Viti !! Pop. e përgjithshme !! Fuqia punëtore, % !! Punëtorët parësorë, % !! Punët. dytësorë, % !! Punë. tretësorë, % |- | 1991|| 1.030.863|| 26.75|| 3.80|| 42.20|| 50.00 |- | 2001|| 1.231.220|| 28.70|| 2.00|| 30.65|| 67.35 |- | 2011|| 1.435.113|| 28.90|| 1.80|| 30.70|| 67.50 |- | 2021|| 1.644.557|| 29.00|| 1.65|| 30.72|| 67.63 |- | 2031|| 1.917.150|| 29.00|| 1.50|| 30.74|| 67.76 |} [[File:India - Varanasi tourist baubles - 0496.jpg|thumb|left|280px|Turistë duke kërkuar xhevahire në Varanasi]] Endja e mëndafshit është industria mbizotëruese në Varanasi.<ref name="28JNNURM31"/> [[Myslimanët]] janë bashkësi ndikuese në këtë industri me afërsisht gjysmë milioni prej tyre që punojnë si endës, ngjyerës, qepës sarish dhe shitës të tyre.<ref name="Warikoo192">K. Warikoo: [https://books.google.com/books?id=0zRZBwAAQBAJ&pg=PA192 Religion and Security in South and Central Asia]; 2010, fq. 192</ref> Endja bëhet në mënyrë tipike brenda familjeve dhe shumica e endësve janë myslimanë "Momin Ansari".<ref name="Wood113">Jolie M. F. Wood: [https://books.google.com/books?id=9Fq4eUi_3oMC&pg=PA113 Contentious Politics and Civil Society in Varanasi]; Re-framing Democracy and Agency at India: Interrogating Political Society; 2011, fq. 113</ref> Varanasi është i njohur në të gjithë Indinë për prodhimin e mëndafshit shumë të rafinuar dhe sarit e Banarasit, punimet e brokadave me fije [[ari]] dhe [[argjendi]], që shpesh përdoren për martesa dhe raste të veçanta. Prodhimi i mëndafshit shpesh përdor punën minorene, megjithëse ndoshta jo në një raport më të lartë se gjetkë në Indi.<ref name="Human Rights Watch82">{{cite book|publisher=Human Rights Watch|year=1996|url=https://books.google.al/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA82|title=The Small Hands of Slavery: Bonded Child Labor in India|page=82|lang=en|isbn=9781564321725}}</ref> Industria e endjes së mëndafshit së fundi ka qenë kërcënuar nga rritja e tezgjahëve me energji dhe dizajnet e prodhuar me kompjuter dhe nga konkurrenca nga mëndafshet e importuara kineze.<ref name="28JNNURM31"/> Në sektorin e manifakturës metalike, një nga punësuesit kryesor është Diesel Locomotive Works.<ref name="28JNNURM31"/> Bharat Heavy Electricals Limited, një fabrikë pajisjesh energjitike të mëdha, vepron gjithashtu një impiant për mirëmbajtjen e pajisjeve të rënda.<ref>{{cite web|url=http://www.bhelherp.com/about.jsp|title=About Bharat|publisher=Bharat Heavy Electricals Limited|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115302/https://www.bhelherp.com/about.jsp|url-status=dead}}</ref> Mallra të tjerë të rëndësishëm të prodhuar dhe tregtuar në Varanasi përfshijnë tapetet Mirzapur, qilimat dhe dhurrit e punuara me dorë, pajisje tunxhi, bakri, druri dhe lodra balte, punime artizanale, argjendari dhe instrumente muzikore. Prodhime të rëndësishme bujqësore përfshijnë gjethe beteli (për të bërë paanë), mango langra dhe khoa (qumësht i ngurtësuar).<ref name="28JNNURM31"/><ref name="Mitra117,169">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA117 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 117, 169</ref> [[File:GTY based WDG-4 locos with Freight Tanker at Malkajgiri 01.JPG|thumb|DLW fabrikoi lokomotiva transportuese ngarkesash përgjatë gjithë Indisë]] Turizmi është sektori i dytë më i rëndësishëm i Varanasit.<ref name="56JNNURM57">[http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf City Development Plan for Varanasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf |date=23 shkurt 2014 }}; 2006, fq. 56-7</ref> Mbi 3 milion turistë indianë dhe 200,000 turistë të huaj e vizitojnë çdo vit, më zakonisht për arsye fetare.<ref name="56JNNURM57"/><ref name="Times of India">{{cite news|title=Foreign tourists' arrival breach 2L mark|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-02/varanasi/28363436_1_foreign-tourists-tourism-officials-arrival|language=en|accessdate=22 tetor 2012|work=The Times of India|archive-date=16 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116121558/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-02/varanasi/28363436_1_foreign-tourists-tourism-officials-arrival|url-status=dead}}</ref> Shumica e turistëve indianë janë nga [[Bihari]], [[Bengali Perëndimor]], [[Madia Pradeshi]] dhe Uttar Pradeshi, ndërsa shumica e turistëve të huaj janë nga [[Sri Lanka]] dhe [[Japonia]]. Periudha kulmore e turizmit është ajo midis tetorit dhe marsit.<ref name="56JNNURM57"/> Në tërësi, në qytet ndodhen rreth 12,000 shtretër të disponueshëm, nga të cilët rreth gjysma janë në hotele të shtrenjtë dhe një e treta te [[Dharamshala|dharamsalat]] (bujtina fetare). Në përgjithësi, infrastruktura turistike e Varanasit nuk është shumë e zhvilluar.<ref name="56JNNURM57"/> Në Varanasi qendrat tregtare dhe multiplekset e famshme janë JHV Mall në zonën e kazermave të Varanasit, IP Mall në Sigra, IP Vijaya Mall në Bhelupur dhe PDR në Luxa. Qyteti ka mjaft banka, duke përfshirë Allahabad Bank, Andhra Bank, Bank of Baroda, Canara Bank, Central Bank of India, Corporation Bank, Indian Overseas Bank dhe State Bank of India.<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/bank_post_telegraph.htm|title=Bank, Post & Telegraph|publisher=Uttar Pradesh Tourism|accessdate=30 tetor 2012|language=en|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115113/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/bank_post_telegraph.htm|url-status=dead}}</ref> ==Kultura== Varanasi njihet në botë si “qyteti i shenjtë” i [[India|Indisë]] dhe si “qyteti më i lashtë i banuar në mënyrë të vazhdueshme në botë”, një fakt i zbuluar dhe provuar nëpërmjet gërmimeve, dokumenteve historike analizave kimike. Zonat e vjetra të qytetit bashkë me grupet e ndërtesave të trashëgimisë si dhe shumë vende të trashëgimisë të shpërndara përmes zonave të qytetit të ri janë propozuar për tu përfshirë në [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]]. Në grup është përfshirë gjithashtu panorama unik e formuar nga lumi Gang, [[ghatet në Varanasi|ghatet breg-lumore]] (shkallë guri që të zbresin nga qyteti në ujin e lumit) dhe jeta e ndërlidhur kulturore, fetare dhe shoqërore. Gjallëria, shumanshmëria, larmishmëria dhe bashkimi janë lehtësisht të dallueshme në praktikat fetare, performancat kulturore, funksionet shoqërore dhe rregullimet ekonomike – së bashku përbëjnë një mozaik kulturor të ‘panoramës së trashëgimisë’, festat dhe performoncat e vjetra të të cilit luajnë një rol të rëndësishëm.<ref>Rana P.B. Singh, 2009 Identity of 'India' & 'Indianness', and Geography in India: Sensitive Appraisal from the past and move to 21st Century; in, Singh, Ravi S. (ed.) Indian Geography: Perspectives, Concerns and Issues; fq. 17-18</ref> [[File:Man with Mural - Along Ghats - Varanasi - Uttar Pradesh - India (12499218704).jpg|thumb|left|358px|Piktura murale në Varanasi]] Qyteti i Varanasit është unik në arkitekturë, artistikisht dhe në shprehjet fetare të kulturës tradicionale indiane dhe është një shembull i gjallë i kësaj kulture edhe sot. Trashëgimia kulturore e qytetit është unike dhe një dëshmi e jashtëzakonshme e traditave të gjalla, që shihen në besimet fetare, ritualet dhe shumësinë e festave, format tradicionale të adhurimit dhe besimit që praktikohen akoma, asketizmi, praktikat shpirtërore, arsimi, muzika, kërcimi, punimet artizanale dhe format e artit që vijojnë të përçohen midis brezave. Qendra e qytetit të vjetër dhe vende të tjera të rëndësishme kulturore dhe fetare, tani të përfshira në qytetin modern, janë seriozisht të kërcënuara nga presioni i modernizimit dhe zhvillimit. Zemra fetare, filozofike dhe kulturore e [[India|Indisë]], Varanasi, Banarasi, siç quhet në mënyrë popullor, ose Kashi siç quhej qendra e lashtë e qytetit kontekstin fetar, është destinacioni më i rëndësishëm i pelegrinazhit i hinduve. Zona e [[Sarnathi]]t, që është brenda zonës më të gjerë të qytetit, është tepër i rëndësishëm për [[Budizmi]]n në të gjithë botën. Kultura si shihet dhe jetohet këtu është një aset i rëndësishëm kulturor për indianët dhe qytetarët e botës, duke kontribuar në diturinë kulturore, filozofike dhe intelektuale të kulturës indiane si dhe kulturës botërore. Varanasi ja detyron ekzistencën e tij lumit Gang, ose Gangā-ji (siç quhet në Indi lumi Gang) i konsideruar si lumi më i shenjtë i hinduve veçanërisht i shenjtë në Varanasi, kur rrjedha e tij drejt gjirit të Bengalit kthehet befasisht nga veriu. Simbolikisht, rrjedhja nga jugu në veri e lumit i përfaqëson kthimin e ciklit nga vdekja (jugu konsiderohet mbretëria e vdekjes, Yama) në jetë (veri konsiderohet mbretëria e jetës, Shivës, d.m.th. Kailashi). Ky ndryshim drejtimi i jashtëzakonshëm i rrjedhës së lumit çoi në zhvillimin e qytetit të lashtë, Kashit, në brigjet perëndimore të lumit, i drejtuar nga lindja e diellit dhe duke i bërë kështu [[Ghatet në Varanasi]] të shenjta për të gjitha degëzimet hindu. Rrugicat e bukura të ngushta mbrapa ghateve breg-lumore në qytetin e vjetër janë të pa kalueshme për makinat. Këtu këta ghate breg-lumore janë një nga panoramat e fundit kulturore dhe të trashëgimisë të mbetura në botën ku njeriu mund të hyj vetëm me këmbë. Lidhja e lashtë e lumit Gang me besimin, panorama tradicionale dhe kulturore e qytetit dhe ndikimi i saj i pamat në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të jetës së qytetit dhe shprehjet materiale dhe jo-materiale janë unike në botë. Lumi Gang është i pasur me argjilë që është një përthithës natyror i substancave ndotëse organike. Për shekuj, Gangu dhe ky qytet i lashtë kanë tërhequr filozofë, shkrimtarë, poetë, dijetarë dhe muzikantë dhe dalëngadalë u bë qendra më e rëndësishme e pelegrinazhit, dialektikës filozofike, çështjeve fetare dhe shprehjet e ndërvarura artistike dhe arkitekturore. Qyteti sot ka 5 universitete, qindra institute aktive kulturore dhe fetare, shkolla tradicionale dhe muzikës, kërcimit dhe formave të artit që janë përhapur në të botë, prodhimet artizanale dhe të punuara me dorë në tekstile, dru dhe metal. Qyteti ka luajtur gjithmonë një rol të veçantë, të paktën që nga shekulli i V p.e.s.. Në promovimin e arsimimit – debatet dhe dialektikat, si fetare ashtu dhe shpirtërore – mjeksinë tradicionale (ayurveda), [[joga]]n, astrologjinë. Për më tepër, modeli i transportit të siteve të shenjta është unik në kuptimin që të gjitha qendrat e rëndësishme të shenjta janë kopjuar këtu përpara shekullit të XII. Varanasi mund të konsiderohet një simbol i gjalë dhe shprehje e gjallë e kulturës dhe traditës indiane në të gjitha besimet fetare, në traditat e tij shumë-etnike artistike, në trashëgiminë arkitekturore, në shprehjet e tij jetësore, në marrdhënien e tij të veçantë me jetën dhe vdekjen, në shkollat e tij tradicionale ku mësohen akoma sanskritishtja dhe tekstet e shenjta si dhe në popullsinë e tij shumë-kulturorëshe dhe shumë-gjuhëshe. Varanasi është qendra administrative e distriktit dhe divizionit me të njëjtin emër dhe komisionaratit, që përfshin 6 distrikte, duke qenë një qytet i gjallë me qedra shitjeje me shumicë dhe pakicë për veprimtari të ndryshme tregtare. Varanasi, i konsideruar si mikrokozmosi i [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi|pelegrinazhit]], i vizituar nga mijëra pelegrinë hindu, budistë dhe xhainistë si dhe vizitorë të huaj çdo ditë, është jashtë-zakonisht i pasur në ndërtesa arkitekturore, artistike dhe historike (tempuj, pallate, [[matha]], xhami, [[ashrami|ashrame]] etj.). Përkrahë të qenit një pjesë e pashlyeshme e trashëgimisë së qytetit, këto ndërtesa, bashke me jetën vendore fetare dhe kulturore, përbëjnë një burim të jashtëzakonshëm për turizmin (si fetar ashtu dhe kulturor, si indian ashtu dhe të huaj) që është një nga veprimtaritë kryesore ekonomike të qytetit. Kjo trashëgimi arkitekturore dhe kulturore është akoma e ruajtur por ekzistenca e saj është e kërcënuar seriozisht nga presioni i madh nga popullsia në rritje, modernizimin, zhvillimi ekonomik dhe turizmi. [[File:Goswami Tulsidas Awadhi Hindi Poet.jpg|upright|thumb|Shenjti Goswami Tulsidas, poeti dhe propaganduesi i muzikës Bhakthi në Varanasi]] ===Letërsia=== Shkrimtarët e shquar indianë që kanë qëndruar në qytet ishin Kabiri, Ravidasi dhe Tulsidasi, që këtu shkroi një pjesë të madhe të ''Ram Charit Manasit'' të tij. Kulluka Bhatti në Varanasi shkroi shkroi përshkrimin e mirënjohur të ''Manusmṛtit'' në shekullin e XV,<ref>{{cite journal|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_297.gif|title=The Indian Empire|journal=The Imperial Gazetteer of India|language=en|year=1909|volume=2|page=262|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161325/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_297.gif|url-status=dead}}</ref> Më vonë shkrimtarë të qytetit përfshinin Acharya Shuklan, Baldev Upadhyayan, Bharatendu Harishchandran, Devaki Nandan Khatrin, Hazari Prasad Dwivedin, Jaishankar Prasadin, Kshetresa Chandra Chattopadhyayan, Sudama Pandey-n (Dhoomil), Vagish Shastrin dhe Vidya Niwas Mishran.<ref>{{cite magazine|magazine=Sruti|url=https://books.google.al/books?id=ViwqAQAAIAAJ|title=Music in India|issue=172-183|publisher=P.N. Sundaresan|orig-year=1999|language=en|location=Madras|date=22 mars 2010|issn=0970-7816}}</ref> Në Varanasi publikohen ose publikoheshin mjaft gazeta dhe revista si ''Varanasi Chandroday'' pasuesja e saj ''Kashivartaprakashika'', që u bë një e përjavshme, e publikuar për herë të parë më 1 qershor 1851.<ref name="Medhasananda653">Medhasananda: [https://books.google.com/books?id=K4MMAQAAMAAJ&pg=PA653 Varanasi at The Crossroads: A Panoramic View of Early Modern Varanasi and the Story of Its Transition]; 2002, fq. 653</ref> Gazeta kryesore është ''Aj'', një gazetë nacionaliste në gjuhën hindi e publikuar për herë të parë në vitin 1920. Gazeta ishte përkrahëse e Kongresit Kombëtar Indian dhe është një nga gazetat kryesore në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]] në Indinë Veriore.<ref name="Kasbekar126">Asha Kasbekar: [https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA126 Pop Culture India!: Media, Arts, And Lifestyle]; 2006, fq. 126</ref> ===Arti=== Varanasi është një qendër e rëndësishme e arteve dhe dizajneve. Ai është një prodhues i mëndafsheve dhe brokadave me punime me fije ari dhe argjendi, endjes së tapeteve, lodrave prej druri, byzylykëve të bërë prej qelqi, punimeve prej fildishi, parfumeve, enëve artistike prej tunxhi dhe bakri dhe të një larmie punimesh artizanale.<ref name="topic">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç623248/Varanasi|title=Varanasi|date=1 nëntor 2012|language=en|work=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="bhu">{{cite web|url=http://www.bhu.ac.in/varanasi.htm|title=Benares, the Eternal City|accessdate=2 nëntor 2012|publisher=Banaras Hindu University|language=en|archive-date=20 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620142336/http://www.bhu.ac.in/varanasi.htm|url-status=dead}}</ref> Varreza e kazermës së Sundimit Britanik tani është vendi i Varanasi's Arts and Crafts.<ref name="Tiwari9">Reena Tiwari: [https://books.google.com/books?id=P7W1I4j75E8C&pg=PA9 Space-Body-Ritual: Performativity in the City]; 2010, fq. 9</ref> Artistë të shquar (muzikantë dhe kërcimtarë) dhe histoianë që janë të lidhur me qytetin përfshijnë Anand Krishnan, Bismillah Khanin, muzikantët Omkarnath Thakur, Ravi Shankar, Girija Devi, Gopal Shankar Misra, Gopi Krishna, Kishan Maharaj, Lalmani Misra, N. Rajam, Rai Krishnadasa, Siddheshwari Devi, Samta Prasad, Sitara Devi dhe Pandit Vikash Maharaj.<ref>{{cite web|last=Uttar Pradesh|first=Govt.|url=http://varanasi.nic.in/|title=DEO Portal Varanasi|language=en|publisher=District Varanasi}}</ref> ===Muzika=== [[File:Indian culture music.jpg|thumb|left|Muzikantë duke luajtur në varkë]] Tradita muzikore e Varanasit mund të datohet që nga tekstet puranike. Sipas legjendave të lashta, evoluimi i formave të kërcimit dhe muzikës i atribuohet Shivës, perëndisë padrone të Varanasit. Gjatë periudhës mesjetare, lëvizja Bhakti e sektit Vaishnava, u bë popullore dhe Varanasi u bë një qendër e lulëzuar për muzikantë si Surdas, Kabir, Raidas, Mira dhe Tulsidas. Gjatë sundimit monarkik të Govind Chandras në shekullin e XVI, Stili i Këndimit Dhrupad ishte nën patronazhin mbretëror dhe çoi në forma të tjera të lidhura të muzikës si Dhamar, Hori dhe Chaturang. Aktualisht maestroja dhrupad Pandit Ritwik Sanyal nga Varanasi është duke punuar për ripërtëritjen e këtij stili muzikor.<ref name="Music">{{cite web|url=http://www.varanasicity.com/varanasi-music.html|title=Varanasi Music|language=en|accessdate=27 maj 2013|publisher=Varanasi City.com}}</ref> Në kohët e fundit, Girija Devi, këngëtarja e famshme klasike vendase e thumris-it, u vlerësua gjerësisht për interpretimet e saj.<ref name="Broughton-Ellingham91">S. Broughton & & M. Ellingham: [https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC&pg=PA91 World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific]; 2000, fq. 91</ref> Varanasi është i lidhur edhe me shumë instrumentalistë të shquar si Ustad Bismillah Khan, Vikash Maharaj<ref name="Music"/> dhe Pandit Ravi Shankar, rënësi i famshëm i sitarit dhe muzikologu që i është dhënë çmimi më i lartë civil i vendit, Bharat Ratna.<ref name="Bruyn-Bain-Allardice470">P. de Bruyn, K. Bain & D. Allardice: [https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC&pg=PA470 Frommer's India]; 2010, fq. 470</ref> Varanasi i është bashkuar listës globale të UNESCO-s "Qytetet e Muzikës" nën Rrjetin e Qyteteve Kreative.<ref>{{cite web|title=Creative cities, Varanasi|url=https://www.unesco.org/en/creative-cities/varanasi|work=Creative Cities Network|publisher=UNESCO|year=2015|language=en}}</ref> [[File:Uday Pratap Autonomus College, UP College.jpg|thumb|358px|Kolegji Uday Pratap, krijuar në 1909]] ==Arsimi== Prania e 7 universiteteve të vlerësuar, 150 shkollave [[Muslimanët|muslimane]], rreth 100 Sanskrit pathashalave (shkolla tradicionale) dhe 50 kolegjeve e bëjnë atë një ‘Qytet të Kulturës dhe Arsimit’. Historikisht, Varanasi ka qenë një qendër e arsimit të Indisë, që tërheq studentë dhe studiues nga i gjithë vendi.<ref name="Sharma191">Virendra N. Sharma: [https://books.google.com/books?id=QRA2mgZnXXMC&pg=PA191 Sawai Jai Singh And His Astronomy]; 1995, fq. 191</ref><ref name="Gupta41">Amita Gupta: [https://books.google.com/books?id=qi2EAXesijkC&pg=PA41 Early Childhood Education, Postcolonial Theory, and Teaching Practices in India]; 2006, fq. 41</ref> Varanasi ka një nivel të përgjithshëm alfabetizmi prej 80% (alfabetizmi mashkullor 85%, ndërsa ai femëror 75%).<ref name="uastats"/> Ai përmban shumë kolegje dhe universitete. Më i shquari është Banaras Hindu University (BHU), që është një nga universitetet më të mëdhenj rezidencial në Azi me mbi 20,000 studentë.<ref>{{cite web|author=Kumar Yadav, Mithilesh|url=http://www.hindustantimes.com/HTEducation/Chunk-HT-UI-HTEducationSectionPage-OtherStories/From-ancient-to-modern/SP-Article1-709224.aspx|title=From ancient to modern|work=Hindustan Times|date=14 qershor 2011|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115138/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|url-status=dead}}</ref> Indian Institute of Technology, BHU është përcaktuar si një institut me rëndësi kombëtare dhe është një nga 16 Institutet indiane të teknologjisë. Kolegje dhe universitete të tjera në Varanasi përfshijnë Imania Arabic College, Institute of Integrated Management and Technology (IIMT), Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith, Nav Sadhana Kala Kendra, Sampurnanand Sanskrit University, Sri Agrasen Kanya P.G. College dhe Udai Pratap Autonomous College. Në rrethinat e qytetit janë vendosur kolegje të ndryshme inxhinierike. [[File:Varanasi, India (47366061171).jpg|thumb|left|339px|Universiteti Sanskrit Sampurnananda]] Shkollat në Varanasi variojnë shumë në cilësi, me shkollat private që i tejkalojnë ato qeveritare. Në disa shkolla qeveritare mungojnë pajisjet bazë, si dërrasat e zeza, tavolinat dhe karriket për të gjithë nxënësit. Shkollat private variojnë në cilësi, me më të shtrenjtat që japin mësim në anglisht dhe që kanë kompjutera në klasa. Nxënësit që ndjekin shkolla private më të shtrenjta, zakonisht janë nga familje të klasave të larta, ndërsa ato me çmim të lirë tërheqin fëmijë nga familje me të ardhura më të ulëta me aspirata më të mëdha arsimore. Shkollat qeveritare zakonisht janë të rezervuara për fëmijët e klasave të ulëta me aspirata të ulëta arsimore.<ref name="Hiroshi Sasaki">Hiroshi Sasaki: [http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf School Choice and Divided Primary Education: Case Study of Varanasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515042822/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf|date=15 maj 2013}}; ''Journal of the Japanese Association for South Asian Studies'', nr. 16 (tetor 2004): fq. 17–39.</ref> Shkolla e Konventit të Shën Jozefit në Shivpur, Varanasi, u krijua nga Motrat e Zonjës Sonë të Providencës së Francës si një institucion i pakicës katolike me aprovimin e Qeverisë së Uttar Pradeshit. Është një organizatë autonome nën dioqezën e Peshkopit të Varanasit. Ai mundëson arsimimin jo vetëm për fëmijët katolikë, por edhe për të tjerët në pajtim me rregullat e tij.<ref>{{Cite web|url=http://www.sjcsvns.org/index_files/AboutUs.htm|title=About US|accessdate=3 gusht 2015|language=en|publisher=St. Joseph's Convent School organization}}</ref> Një tjetër institucion i rëndësishëm është Shkolla Qendrore Hindu në Kamachha. Kjo u krijua nga Annie Besant në korrik të vitit 1898 me objektivin e dhënies së mësimit shekullar. Është i hapur për studentë nga të gjitha kulturat.<ref>{{cite book|author=Rajendra Prasad|title=Dr. Rajedra Prasad, Correspondence and Select Documents: 1934-1938|volume=17, Presidency Period January 1954 to December 1955|url=https://books.google.al/books?id=uBSEJznCfJkC&pg=PA1|editor=Valmiki Choudhary|publisher=Allied Publishers|year=1984|pages=1-|isbn=9788170230021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.varanasi.org.in/central-hindu-school|title=CHS Varanasi|language=en|accessdate=3 gusht 2015|publisher=varanasi.org.in|archive-date=11 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711191225/http://www.varanasi.org.in/central-hindu-school|url-status=dead}}</ref> ===Universiteti Sanskrit Sampurnananda=== Një nga strukturat më të hershme dhe më piktoreske të Arkitekturës Neo-Gotike në stilin vertikal, ndërtesa e Universitetit Sanskrit Sampurnananda në Varanasi, daton nga vitet 1848-52. Universiteti Sanskrit (më herët kolegj) u themelua në vitin 1795, por më vonë u zhvendos në ndërtesën e tanishme. Ky është institucioni i vetëm në botë bazuar në gjuhën sanskrite dhe traditën e lashtë indiane. Ai ka gjithashtu një koleksion të pasur dorështrimesh të lashta, të mbajtura në Bibliotekën Saraswati Vidya. Tashmë ndërtesa dhe koleksioni në bibliotekë janë duke u përballur me problemin e shkatërrimit dhe humbjes.<ref>Rana P.B. Singh (red.): Heritagescapes and Cultural Landscapes; 2011, kapitulli 10, fq. 209-50.</ref> ===Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith=== Kashi Vidyapith u krijua në vitin 1920 nga Babu Shiv Prasad Gupta për të mundësuar arsimim alternativ ndaj atij britanik. Shpejt u bë një qendër e arsimimit kombëtar në gjuhën hindi. Acharya Narendradev, Babu Sampurnanand, Babu Sriprakash dhe shumë personalitete të tjera të kohës kanë qenë lidhur me këtë institut. ===Banaras Hindu University=== [[File:Dept of Electrical Engineering IIT-BHU.jpg|thumb|345px|Departamenti i Inxhinierisë Elektrike, BHU]] Banaras Hindu University (BHU) është universiteti më i madh rezidencial në Indi, i vedosur në Varanasi. Atë e themeloi udhëheqësi i shquar atdhetar indian, Pandit Madan Mohan Malaviya në vitin 1916. Në themelimin e tij luajti një rol të rëndësishëm edhe Annie Besant. Banaras Hindu University luajti një rol të rëndësishëm në lëvizjen e pavarsisë indiane. Me kalimin e kohës ai ka zhvilluar një nga qendrat më të mëdha të mësimit në India. Ai ka kontribuar shumë në përparimin e Indisë nëpërmjet një numri të madh studiuesish, artistësh dhe shkencëtarësh. Banaras Hindu University ka një kampus të madh që shtrihet në 526.5 ha (1300 akre). Ai ka rrugë që kryqëzohen në kënd të drejtë të mbajtura mirë, gjelbërim të gjerë, një tempull, një pistë uljeje avionësh dhe ndërtesa me arkitekturë mjeshtërore. Në hyrje të tij ndodhet një statujë madhështore e themeluesit të tij, dhe në qendër të tij gjendet [[Tempulli i Ri Vishwanath]], i ndërtuar në vitin 1966. BHU-ja përfshin 3 institute, 14 fakultete, 124 departmente, 4 qendra ndërdisiplinore dhe 3 shkolla përbërëse, duke u shtrirë në një larmi të gjerë lëndësh që përfshijnë të gjitha degët e shkencave humane, shoqërore, natyrore, teknologjike, mjeksore dhe arteve. Banaras Hindu University ka rreth 15000 studentë, rreth 2000 pedagogë dhe afërsisht 5000 punonjës jo-mësimdhënës. ===Central University of Tibetan Studies=== '''Central University for Tibetan Studies''' (CUTS; në gjuhën tibetiane: ཝ་ཎ་མཐོ་སློབ, në transliterimin wyalie: wa Na mtho slob), fillimisht i quajtur '''Central Institute of Higher Tibetan Studies''' (CIHTS), është një institut universitar i themeluar në Sarnath, në vitin 1967, si një organizim autonom nën Ministrinë e Kulturës së Indisë.<ref name="UGC">{{cite web|title=Deemed Universities|url=http://www.ugc.ac.in/inside/deemed%20universities/highertibetanstudies.html|work=Deemed Universities|publisher=UGC|language=en|accessdate=13 mars 2012}}</ref> Universiteti i vetëm i këtij lloji në botë, që mëson në gjuhën tibetiane. U vlerësua nga Dalai Lama në vitin 1971. I vendosur në Sarnath, universiteti zotëron një koleksion të gjerë tekstesh budiste, dorëshkrimesh tibetiane etj. CUTS u themelua nga Jawahar Lal Nehru me këshillim me Tenzin Gyatso, Dalai Lama, me synimin e arsimimit të të rinjve tibetian në mërgim dhe studentët në kufirin himalajan si dhe me synimin e ripërkthimit në sanskritisht, hindi dhe gjuhët e tjera indiane të teksteve të humbura Indo-Budiste sanskritisht që tani ekzistojnë vetëm në gjuhën tibetiane.<ref name="MoC-cuts">{{cite book|title=Indian Culture: Tradition & Continuity|url=https://books.google.al/books?id=9vptAAAAMAAJ&q=&redir_esc=y|publisher=Department of Culture, Ministry of Tourism and Culture, Government of India|language=en|year=2008|orig-year=2002|isbn=9788187614081|page=13}}</ref> Fillimisht funksiononte si një degë e veçantë e Sampurnanand Sanskrit University. Në fillim të viteve 1970 Qeveria e Indisë e rishikoi përparimin e institutit dhe vendosi ti jepte statusin e një institucioni autonom në varësi të departmentit të kulturës në ministrinë e Arsimit të Indisë në 1977 me financimin e plotë nga qeveria indiane. Instituti përparoi në mënyrë të qëndrueshme kështu që qeveria e shpalli një universitet më 5 prill 1988. Instituti drejtohet nga prof. Lobsang Norbu Shastri.<ref name="VC's Message">{{cite web|language=en|url=http://www.cuts.ac.in/GuestSection/vc_desk.html|title=VC's Message|publisher=CUTS|date=2016|accessdate=14 shkurt 2016|archive-date=14 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314043142/http://www.cuts.ac.in/GuestSection/vc_desk.html|url-status=dead}}</ref> Me qëllimin për të shkëlqyer në fushat e Tibetologjisë dhe Budologjisë, universiteti tërheq mjaft studentë nga shumë familje himalajane, që vijnë nga Kinnauri, Lahauli, Spiti, Ladakh-u dhe Monpas-i nga shteti i Arunaçalit. Studentët nga Nepali konsistojnë në studentë nga Sherpas, Lamas dhe shumë më tepër nga rajonet kufitare të Mustang-ut dhe Dolpos. Përveç këtyre, ai frekuentohet edhe nga studentë nga [[Butani]] dhe [[Mongolia]]. Universiteti ofron kurse edhe në mjeksinë tibetiane (Sowa Rigpa), Astrologji dhe artet e bukura. Më 14 janar 2009 instituti u shpall zyrtarisht një universitet dhe inaugurimi u bë nga Dalai Lama. Tani emri i tij është Central University of Tibetan Studies. ==Sporti== Basketbolli, kriketi dhe hokei janë sportet më popullore në Varanasi.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/11/09/stories/2005110912892000.htm|title=Varanasi team scores big win|work=The Hindu|date=9 nëntor 2005|language=en|accessdate=30 tetor 2012|location=Chennai, India|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115153/https://www.thehindu.com/2005/11/09/stories/2005110912892000.htm|url-status=dead}}</ref> Stadiumi kryesor në qytet është Stadiumi Sigra, i njohur edhe si Stadiumi Dr. Sampurnanda, ku luhen ndeshjet e kategorisë së parë të kriketit.<ref>{{cite web|url=http://stats.thecricketer.com/Grounds/1268.html|title=Dr Sampurnanda Stadium, Varanasi|publisher=The Cricketer|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115105/http://stats.thecricketer.com/Grounds/1268.html|url-status=dead}}</ref> Ndeshjet vendore të kriketit luhen edhe në terrenin e Banaras Hindu University, në kompleksin sportiv Dr. Bheeem Rao.<ref name="Ray3">Satyajit Ray: [https://books.google.com/books?id=RKjNXSvBrz8C&pg=PA3 Adventures of Feluda: Mystery of the El]; 2003, fq. 3</ref> Fakulteti i Edukimit Fizik të Banaras Hindu University ofron kurse diplomimi në menaxhimin e sporteve, fizioterapinë sportive, psikologjinë sportive dhe gazetarinë sportive.<ref>{{cite web|url=http://bhu.ac.in/physicaledu/index.html|title=Department of Physical Education|publisher=Banaras Hindu University|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=7 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607180710/http://www.bhu.ac.in/physicaledu/index.html|url-status=dead}}</ref> Gjimnastika është gjithashtu popullore në Varanasi dhe shumë vajza indiane praktikohen në mjedis të hapur te [[ghatet]] në mëngjes, që bujt akhada, ku "ushtrimet e mëngjesit, një zhytje në Gang dhe një vizit te tempulli i Hanumanit" përbën një ritual të përditshëm.<ref name="Tiwari47">Reena Tiwari: [https://books.google.com/books?id=P7W1I4j75E8C&pg=PA9 Space-Body-Ritual: Performativity in the City]; 2010, fq. 47</ref> Megjithë ankesat rreth cilësisë së ujit, dy klube noti ofrojnë mësime noti në Gang.<ref>{{cite web|last=Naskar|first=Sudhiti|title=The river where swimming lessons can be a health hazard|publisher=BBC News|language=en|accessdate=4 korrik 2014|date=4 korrik 2014|url=http://www.bbc.com/news/magazine-28112403}}</ref> Shoqata e Sportit të Shahut në Distriktin e Varanasit me qendër në Varanasi, është e lidhur me Shoqatën e Sportit të Shahut të Uttar Pradeshit.<ref>{{cite web|language=en|url=http://vdcsa.webs.com/|title=Varanasi District Chess Sports Association|publisher=Varanasi District Chess Sports Association|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=3 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403141958/http://vdcsa.webs.com/|url-status=dead}}</ref> ==Transporti== [[File:Varanasi Trikes.jpg|thumb|left|Pedalues rikshou në një rrugë të ngarkuar në Varanasi]] Vanarasi është i lidhur mirë me rrugë tokësore, hekurudhore dhe ajrore. Ai është i vendosur përgjatë bregut lindor të lumit Gang, në mes të Luginë së Gangut. Ai është i lidhur mirë me rrugë hekurudhore nga [[Nju Delhi]] (764&nbsp;km), [[Kalkuta]] (677&nbsp;km) dhe [[Mumbai|Bombeji]] (1476&nbsp;km); ai është gjithashtu i lidhur me rrugë dhe fluturime ajrore me pjesë të ndryshme të [[India|Indisë]]. Brenda qytetit transporti mundësohet nga taksitë, rikshout, rikshout pedalues dhe tri rrotëshit, por me disa kufizime në zonën e vjetër të qytetit.<ref name="reach">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/default.htm|title=DEO Varanasi|work=Tourist Information How to Reach page|language=en|publisher=Varanasi District Administration by National Informatics center}}</ref> [[File:The facade of Varansi Airport, Varanasi.jpg|thumb|Aeroporti Lal Bahadur Shastri]] Varanasi shërbehet nga Aeroporti Ndërkombëtar Lal Bahadur Shastri, që është afërsisht 26&nbsp;km nga qendra e qytetit në Babatpur.<ref name="Mitra195">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA195 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 195</ref> Aeroporti inauguroi një terminal të ri në vitin 2010 dhe iu dha statusi i aeroportit ndërkombëtar më 4 tetor 2012.<ref name="fe"/><ref>{{cite web|language=en|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=777269|title=Cabinet Grants International Status to Five Airports|publisher=Outlook India|date=4 tetor 2012|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=9 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509140104/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=777269|url-status=dead}}</ref> Air India, Buddha Air, Jet Airways, Jet Konnect, IndiGo dhe SpiceJet kryejnë fluturime nga Varanasi në [[Delhi]], [[Gaja]], [[Kathmandu]], [[Khaxhuraho]], Sharjah, [[Laknau]], [[Mumbai|Bombeji]], [[Hyderabad]]i, [[Bangalore]], dhe [[Kalkuta]].<ref>{{cite web|url=http://www.flightstats.com/go/FlightStatus/flightStatusByAirport.do?airportCode=VNS&airportQueryType=0|title=Varanasi Airport|publisher=Flight Stats|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=3 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603161542/http://www.flightstats.com/go/FlightStatus/flightStatusByAirport.do?airportCode=VNS&airportQueryType=0|url-status=dead}}</ref> Mbi 330,000 pasagjerë e përdorin aeroportin çdo vit.<ref name="fe">{{cite web|language=en|url=http://www.financialexpress.com/news/varanasi-airport-to-get-remotecontrol-opening/653541/1|title=Varanasi airport to get remote-control opening|work=The Financial Express|date=30 korrik 2010|accessdate=30 tetor 2012}}</ref> [[File:Varanasi Railway Station.JPG|thumb|left|Nyja hekurudhore e Varanasit]] Nyja e Varanasit, zakonisht e njohur si Stacioni Hekurudhor i Kazermës së Varanasi, është stacioni më i madh hekurudhor në qytet. Te ai kalojnë më shumë se 360,000 pasagjerë dhe 240 trena çdo ditë.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-11/varanasi/29531482_1_summer-special-trains-railway-station-passenger-trains|title=With mercury soaring, Kashi is still 'hot' destination|work=The Times of India|date=11 maj 2011|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=10 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510113525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-11/varanasi/29531482_1_summer-special-trains-railway-station-passenger-trains|url-status=dead}}</ref> Disa nga trenat më të rëndësishëm ekspres që operojnë në stacionin hekurudhor të nyjes së Varanasit janë: Udhna Varanasi Express që udhëton midis nyjës Udhna (Surat) dhe Varanasit, në një distancë prej 1398&nbsp;km;<ref>{{Cite web|language=en|url=http://indiarailinfo.com/train/udhna-varanasi-weekly-express-19057-udn-to-bsb/20050/215/334|title=19057/Udhna(Surat) – Varanasi Bholenagari Express|accessdate=3 gusht 2015|publisher=Indian Railways}}</ref> Kashi Vishwanath Express, që udhëton midis Varanasit dhe Stacionit Hekurudhor të New Delhi;<ref>{{Cite web|language=en|url=http://runningstatus.in/status/14258-today|title=Kashi V Express (14258) Running Train Status|accessdate=3 gusht 2015|publisher=Indian Railways}}</ref> Kanpur Varanasi InterCity Express, i quajtur edhe Varuna Express, që udhëton në një distancë prej 355&nbsp;km dhe lidhet me [[Laknau]]n (kryeqyteti i Uttar Pradeshit) dhe Kanpurin;<ref>{{Cite web|language=en|url=http://indiarailinfo.com/train/varuna-express-24228-cnb-to-bsb/8062|title=24228/Varuna Express|accessdate=3 gusht 2015|publisher=Indian Railways}}</ref> dhe Sabarmati Express, udhëton midis Varanasit dhe Ahmedabadit. Varanasi gjendet pranë Autostradës Kombëtare 2, që lidh Kalkutën, Kanpurin, [[Agra]]n dhe Delhin. Autostrada Kombëtare 29 lidh Varanasin me Gorakpurin nëpërmjet Ghazipurit në veri-lindje. Autostrada Kombëtare 56 e lidh Varanasin me Laknaun nëpërmjet Jaunpurit dhe Sultanpurit, në veri-perëndim. Autostrada Kombëtare 7, autostrada më e madhe kombëtare në Indi, është rruga më e rëndësishme që e lidh Varanasine Indinë jugore, duke kaluar përmes qyteteve të Hyderabadit, Bangalores, Salemit, [[Madurai]]t, Tirunelvelit dhe Kanyakumarit. Auto rikshout dhe rikshout pedalues janë format e disponueshme më gjerësisht e transportit publik në qytetin e vjetër. Në rajonet e jashtme të qytetit, janë të disponueshëm zakonisht autobuzat dhe taksitë.<ref name="Bruyn-Bain-Allardice467">P. de Bruyn, K. Bain & D. Allardice: [https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC&pg=PA470 Frommer's India]; 2010, fq. 467</ref> ==Feja në Varanasi== {{Shiko gjithashtu|feja në Varanasi}} '''Varanasi''' është më i shenjti nga shtatë qytetet e shenjta (''[[Sapta Puri]]'') të [[Hinduizmi]]t dhe [[Xhainizmi]]t, dhe luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e [[Budizmi]]t. Qyteti është një mozaik i grupeve të ndryshme fetare dhe traditave të tyre. Vetëm brenda qytetit, ndodhen mbi 3300 faltore dhe tempuj hindu, rreth 1388 faltore apo [[Xhamia|xhami]] myslimane, 12 kisha, 4 faltore xhainiste, 11 vende budiste ndër të cilët 9 tempuj budistë, 45 vende sikiste ndër të cilat 3 tempuj sikistë ([[gurdvara]]) dhe mjaft shënuese të tjera të një shumësie hyjnish folklorike. Këtu [[Hinduizmi]], [[Budizmi]], [[Xhainizmi]], [[Sikizmi]], [[Krishtërimi]] dhe [[Islami]] kanë traditat e tyre të veçanta dhe nga ana tjetër ata së bashku krijojnë jetën harmonike dhe kulturën e qytetit të quajtur ‘Banarasian’. Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 84 % hindu dhe 14.88 % myslimanë; ndërsa besimet e tjera bashkë me ateistët përbënin rreth 1.12 %, ku bënin pjesë 7696 të krishterë, 3309 sikistë, 1146 budistë, 1898 xhainistë; 298 persona të besimeve të tjera dhe 7826 ateistë. Ndërsa qyteti i Varanasit përbëhej nga 70 % hindu dhe 28.8 % myslimanë, ndërsa besimet e tjera bashkë me ateistët ishin 1.2 % të përbërë nga 4034 të krishterë, 2610 sikistë, 461 budistë, 1417 xhainistë, 233 persona të besimeve të tjera dhe 3995 ateistë.<ref name="censusi-fetar">{{cito web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW09C-01%20MDDS.XLS|title=C-1 Population By Religious Community, Uttar Pradesh|work=censusindia.gov.in|language=en|accessdate=2 shkurt 2017}}</ref> Në censusin e vitit 2001, hindutë përbënin rreth 81 %, myslimanët rreth 18 %, ndërsa personat e besimeve të tjera ose pa besim përbënin 0.4% të popullsisë së Distriktit të Varanasit.<ref name="censusreligion">{{cite web|language=en|url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx|title=Census of India – Socio-cultural aspects|publisher=Censusindia.gov.in|accessdate=3 nëntor 2012}}</ref> Qyteti është i famshëm për itineraret e tij të shumta të pelegrinazhit, festat dhe ritualet. Shumica e festave zhvillohen në bregun e Gangut, që është i mbushur me shtëpi qëndrimi fetare, tempuj, manastire dhe struktura të tjera, që përfaqësojnë si trashëgiminë materiale ashtu dhe atë jo-materiale.<ref>Rana P.B. Singh, Banaras: Making of India’s Heritage City; 2009.</ref> Në gjeografinë e shenjtë të Indisë, Varanasi është njohur si "mikrokozmosi i Indisë".<ref name="Jacobsen136">Knut A. Jacobsen: [https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC&pg=PA136 Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space]; 2013, fq. 136</ref> Përveç 3,300 vendeve fetare hindu, Varanasi ka 12 kisha, tre [[tempulli xhainist|tempuj xhainistë]], nëntë faltore budiste, tre [[Gurdvara]] (faltore të [[Sikizmi]]t) dhe 1,388 vende të shenjta myslimane.<ref name="Singh32">Rana P.B. Singh, Banaras: Making of India’s Heritage City; 2009, fq. 32</ref> [[File:Kedar Ghat Benares, August 2005.jpg|thumb|Njerëz duke kryer ceremoni hindu në Ghatin Kedar të Varanasit]] ===Hinduizmi=== {{Shiko gjithashtu|Tempujt hindu në Varanasi}} Varanasi, popullor për pelegrinët hindu me emrin Kashi,<ref>[https://web.archive.org/web/20101225054817/http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm Uttar Pradesh Tourism – Varanasi, Department of Tourism – Government of UP.], kontrolluar më 20 gusht 2015</ref> është një nga qytetet dhe qendrat më të shenjta të pelegrinazhit për hindut e të gjitha rrymave.<ref name="Vera179">Zak Vera: [https://books.google.com/books?id=8HhVcspIBU4C&pg=PA179 Invisible River: Sir Richard's Last Mission]; 2010, fq. 179</ref> Është më i shenjti i shtatë qyteteve më të shenjtë në hindu ([[Sapta Puri]]) dhe konsiderohet si dhënësi i shpëtimit (''[[moksha]]s'').<ref name="Shackley121">Myra Shackley: [https://books.google.com/books?id=F18-QxgyHIEC&pg=PA121 Managing Sacred Sites: Service Provision and Visitor Experience]; 2001, fq. 121</ref><ref name="Kramrisch3">Stella Kramrisch: [https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C&pg=PA3 The Hindu Temple]; 1946, fq. 3</ref> Hindut besojnë se vdekja në Varanasi sjell moksha (çlirimi shpëtimtar).<ref name="6-9Bansal34-5">Sunita Pant Bansal: Hindu Pilgrimage. Teertha; 2008, fq. 6–9, 34–35</ref> Është një nga qytet më të vjetra të banuara në mënyrë të vazhdueshme në botë. Varanasi është gjithashtu i njohur si qyteti i parapëlqyer i perëndisë hindu [[Shiva]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi|title=Varanasi|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc|language=en|accessdate=2 shkurt 2017}}</ref> Në besimin hindu, ai është qyteti më i shenjtë; katër dhamët (banesat e zotave) në katër drejtimet kardinale të vendit janë të gjithë të përfaqësuar në qytet nëpërmjet hyjnive përkatëse në Ghatin Maha, Ghatin Rama, Ghatin Shankudhara dhe Ghatin Mir. Po ashtu, pjesë e trashëgimisë fetare dhe kulturore e qytetit janë edhe vende të tjera të shenjta hindu, si Kedarnathi në Ghatin Kedar, [[Mathura]] në Bakaruia Kund ose Ghatin Nakhi, Prayaga (Allahadbadi) në Ghatin Dashahvamedha, Kamakhya (Assami) në Kamachha, Kurukshetra në Kurkukshetra Kund pranë Ghatit Asi dhe Liqeni Manasarovar te Mansarovari pranë Shyameshvaras.<ref name="Singh32"/> Në Varanasi jetojnë mbi 50,000 brahminë (priftërinj hindu), duke ofruar shërbime fetare për masat.<ref name="Shackley121"/> Hindutë besojnë se larja në Gang heq mëkatet dhe se vdekja në Varanasi siguron çlirimin e shpiritit të një personi nga cikli i rimishërimit. Kështu, shumë hindu vijnë këtu për të vdekur.<ref name="Wilder-Smith Shaw Schwartz273">{{cite book|title=Travel Medicine: Tales Behind the Science|author=Annelies Wilder-Smith|editor1=Annelies Wilder-Smith|editor2=Marc Shaw|editor3=Dr. Eli Schwartz|url=https://books.google.al/books?id=itegkZspCgUC&pg=PA273&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|publisher=Routledge|year=2007|page=273|language=en|isbn=9780080453590}}</ref> Në vitin 2001, hindut përbënin afërsisht 84% të popullsisë së distriktit të Varanasit.<ref name="censusreligion"/> Si vendi i [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]], ''Jyotirlinga'', qyteti është veçanërisht i shenjtë për ndjekësit e Shaivizmit. Kashi është gjithashtu një [[Shakti Pitha]], ku qëndron tempulli i hyjneshës [[Tempulli Vishalakshi|Vishalakshi]], që besohet se është vendi ku ranë vathët ose krahu i majtë i hyjneshës Sati.<ref name="leaflet2">{{cite press release|title=Varanasi – Explore India Millennium Year|publisher=Ministry of Tourism, Government of India|date=mars 2007|language=en|accessdate=5 mars 2007}}</ref> Hindut e sektit Shakti bëjnë pelegrinazh në qytet për shkak se e konsiderojnë vetë Gangun (simbolizuar nga hyjnesha Ganga) si mishërim të hyjneshës Shakti.<ref>{{cito web|language=en|url=http://www.ghumakkar.com/2012/02/11/ganga-and-ghats-in-varanasi-place-of-purification-of-sins-and-salvation/|title=Ganga and Ghats in Varanasi: Place of Purification of Sins and Salvation|author=Vishal Rathod|work=Ghumakkar.com|accessdate=23 maj 2013|archive-date=22 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922191913/http://www.ghumakkar.com/2012/02/11/ganga-and-ghats-in-varanasi-place-of-purification-of-sins-and-salvation/|url-status=dead}}</ref> Adi Shankara këtu shkroi komentarët e tij mbi [[Hinduizmi]]n<ref>{{cito web|language=en|url=http://www.greenmesg.org/saints_devotees/adi_shankaracharya.php|title=Adi Shankaracharya (788 CE – 820 CE)|publisher=Green Message|accessdate=23 maj 2013|archive-date=6 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006104427/http://greenmesg.org/saints_devotees/adi_shankaracharya.php|url-status=dead}}</ref> dhe përpjekjet e tij çuan në ripërtëritjen e madhe hindu pasi në atë kohë praktikohej gjerësisht [[Budizmi]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DPP7O3nb3g0C&pg=PA202|title=Students' Britannica India, Volumes 1-5|editor=Dale Hoiberg|year=2000|pages=202|language=en|publisher=Popular Prakashan|isbn=9780852297605}}</ref> [[File:Manikarnika ghat at sunrise July 2007.JPG|thumb|left|345px|Tempull i Shivës i fundosur në bregun e Gangut]] Varanasi është i famshëm për bujtjen e tempujve të shumtë. Mjaft tempuj në Varanasi kanë rëndësi të madhe fetare dhe historike në Hinduizëm. Këta tempuj janë ngritur në kohë të ndryshme përgjatë historisë së Varanasi. Duke qenë destinacioni më i vlerësuar i pelegrinazhit hindu, Varanasi thuhet se është një muzeum tempujsh. I quajtur gjithashtu edhe qyteti i tempujve, Varanasi vlerësohet se bujt rreth 23,000 tempuj,<ref name="48Bansal49">Sunita Pant Bansal: Hindu Pilgrimage. Teertha; 2008, fq. 48–9</ref> ku më popullorët janë [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] i Shivës; Tempulli Sankat Mochan Hanuman; dhe [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Tempulli i Durgës]], i njohur për majmunët që qëndrojnë në pemët e mëdha në afërsi.<ref name="Varun">{{cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi|title=Varanasi|work=Encyclopædia Britannica|language=en|accessdate=11 gusht 2009}}</ref><ref name="temple">{{cite web|language=en|url=http://varanasi.nic.in/temple/various_temples.html|title=Important temples of Varanasi|accessdate=2 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre|archive-date=5 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105032502/http://varanasi.nic.in/temple/various_temples.html|url-status=dead}}</ref><ref name="131Cunningham-Sastri140">Cunningham & Sastri; 2002; Ancient Geography of India; fq. 131–140</ref> Për të vizituar këta tempuj në Varanasi vijnë njerëz nga e gjithë [[India]] ashtu si dhe nga vende të tjera, duke i bërë këta tempuj ndër më të vizituarit në [[India|Indi]]. Shumë tempuj të rëndësishëm janë të vendosur nëpër [[Ghatet në Varanasi|ghate]], duke e shtuar vlerën fetare të lumit të shenjtë Gang. Shumica e tempujve nëpër ghate janë të vjetër dhe datojnë nga periudha mesjetare. Sipas legjendave Jyotirlinga e parë e Shivës, kolona e zjarrtë e dritës, këtu e çau tokën përmes dhe ndriçoi në qiell. Kështu Varanasi u quajt Kashi, "Qyteti i Dritës". Tempuj të tjerë të rëndësishëm në Varanasi janë [[Tempulli i Ri Vishwanath]], [[Tempulli Kala Bhairava]], Tempulli Mritunjaya, [[Tempulli i Annapurna Devit]] dhe [[Tempulli Vishalakshi]]. Ndërsa Tempulli i Annapurna Devit, në afërsi të Tempullit Kashi Vishvanatha, i është kushtuar Annapurnas, hyjneshës së ushqimit,<ref name="temple"/> Tempulli Sankatha pranë Ghatit Scindia i është kushtuar Sankathës, hyjneshës së shërimit. Tempulli Sankatha ka një skulpturë të madhe të një luani dhe një grup prej nëntë tempujsh të vegjël kushtuar nëntë planeteve (navagrahat).<ref name="temple"/> Tempuj të tjerë që vlen të përmenden janë: Tempulli Bharat Mata, kushtuar personifikimit kombëtar të Indisë, i përuruar nga [[Mahatma Gandi]] në vitin 1936, [[Tempulli i Ri Vishwanath]], i vendosur në kampusin e Banares Hindu University dhe Tempulli i Tulsi Manas.<ref name="temple"/> ====Manastiret hindu==== {{Shiko gjithashtu|Ashrami|Matha}} Për shekuj Varanasi ka qenë shtëpia e filozofisë, misticizmit, spiritizmit dhe fesë indiane. Për këtë arsye Varanasi mjaft ka manastire ([[ashrami|ashramë]] dhe [[matha]]) të ndryshme, ku besime apo sekte të ndryshme kanë manastiret e tyre. Shumë nga këta manastire kanë mbijetuar prej shekujsh dhe janë qendra spiritualizmi dhe veprimtarish fetare. Në këtë kontekst një rol të rëndësishëm ka luajtur guru Shishya Parampara i Kashit. Këta manastire janë organizata jo-politike dhe pothuajse të gjithë bazohen në bamirësinë e anëtarëve. Njerëzit vijnë dhe qëndrojnë në këta manistire për të rizbuluar vetë-veten dhe për të njohur të vërtetat e përjetshme. Këta manastire mundësojnë një dritare për të eksploruar qytetin e shenjtë nëpërmjet personaliteteve intelektuale, traditave gojore dhe bashkëjetesës së përbashkët. Disa ashramë janë pa pagesë, me shërbime minimale, ndërkohë disa të tjerë janë ashramë profesionalë që ofrojnë mësime dhe shërbime të lidhura me besimin, jogën, terapitë etj. Këta ashramë kanë skema anëtarësimi që janë të disponueshme sipas zgjedhjes së vizitorëve. Ndërsa manastiret falas janë kryesisht për të moshuarit, njerëzit e braktisur, njerëzit që kanë hequr dorë nga të gjitha llojet e jetës materiale në kërkim të spiritualitetit, karmas, dharmas etj.; ashramët me pagesa të veçanta janë për profesionistët, vizitorët ndërkombëtarë, familjet e klasës së mesme dhe të mesme të lartë etj. Të dy llojet e ashramëve ja vlen të vizitohen, për të mësuar tipin e jetës kulturore të Varanasit.<ref>{{cito web|url=http://www.varanasisearch.com/muthsandashrams.htm|title=Muths & Ashrams Varanasi|work=varanasisearch.com|language=en|accessdate=29 janar 2017|archive-date=25 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025062650/http://varanasisearch.com/muthsandashrams.htm|url-status=dead}}</ref> Qyteti ka një listë të gjatë manastiresh (ashramë dhe [[matha]]), që renditen si më poshtë: Ashrami i Paramhanëve; Bharat Sewa Ashram Sangh; Jangambari Matha; Sadhu Bela Ashram; Mumukshu Bhavan; Dandi Swami Matha; Radha Swami Bagh; Ramkrishna Mission Sevashram; Ashrami Mata Anansmai; Ashrami Satua Baba; Karpatri Ji Matha; Sanatan Gaudiya Matha; Kabir Matha; Tailang Swami Matha; Ashrami i Ghatit Gadwa; Kinaram Muth; Ashrami Sarveshwari Samuh; Nirajani Akhanra; Annapurna Prantiya Sevashram; Dharma Sangha; Gopal Muth; Bhinagaraj Dandi Sevashram; Shankaracharya Matha; Lahangpura Kutiya; Jagatganj Kutiya; Newada Kutiya. =====Kabir Matha===== Kabir Matha është një manastir dhe qendër pelegrinazhi në Varanasi e lidhur me shenjtin hindu Kabir, që ishte dhe poet dhe filozof i shquar mistik. [[Matha]] është pak a shumë një manastir hindu por Kabir Matha nuk është thjeshtë një manastir, është më shumë si një qendër pelegrinazhi, një tempull dhe samadhisthal. Çdo vit Kabir Matha vizitohet nga një numër i madh besimtarësh që vijnë për të festuar Kabir Jayantin, ditëlindjen e Shën Kabirit.<ref name="holyvoyages-kabir">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/kabir-math-kabirchaura-lehartara-varanasi-india-kabir-birth-place.aspx|title=Kabir Muth in Varanasi|publisher=holyvoyages.com|language=en|accessdate=27 janar 2017|archive-date=30 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330154911/http://holyvoyages.com/varanasi/kabir-math-kabirchaura-lehartara-varanasi-india-kabir-birth-place.aspx|url-status=dead}}</ref> Kabir Matha është një manastir i vendosur në Kabirchaura C 23/5, në rrugën Kabir, në Lahartara të Varanasit, në rrugën Shenjt Kabir. Kabir Matha gjendet rreth 3&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të kazermave të Varanasit. '''Kabirchaura''' është një zonë në Varanasi, që njihet si vendi ku u rrit Kabiri, poet dhe shenjt i rëndësishëm mistik hindu. Fjala 'chaura' është një shtrembërim i fjalës 'chauraha', që do të thotë kryqëzim me katër drejtime (''chau'' do të thotë "katër", ndërsa ''raha'' "rrugë"). Kabir Matha e Kabirchauras në Varanasi është qendra e sektit Kabirpanthi dhe vendi qendror i gjithë shenjtëve dhe ndjekësve të Kabirit. Kabir Matha është një manasir i madh i shtrirë mbi një sipërfaqe të stërmadhe, që u zhvillua si Prakatya Dhami e Kabirit. Shumë afër Kabir Mathës mund të dallohet një [[dharamshala]], e vendosur në vendin ku qëndronte shtëpia e shenjtit të madh. Në këtë [[dharamshala]], gjenden samadhët ose varret e prindërve të tij. Gjatë një gërmimi në këtë vend u zbuluan disa statuja misterioze. Statuja e parë është ajo e Vishnut shoqëruar nga Lakshmi Devi. Statuja e dytë është hamendësuar se i përket Gurusë së 9-të sikist, Guru Tegh Bahadur. Kësaj statuje i mungon koka dhe është e prangosur, që të kujton mënyrën se si Guru Tegh Bahadur-i u vra nga perandori fanatik mogul Aurangzeb. Aty ndodhen edhe statuja që ilustrojnë ngjarje të ndryshme dhe mënyrën e jetesës së Kabirit.<ref name="indiantravels-kabir">{{cito web|url=http://www.indiantravels.com/Uttar-Pradesh/Varanasi/Places/Kabir-mutt|title=Kabir mutt|website=indiantravels.com|language=en|accessdate=27 janar 2017|archive-date=3 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203233558/http://www.indiantravels.com/Uttar-Pradesh/Varanasi/Places/Kabir-mutt|url-status=dead}}</ref> Kabir Matha është bazikisht një kompleks në oborrin e të cilit gjenden plotë ndërtesa të vogla. Ajo ka më shumë rëndësi historike dhe shpirtërore sesa arkitekturore. Në të gjendet Lehartara Tal-i, Kasollja dhe Chabutara e Kabirit, Mandiri Samadhi, Tempulli Bijak, Niru Tila, Niru-Nima Samadhi, Acharya Pitha Mulagadi, Acharya Samadhi, Pusi i Kashi Nareshit, muzeu dhe statuja të shumta. Kasollja e Kabirit është vendi ku ai zakonisht predikonte. Menjëherë pasi u bë dishepull i Swami Ramanandës, një grup i madh njerëzish filloi të grumbullohej për të dëgjuar predikimin e tij, prandaj iu desh një tjetër kasolle. Kasollja e tanishme konsiderohet e njëjta që u përdor nga Shën Kabiri për tu predikuar njerëzve. Chabutara e Kabirit u ndërtua që të përballonte turmën e stërmadhe që dëgjonte predikimet. Chabutara në hindi do të thotë vend i ngritur ose një platformë për të ndenjur. Chabutara e Shën Kabirit është plaftforma që ai qëndronte për tiu drejtuar njerëzve. Megjithatë, me kalimin e kohës për këtë u ndërtua një [[mandapa]] e madhe, që u quajt Upadesha Sthal. Në gjuhën hindi 'upadesha' do të thotë predikim, ndërsa 'sthal' vend.<ref name="holyvoyages-kabir"/> Prej kësaj mandape më pas u zhvillua Tempulli Beejak, që është i vendosur në zemër të Kabirchauras. Në muret e Tempullit Bijak janë shkruar disa nga dyvargëshit e Bijak-ut, vepprës filozofike themelore të Kabirit, që konsiderohet si teksti i shenjtë fetar i sektit Kabirpanth. Tempulli është ndërtuar mbi një platformë të lartë 46.37 m² në përmasat 15.54 X 12.5 m. Ajo është pjesa kryesore e Kabirchauras. Kabiri ulej mbi këtë platformë ku tani qëndron froni i kryepredikuesit bashkë me Acharya Peeth (qendra e studimit të predikuesve). Ndërsa hyhet në tempull, në krahun e majtë është dhoma e meditimit të krye-predikuesit dhe anash saj, jashtë dhomës ndodhet froni.<ref name="kabirchaura"/> Në qendër të tempullit ndodhet Smriti Kaksh-i i Kabirit, ku ruhen objektet e tij personale, ndër të cilat janë Heqlat e Kabirit, Ena Kashtha Patra, Tridenti Ghorakhpanthi, një varëse druri me 1000 rruaza, avlëmendi i tij dhe një pikturë që e paraqet atë në pleqëri. Në pjesën e sipërme të Smriti Kaksh-it ndodhet kupola e Tempullit Beejak, e cila është një shembull i bashkimit të [[arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës së tempullit hindu]] dhe xhamisë. Mandiri Samadhi në kompleks u ndërtua nga mbreti i Varanasit Veerdev Singh në vitin 1501, në vendin ku Kabiri zakonisht meditonte dhe adhuronte Zotin. Pasi ndjekësit e Kabirit gjetën lule në vend të trupit të vdekur të shenjtit, ata ia shpërndanë këto lule njëri-tjetrit, ndërsa disa nga to i varrosën në Mandirin e tanishëm Samadhi, të sjellë nga Magahari, ku shenjti besohet se dha frymën e fundit. Guri këndor në Mandirin Samadhi shkruan si vijon: “Ky tempull është ndërtuar nga Maharaxha Veerdev Singh në vitin 1578 të kalendarit Vikram Samvat sipas urdhërave dhe udhëzimeve të Acharya Shri Suratigopal Sahab, kostoja e të cilit ishte 3,887 rupi, 6 anna dhe 3 paisa”.<ref name="kabirchaura"/> Më vonë në vitin 1933 Mandirit Samadhi iu dha një formë madhështore dhe elegante nga acharya i 21-të i mathës, Acharya Ram Vilas Sahab. Ai është ndërtuar me gurë ‘baluva’në një sipaërfaqe katrore prej 148.65 m² në raportin 12.2 X 12.2 metra. Chauki (pjesa e tempullit pak jashtë hyrjes kryesore dhe që shtrihet përgjatë periferisë së tempullit) është bërë me mermer të zi dhe të bardhë dhe ghanta-ghari i tempullit është bërë me gurë të skalitur mjeshtërisht. Çatia e tempullit konsiderohet si një kryevepër arkitekturore. Kupola dhe kullat e tempullit janë gjithashtu dëshmi të punimit të rrallë arkitekturor. Oborri i Mandirit Samadhi tani përdoret për të zhvilluar ceremoni të veçanta.<ref name="kabirchaura">{{cite web|language=en|url=http://www.kabirchaura.com|title=Official website of Kabir Chaura Varanasi|website=kabirchaura.com|accessdate=28 janar 2017}}</ref> Niru Tila është vendi ku jetonte Kabiri dhe prindërit e tij. Ky është vend ku Kabiri u soll nga prindërit dhe do të jetonte deri në fund të jetës. Ajo është më e lartë se platforma e tempullit dhe ruan mbetjet e prindërve të Kabirit, Niru dhe Nima. Faltorja është e zbukuruar me gurë të bukur mermeri. Niru Tila bart gjithashtu edhe një bujtinë për vizitorët, ndërsa pjesa e mbetur e Niru Tilas është shndërruar në një lëndinë me lule dhe pemë. Sadguru Kabir Pustakalaya, biblioteka e Shën Kabirit është pjesa thelbësore e Kabir Mathës. Ajo ka mbi 700 dorëshkrime dhe krijime poetike të Shën Kabirit. Biblioteka ka libra të ndryshëm të publikuar mbi Kabirin, dorëshkrime të lashta të Beejak-ut ashtu si dhe shkrime të vjetra fetare. Kabir Matha zotëron shtëpinë e vetë botuese, të njohur si Kabirvani Prakashan Kendra, që publikon vepra të ndryshme mbi Kabirin dhe mësimet e tij. Disa nga përmbledhjet e botuara prej saj janë Bijak-u, Satya Kabir Ki Sakhi, Kabir Granthavali, Guru Granth Sahib-i dhe Shabdavali. Mahabijak-u është përmbledhja e të gjitha veprave mbi Kabirin, mësimet dhe biografinë e tij. =====Jangambari Matha===== Zona e Jangambari Mathas ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.406|N|83|00.373|E|display=inline}} (Jangambari Matha) dhe {{coord|25|18.427|N|83|00.369|E|display=inline}} (Tempulli Kashyapeshvara/ Angirasheshvara). Zona e mathas gjendet në Jangambarit dhe Agastakunda, pranë Godaulias duke u shtrirë në tre prona të veçanta me sipërfaqe të përgjithshme prej 0.02 hektarësh. Kjo [[matha]] (manastir hindu) ndodhet 300 m në jug të kryqëzimit Godaulia përgjatë rrugës Godaulia-Assi. Sipas traditës besohet se Adi (i pari) Shankaracharya krijoi pithan e 5-të në Varanasi rreth vitit 827. Katër pithat e tjera janë [[Shringeri]] në jug, Govardhana në Puri në lindje, Jyotira në Badrinath në veri dhe Sharda në [[Dwaraka]] në perëndim. Jangambari Matha është qendra e Lingayatizmit ose Virashaivizmit, ndjekësit e të cilit janë kryesisht të përqendruar në [[Karnataka]] dhe në pjesë të [[Maharashtra]]s, në Indinë Qendrore dhe Jugore. Më vonë në shekullin e XII shenjti i madh Basava e rigjallëroi dhe bëri popullor këtë sekt. Gjatë periudhës së shekujve të XVI dhe të XVII kësaj matha iu bënë dhurime dhe u mor në mbrojtje nga perandorët mogulë. Aty ruhen edhe fermanët (“urdhëresat”) e perandorëve mogulë që mbështetën mirëmbajtjen dhe begatinë e mathës dhe gjithmonë të kërkuar për të mbështetur perandorinë; disa nga fermanet e njohur janë ai i [[Akbari]]t (1575), Jahangirit (1618), Shahjahanit (1630) dhe Aurangazebit (1675). Matha ka një ndërtesë të stërmadhe me mjaft oborre të mëdhenj dhe të vegjël, apartamente dhe korridore. Brenda mathës ndodhen shumë tempuj dhe samadhi (varre) të shenjtëve të lidhur me mathën si dhe rreth 60 mijë Shiva linga të vendosura brenda. Idhulli i Chandramaulishvaras është hyjnia mbrojtëse e mathës. Froni mbi të cilin kryemësuesi i parë u ul përdoret vetëm një herë gjatë kohës së kurorëzimit të kryemësuesit pasues. Nën kontrollin e Jangambari Mathas ndodhen shumë manastire dhe tempuj. Ndodhen shumë shtëpi qëndrimi për pelegrinët ([[dharamshala]]), kryesisht ata nga India Jugore. Manastiri është një shembull unik i vazhdimsisë dhe mirëmbajtjes së një tradite gjatë dymbëdhjet shekujve të fundit. Në afërsi të Jangambari Mathas dhe e zotëruar nga ajo, është tempulli me linga të dyfishtë i Kashyapeshvaras dhe Angirasheshvaras (Rruga Jangambari). Të dy këta të ditur janë përmendur në literaturën vedike. Kashyapa i Prajapatit, ishte djali i Marichit, që kishte lindur nga goja e Brahmas dhe nga i cili filloi krijimi. Angira lindi nga goja e Brahmas dhe ishte i pari që hartoi vargje lutjesh në nder të Indrës. =====Ashrami Satua Baba në Varanasi===== Satua Baba është një nga shenjtët më të shquar të Varanasit. Ashram Satua Baba është shumë i famshëm si qendër mësimi. Ai është vendi ku të rinjtë mësojnë sanskritisht, gjuha klasike indiane. Ashrami Satua Baba bazohet në një sitem të vjetër mësimi manastiror në Indi. Të rinjtë futen në të për të marrë njohuri të plota të Vedave dhe shkrimeve të lashta sanskrite. Ky [[ashrami|ashram]] është gjithashtu shembulli më i vjetër i gjallë i Guru Shishya Paramparas.<ref>{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-satua-baba-ashram-varanasi-india.aspx|title=Satua Baba Ashram in Varanasi|work=holyvoyages.com|language=en|accessdate=29 janar 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328032822/http://holyvoyages.com/varanasi/about-satua-baba-ashram-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref> Ashrami Satua Baba gjendet 10 hapa afër Ghatit Manikarnika. Besohet se ishte vendi ku Shiva iu shfaq si një i moshuar përpara Satua Babas. Ashrami Satua Baba u themelua në shekullin e XVIII dhe ka një shivalingë të njohur në Varanasi. Thuhet se shenjti vaishnavit Aghacharya Guru Anantshri Vibhushit Bhagwan Vishnu Swamiji qëndroi këtu 2652 vjet më parë. Gjithashtu, Ashrami Satua Baba është vendi ku u indoktrinua një nga filozofët më të shquar të Indisë, Jagatguru Shankaracharya nga guruja i tij Govindacharyaji Maharaj. Besohet se kur mbërriti këtu Shiva e mori provimin në vend të tij i paraqitur si Chandala, një besimtar i kastës së të paprekshmëve në Periudhën e Vonë Vedike. =====Shtëpitë e vejushave në Varanasi===== Në Varanasi ka më shumë se 38,000 të veja në ashramë dhe shtëpi të ndryshme vejushash. Ky është numri më i madh në Indi pas Vrindavanit. Shumë lëvizje shoqëroro-fetare e kanë përqëndruar veprimtarinë e tyre në mbështetjen e shtëpive të vejushave ku predikohet, lutet, trajnohen të vejat për të qenë pa-varura dhe veprimtari të tjera kulturore si festimet, festivalet, bhajanët etj.<ref name="holyvoyages-widow"/> India është një vend mjaft patriarkal, që i ka mbajtur gratë të nënshtruara, ku një nga shfaqje e tillë është dhe përjashtimi nga shoqëria i vejushave. Në Indi mendohet se të qenit e ve është një mallkim që sjell vuajtje për familjen. Falë përpjekjeve të lord William Bentinck që shfuqizoi Sati Prathan (zakoni i djegjes së grave, shpesh vajza të reja me djegien e kufomës së bashkëshortit. Shumë mizori kundër të vejave janë ndaluar me përpjekjet e qeverisë megjithatë akoma gratë konsiderohen një barrë për burrat. Megjithëse Rigveda dhe Manusmriti bashkë me shumë shkrime të tjera fetare mbrojnë statusin e barabartë për burrat dhe gratë, ka shembuj të dhunimit të të drejtave të grave. Disa nga këta shembuj janë mohimi i arsimimit dhe humbja e punësimit pas martesës që i bënë femrat të varen financiarisht te burrat. Kështu, vdekja e bashkëshortit shkakton humbjen tërësore të të ardhurave dhe gratë shpesh konsiderohen barra. Gratë që mbeten të veja vendosen në Shtëpi Vejushash të menaxhuara nga OJQ dhe qeveria. Ndonjëherë këto gra të mbetura ‘jetime’ pas vdekjes së bashkëshortit mbeten rrugëve duke lypur deri sa vdesin. Shtëpitë e të vejave ose ashramët e vejushave janë përpjekje për ti strehuar këto gra pa njeri dhe të përjashtuara. Në ashramët e vejushave këto të veja gjejnë strehim, veshje, ushqim dhe ndonjëherë punësim me përpjekjet e bamirësve.<ref name="holyvoyages-widow">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/list-of-widow-ashram-varanasi-up-india.aspx|title=Widow Ashram in Varanasi|work=holyvoyages.com|language=en|accessdate=29 janar 2017|archive-date=2 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102224857/http://holyvoyages.com/varanasi/list-of-widow-ashram-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> Në Indi zakonisht besohet se një e ve është e tillë për shkak të disa pandershmërive të të shkuarës. Por kjo nuk ndodh me meshkujt, pasi besohet si është ters nëse dikush shikon fytyrën e një të veje herët në mëngjes ose përcaktimin për një detyrë të re. Të vetë margjinalizohen, u pengohet hyrja në tempuj dhe mbeten në shtëpi. Në shtëpitë e të vejave mund të fitohet mundësia për të ndërvepruar drejtpërdrejt me të vejat dhe percemptimi i tyre i stigmatizimit shoqëror. Njerëzit i vizitojnë ashramët e vejushave për të ndarë një çast të errët të jetëve të tyre të pafata. Kërkimi i studiuesve, veçanërisht të huaj, vijnë për ta kuptuar fenomenin shoqëror dhe rolin e vejushave në vdekjen e burrave, marrdhëniet e familjeve të tyre, bestytnitë në lidhje me të vejat në Shoqërinë Indiane, kushtet e tyre në shtëpitë e vejushave, përpjekjet e qeverisë për ta ndryshuar gjendjen etj. Duke qenë se Varanasi është një qytet i shenjtë në të janë ndërtuar shumë shtëpi vejushash nga bamirësit, OJQ-të dhe qeveria për të strehuar deri në vdekje, vejushat e pashpresa dhe të moshura. Arsyeja e një numri të tillë ashramësh vejushash është se edhe në Varanasi vejushat braktisen për të vdekur pasi besohet se ai që vdes në Varanasi arrin shpëtimin. Në Indisë Veriore shoqëria është më pak e ndjeshme pasi në veri gratë nuk lejohet të veshin ngjyrë tjetër përveç të bardhës, ndërsa në Indinë Jugore ato lejohen të veshin rroba të bardha dhe të kuqe, kryesisht sari. Përgjithësisht të vejat që janë lënë nga familjet mbahen në ashramët e vejushave. Kushtet e të vejave në këta ashramë nuk janë gjithmonë të mira, pasi ndonjëherë këto gra mbeten pa asnjë qindarkë për të përmbushur ndonjë nga dëshirat e tyre më të vogla pasi qeveria e ndërpret ndihmën për ashramët për muaj.<ref name="holyvoyages-widow"/> Disa ashramë të rëndësishëm vejushash në Varanasi janë Ashrami Mata Anandmayi; Shtëpia e Vejushave Birla në Chowk; Asha Bhawan; Ashrami Nepalez i Vejushave i menaxhuar nga qeveria e Nepalit dhe Ashrami i Vejushave Durga Kunda. [[File:Varanasi 50a - spectators prepared for Nag Nathaiya performance (23959209488).jpg|thumb|358px|Banorë duke ndjekur një festë në Varanasi]] ====Festat hindu në Varanasi==== ''Mahashivaratri'' në shkurt është një festë hindu në Varanasi gjatë të cilës zbukurohet çdo tempull i Shivës. Gjatë kësaj feste kryehet procesioni i martesës së Shivës duke filluar nga Tempulli Mahamrityunjaya, Daranagar deri te [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] nëpërmjet Chowkut.<ref name="Varun"/> ''Dhrupad Mela'' është një festival muzikor pesë-ditor kushtuar stilit dhrupad të zhvilluar në Ghatin Tulsi në shkurt–mars.<ref name="festival1">{{cite web|last=Uttar Pradesh Tourism|title=Fair and Festivals of Varanasi|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/fair_festival.htm|publisher=Uttar Pradesh Tourism|language=en|accessdate=22 tetor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115117/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/fair_festival.htm|url-status=dead}}</ref> Në të marrin pjesë artistë të shquar dhe është mjaft popullor mes turistëve të huaj. ''Hanuman Jayantin'' (mars–prill), ditëlindja e Hanumanit celebrohet nga Tempulli Sankat Mochan Hanuman. Gjatë kësaj feste organizohet një ritual i veçant puxha dhe aarti si dhe një procesion publik.<ref name="sm">{{cite news|language=en|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-08/varanasi/28040380_1_music-concert-birju-maharaj-mishra-brothers|title=Sankat Mochan Sangeet Samaroh from April 13|date=8 prill 2009|work=The Times of India|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051021/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-08/varanasi/28040380_1_music-concert-birju-maharaj-mishra-brothers|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-14/varanasi/28001802_1_music-festival-first-night-pandit-jasraj|title=Jasraj, Birju Maharaj enthral on first night|date=14 prill 2009|work=The Times of India|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051028/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-14/varanasi/28001802_1_music-festival-first-night-pandit-jasraj|url-status=dead}}</ref> Duke filluar nga viti 1923, tempulli organizohn një festival pesë ditor të myzikës dhe kërcimit klasik të titulluar ''Sankat Mochan Sangeet Samaroh'' në këtë periudhë, ku ftohen për të marrë pjesë artistët më të shquar nga e gjithë India.<ref name="Varun"/><ref>{{cite news|language=en|url=http://www.hindu.com/fr/2006/04/07/stories/2006040701270300.htm|title=Glimpses of eternity|work=The Hindu|location=Chennai, Indi|date=7 prill 2006|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=30 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430131308/http://www.hindu.com/fr/2006/04/07/stories/2006040701270300.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|language=en|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-04/varanasi/28132549_1_music-concert-music-festival-musicians|title=Sankat Mochan music concert begins|date=4 prill 2010|work=The Times of India|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-04/varanasi/28132549_1_music-concert-music-festival-musicians|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-12/varanasi/31330678_1_padma-awardees-music-festival-flute|title=Sankat Mochan Sangeet Samaroh begins|language=en|accessdate=2 nëntor 2012|work=The Times of India|date=12 prill 2012|archive-date=10 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510125240/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-12/varanasi/31330678_1_padma-awardees-music-festival-flute|url-status=dead}}</ref> [[File:Krishna Standing on Kadamba tree at Nag Nathaiya festival..jpg|thumb|left|358px|Festa Nag Nathaiya Lila në Varanasi]] ''Ramalila'' e [[Fortesa e Ramnagarit|Ramnagarit]] është një vënie në skenë dramatike e legjendës së Ramas, siç tregohet te ''Ramacharitamanasa''. Drama e sponsorizuar nga Kashi Nareshi, performohet në Ramnagar çdo mbrëmje për 31 ditë. Në ditën e fundit festa arrin një kreshendo pasi Rama eleminon demonin mbret Ravana. Kashi Nareshi Udit Narayan Singh e nisi këtë traditë rreth vitit 1830.<ref>Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 216</ref><ref name="festival"/> ''Nag Nathaiya Lila'' zhvillohet në ditën e katërt hënore të dyjavështit të muajit hindu të Kartikas (tetor–nëntor), që përkujton fitoren e Krishnas mbi gjarprin Kaliya. Në një inskenim hyjnia Krishna hidhet në Gang për Nag Nathan në Ghatin Tulasi. Shumë njerëz mblidhen për ta parë këtë event. Me këtë rast, në brigjet e Gangut mbillet një degë e madhe e pemës Kadamba (''Neolamarckia cadamba'') në mënyrë që një djal që luan rolin e Krishnës mund të hidhet në lum mbi figurën e Kaliyas. Ai qëndron mbi figurë në një pozë kërcimi duke i rënë fyellit. Njerëzit e shikojnë shfaqjen duke qendruar mbi brigjet e lumit ose në varka.<ref name="69Pintchman70">Tracy Pintchman: [https://books.google.com/books?id=W-9Hq-DOXnEC Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares]; 2005, fq. 69-70</ref> ''Bharat Milap'' celebron takimin e Ramas dhe vëllait të tij më të vogël Bharata pas kthimit të të parit nga mërgimi 14 vjeçar në [[Ajodhja]].<ref name="Varun"/> Festohet gjatë tetor-nëntorit, një ditë pas festës së Vijayadashamit ose Dussehras. Kashi Nareshi e ndjek këtë festë në veshjen e tij mbretërore. Festa tërheq një numër të madh besimtarësh.<ref name="festival">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/culture/fair.html|title=Fairs and festivals|language=en|accessdate=2 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> ''Ganga Mahotsav'' is është një festival muzikor pesë ditor i organizuar nga Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit, i zhvilluar në nëntor–dhjetor duke kulminuar një ditë përpara Kartika Poornimas (Dev Deepawali). Gjatë Kartika Poornimas, të quajtur edhe Dev Deepawali (festa e Gangut), Gangu adhurohet duke iu ofruar aarti nga mijëra pelegrinë që lëshojnë drita të pluskojnë në lum nga ghatet.<ref name="Varun"/><ref name="festival1"/> Ganga Mahotsav është një festë turistike që celebron trashëgiminë e pasur kulturore të Varanasit. Përveç programeve kulturore dhe garën vendore me varka, zhvillohen e dhe ndeshje luftarake të arteve luftarake vendore. Dita përmbyllëse koincidon me festën tradicionale të Dev Deepavalit (festa e dritave të zotave), kur më shumë se një milion fenerë (Diya) ndriçohen në ghatet e Gangut. ''Nakkatayya'': Duke treguar një histori nga Ramayana në të cilën Surpanakha - motra e Ravanës – vjen për të joshur Ramën dhe pastaj Lakshmanën. Por Lakshmana i pret hundën dhe ajo kthehet duke qarë. Ky veprim vihet në skenë gjatë mesit të tetorit në zonën e Chetgung-ut. Me këtë rast shfaqen procesione dhe imazhe të shumtë. ''Pancha Koshi Parikrama'': Ka një rëndësi të veçantë në Parikraman e lashtë të Indisë, duke filluar dhe përfunduar te Ghati Manikarnika. Çdo Parikrama kalon përmes pesë vendeve: Kardmeshwara, Bhimchandi, Rameshwara, Shivpuri dhe Kapil Dhara. [[File:Smaller mosque of Aurangzeb, with the north minaret covered with scaffolding (Varanasi) by James Prinsep.jpg|thumb|268px|Ndërtimi i ''Xhamisë së Aurangzebit'' pranë Gangut në Varanasi]] ===Islami=== Megjithëse ngulimi i myslimanëve filloi në shekullin e XI, pas pushtimit të Mohamad Ghaznavit (1021–1030) dhe konvertimit të një pjese të hinduve, formimi i një grupi kulturor të qëndrueshëm filloi në shekullin e XVIII.<ref>K.G.V., Schwerin, ‘Saint Worship in Indian Islam: the legend of the Martyr Salar Masud Ghazi’, te "Amtiaz Imtiaz (red.), 'Ritual and Religion among Muslims in India'"; 1981, p.146.</ref> Nipi i Mohamad Ghaznavit, Salar Masud ishte vetëm 19 vjeç kur iu bashkua një prej ekspeditave ushtarake dhe vdekja e tij në luftë përkujtohet në formën e festës Ghazi Miyan Ka Mela. Ghazi Miyan Ka Mela zhvillohet nga shumica e të varfërve të klasave të ulëta të myslimanëve dhe një pjesë e hinduve.<ref name="127Rana-conference159">Rana P.B. Singh, referimi: ''Muslim Shrines and Multi-Religious visitations in Hindus' city of Banaras, India: Co-existential Scenario''; 2013, konferenca 'Compostela International Studies in Pilgrimage History and Culture'; Antón M. Pazos (red.), volumi 4, publikuar në librin: 'Pilgrims and Pilgrimages as Peacemakers in Christianity, Judaism and Islam'; fq. 127-59</ref> Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 14.88 % myslimanë, ndërsa qyteti i Varanasit 28.8 %.<ref name="censusi-fetar"/> Ata kanë ruajtur një rol domethënës në shoqërinë, kulturën dhe ekonominë tradicionale të qytetit. Rëndësia e myslimanëve në Varanasi vihet në dukje veçanërisht nga prania e 1388 faltoret dhe siteve të tyre të shenjta, krahasuar me 3300 faltoret dhe site të shenjta hindu. Në Varanasi banojnë afërsisht 250,000 myslimanë. Rreth 90 për qind e myslimanëve në qytetin e Varanasit i përkasin sektit sunit, të ndarë në dy grupe: të shkollës së vjetër, si Hanafi, Shafai, Malaki dhe Hambali dhe të shkollës së re, si Barelvi dhe Deobandi. 10 për qindëshi i mbetur përbëhet nga shiitë, të ndarë në tre grupe 1. Athnas ose A-Sarit, Davudi Bohras dhe Imam Ismailit, 2. Ahmadia (Qadiani) dhe 3. Ahle-Hadith. Të gjithë këta grupe formojnë një bashkësi hapësinore të përqëndruar kryesisht në pjesën veri-lindore të qytetit. Përgjatë kohës, nën ndikimin e hinduizmit, edhe mes myslimanëve u zhvillua një rend shoqëror hierarkik me katër nivele: 1) Ashraf (i lartë), si Saiyyad, Sheikh, Mogul dhe Pathan; 2) Atahar (i mesëm), si Rajput, Tyagi dhe Jat; 3) Ajlaf (i ulët), ku përfshihen kasta profesionale si Ansari (endëstit), Darzi (rrobaqepësit), Kassai (kasapët), Mirasi dhe Arajal; dhe 4) më e ulta si Halalkhor, Lal Bagi dhe Mehtar.<ref>Rana P.B. Singh & Pravin S. Rana, Banaras Region: Spiritual and Cultural Guide, 2002.</ref> Rreth 90 për qind e myslimanëve i përkasin bashkësisë së endësve, të njohur si Ansari/Julaha të angazhuar në në bërjen e sarëve indianë. [[File:Dargah-e-Fatman in 2013 2014-05-30 22-45.jpg|thumb|left|347px|Dargah-e-Fatman, 2013]] Duke qenë i njohur si vendi më i shquar, i shenjt hindu, Varanasi nuk ka qenë lidhur me [[Islami]]n, pavarësisht se në periudhën e perandorit [[Akbar]] quhej Muhamadabad. Megjithatë, në qytet gjenden disa xhami të ndërtuara nën perandorin e 6-të mogul, Aurangzeb dhe një xhami nga sundimi i hershëm mysliman. Gjithashtu në qytet kanë mbetur disa mauzoleume, megjithëse ata janë më së shumti të lënë pas dore. Vendet e shenjta myslimane në qytet përbëhen nga shtatë kategori që përfshijnë 415 xhami, 299 vende kulti të quajtur mazarë, 197 kryqëzime ku kalon procesioni tazija (të njohur si ''imamçokë''), 88 vende varrimi të quajtur ''talaja'', 11 vende të veçanta për lutje të quajtur idgahë, tre site për varrosjen e tazijave dhe 375 site të tjera fetare.<ref name="Singh54">Rana Singh: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA54 Banaras: Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 54</ref> Vendet e shenjta myslimane në Varanasi mund të ndahen në shtatë tipe: 1) 415 xhami. 2) 299 mazarë (varre dëshmorësh) 3) 197 imamçaukë (vende kalimi për taziat) 4) 88 takija (vende varrimi) 5) 11 idgahë (vende për lutje të veçanta) 6) 3 imambara (vende varrimi për taziat); dhe 375 vende të tjera myslimane. Në Varanasi ndodhen 15 xhami me vlerë domethënëse historike. Veçanërisht për tu përmendur janë Xhamia Abdul Razzaq, Xhamia Alamgir, Xhamia Bibi Razia, Xhamia Chaukhambha, Xhamia Dhai Nim Kangore, Xhamia Fatman, Xhamia Ganje Shahada, [[Xhamia Gyanvapi]] dhe [[Hazreti|Hazret]] Sayyed Salar Masud Dargah. Shumë nga këto xhami u ndërtuar nga elementet e faltoreve hindu që u shkatërruan me porosi të pushtuesve ose sunduesve myslimanë. Dy xhamitë më të mirënjohura janë [[Xhamia Gyanvapi]] dhe [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgiri]].<ref name="Time Out259">[https://books.google.al/books?id=CUZpPim5nnQC&pg=PA259 Time Out India: Perfect Places to Stay, Eat and Explore]; 2010; fq. 259</ref> Xhami më pak të njohura në Varanasi janë Jamia Masjid, e vendosur në Maulvibagh në Sigra, një destinacion i rëndësishëm i myslimanëve të Varanasit; Badi Masjid në Kashibagh; Masjid Hafiz Zahoor në rrugën Durgakund; Masjid Fatman në Ramakanth Nagar; Masjid Al Quraishi në Mauilbibagh, Jaddumandi; Habibshah Masjid në Shivpur dhe Masjid në Jaitpura.<ref name="varanasionline-mosques"/><ref name="holyvoyages-mosques">{{cito web|language=en|url=http://holyvoyages.com/varanasi/famous-islamic-mosques-varanasi-up-india.aspx|title=Mosques in Varanasi|work=holyvoyages.com|accessdate=31 janar 2017|archive-date=16 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616084811/http://holyvoyages.com/varanasi/famous-islamic-mosques-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> [[File:Varanasi 2010 ghats2.JPG|thumb|396px|Xhamia Alamgir pranë Ghatit Pançhaganga]] Numri tërësor i vendeve të shenjta arrin në 1,388 nga të cilët gjysma ndodhen në xhami dhe mazarë bashkë. Ka dy tipe xhamish – njëra historike dhe tjetra e përgjithshme. Mes 15 xhamive historike, më të famshmet janë Dhai Nim Kangoore, Ganje Shahada, Chaukhambha, Bibi Razia, Gyanavapi, Alamgiri Dharahra, Fatman dhe Abdul Razzaq.<ref name="127Rana-conference159"/> Pothuajse të gjitha xhamitë historike janë ndërtuar duke përdorur mbetjet e tempujve hindu të shkatërruar nga pushtuesit ose sunduesit myslimanë. Ahmad Niyaltgin-i e pushtoi qytetin në vitin 1033 dhe shkatërroi tempullin e Vishnut, ndërsa në vitin 1071 me rrënojat e tij ndërtoi Xhaminë Dhai Nim Kangoore, xhamia më e vjetër dhe e shquar e qytetit. Shpërndarja e mazarëve dhe xhamive sipas kohës së ndërtimit të tyre tregon qartësisht se gjatë periudhës midis shekujve të XIV dhe të XVIII u ndërtuan rreth dyzet përqind e këtyre strukturave, ndërsa gjatë periudhës nga shekulli i XVIII deri në shekullin e XX u ndërtuar rreth 30 përqind e këty strukturave. Varanasi është i famshëm edhe për integrimin kulturor nëpërmjet hapësirave të veçanta të shenjta (mazarët, xhamitë) dhe pjesëmarrjen në procesionin e festave të ndryshme. Hindutë marrin pjesë në panaire dhe festa të tilla myslimane duke krijuar harmoni në nivel vendor/mëhalle. Në qytet shpesh ka një ndikim të ndërvarur shoqëror midis hinduve dhe myslimanëve, ku shumë hindu kanë pranuar disa nga zakonet e myslimanëve në jetën e përditshme ashtu si dhe myslimanët nga hindutë.<ref name="127Rana-conference159"/> Shpërndarja kronologjike e mazarëve dhe xhamive është si vijon: Përpara vitit 1009 u ndërtua një mazar dhe një xhami. Në vitet 1009-1203 u ndërtuan 46 mazarë dhe 22 xhami. Në vitet 1203-1397 u ndërtuan 59 mazarë dhe 65 xhami. Në vitet 1397-1591 u ndërtua 23 mazarë dhe 102 xhami. Në vitet 1591-1786 u ndërtuan 30 mazarë dhe 132 xhami. Në vitet 1786-1979 u ndërtuan 134 mazarë dhe 84 xhami. Dhe në periudhën pas vitit 1979 u ndërtuan 6 mazarë dhe 9 xhami.<ref name="127Rana-conference159"/> Në Varanasi ndodhen 20 vende të shenjta myslimane, që përfaqësojnë varre shenjtësh, të shpërndarë në të gjitha këndet e qytetit. Çdo faltore ka evoluar brenda një mjedisi të veçant fizik dhe me kalimin e kohës. Mazarët janë vende bashkuese si për myslimanët ashtu dhe për hindutë, ku një gjenerohet një ndjenjë përfshirjeje, pasi si myslimanët ashtu dhe hindutë vizitojnë të njëjtat varre shenjtësh. Kjo traditë mund të gjurmohet që nga koha e perandorit mogul [[Akbar]] (1556-1605), që ishte i njohur për vizitimin e faltoreve dhe varreve të shenjtëve hindu dhe konsiderohej si futësi i një rryme sinkretizmi midis besimeve të ndryshme, të quajtur Din-e-ilahi. Ndërveprimi midis dy traditave, atyre hindu (veçanërisht tradita bhakti dhe nirguna) dhe myslimane (veçanërisht atyre sufi) ka inkurajuar harmoninë kulturore.<ref>Culture and Power in Banaras, ed. S.B. Freitag (Berkeley: University of California Press, 1989), p. 9.</ref> Struktura hapsinore e varreve përbëhet nga tre pjesë: rrugica rrethore; ana e jashtme; dhe ana e brendshme. Varret janë të rrethuar nga hapësira të lira, të përdorura për festimin e përvjetorëve. Rezidencat e mutawalit (kujdestari dhe shërbestari) të varreve, duke përfshirë ndonjëherë komitetet e menaxhimit janë të bashkangjitur me mazarin, kryesisht në anën perëndimore. Struktura fizike e këtyre mazarëve zakonisht përbëhet nga një varr në një rrethim që mund të ketë ose jo mbulim me çati, bashkangjitur me terrenin e hapur nëse mazari gjendet në rrethinat e qytetit, megjithatë duke mos pasur asnjë metër hapsire shtesë rrethuese në mes të lagjeve të dendura dhe pazareve.<ref>Nita Kumar, The Artisan of Banaras: Popular Culture and Identity, 1880-1986 (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1988), p. 76.</ref> Mazaret e Maqdum Shah-ut dhe Chandan Shahid-it janë shembuj të siteve me hapësira të lira. ====Festat myslimane në Varanasi==== Varanasi ka gjithashtu një larmi festash myslimane. Disa nga këto festa janë shumë të famshme. Çdo vit, festat kryesore myslimane që festohen në qytet, janë ld-ul-fitr' (Ramazani), Bakridi, Shab-e-Barati, Bara Wafati, që përkujton ditëlindjen e profetit Muhamet, dhe Muharremi, që përkujton vdekjen e Imam Hasanit dhe Hysenit në muajin e parë të kalendarit islamik. Festa të tjera përfshijnë Alvidan dhe Chehlumin. Një tjetër festë e ndjekur nga myslimanët është dhe Ghazi-miyan-ka-byaha ("martesa e Ghazi Miyanit").<ref name="India-1965-98">[https://books.google.com/books?id=Dg9uAAAAMAAJ Uttar Pradesh district gazetteers]; 1965, 98</ref><ref name="Sukul262">Kuber Nath Sukul: [http://books.groogle.com/books?id=Y2LUAAAAMAAJ Varanasi Down The Ages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226115034/http://books.groogle.com/BOOKS?ID=Y2LUAAAAMAAJ |date=26 dhjetor 2018 }}; 1974, fq. 262</ref> ''Muharremi'' – Muharremi është muaji i parë i kalendarit mysliman dhe bazikisht është një festë vajtimi për myslimanët e bashkësisë shiite në veçanti. Festohet në përkujtim të tregjedisë së Qerbelasë, në të cilën Imam Hyseni, djali i dytë i vajzës së profetit Muhamet, u vra brutalisht në vitin 61 të hixhrës. Dhjetë ditët e muharremit i kushtohen vajtimit dhe përkujtimit të martirizimit të Imam Hysenit, që vdiq në ditën e dhjetë të muharremit, ndërsa luftonte ushtrinë e Yazidit, kur e gjithë familja e Imam Aliut (babai i tij) praktikisht u zhduk. Kjo festë vërehet në pjesë të ndryshme të Indisë në mënyra të ndryshme, por veçanërisht në Varanasi mund të vërehen disa veçori mahnitëse në përjetimin simbolik të tragjedisë së trishtë, që në Varanasi ndiqet me pasion të madh. Gjatë saj, një imazh i mauzoleut të Imam Hysenit në Qerbela, që përfaqëson varrin e tij të bërë me veshje plotë ngjyra dhe letra, drurë, metale dhe pajisje të tjera mbahen në procesion dhe në fund varrosen. Ky imazh unik quhet taziya. Një numër i madh taziyash dhe alamësh plotë ngjyra (emblema dhe flamuj të Imam Hysenit) merren nga imambara të ndryshme në procesion përgjatë qytetit. Në ditën e nëntë të Muharremit, taziyat vendosen në Imamchaukë; ku numri i tyre arrin deri afërsisht 450. Gjatë ditës së dhjetë këto taziya mbahen në procesion për në vendet e varrimit (karbala) të Fatman-it, Lat Bhairavës dhe Shivalas. Taziyat bëhen prej druri, bambuje, letre, bakri dhe ndonjëherë prej argjendi dhe ari. Tre taziyat e famshme të Varanasit janë Nagine ki Taziya (e bërë me diamante), Tambe ki Taziya (e bërë me bakër dhe tunxh) dhe Range ki Taziya (e bërë me aliazhe metalike).<ref name="44myslimane-Sultana47">Parveen Sultana: Fairs and Festivals of Varanasi; 2003, fq. 44-7</ref> Tradita e Taziadarit në ditën e 10-të të Muharremit thuhet se u fut në vitin 352 hixhrës nga Khalifa Mazuddaula i Baghdadit. Në Indi, kjo traditë u fut nga Timur Langu që shkoi aty në periudhën e Mahmud Tughlaq-ut në shek. e XIV. Nga dita e parë deri në ditën e dymbëdhjetë të Muharremit, një numër i madh njerëzish mblidhen në imambarat ku zhvillohet mexhlisi, si zanani (femëror) ashtu dhe mardani (mashkullor). Në çdo ndalesë publiku reciton marsiyah (vargje vajtimi) në nder të martirëve duke rrahur kraharorin, veshur me të zeza. Gjithashtu krijohen skena të betejës së Qerbelasë. Gjatë ditës së 6-të të Muharremit, në orën 6:00 mbasdite nga Imambara e Kachchi Sarait nis procesioni mbresëlënës i Duldulit (kali i bardhë i Imam Hyseinit) që përfundon në ditën tjetër në orën 6:00 të mëngjesit. Dulduli zbukurohet me një veshje të kuqe, një shpatë të argjendtë, bashkë me shalën e tij, i dekoruar me mjaft kurora. Gjatë ecjes para publiku atij i ofrohet qumësht, ëmbëlsira dhe gjëra të tjera. Në natën e shtatë të Muharremit, nis procesioni i Mehndit nga shtëpia e Lal Khanit në Chauhatta. Në mënyrë bazë është një tufë prej 70 - 80 qirinjësh të ndriçuar në një mbajtës të gjatë cilindrik, në kujtim të Imam Qazimit, imamit të shtatë. Gjatë ditës së tetë të Muharremit, nga Dalmandi niset procesioni i Turbatit bashkë me Duldulin. Nëpër imambara organizohen haziri që janë dreka falas për besimtarët. Në ditën e nëntë, nis procesioni i quajtur Gasht-e-Alam dhe përfundon në mëngjesin e ditës së dhjetë të Muharremit në Fatman. Gjatë ditës së tetë dhe të nëntë të Muharremit, imambarat dekorohen dhe ndriçohen me drita të shndërritshme. Në mesnatën e ditës së nëntë të Muharremit, niset procesioni i Dulhas nga Shivala dhe publiku bashke me shëtitjet e Dulhas me djegjen e qymyrit, në ditën e njëmbëdhjetë të Muharremit organizohet Vapasi Qafila (rikthimi i karvanit). Gjatë ditës së dymbëdhjetë të Muharremit zhvillohet ceremonia Tixha. Gjatë ditës së katërmbëdhjetë (Chaleesvani), organizohet përsëri procesioni i Duldulit bashkë me taziat, që lëvizin në drejtim të Qerbelasë nga imambara. Procesioni i Duldulit zhvillohet prapë gjatë ditës së 15-të (Pachaasa) të Muharremit, nga Bada Imambara (imambara e madhe) në Lat Bhairava. Rituali i fundit është festimi i ditës së 16-të (Saatha) të muharremit dhe me këtë në shtëpitë myslimane përfundon periudha e vajtimit.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Chehellum'' – Myslimanët shiitë festojnë Chehellumin si rituali i fundit i muharremit, gjatë ditës së 14-të të Roz-e-Ashooras. Ata i varrosin taziat e tyre me vajtime të zakonshme gjatë ditës së Chehellumit. ''Ramazani'' – nga dita e parë e muajit mysliman të [[Ramazani]]t, mbajtja e Ramazanit kryhet nga myslimanët në Varanasi ashtu si dhe në pjesë të ndryshme të Indisë. Gjatë Ramazanit, myslimanët e Varanasit agjërojnë gjatë gjithë ditës si të gjithë myslimanët. Gjatë Ramazanit organizohen iftarë që e rrisin ndjenjën e vëllazërisë te myslimanët e Varanasit.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Id-Ul-Fitr'' – Kjo është festa më e madhe e myslimanëve. Gjatë saj njerëzit veshin rrobat më të mira dhe shkojnë në xhami në numër të madh, veçanërisht për Id Namazin. Gjatë kësaj dite myslimanët e përqafojnë njëri-tjetrin në një shpirt vëllazëror edhe me hindutë. Gratë e zbukurojnë veten e tyre me stolitë dhe veshjet më të mira dhe vendosin brum mersine në duartë dhe këmbët e tyre. Siwaiyyan-i, një ëmbëlsirë e gatuar nga vendasit është pjata më e veçantë e kësaj feste duke iu ofruar dhe dërguar miqve dhe të afërmve.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Id-Uz-Zuha'' ose ''Bakridi'' – Id-uz-Zuha festohet me gëzim të madh nga myslimanët gjatë ditës së dhjetë të muajit mysliman të zil-hijjas. Kjo festë zhvillohet kur ceremonitë e haxhit në Mekë janë përmbyllur. Kjo festë përkujton vuajtjen e profetit Ibrahim, që u vu në provë nga Zoti duke e urdhëruar të flijonte djalin e tij të dashur, Ismail. Gjatë kësaj feste në Varanasi organizohet një treg i madh dhish, delesh dhe kafshësh të tjera për kurban. Gjatë mëngjesit të festës, myslimanët kryejnë lutjet dhe pasi kthehen nëpër shtëpira kryjnë flijimin e një cjapi ose dashi. Dy të tretat e kafshës së flijuar shpërndahet për të varfërit, fqinjët dhe të afërmit që nuk mund ta përballojnë, në mënyrë që të festojnë me të tjerët. Gjatë kësaj feste myslimanët ftojnë miqtë dhe të afërmit për drekë.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Shab-E-Barat'' – Kjo festë zhvillohet në natën e 14-të të muajit të shaibanit. Profeti Muhamet e ka caktuar këtë ditë për agjërim dhe lutje për shkak se në këtë natë, Zoti besohet se regjistron të gjitha veprimet e mira dhe të këqija të njerëzve dhe cakton fatin e tyre sipas këtyre veprave. Gjatë gjithë natës myslimanët luten, recitojnë Kuranin dhe ofrojnë fatiyah për të afërmit e tyre të vdekur dhe gjatë ditës së 14-të dhe të 15-të agjërojnë. Ëmbëlsat e gatuara gjatë kësaj feste përfshijnë hallvën dhe rotin. ''Barah Wafat'' – Kjo festë besohet se është krijuar në Mosul të Irakut nga kalifi i Umar Bin Mohammad. Ajo përkujton ditëlindjen e profetit Muhamet ashtu si dhe ditën e vdekjes së tij. Rrugët dhe ndërtesat e zonës së myslimanëve gjatë kësaj feste ndriçohen dhe dekorohen në mënyrë të bukur.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ===Krishtërimi=== [[File:Saint Mary's Cathedral in Varanasi-1.jpg|thumb|left|378px|Katedralja e Shën Mërisë, Varanasi]] Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 7696 të krishterë, ndërsa qyteti i Varanasit kishte 4034 të krishterë.<ref name="censusi-fetar"/> Në Periudhën Britanike Varanasi përvetësoi edhe [[Krishtërimi]]n, që ishte i huaj për traditat e rrënjosura thellë hinduiste. Në shekullin e XVIII, nën administrimin e Warren Hastings, qyteti sundohej nga East India Company. Gjatë kësaj kohe, kompania promovoi qëllimisht mësimin e gjuhës sanskrite dhe teologjisë hindu nëpërmjet themelimit të Shkollës Sanskrite në vitin 1791 duke krijuar një klimë të përshtatshme, për të propaganduar dogmat e krishtera në qytet. Me ngulimin e popullsisë britanike në periudhën koloniale, përgjatë shekullit të XVIII dhe të XIX në Varanasi u ndërtuan shumë kisha që nuk kanë rrënjë të thella historike.<ref name="holyvoyages-churches"/> Në vitin 1830, u themelua seminari i parë anglez, i quajtur Seminari Anglo-Indian dhe erdhën misionarë të krishterë për të predikuar. Ata patën ndikim në klasën e ulët të shoqërisë hindu, veçanërisht te të paprekshmit.<ref name="35Singh36">Rana P.B. Singh: Banaras: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA35 Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 35-6</ref> Megjithatë, me përfundimin e sundimit britanik, krishtërimi nuk u përhap më tej në Varanasi, që numëron 22 kisha.<ref name="35Singh36"/> Koha më e mirë për ti vizituar insititucionet e krishtera në Varanasi është gjatë Krishtlindjeve, të Premteve të Mira dhe të dielave.<ref name="varansionline-churches">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/churches-in-varanasi|title=Churches in Varanasi|publisher=varanasionline.in|language=en|accessdate=2 shkurt 2017|archive-date=15 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215233139/http://www.varanasionline.in/city-guide/churches-in-varanasi|url-status=dead}}</ref> Të krishterët protestantë të Varanasit janë të organizuar nën autoritetin e Dioqezës së [[Laknau]]t, me qendër në Allahabad, pjesë e Kishës Anglikane dhe Protestante të Indisë Veriore,<ref>{{Cite web|url=http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx#|title=The Dioceses|language=en|publisher=cnisynod.org|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=19 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619064902/http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx}}</ref> Ndërsa ata katolikë janë të organizuar nga Dioqeza Katolike Romane e Varanasit (latinisht Varanasiensis) që është pjesë e Provincës Kishtare të Agras me seli Katedralen e Shën Mërisë.<ref>{{cite web|url=http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/vara0.htm|title=Diocese of Varanasi|language=en|publisher=gcatholic.org}}</ref> Këto kisha kanë një histori të përbashkët koloniale, që mbahen nëpërmjet shtimit të të konvertuarve. Megjithatë, kohët e fundit janë krijuar edhe disa kisha të reja me emra në hindi dhe tërësisht indiane në organizmin fetar, përveç parimeve bazë të krishtërimit.<ref name="holyvoyages-churches">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-christian-churches-varanasi-up-india.aspx|title=Churches of Varanasi|language=en|publisher=holyvoyages.com|accessdate=2 shkurt 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328091138/http://holyvoyages.com/varanasi/about-christian-churches-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> ;Kisha e Shën Thomait në Godowlia Kisha e Shën Thomait në Godowlia, është një kishë e vjetër protestante e vendosur në zemër të Varanasit. Ajo ndodhet në kryqëzimin Girijaghar, lagjja Godowlia në Varanasi, shumë afër Stacionit Hekurudhor të Kantonit. Ajo është nën autoritetin e Dioqezës së Laknaut të Kishave Anglikane dhe Protestante të Indisë Veriore.<ref name="holyvoyages-churches"/> Kisha ka një lartësi prej 18.3 metrash. Ajo është ringjyrosur së fundmi me ngjyrë të verdhë të hapur dhe të bardhë, tipike të kishave protestante, pasi po e humbiste teksturën e saj.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/This-church-of-unknown-years-stands-tall-in-Godowlia/articleshow/11223317.cms|title=This church of unknown years stands tall in Godowlia|language=en|accessdate=3 gusht 2015|date=23 dhjetor 2011|work=The Times of India}}</ref> Rreth historisë së kësaj kishe në një zonë të dominuar nga hindut dihet pak, megjithëse struktura prej tullash e tanishme e kishës sugjeron se ajo është ndërtuar para vitit 1700. Në muret e saj nuk ka mbishkrime që të shënojnë kohën e ndërtimit, megjithatë besohet se Shën Thomai i njohur si Didimus, një nga 12 apostujt e Jezu Krishtit, e vizitoi qytetin midis viteve 52 - 72 të e.s.. Shën Thomai ishte apostulli i vetëm i Jezusit që shkoi jashtë Perandorisë Romake për të predikuar ungjijtë dhe për të përhapur krishtërimin. Ai besohet se e kapërceu Detin Arabik dhe lundroi për në Indi në vitin 52 të e.s. në Kerala ku përhapi besimin e krishterë mes hebrejve të atyshëm. Në itinerarin e tij, përveç shumë qyteteve të tjera të vjetra kryesisht në Indinë Jugore, ishte dhe Varanasi dhe besohet se ai predikoi në këtë vend kur zona e tanishme e ngjeshur e qytetit nuk kishte gjë tjetër veç pak tempujve dhe Lumit Gang. Ky vend i veçantë u bë vend adhurimi duke çuar në formimin e Kishës së Shën Thomait. Megjithëse nuk ka të dhëna për ta përkrahur këtë tezë, dihet se gjatë periudhës së Perandorisë Romake marrdhëniet me Indinë lulëzuan nëpërmjet shkëmbimeve të mallrave, besimeve, filozofisë dhe kulturave.<ref name="holyvoyages-churches"/> ; '''Dioqeza Katolike Romane e Varanasit''' Varanasi ka 18,390 katolikë të organizuar në '''Dioqezën Katolike Romane të Varanasit''' ({{lang-la|Dioecesis Varanasiensis}}; {{lang-hi| वाराणसी के सूबा}}), që është dioqezë sufragane e provincës kishtare të Arkidioqezës Katolike Romane të Agras në shtetin indian të Uttar Pradeshit në Indinë Veriore. Selia e saj ipeshkvnore është Katedralja e Shën Mërisë në Varanasi.<ref name="holyvoyages-churches"/> Në veprimtarinë e saj ajo përdor gjuhën hindi dhe ka 44 famulli, 160 priftërinj (108 dioqezanë, 52 fetarë), 599 laikë (145 vëllezër, 454 motra) dhe 20 seminaristë. Më 11 korrik 1946 u themelua si '''Prefektura Apostolike e Gorakhpurit''', e ndarë nga Dioqeza e Allahabadit, drejtpërdrejt e varur nga Selia e Shenjtë. Prefekti i saj apostolik ishte At Joseph Emil Malenfant, murg kapuc/in (6 qershor 1947 –17 shtator 1958). Më 17 shtator 1958 u riemërtua si Prefektura Apostolike '''Benares-Gorakhpur''' me prefekt apostolik po Joseph Emil Malenfant-in (17 shtator 1958 – 1970). Më 5 qershor 1970 do të promovohej si '''Dioqeza e Banarasit''' (Benares), duke e humbur varësinë e drejtpërdrejtë nga Selia e Shenjtë për tu varur nga Arkidioqeza Metropolitane Katolike Romane e Agras. Peshkopi i Banarasit ishte Patrick Paul D’Souza (5 qershor 1970 –14 maj 1971). Më 14 maj 1971 u riemërtua si Dioqeza e Varanasit, pasi vetë qyteti e kishte ndryshuar emrin me peshkop po Patrick Paul D’Souza (14 maj 1971 –24 shkurt 2007), zv/president i Konferencës së Peshkopëve Katolikë të Indisë (1996 – 1998), Raphy Manjaly (24 shkurt 2007 – 17 tetor 2013), më vonë peshkop i Dioqezës Katolike Romane të Allahabadit (17 tetor 2013 – ..., në të njëjtën provincë indiane). Eugene Joseph (30 maj 2015 – ...).<ref name="holyvoyages-churches"/> ;Kisha e Shën Mërisë në kazerma Kisha e Shën Mërisë është e vendosur pranë JHV Mall në kazerma. Zona është një destinacion i krishter prej 200 vjeçar. Kisha u krijua nga reverendi George Weatly në vitin 1810. Kjo kisha ka një histori të rëndësishme, për shkak të së cilës quhet edhe ‘Kisha e Anglisë’ ose ‘Kisha Englishia’. Këtë kishë, në vitin 1960 e vizitoi mbretëresha [[Elizabeta II]]. Aktualisht kisha nuk përdoret më për lutje.<ref name="varansionline-churches"/> Kisha ka një kullë të ulët, një majëz dhe një portik të projektuar. Në vend të dritareve, kisha ka dyer me frëngji ajrimi anash dhe kapanxha të mbuluara ventilimi poshtë kornizës. Dritarëzja drejtkëndore qëndron sipër portës së kishës, duke e mbrojtur atë nga ndriçimi i diellit nga një tendë e thjeshtë druri – një pajisje e thjeshtë me një ndikim të rëndësishëm arkitekturor. Në ajrinë e qetë të kishës qëndrojnë shumë përmendore dhe oborri i kishës. Kisha vizitohet rregullisht nga anglo-indianët dhe indianët e konvertuar në krishtërim si dhe vizitorët e tjerë.<ref name="holyvoyages-churches"/> Indian National Trust for Art, Culture and Heritage (INTACH) ka ndërrmarrë masa për ta rikonstruktuar dhe ruajtur atë. ;Kisha e Shën Mërisë së Varanasit Kisha e Shën Marisë në dallon mjaft nga kishat e tjera në Varanasi. Parregullsitë arkitekturore mund të dallohen lehtësisht. Kisha ka një strukturë të lartë me hyrje të projektuar dhe kulla të ulëta. Struktura si tendë e shenjtërores i mahnitë vizitorët. Kisha ndodhet pranë IG Police Office, Stacioni Hekurudhor i Kantonit në Varanasi. Kisha mund të arrihet me makinë, taksi ose rikshou nga pjesë të ndryshme të qytetit. ;Kisha e Shën Françeskut të Asizit në Nagwa Kisha e Shën Françeskut të Asizit e vendosur në zonën Nagwa, në Stacionin Policor të Nagwas në Varanasi, B 30/76 Nagwa. Kisha ndjek ritin roman. Kisha të tjera të mirënjohura në Varanasi janë: Kisha e Shën Francis Xavier në Azamgarh, Atlas Pokhra; Kisha e Fatimës së Zonjës Sonë në Mawaiya, Sarnath; Kisha e Shën Thoma Apostullit në Benipur, Jan Seva Ashram, Christnagar P.O.; Kisha e Krishtit Mbret në Mughalsarai, Chandauli District, Varanasi; Kisha e Shën Patrikut në Jaunpur, Siddiqpur; Kisha e Shën Jozefit Punëtor në Lohata, Dhannipur; Kisha e Gjon Pagëzorit në Chandauli, Katsila, Jagdisarai Post dhe Kisha e Jesusit Foshnje.<ref name="varansionline-churches"/> [[File:Jain Ghat, Varanasi, UP, India.jpg|thumb|357px|Ghati Xhainist]] ===Xhainizmi=== Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 1898 xhainistë, ndërsa qyteti i Varanasit 1417.<ref name="censusi-fetar"/> [[Xhainizmi]] është një fe shumë e vjetër, bashkëkohese me [[Budizmi]]n dhe [[Hinduizmi]]n. Ajo është feja e 6-të më e ndjekur në Indi. Kultura indiane është ndikuar thellësisht nga Xhainizmi në ide, gjuhë, letërsi dhe arkitekturë. Xhina ose xhain do të thotë fitimtar. Mahavira, tirthankara i 24-rt, i konsideruar si themeluesi i [[Xhainizmi]]t, ka histori të ngjashme me atë të Budës. Ai ishte një princ i kastës Kshatriya i lindur në shekullin e VI në Kundagram (Muzaffarpur, Bihar) që në moshën 30 vjeçare vendosi të kërkonte të vërtetën duke braktisur familjen. Pas 13 vjetësh ai arriti ndriçimin dhe që nga ajo kohë u quajt Xhain bashkë me ndjekësit e tij. Përpara Mahaviras kishin qenë 23 tirthankara (profetë të hyjnizuar) të Xhainizmit, por Mahavira vlerësohet se e ripërtëriti besimin duke zhdukur ligësinë që i ishte ngjitur besimit me kalimin e kohës. Megjithatë xhainizmi nuk u përhap aq gjerësisht sa [[Budizmi]].<ref name="holyvoyages-jain"/> Më vonë, me shfaqjen e diferencave midis ndjekësve të Xhainizmit, ai u nda në dy degë: Digambara dhe Svetambara. Digambara beson në mos dhunën e skajshme deri në jetesën e zhveshur për të shmangur vrasjen edhe të qenieve më të vogla. Prandaj ky sekt përkrah nudizmin e rreptë, në fakt në sanskritisht 'digambara' do të thotë 'lakuriq'. Digambara e kundërshton hyrjen e grave në bashkësinë fetare, pasi i konsideron ato si pengesa të shpëtimit. Një nga ndjekësit e mëdhenj të këtij sekti ishte Chandargupta Maurya. Ndërsa Svetambara beson se mos-dhuna e skajshme nuk është e mundur praktikisht. Sekti Svetambara pranon veshjen me të bardha dhe ndjek mësimet e Xhainit ashtu si dhe të gjitha shkrimet e Xhainizmit. Svetambarasit janë më liberal për gratë duke i pranuar ato në grup.<ref name="holyvoyages-jain"/> Disa monumente të shquara xhainiste janë Mali Abu në Raxhastan, [[Shravanabelagola]] në Karnataka, [[Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri]] në Odisha, ndërsa Gomateshvara është statuja më e lartë xhainiste në Indi. Pas sundimit të të huajve si Kanishka u krijua një larmi e madhe në stilin e skulpturës, për tu krijuar dy forma të rëndësishme të saj: Stili Mathura dhe Stili Grek.<ref name="holyvoyages-jain"/> Besimi xhainist ka një lidhje para-historike me Varanasin, që përmendet në shumë shkrime të lashta xhainiste. Ato i referohen Varanasit (Kashi) si një Tirtha Xhaine (vend i shenjtë), pasi aty kanë lindur 4 nga 24 tirthankara (profetë të hyjnizuar) të rëndësishëm, Suparshvanatha (i 7-ti), Chandraprabha (i 8-ti), Shreyansnatha (i 11-ti) dhe Parshvanatha (i 23-ti).<ref name="varanasitour-shreyanshnath">{{cite web|url=http://varanasi-tourism.net/sarnath-tourism/shreyanshnath-temple-varanasi.html|title=Shreyanshanth Temple|publisher=varanasi-tourism.net|language=en|accessdate=4 shkurt 2017|archive-date=29 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229153933/http://varanasi-tourism.net/sarnath-tourism/shreyanshnath-temple-varanasi.html|url-status=dead}}</ref> Parshvanatha, tirthankara i 23-të, lindi në shekullin e VIII p.e.s. pranë Bhelupurit në Varanasi, tani i identifikueshëm me Tempullin Xhainist Parshvanatha; ai parashtroi parimin e triadës së Mahavratave (zotime të mëdha) –ahimsa ("mos-dhuna"), asteya ("mos-vjedhja") dhe aparigraha ("mos-zotërimi"), që Mahavira u shtoi edhe një tjetër. Parshvanatha ishte një princ i Varanasit që e braktisi fronin dhe zhvilloi një jetë eremite. Ai vdiq në Sammet Shikar në Parshvanatha të Xharkandit. Sipas të dhënave historike vetëm këta dy tirthankarë, Parshvanatha dhe Mahavira, provohet qartësisht se kanë ekzistuar. Gjatë gërmimeve arkeologjike në këtë sit, u zbuluan shumë statuja e imazhe xhainiste që datojnë nga shekujt e IX-XI p.e.s., ndërsa pak prej tyre i përkisnin shekullit të V. Pas Parshvanathas, këtu në shekullin e VI p.e.s. erdhi Mahavira. Thuhet se është vendi i lindjes së Suparshvanatha, megjithëse vendi i saktë i lindjes së tij nuk dihet. Besohet se Tempulli i tanishëm Xhainist në [[Sarnathi|Sarnath]], pranë Stupës Dhamekh, përkujton vendlindjen e Shryyamshanathas, tirthankara i 11-të, që lindi në fshatin e Simhapurit. Në Simhapur, ndodhen dy tempuj xhainistë, një i sektit Svetamabara, ndërsa tjetri i sektit Digambara.<ref name="33Singh35">Rana P.B. Singh: Banaras: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA33 Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 33-35</ref> Varanasi ka tempuj të shumtë xhainistë, ku dy më të rëndësishmit janë Tempulli Shri Parshvanath Digambara dhe Svetambara në Bhelupur dhe Tempulli Xhainist Digambara në Sarnath.<ref name="holyvoyages-jain">{{cite web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-famous-jain-temples-varanasi-up-india.aspx|title=Jain Temples in Varanasi|language=en|publisher=holyvoyages.com|accessdate=3 shkurt 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328161135/http://holyvoyages.com/varanasi/about-famous-jain-temples-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> *'''Tempulli Xhainist Parshvanath Digambara dhe Svetambara''' [[File:Jain_Mandir.JPG|thumb|left|358px|Tempulli xhainist Parshvanath]] '''Tempulli Xhainist Parshvanath Digambara dhe Svetambara''' është një tempull i dyfishtë në Bhelpur, kushtuar Parshvanathës, tirthankaras së 23-të xhainist, të lindur aty. Tempujt e vegjël i përkasin njëri sektit Digmabara ndërsa tjetri atij Svetambara, që me gjithë diferencat ideologjike kanë krijuar një histori bashkëjetese. Diferenca e vetme është se Tempulli Digambara ka një idhull të zi 75&nbsp;cm të lartë, ndërsa Tempulli Svetambara një idhull të bardhë 60&nbsp;cm të lartë. Tirtha Kshetra Xhainiste Shri Parshvanath në Bhelupur gjendet afërsisht 5&nbsp;km nga qendra e qytetit, rreth 3&nbsp;km nga Banaras Hindu University dhe 4&nbsp;km nga Kazermat e Varanasit. Tirtha në të cilën ndodhen këta tempuj përmendet në tekste të shekullit të XIV.<ref name="33Singh35"/><ref name="holyvoyages-parshvanath">{{cite web|language=en|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-shri-parshvanath-digambara-shwetambara-jain-temples-varanasi-india.aspx|title=Shri Parshvanath Digambara & Shwetambara Jain Temples of Varansi|publisher=holyvoyages.com|accessdate=3 shkurt 2017|archive-date=25 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025031646/http://holyvoyages.com/varanasi/about-shri-parshvanath-digambara-shwetambara-jain-temples-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="Jain">{{Cite web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/jain-temples-in-varanasi|title=Jain temples in Varanasi|language=en|publisher=Varanasi City Online|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=14 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214223822/http://www.varanasionline.in/city-guide/jain-temples-in-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jainpushp.org/temples-india/up.htm|language=en|title=Jain Temples - Uttar Pradesh|work=Bhelupura - the birthplace of 23rd Tirthankar|publisher=ainpushp.org}}</ref> Kompleksi i tempullit është jashtëzakonisht i qetë. Tempulli është ngjyrosur në të verdhë të zbehtë dhe paraqet një mjeshtri të madhe skulpturore. Ai ka skulpturën e idhullit të Parshvanathës dhe shumë paraqitje të tij në formën e gjarprit, që është simboli i tij. Muret e kompleksit tempullor me shumë histori legjendare qëndrojnë të larta në ndërtesat Varanasit.<ref name="holyvoyages-parshvanath"/> *'''Tempulli Xhainist Digambara në Sarnath''' Tempulli Xhainist Digambara është një tempull kushtuar tirthankarës së 11-të xhainiste, Shreyansnatha në jug-perëndim të Stupës Dhamekh në Sarnath. Tempulli është rreth 11&nbsp;km nga qyteti i Varanasit, pranë Archeological Survey of India Museum dhe Tempullit të Durgës. [[Tempulli xhainist]] në Sarnath u ndërtua në vitin 1824 dhe thuhet se gjendet në vendin ku ka lindur Shreyanshnatha, tirthankara i 11-të. Ai është një shembull i shkëlqyer i arkitekturës moderne me elemente të traditës së lashtë. Tempulli ka një strukturë të bukur të skalitur, që paraqet artin, arkitekturën dhe skulpturat e bukura xhainiste, që shfaqin skulptura të lidhura me jetën e Mahaviras dhe shumë legjenda të Literaturës Xhainiste.<ref name="holyvoyages-digambara">{{cite web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-digambara-jain-temple-sarnath-varanasi-india.aspx|title=Digambara Jain Temple, Sarnath Varanasi|language=en|publisher=holyvoyages.com|accessdate=3 shkurt 2017|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115131003/https://holyvoyages.com/varanasi/about-digambara-jain-temple-sarnath-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref> Tempulli i Shreyanshnathës mban një vend shumë domethënës në arkitekturën fetare xhainiste. Tempulli i tij në Varanasi u ndërtua nga ndjekësit xhainistë të asaj kohe. Struktura e tempullit është tërësisht e ndryshme nga arkitektura e zakonshme e tempujve xhainistë në Indi. Struktura me majë të hollë e varrit të artë i jep atij një pamje të bukur nga jashtë dhe spiritualitet nga brenda.<ref name="varanasitour-shreyanshnath"/> [[File:Digamber Jain Temple, Sarnath.jpg|thumb|369px|[[Tempulli xhainist|tempull xhainist]] Digambar, Singhpuri, Sarnath, Varanasi]] Në vend gjendet akoma një ashtakod stoop (kolonë tetëkëndore) e stërmadhe prej 31.4 m e lartë, e cila besohet se është rreth 2200 vjeçare. Idhulli i këtij tempulli është një statujë në blu e Shreyanshnatha Bhagvanit, 75&nbsp;cm e lartë në pozicionin e zambakut (Padmasana). Territori i tempullit ka mjaft pemë që i japin ndjesinë e ngrohtësisë, qetësisë dhe prehjes. Tempulli i Shreyanshnathas gjendet në afërsi të Parkut Arkeologjik të Sarnathit, pranë Stupës Dhamekh dhe është i rrethuar nga vende të gërmuara arkeologjike. Pranë tij gjendet Parku i famshëm i Drerit në Sarnath.<ref name="varanasitour-shreyanshnath"/> Tempulli i përket sektit Digambara, që nuk i lejon gratë të hyjnë dhe nuk beson në jetën familjare të Mahavira Xhainit. Ata besojnë se veshjet janë zotërime materiale që e rrisin varësinë dhe dëshirën. Sipas besimeve xhainiste, Shreyanshnatha u bë një Siddha – një shpirt i çliruar që shkatërroi të gjitha karmat e tij. Ai lindi si biri i mbretit Vishnu dhe mbretëreshës Vishnu Devi në Simhapuri, pranë [[Sarnathi]]t në Dinastinë Ikshvaku. Babai i tij quhej Vishnu Raj ndërsa nëna quhej Vishnu Devi. Shreyanshnatha ishte një person me mendje shenjtori që nga fillimi, por për shkak të urdhrave të prindërve të tij, ai zhvilloi një jetë familjare dhe drejtoi mbretërinë e babait për disa kohë. Ai u bë vetë baba i një djali dhe pas pak vitesh, ia dorëzoi atij mbretërinë dhe u bë një muni ose asketik fetar. Ai u bë menjerë i ditur dhe arriti ndriçimin shpirtëror. Ai e braktisi trupin e tij dhe arriti nirvanën në Malin Samed.<ref name="varanasitour-shreyanshnath"/> ;Tempulli Xhainist në Bhadaini Tempulli Xhainist u ndërtua në vendin e lindjes së Suparshvanathas, tirthankarës së 7-të, i vendosur në bregun e Gangut në Ghatin Bochchraj (pranë Ghatit Xhainist) në Varanasi. Tempulli u ndërtuar në vitin 1885 në pjesën e sipërme të Ghatit Xhain. Në këtë vend Parshvnatha jo vetëm lindi por arriti edhe ndriçimin. Ai është gjithashtu vendi i katër Kalyanakëve të Suparshvanthas. Në afërsi të tempullit gjenden dy [[dharamshala]].<ref name="easternup-bhadaini">{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-jain-digamber-temple-bhadaini.php|title=Jain Digamber Temple, Bhadaini|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=21 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121111751/http://easternuptourism.com/varanasi-jain-digamber-temple-bhadaini.php|url-status=dead}}</ref> *'''Ahichchhatra Parshvanatha Atishaya Kshetra''' Ahichchhatra Parshvanath Atishaya Kshetra Digambara është një qendër e vetëdijes fetare xhainiste, pranë Qendrës Shëndetësore Parësore në Ramnagar, Varanasi. Ky vend i shenjtë Kshetra është i vendosur në fshatin Ramnagar i rrethuar nga një mjedis i bukur dhe i qetë. Rreth 2800 vjet më parë Parshvanatha Bhagvan këtu arriti ‘keval gyan’ nëpërmjet ‘tapashcharan-it’ të thellë. Është vendi i shenjtë i vetëm ku ‘Samvar Deva’, kundërshtari i Parshvanathës u përpoq të krijonte pengesa për meditimin e tij dhe kur ‘Dharnendra’ pa se ‘Samvar Deva’ po shpërqëndronte Parshvanatha Bhagvanin, për të treguar përkushtimin e tij ndaj tij, gjarpëri Dharnendra e ngriti atë mbi 'kapuçin' e tij dhe Padmavati e shtriu kapuçin e saj sipër Parshvanathës dhe kështu pengesa e Samvar Devës dështoi. Pikërisht në atë moment Parshvanatha u ndriçua nga ‘Keval Gyan-i’ dhe ‘Gyan Kalyanka’ u festua me përkushtim nga zota dhe njerëz të ndryshëm. Më vonë në Samavsharanin e parë të Parshvanatha Bhagvanit u zhvillua këtu nga Kuber-i me urdhër të Indra Devës dhe ‘divya dhvanit’ të tij.<ref name="templeadvisor-parshvanath">{{cito web|url=http://www.templeadvisor.com/temples-in-india/jain-temples/ahichchhatra-parshvanath-atishaya-kshetra|title=Ahichchhatra Parshvanath Atishaya Kshetra|publisher=templeadvisor.com|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=1 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401135509/http://www.templeadvisor.com/temples-in-india/jain-temples/ahichchhatra-parshvanath-atishaya-kshetra|url-status=dead}}</ref> Në lashtësi ky vend ishte i famshëm si ‘Sankhyavati’ por më vonë, pas mbrojtjes së Parshvanath Bhagvanin nga kokat e gjarprinjve Dharnendra dhe Padmavati, ky vend u bë i njohur si ‘Ahichchhatra’. Kjo është Panchal Janapada e 52 Janapadave të krijuara nga Adinatha Bhagvani. Gjatë periudhës pasuese Panchal Janapada u nda në Panchal Verior dhe Jugor. ‘Kampila’ mbeti kryeqyteti i Panchalit Jugor ndërsa Ahichchhatra mbeti kryeqyteti i Panchalit Verior. Gjatë Periudhës së ‘Mahabaratës’ Panchali Verior drejtohej nga mbreti ‘Drona’ ndërsa Panchali Jugor nga ‘Drupada’. Sipas një prej mbishkrimeve të zbuluara nga shpella e Pabhosa Kshetras pranë Kaushambit ky vend quhej edhe ‘Adhichakra’.<ref name="templeadvisor-parshvanath"/> Nga Shekulli i II deri në të VI-in vendi mbeti i njohur si Ahichchhatra. Në mënyrë për të përkujtuar Samavsharan e Parshvanatha Bhagavanit u ndërtua një tempull madhështor. Sipas petrografeve, ky tempull mbeti që nga Periudha Gupta. Gjatë asaj periudhe aty u ndërtuan shumë idhuj xhainistë dhe stupa. Shumë prej këtyre idhujve dhe mbetjet e stupave si dhe gjetje të tjera artistike u zbuluan pas gërmimeve në një fortesë të vjetër. Këta idhuj i përkasin traditës Digambara të Xhainizmit. Gjatë gërmimeve u zbulua nj numër i madh i monedhash që i përkisnin mbretërve ‘Mitravanshi’, shumë prej të cilëve ishin ndjekës të xhainizmit.<ref name="templeadvisor-parshvanath"/> ====Festat xhainiste në Varanasi==== Dy sektet xhainiste, Digambara dhe Svetambara në Varanasi kanë secili festat e tij. Digambara ka dy nënsekte – Terapantha (që nuk ofrojnë ushqim, lume dhe as kryejnë Jalabhishek) dhe Bisapantha (që kryejnë veprimet që nuk i kryejnë të parët), por të dy sektet i festojnë bashkë festat. Sekti Svetambara ka tre nën-sekte – Terapantha, Sthanakavasi dhe Murtipujaka, që janë adhurues të idhujve, ndërsa dy të parët nuk adhurojnë idhuj. Ka disa festa që i festojnë të gjithë sektet, ndërsa disa të tjera i festojnë veçmas në data të ndryshme.<ref name="27xhain-Lal30">Sudarshan Lal: Fairs and Festivals of Varanasi; 2003, 27-30</ref> ''Festat Paryushana'' ose ''Dashalakshana dhe Tatkalavarti'': Kjo është festa më e rëndësishme xhainiste. Besimtarët rrinë larg nga detyrat tokësore dhe ndjekin Atmachintan-in (vetë-kontemplacioni), Dana (lëmoshë), Tapa (meditim), Swadhyaya (studim të shkrimeve) dhe Puja (adhurim). Paryushana nënkupton djegien e shtrëngimeve të veprave dhe detyrave. Dashalakshana ka një rol të rëndësishëm në traditën Digambara për shkak se gjatë këtij rasti ata ndjekin Uttama Kshaman (shpirtbutësinë më të mirë), Mardavan (simpatinë), Arjavan (sinqeritetin), Satyan (të vërtetën), Shauchan (pastrimin), Sanyamin (përkorjen), Tyagan (sakrificën), Akinchanyan (sasinë e vogël) dhe Brahmacharya (celibacinë). Kjo festë zhvillohet për dhjetë ditë, nga Bhadrapada Shukla Panchami deri te Bhadrapada Shukla Chaturdashi (nga dita e 5-të deri në ditën e 14-të të dyjavshit të hënës së re në gusht-shtator). Gjatë këtyre ditëve mbahet kreshmë. Kjo festë ndodh në dy raste të tjera brenda një viti, por festohet vetëm në muajin e Bhadrapadas.<ref name="27xhain-Lal30"/> ''Kshamavani'': Kjo festë zhvillohet gjatë Ashwina Krishna Pratipadas (dita e parë e dyjavëshit të hënës së vjetër në gusht-shtator). Festohet me mjaft pompozitet. Në darkë, pas adhurimit të gjithë xhainistët i kërkojnë falje njëri-tjetrit dhe heqin dorë nga të gjitha zemërimet, ndërsa i vendosin kokat e tyre në këmbët e të tjerëve. Në këtë rast nuk ka dallim midis të vjetërve dhe të rinjve. Gjithashtu organizohet edhe një banket. ''Ashtanhika'': Kjo është festa e dytë më e rëndësishme e xhainistëve. Kjo festë zhvillohet për tetë ditë tre herë në vit. Kjo festohet veçanërisht në Ashadha (qershor-korrik) nga dita e 8-të deri në ditën e 15-të të dyjavëshit të hënës së re. Gjatë kësaj feste kryhet adhurim, recitim dhe agjërim. Gjatë festës organizohet një Yajna (pastrim) në tetë ditë dhe një Havana (flijim zjarri) gjatë ditës së nëntë. Pas tij realizohet një banket në grup.<ref name="27xhain-Lal30"/> ''Shrutapanchami'' ose ''Gyan Panchami'': Kjo është dita e adhurimit të Sarasvatit. Dituria e kaluar gojarisht u shkrua gjatë kësaj dite në vitin 75 të e.s.. Gjatë kësaj dite adhurohet libri që përmban Sarasvatin. ''Akshaya Tritiya'': Kjo është festa e nderimit të pendesës dhe lëmoshës. Kur tirthankara i parë Rishabhadeva po endej për ushqim pas pendesës së tij, askush nuk ishte i aftë ta kuptonte se çfarë duhet ti jepej atij pasi ai ishte i heshtur. Mbreti Shreyansa Kumar e kuptoi këtë fakt pas gjashtë muajsh dhe i ofroi atij vetë ushqim. Kështu kjo festë përkujton si pendesën ashtu dhe lëmoshën. ''Rakshabandhani'': Pas kësaj feste ka një histori. Dikur oborrtari i mbretit Naresh Padmaray rrethoi 500 asketikë xhainistë dhe u vuri atyre flakën. Vëllai i mbretit, Vishnu Kumar atëherë mori formën e Vamanas dhe kërkoi tre këmbë vend dhe e mati të gjithë tokën në dy hapa dhe hapi i tretë ishte në shpinën e mbretit dhurues Bali dhe i shpëtoi asketikët xhainistë.<ref name="27xhain-Lal30"/> ''Dipavali'': Tirthankara Mahaveera arriti ndriçimin shpëtimtar gjatë kësaj dite. Në mëngjes herët kryehet adhurimi në tempuj. Në darkë tempujt dhe shtëpitë dekorohen me fenerë. Përkrahë këtyre festave xhainistët festojnë edhe ditëlindjet e 24 tirthankarave. [[File:Gautama Buddha first sermon in Sarnath.jpg|273px|thumb|Gautama Buda duke bërë predikimin e parë në parkun e drerit në Sarnath; ulur në pozicionin e zambakut me dorën e djathtë te Dharmaçakra. Prince of Wales Museum]] ===Budizmi=== {{Shiko gjithashtu|Vende Pelegrinazhi Budist në Indi}} Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 1146 budistë, ndërsa qyteti i Varanasit 461.<ref name="censusi-fetar"/> [[Sarnathi]], një rrethinë e Varanasit, është vend pelegrinazhi budist, pasi është vendi i Parkut të Drerit ku [[Buda|Gautama Buda]] thuhet se bëri predikimin e tij të parë rreth parimeve bazë të [[Budizmi]]t.<ref name="Mellor-Podany73">R. Mellor & A. H. Podany: [https://books.google.com/books?id=l8MqX3QAmIkC&pg=PA73 The World in Ancient Times: Primary Sources and Reference Volume]; 2005, fq. 73</ref> '''[[Sarnathi]]''' është një qytet i vendosur 13&nbsp;km në veri-lindje të Varanasit pranë vendbashkimit të lumenjve Gang dhe Gomati në koordinatat {{coord|25.3811|N|83.0214|E|display=inline}}. Për budistët, [[Sarnathi]] (ose Isipatana) është një nga [[Vende Pelegrinazhi Budist në Indi|katër vendet e pelegrinazhit]] të përcaktuara nga Gautama Buda, ku tre të tjerat janë [[Kushinagari]], [[Bodh Gaya]] dhe [[Lumbini]]. Ai ka qenë zhvilluar si një vend pelegrinazhi, si për budistët nga [[India]] ashtu dhe ata jashtë saj. Një numër vendesh në të cilët [[Budizmi]] është i rëndësishëm (ose mbizotërues), midis tyre [[Tailanda]], [[Japonia]], [[Tibeti]], [[Sri Lanka]] dhe [[Mianmar]]i, kanë ngritur tempuj dhe manastire në Sarnath në stilin që është tipik pë vendin përkatës. Kështu, pelegrinët dhe vizitorët kanë mundësinë të përjetojnë një panoramë të [[Arkitektura Budiste|Arkitekturës Budiste]] të kulturave të ndryshme. ====Festat budiste në Varanasi==== Pas [[Islami]]t dhe [[Krishtërimi]]t, numri më i madh i ndjekësve i përket [[Budizmi]]t. [[Buda]], që nga lindja e tij në [[Lumbini]] të [[Nepali]]t, deri në shpëtimin e tij në [[Kushinagari|Kushinagar]], kaloi në shumë qytete të [[Uttar Pradeshi]]t lindor dhe Biharit perëndimor. Megjithatë në udhëtimet e tij Varanasi ka luajtur një rol tepër të veçant mes këtyre qyteteve. Ai e arriti ndriçimin në [[Gaja]] në [[Bihar]]i, por predikimin e tij të parë, Dhamma Chakka Pavattana (rrotullimi i diskut të besimit) e dha në Sarnath, pranë Varanasit.<ref name="32Budist-Kranti-Suman37">K. Kranti & M. Suman: Fairs and Festivals of Varanasi; 2003, fq. 32-7</ref> Duke parë se Varanasi ka një vend të veçant në vendet e shenjta budiste dhe besimtarët budistë nga e gjithë bota kryejnë pelegrinazh përgjatë gjithë vitit në Sarnath, festat budiste të Varanasit janë të rëndësishme. [[File:Sarnath tibetan temple 1.jpg|thumb|left|369px|Tempulli i bashkësisë tibetiane në Sarnath]] Një nga festat më domethënëse të Budizmit është Vaishakha Purnima {dita e hënës së plotë të Vaishakhas (prill-maj)}, që nderohet si dita e lindjes, ndriçimit dhe shpëtimit të Shakyamunit nga të gjithë besimtarët. Budistët zhvillojnë Prabhat Pherin (ecjen qarkore të mëngjesit) në këtë ditë. Statuja e Budës në Moolgandha Kuti Vihara adhurohet në mënyrë rituale duke e qarkuar në cirkumambulacion, u jepet ushqim majmunëve, kryhen recitime dhe në darkë bëhet ndezja e qirinjve. Përveç ndjekësve indianë, gjatë kësaj feste në Varanasi marrin pjesë edhe besimtarë nga [[Sri Lanka]], [[Tailanda]], [[Mianmar]]i, [[Malajzia]], [[Japonia]], [[Kina]], [[Taivani]], [[Korea e Jugut|Korea]], [[Kamboxhia]], [[Nepali]] etj. Mahabodhi Society organizon një grumbullim plotë ngjyra që përfshin edhe dinjitarë të lartë. Vibhuti Narayan Singh-u, mbreti i Kashit, është gjithashtu një i ftuar i rregullt i këtij kongregacioni. Qeveria e Uttar Pradeshit vendosi të organizoi çdo vit një festë budiste tre ditore (Bauddha Mahotsava) në këtë vend që nga viti 1997, me synimin e fokusimit mbi jetën e Budës nëpërmjet prezantimeve kulturore si drama etj. Në vitet e fundit, kjo festë është zhvendosur në ditën e Kartika Purnimas, dita e hënës së plotë të Kartikas (shtator-tetor).<ref name="32Budist-Kranti-Suman37"/> Gjatë dekadave të fundit, Central Institute of Higher Tibetan Studies në Sarnath ka organizuar një festë intelektuale dyvjeçare. Gjatë ditës së Vaishakha Poornimas, Në kohën e daljes së hënës së plotë, murgjit, fillestarët, studiuesit dhe mësuesit e Budologjisë mblidhen në parkun e Bibliotekës Santarakshita. Një imazh i Të Bekuarit vendoset mbi një piedestal me drita dekorative duke përkujtuar atë të Prabhamandalës (aureola e dritës). Ceremonia fillon me këndimin e lutjeve nga murgjit në gjuhën bhot. Pastaj studiuesit e ftuar ndezin qirinj përballë imazhit si dhe kryhet Buddharpana (dorëzimi te Buddha) i volumit të publikimit Dhee. Librat e rrallë të Indisë dhe vendeve të tjera janë tema kryesore. Bashkohen pjesët që mungojnë, korrigjohen gabimet bazuar në veprat e studimit në të gjitha gjuhët e botës në të cilat ata traktate janë shkruar. Kështu besohet se realizohet dhe kuptohet Buda. Kjo festë nuk bëhet me pompozitet, por vetëm me punë intelektuale. Kjo festë intelektuale përsëritet gjatë ditës së Kartika Poornima, dita në të cilën përfundon Varshavasa (qëndrimi katër muajor në një vend gjatë stinës së shirave të Budës). [[File:A Buddhist temple at Sarnath.jpg|thumb|347px|Mulagandhakuti Vihara, Tempulli i budistëve sri-lankas në Sarnath]] Tradita budiste i bashkon murgjit në manastire gjatë periudhës së shirave dhe ata mund të largohen vetëm pas kësaj dite. Gjatë kësaj dite, festa zhvillohet me gëzim të madh nga laikët në Mulagandha Kuti Vihara dhe [[vihara]]t e afërta. Reliktet e Budës nxiren në procesion në vend dhe ndjekësit nga vende të ndryshme lejohet ta shikojnë reliket në tempull. Kjo ngjarje zhvillohet një herë në vit. Pas lutjeve dhe adhurimit të mëngjesit, murgjëve u ofrohet ushqim dhe rroba që nuk lejohet ti ndryshojnë përveç këtij rasti. Kjo ceremoni është e njohur si Kathina (pjesë orizi). Rrobat bëhen prej leshi të ashpër, të ngjyrosura sipas ngjyrës së sektit. Në zonat Theravada, veçanërisht në [[Sri Lanka]], sipas traditës rrobat ngjyhen, enden dhe thuren në të njëjtën ditë. Pjesa tjetër e ditës kalohet në meditim dhe adhurim dhe në darkë ndizen fenerë dhe qirinj në tempuj dhe në stupa.<ref name="32Budist-Kranti-Suman37"/> ''Buda Purnima në Sarnath'': Kjo festë celebron lindjen e Siddharta Gautamas, Budës, me ndjenja të forta tradicionale fetare. Një panair i madh zhvillohet në Sarnath dhe reliket e Budës nxiren për ti parë publiku në një procesion. Një tjetër festë e rëndësishme është Ashadha Purnima (dita e hënës së plotë të Ashadhas, qershor-korrik). Kjo ditë është e lidhur drejtpërdrejtë me dy ngjarje të rëndësishme të jetës së Budës. Heqja dorë e madhe kur ai la pallatin në kërkim të të vërtetës; dhe dita kur ai ktheu rrotën e dharmas në Sarnath duke predikuar ‘Katër të Vërtetat Fisnike’ për Kaundilyan dhe katër prej tyre që ishin ndjekësit e tij në [[Bodh Gaja]] para ndriçimit. Rasti shënohet me thjeshtësi. Adhurimi i zakonshëm dhe ndriçimi i fenerëve dhe qirinjve në Dhammeka Stupa, ku besohet se predikimi është zhvilluar. Dita fillon me lutje te Mulgandha Kuti Vihara me Dhammanusasana Pavattana Sutta-n dhe përfundon natën me Vasnan (Varshan = Shiu). Varshavasa është një tërheqje tre mujore dhe përfundon gjatë Ashwina Purnimas (hëna e plotë e Ashwinas, gusht-shtator), por shtysa kryesore nuk është të festohet ajo, por për të shkuar për Kartika Purniman (dita e hënës së plotë të Kartikas, shtator-tetor). Kjo për shkak të faktit se gjatë kësaj dite, tempulli u shenjtërua me vendosjen e relikeve të Budës në bazën poshtë imazhit të tij pas një ceremonie tre ditore gjatë 11-13 nëntor. Që nga kjo kohë, çdo vit, kutia hipet mbi elefantë dhe çohet në procesion.<ref name="32Budist-Kranti-Suman37"/> ===Sikizmi=== Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 3309 sikistë, ndërsa qyteti i Varanasit 2610 të tillë.<ref name="censusi-fetar"/> Guru Nanak-u erdhi dy herë në Varanasi, në vitin 1502 si i ri gjatë një pelegrinazhi dhe në vitin 1506, për ndërveprimin fetar me të urtit e Varanasit, kur predikoi dogmën e [[Sikizmi]]t gjatë festës së Mahashivaratrit. Guruja i 9-të Tegh Bahadur (1664–1675) erdhi në Varanasi në vitin 1666 dhe vendi ku ai qëndroi quhet Asu Bhairava Sangar (Nichibagh), ku qëndroi edhe Guruja i 10-të dhe i fundit sikist, Guru Gobind Singh. Gobind Singh-u kishte dërguar pesë dishepuj të tij në Varanasi për të mësuar sanskritisht. Kjo shkollë ekziston edhe sot me emrin Guru Nanak Sanskrit Vidyalaya në Bisheshvarganj. Vende të tjera të rëndësishme fetare të Sikizmit janë tre vendet e shenjta të njohura si Sangatet dhe një manastir në Ramnagar, që thuhet se zotëron kopjen origjinale të Guru Granth Sahibit. Pranë Augharnath-ka-Takias ndodhet gjithashtu një [[gurdvara]] madhështore. Shumica e sikistëve këtu janë emigrantë nga Punxhabi Perëndimor në [[Pakistani|Pakistan]] që u vendosën pas ndarjes së Indisë në vitin 1947.<ref name="35Singh36"/> Dalitët përbëjnë 13% të popullsisë së Varanasit.<ref>{{cite news|title=city's demographics consists of 14% Muslims, 25% OBCs, 13% Dalits, and 46% upper castes|language=en|url=http://www.india.com/election-2014/this-is-how-narendra-modi-will-win-varanasi-27780/}}</ref> Shumica e dalitëve janë ndjekës të Guru Ravidassit. [[Shri Guru Ravidass Janam Asthani]] është një vend i rëndësishëm pelegrinazhi për ravidasit nga e gjithë [[India]]. Me popullaritetin në rritje të këtij tempulli si dhe numrit në rritje të pelegrinëve, Qeveria e Uttar Pradeshit ka menduar të ngrejë përmendore të përshtatshme për Guru Ravidass Ji-në në Varanasi.<ref>{{cite web|title=Ultimate Place of Pilgrimage, Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir, Varanasi|url=http://sachkhandballan.net/main.php?page=Ultimate_Place_of_Pilgrimage_Shri_Guru_Ravidass_Janam_Asthan_Mandir_Varanasi|publisher=Sachkhandballan.net|language=en|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=20 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320040951/http://sachkhandballan.net/main.php?page=Ultimate_Place_of_Pilgrimage_Shri_Guru_Ravidass_Janam_Asthan_Mandir_Varanasi|url-status=dead}}</ref> ;Gurdvara Gurubagh Gurdvara Gurubagh i është kushtuar Guru Nanak Devit, që e vizitoi Varanasi në shekullin e XVI, gjatë festës së Shivaratrit. Ai mendohet se kishte një ndërveprim të madh me shumë studiues brahminë dhe sadhusë. [[Gurdvara]] ka një sallë të gjerë drejtkëndore me një shenjtërore që ofron ndenjëse për vizitorët. Ndërtesa e tanishme u përurua më 23 nëntor 1969, me rastin e përvjetorit të 500-të të lindjes së Guru Nanak-ut. Gjatë festave të guruve sikë orgnaizohen sabad-kirtanë.<ref>{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-gurubagh.php|title=Varanasi Gurudwara Gurubagh|publisher=easternuptourism.com|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=21 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121111816/http://easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-gurubagh.php|url-status=dead}}</ref> Gurdvara Gurubagh është e vendosur në kryqëzimin Gurubagh, në rrugën Guru Nanak. Ajo është rreth 4&nbsp;km nga Stacioni Hekurudhor i Kazermave të Varanasit. ;Gurdvara Tapasthal Gurdvara Tapasthal e njohur edhe si Gurdvara Badi Sangat Sri Guru Teg Bahadur është gurdvara më e vjetër dhe më e rëndësishme në Varanasi. Ajo është ndërtuar për të përkujtuar qëndrimin e Guru Teg Bahadur-it. Guru Govind Singh-u gjithashtu e vizitoi këtë vend në vitin 1670, gjatë rrugës së tij nga [[Patna]] për në Punxhab. Ndërtesa e saj e parë u ndërtua nga maharaxha Narinder Singh i Patialas në vitin 1854 dhe u rikonstruktua duke u shndërruar në një ndërtesë tre katëshe në vitin 1950. Shenjtërorja ndodhet në fund të sallës së gjerë në katin e parë. Brenda sallës së mbledhjes, ndodhen dy faltore të shtesë – një dhomë e vogël e quajtur ‘Tap Asthan’ dhe një pus i ngusht i quajtur ‘Baoli Charan Ganga’. Këtu mbahen 17 Hukumnama (letra të Gurusë), një palë këpucë dhe dy Chola që i përkasin Guru Teg Bahadur-it, një palë këpucë që i përkasin Guru Govind Sahib-it. Besohet se Guru Nanak Sahib-i gjithashtu e ka vizituar këtë vend.<ref>{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-tapasthal.php|title=Varanasi Gurudwara Tapasthal|publisher=easternuptourism.com|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=21 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172432/http://easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-tapasthal.php|url-status=dead}}</ref> Gurdvara Tapasthal gjendet rreth 3&nbsp;km nga Stacioni Hekurudhor i Kazermave të Varanasit, e vendosur në zonën Nichibagh pranë Aas Bhairon-it. Një ditë e veçantë e [[gurdvara|gurdvarës]] është Prakash Utsavi. ====Shri Guru Ravidass Janam Asthani==== [[File:RavidasiVaranasi.JPG|thumb|309px|left|Përmendore e Ravidasit në Ghatin Sant Ravidas]] '''Tempulli [[Shri Guru Ravidass Janam Asthani]]''' (श्री गुरु रविदास जनम स्थान dhe ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ) në Seer Goverdhanpur të Varanasit, është vendi vendi kryesor i pelegrinazhit për ndjekësit e besimit Ravidasi.<ref name="outlookindia.com 2015">{{cite web|title=Mayawati fails to pay visit to Ravidas' birth place|website=outlookindia.com|date=21 shkurt 2008|url=http://www.outlookindia.com/news/article/mayawati-fails-to-pay-visit-to-ravidas-birth-place/547086|language=en|accessdate=20 tetor 2015}}</ref><ref name="The Times of India 2015">{{cite web|title=Huge congregation expected for Ravidas Jayanti celebrations|website=The Times of India|date=2 shkurt 2015|language=en|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Huge-congregation-expected-for-Ravidas-Jayanti-celebrations/articleshow/46094766.cms|accessdate=20 tetor 2015}}</ref> Tempulli është qendra kryesore e pelegrinazhit për ndjekësit e besimit Ravidasi nga bashkësi si Ad-Dharmët,<ref>{{Cite web|url=http://adidharammission.com/|title=Ultimate Place of Pilgrimage|language=en|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306100101/http://adidharammission.com/}}</ref> Sikët Ramdasia,<ref name="Sports 2016">{{cite news|title=According to party leaders, more than one lakh dalit Sikhs (also called Ramdasia Sikhs) from Punjab reach Ravidas Temple in Seer Govardhan area of Varanasi every year|newspaper=The Indian Express|date=13 shkurt 2016|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/narendra-modi-arvind-kejriwal-varanasi/|language=en|accessdate=27 shkurt 2016}}</ref><ref name="Zee News 2016">{{cite web|title=In view of Punjab Assembly polls, Ravidas Jayanti is significant as lakhs of Sikh followers (Ramdasia Sikhs) from across the country are likely to come to the city on this occasion|website=Zee News|date=13 shkurt 2016|url=http://zeenews.india.com/news/india/varanasi-to-witness-pm-modi-kejriwal-faceoff-again-this-month-on-ravidas-jayanti_1855308.html|language=en|accessdate=27 shkurt 2016}}</ref> Chamarët, Jatavët,<ref>{{cite news|title=while Sant Ravidas was a revered guru of Jatav (Chamar) caste|language=en|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160211/2791711.html|website=news.webindia123.com|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=27 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027161036/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160211/2791711.html|url-status=dead}}</ref> dhe Sikët Mochi. [[File:Sant Samaj at 635th Birth Anniversary of Guru Ravidass ji at Varanasi.JPG|thumb|357px|Festimet e ditëlindjes së 635-të të Guru Ravidassit]] Tempulli Janam Asthan i Guru Ji-së në Seer Goverdhanpur të Varanasit tani ka fituar statusin e Begampuras (prehjes) për ndjekësit e Guru Ji-së duke u bërë vendi kryesor i pelegrinazhit për ta. Çdo vit, gjatë ditëlindjes së Guru Ravidass-it, tempulli mbledh miliona besimtarë nga India dhe më gjerë. ''[[Shri Guru Ravidass Janam Asthani]]'' është afërsisht 13 minuta me makinë nga Ghati i Sant Ravidas-it.<ref name="Ravidas Ghat to Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir 2015">{{cite web|title=Ravidas Ghat to Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir|website=Ravidas Ghat to Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir|date=5 tetor 2015|url=https://www.google.co.in/maps/dir/Ravidas+Ghat,+Dumraon+Colony,+Varanasi,+Uttar+Pradesh/Shri+Guru+Ravidass+Janam+Asthan+Mandir,+Seer+Goverdhanpur,+Varanasi,+Uttar+Pradesh+221005/@25.2611345,82.9862396,5755m/am=t/data=!3m1!1e3!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x398e319356fa1cbf:0xbd341065b0cead04!2m2!1d83.0091181!2d25.2836247!1m5!1m1!1s0x398e31792cffa1d1:0x44c331ffd6cc6b8b!2m2!1d82.998758!2d25.256477?hl=en|language=en|accessdate=20 tetor 2015}}</ref> ;Historia: [[File:GuruRavida.jpg|thumb|left|273px|Gjurmët e gdhendura të Sri Guru Ravidass-it]] Guri i themeleve të këtij tempulli u vendos nga Sant Hari Dass-i, bashkë me një numër të madh ndjekësisht të Dera Ballan-it, veçanërisht të përfaqësuar nga Sant Sarwan Dass-i, të hënën e 14 qershorit 1965 gjatë ditës së Ashad Sankrantit. Besimtarët përcaktuan vendlindjen e Guru Ravidass-it dhe ndërtuan aty tempullin. Besohet se Guru Ravidass-i në këtë vend jetoi dhe kryente ritet e adhurimit fetar. Ndërtimi i tempullit u përfundua në vitin 1994 sipas stilit të [[Arkitektura Sikiste|Arkitekturës Sikiste]]. Saheb Kanshi Ram, kryetari i Partisë Bahujan Samaj, kreu vendosjen ceremoniale të kubesë së artë në majë të tempullit.<ref>{{cite news|title=the foundation stone of Guru Ravidass Gate at Varanasi was laid by BSP founder Kanshi Ram on May 25, 1997|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Deciphering-dera-politics/articleshow/10849962.cms|newspaper=Times of India|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir Seer Govardhanpur, Varanasi (U.P.)|url=http://www.gururavidassguruji.com/place-of-pilgrimage|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=15 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315012830/http://www.gururavidassguruji.com/place-of-pilgrimage|url-status=dead}}</ref> Më 16 korrik 1998, K. R. Narayanan-i, presidenti i atëhershëm i [[India|Indisë]], kreu ceremoninë e hapjes së portës së stërmadhe monumentale të hyrjes për në tempull. Porta e Shri Guru Ravidass-it në Lanka Chauraha pranë Banaras Hindu University përmes Rrugës ''Kanshi Ram'' të çon te Shri Guru Ravidass Janam Asthani.<ref name="The Times of India 2011">{{cite news|title=Dera Sachkhand Ballan|newspaper=The Times of India|date=24 nëntor 2011|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Deciphering-dera-politics/articleshow/10849962.cms|language=en|accessdate=20 tetor 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Varanasi pours out heart|language=en|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Varanasi-pours-out-heart-for-Nepal-quake-victims/articleshow/47094022.cms|newspaper=The Times of India}}</ref> ==Arkitektura dhe urbanistika== I konsideruar si një nga qendrat më të shquara të pelegrinazhit në Indi, Varanasi gjendet në brigjet e Gangut, ku një tërheqje të rëndësishme arkitekturore përbëjnë [[ghatet]] e tij. Ghatet përbëhen nga shumë shkallë që çojnë drejtë tempujve, dyqaneve dhe shtëpive të vendosura ngjeshur në rrugica të ngushta. [[Arkitektura]] e qytetit mbetet e paplotë pa arkitekturën e vjetër islamike që luan një rol të rëndësishëm në pasurinë e tij arkitekturore. Gjatë sundimit mysliman, perandorët mogulë ndërtuan shumë xhami në Varanasi. Arkitektura e Varanasit pasqyron një larmi stilesh ndërtimi, modelimi dhe detajesht të shkrirë nga stilet indiane dhe më tej. Në qytetin shpirtëror të Varanasit shihen ndërtesa të lashta në rrëjona, kolona të forta, ballkone tradicionale, mure me tulla të kuqe, rrugica të ngushta të mbingarkuara, ndërtesa moderne të papërshtashme, tempuj të mbuluar me blozë dhe zona të mbuluara nga hiri. Rrjedha e lumit Gang është e shoqëruar me ndërtime në formën e shkallëve të ghateve. Shumica e ghateve kanë qenë ndërtuar gjatë sundimit të Perandorisë Maratha. Secili nga 84 ghatet ka historinë, mitet, eposet dhe stilin e tij të arkitekturës. Ballkonet me kolona kanë xhali të punuara në mënyrë të rafinuar, nike të vogla dritaresh ose dyqanesh, të skalitura në mënyrë të përpiktë në gurë të ndërtesave me kacavjerrëse nëpër veranda. Kjo lloj arkitekture ndihmon në ndërveprimin mes njerëzve.<ref>{{cito web|language=en|url=http://www.dsource.in/resource/architecture-varanasi/architecture-kashi|title=Architecture of Varanasi|author1=Nina Sabnani|author2=Sumant Rao|author3=Ruchi Shahand|author4=Piyush Verma|accessdate=22 dhjetor 2016}}</ref> Sensi i mbylljes, errësirës dhe ngarkesës në rrugicat e ngushta të qytetit të vjetër kontraston me hapësirën dhe gjerësinë e ghateve. Pamjet panoramike të tetëdhjetë e katër ghateve siç shihen nga lumi dhe bregu kontrastojnë me pamjet e fokusuara në bregun perëndimor. Peizazhi urban paraqet pamjen e majëzave të tempujve, ritmin e shkallëve, hapjet dhe platformat buzë lumore duke e bërë të dukshëm rendin e nënkuptuar vizual.<ref name="Ghats Workshop">Ghats of Varanasi on the Ganga in India - The Cultural Landscape Reclaimed - Varanasi Site Workshop, 2014. Department of Landscape Architecture University of Illinois at Urbana Champaign, USA and Bhanubhen Nanavati College of Architecture for Women (BNCA), Pune, India</ref> Panorama urbane ka vlera domethënëse arkitekturore me majëzat e tempujve, pallatet si fortesa me bastione, ballkone të dala, platforma dhe dhomëza menjëherë mbi ujë. Shtresëzimi i strukturave i shton thellësi dhe mbushje seriale të formave mundësojnë ndërthurjen bashkuese në larminë arkitekturore të ghateve. Për të identifikuar format e përsëritura, muret, shkallët, bimësinë, platformat dhe majëzat në secilin nga 84 ghatet u paraqitën sistematikisht në një format grafik. Shpeshtësia me të cilën secili element përsëritet në ghate është paraqitur në hartë. Megjithëse elementet nuk gjenden në intervale të rregullta, përsëritjet e tyre të rastësishme krijojnë një ritëm të sinkopuar. Arkitektura e ghateve i përgjigjet ndryshimit të nivelit të ujërave të Gangut. Katet e poshtëm të pallateve janë opak dhe të ndërtuar në mënyrë solide me kulla tetëkëndore ose rrethore për ti rezistuar trysnisë vërshimit të ujërave. Këto janë të renditura me platforma katrore, drejtkëndore, tetëkëndore dhe rrethore të ndërtuara mbi themele të forta që ndajnë shkallët në gjire dhe i mbrojnë ato nga erozioni. Platformat janë herë pas here gërmuara në dhomëza që bujtin faltore. Strukturat të tjera më të vogla janë ndërtuar gjithashtu buzë lumit—këto janë hapsira private për larje dhe meditim. Katet e sipërm të ndërtesave janë të mbushura me dritare, ballkone dhe galeri për soditjen e panoramës breg-lumore. Shkallët krijojnë një ritëm interesant veçanërisht pasi zbresin nga rrugët dhe ndërtesat e vendosura në nivele më të larta. Bregu lumor bëhet më i gjelbër drejtë veriut me pankinat të pa ndërtuara dhe më të mbuluara me pemë.<ref name="Ghats Workshop"/> Rrugët ndjekin topografinë—ato perpendikulare me bregun e lumit lidhin rrugët paralele me ghatet dhe kanalet e kullimit të ujit të shiut në Gang. Rrjeti rrugor tregon një model të degëzuar me rrugëkalimet kryesore të gjera dhe të drejta, ndërsa rrugicat këmbësore të qytetit të vjetër janë të ngushta dhe gjarpëruese. Ato janë të ngjeshura me njerëz, kafshë dhe mjete, si dhe të errëta dhe të pandriçuara.<ref name="Ghats Workshop"/> Nga shekulli i XII ky rajon pësoi shumë ndryshime në ngjyrimet e tij kulturore me kulturën islamike të Delhit dhe pastaj nga Perandoria Mogule që dëshmohet nga ndërtimi i mjaft xhamive në këtë zonë. Në shekullin e XVIII sunduesit feudalë hindu e rimorën këtë rajon dhe kështu ky vendi u rigjallërua duke u rikthyer përsëri në vendin e shenjtë të hinduve. Një pjesë e madhe e arkitekturës hindu në Varanasi ka qenë shkatërruar veçanërisht në kohën e perandorit mogul Aurangzeb. Ai ndërtoi dy xhami në bregun e Gangut që ekzistojnë akoma. Xhamitë në stilin mogul thuhet se kanë qenë ndërtuar në sitet e tempujve të mëparshëm. Pikturat në stuko në këto xhami duken të mahnitshme. Monumente të tjera arkitekturore në këtë vend përfshijnë punime të rafinuara polikromatike në stuko dhe gurë. Arkitektura aktuale e Varanasit është krijuar pas shekullit të XVII. Fortesa e Ramnagarit paraqet një krijim arkitekturor në stilin e Raxhputit në Varanasi. Ajo ka qenë ndërtuar në shekullin e XVII. Ajo duket paralele e mrekullueshme me brigjet e lumit duke qëndruar në linjë me tempuj dhe pallate të ndryshëm të vjetër përkrahë oborreve që e bëjnë atë një vend të veçant të rrethuar nga struktura të tilla të vjetra. Harqet e stilit mogul të pallatit që është përballë oborrit janë unikë veçanërisht për shkak të kllapave me konsuj që përzihen aty. Ndërtimi i saj është projektuar në stilin perandorit mogul Akbar. Një portë hyrëse gjendet në krahun përgjatë lumit kështu që shumë vizitorë mund të hyjnë duke mbërritur me varkë në të. Tullat e mëdha u përdorën për të ndërtuar muret e jashtme të kësaj strukture. Përdorimi i skalitjeve të rafinuara prej fildishi e bëjnë interierin e saj arkitekturor të pasur. Në shekullin e XVIII u ndërtuan tempujt e rëndësishëm Kashi Vishvanatha dhe Mandiri i Durgës. Arkitektura në stilin Nagara e këtyre tempujve përbën një përzierje të kulturës Indiano-veriore. Në mënyrë të njëjtë arkitektura e mahnitshme e Tempullit Sankat Mochan është një përzierje e stileve të vjetra dhe moderne. [[Tempulli i Ri Vishwanath]] u ndërtua në vitin 1956 si kopje e Tempullit të vjetër Kashi Vishvanatha duke pasur të njëjtin stil arkitekturor. Një numër tempujsh janë ndërtuar në stilin panchyatana me faltoren qendrore të rrethuar nga katër faltore më të vogla në katër këndet e një katrori. Kulla [[shikhara]] kryeson çdo faltore—ku ajo mbi faltoren qendrore mbizotëron mbi të gjitha të tjerat. Kulla shikhara lakohet drejt amalakas dhe majëzës kalasha dhe ka gjysëm-shikhara në relief të mbivendosura mbi të duke krijuar një efekt tufëzimi. Shembujt përfshijnë Tempullin Shiva-Durga në Ghatin Manikarnika të ndërtuar në vitin 1850 dhe Tempullin Lakshminarayan pranë Ghatit Assi të ndërtuar në vitin 1902. Çatitë me kube ose në formë piramidale mbi mandapan përballë shenjtërores me kullën shikhara janë gjithashtu të zakonshme si në Tempullin Vishvanatha të ndërtuar në vitin 1777 dhe Tempullin Tarakeshvara në Ghatin Manikarnika ndërtuar në vitin 1792. Stile të tjera rajonale janë të paraqitur si në Tempullin Samrajeshvara në Ghatin Lalita me panele të lakuara druri dhe çati të pjerrta të veshura me bakër ndërtuar në stilin nepalez në vitin 1843.<ref name="Ghats Workshop"/> Prania e ‘shtëpive të vdekjes’, shtëpive të bamirësisë dhe shtëpive të qëndrimit të pelegrinëve ([[dharamshala]]) janë disa nga karakteristikat unike të qytetit. Bregu i lumit, konsideruar i shenjtë, ka tarraca dhe shkallë që janë ndërtuar për të lehtësuar lëvizjen dhe kryerjen e ritualeve fetare. Të gjitha shkallët që të çojnë në ujin e lumit quhen ghate. Këto ghate shtrihen për disa kilometra. Pjesët e sipërme të ghateve janë po ashtu edhe terrene kremimi. Lumi i Gangut dhe Bregu lumor i Qytetit të Vjetër të zonës së Trashëgimisë së Varanasit shtrihet në koordinatat {{coord|25|17.350|N|83|00.340|E|display=inline}} deri në ato {{coord|25|19.678|N|83|02.374|E|display=inline}}, dhe mbulon një sipërfaqe prej 374 ha (e shtrirë në një gjerësi midis 0.5&nbsp;km deri në 1.8&nbsp;km dhe 6.4&nbsp;km gjatësi. Zona është e përcaktuar nga mjaft pika dhe linja reference. Në lindje kufiri shënohet nga ujërat e vërshimeve të përvitshme që përhapen përgjatë zonës së gjelbër; në këtë pjesë nuk ka ngulime banorësh, përveç zonës së fortesës së Ramanagarit, në jug. Kufiri perëndimor është i përcaktuar nga rruga e vjetër që kalon nga Ghati Assi, Godaulia, Chauk-u, Maidagin-i, Machhodari dhe Ghati Raja. Nga burimi i tij në [[Himalajet|Himalaje]] deri te grykëderdhja e tij në Gjirin e Bengalit, duke rrjedhur në një vijë rreth 2,525&nbsp;km, vetëm në Varanasi rrjedha formon një formë gjysëm hëne nga jugu në veri, duke krijuar një gjarpërim. Bregu i lumit 6.4&nbsp;km i gjatë i Gangut në Varanasi paraqet një vizion të veçant të një radhë arkitekturore monumentale të ndërtesave të larta dhe vendesh të shenjta. Ghatet me shkallë guri filluan të ndërtoheshin që nga shekulli i XIV deri në vitin 1995, kur u ndërtuan disa ghate të fundit prej guri. Përreth 84 ghateve ndodhen të përqendruara 96 pika të shenjta ujore (jala tirtha). Shumica e ghateve janë pika aktive për festa dhe rituale që nga e shkuara. Ghati i 84-ërt, Ghati Adi Keshava, nuk është llogaritur në zonën e trashëgimisë me synimin për të shmangur mungesën e vijimësisë të banimit midis dy ghateve të fundit.<ref name="Rana2004-Contestation">Rana P. B. Singh. 2004. The Ganga Riverfront in Varanasi, a Heritage Zone in Contestation. Context: Built, Living and Natural, vol. 1 (1), shtator, fq. 25-30</ref> Gjatë periudhës midis fundit të shek. XVIII dhe shek. XX, përgjatë bregut u ndërtuan shumë [[matha]], ashramë (manastire), shkolla sanskrite, tempuj dhe shtëpi qëndrimi pelegrinësh ([[dharamshala]]) nga shtete të pjesëve të ndryshme të Indisë si Peshvat e Punes ([[Guxharat]]), Holkari i Indores dhe Scindhiat e Gwaliorit (Madia Pradesh), Bhonshalat e Nagpurit (Maharashtra), shtetet Sursand, Bhabhua dhe Darbhanga të Biharit, Rani Bhavani e Bengalit, mbretërit e Nepalit etj.<ref name="Rana2004-Contestation"/> Varanasi është një pikëtakim i rrallë i gjeografisë, mitologjisë formës urbane dhe institucioneve kulturore. Lumi këtu krijon një formë gjysmë-hëne, duke rikonfirmuar kështu mitin sipas të cilit Shiva, perëndia padrone e qytetit, mban një gjysmë-hënë në kokën e tij. Këtu, lumi Gang e ndryshon drejtimin e tij të zakonshëm nga jug-lindja për ta kthyer rrjedhën e tij drejt veriut në drejtim të zanafillës së tij nga Himalajet, malet e shenjtë për hindut. Forma e veçantë e Gangut si gjysmë-hënë, është rezultat i procesit fluvial nëpërmjet të cilit sedimentet u depozituan në bregun perëndimor midis Ghatit Raja në veri dhe Ghatit Samne në jug. Ky formacion unik gjeologjik ka mundësuar zhvillimin planimetrik të qytetit në formë gjysmë-rrethi si gjysmë-hënë, të përshkruar simbolikisht si gjysmë-hëna në ballin e hyjnisë [[Shiva]]. Ngritja mesatare e këtyre ledheve është rreth 76.20m, kreshta e të cilit është 15.24m mbi nivelin e Gangut.<ref name="Rana2004-Contestation"/> Peizazhi në bregun perëndimor ka tre kodra që simbolizojnë tridentin e Shivës, ndërsa bregu tjetër i lumit, në dallim, është i sheshtë.<ref name="Senagala-Circuits">Mahesh Senagala: Circuits, Death And Sacred Fiction: The City Of Banaras</ref> Linja e përafërt që shënon skajin mund të përcaktohet me ndihmën e rrugës së lashtë që lidh Ghatet Asi-Godaulia-Chauk-Maidagin-Matyodari-Raj. Kjo rrugë është konsideruar se përcakton kufirin perëndimor të Zonës së Trashëgimisë së Qytetit të Vjetër Breg-lumor. Brezi ranor i dheut në anën tjetër, është subjekt i përmbytjeve të përvitshme, është një vend shumimi natyror për breshkat. Gjatë verës dhe vjeshtës brezi ranor i dherishtes përdoret për kultivimin e perimeve. Ky brez është i rrethuar nga shkurret dhe pemë mangosh. Ndërsa bregu perëndimor i [[Gangu]]t ka qenë banuar prej mijëra vjetësh dhe është zhvilluar në një qytet kompleks dhe të mbipopulluar, bregu lindor i lumit ka mbetur i paprekur dhe është lënë i pa ndërtuar. Arsyeja nuk ka të bëjë me rregullat urbane, por me faktin se për banorët, bregu tjetër i qytetit gjysmë rrethor gjendet simbolikisht në "botën tjetër" ku njerëzit shkojnë pas vdekjes. Ata metaforikisht e kapërcejnë lumin ekzistencial të jetës për të mbërritur në qytetin e përjetshëm të Varanasit tjetër. Në Varanasi një paradigmë urbane madhështore dhe unike pajton dilemat ekzistenciale nëpërmjet përputhjes së arkitekturës, urbanizmit dhe narrativës kulturore.<ref name="Senagala-Circuits"/> Qyteti nuk përcaktohet as nga muret e ndonjë kështjelle as nga kufij, por nga itineraret e cirkumambulacionit të shenjtë. Në vend të një harte, këta itinerare përreth qytetit dhe tempujve të tij të panumërt formojnë një [[mandala]] në mendjet e pelegrinëve të përkushtuar, pasi i ndjekin cirkuitet duke kënduar dhe recituar mitet e vendeve që ata kalojnë. Në këtë mënyrë, pelegrinët meditojnë qytetin dhe vendosin një korrespondencë midis qytetit të mendjes dhe qytetit të botës materiale.<ref name="Senagala-Circuits"/> {| class="wikitable" |+ Caption: Përdorimi i tokës sipas master planit të vitit 2011 |- ! Kategoritë e përdorimit të tokës sipas master planit !! Zona e planifikuar në ha !! % e përdorimit të zonës së planifikuar |- | Rezidenciale|| 7.127|| 65.00 |- |Komerciale|| 1.430|| 13.00 |- | Industriale|| 12|| 0.11 |- | Arsimore|| 615|| 5.60 |- | Shëndetësore|| 35|| 0.32 |- | Qeveritare dhe gjysmë qeveritare|| 212|| 1.95 |- | Trafiku dhe transporti|| 555|| 5.10 |- | Hekurudhat|| 437|| 4.00 |- | Zona ushtarake|| 274|| 2.50 |- | Parqe/stadiume|| 42|| 0.39 |- | Tempuj/vende historike|| 63|| 0.58 |- | Nënstacione elektrike|| 33|| 0.30 |- | Varreza|| 8|| 0.07 |- | Impiante të trajtimit të ujërave të zeza|| 20|| 0.18 |- | Ujëmbledhës|| 71|| 0.64 |- | Përdorimi i përgjithshëm i tokës deri në v. 2010|| 10.916 | |} Në master planin e vitit 2011, rreth 0.95% e sipërfaqes (82.50 ha) nga 8,645 ha ishte përcaktuar si zonë historike, monumentale dhe arkeologjike, që në master planin e vitit 2031 është pakësuar në vetëm 0.38% (92.40 ha) nga sipërfaqja e përgjithshme e propozuar prej 24,646 ha.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|date=shkurt 2015|title=Banaras: Visioning Cultural Heritage & Planning|journal=SANDHI, A Journal of Interfacing Science-Heritage and Technology-Tradition of India|language=en|volume=1|issue=1|pages=100-22|ISBN=978-93-80813-32-5}}</ref> Në master planin 1991-2011, për herë të parë në historinë e master planeve të Varanasit, u propozuan disa strategji të trashëgimisë urbane dhe zonimit të trashëgimsë; për ruajtur dhe konservuar lavdinë e lashtë të Varanasi dhe për të identifikuar shërbimet, infrastrukturën dhe komplekset monumentale të nevojshme. Pak mbi 2% e zonës tërësore është propozuar si zonë turistike dhe e trashëgimisë. Theksi është vënë më shumë te përdorimi qeveritar dhe gjysëm-qeveritar. Sipas planit të zonimit, në Varanasi mund të identifikohen pesë zona të trashëgimisë:<ref>Rana P.B. Singh: Heritagescapes and Cultural Landscapes; 2011, kapitulli 10, fq. 209-50</ref> ;Ghatet breg-lumore Trashëgimia buzë-lumore mbulon pjesën e qytetit që shtrihet brenda 200 m nga bregu i lumit. 84 ghate buzë-lumore mbulojnë një gjatësi prej 6.8&nbsp;km përgjatë bregut në formë gjysmë-hëne të Lumit Gang, Ganga-ji, nga pikë-bashkimi i përroit Asi në jug deri te pikë takimi i lumit Varana në veri. Këtu bregu lumor mbizotërohet nga pallatet e lartë të ndërtuar nga mbretërit dhe zotërit e pjesëve të ndryshme të Indisë midis shekullit të XVIII dhe të XX ashtu si dhe zona përgjatë ghateve është e mbizotëruar nga faltore dhe tempuj të ndryshëm. Një nga ndërtesat më mbresëlënëse është Pallati Darbhanga, tashmë i quajtur ‘Pallati Brij Rama’ (i zotëruar nga Clarcks' Hotel Group), që është në proces shndërrimi në një hotel të trashëgimisë që do të rezultoi në humbjen e trashëgimisë dhe promovimin e ndotjes mjedisore. [[Ghatet në Varanasi]] përfaqësojnë ansamblet më të shkëlqyer të arkitekturës monumentale të lidhur me veprimtaritë e përditshme të besimtarëve, duke simbolizuar kështu trashëgiminë e traditës së Indisë. [[Ghatet]] janë nyja lidhëse e ritualeve madhore dhe festave (‘burimet e trashëgimisë kulturore jo materiale’) në qytetin e shenjtë, nga ku fillojnë dhe përfundojnë të gjitha ritualet fetare hindu. Prania e 84 ghateve formon një zinxhir simbolik të vendeve të shenjta. Në terma kozmologjikë numri 84 i referohet 84 lakëve (njëqind mijë) të specieve organike që përshkruhen në [[mitologjia hindu|mitologjinë hindu]], ku çdo ghat përfaqëson 100,000 specie organike (yoni). Kështu duke bërë banja të shenjta në Gang në të gjitha ghatet shpirti vetiak pastrohet nga të 8,400,000 speciet. Ky numër i referohet gjithashtu udhëtimit kozmik, dmth. 12 zodiakëve ose ndarjes së kohës në 7 çakra (sfera). Midis pesë prej 84 ghateve përshkruhen si më të dobi-prurëse dhe të shenjta, të quajtura Panchatirtha, ku përshfihet Ghati Asi, Dashashvamedha, Manikarnika, Panchaganga dhe Adi Keshava. Këto pesë ghate simbolizojnë trupin mikrokozmik të [[Vishnu]]t, përkatësisht kokën, kraharorin, kërthizën, kofshët dhe këmbët.<ref name="Rana2004-Contestation"/> Te ghatet arrihet momentumi dhe energjia e qytetit, në këtë mënyrë skaji i qytetit kthehet në një masë të përthyer, të trashë, të rrëmujshme dhe inkoherente muresh, façatash, kullash, pallatesh dhe platformash.<ref name="Senagala-Circuits"/> Në mënyrë që të përthithi rritjen e popullsisë në qendrën e qytetit të vjetër, po ndërtohen godina të reja si duke shkatërruar strukturat e vjetra ashtu duke ndërtuar mbi to. Meqë shumica e vendeve të trashëgimisë janë në këto zona të banuara dendur me rrugica të ngushta, dy urdhra të qeverisë së [[Uttar Pradeshi]]t urdhërojnë që: “në të gjitha qytetet e vendosura përgjatë lumit Gang, nuk mund të kryhen veprimtari zhvilluese 200 metra nga bregu i lumit”. Ai ndalon në mënyrë specifike ndërtimet e reja në ghatet breg-lumore përveç nëse këto ndërtesa janë tempuj, [[matha]] dhe [[ashrami|ashramë]] (manastire) dhe vetëm nëse këto e kanë aprovuar planet ndërtimore ose janë vetëm duke u rikonstruktuar. Urdhërat vazhdojnë duke thënë se të gjitha ndërtimet e tjera të vjetra që janë brenda 200 metrave nga ghatet mund vetëm të rikonstruktohen. Në përgjithësi këta urdhra synojnë të mbrojnë integritetin, shenjtërinë dhe lavdinë e lashtë të qyteteve përgjatë Gangut. Bregu i lumit në formë gjysmë-hëne është një tempull panoramik në formë amfiteatri, ku [[ghatet]] përbëjnë platformat, uji altarin dhe dielli perëndinë. ;Zona Durgakund-Sankatmochan Kjo zonë përmban rreth njëzet tempuj, faltore dhe pellgjet ujore të Durgakundas dhe Kurukshetra kundas, që janë dy ujëmbledhës të shenjtë historikë që datojnë nga fundi i shekullit të XVIII.<ref>Rana P.B. Singh: Water symbolism and sacred landscape in Hinduism: A Study of Benares (Varanasi); Bd. 48 (3), shtator 1994, fq. 210-27</ref> Çdo të martë, më shpesh në muajin e Shravanas (korrik-gusht) dhe Ashvinas (shtator-tetor), veçanërisht nëntë netët (Navaratri) në dyjavshin ditor, adhuruesit kryejnë rituale në Mandirin e Durgës. Ky u ndërtua sipas modelit standard të [[tempulli hindu|tempujve hindu]], por pa një paraqitje të hollësishme të skalitjeve dhe skulpturave. Në drejtim të lindjes pranë Gangut është Lolarka Kunda, pellgu i shenjtë më i vjetër në Varanasi, që përmendet edhe te [[Mahabharata]] (shek. II p.e.s.) dhe që tërheq akoma një masë të madhe pelegrinësh, veçanërisht gjatë ditës së tij të festimit të përvitshëm gjatë ditës së gjashtë të dyjavshit ditor të Bhadrapadas (gusht-shator). Në këtë zonë gjenden gjithashtu tempujt e Tulasi Manas dhe Sankatmochan Hanumanit. ;Zona Kamachcha-Bhelupura Kjo zonë regjistron disa nga manastiret e vjetra, faltoret e lashta dhe një vend të trashëgimisë së lashtë të lidhur me tirthankarën xhainist Parshvanath, bashkë me shumë monumente dhe ndërtesa të Periudhës Britanike (shek. XVIII-XIX). Tempujt dhe faltoret e e shquara historikisht në këtë zonë janë: Kamachha Devi, Krodhan Bhairava, Angareshi Chandi, Vatuka Bhairava dhe Vaidyanath Shiva. Tempulli Dvarakadhisha (Krishna) dhe pellgu i shenjtë i Shankhudharas janë vende të tjera të trashëgimisë. ;Zona e Kabir Mathas (Lahartara) Ky vend është vendlindja e Kabirit, një poet-shenjt i madh i shekullit të XVI. Në këtë zonë ndodhen mjaft manastire të lidhur me jetën e Kabirit. Kompleksi i Tempullit të Kabirit është duke u bërë një qendër e madhe e trashëgimisë, lehtësimit dhe mësimit. Nën programin e zhvillimit të kompleksit monumental nga Qeveria e Uttar Pradeshit, është pregatitur një plan zhvillimor dhe tashmë kanë filluar disa punimi. ;Sarnathi Ky vend i trashëgimisë arkeologjike ishte i famshëm për shenjtërinë, bukurinë dhe panoramën natyrore të tij, cilësi që tërhoqën Budën për të kryer predikimin e tij të parë aty në vitin 528 p.e.s. [[Sarnathi]] mbetet një vend popullor në rajon për pasurinë e tij të lashtë arkitekturore. Prania e Stupës së lashtë Dhamekh që e ka rikonstruktuar perandori Ashoka përkrahë kolonës së famshme të Ashokës që tregon katër luanë në krye janë disa nga veprat më të rëndësishme arkitekturore në Sarnath. Në vijim të pushtimeve myslimane dhe rënies së mbretërve Gahadavala, siti u la në rrënoja dhe u zbulua vetëm në vitin 1793. Në këtë zonë gjenden monumente si [[Stupa Chaukhandi]], Tempulli Tibetian, Tempulli Tailandez, Muzeu Arkeologjik; Zona Arkeologjike dhe e gërmimeve: Dharmarajika Stupa, Faltorja Kryesore, Kolona luanore e Ashokës, Mulagandha Kuti Vihara, [[Stupa Dhamek]], Dharmacakra Jina Vihara; Manastiri Burmez, Vajra Vidya Samsthan, [[Tempulli xhainist]], Tempulli Mahabodhi, Parku i Drerit, Tempulli Korean, Tempulli Kinez, Tempulli Saranga Nath, Tempulli Japonez, Vihara e Budizmit Tibetian, Singhapuri Tirtha dhe Instituti Tibetian. ;Mjedise të tjera të trashëgimisë Ka shumë vende zona dhe monumente të tjera në Varanasi që kërkojnë urgjentisht restaurime dhe konservime si dhe përfshirjen në programet e turizmit të qëndrueshëm. Këto përfshijnë Observatorin Hindu në Ghatin Man Mandir, Tempullin e Amethy-t në Ghatin Manikarnika, Tempullin Sumer Devi në Ramanagar dhe ujëmbledhësin e afërt si dhe shumë të tjerë. Varanasi është i famshëm për seritë dhe nivelet e itinerareve të shenjta të pelegrinazhit, midis të cilëve më popullori është Panchakroshi. Ky itinerar pelegrinazhi përfaqëson territorin mandalor kozmo-hapsinor (kshetra) të Kashit, që është një atribut unik i Varanasit. Itinerari i përgjithshëm shtrihet në 88.5&nbsp;km (25 krosha, dmth. 5 krosha x 5 pjesë) dhe është i ndarë në pesë pjesë për të ndaluar dhe fjetur natën. Në këto pesë pika ndodhen 44 [[dharamshala]] (shtëpi qëndrimi për pelegrinët). Në çdo muaj shtesë, malamasa (që bëhet çdo 3 vjet), këtë pelegrinazh e kryejnë mbi 45,000 besimtarë.<ref>Rana P.B. Singh: Towards the Pilgrimage Archetype. The Panchakroshi Yatra of Banaras; 2002</ref> Nën projektin e fundit të nisur për zhvillimin e trashëgimisë, një pjesë e master planit, punimet e pjesshme si përmirësimi i rrugëve, pastrimi i ujëmbledhësve dhe riparimi i disa prej rrugëve janë duke u përfunduar. Bazuar në turizmin e pelegrinazhit këtij itinerari kozmik duhet ti jepet një rëndësi e veçantë, në mënyrë që të promovoi qëndrueshmërinë e trashëgimisë së turizmit. ===Kashi Mandala: gjeografia dhe gjeometria e shenjtë e Varanasit=== Në shumicën e kulturave të vjetra, feja ishte një pjesë thelbësore e natyrës simbolike të planifikimit të qytetit dhe i strukturave individuale brenda qyteteve, në të cilat është pranuar analogjia e trupit njerëzor si një përfaqësim i universit. Struktura arketipike e Varanasit mund të konsiderohet si një mezokozmos që ndërmjetëson midis makrokozmosit të universit dhe mikrokozmosit të njësive individuale.<ref>R.P.B. Singh: "Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares)"; 1993, 9 (2), fq. 240</ref> Ky është nocioni bazë i kozmogramës të qytetit. Qyteti është i modeluar në një [[mandala]] ose kozmogramë, d.m.th.. një rreth i shenjtë që përfaqëson të gjithë universin me fuqitë e tij si një plan hyjnor i qytetit. Zota të ndryshëm zotërojnë mandala ku kufijtë janë nën autoritetin e hyjnive të frikshme mbrojtëse, dhe një nga zotat është qendra e saj, siç është [[Shiva]] në rastin e Varanasit. Kashi është një nga këto mandala që konsistojnë në të gjithë zotat. [[Mandala]] besohet se është Panchakroshi (pesë kroshat) e barabartë me rreth 11 milje, në perimetrin e saj. Përgjatë këtij itinerari, ka shumë hyjni gardiane të vendosura në largësi të përcaktuara. Idea e mandalës përputhet me nocionin hindu të rendit kozmik.<ref>John M. Malville: Sun worship in contemporary India; 1985, Man in India (Ranchi), 63 (3), fq. 172</ref> Në botën orientale idea e qytetit të lashtë është zhvilluar në fushën psiko-kulturore dhe proceset ekonomike në përmasat e hapësirës dhe kohës që çojnë në formimin e organizim të rregulluar territorial. Kozmograma është një dizajn magjiko-hapsinor, që kombinon kozmosin makro-, mezo- dhe mikro- në një rend dhe nivel bashkimi. Kjo mënyrë shërben për të shpjeguar dhe përjetuar marrëdhënien tërësore midis Njeriut dhe Kozmosit, dhe ku pika qendrore përfaqëson frymën-jetësore të tokës. Numri 108, një kozmogramë numerike në vetvete, ka një kuptim kozmogonik të lidhur me 27 yjësitë dhe ritmin e jetës njerëzore ose 8 drejtimet kardinale. Ajo në këtë mënyrë përcakton kardinalitetin, qendrorizmin dhe qarkullimin rrethor.<ref>R.P.B. Singh: "Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares)"; 1993, 9 (2), fq. 245</ref> Struktura bazë e kozmogramit përbëhet nga tre pjesë: një rreth (drita), një katror (uji) dhe një trekëndësh (era). Në kontekstin numerik, katrori përcakton 9 pika (planetet), rrethi 4 pika (drejtimet) dhe trekëndëshi 3 akset (botët mitike). Bashkëveprimi i tyre (9 x 4 x 3) jep 108; ky plan strukturor në tërësi simbolizon një kozmogram.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=190}}</ref> Përdorimi i simbolizmit të trupit njerëzor tregon një tjetër nivel të kuptimit të mikrokozmosit. Ky është përshkruar gjerësisht te Vastu Vidya, një traktat mbi arkitekturën. Nëpërmjet parimit të ekzistencës që detyrohet të marr dhe të mbaj një formë të caktuar është vendosur një rend, forma bazike të cilit ka qenë Vastu-Purusha Mandala – një plan strukturoro-fenomenal, që mund të shpjegohet nga riti i flijimit vedik. Forma spirale simbolizon lëvizjen, lëvizjen ciklike të kohës. Prej nga ka rrjedhur ecja rituale përqark një vendi të shenjtë. Një altar i rrumbullakët simbolizon botën tokësore dhe një katror në të simbolizon atë qiellore.<ref name="volwahsen44">Andreas Volwahsen: Living Architecture: Indien. 1969, fq. 44</ref> Plani i themeleve të vetë tempullit është një mandala, që përfaqëson një imazh të ligjeve që drejtojnë kozmosin.<ref name="volwahsen44"/> Ecja rituale ose cirkumambuacioni simbolizon udhëtimin kozmik dhe njohjen e tij. Sipas [[Vastu shastra]]ve (manuale mbi arkitekturën), kozmograma bazë (Vastu-Purusha Mandala) për një plan sipërfaqeje mund të kryhet në 32 mënyra; më e thjeshta përbëhet nga një katror, që mund të ndahet në 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100 dhe kështu deri në 1,024 katrorë.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=198}}</ref> Përmasat e zgjedhura për këto plane nuk janë të parëndësishme. Numri më i zakonshëm i zgjedhur për planet është 81, Ekashiti Pada (9 x 9 rrjeta katrorësh, pada). Brihat Samhita tregon se 81 katrorët ishin të përshtatshme për themelimin e qyteteve, pallateve dhe shtëpive, ndërsa projektet me 64 katrorë ishin të përshtatshëm për tempujt. Brenda këtij sistemi gjeografik pjesët e universit janë simbolizuar nga një rreth, që lidh një numër faltoresh dhe vendesh të shenjta. Ky sistem i paraqitjes hapësinore dhe udhëtimeve të pelegrinazhit mund të quhet mandala e pelegrinazhit.<ref>Rana P.B. Singh (red.): Varanasi: Cosmic Order, Sacred City and Hindu Traditions; 1993, fq. 37</ref> Në botën orientale kozmogrami (skema e shenjtë) dhe mitet e ndërlidhur janë çështje bazike në evolucionin e qendrave të shenjta. Si shumë qytete të vjetra dhe të shenjta në botën orientale, ideologjia metafizike e bazuar mbi parimet kozmologjike është forca mbizotëruese që i ka dhënë formë panoramës kulturore të Varanasit. Sipas Manasaras, një tekst i shekullit të X mbi arkitekturën hindu, projekti i qytetit bazohet te “Kryqi Kozmik”, pikat kardinale të të cilit janë këndet e universit. Kështu i gjithë qyteti është një qytet qiellor, një kozmogramë.<ref>R.P.B. Singh: Interplay of Sacred Time and Sacred Space in Hindu Belief System; 1988, Werner Kreisel (red.), fq. 444-5</ref> Forma e zhvilluar e kryqit kozmik nuk është e dukshme në Varanasi, megjithatë, modeli i tij i parregullt ekziston dhe pelegrinët e ndjekin akoma itinerarin. Kashi, që do të thotë ‘ku drita kozmike përqendrohet në rreth’, është një shembull i mirënjohur i kozmogramës së shenjtë. Panorama simbolike dhe rituale e Varanasit është një shembull përfaqësues i vetë-organizimit në një sistem pelegrinazhi. Itinerare pelegrinazhi me ndërlikim dhe larmi të madhe rrethojnë qendrën e tij, axis mundi, dhe përfshijnë një bërthamë të cikleve natyrore dhe simbolike. Në Varanasi, ''axis mundi'' është Jnanavapi Kupa (‘Pusi i Diturisë’), ku hyjnia padrone, Shiva gërmoi tokën me tridentin e tij dhe ofroi ujë për një formë tjetër të tij, Avimukteshwarën.<ref>Rana P.B. Singh: Time and Hindu ritual in Varanasi: a study of sacrality and cycles; 1994, Bd 8: fq. 219-20</ref> Epiteti i Shivës, Ishvara (ish + vara) vetë, identifikohet me qendrën e kozmosit (ish) nga ku ai kontrollon ritmin e tij (vara). Me kalimin e kohës, nga shkatërrimi i tempujve nga sunduesit myslimanë (veçanërisht midis shekujve të XII dhe të XVII), faltorja e Avimukteshwarës e humbi identitetin e saj dhe fuqia e saj mistike u zhvendos te [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Vishveshwara/Vishvanatha]]. Historikisht, praktikat hindu të ritualeve, festave, udhëtimeve të shenjta, hyjnive dhe lidhjeve të tyre simetrike bëri të formohej një sistem hapësinor i shenjtë që është akoma i perceptuar nga pelegrinët dhe besimtarët. Modeli i qyteteve tradicionale dhe mbretërore në Indi, ndjek kryesisht një arketip kozmik, duke pasqyruar fuqinë kozmo-magjike. Në këtë mënyrë “qytetet tokësore, tempujt ose institucionet fetare kanë kopjet e tyre në sferën transhendentale, shpesh të identifikuar me qiejt”.<ref>Th. H. Gastner: Myth and Story; 1954, Numen, 1, fq. 191</ref> Sipas Matsya Puranas, një tekst i shekullit të IX, plani i qytetit ka nevojë të zhvillohet në formën e tij me përcaktimit e hapsirës për hyjnitë e ndryshme. Brahma (Krijuesit) thuhet se qëndron në nëntë katrorët në qendër, duke formuar një katërkëndësh të hapur.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC Matsya Purana]; ISBN 81-288-0678-5, 253.21</ref> Vendosja e hyjnive bëhet sipas statusit dhe rëndësisë së tyre në praktikat e ritualeve hindu. Tetë drejtimet kardinale kontrollohen nga hyjnitë gardiane që i ruajnë. Ky plan paraqet bashkimin simbolik të trupit, hapësirës dhe kozmosit. Qyteti i [[Madurai]]t në Indinë Jugore përbën një shembull të tillë. Sipas Malville “në çdo qytet hindu, paraqitja më e kuptueshme e bashkimit të makrokozmosit dhe mikrokozmosit është tempulli”.<ref>{{cite journal|author=John M. Malville|title=Astronomy at Vijayanagara: Sacred Geography confronts the cosmos|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|language=en|issue=40|pages=171-88}}</ref> Në fakt, “si në kozmologji ashtu dhe kozmogoni, tempulli mundëson një hartë të universit siç ai ekziston sot dhe një përfaqësim të proceseve krijuese kozmogonike që e kanë drejtuar dhe vijojnë ta drejtojnë prodhimin e tij”.<ref>John M. Malville: "Cosmogonic Motifs in Indian Temples"; in, "Sacred Architecture and Traditions of India, China, Judaism and Islam"; red. Emily Lyle, 1992, fq. 25</ref> Varanasi, i njohur si mikrokozmosi i Indisë dhe qyteti më i shenjtë i besimit hindu, ka ruajtur modelin e tij kozmik, që u zhvillua në të shkuarën historike. Ai është një lloj simboli, që kondenson të gjithë Indinë në një rreth të madh të shenjtë, një mandala gjeografike, një hartë kozmike. Varanasi përfaqëson një përzierje komplekse të struktrës kozmike dhe shenjtërisë vendore që është zhvilluar pa mbështetjen e mbretërimit të shenjtë. Mandala e pelegrinazhit përfaqëson kalimin nga makrokozmosi (qielli) në mezokozmos (toka) dhe më tej në mikrokozmos (tempulli ose trupi) që është formuar nga rrjeti i itinerareve të pelegrinazhit. Lidhja e brendshme midis këtyre tre niveleve arketipike ndonjëherë është i shprehur në idenë e një aksi qendror rreth të cilit rrotullohet kozmosi. Kjo qendër shërben si një lidhje komunikimi midis qiellit dhe tokës; është ''axis mundi''. Në Varanasi cirkuitet e ndryshme të pelegrinazhit, si sekuencë, të çojnë nga hapësira e jashtme në të brendshmen, duke paralelizuar makro-, mezo- dhe mikrokozmosin si dhe fuqinë trashendentale. Qyteti konsiderohet si tirtha e përjetshme, ku të gjitha vendet e shquara të gjeografisë së shenjtë indiane janë përfaqësuar nga kopje vendore. Pranina e tirthave të tjera të nënkontinentit indian në territorin e tij e shumëfishon mbarësinë e Varanasit. Char Dhami, katër këndet e Indisë, [[Jyotirlingat]], dymbëdhjetë lingat e dritës të shpërndara përgjatë Indisë dhe Saptapuri, shtatë qytetet e shenjta, të gjitha janë të paraqitura në Varanasi. Zhvendosja hapësinorë e siteve në gjeografinë e shenjtë indiane për në Varanasi krijon një mjedis kulturor kompleks dhe simbolik, ku e gjitha përfaqësohet në pjesët e saj përbërëse. Udhëtimet e pelegrinazhit në këto destinacione, shumë prej të cilave fillojnë te ghatet, kryhet përmes një qorrsokaku rrugësh të ngushta.<ref name="Ghats Workshop"/> Për më tepër, sipas traditës puranike, Kashi qëndron mbi tridentin e Shivës, duke i mbijetuar shpërbërjes së përbotshme pasi ekziston jashtë kohës dhe hapësirës.<ref>Vera Lazzaretti: Constructing the eternal city of light through history and society: evolution of the image of Kashi in the 18th - 20th centuries "picture maps"; fq. 35</ref> ====Zhvillimi historik i mandalës së Varanasit==== Nga fillimi i mijëvjeçarit të parë p.e.s., populli i njohur si Arjan, që kapërceu Kalimet e Mëdha në veri-perëndim të Indisë filloi të mbizotëroi basenet lumore në atë rajon. Këndvështrimi i tyre mbi botën u zhvillua në një trup të gjerë shkrimesh të shenjta të quajtura Veda. Ky popull lëvizi në drejtim të lindjes dhe mbërritën në Varanasi rreth shekullit të IX p.e.s. Kjo shtresë e modelimit të qytetit u ndoq nga arjanët që erdhën dhe u vendosën në Varanasi.<ref name="300Tiwari304">Cross Currents: Trans-Cultural Architecture Education and Urbanism. ACSA 2000 International Conference – Hong Kong, Kina. Reena Tiwari: City's Spatial Structure: A Concretization of Myth and Ritual. fq. 300-4</ref> Sipas literaturës vedike, qyteti duhet të bazohej mbi mandalan, që është një sistem i katrorëve. Ai është një cikël ose një njësi e hapësirës dhe kohës të krijuar për një qëllim të caktuar. Ka një lidhje të thellë midis trupit dhe kozmosit në mendimin vedik dhe qyteti i bazuar te mandala bëhej një përfaqësim i kozmosit. Këtu çdo pjesë është përcaktuar me pozicionimin e disa perëndive. Kështu [[Brahma]], krijuesi, ka hapësirën në drejtimin jugor.<ref name="300Tiwari304"/> Gërmimet në rrafshinën Rajghat – terren në veri të zonës së ndërtuar, sugjeron se ishte një ngulim thelbësor nga shekulli i VIII p.e.s. Ai ndjek në mënyrë të përpiktë tekstet vedike në pozicionimin e terreneve të kremimit (pozicionimi i zotit të vdekjes), që në atë kohë ndodhej në Ghatin Sankatha, që gjendet në jug të Rajghatit. Në shekullin e XII, Ghati Manikarnika filloi të përdorej si terren kremimi, megjithëse ai gjendet në qendër të qytetit. Ky devijim nga tekstet fetare në planifikim mund të kuptohet nga ndryshimi i koncepteve në hinduizëm midis shekullit të IX p.e.s. dhe shekullit të XII.<ref name="300Tiwari304"/> Feja e arjanëve deri në këtë kohë konsistonte vetëm në ritualet flijuese bazuar mbi shkrimet vedike. Fuqia në këto shkrime mund të jetë përdorur nëpërmjet praktikave rituale të llojeve të ndryshme, jo vetëm për përfitime njerëzore, por në fund të fundit për të arritur përjetësinë. Rituali në mënyrë bazike ishte një performancë rezonuese. Kur shprehej në mënyrë rituale nga ata që ishin të caktuar për ta bërë këtë dhe me synimet e përshtatshme, ata rezononin fuqi.<ref name="Lipner1991">J. Lipner: Hindus - Their Religious Beliefs and Practices; 1991</ref> Gjatë kësaj kohe teksti dhe zëri, ose zëri i tekstit ishte i gjithëpushtetshëm. Por pasi arianët dhe populli vendas u përzien, paraqitjet kultore u bënë një karakteristikë e hinduizmit.<ref name="300Tiwari304"/> Puranat, që janë një pjesë e literaturës fetare hindu përmendin një formë besimi që nuk ishte pjesë e traditës së kultit flijues brahmanik dhe që ishte bërë gjithmonë e më popullore pas viteve të erës sonë. Ajo konsistonte në pelegrinazhet dhe vizitat në sitet dhe lumenjtë e shenjtë, të tempujve, adhurimi i idhujve, etj. Në këtë fazë disiplina e vizualizimit filloi të marri një rëndësi të veçantë mbi zërin e teksteve në hinduizëm dhe kjo zhvendosje është e paraqitur në Varanasi. Gjithashtu, nga kjo kohë Shiva si zot i universit tashmë ishte stabilizuar dhe Varanasi u bë i njohur si qyteti i Shivës. Me këtë ndryshim kishte nevojë të shenjtëroheshin pika të caktuara dhe këtë e mundësoi miti.<ref name="300Tiwari304"/> Miti, që çoi në zhvendosjen e terreneve të kremimit në Manikarnika, në qendër të qytetit, tregon këtë histori: "Shiva dhe Parvati ishin duke u endur dhe u takuan me [[Vishnu]]n, që për 50.000 vjet po kryente vetë-mohime në mënyrë që të krijonte universin. [[Shiva]] dhe [[Parvati]] e panë [[Vishnu]]n duke u djegur me zjarrin e asketizmit të tij. Shiva kaloi në gjendje transi dhe me dridhjen e fortë të kënaqësisë së tij vathi i tij ra në ujëmbledhësin e afërt, që Vishnu e kishte gërmuar me diskun e tij. Ky ujëmbledhës kështu u bë i njohur si Manikarnika (stolia e veshit) kund (ujëmbledhësi). I ngritur nga vështirësitë e agjërimeve të tij, Vishnut ju tha të kërkonte një të mirë. Ai kërkoi që meqë rrethi i veshit të Shivës kishte qenë zbukuruar me mukta (perlë), ky vend i shenjtë duhet të mundësonte muktin (çlirimin)”.<ref>D. L. Eck: Banaras - City of Light; New York, Alfred A. Knopf, 1982</ref> Manikarnika, kështu, është vendi ku ndodh zanafilla e universit. Siç përmendet më herët, gjatë kësaj kohe vizualizimi në adhurim ishte zhvilluar dhe kështu miti u paraqit në formën e Manikarnika kundas bashkë me pavijonin për ruajtjen e gjurmëve të Vishnut. Pasi ky sit u bë pika më e shenjtë, u pa e nevojshme që të bëhej vendi i kremimit pasi thuhej se të vdesësh pranë gjurmëve çon në çlirimin e personit. Këtu u ndërtua gjithashtu një tempull i Shivës pasi ai konsiderohet si ai që pëshpërit taraka mantrat (fjalë të recituara në shtratin e vdekjes) në veshët e të vdekurve që ndodhen mbi turrën e zjarrit, që çliron shpirtin.<ref name="300Tiwari304"/> Kështu tekstet vedike që përcaktuan planifikimin e terreneve të kremimit në drejtim të jugut të qytetit u tejkaluan nga ndryshimi i kontekstit –ndryshimi i koncepteve të hinduizmit dhe konceptet e vdekjes ku kremimi nuk konsiderohej më i pa pastër. Nga ana tjetër kremimi konsiderohej si një një flijim dhe kishte duhej të ishte pranë vendit më të shenjtë. Në Varanasi, për shkak të mitit të lidhur me të, Manikarnika u bë vendi i shenjtë dhe kështu terreni i kremimit. Kështu miti u bë një nga faktorët kyç në bërjen e Manikarnikas të rëndësishme.<ref name="300Tiwari304"/> Aspekti më domethënës i dinamizmit devocional në Hinduizëm është cirkumambulacioni, që është ecja në një drejtim orar përreth një personi, imazhi, ose objekti të shenjtë madje edhe përreth vetë tempullit. Cirkumambulacioni është një rit përbën një pjesëmarrje fizike në lëvizje dhe lutje. Qendra funksionon si një fokus dhe ka një rrezatim energjie jashtë, nga qendra në drejtim të periferisë. Ky nocion është i dukshëm në terma të qytetit, format e ndërtuara dhe trupin.<ref name="300Tiwari304"/> Idea e qendrës dhe periferisë është gjithashtu e dukshme kur shikojnë tempullin e Shivës dhe Manikarnika Kundin e vendosur aty. Në rastin e tempullit, qendra arrin lartë në formën e shikharës, ndërsa në rastin e ujëmbledhësit është një bosht vertikal hapësirë që shkon poshtë. Këtu përfaqësohet lidhja midis qiellit, tokës dhe nëntokës. Është këtu, në qendër, që adhuruesit mund të përjetojnë transformimin pas vijnë në kontakt të drejtpërdrejtë me rendin kozmik.<ref name="300Tiwari304"/> Ky nocion përsëritet edhe në rastin e ritualit. Gjatë kremimit trupi vendoset në turrë dhe personi kryen cirkumambulacionin ritual duke ecur shtatë herë rreth tij. Kjo bëhet për të energjizuar qendrën nga ku 'prana' ose shpirti ngrihet ngadalë dhe shkëputet.<ref name="300Tiwari304"/> Bazuar te miti, Manikarnika evoluoi si një vend për krijimin. Në [[Hinduizmi]]n e hershëm brahminik, gjatë kohës kur vendi i banimit ishte akoma te Rajghati, rituali i flijimit ishte tepër i rëndësishëm. Në ritualin e flijimit altari duhet të ndërtohej në formën e duhur, i drejtuar nga drejtimi i duhur dhe duhet të kishte numrin e duhur të tullave. Pastaj rituali fillonte i shoqëruar me recitime vedike. Hapësira ku rituali flijues kryhej u bë i shenjtë për një periudhë të përkohshme dhe ndonjëherë konsiderohej si kërthiza ose pika e qendrës së botës. Koha gjatë të cilës kryhej u bë koha e shenjtë që hapte dyert e pavdekësisë. Yajna (rituali) ishte krahasuar me një mitër me padronin si një embrion. Flijimi lindte padronin dhe në këtë mënyrë ishte kryeura për te transhendentja.<ref name="300Tiwari304"/> Ka mjaft ngjashmëri midis ritualit të flijimit dhe ritualit të vdekjes. Siti për kremimin përgatitet saktësisht në të njëjtën mënyrë si në flijimin e zjarrit, parashikimi i përdorimit të drurëve ritualisht të pastër, purifikimi i sitit, shenjtërimi i tij me ujë të shenjtë dhe vendosja e Agnit (zoti i zjarrit) me përdorimin e mantrave të përshtatshme. Duke e djegur trupin e tij në flijim, i vdekuri kthehet në gjendjen embrionale dhe kështu pastaj do të rilind. Kështu kremimi nuk është thjeshtë një akt shkatërrimi por në të njëjtën kohë një akt krijimi.<ref name="Lipner1991"/> Në literaturën vedike, Varanasi nuk ka marrë shumë vëmendje, megjithatë, në literaturën dhe traktatet puranike lavdia e tij është pohuar me forcë. Përshkrimi më i hershëm i kufijve të Kashikshetras është përcjell te Varanasi Mahatmya e Skanda Puranas së shekullit të VI. Kjo zonë e shenjtë, Muktikshetra (zona e çlirimit) e njohur si Avimukta (e pa braktisura kurr nga Shiva) shtrihet në veri deri te lumi Varuna dhe në jug deri te përroi Asi dhe Tempulli Madhyameshwara (zoti i qendrës) ndodhet në qendër të tij. Ndërkohë Kashi Khanda përmend se Avimukta Kshetra shtrihet deri në një krosha në çdo drejtim nga Tempulli Madhyameshwara. Skajet e itinerarit të pelegrinazhit gjenden te Durgakunda, Bhimchandi, Rameshwara dhe Kapildhara. Ekziston një cikël i gjatë mitik i përshkruar te Kashi Khanda e Skanda Puranas që tregon rreth banimit të të gjithë zotave në Kashi. Kohë më parë, bota ishte e përfshirë nga një thatësirë që zgjati për gjashtëdhjetë vjet dhe shkaktoi prishjen e rendit shoqëror. Brahma u shqetësua për rrethanat dhe me vizionin e tij hyjnor, ai gjeti një mbret të ditur të quajtur Ripunjaya, njeriu i vetëm i aftë të rikthente rendin. Brahma i kërkoi atij të merrte mbretërimin e tokës. Ripunjaya ra dakord me një kusht, që të gjithë zotat do të tërhiqeshin nga toka dhe do të shkonin në qiell, që u pranua nga Brahma. Ripunjaya ndryshoi në Divodasa, “shërbyesi i zotave” dhe mori mbretërimin. Nga ana tjetër, Shiva kishte bërë bekimin e malit Mandara që ishte banesa e tij. Kështu, filloi mbretërimi i Divodasit dhe lulëzoi dharma, kishte begati, paqe dhe vëllazëri kudo. Me gjithë këtë, zotat, të larguar nga toka, komplotuan për ta rrëzuar Divodasan. Agni, Vayu dhe Indra tërhoqën fuqitë e tyre d.m.th.. zjarrin, ajrin dhe shiun nga toka, por mbreti i krijoi të gjitha vetë me nxehtësinë e tij asketike, “Tapobalan” e tij. [[Shiva]] dhe [[Parvati]], të dy ishin duke vuajtur larg nga Kashi. Shiva kërkoi një mënyrë për të krijuar një të çarë në dharman e Divodasas dhe dërgoi 64 yoginit e tij duke i shkaktuar atij rrëzimin nga pushteti. Shiva dërgoi edhe Adityan (diellin), Brahman dhe ganat por suksesi i parë i atribuohet zotit të ganave, Ganeshës, që e realizoi qëllimin e tij por dështoi të braktiste qytetin e shenjtë si paraardhësit e tij, që edhe Shankara nuk mund ta lërë. Kur Vishnu arriti në Kashi, ai zbarkoi në fillim te Ghati Adikeshava. Ai krijoi pasoja të tilla që Divodasa u bind plotësisht linte mbretërimin e tij dhe të tërhiqej. Periudha e largimit të zotave nga toka ishte koha kur u shfaq legjenda e Kashit në formën e tij më të hershme. Pas veprimit të fundit të Mahadevas, Divodasa iku për në parajsë fizikisht sipas bekimit të dhënë nga atij nga Brahma. Shiva i pa formë u kthye në Kashi përsëri, me vëmendjen e të gjitha perëndive të dërguara nga ai, që ishin tepër të hipnotizuara për të ikur nga qyteti. Kur Shiva u kthye në Kashi për rimarr rolin e tij qendror aty, Rrethi i Shenjtë i të gjithë zotave ishte tashmë në vend. Gjatë shekujve XII-XVII të sundimit mysliman, shumica e tempujve të Varanasit u shkatërruan. Në këtë mënyrë plani bazë strukturor e humbi identitetin e tij. Më vonë, kur situata u qetësua, tempujt u rindërtuan në vende të ndryshme.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=199}}</ref> Në këtë mënyrë struktura dhe rrjeti i gjeometrive të shenjta u bë kompleks, ku ndërlidhjet e pavarura dhe ndërvarura dhe orientimet në mënyrë të vazhdueshme takohen dhe kthehen në rrjetin kozmik. Ruajtja dhe vazhdimësia e traditave fetare ndihmon të shpjegohet rrjeti i komplikuar i Varanasit si kozmogramë, rreshtimin gjeometrik dhe mjediset e gjalla të ritualeve.<ref>Rana P.B. Singh: "Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India"; 2009, kapitulli 5, fq. 151</ref> Literatura mahatmya (glorifikuese) përshkruan format e tij të ndryshme, territoret dhe numrat e shenjtë të bashkangjitur të tij. Mes simboleve të tillë, përshkrimi i formave të larmishme të Kashit/Varanasit në kohën mitike është unik në paraqitjen hapsinore.<ref>Rana P.B. Singh: The Image of Varanasi: Sacrality and perceptual world; 1988, National Geographical Journal of India, nr. 34 (1): fq. 3-5</ref> Nagara Khanda e Skanda Puranas<ref>Kashi Rahasya; 1957, Gurumandala Granthamalaya, nr. XIV, vol. III, fq. 119</ref> përshkruan formën territoriale të qytetit të shenjtë në katër epoka mitike (yuga në kozmologjinë hindu). Sipas saj, forma e Varanasit ishte si një trident (trishula) në Epokën Krita/ Satya (epokë me 1.728.000 vjet), një disk (çakra) në Epokën Treta (1.296.000 vjet), karro (ratha) në Epokën Dvapara (864,000 vjet) dhe një guackë kërmilli deti (shankha) në Epokën Kali (432,000 vjet). Këto katër forma tregojnë qartësisht demarkacionin territorial të Varanasit,<ref>Rana P.B. Singh: "Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India"; 2009, kapitulli 5, fq. 155</ref> nëpërmjet siteve të faltoreve të ndryshme.<ref>Rana P.B. Singh: Banaras, Making of India’s Heritage City; 2009, fq. 108</ref> Tre majat e tridentit janë paraqitur nga tre Shiva linga të veçanta, Omkareshwara në veri, Vishveshvara në qendër dhe Kedareshwara në jug. Këto tre linga i referohen zonave përreth tyre që ishin vendosur në kohët e lashta dhe gjithashtu janë hyjnitë padrone të segmenteve të tyre përkatëse (khandat). Metaforikisht, është thënë se Varanasi qëndron mbi tridentin e Shivës. Forma e diskut u zhvillua në Epokën Treta dhe përputhet me Chaurashikroshi Yatran si një rreth me Madhyameshwaran qendër dhe Dehli Vinayakan (d.m.th.., porta e rrethit kozmik, pasi Dehli do të thotë “portë”, e kontrolluar nga Ganesha (“zoti kokë-elefant”, djali i Shivës) si gardian në formën e Vinayakas, ofron lehtësim nga të gjitha pengesat dhe jep dituri.) si pika qendrore. Ajo mbulon një perimetër cirkumambulator prej 296&nbsp;km dhe simbolizon cirkumambulacionin e kozmosit. Megjithatë, ky udhëtim tani realizohet rrallë. Në katër pikat kardinale, gjenden katër faltore të Bhairavas. Bhairava perceptohet si forma e tmerrshme e Shivës, që kontrollon kalan (koha dhe vdekja). Ai është i njohur edhe si Kala Bhairava.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; kapitulli 5, 2009, fq. 156</ref> Forma e karros (në Epokën Dvapara) mund të shpjegohet me vendndodhjen e shtatë formave të Shiva lingave të përmendura në tekst: Gokarneshwara, Shulatankeshwara, Manikarnikeshwara dhe Bharabhuteshwara si katër rrotat e karros mbi të cilën qëndron Vishveshwara dhe Madhyameshwara me Omkareshwaran përfaqësojnë kuajt tërheqës, me lumin Gang si rrugë. Drejtimi i lëvizjes drejt veriut metaforikisht tregon kërkimin për banesën e Shivës në veri (d.m.th.. [[Mali Kailash]]) dhe gjithashtu kërkimin për pikën qëndrore në rrugën kozmike. Forma e tanishme (Epoka Kali ose Kaliyuga) është e krahasueshme me një guackë kërmill-deti. Duke përfshirë gjashtë lingat e mësipërme (si në Epokën Dvapara), Vighnaraja Vinayaka në veri-perëndim, Shaileshwara në veri përgjatë lumit Varana, Kedareshwara në jug-lindje dhe Lolarka në jug, e bëjnë formën e tij si një guackë kërmill-deti. Përshkrimi i katër formave të mësipërme simbolike të Varanasit është i krahasueshëm me strategjinë territoriale që përcakton gradët e ndryshme të aksesit për njerëzit, gjërat dhe marrëdhëniet me shkallët e hapësirës, kohës dhe besimit. Në të katërta format, lumi Gang është baza. Sipas një tjetër përshkrimi, dy kanalet ujore, që përkufizojnë shtrirjen territoriale të qytetit në veri dhe në jug, mund të krahasohen me arteriet e trupit mitik të Shivës. Në gjuhën e jogës, rrjedhat e Asit dhe Varanas, përkatësisht simbolizojnë idan dhe pingalan dhe arteria e tretë Matsyodari, ose Brahmanala që ndërlidh Gangun është konsideruar si sushumna.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 5.25-26; 33.167</ref> Vendet e ndryshme të shenjta thuhet se përputhen me pjesët e trupit të Shivës, siç thuhet se ai ka thënë: ‘Kashi është trupi im’.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 55.44</ref> Sipas një tjetër përshkrimi te Kashi Khanda, Varanasi është trupi i Shivës, pjesët e ndryshme të të cilit janë të përfaqësuara nga 18 linga të veçanta.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 33.167-172</ref> Numri 18 simbolizon 18 degët e diturisë, duke përfshirë katër vedat, gjashtë pjesët e ndarjeve vedike (Vedangat) dhe pjesa tjetër e degëve. Në këtë mënyrë, vetë qyteti është simboli i diturisë tërësore. Vizitimi dhe kryerja e ritualeve në këtë vend mundëson diturinë tërësore. Megjithatë, edhe duke vizituar vetëm lingën e Puraneshwaras (Krittivasheshwara), mund të arrihet një përfitim i njëjtë,<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 33.132</ref> pasi kjo lingë simbolizon të 18 lingat në një nivel tjetër dhe kështu kjo lingë përfaqëson diturinë e plotë.<ref>Rana P.B. Singh: Banaras, Making of India’s Heritage City; 2009, fq. 166</ref> Paraqitja e Varanasit si një formë antropomorfike e Shivës ka qenë shtrirë për të paraqitur formën zoomorfike, si ‘Demi Nandi’, mjeti transportues i Shivës, i mitologjizuar si një strukturë kozmogonike e Varanasit; Nandi kujdeset për ritmin e kohës dhe funksionin që drejton ‘samsaran’ për llogari të padronit të tij, Shiva.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 5, fq. 157</ref> Duke ndjekur traditën gojore, qyteti simbolizon edhe trupin e Vishnut. Panchatirthat (pesë ghatet më të shenjta mes numri të përgjithshëm të 84 ghateve përgjatë Gangut) simbolizojnë trupin mikro-kozmik të Vishnut. Asi është koka, Dashashwamedha është kraharori, Manikarnika është kërthiza, Panchaganga përfaqëson kofshët ndërsa Adi Keshava këmbët.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|language=en|location=Varanasi|ISSN=0027-9374|volume=40|pages=189-216}}</ref> Kjo përkujton vendosjen e këmbës hyjnore të [[Vishnu]]t në Varanasi; në këtë mënyrë zona përgjatë lumit Gang është trupi i Vishnut. Te Kashi Khanda thuhet se “Duke u larë në pesë tirtha, një person nuk merr kurr përsëri një trup me pesë elemente. Në vend të kësaj ai bëhet Shiva pesë-fytyrësh në Kashi”.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 84.114</ref> Këta mite i referohen ndërvarësisë së ngushtë midis traditave vaishnavite dhe shaivite; sipas mitit, Shiva dhe Vishnu janë një identitet integral në Varanasi.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 5, fq. 151-85.</ref> Varanasi është krahasuar me një grua<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 7.66</ref> dy sytë e bukur të së cilës janë Lolarka (në jug) dhe Adi Keshava (në veri), dy krahët formohen nga lumi Varana (në veri) dhe përroi Asi (në jug). Në këtë mënyrë territori midis dy lumenjve dhe dy vendeve hyjnore bashkohet në një energji hyjnore të paraqitur në formën e një gruaje. Pastaj, në një nivel tjetër, ndodhen dy faltore të ‘Qytetit si hyjneshë’. Faltorja e vogël e Kashi Devit në Ghatin Lalita është lartësuar si dhënësja e lehtësimit nga të gjitha mëkatet dhe cikli i rimishërimit.<ref>Kashi Rahasya; Gurumandala Granthamalaya, No. XIV, vol. III, 1957, 17.29</ref> Në mënyrë të ngjashme është treguar edhe Varanasi Devi, faltorja e të cilës qëndron në Tempullin Trilochana,<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 33.127</ref> megjithëse, ndonjëherë vetë qyteti është përmendur si hyjneshë nënë.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 30.71</ref> Bregu perëndimor i Gangut vizualizohet si shtylla kurrizore e purushas zanafillor. Gangu konceptohet si fuqia kundalini që ngrihet nëpërmjet çakrave të zambakut në shtyllën e tij kurrizore dhe lumenjtë Assi dhe Varana janë kanalet nadi që përzihen me shaktin e lëngshëm të Gangut. Më e larta nga gjashtë çakrat ku ndodh ndriçimi, simbolizon Varanasin.<ref name="Ghats Workshop"/> ====Itineraret e pelegrinazhit==== Qyteti është zonuar në rrathë gjithmonë e më të vegjël, ku secila zonë ka cirkumambulacionin e saj të pelegrinazhit. P.sh..: Itinerari i madh Panchakroshi rrethon të gjithë Kashin dhe të jetosh brenda kufijve të kësaj zone konsiderohet si mbarësi. Në Varanasi ekzistojnë 56 cirkuite ose itinerare pelegrinazhi, nga të cilët pesë janë më popullorët dhe që kanë rëndësi në bërjen e rrjetit të kozmogramës kozmologjike. Sinteza përfundimtare e mjedisit të qytetit përfaqëson ndërveprimin e makro-, mezo- dhe mikro- kozmosit në nivele të ndryshme, ku, në nivelin mikro, tempulli përfaqëson kozmosin, megjithatë, për shkak të shkatërrimit të madh të tempujve gjatë sundimit dhe pushtimeve myslimane, struktura bazike ka humbur. Përgjatë kohës këto struktura janë rindërtuar dhe janë krijuar mite për të rigjallëruar lavdinë e lashtë dhe fuqinë mistike. Prandaj struktura dhe rrjeti i gjeometrive të shenjta është bërë kaq kompleks dhe nuk është i lehtë për tu kuptuar.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=189}}</ref> Itineraret formojnë një formë të parregullt rrethore duke ndjekur një sekuencë që fillon dhe përfundon te Manikarnika, pasi Manikarnika simbolizon krijimin dhe përfundimin e proceseve. Në fillim të pelegrinazhit, Manikarnika përbën një pjesë të periferisë, por në fund ajo bëhet qendra, fokusi i itinerarit cirkumambulator.<ref name="300Tiwari304"/> Udhëtimet e shenjta të brendshme takohen te Jananavapi, i konsideruar si axis mundi. Tempulli i Madhyameshvaras shërben si qendra për mbulimin e rrethit që së pari është përmendur te Padma Purana (Sristi Khanda), një tekst i shekullit të VII. Me praninë e dy ''axis mundis-ve'' i gjithë sistemi është bërë i ndërlikuar. Në brigjet e lumit të shenjtë Gang, ndodhet vendqëndrimi i Shivës që është i njohur si Avimukteshwara, ai që nuk e braktis kurrë qytetin. Kjo është qendra ku të gjitha udhëtimet fillojnë dhe përfundojnë. Shenjtëria e peizazhit qëndron në paraqitjen e gjithësisë nëpërmjet përfaqësimit të kozmosit. Itineraret cirkumambulatorë ndiqen në yatrat e pelegrinazhit që fillojnë dhe përfundojnë me një banjë në Ghatin Manikarnika.<ref name="Ghats Workshop"/> Kashi mandala e artikuluar te Panchakroshi Yatra, është më e madhja, duke shkuar përtej kufijve të qytetit, ndërsa Antargriha yatra është cirkumambuacion vetëm përreth Kompleksit Tempullor Vishvanatha. Ndërsa Kashi dhe Varanasi Yatrat janë rrethore, itinerari Avimukta është një spirale me qendër në Tempullin Vishvanatha. Tempulli Panchakroshi, i ndërtuar në vitet 1870 është versioni tre-përmasor i Panchakroshi Yatras. Duke kryer ecjen cirkumambulatore përreth tempullit, besimtari shikon faltore dhe hyjni të shumta në niket e murit të jashtëm duke përfshirë 104 të vizituara gjatë yatras. Varanasi përmban pesë territore të shenjtë, që simbolizojnë gjithësinë: Pesa është numri i Shivës, që është një nga anëtarët e trinisë së panteonit hindu, kontrolluesi i kohës dhe shkatërruesi i universit si dhe hyjnia padrone e Varanasit. Pesë itineraret e shenjta përcaktojnë territorin e tyre dhe pasqyrojnë mite të ndryshme; megjithatë udhëtimi i pelegrinazhit fillon dhe përfundon gjithmonë në Tempullin Vishveshvara – kolona në qendër të botës, ose {{lang|la|axis mundi}}. Pesë territoret janë gjithashtu të lidhura me simbolet e trupit hyjnor, fuqisë transhendentale dhe chakrave (shtresave). Këta janë analoge me pesë elementet e mëdha të organizmit sipas [[mitologjia hindu|mitologjisë hindu]].<ref>Rana P.B. Singh: Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape; 1991, fq. 9</ref> Pesë cirkuitet e shenjta përfaqësojnë pesë elementet bazë të kozmogonisë hindu, përkatësisht eteri, toka, ajri, uji dhe zjarri. Në trupin njerëzor këta elementë simbolizojnë përkatësisht kokën, këmbët, fytyrën, gjakun dhe zemrën. Kjo analogji e territoreve të shenjta tregon më tej ndërlidhjen midis qenieve njerëzore dhe kozmosit, të zhvilluar në një gjendje të fortë lidhjet me të shenjtën, ku “secili shikon shpirtin e vetë”.<ref>R.P.B. Singh: Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares); 1993, vol. 9 (2), fq. 240-2</ref> Jnanavapi, i konceptuar si {{lang|la|axis mundi}} i kozmosit në sferën mezo-kozmike, është jashtë hapësirës së botës dhe kohës së zakonshme, edhe pse është një vend i dukshëm në tokë. Renditja e faltoreve të Vinayakas (56) tregon gjithashtu një tjetër pamje të modelit kozmik të qytetit. Cirkuitet e ndryshme të pelegrinazhit nuk formojnë kurr forma identike gjeometrike në Varanasi. Megjithatë, gjeomancët dhe hartografët hindu i kozmikëzojnë parregullsitë në një plan gjeometrik të formës qarkore, dhe ndonjëherë në kombinim me format e tjera duke formuar një kozmogramë. {| class="wikitable" |+ Pelegrinazhi, vendet dhe faltoret e shenjta si dhe integriteti kozmogonik<ref>Rana P.B. Singh: 1993. Cosmic Layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi. Architecture & Comportement (Architecture & Behaviour), ISSN: 0379-8585, vol. 9 (2): fq. 247</ref> |- ! Itinerari i pelegrinazhit!! Makro-kozmosi: planetet!! Mezo-kozmosi: drejtimet!! Mikro-kozmosi: 3 botët mitike/2 pjesët e ditës!! Faltoret gjatë itinerarit = 1x 2 x 3 |- | Chaurashikroshi|| 9|| 8|| 2|| 144 |- | Panchakroshi|| 9|| 4|| 3|| 108 |- | Nagar pradakshina|| 9|| 4|| 2|| 72 |- | Avimukta|| 9|| 4|| 2|| 72 |- | Antargriha|| 9|| 4|| 2|| 72 |- | Tërësia e faltoreve|| 9|| 13|| 4|| 468 |} {| class="wikitable" |+ Pesë nivelet e territoreve të shenjta në Varanasi<ref>Rana P.B. Singh: 1993. Cosmic Layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi. Architecture & Comportement (Architecture & Behaviour), ISSN: 0379-8585, vol. 9 (2): fq. 239-49</ref> |- ! scope="col" | Makro-kozmosi !! scope="col" | Mezo-kozmosi: itinerari i shenjtë !! scope="col" | Mikro-kozmosi: pjesët e trupit !! scope="col" | Fuqia trashendentale !! scope="col" | Çakra (sfera) !! scope="col" | Nr i faltoreve gjatë itinerarit |- | Qielli|| Chaurashikroshi|| Koka|| Vetëdija|| Ushqimi|| 144 |- | Toka|| Panchakroshi|| Këmbët|| Veprimi|| Mendja|| 108 |- | Ajri|| Nagar Pradakshina|| Fytyra|| Njohja|| Fryma|| 72 |- | Uji|| Avimukta|| Gjaku|| Dituria|| Intelekti|| 72 |- | Zjarri|| Antargriha|| Zemra|| Bekimi|| Bekimi|| 72 |} Tetë pikat ndërlidhëse në itinerarin e jashtëm kontrollohen nga tetë format e Bhairavës (forma e tmerrshme e Shivës që kujdeset për “Kohën” dhe “Vdekjen” në drejtimet kardinale), nga të cilat tre janë përgjatë Gangut në anën e djathtë. Pesë të mbeturat janë në anën e majtë të itinerarit të shenjtë dhe i referohen pesë vendeve të qëndrimit gjatë cirkuitit Panchakroshi. Numri i vendeve dhe faltoreve të shenjta përgjatë pesë itinerareve të pelegrinazhit simbolizojnë tërësinë kozmogonike. Numri i përgjithshëm i të gjitha faltoreve arrin deri në 468 që në vetvete formën një paralele e shumëfishit të 9 planeteve x 13 muajve (duke përfshirë një muaj shtesë) x 4 drejtimet, ose pjesët mitike të ditës. Është gjithashtu një shumëfish i 12 zodiakëve x 13 muajve x 3 botëve mitike. Është gjithashtu një rezultat i 12 zodiakëve x 13 muajve x 3 botëve mitike. Numri 108 është simbol i hapësirës integruese (9 planetet) dhe kohës (12 muajt). Numri 144 (12 x 12) i referohet kozmogonisë ku makro-kozmosi (12 zodiakët) takohen me mikrokozmosin (12 muajt), kështu nga udhëtimi tokësor mund të përjetohet ndodhia tokësore. Në ritualet hindu, ky numër ka domethënie të veçantë; ai i referohet produktit të 9 planeteve x 4 drejtimeve x 4 pjesëve të ditës (yama). Ky numër mundë konceptohet edhe si produkt i 9 planeteve x 2 shtresave: qielli dhe toka (imazhi dhe pasqyrimi) x 8 drejtimet. Numri 72 përfaqëson produktin e 12 zodiakëve, ose 12 muajve dhe 2 itinerareve hemisferikë (ayana) të diellit (veriori dhe jugori) dhe 3 botët mitike, dmth. qielli, toka dhe atmosfera në mes (12 x 2 x 3). Qendra, axis mundi ― Vishveshvara, ndërlidh tre botët dhe atributet e manifestimit të mandalës kozmike. Ky është simbol i coincidentia oppositorum, të shprehur nga zero ― një ‘pikë’ dhe gjithashtu një entitet i pakufizuar, pika produktive e potencialitetit. Për më tepër, filozofikisht “kjo pikë qendrore tregon ndërmjetësimin e paradoksit të potencialit maksimal të përmbajtur mbrenda një minimumi të pa reduktueshëm...”<ref>Richard Lannoy: The Speaking Tree: A study of Indian Culture and Society; 1971, fq. 344</ref> Konkluzione të tjera e konsiderojnë këtë mandala kozmike si produkt të 1) 12 zodiakëve dhe 6 stinëve, 2) 24 homologjive dhe 3 botëve mitike dhe 3) 9 planetet dhe 8 drejtimet etj. Një tjetër numër i zakonshëm që i referohet formave të Shivës në një cirkuit të veçantë, ose numrit të përgjithshëm të faltoreve të Vinayakës është 56. Ai i referohet konceptit të gardianit hyjnor. Perëndia gardiane (Shiva, ose Ganesha/Vinayaka) në nyjat e tetë drejtimeve kardinale në të shtatë shtresat e atmosferës (8 x 7) i mbron qeniet njerëzore nga pengesat. Numri i përgjithshëm i faltoreve të Shivës në Varanasi, sipas Kashi Khandas është 324, d.m.th.. 108 në secilën prej 3 botëve mitike. Ata që jetojnë në Kashi duhet të ndjekin të paktën një nga itineraret Antarvedi Parikrama (cirkumambulacioni i ultësirës midis dy lumenjve; Gangu dhe Yamuna në këtë rast), Dainik Parikrama (cirkumambulacioni i përditshëm) ose Panchkroshi Parikrama (cirkumambulacioni Panchkroshi). Si trupi njerëzor, territori i shenjtë i Varanasit është Brahmani që ndriçon botën dhe banon brenda kështjellës së pesë chakrave (sferave), brendësia e botës. Në këtë mënyrë udhëtimi i pelegrinazhit e transformon udhëtimin makrokozmik në një mikrokozmos. ;1. Chaurashikrosha Chaurashikrosha është territori i shenjtë i 84-kroshave (ku një krosha është e barabartë me 3.52&nbsp;km.), itinerari më i jashtëm i pelegrinazhit që ka formë tërësisht rrethore. Ky itinerar pelegrinazhi tashmë ndiqet rrallë. Chaurashikroshi Yatra simbolizon aureolën e dritës kozmike, është i përcaktuar bazuar te faltorja Madhyameshwara si qendër dhe Dehli Vinayakas si pikë radiale, në një largësi prej 5 kroshash (baras me 17.6&nbsp;km) dhe një diametër prej 296&nbsp;km. Perimetri i tij identifikohet me territorin kozmik të quajtur Kashi Mandala. Simbolikisht ai përfaqëson kufirin e jashtëm të universit brenda të cilit qëndrojnë katër territoret e tjera të shenjta. Kështu, ecja rituale përreth këtij itinerari territorial simbolizon udhëtimin e shenjtë në kozmos.<ref>Rana P.B. Singh: The Pilgrimage Mandala of Varanasi/Kashi: A study in Sacred Geography; 1987, National Geographical Journal of India, nr. 33 (4), fq. 503</ref> Itinerari i jashtëm i njohur si itinerari Chaurashikroshi Yatra është i ndarë në tetë drejtime (ashta-dik) dhe i mbrojtur nga hyjnitë drejtimore. Secili nga këta drejtime është i rregulluar dhe kontrolluar nga hyjneshat e ciklit vjetor (12 zodiakët/muajt), të quajtura Shakti (hyjneshat e fuqisë) dhe kështu numri i tyre arrin në 96 (8 x 12). Në një hartë konjitive pelegrinazhi të përgatitur nga Kailashnath Sukul në vitin 1876 vendndodhja e faltoreve dhe idhujve përgjatë itinerarit të shenjtë është paraqitur si një mandala. Miti tregon se 96 shaktit kishin ndihmuar hyjneshën Durga në vrasjen e ushtrisë së demonëve. Në fund të luftës, Durga përmendi emrat e tyre.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 72.3-13</ref> Akti i këtyre shaktive në çdo drejtim mbikëqyret nga Kshetra Devi (hyjneshë territoriale), një formë e Hyjneshës së Madhe [[Durga]] dhe e ndihmuar më tej nga një formë e Bhairavës (partneri i saj mashkullor), një hyjni drejtimore (dikpala) dhe tre vetala (‘hyjni ndihmëse’). Në këtë mënyrë shenjtëria e kohës (12 muajt) dhe hapsirës fizike (8 drejtimet) në fund bashkohen në një gjendje kozmike të kontrolluar dhe mirëmbajtur nga shaktit. Në qendër qëndron Saubhagya Gauri që mbikqyr artikulimin dhe organizimin.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 72.91</ref> Simbolizmi numerik i lidhur me numrin e hyjnive gjatë këtij itinerari mund të interpretohet gjithashtu në një kornizë kozmogonike. Ndodhen 96 shakti (8 drejtimet x 12 muajt), 8 kshetra devi, 8 bhairava, 8 dikpala dhe 24 vetala; kështu numri i përgjithshëm arrin në 144. Numri 144 (12 x 12) lidhet me kozmogoninë ku makrokozmosi (12 zodiakët) çon te mikrokozmosi (12 muajt). Numri 144 interpretohet si prodhim i 9 planeteve hindu (makrokozmosi) i shumëzuar me 8 drejtimet (mezo-kozmosi) dhe 2 pjesët e ditës (dita dhe nata, mikrokozmosi). Referime e parë e kardinalitetit dhe gjeometrisë së shenjtë ka qenë bërë bazuar te Madhyameshwara si qendër dhe Dehli Vinayaka si pika qendrore;<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ Padma Purana]; 2008, 65.14-20</ref> në fakt, kjo ishte identike me Chaurashikroshi Yatran. Me kalimin e kohës burimet tekstore përshkruajnë Jnanavapin si pikën qendrore dhe strumbullarin për të gjithë pelegrinazhet dhe ritualet; kjo çoi në pranimin e Panchakroshit si zëvendësues të itinerarit të jashtëm, që harxhon më pakë kohë dhe metaforikisht paraqet arketipin e kozmik. Drejtimet kardinale dhe ndërkardinale janë referuar si pika që përshkruajnë itineraret, megjithatë ata rrotullohen në gradë të ndryshme. Kjo mund të shpjegohet lehtësisht me krahasimin e 56 faltoreve të Vinayakës, që gjenden në itinerarin spiral (7 rrotullime) dhe ndjekin pikat kardinale të dyfishta (8 drejtimet). Vendndodhja e saktë ka qenë matur me ndihmën e marrësve GPS me ndihmën e J. McKim Malville.<ref>J. McKim Malville & Rana P.B. Singh: Pilgrimage mandalas of the Gangetic plains; “Pilgrimage: Text and Context”, 1998</ref> Sipas Malville kjo është një përpjekje në organizim në shkallë të madhe dhe pasi rreshtimet e jashtme nuk konvergojnë drejt Jnanavapit dhe të dy qendrat gjenden në kontekste të ndryshme, i gjithë sistemi bëhet kompleks. ;2. Panchakroshi (territori i shenjtë i 25-kroshave) Itinerari që përcakton këtë territor shtrihet në një distancë prej 88.5&nbsp;km (25 krosha). Ky itinerar kryhet në këmbë dhe është i ndarë në pesë pjesë të identifikuara me pesë pikat ku pelegrinët qëndrojnë përgjatë natës në bujtina ([[dharamshala]]) (që në tërësi janë 44). Ky itinerar tani ka zëvendësuar të mëparshmin dhe është më popullori.<ref>R.P.B. Singh: Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred journey, ecology of place, and faithscape; N.G.J.I., 1991, nr. 37 (1-2), fq. 49-98</ref> Miti i lidhur me këtë itinerar i përket shekullit të XII dhe gjendet në një formë më të zhvilluar në mitet e mëvonshme (rreth shek. të XVI). Një shumësi mitesh që kanë të bëjnë me këtë udhëtim të shenjtë gjenden në literaturën mitologjike.<ref>Rana P.B. Singh: Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape; 1991</ref> Në një farë mënyre, Itinerari Panchakrosha Yatra simbolizon itinerarin kozmik, mandalan. Përgjatë itinerarit mandala të Panchkroshit, ndodhen 108 vende të shenjta dhe faltore nga të cilat 36 janë të lidhura me Gangun. Numri 108 është një numër i shenjtë për hindutë dhe mund të interpretohet në mënyra të ndryshme. Në mënyrë simbolike shënon tërësinë e kohës ciklike, d.m.th.. 12 zodiakët dhe 9 planetet (12 x 9 = 108) dhe gjithashtu 27 nakshatrat (yjësitë), secili me 4 charana (faza) (27 x 4 = 108) në Kozmologjinë Hindu. Paralele të tjera kozmogonike janë produkti i 36-ës, që simbolizon 36 krore (dmth. 360 milionë) qenie hyjnore ose 36 varietetet e perëndive hindu dhe 3 botët mitike, që të dyja bëjnë 108.<ref>Singh, Rana P.B. 1991. Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape; fq. 13</ref> Një ditë dhe një natë e Brahmas është llogaritur gjithashtu se përputhet me 108 vjet.<ref>Mircea Eliade: The Sacred and the Profane; 1991, fq. 60-1</ref> Teologjikisht, 108-ta mund të interpretohet në këtë mënyrë: ‘8-ta’ në të është e lidhur me 8 drejtimet kardinale (referimi i hapësirës që tregon sferën e kozmosit), ‘0-ja’ përfaqëson zbrazëtinë në të cilën në fund kozmosi rikthehet, ndërsa ‘1-shi’ përfaqëson njëjtësinë e pafundme kozmike duke paraqitur kështu ‘njësimin me kozmosin’, ku qeniet njerëzore dhe superndërgjegjet hyjnore bëhen një.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 5, fq. 152</ref> Ky udhëtim zhvillohet që nga kohët e lashta dhe në kohët mesjetare u bë shumë popullor duke vijuar edhe të jetë i shquar edhe sot. Panchkrosha Yatra për bëhet nga fjala pancha = pesë dhe krosha = njësi mase indiane e largësisë ku 1 krosha = afërsisht me 2.2 milje dhe Yatra = udhëtim. Kështu, Panchakroshi Yatra është një udhëtim prej pesë kroshash, e barabartë me 11 milje ose 17.6 kilometra. Ky itinerar konsiderohet si kufiri i jashtëm i Kashit. Cirkumambulacioni në mandalan e Kashit është si cirkumambulacioni në të gjithë universin. Duke ndjekur këtë udhëtim nënkuptohet njësimi me universin dhe të plotfuqishmin, që nënkupton arritjen e shpëtimit të përjetshëm. Udhëtimi nis nga Ghati Manikarnika duke vijuar në pesë ndalesa të rëndësishme që janë si vijon: 1) Kardameshwara –“zoti i Kardamit”, Kandava (6 milje nga Manikarnika). 2) Bhimachandi – “Chandi i madh” (10 milje nga Kardameshwara). 3) Rameshwara – “zoti i Ramas”, 14 milje nga Bhimachandi. 4) Kapildhara – “rrjedha e Kapilas, 14 milje nga Rameshwara and 5) Manikarnika -- 6 milje nga Kapildhara. Midis 108 faltoreve përgjatë këtij udhëtimi, 56 janë të lidhura me Shivën, 11 me Ganeshën (ose Vinayakën), 10 me ganat, 11 me devit dhe 4 faltore janë të lidhura me Vishnun. Në itinerarin e Panchkroshi Yatras ndodhen gjithashtu faltore të Bhairavës ashtu si dhe disa kunda (pellgje) dhe kupa (puse). Pasi rikthehen te Manikarnika, pelegrinët lahen aty dhe pastaj vizitojnë faltoret e Siddhi Vinayakas, Vishvanathait, Annapurnas, Dhundhirajas, Dandapanit dhe Kala Bhairavas për të përmbyllur Panchkroshi Yatran e tyre. Pesë ndalesat kryesore gjatë pelegrinazhit, nuk janë vetëm pesë entitete të rëndësishme por ato simbolizojnë edhe panchtatvan (pesë elementet bazë, zjarrin, ujin, tokën, ajrin dhe qiellin), pesë karmendriyat (pesë organet e veprimit, sytë, veshët, hunda, gjuha dhe lëkura) dhe pesë jnanendriyat (pesë organet shqisore, shikimi, dëgjimi, nuhatja, shijimi dhe prekja) po ashtu. Megjithatë, të gjitha këto paraqesin afrimin e pelegrinëve me të gjithëpushtetshmin, fuqinë supreme dhe njësimin me supremacinë. Përpara fillimit të udhëtimit, sipas besimit hindu, duhet bërë përgatitja fetare për të kënaqur veten e brendshme. Kjo përfshinë bërjen e Sankalpas (deklarimi i synimit) dhe vizitimi i disa faltoreve specifike etj. Ka gjithashtu një përmendje të sekuencës së përpiktë të faltoreve në pelegrinazh dhe faltoret e sakta dhe numri i tyre i përgjithshëm përgjatë itinerarit Panchkroshiya në çdo tekst të lashtë pasi ata dallojnë në përshkrimin e tyre. Panchkroshi Yatra kryhet përgjithësisht në Chaitra Masa (mars-prill) dhe në Phalguna Masa (shkurt-mars), por dita më e mbarë për këtë udhëtim të shenjtë është e lidhur me Mahashivaratrin, ‘nata e madhe e Shivës’, që festohet gjatë Phalguna Krishna Chaturdashit (dita e 13-të e dyjavëshit të hënës së vjetër të Phalguna Masas). Tempulli Panchkroshiya, në një farë mënyre, përfaqëson kufijtë gjeo-hapësinorë të Kashi Mandalas. Ky tempull, mbi bazën e arkitekturës dhe skalitjeve të tij, mund të quhet si një ‘hartë e ndërtuar’. Tempulli përmban qindra nike në Pradakshina Patha (rrugica e cirkumambulacionit) e tij, që përfaqëson tempujt dhe një seri faltoresh, që ekzistonin në kohën e ndërtimit të tempullit. Data e ndërtimit të tempullit është e panjohur, megjithatë arsyeja për ndërtimin e këtij tempulli duhet të ketë qenë e lidhur me bamirësinë, në kuptimin se të verbërit, të gjymtuarit, të moshuarit dhe të paaftët fizikisht që nuk ishin të aftë ta kryenin pelegrinazhin Panchkroshi Yatra, do të fitojnë punya (përfitimet e shpirtërore nëpërmjet veprimtarive fetare) të saj duke qenë të aftë të shikojnë të gjitha faltoret në të njëjtin vend. ;3. Nagar Pradakshina Kjo, një formë abstrakte e territorit të mësipërm të shenjtë, ka qenë përshkruar gjerësisht në mitologji. Ai përcakton kufijtë e jashtëm të qytetit të Varanasit. Itinerari mbulon një distancë prej 25&nbsp;km dhe kalon në 72 faltore dhe site të shenjta. Simbolizmi kozmologjik i numrit 72 mund të interpretohet në mënyra të ndryshme: një produkt i 12 muajve, 2 itinerareve hemisferikë të diellit (verior dhe jugor) dhe 3 botëve mitike (parajsa, toka dhe atmosfera/qielli); 12 zodiakët dhe 6 stinët; 9 planetet dhe 8 drejtimet etj. Pelegrinët besojnë se udhëtimi i shenjtë në këtë territor mundëson çlirimin nga të gjithë tipet e mëkateve –dhe u mundëson atyre të purifikohen nëpërmjet pamjes së bekimit hyjnor. Normalisht, pelegrinët e realizojnë këtë udhëtim në dy ditë, ndërsa ndalojnë te Pashapani Vinayaka. ;4. Avimukta Itinerari i katërt i shenjtë bazohet te zona “e pa braktisur kurr” nga Shiva. Sipas mitit Shiva nuk e ka lënë kurr këtë territor madje edhe në kohët e shpërbërjes dhe se prandaj ai është quajtur avimukta (që do të thotë pikërisht ‘territori i pa braktisur ndonjëherë’). Mitologjia përmend se kjo zonë e shenjtë ruan fuqinë mistike të Shivës, të iniciuar me tre format e cilësive të tij, e vërteta (sat), e këndshmja (cit) dhe lumturia (ananda). Përgjatë këtij itinerari gjenden 72 faltoret dhe sitet e shenjta. Sipas një miti të Skanda Puranas, Surya (Dielli) e këshilloi Shivën të jetonte në këtë zonë përgjithmonë, prej nga ka rrjedhur emri avimukta. Qendra e këtij territori është faltorja e Avimukteshwaras, nga ku niset itinerari qarkor në një rreze prej rreth 2&nbsp;km. Ky itinerar nuk e kapërcen kurr lumin Gang, por ndjek bregun e majtë të lumit. Tre faltoret e vendosura mbi bregore të ngritura, që përbëjnë pika referimi, nga jugu në veri janë: Tripurantakeshwara, Valmikeshwara dhe Omkareshwara. Këto tre faltore bregore simbolizojnë gjithashtu tre majat e tridentit (trishula) të Shivës. Itinerari procesional nga Maheshwara vijon në një formë komplekse spiraleje, duke u rrotulluar katër herë përpara se më në fund të arrijë te Avimukteshwara. ;5. Antargriha (territori i “shenjtërores së brendshme”) Itinerari i shenjtë i këtij udhëtimi lëviz shtatë herë përreth Tempullit Vishvanatha. Ai përfshin 72 faltore dhe site të shenjta, mes të cilëve 56 janë forma të Shivës. Kjo simbolizon integritetin kozmik, d.m.th. 7 chakrat (zonat e energjisë kurrizore, ose pleksuset) dhe 8 drejtimet kardinale. Spiralja e përdredhur shtatë herë simbolizon kuptimin e realitetit fizik dhe transhendental si dhe përkujton pelegrinazhin që qendra e hyjnisë padrone, Shiva, është kudo, por mbyllja e perimetrit askund. Në terma të filozofisë hermeneutike, kjo mund të shihet si thelbi i “rrathëve që nuk mbyllen asnjëherë”. Kjo strukturë spirale është rezultat i procesit të zhvillimit njomonik, forma arketipike të cilit mund të konsiderohen katrori dhe njomoni.<ref>Robert Lawlor: Sacred Geometry; 1982, fq. 66</ref> Pasi bëhet një zhytje e shenjtë në lumin Gang në Ghatin Manikarnika, pelegrinët së pari kryejnë një vizitë në pikën qendrore, Vishveshvara, pastaj vazhdojnë më tej nga aty deri te shenjtërorja e brendshme, duke ndjekur itinerarin spiral. Në këtë mënyrë ata marrin dobinë më të madhe fetare, që rezulton në paqe dhe çlirim nga rimishërimi. Në kontekstin e alkimisë, këto shtatë chakra spirale (itinerare) “na bëjnë një pjesë jetësore të vorbullës së energjisë mbrapa të gjithë jetës këtu dhe atyre u bëhet në këtë botë çfarëdo kenë nevojë për veten e tyre”.<ref>H. Margold: The Alchemist’s Almanach; 1991, fq. 47</ref> [[File:Ganga Dwar, Gateway of Corridor of Kashi Vishwanath Temple, Varanasi.webp|thumb|Portiku i Tempullit Kashi Vishvanatha]] ===Monumente të shquara=== Monumentet e Varanasit janë ndërtuar nën patronazhin e sunduesve të ndryshëm me stile të larmishme arkitekturore. Pak monumente datojnë përpara pushtimit mysliman të fundit të shekullit të XII, madje pak datojnë edhe para kohës së Akbarit, në shekullin e XVI. Monumentet myslimane kanë filluar me sulmet e hershme të Mahmud Ghaznit në 1033. Master Plani Zhvillimit të Qytetit (1991-2011) ka identifikuar zonat e trashëgimisë së qytetit dhe ka formuluar rregullimet në mënyrë të përshtatshme për mbrojtjen dhe zhvillimin e tyre. Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit së fundmi ka ndërrmarrë hapa për hartimin e një dokumentacioni të kuptueshëm të trashëgimisë së gjerë arkitekturore dhe asaj jo materiale të qytetit nëpërmjet formulimit të kornizës ligjore për ruajtjen e përshtatshme të panoramës së tij kulturore. Përveç 19 siteve arkeologjike të identifikuara nga Archaeological Survey of India (ASI),<ref name="Archaeological Survey of India">{{cite web|title=Alphabetical List of Monuments – Uttar Pradesh|url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_uttarpradesh_patna.asp|language=en|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=22 tetor 2012|archive-date=11 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111101312/http://asi.nic.in/|url-status=dead}}</ref> disa nga vendet më famshme të interesit janë Aghor Peethi, [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgir]], [[Kolonat e Ashokas|Kolona e Ashokas]], Bharat Kala Bhawani (muzeu i artit), Tempulli Bharat Mata, Central University for Tibetan Studies, Tempulli Dhanvantari, Mandiri i Durgës, [[Xhantar Mantari i Varanasit|Xhantar Mantari]], [[Tempulli Kashi Vishvanatha]], Tempulli Sankat Mochan Hanuman, Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith, [[Tempulli i Ri Vishwanath]] në kampusin e Banares Hindu University, [[Fortesa e Ramnagarit]], [[Ghatet në Varanasi|Ghatet breg-lumore]], Tempulli Tulsi Manas.<ref name="Tourist">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/default.htm|title=DEO Varanasi|work=Tourist Information: Places of Interest|language=en|publisher=Varanasi District Administration by National Informatics center}}</ref> '''Stupa Dharmarajika''' është një nga pak stupat para-Ashokase që kanë mbijetuar, megjithëse vetëm themelet i kanë mbetur. Pjesa tjetër e Stupës Dharmarajika u zhvendos në Varanasi për tu përdorur si material ndërtimi në shekullin e XVIII. Në atë kohë, u gjetën gjithashtu edhe reliket e Stupës Dharmarajika. Këto relike u hodhën për pasojë në lumin Gang. Rrënojat e '''Mulagandhakuti Viharas''' shënojnë vendin ku Buda kaloi stinën e tij të parë të shirave, ndërsa Mulagandhakuti Vihara moderne është manastir i ndërtuar në vitet 1930 nga shoqëria sri-lankase Mahabodhi, me piktura murore të bukura.<ref>{{cite book|last=Nakamura|first=Hajime|title=Gotama Buddha|publisher=Kosei|pages=267|year=2000|language=en|ISBN=4-333-01893-5}}</ref> Mbrapa saj është Parku i Drerit (ku gjenden akoma drerë). ;Stupa Chaukhandi [[File:Chaukhandi Stupa, Sarnath 1 (cropped).jpg|thumb|left|459px|[[Stupa Chaukhandi]], Sarnath]] '''[[Stupa Chaukhandi]]''' përkujton vendin ku Buda takoi dishepujt e tij të parë, që daton nga shekulli i pestë ose më herët. Ajo është një [[stupa (arkitekturë)|stupë]] e rëndësishme budiste e gjendur në [[Sarnathi|Sarnath]] në koordinatat {{coord|25.374102|N|83.023658|E|display=inline}}, 13 kilometra nga Varanasi.<ref>{{cite web|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1526&HistoryID=ab27|title=History of Architecture - Shrines and temples|publisher=historyworld.net|language=en|accessdate=18 dhjetor 2006|archive-date=6 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606172712/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1526&HistoryID=ab27|url-status=dead}}</ref> Sot stupa është një pirg i lartë i mbuluar me një ndërtesë tullash e kryesuar nga një kullë tetëkëndore. Ajo është një monument i ruajtur dhe mirëmbajtur nga Archaeological Survey of India. Stupa Chaukhandi mendohet se fillimisht ka qenë ndërtuar si një tempull i tarracuar gjatë Periudhës Gupta midis shekullit të IV dhe të VI për të shënuar vendin ku Buda dhe dishepujt e tij të parë u takuan duke udhëtuar nga [[Bodh Gaja]] për në [[Sarnathi|Sarnath]]. Më vonë Govardhani, djali i një raxhai, e modifikoi stupën në formën e saj të tanishme duke ndërtuar kullën tetëkëndore për të përkujtuar vizitën e Humayunit, sunduesit të fuqishëm [[Perandoria Mogule|Mogul]].<ref>{{cite web|url=http://www.varanasicity.com/sarnath/chaukhandi-stupa.html|title=Chaukhandi Stupa|publisher=Varanasicity.com|language=en|accessdate=16 tetor 2006}}</ref><ref name="Singh453">R. P.B. Singh: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA453 Banaras: Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 453</ref> Në vitet e fundit po i bëhet një restaurim. [[File:Lal Khan Tomb 1 (cropped).jpg|thumb|318px|Varri i Lal Khanit]] ;Varri i Lal Khanit: Varri i Lal Khanit gjendet i vendosur në një distancë prej rreth 6&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i Varanasit, pranë Urës Rajghat, në koordinatat {{coord|25|19|30|N|83|2|25|E|display=inline}}. Ai është një mauzoleum i klasifikuar nën kategorinë e monumenteve myslimane në Varanasi, i ndërtuar sipas [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]]. Varri i Lal Khanit gjendet brenda fortesës së lashtë të Rajghatit (tani e shpërbërë) i ndërtuar në vitin 1773. Lal Khan do të thotë "Khani i Kuq". Ai ndjek qendrën e një oborri të madh drejtkëndor me një kullë në çdo kënd dhe është një strukturë masive me kube e zbukuruar me pllaka me ngjyra. Ndikimi i Periudhës Mogule është shihet qartësisht në arkitekturën e këtij varri. Prania e strukturave si kioska në këndet e çatisë si dhe trajtimi i kolonave dhe mureve është reminishencë e një shkëlqimi të të shkuarës.<ref>{{cito web|url=https://www.asisarnathcircle.org/tomb-lalkhan.php|title=Lal Khan Tomb|publisher=Asi, Sarnath Circle|language=en|date=2 shtator 2013|access-date=26 dhjetor 2016|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029142822/http://www.asisarnathcircle.org/tomb-lalkhan.php|url-status=dead}}</ref> ====Stupa Dhamek==== '''[[Stupa Dhamek]]''' ({{lang-hi|धामेक स्तूप}}) është një nga pak stupat para-ashokane që ekzistojnë akoma, megjithëse vetëm në rrënoja.<ref name="Gupta11">Shobhna Gupta: [https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC&pg=PA11 Monuments of India]; 2003, fq. 11</ref> Shkruhet edhe ''Dhamekh'' dhe ''Dhamekha'', e rrjedhur nga versioni sanskritisht 'Stupa Dharmarajika', që mund të përkthehet si Stupa e mbretërisë së Dharmas). Ajo është e vendosur në koordinatat {{coord|25.3808|N|83.0245|E|display=inline}} në [[Sarnathi|Sarnath]], 13&nbsp;km larg nga Varanasi.<ref>http://www.iloveindia.com/indian-monuments/dhamekh-stupa.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506020540/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/dhamekh-stupa.html |date=6 maj 2010 }} Dhamek Stupa</ref> [[File:Monastery around Dhamek stupa, Sarnath.jpg|thumb|left|432px|Manastiri përreth Stupës Dhamek]] [[stupa (arkitekturë)|Stupa]]t e kanë origjinën nga tumat para-budiste, në të cilat asketikët varroseshin në një pozicion të ulur,<ref>{{cite web|url=http://www.buddhanet.net/stupa.htm|language=en|accessdate=7 janar 2013|title=Buddhist Art and Architecture: Symbolism of the Stupa/Chorten|date=14 gusht 2006|archive-date=7 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307213338/http://buddhanet.net/stupa.htm|url-status=dead}}</ref> të quajtura [[chaitya]].<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htm|accessdate=7 janar 2013|title=THE BUDDHIST STUPA: ORIGIN AND DEVELOPMENT|date=13 janar 2005|archive-date=3 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403024435/http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htm|url-status=dead}}</ref> Pas Parinirvanas së Budës, mbetjet e tij u kremuan dhe hiri u nda dhe u varros nën tetë tuma me dy tuma të tjera që mbanin urnën dhe thëngjijtë. Pak dihet rreth këtyre stupave të hershme, veçanërisht pasi nuk ka qenë e mundur të identifikoheshin dhjetë monumentet origjinale. Gjithësesi, disa stupa të mëvonshme, si ajo e [[Sarnathi]]t dhe [[Sanchi]]t, duket se janë zbukurime të tumave të mëparshme.<ref name="Possehl">Gregory L. Possehl: [http://books.google.co.uk/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA12 The Indus Civilization: A Contemporary Perspective; 2010, fq. 12]</ref> Stupa Dhamek u ndërtua në vitin 500 të e.s.<ref>Sir Banister Fletcher's a History of Architecture; fq. 646</ref> për të zëvendësuar një strukturë të mëparshme të porositur nga mbreti i madh Maurjan, [[Ashoka]] në vitin 249 p.e.s., bashkë me mjaft monumente të tjera, për të përkujtuar veprimtaritë e Budës në këtë vend. Stupat u krijuan si tuma rrethore të rrethuara nga gurë të mëdhenj. Mbreti [[Ashoka]] ndërtoi stupa për të vendosur pjesët e vogla të kalcifikuara të kockave dhe relikteve të tjera të Budës dhe dishepujve të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.indian-heritage.org/aindex.html|title=Stupas|publisher=Indian Heritage|accessdate=20 nëntor 2006|language=en|archive-date=8 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070108045253/http://www.indian-heritage.org/aindex.html|url-status=dead}}</ref> Një [[Kolonat e Ashokës|kolonë e Ashokës]] me një edikt të gdhendur në të qëndron pranë sitit. Ky është vendi më i rëndësishëm për tu vizituar në Varanasi. Çdokush që planifikon të vizitoi Varanasin, do të kaloi me siguri edhe aty. [[Stupa Dhamek]] thuhet se shënon vendin (''Rishipattana'' që mund të përkthehet si "ku Rishi mbërriti") ku Buda dha predikimin e tij të parë për pesë dishepujt e tij pasi arriti ndriçimin,<ref>{{cite web|url=http://www.buddhistpilgrimage.info/sarnath.htm|title=Place of the Buddha’s First Sermon|publisher=Indian architecture|accessdate=19 shtator 2006|language=en|archive-date=28 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060828022730/http://buddhistpilgrimage.info/sarnath.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asia.msu.edu/southasia/india/culture/architecture.html|title=Windows on Asia|accessdate=8 shkurt 2007|language=en|archive-date=1 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901123953/http://www.asia.msu.edu/southasia/india/culture/architecture.html|url-status=dead}}</ref> "duke treguar Rrugën e Tetëfishtë që të çon te [[Nirvana]]".<ref>Cituar nga: P. de Bruyn, N. Venkatraman & K. Bain: Frommer's India, fq. 340</ref> Në mjaft burime të lashta siti i predikimit të parë është përmendur se ka qenë në një "Mriga-dayaa-vanam″ ose rezervat kafshësh. (Në sanskritisht mriga përdoret në kuptimin e kafshëve të gjahut, ku më i zakonshmi është dreri). Përkrahja e fundit mbretërore në sit daton afërsisht nga shekulli i XII, pas të cilit vendi i Mrigadayavanamit duket se është zhdukur për besimtarët. Stupa u zmadhua gjashtë herë, por pjesa e sipërme është akoma e papërfunduar.<ref>Robert W. Bradnock: Footprint India; 2004, 191</ref> Ndërsa po vizitonte [[Sarnathi]]n në vitin 640, [[Xuan Zang]]u regjistroi se ngulimi kishte mbi 1,500 priftërinj dhe stupa kryesore ishte afërsisht 91.44 metra e lartë.<ref>Robert A. Arnett: India Unveiled; Atman Press, 2006, ISBN 0-9652900-4-2</ref> Në formën e saj të tanishme, stupa është një cilindër solid prej tullash dhe gurësh që arrin një lartësi prej 43.6 metrash dhe që ka një diametër prej 28 metrash. Është struktura më masive në Sarnath.<ref>{{cite web|url=http://www.varanasicity.com/sarnath/dhamek-stupa.html|title=Dhamekh Stupa|publisher=Varanasicity.com|accessdate=16 tetor 2006|language=en}}</ref> Bazamenti duket se ka mbijetuar nga struktura e Ashokës: faqet e gurëve janë skalitur dhe paraqesin motive delikate floreale me origjinë nga [[Perandoria Gupta]]. Muri është i veshur me figura të rafinuara njerëzore dhe shpendësh të skalitura, ashtu si dhe mbishkrime në shkrimin Brāhmī.<ref>{{cite web|url=http://www.culturalindia.net/monuments/dhamekh-stupa.html|title=Dhamekh Stupa|accessdate=19 shtator 2006|language=en|archive-date=21 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060821195404/http://www.culturalindia.net/monuments/dhamekh-stupa.html|url-status=dead}}</ref> Stupa Dhamek u përfshi në romanin misterioz thriller indian të vitit 2014, ''The Emperor's Riddles'' të shkruar nga Satyarth Nayak. [[File:Courtyard at Observatory of Man Singh.jpg|thumb|375px|Pjesa ballore e observatorit Xhantar Mantar]] ====Xhantar Mantari==== '''[[Xhantar Mantari i Varanasit]]''' {{lang-hi|जंतर मंतर}}, i ndërtuar në vitin 1737, është një nga pesë observatorët e ndërtuar nga mbreti i Amberit, Jai Singh-u II në Indi.<ref name="Altitude Jantar">{{cite news|title=Altitude|publisher=daftlogic.com|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.daftlogic.com/}}</ref><ref name="History Jantar">{{cite news|title=History|publisher=Varanasi.org|accessdate=1 gusht 2015|language=en|url=http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|archive-date=15 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315084810/http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Jantar Mantar">{{cite news|title=Jantar Mantar|language=en|publisher=Varanasi city website|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.varanasicity.com/jantar-mantar.html}}</ref><ref name="About Jantar Mantar">{{cite web|title=About Jantar Mantar|language=en|publisher=holidayiq.com|accessdate=7 shtator 2015|url=http://www.holidayiq.com/Jantar-Mantar-Varanasi-Sightseeing-588-2740.html|archive-date=9 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109172438/http://www.holidayiq.com/Jantar-Mantar-Varanasi-Sightseeing-588-2740.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Jantar Mantar in Varanasi">{{cite news|title=Jantar Mantar in Varanasi|publisher=hoteltravel.com|accessdate=1 gusht 2015|language=en|url=http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924031405/http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm|archive-date=24 shtator 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Jantar Mantar information">{{cite news|title=Jantar Mantar information|language=en|publisher=visitinvaranasi.com|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915155657/http://visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx|archive-date=15 shtator 2015|url-status=dead}}</ref> Observatori Hindu Xhantar Mantar është një monument mjaft popullor në Varanasi, që illustron nivelin e astronomisë si dhe ndërtimit dhe arkitekturë në Indinë e kohës.<ref name="holyvoyages.jantar">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-jantar-mantar-observatory-museum-varanasi-india.aspx|title=Jantar Mantar of Varanasi|website=holyvoyages.com|language=en|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=14 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114035934/http://holyvoyages.com/varanasi/about-jantar-mantar-observatory-museum-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="Places Of Interest">{{cite news|title=Places Of Interest|publisher=Varanasi.nic|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://varanasi.nic.in/tourist/tourist4.html|archive-date=13 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313154352/http://varanasi.nic.in/tourist/tourist4.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cito web|url=http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|title=Jantar Mantar of Varanasi|website=varanasi.org.in|language=en|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=15 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315084810/http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|url-status=dead}}</ref> Observatori, i vendosur në koordinatat {{coord|25|18.467|N|83|00.658|E|display=inline}} (Qendra e Observatorit Xhantar Mantar), zotërohet nga Archaeological Survey of India.<ref name="Coordinates Jantar">{{cite news|title=Coordinates|publisher=latlong.net|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.latlong.net/|archive-date=7 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/|url-status=dead}}</ref> Monumenti u ndërtua me synimin për të krijuar kalendare të sakta diellore dhe hënore si dhe për të studiuar objektet kozmike. =====Historia===== [[Xhantar Mantari i Varanasit]] u ndërtua në vitin 1737 nga mbreti i Amberit (Jaipurit), Sawai Jai Singh II (1686-1745), themelues i qytetit të Jaipurit dhe pasardhës i raxha Man Singh-ut. Maharaxha Jai Singh-u II ishte aq i dhënë pas astronomisë, shkencës dhe teknologjisë sa, midis viteve 1727 dhe 1737, ndërtoi jo një por pesë Xhantar Mantarë në qytete të ndryshme.<ref name="About Jantar Mantar"/> Në fillim të shekullit të XVIII, ai i dërgoi studiuesit e tij për të studiuar dizajnin, ndërtimin dhe teknologjinë e observatorëve, në mënyrë që të ndërtonin observatorët më të mirë në rajon. Studiuesit u kthyen me shqyrtimet dhe doracaktët e tyre të astronomisë dhe pas kësaj, Jai Singh-u II ndërtoi observatorë në [[Xhaipuri|Xhaipur]], [[Mathura]], [[Nju Delhi]], [[Uxhaini|Uxhain]] dhe në Varanasi.<ref name="History Jantar"/><ref name="Jantar Mantar"/><ref name="About Jantar Mantar"/><ref name="holyvoyages.jantar"/> Këto monumente tani menaxhohen nga Qeveria Indiane si monumente historike.<ref name="varanasionline.jantar"/> [[File:Samrat Yantram at Observatory of Man Singh.jpg|thumb|left|347px|Samrata Jantra e Xhantar Mantarit]] Sipas librit të Sir Robert Barker-it, Collected Writing of Dharmpal, të shkruar në vitin 1772, observatori ishte ndërtuar rreth 200 vjet më parë nga Raja Mawnsing, djali i Jaysing-ut. Ai pohon se "Kurioziteti kryesor këtu është observatori ...ka një hark mural të tepër të mirë të vendosur mbi një suva chunam-i, aq të hollë dhe të lëmuar, sa duket si mermer; dhe megjithëse është me siguri shumë e vjetër, është akoma e përsosur, por treguesi është i mangët; humbje që mund të rregullohet nga një person që ka një shije për këto studime..."<ref>[http://voiceofdharma.org/books/tbt/ Collected Writing of Dharampal]; volumi I, kapitulli I, fq. 39</ref> Si Barker edhe Pearse pohon specifikisht se ai ka qenë aty për rreth dy shekuj, megjithatë kjo është më shumë një histori përrallore. Plani i observatorit në pallatin Man Mahal u pregatit nga Jagannath-i, një astronom dhe punimet u zbatuan nga një arkitekt nga Jaipuri i quajtur Sardar Mohan nën mbikqyrjen e Sadashivas.<ref name="varanasitourismtravels.jantar"/> Riparimi dhe rikonstruksioni i parë i Xhantar Mantarit u bë në vitet 1850. Një pllakatë mermeri e vendosur në një mur përmend se observatori u restaurua në vitin 1911-12 me urdhër të mbretit Sawai Madho Singh i Jaipurit, nën drejtimin e astronomit shtetëror Govindracandra Bhavan dhe inxhinierit C. E. Estaworth. Për shkak të përpjekjeve të maharaxha Sawai Singh-ut edhe tani instrumentet e vjetra janë të mirë-konservuara dhe mundësojnë një vëzhgim të mirë.<ref name="varanasitourismtravels.jantar"/> Observatori është i mbrojtur nga Akti i Monumenteve të Lashta dhe Sitet dhe Mbetjet Arkeologjike të vitit 1958, dhe i menaxhuar nga Archeological Survey of India. Që nga viti 1987, janë kryer restaurime dhe konservime në faza dhe shkallë të ndryshme. Në vitin 1988 Departamenti i Vaditjes së [[Uttar Pradeshi]]t e rikonstruktoi dhe riparoi Ghatin Man Mandir, ku gjendet observatori. Në vitin 2000 me një grant prej një milion rupish Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit e rikonstruktoi dhe riparoi këtë ndërtesë historike, por kjo fazë rikonstruktimi është e pamjaftueshme dhe punimet nuk janë të kënaqshme. [[File:Digansa Yantra.JPG|thumb|358px|Digansha Jantra e Xhantar Mantarit]] =====Përshkrimi===== Xhantar Mantari u ndërtua me synimin për të matur kohën vendore, lartësinë e vendit dhe pozicionet e diellit, yjeve dhe planeteve për të përcaktuar eklipset. Lëvizja, shpejtësia dhe sjelljet e yjeve dhe planeteve regjistroheshin nëpërmjet instrumenteve të veçanta.<ref name="History Jantar"/><ref name="Jantar Mantar"/><ref name="About Jantar Mantar"/> Xhantar Mantari është i famshëm edhe si Observatori Man Mandir, si dhe, për shkak të larmisë së instrumenteve, quhet edhe “Janthra Mandir”. Në Indi studimet astrologjike bëhen për të ditur fatin e një personi, përshtatshmërinë dhe suksesin e martesave, lindjen dhe të ardhmen e një fëmije si dhe në kohët e lashta parashikimet astrologjike bëheshin nga priftërinjtë për të njohur nëse vendi do të kishte të korra të mbara ose jo. Në këtë mënyrë [[Xhantar Mantari i Varanasit]] u bë për të parashikuar eklipset dhe lëvizjet e trupave jashtë-tokësorë. Astrologët këtu studionin të gjitha lëvizjet planetare ndërsa inxhinierët vëzhgonin ndërtimin e tij.<ref name="holyvoyages.jantar"/> Krahasuar me Xhantar Mantarët në [[Nju Delhi]] dhe Jaipur, [[Xhantar Mantari i Varanasit]] është më pak i pajisur, por ka orën diellore ekuatoriale që të tjerët nuk e kanë.<ref name="varanasionline.jantar"/> Me ndihmën e orës diellor mund të gjendet ora, pavarësisht se 5-7 minuta diferencë me orën e saktë. Mbreti i zhvilloi instrumentet e observatorit bazuar mbi metoda të sakta ndërtimi, llogaritjeje dhe observimi të vendeve të fiksuara të yjeve dhe planeteve sipas lëvizjeve dhe shmangieve. Instrumentet gjigande prej guri u përdorën për të studiuar lëvizjen e diellit, hënës, yjeve dhe trupave të tjerë qiellorë. Edhe sot llogaritjet e tij janë pothuajse në kohezion me instrumentet moderne teknologjike. Disa nga instrumentet më të rëndësishme të Xhantar Mantarit të Varanasit janë: Disha Jantra, Bhitti Jantra, Digansha Jantra, Samrata Jantra, Laghu Samrata Jantra, Krantivritta Jantra, Prakash Jantra, Narivalaya Dakshin, Çakra Jantra, Dhruva Jantra, Ram Jantra, Uttar Gola etj.<ref name="varanasionline.jantar"/> [[File:Wall of the hall at Observatory of Man Singh.jpg|thumb|left|384px|Muri i hollit të Observatorit]] Në hyrje të tij gjendet Bhitti Jantra (kuadranti muror), që konsiston në një mur 3.353 metra të lartë dhe 2.775 m. të gjerë, në vendin e meridianit; që tani është i rrënuar. Instrumenti më i madh është Samrata Jantra (mbreti i instrumenteve), muri i të cilit është 10.973 m. i gjatë dhe 1.372 m. i gjerë, i vendosur në planin e një meridiani. Njëri skaj është 1.937 m. i lartë, ndërsa tjetri 6.795 m., duke u ngjitur gradualisht drejt pikës së drejtuar nga [[Poli i Veriut]]. Kjo ndihmon në matjen e meridianit dhe lëvizjen e ndonjë planeti ose ylli si dhe diellit, ashtu si dhe itinerari i saktë i një ylli. Një version më i vogël i këtij instrumenti, është Laghu Samrata Jantra. Një tjetër instrument gjigand, i quajtur Digansha Jantra, përdoret për të gjetur gradët e azimutit të planeteve ose yjeve. Xhantar Mantari është i vendosur në çatinë e Pallatit Man Mahal, i njohur në mënyrë popullore si Man Mandir, në Ghatin Man Mandir pranë Ghatit Dashashvamedha dhe Tempullit Kashi Vishvanatha në Godaulia, në bregun perëndimor të Gangut. Ai është i vendosur në një vend të lartë që ujërat e Gangut nuk mund ta arrijnë. Ai gjendet 7&nbsp;km nga Banaras Hindu University dhe 6&nbsp;km nga Stacioni Hekurudhor i Varanasit. Ai është një monument mjaft tërheqës për arkitektët, astronomët dhe inxhinierët.<ref name="varanasionline.jantar">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/jantar-mantar-varanasi|title=Jantar Mantar Varanasi|website=varanasionline.in|language=en|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=15 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215023858/http://www.varanasionline.in/city-guide/jantar-mantar-varanasi|url-status=dead}}</ref> Pranë këtij monumenti gjenden shumë majmunë që grumbullohen në ghatet e Varansit si rezultat i urbanizimit dhe shkatërrimit të habitatit të tyre.<ref name="holyvoyages.jantar"/> Tavanet e ngjyrosura në mënyrë elegante dhe dritaret e pallatit, që shërbejnë edhe si ballkone, janë tërheqje shtesë për vizitorët që nga tarraca e tij mund të shijojnë panoramat e gjera të brigjeve lindore dhe perëndimore të Gangut.<ref name="varanasitourismtravels.jantar"/> Duke qenë se makinat nuk lejohen përtej Godaulias, për të arritur në Observatorin Man Mandir duhet të ecësh në këmbë për 5 minuta. Një shembull i stileve komplekse arkitekturore, struktura tërheq shumë astronomë, inxhinierë, arkitektë dhe shkencëtarë bashkë me udhëtarë për kombinimin e tij të përsosur të formave gjeometrike.<ref name="About Jantar Mantar"/> Monumenti është i hapur të gjitha ditët nga ora 10:00 e mëngjesit deri në orën 5:00 mbasdite.<ref name="About Jantar Mantar"/> Indianët dhe qytetarët e organizatave SAARC (South Asian Association for Regional Cooperation) dhe BIMSTEC (Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation) për të hyrë paguajnë 5 rupi secili, ndërsa të tjerët 100 rupi. Hyrja e fëmijve deri në 15 vjeç është falas.<ref name="varanasitourismtravels.jantar">{{cito web|language=en|url=http://www.varanasitourismtravels.com/things-to-do/places-interest/man-mandir-observatory/|title=Man Mandir Observatory|website=varanasitourismtravels.com|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=30 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430075925/http://www.varanasitourismtravels.com/things-to-do/places-interest/man-mandir-observatory/|url-status=dead}}</ref> Instrumentet e observatorit mbi çatinë e pallatit sot janë të kërcënuara nga degradimi, pavarësisht faktit se monumenti është shpallur monument i rëndësisë kombëtare. Shumica e pllakave të bakrit që shënojnë këndet ë perimetrin e instrumenteve gjithashtu janë të rrëzuara dhe shumë prej tyre tashmë i kanë humbur pjesët e tyre. [[File:Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 01 (cropped).jpg|thumb|369px|Hyrja kryesore e Fortesës së Ramnagarit]] ====Fortesa e Ramnagarit==== '''[[Fortesa e Ramnagarit]]''' ({{lang-hi|रामनगर किला}} është një kështjellë në Ramnagar të Varanasit. Ajo është e vendosur në bregun lindor të lumit Gang, përballë Ghatit Tulsi. Struktura prej guri ranor u ndërtua në [[Arkitektura Mogule|Stilin Mogul]] në vitin 1750 nga Kashi Nareshi, Balwant Singh. Aktualisht, fortesa nuk është në gjendje të mirë. Ajo ka qenë selia e Kashi Nareshit (mbretit të Kashit) që nga shekulli i XVIII. Edhe maharaxhai i tanishëm i Varanasit, Anant Narayan Singh e ka rezidencën në këtë fortesë, megjithëse titulli mbretëror është shfuqizuar që nga viti 1971.<ref name="Mitra 2002">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA124 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 124–7</ref><ref name="Ram">{{cite web|language=en|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/varanasi/sights/museum/ramnagar-fort-museum|title=Lonely Planet review for Ramnagar Fort & Museum|accessdate=6 nëntor 2012|publisher=Lonely Planet}}</ref> [[Fortesa e Ramnagarit]] është një shembull tipik i [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] me ballkone të skalitur, oborre të hapur dhe pavjone piktoreske. Ajo është e vendosur pranë Gangut në bregun e tij lindor dhe përkundrejt Ghatit Tulsi, në koordinatat {{coord|25|16|48|N|83|01|48|E|display=inline}}, në një sipërfaqe prej 0.217 hektarësh, e ndërtuar me gurë ranorë ''chunar-i'' në ngjyrë kremi. Tani për tani, fortesa është e pa riparuar. Ajo dhe muzeu i saj janë depozituese të historisë së mbretërve të Benaresit. I përmendur si një muze "eksentrik", ai përmban një koleksion të rrallë. Për shkak të vendndodhjes panoramike në brigjet e Gangut, shpesh është përdorur si një vend i jashtëm për xhirimin e filmave.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/> =====Historia===== [[File:Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 06.jpg|thumb|left|428px|Pamje e fortesës nga lumi]] Fortesa u ndërtua në vitin 1752 në qytezën e Ramanagarit, që është e njohur për Portën e Fortesës, Muzeun Mbretëror dhe Rama Lilan. Balwant Singh-u, djali i Mansa Ramas, mori njohjen e mbretërisë së Banarasit nga Muhammad Shah-u, mbreti në Delhi në vitin 1738 dhe në vitet 1750-52 bëri një fortesë në Ramanagar duke ripërdorur mbetjet e fortesës së tij të vogël në Ghatin Jarasandha, tashmë i quajtur Ghati Mir. Qendra e Dinastisë u zhvendos nga Gangapuri këtu gjatë kësaj periudhe. Fortesa tani është pallati rezidencial i ishte maharaxhait të Banarasit. Kjo dinasti i përket kastës Bhumihar Brahmin. Mbishkrimet në ledhet e jashtme të fortesës datojnë nga shekulli i XVII.<ref name="moor"/> [[File:Kings Balcony (cropped).jpg|thumb|406px|Ballkone të Fortesës së Ramnagarit]] =====Përshkrimi===== Fortesa është një vend panoramik në bregun lindor, djathtas të Lumit Gang, përballë [[Ghatet në Varanasi|Ghateve të Varanasit]]. Është 14&nbsp;km nga Varanasi dhe 2&nbsp;km nga Benares Hindu University nëpërmjet Gangut.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/><ref name="Fort">{{Cite web|url=http://easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp|title=Ramnagar Fort & Museum|publisher=Official Website of Eastern UP Tourism|language=en|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=30 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131130011021/http://www.easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp}}</ref> Ura ponton, që mundëson hyrjen në fortesë, i ka dërrasat të rrënuara. Gjatë stinës së musoneve, fortesa arrihet vetëm me varkë përgjatë lumit. Ecja me varkë për te fortesa nga [[Ghatet në Varanasi#Ghati Dashashwamedha|Ghati Dashashwamedha]] në Varanasi merr rreth një orë. Një varkë shtetërore e ngjyrosur me emblema të dyfishta në formën e kuajve mund të shihet e ankoruar në platformën lundruese.<ref name="moor">{{Cite web|language=en|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccphotocoll/f/019pho0000017s3u00001000.html|title=Fort, Ramnagar [Benares]|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Brenda fortesës gjendet një kopsht i mirë-projektuar duke formuar hyrjen për në pallat.<ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccphotocoll/r/019pho0000017s3u00031000.html|title=Rambag (Ramnagar) [Benares]|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ndërtesa është ndërtuar me gurë ranorë ''chunar-i'' ngjyrë kremi në stilin tipik të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]].<ref name="Mitra 2002"/> Ajo bujt Tempullin e Veda Vyasas, një muze dhe kompleksin rezidencial të mbretit.<ref name="Fort"/> Në të gjendet edhe një tempull ''Dakshin Mukhi'' i Hanumanit, që është i drejtuar nga jugu.<ref name="NIC">{{Cite web|url=http://varanasi.nic.in/history/ramnagar.html|title=Ramnagar|language=en|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> Fortesa është ndërtuar mbi terren të lartë, mbi nivelin e vërshimit të ujit të lumit.<ref name="Fodor's 2004">[https://books.google.com/books?id=eM-wM2K5mgYC&pg=PA168 Fodor's India, 5th Edition]; 2004, fq. 168</ref> Fortesa ka shumë ballkone të skalitur, oborret të hapur dhe pavijone.<ref name="Fort"/> Vetëm një pjesë e strukturës është e hapur për publikun, pasi pjesa tjetër është rezidenca e Kashi Nareshit dhe familjes së tij. Kur maharaxhai është në pallatin e tij fortesë flamuri ngrihet mbi të.<ref name="Mitra 2002"/> Brenda fortesës, pallati ka dy kulla të bardha, të pajisura me shkallë. Në fundin e shkallëve, ndodhet një hyrje harkore dhe shumë oborre që të çojnë në kullën e bardhë.<ref name="moor"/> Në anën tjetër të lumit Gang, në qytezën e Ramnagarit, që është pjesë e Aglomeratit Urban të Varanasit, është e njohur për fortesën dhe muzeun e saj. Në pamje të parë sapo hyhet në portën monumentale të fortesës-pallat, Lal Darwaza, që përfshin edhe lagjet e rojeve, armatimet dhe dhomat e depozitimit për instrumentet muzikore. [[File:Ram Nagar Fort 4 - inner courtyard (38569484921).jpg|left|284px|thumb|Hyrje nga oborri i brendshëm i Fortesës Ramnagar]] Rezidenca private e maharaxhait ndodhet në njërën anë të kullës, ndërsa Salla Durbar dhe dhomat e recepsionit në anën tjetër. Një mbishkrim në muret e fortesës pohon: "Shtëpia e fortifikuar e raxhait të Benares-it, me varkën e tij shtetërore".<ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/addorimss/t/019addor0004728u00000000.html|title=The Raja of Benares's palace at Ramnagar from the river, with the Raja's state boat|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library|archive-date=28 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128113823/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/addorimss/t/019addor0004728u00000000.html|url-status=dead}}</ref> Pas një ecjeje të shkurtër në kompleksin e fortesës, duke kaluar nëpër një tunel arrihet në bregun e djathtë të lumit Gang. Duke ngjitur një palë shkallë në të djathtë të mund të shihet Tempulli i Vyasheshvaras, një Shiva linga e vendosur nga asketiku Vyasa, hartuesi i vedave. Në afërsi të saj ndodhet një tjetër tempull që ja vlen të shihet; nga pavijoni panorama e rrjedhës së Gangut është e shkëlqyer. Gjatë muajit të Maghas (janar-shkurt) në çdo të hënë brenda fortesës dhe në depozitën e Ramanagarit zhvillohet një panair, që quhet “Vedavyasa Mela” në nder të Vedavyasas, hartuesit legjendar të vedave (tekste të shenjta) dhe autorit të eposit [[Mahabharata]], të shkruar në shekullin e X p.e.s.. Tempulli i Vedavyasas në Fortesën e Ramanagarit, përgjatë bregut të Gangut, është qendra e këtyre veprimtarive. Në pjesën veriore të kompleksit të fortesës pranë seksionit [[Ramajana]] të muzeut, është Instituti Purana, instituti i vetëm i këtij lloji në vend që merret me botimet dhe interpretimet e puranave (libra mitologjik të hartuar midis shekujve të V dhe të XVI). Që nga viti 1959 instituti ka publikuar një në çdo dy vjet, sipas ecurisë së sponsorizimeve të projektit, botimet kritike të puranave. Në këndin jugor, jashtë pallatit të mbretëreshës, ndodhet një statujë e Hanumanit, shërbyesit majmun të hyjnisë Rama, ulur në një pozicion joga, drejtuar nga jugu. Fytyra e kësaj statuje është e zezë ndërsa trupi i kaftë. Hanumani mbron fortesën nga mallkimi i zotit të vdekjes, Yama, që kontrollon drejtimin jugor. Për shkak të vendosjes në brigjet e Gangut, fortesa dhe pallati janë përdorur shpesh si një mjedis i jashtëm filmimi. Filmi i titulluar ''Banaras'' është një nga filmat popullorë të filmuar aty.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/> Ka qenë pit stopi i 7-të i The Amazing Race 18. Familja mbretërore kujdeset për pronën e saj sipas këndvështrimit të saj pa ndonjë plan të përcaktuar për mbrojtjen dhe konservimin e saj. All India Kashiraj Trust kujdeset për veprimtaritë dhe programet e ndryshme kulturore, shoqërore dhe akademike. Vidya Mandir Trust e lidhur me familjen mbretërore kujdeset për muzeun; ndërsa Centre of Purana Studies administrohet nga All India Kashiraj Trust. {{Multiple image| total_width = 618| image_style = border:none | image_gap = 1 | image1 = Ram Nagar Fort 7 (38464193096).jpg | image2 = Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 02 (cropped).jpg | footer = Modulime të rafinuara artistike të dy ballkoneve të fortesës së Ramnagarit }} =====Muzeu===== Muzeu është i njohur si Saraswati Bhawan dhe gjendet në atë që ishte Salla Durbar ose Salla e Pritjeve të Publikut në fortesë.<ref name="Fort"/> Është i mirënjohur për koleksionet e tij të rralla dhe të pazakonta të makinave të vjetra amerikane, karrigeve të stolisura prej sedani, punimeve prej fildishi, kostumeve mesjetare, palakinëve me brokada ari dhe argjendi (në formën e zambakut). Ai ka shala elefanti të punuara në argjend, argjendari, kostume të bëra me mëndafsh ''kimkhwa'' (prodhimi më i rafinuar i endësve të Varanasit), një sallë mbresëlënëse armatimesh me shpata, topa të vjetër nga [[Afrika]], [[Burma]] dhe [[Japonia]]. Pushkë të vjetra me fitil, nargjile të zbukuruara, kama, portrete të maharaxhajve, instrumente muzikore të zeza, që janë bërë të bardha për shkak të lënies pas dore të mirëmbajtjes dhe një orë e rrallë astrologjike.<ref name="Ram"/> Kjo orë e vendosur në pjesën jugore të pallatit, në seksionin e 4-rt të muzeut mbretëror, jep një larmi informacionesh horologjike dhe astronomike për të përcaktuar të cilët zakonisht nevojiten një numër instrumentesh shkencore. Ajo tregon jo vetëm kohën e saktë, por edhe detajet astrologjike të diellit, hënës dhe planetëve. Ajo është bërë në vitin 1872 nga astronomi i oborrit mbretëror të Varanasit. Për më tepër në muze mbahen dorëshkrime, veçanërisht shkrime fetare. Gjithashtu pjesë e koleksioneve janë edhe shumë libra të ilustruar në stilin e Miniaturës Mogule.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/><ref name="Fodor's 2004"/> Gjenden pesëqind e tridhjetë e pesë ilustrime që shprehin etosin islamik, secili prej të cilëve ka një bord dekorativ me dizajne zbukuruese florale.<ref name= "Bäumer 2006">[https://books.google.com/books?id=MZ3WAAAAMAAJ Sāmarasya: studies in Indian art, philosophy, and interreligious dialogue: in honour of Bettina Bäumer]; 2006, fq. 193</ref><ref name="Limited2003">[https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 124–7</ref> Muzeu Mbretëror zë mjaft dhoma dhe salla të fortesës dhe është i ndarë në 5 seksione. Seksioni i parë paraqet llojet e ndryshme të mjeteve, mbajtëseve, palankinë dhe howdahë (samarë ose shala për elefantët ose devetë) të bëra prej argjendi për të mbajtur njerëz në supe ose në shpinën e elefantëve, të përdorura gjatë procesioneve solemne ose në raste të tjera të veçanta si dasmat, festat, gjueti, etj. Seksioni i dytë ruan një numër të madh veshjesh ose instrumente të tjera si çibukë, instrumente muzikore, tapete, shtrate dhe karrige që përdoreshin në jetën e përditshme të maharaxhait dhe familjes së tij. Seksioni i tretë konsiston në një koleksion armësh, ku vizitorët mund të shohin evoluimin e armëve, si shpatat dhe topat e përdorur në Ramanagar dhe gjetkë nga harku deri te armët moderne. Ky seksion përmban edhe disa pjesë të mrekullueshme skulpturash fildishi dhe disa trofe gjuetie të maharaxhait. Seksioni i 4-rt i muzeut paraqet shtratin mbretëror, orenditë, kostumet dhe veshjet të tjera mbretërore si dhe disa nga pajisjet që maharaxhai mori si dhurata nga dinjitarët e huaj ose personat e rëndësishëm që e kishin vizituar fortesën. Seksioni i 5-të në fund jep një pamje të Rama Lilas (forma teatrore e historisë së hyjnisë Rama) në Ramanagar - pikturat, maskat dhe pajisjet e lidhura të përdorura dhe të kopjuara ose disa dorëshkrime të vjetra të Ramacharitamanasas së Tulasit (një shenjt-poet i shekullit të XVI). =====Festat===== [[File:Ram Leela Mela As Performed before at Ram Nugur before the Raja of Benares by James Prinsep 1834 (cropped).jpg|left|318px|thumb|Rama Lila Mela, performuar në Ramnagar para Raxhait të Benaresit, 1834]] Pallati fortesë duket shumë vibrant dhe i zbukuruar plotë ngjyra gjatë festës një mujore Rama Lila, kur vihen në skenë skena të ndryshme nga eposi [[Ramajana]]. Në këtë rast, një paradë ose procesion plotë ngjyra i eposit [[Ramajana]] paraqitet si pjesë e festimeve Dussehra, që zhvillohen në tetor nën patronazhin e maharaxhait. Këto festime përmbyllen në ditën e fundit, Dashami (dita e 10-të e muajit hënor) sipas kalendarit hindu (tetori i Kalendarit Gregorian), me diegjen e shëmbëlltyrës së Ravanas, mbretit demon dhe bashkëpunëtorëve të tij, që simbolizon fitoren e të mirës mbi të keqen. Festa përfshin gjithashtu një proçesion paraqitjes të ndryshme të vjetra mbretërore.<ref name="Fort"/> Maharaxhai vijon traditën e familjes së tij të ndjekjes së festës mujore të teatrit Rama Lila të zhvilluar mbrapa rrugëve të fortesës duke kalëruar një elefant të dekoruar në krye të procesionit.<ref name="Limited2003"/> Më parë teatri vihej në skenë nga regjimentet vendase dhe historia epike e Ramajanës lexohej përgjatë gjithë festës mujore.<ref name="Heitzman2004">[https://books.google.com/books?id=c2p0kqUqfQ4C&pg=PA54 James Heitzman: The City in South Asia]; 2008, fq. 54</ref><ref name="Dance"/> Festa të tjera të zhvilluara në fortesë janë ato të muajit të Magh-ut (janar-shkurt) përballë Tempullit të Veda Vyasas, kur pelegrinët vizitojnë Ramnagarin. Në muajin e Phagunës (shkurt-mars) zhvillohet një festë e quajtur '''Raj Mangal''' me një procesion varkash me njerëz, që kërcejnë dhe këndojnë; ajo fillon nga Ghati Asi dhe vijon përgjatë lumit deri përballë fortesës.<ref name="Dance">{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccother/019xzz000007513u00004000.html|title=Ram Leela Mela. As performed before at Ram Nugur before the Raja of Benares|language=en|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ====Ghatet==== {{wide image|Varanasi panorama.jpg|945px| Panoramë e [[Ghatet në Varanasi|Ghateve në Varanasi]] nga Gangu}} {{kryesore|Ghatet në Varanasi}} [[File:Meditation on a Ghat on the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|244px|Meditim herët në një ghat të Varanasit]] '''Ghatet në Varanasi'''<ref>{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat.htm|title=Ghats of Ganga at Varanasi|publisher=Department of Culture, Varanasi|language=en|accessdate=20 dhjetor 2010}}</ref> janë vende të shkallëzuara në bregun e lumit që mundësojnë afrimin deri te uji i lumit të Gangut. Qyteti i Varanasit ka 87 [[ghatet|ghate]].<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/pollution-clogs-indias-sacred-ganges-river/story-fnb64oi6-1226940442658# Pollution clogs India’s sacred Ganges river]</ref> Shumica e ghateve janë vende larjeje dhe ghate për ceremoninë Puja të [[Hinduizmi]]t, ndërsa pak prej tyre përdoren ekskluzivisht si vende kremimi (vende ku digjen trupat e të vdekurve.<ref>Rob Bowden: The Ganges; 2003, Heinemann, ISBN 978-0-7398-6070-0</ref> Shumica e ghateve të Varanasit u ndërtuan pas vitit 1700, kur qyteti ishte pjesë e Perandorisë Maratha.<ref>Diana Eck: Banaras: City of Light; ISBN 978-0-691-02023-5</ref> Ndërtuesit e ghateve të tanishme janë marathat, shindet (scindiat), holkarët, bhonslet dhe Peshwet (peshwat). Shumë ghate janë të lidhur me legjendat ose mitet ndërsa shumë prej tyre janë në pronësi private. Varkat që lundrojnë në mëngjes në Gang përgjatë ghateve janë një tërheqje popullore turistike. [[File:Munshi Ghat Varanasi.jpg|thumb|left|458px|Ghatet, bregut të Gangut në Varanasi]] [[Ghatet]] janë një përbërës i pandashëm i konceptit hindu të hyjnores të përfaqësuar nga elementet fizike, metafizike dhe të mbinatyrshme.<ref name= "Ganga">{{cite web|language=en|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghatr.html|title=Ganga & ghats|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> Varanasi ka të paktën 84 [[ghatet|ghate]], shumica e të cilëve përdoren për banjë nga pelegrinët dhe për kryerjen e ceremonive puxha shpirtërisht domethënëse të [[Hinduizmi]]t, ndërsa pak prej tyre përdoren ekskluzivisht si vende kremimi hindu.<ref name="Ghats">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat1-20.html|title=Ghats of Benares, 1–20|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref><ref name="ghats">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat41-60.html|title=Ghats of Varanasi, 41 to 60|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref><ref name="ghat">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat61-84.html|title=Ghats of Benares, 61 to 84|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> Shkallët e ghateve të çojnë në ujin e lumit Gang, duke përfshirë dhe Ghatin Dashashwamedha, Ghatin Manikarnika, Ghatin Panchganga dhe Ghatin Harishchandra, kur hindut kremojnë të vdekurit e tyre. Shumë ghate janë të lidhura me [[mitologjia hindu|legjendat hindu]] dhe mjaft prej tyre tani janë në pronësi.<ref name="34Bansal35">Sunita Pant Bansal: [https://books.google.com/?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT34 Hindu Pilgrimage]; 2008, fq. 34–5</ref> Shumë prej ghateve u ndërtuan nën patronazhin e Dinastisë Maratha, Shinde (Scindia), Holkar, Bhonsle dhe Peshwa. Një varg në mëngjes që lundron në Gang përgjatë ghateve është një panoramë mjaft e pëlqyer turistike. Shtrirja e gjatë e ghateve në Varanasi e pajisin bregun lumor me një shumësi faltoresh, tempujsh dhe pallatesh të ndërtuar "radhë pas radhe sipër nivelit të ujit".<ref>Kenneth Pletcher: [https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&pg=PA159 The Geography of India: Sacred and Historic Places]; 2010, fq. 159-60</ref> Man Singhu i Amberit ndërtoi Ghatin Maan-Sarowar. Maharaxhai i Darbhangas ndërtoi Ghatin Darbhanga. Tulsidasi shkroi Rāmacaritamānasan te Ghati Tulsi. Qendra e Sri Kashi Math Samsthanit, një shkollë shpirtërore e ndjekur nga brahminët Goud Saraswat, folës të gjuhës konkani, gjendet te Ghati Brahma. [[File:Assi Ghat, Varanasi.JPG|thumb|Ghati Assi në Varanasi]] =====Ghati Assi===== Ghati Assi është një ghat i rëndësishëm i Varanasit, që tradicionalisht përbën skajin jugor të qytetit. Ky ghat përmendet në mjaft referenca në literaturën e hershme, veçanërisht te Matsya Purana, Kurma Purana, Padma Purana dhe Kashi Khanda.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC Matsaya Purana]; Diamond Pocket Books, ISBN 81-288-0678-5</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QsxfCgAAQBAJ Koorma Purana]; Diamond Pocket Books, ISBN 81-288-2802-9</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ Padma Purana]; Diamond Pocket Books, 2008, ISBN 81-288-1748-5</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=5nk6DQAAQBAJ&pg=PT43 Kashi Khanda, Diamond Pocket Books, 2016] ISBN 81-288-2277-2</ref> Në fakt ky ghat u zgjerua nga Assi deri te ghati Bhaidaini më herët. Pas shekullit të XIX Ghati Asi u nda në pesë ghate, Ghati Asi, Ghati Ganga Mahal (I), Ghati Rewan, Ghati Tulasi dhe Ghati Bhadaini. Zona e Ghatit Asi ndodhet në koordinatat {{coord|25|17.334|N|83|00.358|E|display=inline}} (Asi Sangameshvara - 2) në skajin jugor të qytetit dhe deri në 1979 shënohej nga pikëtakimi i kanaleve kulluese të Asit; Pika referuese jugore është Asi Sangameshvara. Zona shtrihet në 1.375 hektarë në përmasat 125 m. X 110 m. ;Përshkrimi dhe historia: Te Gaharwal Danpatra (shekulli i XI-XII) Ghati Lolarka përmendet si Aditya Pitha (vendi i shenjtë i diellit) e famshme. Gjatë shekullit të XVI – XVII Sant Tulasi Das në këtë vend shkroi Ramcharitmanasin. Sipas një besimi hyjnesha Durga pasi vrau demonin Shumbha-Nishumbha e kishte hedhur shpatën e saj. Vendi ku shpata (khadga) ra rezultoi në rrjedhjen e madhe të njohur si lumi Asi (tani thjesht përrua). Vendi i takimit të lumit Gang dhe Asit është i njohur si Ghati Asi ose Assi. Te Kashi Khanda përmendet si Asi "Saimbeda Tirtha" ku meret punaya e të gjitha tirthave (vendeve të shenjta) duke bërë një zhytje këtu.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, Sampurnananda Sanskrit Vishvavidyalaya</ref> Të gjithë itineraret e pelegrinazhit që kalojnë nëpërmjet jugut kalojnë edhe në këtë vend. Madje edhe në mitologjitë e lashta (psh.: Matya Purana), kanalet e Asit përmenden si rrjedha stinore dhe shtrat i tharë. Tempulli i Asi Sangameshvaras (“Zoti i pikëtakimit të Asit”) shënonte me një pllakë mermeri vendin e trashëgimisë puranike të sitit. Pllaka shkruan se “Në pelegrinazhin Pancakroshi, ky vend është një nga Pancatirthit”. Ky ghat përmendet në mbishkrimet e Periudhës Gahadavala (Shekulli i XI-XII). Te Giravana-padamanjari i Varadarajas (1600-60) ky ghat është përshkruar gjithashtu me lavde. Nga fillimi i shekullit të XIX rripi i gjatë i ghatit u nda në ghate të veçanta. Në vitin 1902 mbretëresha Dulhin Radha Dulari Kunwar e Sursandit (Bihar) e bleu pjesën jugore të ghatit dhe ndërtoi pallatin e saj të vogël (tashmë Hotel Ganga View) dhe ndërtoi edhe Tempullin e Lakshminarayanas. Deri në shekullin e XIX Ghati Asi ishte në një formë natyrore, një tokë e hapur e rrethuar me gjelbërimin e pemëve. Megjithatë, lavdia e tij tashmë ishte përshkruar në tekstet e lashta nën emrin e “Asi Sangmeh Tirthas”. Në vitin 1988 ghati u bë pucca (me shkallë guri) nga Departamenti i Vaditjes së projektit të Drejtorisë Ganga. Ndjekësit e besimeve hindu, këtu bëjnë banjën e shenjtë, veçanërisht gjatë Chaityas (mars-prill) dhe Maghas (janar-shkurt). Raste të tjera të rëndësishme janë eklipset diellore/hënore, Ganga Dashahra, Probodhoni Ekadashi, Makar Shankranti etj. ;Gjendja e ruajtjes: [[File:Sri Lakshminarayan Temple at Assi Ghat, Varanasi, Uttar Pradesh, India (2012).jpg|thumb|left|358px|Ghati Assi, ghati më jugor në Varanasi]] Në fakt, në emër të zbukurimit dhe ndryshimit zhvillimi dhe transformimi i zonës së ghatit u kthye në një problem të madh. Mbyllja e pikëtakimit të Asit (i zhvendosur 0.5&nbsp;km në jug në vitet 1981-82) dhe ndërtimi i shkallëve puka të ghatit ashtu si dhe ghatet e afërta rezultoi në krijimin e një problemi të madh me depozitimet aluvionale. Sipas një vlerësimi rreth 8200 m² lymi në një gjatësi prej 60 m u depozitohet çdo vit përgjatë ghateve Asi dhe Rivan dhe për ta pastruar duhet një shumë e mirë parash që të shpenzohet çdo vit. Për më tepër, shtrati dhe rrjedha janë duke ndryshuar, që shkakton humbjen e sensit estetik si dhe vlerave shenjtërore të ghatit. Pasojat e qasjes moderne të planifikimit afat-shkurtër këtu janë qartësisht të dukshme. Në korrik të vitit 2013, Gjykata e Larë e Allahabadit pezulloi një projekt ndërtimor gjigand të Qeverisë shtetërore të Uttar Pradeshit për bërjen e strukturave të përhershme në zonën e trashëgimisë (brenda dhe përreth Assi Ghatit) në Varanasi që ishte në kundërshtim të hapur me ligjet dhe do ta shpërfytyronte përgjithmonë panoramën urbane të ghatet breg-lumore të Varanasit.<ref>{{cite web|url=http://www.kautilyasociety.com/blog/wp-content/uploads/2013/09/Allahabad-High-Court-Order_-29July131.pdf|title=Allahabad High Court Order|language=en|date=29 korrik 2013}}</ref> Këto ndërtime të propozuar përfshinin bankina në lum, tualete, strehë, platforma të mëdha larjeje, parqe, kioska, zona parkimi, zona të gjelbra, një shëtitore 9 metra të gjerë dhe 635 metra të gjatë.<ref>{{cite news|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/22233290.cms|title=hi court ne sarkar se varansi ke ghaton ke saundyirkaran ka prastav manga (हाईकोर्ट ने सरकार से वाराणसी के घाटों के सौंदर्यीकरण का प्रस्ताव मांगा नवभारत टाइम्स)|language=hi|trans-title=Gjykata e Lartë kërkon propozime nga qeveria për zbukurimin e Ghateve të Varanasit|work=indiatimes|date=3 shtator 2013|publisher=Times of India Group}}</ref> Sipas gjykatës, në mënyrë që të përputhej me kërkesat e qytetarëve të Varanasit, përpara se projekti i pezulluar të zbatohet, ai duhet të përmbush këto kërkesa: Duhet të bazohet mbi një raport të përshtatshëm shkencor mbi lumin dhe brigjet e tij ashtu si dhe në përdorimin e tyre, të përgatitur nga ekspertët në këshillim me palët e interesuara, që studion faktorët përgjegjës nga një anë për ekzistencën e qëndrueshme të ghateve dhe nga ana tjetër për dobësimin e strukturës së ghateve si dhe gërryerjen e ghateve nga poshtë; Mbi impaktin e ndërhyrjeve zhvillimore në rrjedhën e lumit dhe balancën e tij ekologjike si dhe në ekzistencën e qëndrueshme të ghateve breg-lumore dhe strukturës së tyre. Në mënyrë që projektet të kontribuojnë pozitivisht në vlerën estetike dhe koherencën e strukturës breg-lumore të Gangut, përdorimi dhe pamja ashtu si dhe mirëmbajtja e harmonisë dhe veçorisë së panoramës së tyre arkitekturore, formës dhe materialit që i përbën ato, është e rëndësishme që ndërhyrjet të mos jenë të veçuara pro të jenë pjesë e një plani konservimi dhe menaxhimi më të gjerë që siguron mbështetjen e qëndrueshme dhe minimizon ndikimet negative në to. Në mënyrë që ndërhyrjet të jenë efektive dhe të qëndrueshme, ato duhet të jenë shtrira në kohë, të kenë konfirmimin financimeve të plota, të jenë kronologjikisht logjike dhe të konsultuara me shoqërinë civile, kështu që ato të jenë të bazuara në nevojat e banorëve. Kjo është e rëndësishme për shkak se ka shembuj “praktikash të gabuara” në qytet, p.sh.: ura mbi lumin Gang midis Samne Ghatit dhe Ramnagarit që nisi në 2006 dhe u pezullua për 5 vitet në vijim për shkak të ndryshimit në qeveri dhe që tani rinisi përsëri ose struktura gjysmë e ndërtuar në Dashashwamedh ghatin, që synonte përmirësimin e hapësirës së tregut vendor, por nuk u përfundua kurr pasi ndoqi një qasje nga lart posht dhe nuk u përgatit në këshillim me palët e interesuara. Në mënyrë që të optimizoi përdorimin e fondeve, ndërhyrjet duhet të ndërtojnë dhe përdorin raportet ekzistuese mbi ghatet breg-lumore të Gangut, si për Ghatin Dashashwamedha, Ghatin Assi etj. Nevojitet të krijohet një mekanizëm monitorues në bashkëpunim me shoqërinë civile vendore dhe që raportet tremujore të paraqiten në këtë trupë të Gjykatës së Lartë të Allahabadit dhe që kontraktorët të penalizohen nëse ata shkelin afatet dhe cilësinë e ndërhyrjeve. [[File:Ganga Mahal Ghat Assi, Varanasi.JPG|thumb|248px|Ghati Ganga Mahala]] =====Ghati Ganga Mahala I===== [[File:Ghats in Varanasi 028.jpg|thumb|left|357px|Ghati Ganga Mahala pranë Ghatit Assi në Gang]] Ghati Ganga Mahala (I) është emërtuar sipas një pallati të ish maharaxhait të Banarasit në drejtimin verior të skajit të Ghatit Asi. Në fakt ghati ka një domethënie të vogël kulturore, përveç skalitjeve të bukura që përfaqësojnë madhështinë e arkitekturës së Rajputit dhe asaj vendore të shekullit të XVI. Megjithatë pallati u ndërtua në gjysmën e parë të shekullit të XX. Ghati Ganga Mahala ndodhet në koordinatat {{coord|25|17.396|N|83|00.377|E|display=inline}} (qendra e Ghatit) dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.54 hektarësh. Kjo është pjesa e zgjatur e Ghatit Asi, e karakterizuar nga ndërtesat pallatore të bëra rreth vitit 1830 nën patronazhin e mbretit të Banarasit, Prabhunarayan Singh. Një palë shkallë guri midis Asit dhe pallatit i ndajnë dy ghatet. Stili arkitekturor i këtij pallati është një përzierje e mahnitshme e stilit Raxhputian dhe stilit tradicional vendor. Që prej më shumë se një dekadë ky pallat është përdorur nga institucionet e huaja. Kati i parë është përdorur nga World Literacy Programme of Canada, ndërsa kati i sipërm është përdorur nga Indo-Swedish Study Centre e organizuar nga Universiteti Karlstad. Në këtë ghat zhvillohen rrallë veprimtari kulturore. Pallati Ganga Mahala zotërohet nga Maharani Trust i mbretit të Banarasit; ndërsa pallati Rivan Mahala zotërohet nga Banaras Hindu University. Përveç Maharani Trust, që kujdeset për Ganga Mahalën, Banaras Hindu University, si dhe organizatat publike vendore kryen punime mirëmbajtëse pa ndonjë plan të caktuar veprimi, program apo strategji për ruajtjen e ghateve. Dy institucionet e mirëmbajnë pronën e tyre sipas këndvështrimeve të tyre. Megjithatë, Ganga Mahala mirëmbahet më mirë nga organizatat e huaja. [[File:Tulsi Ghat.jpg|thumb|369px|Ghati Tulasi]] =====Ghati Tulsi===== Ky ghat është emërtuar sipas poetit të madh Tulasi (1547-1622) që shkroi Ramcharitmanasin. Më herët ishte i njohur si Ghati Lolark si dëshmohet te Gaharwa Danpatra dhe Girvanapadamanjari (shekulli i XVII). Më vonë në vitin 1941 Baldeo Das Birala e bëri këtë ghat me shkallë puka. Ky ghat është i lidhur me një numër të rëndësishëm veprimtarish si Banja e Lolarkkundas, banja për tu çliruar nga lebroza, gjatë muajit hënor hindu të Kartikas (tetor-nëntor) këtu kryhet Krishna lila me rite tradicionale, koncerte muzikore, ndeshje luftimi dhe diskutime shpirtërore. Tulasi Ghati gjendet në koordinatat {{coord|25|17.490|N|83|00.385|E|display=inline}} (Ghati Tulasi, pema e Pipalit) dhe {{coord|25|17.510|N|83|00.387|E|display=inline}} (Arka Vinayaka). Ai ndodhet pranë Ghatit Bhadaini (Ghati i vjetër Lolarka). Ghati Tulasi ka një sipërfaqe prej 1.1 hektarësh, ndërsa Arka Vinayak 0.001 hektarë. [[File:Tulasi Ghat, Varanasi.JPG|thumb|left|309px|Ghati Tulasi, Varanasi]] Ghati i vjetër i Lolarkas është ri-emërtuar në kujtim të lidhjes së tij me Tulasin (1547-1623), një poet i madh që shkroi Ramacaritamanasa, një version në gjuhën hindi i eposit të Ramayanës. Tulasi, këtu kaloi periudhën e fundit të jetës së tij. Pasi ngjit shkallët, në të djathtë të statujës së Hanumanit të vendosur nga Tulasi dhe një pjesë varke dhe druri sandali (khandaun) të përdorur nga ai. Kjo faltore e vogël është e bashkangjitur me një shtëpi të zotëruar nga Mahant Veer Bhadra Mishra. Në pjesën e sipërme të ghatit ndodhen katër faltore që përmbajnë imazhet e Shivës dhe Hanumanit. Ky ghat u ndërtua në vitin 1807 nga Amrit Rao, djali i adoptuar i Raghobas, që e padronizoi ndërtesën. Më vonë, u bënë riparime dhe zgjerime nga Mahant Svami Nathi. Në vitin 1941 Baldeo Das Birla bëri shkallët prej guri pukka të këtij ghati. Bashkangjitur me këtë ghat janë një dhomë miqsh, një shkollë sanskrite dhe Cleaning Ganga Laboratory. Në platformën e hapur në Ghatin Tulasi, çdo ditë në muajin hindu të Karttikas (tetor-nëntor) kryhet përgjatë një jave Krishna Lila (një performancë teatrore e jetës së zotit Krishna). Rama Lila, e nisur nga Tulasi, është gjithashtu e vijuar gjatë muajit të Asvinas (shtator-tetor) për një periudhë prej 17 ditësh. Në afërsi gjendet Tulasi Akharas (vendi i luftimit), i nisur nga Tulasi në shekullin e XVI, ku në orët e mëngjesit shumë njerëz, kryesisht baxhoxhinj, praktikojnë stilin indian të luftimit. Arka Vinayaka: Në bregun e lartë të Gangut, duke qëndruar në pemën e pipalit ({{lang|la|ficus religiosa}}), Arka (“mbajtësi i lëndës”) është konsideruar si i pari në grupin prej 56 Vinayakave/Ganeshave që shënojnë shtatë itinerare rrotullimi spiral të pelegrinazhit. Arka Vinayaka është mbrojtësi i skajit jug-lindor të itinerarit të shenjtë. Në të njëjtin kompleks është një imazh i vogël i Bhadra Vinayakas. Duke u kthyer nga perëndimi vijon prapë rrugica. Në kthimin e vogël majtas, Amarnatha Shiva linga (Amareshvara) përfaqëson kopjen e lingës së famshme prej akulli në Kashmirin e [[Himalajet|Himalajeve]]. Ky është rreth 2 metra poshtë sipërfaqes dhe shihet që nga rrugica. Zona e Ghatit Tulasi zotërohet nga Sankat Mochan Foundation, ndërsa Tempulli Arka Vinayaka zotërohet nga një shoqëri që e ka lënë nën kujdesin e komitetit vendor. Sankat Mochan Foundation dhe Ganga Cleaning Campaign (Swatch Ganga Campaign), të dyja të mbikëqyrura dhe drejtuara nga Mahant Veer Bhadra Mishra, janë përfshirë në programe ruajtjeje, por nuk ka ndonjë theksim të veçantë mbi ruajtjen e mirëmbajtjen e trashëgimisë. Shtimi i ndërtesave të reja nuk përshtatet fare me panoramën e trashëgimisë. [[File:Chet Singh Ghat, Varanasi, India - October 2014.jpg|thumb|396px|Ghati Chet Singh në Varanasi]] =====Ghati Chet Singh===== Është një ghat historik i fortifikuar. Pallati i Chet Singh Ghatit u ndërtua në mes të shekullit të XVIII nga Chet Singh-u (1770-1781) si një fortesë e vogël, që qe dëshmitare e betejës së ashpër midis trupave të Warren Hastings dhe Chet Singhut në vitin 1781 që rezultoi në humbjen e Chet Singhut. Kështu kjo fortesë kaloi nën kontrollin e britanikëve. Në fund të shekullit të XIX mbreti Prabhunarayan Singh mori përsëri pronësinë e kësaj fortese. Pjesa veriore e saj iu dhurua grupit të asketikëve Naga, që më vonë ndërtuan manastiret dhe ghatet e tyre, të quajtura Niranjani Ghat dhe Nirvani Ghat. Vendi ka parë një betejë të ashpër midis trupave të Warren Hastings dhe Chet Singh-ut në vitin 1781. Fortesa dhe ghati u morën nga britanikët nga Maharaxha Prabhu Narayan Singh-u në gjysmën e dytë të shekullit të XIX. Fillimisht ky ghat ishte i njohur si Ghati Khirki; Tani ka katër pjesë të njohura si Cheta Singh, Niranjani, Nirvani dhe Shivala. Ghati ka tre tempuj të Shivës që i përkasin shekullit të XVIII. Deri në gjysmën e parë të shekullit të XX ishte mjaft i rëndësishëm kulturalisht. Këtu organizohej festa e famshme e Budhwa Mangalit, që zhvillohej për shtatë ditë. Për shkak të rrjedhës së fortë të Gangut, njerëzit e shmangin larjen këtu. Ky ghat është rigjallëruar nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1958. [[File:Varanasi 2010 Chet Singh Ghat.jpg|thumb|left|369px|Ghati Chet Singh, Varanasi]] Ghati i Chet Singhut gjenden në koordinatat {{coord|25|17.621|N|83|00.380|E|display= inline}} (pika e hyrjes në Ghat). Chet Singh Ghati gjendet në zonën Shivala. Ai shtrihet në një sipërfaqe prej 0.47 hektarësh. Ky pallat ka qenë rezidenca kryesore e rezidenca e tij kryesore. Kjo ndërtesë përbëhet nga një pallat me pavjone, i ndërtuar mbi një tarracë që shikon nga Gangu, një grup ndërtesash për gratë (të shkatërruara) dhe një [[Kopshtet Mogule|kopësht mogul]] me [[darbari|darbar]] dhe kullë uji. Pallati ka një marrëdhënie të veçantë me Gangun. Ai hapet drejt ghatit që është një vijim i pallatit dhe arrihet nëpërmjet portikësh monumentalë. Portiku bujt një palë shkallë, që mundësojnë hyrjen për në tarracë. Aty, një pavjon qendror qëndron në drejtim të Gangut, mbi të cilin maharaxhai dilte për të soditur. Niveli i tarracës është i përcaktuar në dy kënde nga dy struktura masive të kurorëzuar me pavjone tetëkëndore me kupola. Në kompleks ndodhen tre tempujt të Shivës, ndërtuar në shekullin e XVIII-XIX. Mungesa e njohurisë për trashëgiminë e vjetër, ka rezultuar në mjaft ndërtime dhe riparime të shëmtuara. Asketikët që jetojnë aty, ose kujdestarët që mbikëqyrin manastirin-tempull janë shumë konservatorë dhe si dëgjojnë kurrë të tjerët. Për më tepër, duke përfituar nga rregullat e buta dhe vakumi ligjor janë bërë shumë shtesa në zonë, që kërcënojnë estetikën dhe trashëgiminë e lashtë. Përveç se njëherë ose dy herë në një vit për disa celebrime, kur pallati u pastrua dhe iu bënë disa riparime, nuk janë ndërmarr masa të veçanta për të ruajtur dhe mbrojtur trashëgiminë e pallatit dhe kompleksit të tij. Ky pallat dhe zona përreth tij zotërohen nga Trusti Kashiraj i maharaxhait. [[File:Harishchandra Ghat 2, Varanasi.JPG|thumb|309px|Ghati Harishchandra]] =====Ghati Harishchandra===== Ky është një nga dy ghatet e kremimit dhe disa kohë është përmendur si Adi Manikarnika ("terreni origjinal i kremimit"),<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=8U0NYx_K_CAC Kāshi Kedara Mahatmya]; 1990, vargjet 2.225-6</ref> pasi këtu gjendet akoma Adi Manikarnika Tirtha. Ky është gjithashtu vendi i vjetër i shenjtë buzë ujit i quajtur Harampapa Tirtha. Ghati Harishchandra bashkë me Ghatin e Karnatakas shtrihet në një sipërfaqe prej 0.29 hektarësh. [[File:Harishchandra Ghat, Varanasi.JPG|thumb|307px|left|Ghati Harishchandra në Varanasi]] Ghati Harishcandra është emërtuar sipas një mbreti të madh mitik të quajtur Harish Chandra. Sipas rrëfenjave të lashta, ai punoi terrenin e kremimit për ruajtjen e të vërtetës dhe bamirësi, por në fund zotat e shpërblyen atë, duke i rikthyer fronin dhe djalin e vdekur.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC Matsaya Purana]; fq. 8</ref> Ky është një nga dy ghatet e kremimit. Ky ghat nuk është përshkruar në mitologjitë e lashta dhe për herë të parë përmendet nga Prinsep-i (1822) dhe Sherring-u (1868), ku të dy e përmendin me emrin Ghati Shmashana. Është hamendësuar se kur qyteti u zgjerua drejt jugut, ghati i kremimit është kopjuar, që është e dukshme nga imazhet e Satit të shekullit të XV-XVI të shpërndara pranë këtij ghati. Mund të pranohet lehtësisht se gjatë shekullit të XV-XVI kishte tashmë një terren aktiv kremimi, ashtu siç përshkruhet te Kedara Amtaragriha Yatra. Në mes të shekullit të XVIII në pikturat e ruajtura në Muzeun Savai Mansingh-II (Xhaipur, [[Raxhastani|Raxhastan]]) ky ghat përmendet si Ghati Shamashana. Te tempujt në krye ndodhen statujat e Harischandrsvaras, Rohitesvaras, Adi Manikarnikesvaras dhe Vrddha Kedaras. Rreth vitit 1740 Narayana Dikshita, një guru fetar i Dinastisë Peshva e restauroi këtë ghat dhe e bëri pjesërisht me shkallë puka. Në pjesën e sipërme te faltoret ndodhen imazhet e Harishcandreshvaras, Rohiteshvaras, Adi Manikarnikeshvaras dhe Vriddha Kedaras. Në breg, në një kullë të hapur është një linga e Shmasaneshvaras. Në vitet 1986-87 këtu u hap një krematorium elektrik, gjithsesi përkrahë kremimeve me dru dhe qymyr, që vazhdojnë; në fakt krematoriumi elektrik funksionon rrallë për shkak të mungesës së furnizimit me energji. [[File:Lal Ghat in Varanasi.jpg|thumb|358px|Ghati Lali në Varanasi]] =====Ghati Lali===== Rreth vitit 1778 ky ghat u ndërtua me shkallë puka nga mbreti i Banarasit. Në pjesën e sipërme të tij ndodhet Tempulli i Lambodara Cintamanit dhe Jyestha Vinaykave, Kiratesvara, Jayanta Shiva linga dhe Maha Lakshmi. Zona është e mbizotëruar nga kasta e larësve të rrobave. Ghati Lali ndodhet në koordinatat {{coord|25|17.951|N|83|00.467|E|display=inline}} (Jyeshtha Vinayaka, Ghati Lali) dhe bashkë me Ghatin Vijayanagaram shtrihen në një sipërfaqe prej 0.156 hektarësh. Ghati Lali (ose ndonjëherë i quajtur Lalli), sipas legjendave popullore e mori emrin sipas shenjtit të famshëm mistik të fundit të shekullit të XVIII, Lali Baba, i Champaranit (në Bihar) që kishte krijuar manastirin e tij aty, të njohur si Gudaradas Akhara. Kjo mund të përkrahet nga regjistrimi në hartën e vjetër të Banarasit të përpiluar nga Prinsep në vitin 1822. Në fund të viteve 1770 raxhai i Banarasit e riparoi pjesërisht dhe bëri një pjesë të tij me puka. Megjithatë rreth vitit 1890 mbreti i Vijayanagaras (India Jugore) bashkë me ndërtimin e një ghati të ri në afërsi e bëri këtë ghat me puka. Në vitin 1988 Departamenti i Vaditjes së Qeverisë së Uttar Pradeshit e ka rindërtuar dhe bërë plotësisht me puka këtë ghat. Në pjesën e sipërme ndodhen faltoret e Lamodara dhe Chintamani Vinayakas. Në breg, në një nike të stërmadhe guri (madhi) ndodhen imazhet e Jyestha Vinayakas, Kirateshvaras, Jayanta Lingas dhe Maha Lakshmit. Shkallët prej guri që lidhin ghatin përbëhen nga mjaft nike që përmbanjë imazhe hyjnore. [[File:Lal Ghat, Varanasi.JPG|thumb|left|309px|Ghati Lali]] Pjesa e sipërme e Ghatit Lali u ble nga një manastir i Haridvaras në vitin 1990 dhe është ndërtuar një ndërtesë plotësisht e re, duke e emërtuar në nder të themeluesit të tij Ghati Dandi Svami Bhumananda. Më 22 janar 2007 Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit e njoftuan Sri Vibhusit Swamin për një shkatërrim të rendeve të shtesave të paligjshme të Bhuma Niketanit. Me gjithë procesin gjyqësor të prishjes së rendeve për këtë ndërtim të paligjshëm më 22 janar 2007, ndërtimi i paligjshëm vijoi të ekzistonte për 6 vjet, duke dhunuar urdhrin e qeverisë për ndalimin e ndërtimit, por gjithashtu duke uzurpuar ghatet që janë pronë publike. Kur u hetua nga Gjykata e [[Allahabad]]it, pse nuk u zbatua urdhri i shkatërrimit, autoriteti Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit pohoi "se Bhuma Niketani nuk ishte zgjeruar, por vetëm ishte mbuluar me xham të ri". Gjykatësit e Gjykatës së Lartë të Allahabadit e etiketuan këtë raport si "asgjë, veçse një akt për të mbrojtur ndërtimet e paligjshme.<ref>{{Citation|title=Court order No. - Case:- PUBLIC INTEREST LITIGATION (PIL) No. - 31229 of 2005|url=http://www.kautilyasociety.com/blog/wp-content/uploads/2013/06/PIL_Allahabad-High-Court-Order_14March20131.pdf|publisher=Allahabad High Court|language=en|date=14 mars 2013}}</ref> Përveç kujdesimit të Trustit Svami Karapatri dhe Trustit Svami Bhumananda, nuk ka plane, programe apo strategji të veçanta veprimi për mbrojtjen dhe ruajtjen e ghateve. Trustet e mirëmbajnë pronën e tyre sipas këndvështrimeve të tyre, pa ndonjë plan të përcaktuar. [[File:Varanasi 2010 Kedar Ghat.jpg|thumb|396px|Ghati Kedara me tempullin Kedareshvara dhe Ashramin Kalpatri në krye]] =====Ghati Kedara===== Ky ghat është lartësuar hollësisht te Kashti Khanda si dhe te Kashi Kedara Mahatmya.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, 77.8-10, fq. 47-54</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=8U0NYx_K_CAC Kāshi Kedara Mahatmya]; Diamond Pocket Books, 1990, ISBN 81-288-0726-9</ref> Ky ghat konsiderohet si vendi i shenjtë i Haramapapa Tirthas. Ghati Kedara gjendet në koordinatat {{coord|25|17.985|N|83|00.425|E|display=inline}} (Tempulli Kedareshvara). Sipërfaqja e zonës kryesore të shenjtë është 0.50 hektarë. Në krye të tij gjendet tempulli i Kedaresvaras, hyjnisë mbrojtëse të segmentit të shenjtë jugor. Faltoret e bashkangjitura me Ghatin Kedar dhe vendin e shenjtë janë: Tarakesvara, Gauri Kunda dhe Vitanka Narasimha. Në fundin e shekullit të XVI Kumarasvami, një ndjekës i përkushtuar i Dattatreyas bëri një manastir bashkangjitur me Tempullin Kedaresvara. Sipas një mbishkrimi Gahadavala ( rreth vitit 1100) pranë këtij ghati gjendet Ghati Svapnesvara, por që tani nuk ekziston më. Në fillim të ghatit gjendet Gauri Kunda, një pellg i vogël uji që përmban një imazh të mrekullueshëm të Gaurit (Parvati) në murin lindor. Duke u ngjitur në shkallët e rrëpirëta, në platformë është një faltore e Tarakeshvara lingas. Kedara është një tempull lumor, që qëndron në krye të një ghati mbresëlënës mbi nivelin e ujit mbi kodrën e gjatë që mbështetet nga një majëza e tretë e tridentit simbolik të Shivës. Tempulli është një ndërtesë e madhe, që ngrihet nga brigjet e lumit te i cili një ghat i rafinuar guri zbret në shtratin e lumit Gang. Ai qëndron në mes të oborrit të gjerë, në katër këndet e të cilit janë katër tempuj të kurorëzuar me kupola. Veranda që shtrihet përreth anës së brendshme të rrethimit përmban mjaft faltore të vogla dhe koleksione të shumta idhujsh. Pelegrinët kryejnë një banjë të shenjtë në Gang dhe mbajnë enë tunxhi të ujit të shenjtë ndërsa ngjiten në shkallët e gjera dhe të rrëpirëta për ta ofruar atë në adhurimin e Kedareshvaras. [[File:Le Kedar Ghat (Varanasi) (8472444740).jpg|thumb|left|268px|Tempulli Kedareshvara në krye të Ghatit Kedara]] Duke hyrë në Tempullin Kedara nga të dy rrugët, ku njëra shkon në një oborr të brendshëm të errët. Përreth murit të jashtëm është një shumësi faltorëzesh të vogla, shumica e të cilave kanë Shiva linga të veçanta. Në qendër të oborrit është tempulli i brendshëm, brenda të cilit janë akoma më shumë faltore dytësore: ato të bashkëshortes së Shivës dhe shërbyesve të saj. Në fund arrihet te dera e [[garbhagriha|shenjtërores së brendshme]], të ruajtur nga demi i Shivës, Nandi. Linga e Kedaras e vendosur brenda kësaj dhome të errët nuk është një lingë e zakonshme, por një gungë e dalë nga shkëmbi me një linjë të bardhë përmes saj. Sipas traditës, kjo u vendos nga dora njerëzore, por është një lingë e pazakontë “e vetë-shfaqur”. Ashtu siç Kashi është mikrokozmosi i gjithë gjeografisë së shenjtë të Indisë, edhe Kedara është një mikrokozmos i Kashit. Mitologjia e Kedaras përmendet në sitin “origjinal” të Ghatit Manikarnika. Gauri Kunda në shkallët e ghatit quhet “Adi Manikarnika”, Manikarnika e parë dhe kështu është lartësuar si më e madhja e banjave tirtha të Kashit. Kedareshvara është një nga 12 Jyotirat (“shfaqjet e dritës”) lingat e Shivës dhe paraqitet në Varanasi si një mikrokozmos. Besohet se Shiva thotë se: “Njihet si ‘fusha’ (Kedara) ku rriten të korrat e çlirimit. Kështu që vendi u bë i famshëm si Kedara, si në Kashi ashtu dhe në male”.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=8U0NYx_K_CAC Kāshi Kedara Mahatmya]; 1990, 29.28</ref> Kedara Nathi është hyjnia mbrojtës i segmentit të shenjtë jugor të qytetit të quajtur Kedara Khanda. Kedara mbetet më së pari një tempull për besimtarët rezident në këtë zonë dhe për pelegrinët nga Bengali ose Jugu që qëndrojnë në strehimoret e pelegrinëve ([[dharamshala]]) të zonës. Ghati u bë me puka në vitin 1958 nga Qeveria e Uttar Pradeshit. Kedara është përmendur shumë herët në mitologjinë puranike ndërsa Visheshvara është përmendur mjaft më vonë, duke konfirmuar kështu se Kedara është më e vjetër se Visheshvara. Për më tepër, besohet se Kedara i mbijetoi shkatërrimit të madh të Aurangzebit në fundin e shekullit të XVII, që nënkupton më tej se tempulli i tanishëm i Kedaras është në fakt më i vjetër se tempulli i tanishëm i Vishvanathas. [[File:Ahilya Ghat by the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|387px|Ghati Ahilyabai]] =====Ghati Ahilyabai===== Ghati Ahilyabai gjendet në koordinatat {{coord|25|18.334|N|83|00.627|E|display=inline}} (pjesa e mbrapme qendrore në anën e argjinaturës) dhe bashke me bllokun e pallatit shtrihet në një sipërfaqe prej 0.23 hektarësh. Në vendin e sitit të vjetër të Ghatit Kevelyagiri, rreth vitit 1778 mbretëresha Ahilyabai Holkar e Indores e bëri këtë ghat me shkallë puka. Për herë të parë emri i një personi iu çua ghatit. Ajo ishte gjithashtu përgjegjëse për rindërtimin e Tempullit Visvesvara në vitin 1777, siç është edhe sot. Emri i vjetër i ghatit ishte Ghati Kevalagiri, por në vitet 1778-1785 ghati u zgjerua dhe u rindërtuar tërësisht nga mbretëresha Maharani Ahilyabai Holkar e [[Madia Pradesh]]it. Në nder të saj ghati u emërtua Ghati Ahiyabai. James Prinsep (1831) e ka përmendur me emrin Ghati Kevalgiri, që tregon se ghati ishte i njohur me këtë emër deri atëherë. Më vonë, Sherring-u (1868) e përmend me emrin Ghati Ahilyabai, duke pasqyruar ndryshimin e emrit.<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; Trübner & Company, 1868</ref> ;Përshkrimi dhe historia: I ndërtuar nga Ahilyabai, ai është një nga shumë ndërtesat e ndërtuara nën patronazhin e mbretëreshës, që, nga rezidenca e saj e Maheshwarit, ishte ndërtuesja e mjaft tempujve në qytet, mes të cilëve janë Tempulli Vishvanatha dhe Ghati Manikarnika. Brenda kompleksit ndodhet një pallat dhe zonë rezidenciale. Oborri i shërbimit është i vendosur përballë pallatit, që vijon poshtë drejt ghatit të ndërtuar mbi lumin Gang. Në kompleks ndodhet gjithashtu një grup ndërtesash fetare duke përfshirë tempuj dhe zona e shërbyesve, disa prej të cilave janë përdorur si akhara (vende ndeshjeje). Pranë pallatit, është ndërtuar një brahmapuri i përbërë nga dhjetë shtëpi përgjatë një rruge paralele me lumin dhe e mbrojtur në të dy skajet me porta. Këto shtëpi u ndërtuan në të njëjtën kohë, që shpjegon edhe paraqitjen e rregullt dhe simetrike të tyre. Në drejtim të pjesës së vjetër të qytetit, ndodhet një portik i kurorëzuar me një noubat (tambur) që mbron kompleksin. [[File:Image taken from page 77 of 'The Land of Temples (India)' (11152118573) (cropped).jpg|thumb|left|345px|Skicë e Ghatit Ahilyabai, 1882<ref>{{cite book|title=The Land of Temples: Or, Sketches from Our Indian Empire|url=https://books.google.al/books?id=IZwcAAAAMAAJ&pg=PA75|author=Mary Hield|lang=en|location=Londër|publisher=Cassell & co.|year=1882|accessdate=4 maj 2024|page=75}}</ref>]] Me mbizotërimin dhe larminë e elementëve të tij të përbërës, Pallati i Indores paraqet një shembull të atyre principatave që e bënë bregun lumor unik, të shkëlqyer duke e bënë një pikë të veçantë referimi. Pamja e Pallatit të Indores, nga lumi ose ghati, ka dy perspektiva: Në drejtim të rrjedhës, një grup prej tre tempujsh: kryesori me një kube dhe dy shenjtërore të vogla. Në të njëjtin rrethim, ndodhet një ndërtesë përdhese, ku depozitoheshin veglat e përdorura në akhara. Në drejtimin kundër rrjedhës nga pallati, ngjitur një ndërtese me tre kate; ato në fakt janë katet e sipërm të lagjes brahmapuri. Tradicionalisht, brahmapuri, “qyteti i brahminëve”, është vendi i qëndrimit të brahminëve dhe pujarit (priftit që shërben tempujt e mbretëreshës) dhe familjet e tyre. Dy hyrjet me status të ndryshëm rregullojnë rrugicën e brendshme të brahmapurit. Njëra, në drejtim të kundërt me rrjedhën, hapet me një rrugicë pingule me lumin dhe nuk është pjesë e kompleksit por përdoret gjatë stinës së musonëve, kur kalimi nga një zonë në tjetrën nëpërmjet ghatit është i pamundur. Tjetra është hyrja kryesore dhe hapet me një palë shkallë të drejta në façatën anësore të pallatit, në zemër të kompleksit të Indores. Brahmapuri është përbërë nga dy rreshta shtëpish, duke ardhur nga rrugica dy metra e gjerë paralel me lumin. Rrjeta e fragmentit është rreth gjashtë metra e gjerë te façata. Ndërtimet që kanë një façatë që drejtohet nga lumi janë të një punimi më mjeshtëror se ato nga mbrapa. Përveç pallatit, ndodhet një kompleks i stërmadh rezidencial dhe një Tempull i Hanumanit ashtu si dhe dy tempuj në ghat. Në verandën e hapur dhe verandën e Tempullit të Hanumanit ndodhen shumë idhuj. Tempulli i Shivës, në pjesën e sipërme, është ndërtuar në çati të ngritur. I ndërtuar në stilin Dorika, pavjoni është mbështetur mbi dymbëdhjetë kolona dhe përbëhet pavjoni, shenjtërorja e brendshme dhe veranda e hapur. Hyrja kryesore është e drejtuar nga lindja dhe pjesa e sipërme e portikut përmban statuja të Ganeshës. Në shenjtërore, niket përmbajnë imazhe të Suryas, Ganeshës, Annapurnas dhe Vishnut. Ndodhet gjithashtu edhe një imazh i Hanumanit, që ka bërë që ndërtesa të quhet Tempulli i Hanumanit nga banorët vendorë. Majëza e tempullit është një shembull i stilit nagara të [[Arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës tempullore]]. Pjesa e sipërme e pavjonit mbulohet nga një kupolë. Ahilyabai Indore Estate Trust, që zotëron pallatin, ka bërë disa riparime në një mënyrë shumë të keqe dhe pa ndonjë konsideratë për aspektin e ruajtjes së trashëgimisë. Veranda e hapur dhe ballkonet në drejtim të lumit janë viktima të shkeljeve. [[File:India-5471 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|thumb|387px|Ghati Prayaga dhe Ahilabai]] =====Ghati Prayaga===== Pjesët e poshtme dhe të sipërme të Ghatit Dashashvamedha degëzohen nga një tjetër ghat, Ghati Prayaga, që është kopje e qytetit të shenjtë të Prayagas (Allahabadit), që gjendet 128&nbsp;km në perëndim. Besohet se duke bërë banjë të shenjtë aty mundësohet saktësisht i njëjti përfitim fetar si në Prayaga. Deri në fillim të shekullit të XIX aty kalonte një kanal nga Benia Talabi deri te Godaulia (i përmendur si Godavari nga i cili ka rrjedhur emri Godaulia) përpara se të derdhej në Gang, që degëzohej në dy rrjedha nga një ishull i vogël. Më vonë kanali u mbulua dhe u shndërrua në rrugën Godaulia-Dashashvamedha – siç është edhe sot. Ky itinerar i vjetër është paraqitur në hartën e Prinsep-it në 1822. Me kalimin e kohës ishulli i vogël u shndërrua në një tjetër ghat, Ghati Prayaga. Prayaga, e njohur si "Tirtharaxha" (mbreti i tirthave), qëndron në pikëtakimin e lumenjve Gang, Yamuna dhe Sarasvati (tashmë i tharë). Zakonisht besohet se duke kryer ritualet dhe banjën e shenjtë këtu mundësohet saktësisht e njëjta dobi fetare si në vetë Prayaga (80&nbsp;km më në perëndim). Dobia e kësaj zone është lartësuar te Kashi Khanda.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, vargjet 61.36-38</ref> Rreth gjendjes së tanishme, Eck thekson se "sot, megjithatë, emri Ghati Prayaga, ndërsa është pikturuar në mënyrë të bujshme në tempullin që qëndron midis dy degëve të Dasasvamedhas, zakonisht nuk përdorej. Dhe madje tempulli aty, plotësisht i rrënuar, përdoret vetëm nga varkëtarët që depozitojnë pajisjet e tyre në shenjtëroren e tij".<ref name="Eck228">Diana L. Eck: Banaras. The City of Light; 1983, fq. 228</ref> Zona e tempullit dhe ghatit u rikonstruktuan nga mbretëresha e Digpatias (në [[Bengali Perëndimor|Bengalin Perëndimor]]). Në këtë vend besimtarët bëjnë banjë kryesisht gjatë gjithë muajit të Maghas (janar-shkurt). [[File:India - Varanasi - 009 - Praying ghat (2147057552).jpg|thumb|left|339px|Ghati Prayaga]] Ghati Prayaga ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.388|N|83|00.629|E|display=inline}} (Tempulli Prayageshvara) dhe {{coord|25|18.397|N|83|00.631|E|display=inline}} (Tempulli Shulatankeshvara). Ghati dhe zona përreth tempujve shtrihet në një sipërfaqe prej 0.039 hektarësh. Tempulli Prayaga është tërësisht i braktisur dhe përdoret kryesisht vetëm nga varkëtarët që një shenjtëroren e tij depozitojnë pajisjet e tyre. Duke u ngjitur në verandën e Tempullit Prayaga mund të shihet panorama lumore. Për të gjithë muajin e Maghas (janar-shkur) besimtarët, kryesisht femrat, e përdorin këtë vend për të bërë banjë. Ghati u ndërtua dhe rikonstruaktua nga mbretëresha e Dighapatias (në Bengal), H. K. Devi në fillim të shekullit të XIX; që mund të verifikohet nga mbishkrimet në shkallë. Mbretëresha ndërtoi gjithashtu edhe Tempullin Prayageshvara në të njëjtën kohë. Tempulli përbëhet nga një shenjtërore e brendshme ([[garbhagriha]]), ndërsa kjo e fundit përmban imazhet Pancayatanave, dmth. Vishnut, Suryas, Ganeshës, Durgës dhe Shivës. Pjesa e sipërme e tempullit është ndërtuar në stilin nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës hindu]]. Në vitin 1977 Lalitanarayan Khandelvala (Bhagalpur, Bihar) ndërtoi shkallët e afërta me mermer. Pranë tij është faltorja e Shulatankeshvaras, një lingë e stërmadhe. Ky imazh kopjon hyjninë mbrojtëse të Prayagas. Shenjtërorja e brendshme është e rrethuar nga rreth qind linga, pothuajse të gjitha përkushtimore të vendosura nga besimtarë të pasur. Imazhe të tjera të rëndësishme përfshijnë Narayanan, Hanumanin, Bhairavan, Kshetra Devi Ghantankaran dhe Ganeshën (Abhaya Vinayaka është një mes 56). =====Ghati Shitala===== Rreth vitit 1740 Narayana Dikshita, preceptori i Bajirao Peshavas, e bëri këtë ghat me shkallë puka. Në fakt, ky është pjesa jugore e zgjatimit të Ghatit Dasasvamedha, ku gjendet Dasasvamedha Tirtha dhe imazhet e Dasasvamedhesvaras dhe Dasaharesvaras. Ky ghat është emërtuar sipas tempullit të famshëm Sitala që ndodhet aty. Gjatë ditës së 8-të të muajit hënor të Caitras, Vaisakha Jyesthas dhe Asadhas (mars – korrik) dhe Asvinas (shtator – tetor) njerëzit këtu festojnë Sitala Asthamin ("dita e 8-të" ). Të njëjtat festa zhvillohen në Ghatin (Adi) Sitla në veri. Një tjetër rast i rëndësishëm në këtë ghat është adhurimi i veçant nga çiftet e sapo martuar, dhe anëtarët e afërt të familjes vijnë këtu për të kryer ritualet adhuruese për Gangan ndjeku nga ritualet në Tempullin Shitala. [[File:Shitala Ghat, Varanasi.JPG|thumb|327px|Ghati Shitala në Varanasi]] Ghati Shitala ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.375|N|83|00.591|E|display=inline}} (qendra e Tempulli Shitala). Ghati dhe zona e afërt kanë një sipërfaqe prej 0.042 hektarësh. Kompleksi i Tempullit Shitala zotërohet nga Trusti i Tempullit Shitala. Ky ghat shënon skajin jugor të Ghatit Dashashvamedha. Rreth viteve 1740-42 ghati u bë me shkallë guri nga mbretëresha Maharani Ahilyabai Holkar e Indores (India Qendrore), nën drejtimin e Nayayana Dikshitas, këshilltari i Bajirao Peshvas së I. Më vonë kjo pjesë e ghatit u quajt Ghati Shitala. Në vitin 1831 James Prinsep e përshkroi këtë ghat me emrin e tanishëm. Sipas burimeve puranike, pranë bregut ekziston një e Jala Tirthas, e lartësuar si Dashashvamedha Tirtha. Ghati u rikonstruaktua dhe riparua nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1958. Në kompleksin e tempullit Shitala ndodhen dy imazhe puranike të Shivës, Dashashavamedheshvara dhe Dashahareshvara. Përveçmëria e tempullit është çatia e tij e sheshtë; është pa kullë majuce. Nga tre anët e kompleksit që ka formë drejtkëndore ndodhen hyrjet, ku kryesorja është nga ana veriore; megjithatë hyrja për në tempull është e drejtuar nga lindja. Në kompleks ka shumë faltore të vogla, që përmbajnë imazhe të Durgës, Kalit, Annapurnas, Santoshi Matas, Umamaheshvaras, Bhairavas dhe Ramas (panchayatanat). Në faltoren kryesore mbi një platformë të ngritur është imazhi i Durgës. Gjatë ditës së 8-të të muajin hënor të Chaitras, Vaishakhas, Jyeshthas dhe Ashadhas (mars-korrik) dhe Ashvinas (shtator-tetor), njerëzit celebrojnë festën e Shitala Ashthamit (“dita e 8-të”). I njëjta festë ndodh te Adi Sitala (ghati nr. 71) në veri. Një tjetër rast i rëndësishëm që zhvillohet në këtë ghat është adhurimi i veçant pas martesës së çifteve të reja. çifti dhe anëtarët e afërt të familjes (kryesisht gratë) vijnë këtu për përmbushjen e betimit të bërë nga nëna e dhëndrit për të paraqitur “ar par ki malan” (kurorëzimin e Gangas), nga bregu perëndimor në atë lindor me ndihmën e një varke. Kurora është e lidhur në sit në bregun perëndimor dhe dalëngadalë varka kalon dhe litari me lule kalendulash hidhet në lum. Duke arritur në skajin tjetër kurora do të lidhet po ashtu edhe në bregun e majtë. Në këtë mënyrë besimtarët kurorëzojnë lumin nënë Ganga. Pas kryerjes së ritualeve aty, familja rikthehet me të njëjtën vark dhe më në fund kryen ritualet përmbyllëse në tempullin e Shitalas. Kryerja e Ganga Aratit (ofrimi i kandilëve me vaj Gangas) në mbrëmje dhe në mëngjes është gjithashtu një traditë e lashtë. =====Ghati Dashashwamedha===== [[File:DashashwamedhGhat-Varanasi India-Andres Larin.jpg|thumb|left|389px|Pamje nga lart e Ghatit Dashashvamedha]] '''Ghati Dashashwamedha''' është ghati kryesor dhe me gjasa më i vjetri në Varanasi i vendosur pranë [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]]. Besohet se [[Brahma]] e krijoi këtë ghat për të mirëseardhur Shivën dhe për të flijuar dhjetë kuaj gjatë ''Dasa-Ashwamedha yajnas'' së kryer aty. Sipas mitit të lidhur me Divodasan, Zoti Brahma (" krijuesi" në trinitetin e zotave hindu) në këtë vend kreu flijimin e dhjetë kuajve (dasa-asvamedha). Burimet historike tregojnë se në këtë vend dinastia hindu e shekullit të II, Bhara Siva Naga, kreu flijimin e dhjetë kuajve. Kashi Khanda e përshkruan lavdinë e këtij ghati në shumë vargje të saj.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, vargjet 52.1-10, 61.38</ref> Me të janë të lidhur dy [[mitologjia hindu|mite hindu]]: Sipas njërit, [[Brahma]] e krijoi atë për të mirëseardhur perëndinë [[Shiva]]. Sipas tjetrit, [[Brahma]] flijoi dhjetë kuaj, gjatë Dasa-Ashwamedha yajnas së zhvilluar këtu. Një grup priftërinjsh kryejnë përditë në mbrëmje në këtë ghat "Agni Poojan" (Adhurimi i Zjarrit) që i kushtohen Shivës, Lumit Gang (i hyjnizuar si perëndesha Ganga), Suryas (Diellit), [[Agni]]t (Zjarrit) dhe të gjithë universit. [[File:(An) aarti puja at Varanasi, India 2013.jpg|thumb|358px|Ceremonia Aartit në Ghatin Dashashvamedha]] Sipër dhe pranë këtij ghati ndodhen gjithashtu tempuj kushtuar Sulatankesvaras, Brahmesvaras, Varahesvaras, Abhaya Vinayakas, Gangas (Gangu si një hyjneshë) dhe Bandi Devit, që janë të gjithë vende të rëndësishme pelegrinazhi. Këto faltore janë të lidhura me mjaft itinerare të rëndësishme pelegrinazhi dhe aty një grup priftërinjsh kryen "Agni Puxha" (sanskritisht: "Adhurimi i Zjarrit") në mënyrë të përditshme në mbrëmje në këtë ghat si një kushtim për Shivën, Gangan, Suryan (Dielli), Agnin (Zjarri) dhe gjithë universin. Gjatë të martave dhe festave fetare zhvillohen aarti të veçanta.<ref name="ghats"/> Pjesa jugore e ghatit u bë me shkallë puka në vitin 1740 nga Bajirao Peshava dhe më vonë rreth vitit 1774 nga Ahilyabai Holkari i Indores. Ghati Dashashvamedha ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.385|N|83|00.616|E|display=inline}} (pjesa e poshtme e Ghatit Dashashvamedha) dhe {{coord|25|18.416|N|83|00.650|E|display=inline}} (pjesa e sipërme e Ghatit Dashashvamedha). Të dy zonat shtrihen në një sipërfaqe prej 0.54 hektarësh dhe zotërohen nga Korporata Bashkiake e Varanasit. ;Përshkrimi dhe historia: [[File:Dasasumedha Ghat, Benares in 1883.jpg|thumb|left|358px|Ghati Dashashvamedha, 1883]] Ghati Dashashvamedha është ghati më i rëndësishëm dhe më aktiv në aspektin historik dhe vazhdimësisë së traditave. Ky ghat është i ndarë në dy pjesë; midis dy pjesëve është Ghati Prayaga që është kopje e qytetit të shenjtë të Prayagas ([[Allahabad]]it), i vendosur 128&nbsp;km në perëndim. Ky ghat mendohet se është siti i parë i regjistruar historik i lidhur me mbretin Bhara Shiva Nagas të shekullit të II të e.s., që pas mundjes së Perandorisë Kushane kreu flijimin e kuajve që [[Shiva]] ta falte Dinastinë e tyre. Në mitologjinë e lashtë puranike ky ghat është lartësuar si Rudrasara (“vendi i ujit të Rudrës/Shivës”). Sipas një miti tjetër të lashtë, perëndia [[Brahma]] (“krijuesi”) kreu flijimin (-medha) e dhjetë (Dash-) kuajve’ (-ashva) në këtë vend, nga e ka marrë dhe emrin. Brahmeshvara linga me katër koka (pjesa e sipërme) është marrë si dëshmi e vërtetësisë së kësaj rrëfenje. Kashi Khanda regjistron shumë vargje që përshkruajnë lavdinë e këtij ghati. Deri në shekullin e XVIII ky ghat ishte i shtrirë gjerësisht, por që më vonë u nda në shumë ghate si Ghatet Ahilyabai, Shitala, Prayaga dhe Ghoda. Imazhe të tjera hyjnore përfshijnë Varaheshvaran, Abhaya Vinayakan, Gangan (“Hyjnesha e Gangut”) dhe Bandi Devin. Këta imazhe dhe faltoret janë të lidhura me mjaft itinerare të rëndësishme pelegrinazhi. Balaji Bajirao ndërtoi formën e tanishme të këtij ghati në vitet 1738-40 dhe më vonë në vitin 1775 nga Ahilyabai Holkari shtetit të Indores. Struktura e tanishme e shkallëve prej guri u ndërtua nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1965. Në të dy pjesët e Ghatit Dashashvamedha ndodhen faltore të Nënës Ganga, hyjnesha e lumit. Duke ecur përreth mund të krijohet një ide e veprimtarive fetare dhe dyqaneve të lidhur me shitjen e objekteve rituale. Ghati i pasues i afërt ishte i njohur më parë si Ghati Ashva/Ghoda (“kali’) në kujtim të kalit padron të përdorur në ritualet e flijimit të kuajve të zhvilluar në shekullin e II të e.s.. Në vitin 1979 në mënyrë që të nderohej presidenti i parë i Republikës së Indisë, Dr. Rajendra Prasad (1950-1962), ghati u emërtua Ghati Rajendra Prasad. Gjatë ditës së 10-të të Jyeshthas (maj-qershor) festohet adhurimi i Gangas në shkallë të gjerë në Tempullin e Gangas në krye të ghatit. Kjo ditë e shenjtë përkujton zbritjen e Gangas në tokë (në Haridvara). Banja e shenjtë me rastin e eklipseve diellore dhe hënore ashtu si dhe ditës së nisjes së periudhës së banjës rituale në muajt e Paushas dhe Maghas (dhjetor-janar), janë ngjarje të rëndësishme festive në këtë vend. [[File:Varanasi during Total Solar Eclipse 2009 (cropped).jpg|thumb|369px|Ghati Man Mandir]] =====Ghati Man Mandir===== Emri i vjetër i këtij ghati ishte Someshvara, por rreth vitit 1585, kur Raja Savai Mana Singh-u (i Amberit) ndërtoi pallatin e tij dhe ghati u emërtua sipas tij. Ky ghat është "i njohur kryesisht për ndërtesën madhështore me dritare të skalitura me zbukurime të hijshme", tregon Eck.<ref name="Eck228"/> Në krye të ghatit pranë pallatit të Jai Singh-ut ndodhet një [[Xhantar Mantari i Varanasit|observator hindu]], i ndërtuar nga Savi Ji Singh-u (1686-1743). Nën drejtimin e ministrit të tij astrolog, Jagannatha, mbreti e ndërtoi këtë observator gjatë viteve 1710-1737. Maharaxhai Jai Singh II i Jaipurit ndërtoi pallatin e tij në këtë ghat në vitin 1770 dhe e pajisi me dritare zbukuruese ashtu si ata në [[Delhi]], Jaipur, [[Uxhaini|Uxhain]] dhe [[Mathura]]. Në pjesën veriore të ghatit ndodhet një ballkon i mrekullueshëm guri. [[File:Varanasi 102d - Manmandir ghat (34899197794).jpg|thumb|left|339px|Haveli Man Mandir me [[Xhantar Mantari i Varanasit|Xhantar Mantarin e Varanasit]] në krye]] Besimtarët kryejnë homazhe pranë këtij observatori, te lingami i Someswarit, zotit të Hënës. Megjithëse më pak i pajisur se observatorët në Jaipur dhe Delhi, Xhantar Mantari ka një orë diellore ekuatoriale unike që është funksionale dhe lejon monitorimin dhe regjistrimin e matjeve nga një person.<ref>{{cite web|url=http://users.hartwick.edu/hartleyccjantar.htm|title=18th Century Observatories of Maharaja Sawai Jai Singh II|language=en|accessdate=2 tetor 2012|publisher=Hardwick University}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Xhantar Mantari i Varanasit|Observatori]] ka katër instrumente kryesore astronomike dhe në vitet 1850 dhe në vitin 1912 iu bënë restaurime nën patronazhin e mbretit të jaipurit. Faltoret e afërtë në krye të ghatit janë Someshvara, Dalabheshvara, Remeshvara dhe Sthuladanta Vinayaka. Pranë ghatit në lum, gjendet Prabhasa Tirtha. Me rastin e festës Holi, që zhvillohet gjatë ditës së fundit të Phalgunas (shkurt-mars) në faltoren e Dalabhesvaras. Observatori Hindu zotërohet nga Archaeological Survey of India, tempujt në afërsi të ghatit zotërohen nga trustet përkatëse ndërsa zona e ghatit zotërohet nga Korporata Bashkiake. Observatori i Man Singhut gjendet në koordinatat {{coord|25|18.467|N|83|00.658|E|display=inline}} (Qendra e [[Xhantar Mantari i Varanasit|Observatorit të Man Mandirit]]), ndërsa Tempulli i Someshvaras gjendet në koordinatat {{coord|25|18.498|N|83|00.636|E|display=inline}}. Ghati dhe zona e afërt shtrihet në një sipërfaqe prej 0.61 hektarësh. ;Historia dhe zhvillimi: Në tekstin e shekullit të XVII, Girvana-padamanjari, ky ghat lëvdohet me emrin Ghati Someshvara. Në vitin 1586 mbreti Raja Savai Man Singh (i Amberit në Raxhastan) e ndërtoi këtë vend dhe zhvilloi këtë ghat, prej nga e ka marr emrin e tanishëm. Ghati është i njohur kryesisht për ndërtesën madhështore me dritare të zbukuruara me skalitje të mahnitshme. Ballkonet dhe dritaret e pallatit janë shembuj të shkëlqyer të periudhës mesjetare të stileve Rajputas dhe Durg. [[File:Manmandir 07.jpg|thumb|369px|Ghati Man Mandir]] Pallati i Man Singhut (i ndëtuar rreth vitit 1600) mund të arrihet nga një rrugicë e ngushtë që të con nga një degëzim në rrugën kryesore pranë Ghatit Dashashvamedha. Në mënyrë alternative, mund të arrihet duke kaluar nga Ghati Dashashvamedha dhe duke zbritur në ghatin pasues. Sipër çatisë, në vitin 1710 Savai Jai Singh-u i II (1686-1743) ndërtoi një observator hindu. Savai Jai Singhu, mbreti i shtetit të Amberit në Raxhastan ishte një gjeni i llojit pothuajse të pazakontë, një matematikan dhe astronom ekspert ashtu si dhe një ndërtues dhe sundues i ndriçuar. Ai u porosit nga Muhammad Shahu, perandori mogul për të reformuar kalendarin, një detyrë e ndjeshme në vendin e astrologëve dhe me një vit hënor tërësisht të strukturuar rreth Panteonit Hindu. Për të përmbushur këtë në një nivel të lartë teknik, Jai Singhu u përfshi në një skemë ambicioze për të ndërtuar pesë observatorë në shkallë monumentale të paparë për atë kohë. Mbreti astronom kishte ndërtuar observatorë të tillë (1718-1734) në Jaipur, [[Delhi]], [[Mathura]], Varanasi dhe [[Uxhaini]]. Ata janë kështu ndërtimet e fundit të ‘Epokës së Astronomisë prej Guri’. Faltoret e afërta në pjesën e sipërme të ghatit janë Someshvara, Dalabheshvara ({{coord|25|18.496|N|83|00.635|E|display=inline}}), Rameshvara dhe Sthuladanta Vinayaka, që përshkruhen në itinerare të ndryshme pelegrinazhi. Dalabheshvara (“dhënësi i thjerrzës”) i lavdëruar si ‘dhënësi i ushqimit’, është në një dhomë nën 2.5 m nga zona e afërt. Në shenjtëroren e brendshme ndodhet ‘figura në pllakë guri’ (Varanasi shilapatta citra), e datuar nga shekulli i XI-XII që paraqet një seri figurash miniaturë të hyjnive brahmanike të renditura në fasha horizontale. Këto jan të dëmtuara keq, megjithatë krahasuar me Varanasi shilapattat e ngjashme të mbajtura në muzetë e [[Gwaliori]]t, Jhansit dhe [[Laknau]]t. Figurat e gdhendura aty i referohen Shiva lingave kryesore, Keshavas (Vishnu), pesë Vinayakave, Adityas dhe ndihmësve të Shivës. Është theksuar nga Joshi (1989: fq. 156) se objekti i adhurimit të këtyre shilapattave ka marr formën e një pllake guri që paraqet hyjneshën personifikuese të qytetit të Varanasit, lumit Ganga, Shivës dhe mjaft hyjnive ose grupi hyjnish të lidhur me Varanasin. =====Ghati Mir===== [[File:Varanasi, India (40400419553).jpg|thumb|left|345px|Ghati Mir]] Ky ghat përfaqëson dy vendet e vjetra të Jarasandhesvaras dhe Vrdhadityas, që u shndërruan nga Mira Rustam Ali-u në vitin 1735. Imazhet e Jarasandheshvaras dhe Vridhhadityas janë suvatuar në muret e vjetra të rrugicës, në emër të këtyre dy imazheve shumica e pelgrinëve të Pancakroshi ose Antargriha Yatras hedhin lule dhe oriz në Gang. Tashmë pelegrinët hindu hedhin lule dhe oriz në Gang në kujtim të këtyre imazheve. Faltoret dhe statujat në afërsi janë Vrdhaditya, Asa Vinayaka, Yajna Varahaand Visalaksi ("Sy gjera", një nga 52 Sakti-pithat e hyjneshave). Një tjetër vend i rëndësishëm është Dharmakupa që konsiston në një pus të shenjtë të rrethuar nga pesë tempuj si dhe nga Divodasesvara lingami. Tempulli i Dharmesas është i lidhur me mitin fuqisë së Yamas (Zoti i vdekjes) mbi fatin e të vdekurve kudo në tok përveçse në Varanasi. Për shkak të hyrjes së kastave të ulëta ("të paprekshmit") tempulli i Visvesvaras/Visvanathas konsiderohet i papastër. Svami Karapatri-Ji, një brahmin shumë konservator dhe drejtues kulti, ka themeluar një "Tempull të Ri Visvanatha" në vitin 1956 në krye të ghatit. Nëpër shkallë, nën një pemë pipala, kryhen ritualet e derdhjes së ujit në nder të paraardhësve. Ghati Mir gjendet në koordinatat {{coord|25|18.549|N|83|00.653|E|display=inline}} (qendra e Ghatit Mir) i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.21 hektarësh. [[File:Mir Ghat (291262278).jpg|thumb|345px|Ghati Mir, gjatë vërshimit të lumit]] Teksti i shekullit të XVII Giravana-padamanjari përmend Ghatin Jarasandheshvara. Në një nga letrat e shkruara nga Sadashiva Naik-u, përfaqësuesi i Peshvave, Mir Rustam Ali-u është përmendur si padroni i ndërtimit të ghatit. Në burimet e tjera është përmendur gjithashtu se themeluesi i familjes mbretërore të Vanarasit, Balwant Singh-u e shkatërroi fortesën e Mir Rustam Ali-ut në Ghatin Mir dhe me rrënojat e saj ndërtoi fortesën e tij në Ramanagar, në vitin 1763. Me kalimin e kohës ghati është quajtur Ghati Mir; madje edhe James Prinsep (1822) e përmend atë me këtë emër. Faltoret dhe imazhet në afërsi janë Vriddhaditya, Asha Vinayaka, Yajna Varaha, Ananda Bhairava, Bare Hanumani dhe Vishalakshi (“Sy Gjeri”, një nga 52 Shaktipithat). Një tjetër sit i rëndësishëm është Dharmakupa, që konsiston në një pus të shenjtë të rrethuar nga pesë tempuj dhe faltore të vogla; në një nga tempujt ndodhen imazhet e Divodasheshvaras, Vishvabahukas dhe Vindhyavasinit. Tempulli i afërt i Dharmeshit është i lidhur me mitin e fuqisë së Yamas (zoti i vdekjes) mbi fatin e të vdekurve kudo në tokë, përveçse në Varanasi. Tempulli i Vishalakshit është një nga dy tempujt e ndërtuar në stilin e pastër [[Arkitektura Dravidiane|Dravidian]] të vënë në dukje nga një numër i madh statujash miniaturë, pozash, majëzash, shenjtërorja e brendshme dhe veranda e ecjes rituale. Në ghat ndodhen dy manastire. Manastiri Bhajanashram mundëson strehim për të vejat bengaleze dhe shërben si bujtinë dhe menaxhohet nga Trusti Ganapatrai Khemaka i Kalkutës. Manastiri tjetër i përket Sikh Panth-it, që mundëson ushqim falas çdo ditë (bhandara) dhe shpërndanë barna për të varfërit. =====Ghati Lalita===== [[File:Lalita ghat Varanasi.JPG|thumb|left|362px|Ghati Lalita]] Ghati Lalita u ndërtua nga mbreti i [[Nepali]]t në rajonin verior të Varanasit. Ky ghat është emërtuar sipas hyjneshës së famshme Lalita në Varanasi si dhe në Prayaga. Është vendi i Tempullit të Ganga Keshava-s, një tempull druri i ndërtuar në stilin tipik të Katmandus. Tempulli ka një imazh të Pashupateshwarit, një manifestim i perëndisë Shiva. Lingami i mirënjohur i Ganga Kesavas dhe faltoret e Gangatityas, Kasi Devit, Lalita Devit dhe Ghagirath Tirtha janë të lidhura me këtë vend. Njerëzit besojnë se një shikim i shpejt i Lalita Devit siell të njëjtën dobi si ecja cirkumambulatoret përreth gjithë botës. Në fillim të shekullit të XX ky ghat u nda në tre ghate të pavarur, d.m.th. Ghati Nepali, Ghati Lalita dhe Ghati Raxharaxheshvari. Gjatë periudhës së ndërtimit të Tempullit Samaraxheshvara në vitin 1843 dy ghatet e parë u integruan dhe u ndërtuan shkallë guri nga mbreti i Nepalit. Pjesa e sipërme, e quajtur Ghati Rajarajeshvari u ndërtua nga një Babu Keshava Das në fillim të shekullit të XIX. Pjesa jugore e ghatit u rindërtua nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1965. [[File:Lalita Ghat (6333847975).jpg|thumb|369px|Ghati Lalita]] Ghati Lalita dhe tempujt në të gjenden në koordinatat {{coord|25|18.547|N|83|00.815|E|display=inline}} (nikja e Lalita Devit). Ghati Lalita dhe tempujt e afërt shtrihen në një sipërfaqe prej 0.02 hektarësh. Në krye të ghatit, qëndron Tempulli i Nepalit, i ndërtuar rreth vitit 1841 nën patronazhin e mbretit të Nepalit dhe mendohet se lingami aty kopjon Pasupatisvaran e famshme në [[Kathmandu]]. Tempulli ka disa gdhendje në dru skenash erotike dhe të katërta portat janë dekoruar me forma arkitekturore gjeomagnetike. Mes ndërtesave të rëndësishme përfshihen Rajarajeshvari Matha, Siddhagiri Matha dhe Umaraogiri Matha. Dy manastiret e fundit ([[matha]]) u ndërtuan nga familjet Sadhu. Moksha Bhavani, një bujtinë, u ndërtua në vitin 1922 nga Jowaharalal Khemka, i Ratangarh-ut (në Raxhastan), në kujtim të babait të tij. Siddhagiri Matha i përket Shaiva Paramahamsa Sampradayas. [[File:'Hanuman Temple' in Lalaita Ghat..jpg|thumb|left|336px|Tempulli i Hanumanit në Ghatin Lalita]] Në dhomën e poshtme, pranë rrugicës përgjatë bregut, ndodhen imazhe të Lalita Devit, Varanasi Devit dhe Bhairavas. Në pjesën e sipërme në një kompleks tempullor ndodhen faltoret e Rajarajeshvarit, Ganga Adityas dhe Ganga Keshavas, të ndërtuara në shekullin e XVIII-XIX, megjithëse imazhet janë kryesisht të shekullit të XII. Imazhi i Ganga Adityas është kopjim i më të vjetrit, që ishte prishur në të shkuarën. Kamaret në pankinën prej guri dhe tërësisht të mbuluara nga lumi në stinën e shirave, është një faltore e vogël e bukur e Gangas, e paraqitur si një figurë femërore e ulur mbi një krokodil. Ky është një vend tipik dhe unik ku imazhi i hyjneshës lumore zhytet çdo vit nga vërshimet e ujit. Festat vendore duke përfshirë festime muzikore dhe lojëra zhvillohen rregullisht në Ghatin e bukur Assi që është në fund të linjës së vazhdueshme të ghateve. Është një vend i parapëlqyer i piktorëve dhe fotografëve. Është këtu në te Assi Ghati që Swami Pranabananda, themeluesi i Bharat Sevasharam Sangh-ut, arriti 'Siddhin' (përsosjen/shpëtimin) në 'Tapasyan' (përpjekjen) e tij për perëndinë Shiva, nën bekimin e Guru Gambhiranandas së Gorakhpurit. [[File:Ghats of Ganga, Varanasi.jpg|thumb|389px|Pamje e Ghatit Manikarnika]] =====Ghati Manikarnika===== '''Ghati Manikarnika''' në mënyrë popullore njihet si "Terreni i madh i kremimit" (Mahasmasana) në qytet. Pranë ghatit, ndodhen platforma të ngritura që përdoren për përkujtimore rituale të vdekjeve. Ky ghat përmendet në mbishkrimet e shekullit të IV të Periudhës Gupta. Megjithatë, ghati i tanishëm si një argjinaturë e përhershme breg-lumore u ndërtua në vitin 1302 dhe ka qenë rikonstruktuar të paktën tre herë gjatë ekzistencës së tij.<ref name="ghats"/> Këtë ghat e përbëjnë dy vende të shenjta buzë ujit, Sidha Vinayaka dhe Swargadvaresvara. Një mit përmend se Shiva bën Taraka mantran ("Lutja e kapërcimit") në veshin e të vdekurit, kështu që forma e Shivës, Tarakesvara (Tempulli i të cilit ndodhet në ghat), urohet kurdo që një hindu vdes. Emri Manikarnika rrjedh nga legjenda e rënies së vathit të Shivës gjatë kërcimit të tij transhendetal. Në afërsi të tij janë faltoret e Manikarnikesvaras (pak më tej në anën e sipërme të rrugicës), Mahesvaras (lingam në qiell të hapur në ghat), Siddhas dhe Manikarna Vinayakas. Tempulli i Manikarnikesvaras arrihet nga ghati duke ngjitur një rrugicë të rrëpirët në jug të Kundas. "Lingami i këtij tempulli të vendosur në mënyrë dramatike në fund të një pusi të thellë – mund të arrihet nga nëpërmjet një tuneli që nis në ghat". [[File:Varanasi, Uttar Pradesh, India (2007) 364 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|thumb|left|336px|Ghati Manikarnika]] Në ghat gjendet edhe një pellg i shenjtë, çakra-Puskarini Kunda ("Pellgu me disk zambaku") dhe gjurmët e këmbëve të Vishnut, Carana Paduka. Sipas mitit puranik kohë më parë se Ganga të mbërrinte te thembrat e Bhagirathas, Cakra-Puskarini Kunda ishte e pranishme. Te Kashi Khanda thuhet: “Për dobinë e tre botëve mbreti Bhagiratha e solli Gangan në vendin ku ndodhet Manikarnika – te “Pylli i Lumturisë së Shivës” ("Annandavana"), te Pellgu i Zambakut të Vishnut (Chakra-Puskarni Kunda)”.<ref>Vinay: Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, 60.137-8</ref> Tashmë Kunda e rrethuar nga një palë kangjella prej hekuri, është rreth 18.29 m. në krye, duke e ngushtuar deri në rreth 6.1 m. atë buzë ujit.<ref>D. L. Eck: Banaras. The City of Light; 1982, fq. 239</ref> Në faltoren e vogël brenda Kundas gjenden statujat e Vishnut dhe Lakshmit, në murin perëndimor; ndërsa aty gjenden edhe një seri prej një dyzine nikesh të vogla që përmbajnë Shiva lingamë. Përgjatë itinerarit të shenjtë, te vetë ghati, gjenden simbolikisht gjurmët e këmbëve të Vishnut (Carana Paduka), të vendosura në një pllakë rrethore mermeri. Thuhet se për 7,000 vjet Vishnu në këtë vend ka kryer tapat dhe nëpërmjet qindra miliona hinduve e ka spërkatur atë me ujin e shenjtë të Gangut dhe e ka zbukuruar atë me lule. Një pllakatë e Prinsep-it nëntitullohet "pika më e shenjtë në qytetin e shenjtë". Vendi i afërt me këtë pikë të shenjtë është rezervuar për kremimin e pak njerëzve të zgjedhur, veçanërisht maharaxhajtë e Varanasit.<ref>D. L. Eck: Banaras. The City of Light; 1982, fq. 246</ref> Zona e këtij ghati ka reputacionin e lashtë si një terren kremimi; sipas teksteve hindu perëndia Shiva ka thënë: “Duke u bërë vetë Koha, Unë shkatërroi botën këtu, o hyjneshë!"<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ Padma Purana]; 2008, 1.33.14</ref> Megjithatë, nuk është e qartë kur ky sit u pranua plotësisht për kremim. Për më tepër, Naradiya Purana,<ref>Naradiya Purana; 1923, Venkateshvara Press, 11.48.67</ref> Matsya Purana<ref>Vinay: Matsaya Purana; Diamond Pocket Books, 182.23-24</ref> dhe Kashi Khanda<ref>Vinay: Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda, 1991-98, 30.84-85</ref> e përshkruajnë lavdinë e tij në aspektin e ritualeve të kremimit të të vdekurve. Platforma e ngritur bashkangjitur me ghatin përdoret për ritualet e përvjetoreve të vdekjeve. Midis Ghatit Jalasayi dhe Manikarnika në rrjedhën e lumit qëndrojnë katërmbëdhjetë tirtha ujore, mes të cilave më të rëndësishmet janë Vishnu Tirtha, Bhavani Tirtha, Skanda Tirtha, Taraka Tirtha, Avimuktesvara Tirtha dhe Pasupati Tirtha. [[File:Ghats of Varanasi seen from a boat on the Ganges river in October 2014 (cropped).jpg|thumb|358px|Tempuj hindu, Ghati Manikarnika]] I lartësuar mbi ghatin Manikarnika, ndodhet një tempulli i Shiva–Durgas i mbretit të Amethyt (Oudhi; tani pjesë e Uttar Pradeshit), i ndërtuar rreth vitit 1850, që është i dallueshëm me pesë majat e tij me ngjyrë të kuqe të thellë dhe të praruara. Havell (1905) e përshkruan kështu: "Është ndërtuar mbi një tarracë që shikon mbi lum dhe arrihet me një nga ato rrugët e shkallëzuara të rrëpirëta, që të çojnë nga ghatet në qytet, që të sugjeron një qytezë të Italisë Jugore ose Spanjës. Duke u ngjitur në një palë shkallë anësore, kalohet nën Naubata Khanan, ku muzikantët këndojnë lavde të hyjneshës me shoqërime të çuditshme por jo të pakëndshme. Në anën e djathtë të hyrjes është një luan bronzi i Durgës dhe në të majtë demi i Shivës. Qetësia dhe pastërtia brenda janë një lehtësim nga rrëmuja, mospërfillja dhe papastërtia, si dhe atmosfera disi e ndyrë e faltoreve më popullore të Benaresit".<ref>E. B. Havell: Benares, the Sacred City; 1999, fq. 169</ref> Ghati Manikarnika gjendet në koordinatat {{coord|25|18.673|N|83|00.899|E|display=inline}} (Maheshvara linga në breg) dhe {{coord|25|18.669|N|83|00.878|E|display=inline}} (Tempulli Tarakeshvara). Zona e Ghatit Manikarnika shtrihet në një sipërfaqe prej 0.05 hektarësh. çdo vit kur lumi Gang tërhiqet, uji lë një masë të madhe mbetjesh aluvionale në depozitë. Gërmimi dhe heqja graduale e mbetjeve fillon dhe përfundon gjatë Shivaratrit (dita e hënës së plotë e shkurt-marsit). Me këtë rast këtu zhvillohet një festë e madhe. Pak më shumë se 30,000 kufoma kremohen çdo vit në Vanaras, nga të cila rreth 28,000 kremohen në Ghatin e kremimit Manikarnika dhe pjesa tjetër në Ghatin Harishchandra në jug. Duke kremuar një trup të vdekur shpenzohen rreth 5 kuintalë (500&nbsp;kg) dru. çdo trup i vdekur regjistrohet në zyrën e afërt, i pasuar nga negociatat dhe pazari me priftin mortor (Dom) që jep zjarrin e shenjtë për djegien mortore. ;Historia dhe përshkrimi: [[File:Munikurnuka Ghat Benares from the river by James Prinsep 1832 (cropped).jpg|thumb|left|345px|Ghati Manikarnika, litografi e James Prinsep, 1832]] Me Ghatin Manikarnika janë të lidhura dy legjenda. Sipas njërës, besohet se është vendi ku perëndia [[Vishnu]] gërmoi një gropë me [[Chakra]]n e tij dhe e mbushi atë me djersitjen e tij ndërsa kryente argjërime të ndryshme pendestare. Ndërsa perëndia [[Shiva]] po shikonte Vishnun, në atë kohë atij i ra vathi ("manikarnika") në gropë. Ndërsa sipas legjendës së dytë, në mënyrë që ta bënte perëndinë Shiva të lëvizte përqark me adhuruesit e tij, bashkëshortja e tij [[Parvati]] fshehu vathët e saj dhe i kërkoi atij që ti gjente, duke i thënë se ata i kishin humbur në brigjet e Gangut. Idea e hyjneshës Parvati mbrapa gënjeshtrës ishte që Shiva atëherë do të rrinte përqark, duke kërkuar për vathët e humbur. Në këtë legjendë, kurdoherë që një trup kremohet te Ghati Manikarnika, Shiva i kërkon shpirtit të tij nëse i ka parë vathët. Sipas teksteve të lashta, zotëruesi i Ghatit Manikarnika e bleu mbretin Harishchandra si skllav dhe e bëri atë të punonte në Manikarnika te Ghati Harishchandra. Sipas burimesh të tjera mësohet se Ghati Manikarnika është emërtuar sipas Jhansi Ki Rani Laxmibhait. Te Matsya Purana, rreth shekullit të VI-VII, ky ghat është përshkruar si një nga pesë vendeve të ujit të shenjtë. Kulturalisht, ky si ëshë i rëndësishëm në aspektin që ky vend ka qenë vendi i takimit të traditave shaivite dhe vaishnavite. Vishnu Charanapaduka, një pllakë mermeri që paraqet gjurmët e Vishnut, është konsideruar si “vendi më i shenjtë në qytetin e shenjtë”. Sipas [[mitologjia hindu|mitologjisë hindu]] Vishnu këtu kreu meditimin vetë-mohues duke qëndruar në këmbë për rreth 500,000 vjet për të kënaqur Shivën. Më në fund Shiva u shfaq dhe nga virtyti i mirësisë së Vishnut, u vendos aty. Nga kjo zonë, mund të identifikohet lehtësisht Vishnu Kshetra e veriut dhe Shiva Kshetra e jugut. [[File:Burning Ghat dli A136 cor.jpg|thumb|339px|Ghati Manikarnika, nga Samuel Bourne, 1863-1869]] Ky është ghati i parë i bërë me shkallë puka nga mbretrit vëllezër në vitin 1302; dhe u rikonstruktua në vitin 1730 nën patronazhin e Bajirao Pesavas si dhe në vitin 1791 nga Ahilyabai Holkar-i që e rikonstruktoi të gjithë ghatin. Ghatit ju bënë riparime përsëri në vitin 1872. Ghati Manikarnika është përmendur në mbishkrimin Gupta të shekullit të V. Shkallët prej guri u bënë në vitin 1303 dhe u rindërtuan në vitin 1730 nën patronzhin e Bajirao Peshvas. Në vitin 1791 Ahilyabai Holkar-i e rindërtoi të gjithë ghatin. Në vitin 1872 iu bënë përsëri riparime dhe rikonstruktime. Në vitin 1965 qeveria e Uttar Pradeshit e riparoi dhe e rikonstruktoi këtë ghat. Maharaxha Mangal Singh-u i Alwarit në Raxhastan, ndërtoi në vitin 1895 Tempullin Manokameshvara, në çatinë e zonës së tij rezidenciale. Pjesët e tij përfshijnë gjysëm-shenjtëroren, gjysmë-mandapan dhe [[mandapa]]n drejtkëndore. Verandat janë të dekoruara në mënyrë të bukur dhe paraqesin punime mjeshtërore të skalitjeve në gurë. Në të katërt drejtimet e shenjtërores së brendshme ka dyer. Tempulli ka imazhe të bukura të Shivës, Ganeshës dhe Parvatit. Për të shkuar në këtë tempull, duhet të kalohet nëpër zonën rezidenciale, që shumë herë është e pakënaqshme. Pranë bregut është Maheshvara linga në qiell të hapur. Në të djathtë saj gjendet një tempull që dalëngadalë po rrëshqet në Gang. Që nga fillimi i shekullit të XIX ky tempull ka qendruar në të njëjtën mënyrë. Pranë tij është Chakrapuskarini ose Manikarnika Kunda, një pellg i shenjtë uji. Sipas mitologjisë puranike xhevahiri i kreshtës (Mani-) së Shivës dhe vathi (-karnika) i gruas së tij ranë në pellgun e shenjtë, kështu u emërtua Manikarnika. Një rrëfenjë tregon se këtë pellg e bëri Vishnu me diskun e tij (çakra), që është pasqyruar në emërtimin Chakrapuskarini. Sipas tekstit të shekullit të XII, Kashi Khanda, Vishnu e bëri këtë ‘pellg zambakësh dhe e mbushi’ atë me ujë nga djersa e tij si dhe këtu kreu agjërime të rrepta. Depozita, sot e rrethuar me kangjella hekuri, është rreth 18.3 m² në krye, duke u ngushtuar deri në rreth 6.1 m² në fundin e tij. Kunda përfaqëson pellgun e parë në botë. Ishte vendi i parë i shenjtë i gërmuar në fillimin e kohës me djersën e shenjtë të Vishnut. Si një dëshmi e kësaj legjende në afërsi të tij janë të dukshme gjurmët e Vishnut. [[File:Manikarnika ghat at sunrise July 2007.JPG|thumb|left|345px|Tempull i vogël në Ghatin Manikarnika]] Mbretëresha Ahilyabai Holkar e Indores ndërtoi Tempullin Tarakeshvara në 1795, me një planimetri drejtkëndore. Tempulli është i strukturuar me bazën e gjashtë kolonave. Në hyrje është imazhi i Ganeshës. Në shenjtëroren e brendshme, në një enë është një shiva-lingam me katër koka. Si Tempulli Pancayatana në stilin e Banarasit, këtu janë gjithashtu imazhet e Suryas, Durgas, Ganeshas dhe Vishes nëpër katër këndet. Ky imazh i Shivës, paradite dekorohet me maskë me pesë koka prej bronzi, që mundëson çlirimin e shpirtrave të ikur duke u vendosur vargje të shenjta në veshë. Tarakeshvara është e përshtatshme pas përfundimit të riteve të kremimit. Ky tempull është hamendësuar se është një kopje e një faltoreje të famshme rreth 100&nbsp;km në veri të Kalkutës. Në tre sitet e famshme të tempujve të Shivës ekziston imazhi i Tarakeshvaras, d.m.th. në Jnanavapi, në lindje të demit të madh Nandi, në Tempullin Khemaka pranë Tempullit të Artë (Vishvanatha) dhe në Ghatin Kedar. Bajirao Peshva rreth vitit 1735 ndërtoi ghatin e afërt, por para se bazamenti të ngrihej disa metra, pesha e stërmadhe e mureve shkaktoi një rrëshqitje toke, gjë që bëri që i gjithë ndërtimi të rrëzohej, kështu që puna u braktis.<ref name="EBHavell138">E. B. Havell: [https://books.google.al/books?id=XvcRAAAAYAAJ&pg=PA138 Benares: The Sacred City; Sketches of Hindu Life and Religion]; 1905, fq. 138</ref> Façata e papërfunduar dhe pjesa e ghatit janë akoma të dukshme, megjithëse e gjithë struktura u fundos disa metra në tokë që nga ndërtimi i saj. Më vonë, në vitin 1830, mbretëresha Baijabai e [[Gwaliori]]t e riparoi dhe pjesërisht e rindërtoi; Për më tepër, ajo ndërtoi Tempullin Ratneshvara në stilin Gujarati anë të bregut, që u tkurr vetëm pak muaj pasi u ndërtua dhe që atëherë qëndron si i tillë. Ky është një pikë referimi e kësaj zone. ;Pjesa e sipërme e Ghatit Manikarnika: Pjesa e sipërme e Ghatit Manikarnika gjendet pranë Brahmnalit dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.09 hektarësh. Tempulli i Manikarnikeshvaras (Gomath Ashram, Brahmnal) është i vendosur në krye dhe i arritshëm nëpërmjet një rrugice të pjerrët ngjitëse në jug të pellgut të ujit, duke qenë e para nga 108 faltoret në itinerarin Panchakroshi të pelegrinazhit. Gjendet dy kate poshtë oborrit të manastirit. Këtu, nocioni periudhës së artë bëhet i dukshëm pasi pelegrini zbret në nëntokën e errët, nën tokën origjinale, “reale” të botës. Eck thotë se: “Lingami i këtij tempulli – i vendosur në mënyrë dramatike nën tokë në fund të një pusi të thellë – dikur mund të arrihej nëpërmjet një tuneli që fillonte në ghat”.<ref>D. L. Eck: [https://books.google.al/books?id=qnQqAAAAYAAJ&pg=PA246 Banaras: City of Light]; 1982, fq. 246</ref> Rreth 40 metra nga pika e hyrjes në rrugicën e sipërme ngjitëse gjendet faltorja e Siddha (“përsosmëria”) Vinayakas/ Ganeshës (Brahmnal, rrugica Manikarnika) djathtas. Ai është gardiani i lindjes dhe dhënësi i lumturisë, suksesit dhe shpëtimit nga mallkimi i Yamas (zotit të vdekjes). Ai është i 8-t mes 56 Vinayakave që mbrojnë qytetin në të 56 nyjet e përbëra prej 7 shtresave rrethore të spiraleve dhe 8 drejtimeve kardinale. [[File:Scindia Ghat, Varanasi, Uttar Pradesh, India (2011) 1.jpg|thumb|369px|Ghati Scindia]] I ndërtuar rreth vitit 1850 nga mbreti i Amethy-t (Awadhit në Uttar Pradesh), ky tempull i Shiva-Durgas dallohet nga pesë majëzat në të kuqe të thellë dhe të arta. Tempulli është vendosur mbi një terren të ngritur rreth 3.5 metra mbi bregun e afërt. Duke u ngjitur në një palë shkallë anësore, kalohet nën Naubatkhana, ku imazhet e muzikantëve janë duke kënduar lavdet e hyjneshës. Në anën e djathtë të hyrjes është një statujë e rafinuar prej bronzi i luanit të Durgës dhe në të majtë demi i Shivës. Në shenjtëroren e brendshme ndodhet imazhi i Mahisasuramardinit. Në pjesë të ndryshme të tempullit ndodhen imazhe të formave të Vishnut, si Varaha, Narasimha, Balarama, Krishna dhe imazhet e hyjneshës duke ngarë palloin, duke mbajtur Vina dhe duke ngarë luanin. Askund në mur nuk ka ndonjë imazh të Shivës. Ka imazhe që paraqesin jetën e ndodhitë e Krishnës. Tempulli është një shembull i stilit Pancayatan, qendra si bërthama dhe katër tempujt e tjerë të bashkangjitur në të katër këndet. Qetësia dhe pastërtia brenda janë një pushim nga rrëmuaj, turbullimi, papastërtia dhe ajria disi e ndyrë e faltoreve më popullore të Vanarasit. =====Ghati Scindia===== Më parë ishte i njohur si Ghati Viresvara, sipas tempullit me të njëjtin emër që qëndron në krye. Ghati Scindia i njohur edhe si Ghati Shinde kufizohet me Manikarnikan në veri, me tempullin e tij të Shivës, që qëndron pjesërisht i zhytur në lum si rezultat i peshës së madhe të ghatit të ndërtuar rreth 150 vjet më parë. Ghati Scindhia gjendet në koordinatat {{coord|25|18.729|N|83|00.935|E|display=inline}} (Tempulli Vashistha-Vamadeva) dhe {{coord|25|18.730|N|83|00.930|E|display=inline}} (Tempulli Atmavireshvara) dhe bashkë me Ghatin Sankatha shtrihen në një sipërfaqe prej 0.0241 hektarësh. Sipër ghatit, gjenden mjaft nga faltoret më të rëndësishme të Varanasit brenda labirintit të rrugicave të Siddha Kshetras (Fusha e Përmbushjes). Sipas traditës, [[Agni]], zoti hindu i zjarrit ka lindur pikërisht këtu. Besimtarët hindu në këtë vend i luten Vireshwaras, zotit të të gjithë heronjve, për një djal. Në vitin 1780 Ahilabai Holker-i i Indores e bëri ghatin me shkallë puka. Në vitin 1829 mbretëresha Baijabai e riparoi dhe rimodeloi atë; dhe përsëri në vitin 1937 Daulatarao Scindhia e bëri të gjithë ghatin me shkallë puka. Në krye të tij ndodhen faltoret e Vashisthas dhe Vamadevas, si dhe Atmaviresvaras. Në këtë ghat buzë lumit Gang gjendet Paravata Tirtha. Midis Ghateve Manikarnika dhe Scindhia ndodhen tre tirtha ujore, Uma Tirtha, Sarasvata Tirtha dhe Kamblasvetara Tirtha. [[File:Scindia Ghat (3620381973) (cropped).jpg|thumb|left|358px|Ghati Scindia]] Në skajin verior të ghatit poshtë shkallëve të larta është një faltore e Yameshvaras, me lingë të vendosur nga Yama. Duke u ngjitur në shkallët e afërta, në një nike në mes të rrugës është një imazh i Yamadityas (“Dielli i Yamas”), që është i drejtuar nga jugu – drejtimi i Yamas, ‘zotit të vdekjes’. Dobia e adhurimit këtu rrjedh nga adhurimi i Yamadityas kombinuar me atë që vjen nga dobia e adhurimit të paraardhësve në jug të Rameshvaramit dhe bashkë me atë të bërë në veri me ritet në Manikarnika. Në përgjithësi besohet se vetë Yama e ka vendosur këtë imazh, që tregon një figurë njerëzore me shenjat e rrezeve në kokë. Te Kashi Khanda shkruhet: “Më parë Yama kryente pendesa të pastra në Yama Tirtha. Pastaj ai vendosi Yameshvaran (linga) dhe Yamadityan (imazhi i diellit) që jep fuqi të mbinatyrshme”.<ref>S. N. Khandelwal (red.): Kashi Khanda; volumi IV, 2014, 51.108</ref> Duke u ngjitur rreth 10 m., në të majtë ndodhet një tempull që përbëhet nga linga të vendosura nga të diturit mitikë Vashishtha, Vamadeva dhe Janaka (Tempulli Saptarshi). Të gjithë këta të ditur janë përmendur te Ramayana. Në portën e këtij tempulli është murti (idhulli) i një prej 56 Vinayakave (Ganesha) të quajtur Chintamani (‘dhënësi i çlirimit nga shqetësimet’). Rrugica e majtë shkon në Tempullin e Atmavireshvaras, që në vetëvete është një botë e vogël hyjnish. Ky vend është lavdëruar si Panchamudra Mahapitha, një vend mistik që zotëron fuqi mbinatyrore. Në literaturën puranike ky quhet edhe një nga lingat e ‘vetë-lindura’ (“svayambhu”). Në Sidheswari Chowk më 27 mars 2002 u bënë disa ndërtime të vendosura në krahun verior të kësaj ndërtese në mënyrë të paligjshme. Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit paraqiti raportet me numër serial 24 në në Gjykakën e Lartë të Allahabatit më datë 3 dhjetor 2012 dhe më 24 janar 2013. Megjithë padinë kundër urdhrit të AZhV-së për shkatërrimin e ndërtimeve të paligjshme, ato kishin 11 vjet që ishin ndërtuar. [[File:Varanasi, 20-11-1999 17 (2902506039) (cropped).jpg|thumb|Ghati Sankatha]] =====Ghati Sankatha===== Emri i tij i vjetër ishte Ghati Yameshvara sipas emërtimit të faltores. Në krye të rrugicës qëndrojnë tempujt e Yameshvaras dhe Harischandresvaras; me rastin e Yama Dvitiyas besimtarët vazhdojnë të bëjnë banjë të shenjtë. Këtë ghat e ndërtoi në fundin e shekullit të XVIII mbreti i Barodas, por në vitin 1825 e veja e Beniram Panditit, e njohur si "Panditain" dhe nipërit e tij e bënë këtë ghat me shkallë puka bashkë me ndërtimin e një strukture të Tempullit të Sankatha Devit. Në krye të ghatit drejt qytetit ndodhen faltoret e hyjneshave Katyayini dhe Siddhesvari; tre Vinayakave: Hariscandras, Cintamanit, Mitras si dhe Vasukisvaras. Në krye të tij së fundi është vendosur një statujë e re e Santosi Matas ("Nëna e Kënaqjes"). Ghati Sankatha gjendet në koordinatat {{coord|25|18.733|N|83|00.933|E|display=inline}} (Tempulli Sankatha Devi) dhe bashkë me Ghatin Scindhia shtrihen në një sipërfaqe prej 0.0241 hektarësh. Në anën e lumit, në krahun e djathtë është një faltore e Vaikuntha Madhavas, i 27-ti në listën e 42 formave të Vishnut në Kashi. Pranë saj në drejtim të veriut është faltorja e Harishchandreshvaras, një lingë e stërmadhe e lidhur me mitologjinë e Harishchandras, një paraardhës i Ramas, që për ruajtjen e drejtësisë flijoi mbretërinë dhe familjen e tij. Bashkangjitur me këtë lingë është Harishchandra Vinayaka. Në anën tjetër të rrugicës në drejtim të Harishchandreshvaras, në nike ndodhen imazhet e Senas (“ushtrisë”) dhe Simas (“kufiri”) Vinayakave. [[File:Varanasi ghats seen from a boat on the Ganges river in October 2014 (cropped).jpg|thumb|left|345px|Ghati Sankatha]] Forma e 6-të e Durgës, Katyayini (e përmendur gjithashtu si Vikatanana në grupin e 64 yoginive), gjithashtu të vendosur në kompleks. E kënaqur nga tapat e mëdha të asketikut Katyayana, hyjnesha lindi si vajza e tij dhe kështu mori emrin Katyayini. Ajo është portretizuar me tre sy dhe me tetë krahë. Katyayini është hyjnesha mbrojtëse e Braj Mandalas. Dy linga të tjera të rëndësishme të vendosura në këtë kompleks janë Angareshvara (nga Marsi) dhe Budheshvara (nga Mërkuri). Ganesha është paraqitur këtu në formën e Mitras (“mikut”) Vinayaka. Duke ikur nga tempulli në të djathtë në niken e poshtme ndodhet një imazh i vogël i Vira Madhavas, forma e 28-të e Vishnut në Varanasi. Disa fragmente që gjenden aty adhurohen si Rahu dhe Ketu. Në afërsi, në anën tjetër të rrugicës është Brihaspatishvara (një linga e vendosur nga [[Jupiteri]]). Duke vijuar këtë rrugicë duke shkuar drejt ghatit gjendet Parvateshvara majtas, ndërsa Vasukishvara dhe Samudreshvara djathtas. Pas një ecje të shkurtër në anën tjetër të rrugicës është hyrja e Tempullit të Sankatha Devit (“Hyjnesha e rreziqeve”), i quajtur Sankatha-Ji, që është një nga largueset e rreziqeve për ndjekësit e saj. Ajo ishte fillimisht një hyjneshë nënë folklorike e lashtë që më vonë u mitologjizua si bashkëshortja e Shivës dhe lutësit e saj e lavdërojnë atë si vrasësen e demonit. Ikona e saj tempullore e konfirmon këtë identifikim të saj me Hyjneshën e Madhe: Ajo është paraqitur me këmbën e saj mbi demonin e asgjësuar me kokë të prerë. Duke hyrë në kompleksin e Sankatha Devit gjendet një oborr i madh në qendër të të cilit është një pemë e vjetër {{lang|la|ficus religiosa}}, me një numër faltoresh të vogëltha të kokolepsura në masën e rrënjëve të saj. Faltorja kryesore e grupit është Sankataharana Hanumani. Në këndin e largët të kompleksit është hyrja për te shenjtërorja e hyjneshës. Pranë ghatit ndodhen lingat e Sagareshvaras dhe Sankateshvaras. Dera e madhe është e shoqëruar nga kozmogrami i shenjtë i Shri Yantras. Shenjtërorja është e errët, e ndriçuar vetëm nga kandila me vajë mbi altar. Në altar ndodhen tre kamare: e para e portierëve hyjnorë (dvarapalat), e fundit e Hanumanit dhe qendrorja e zënë nga imazhi me maskë argjendi i hyjneshës Sankatha Devi. Adhuruesit lejohet ti prekin këmbët e hyjneshës, që nuk është e zakonshme në tempujt e tjerë të hyjneshës. [[File:Shree Math Kashi.jpg|thumb|Shri Matha Kashi, Ghati Panchaganga]] =====Ghati Panchaganga===== Në Periudhën Gahadavala (shekulli i XI-XII) ky ishte një ghat popullor dhe i shquar, i patronizuar nga familja mbretërore. Që nga ajo periudhë ka qenë një tempull i famshëm i Vindu Madhavas, që u shkatërrua dhe u shndërrua në një xhami në vitin 1673, prej nga e ka marrë emrin Ghati Veni Madhava, tashmë pjesa e poshtme e ghatit. Ky ishte rezorti kryesor i mësuesit të madh të Vedantës, Ramananda (1299-1411), i cili ishte guruja i reformistit dhe poetit të madh, Kabir-it (1398-1518). Manastiri i Ramanandas është akoma aty. Tulasi (1547-1623), poeti i madh, autor i Ramacaritamanasas, ka kaluar disa vjet të jetës së tij (rreth viteve 1580-90) në këtë ghat, ku hartoi shkrimin e famshëm të Vinaya Patrikas (“Lutja për Raman”), që përshkruan lavdinë e Tempullit Vindumadhava.<ref>Bridget Allchin: [https://books.google.al/books?id=JnMKAQAAIAAJ&pg=PA129 The stone-tipped arrow: late stoneage hunters of the tropical old world]; 1966, fq. 129-32</ref><ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, fq. 60-1</ref> [[File:Panchaganga Ghat (3621196500).jpg|thumb|left|389px|Ghati Panchaganga me xhaminë e Alamgiri]] Pas shkatërrimit në vitin 1673, idhulli origjinal me mermer të zi i Vishnut u mbajt në shtëpinë e afërt të Lakshmanabalas, tani e njohur si Tempulli Vindu Madhava dhe që tërheq mijëra besimtarë dhe pelegrinë. Kjo shtëpi qëndrimi e shndërruar në një tempull, u ndërtua në fillim të shekullit të XIX nga mbreti i shtetit të Aundhas në distriktin Satara (në [[Maharashtra]]), në katin e parë të ndërtesës. Ghati u bë me shkallë puka në vitin 1580 nga Raghunatha Tandan-i, sekretari i financave të perandorit mogul [[Akbar]]. Ky informacion mbështetet nga një mbishkrim, që deri një dekadë më parë ishte në një nga niket. Në vitin 1735 Bajirao Peshva i I bashkë me Sadashiva Naik-un e riparuan atë. Në vitin 1665 udhëtari francez Jean Baptise Tavernier, një tregtari xhevahiresh, kreu një vizitë në Varanasi dhe e ka përshkruar Ghatin Veni Madhava dhe tempullin madhështor të Veni Madhavas breg lumit, që ai e quan “pagoda e madhe”.<ref name="Taverinier1977">Jean-Baptiste Tavernier: Travels in India; 1977</ref> Shumica e tempujve të tjerë i përkasin shekullit të XIX-XX. Megjithatë, tempulli i vetëm i vjetër në këtë zonë është Mandiri Rama i Kanganvali Havelit, i ndërtuar në fillim të shekullit të XVII nga mbreti i Amerit (në Raxhastan), Mirza Raja Jaisingh-u, fillimisht si një shkollë vedike. Kjo është përshkruar nga udhëtari francez Jean Baptise Tavernier (në 1665).<ref name="Taverinier1977"/> Në vitin 1775 u rikonstruktua nga nga Sripatirao Pesava dhe Pant Pririnidhi i Andhas. ;Përshkrimi Ghati Pancaganga gjendet në koordinatat {{coord|25|19.012|N|83|01.107|E|display=inline}} (qendra e Ghatit Pancaganga) dhe bashkë me zonën e afërt shtrihen në një sipërfaqe prej 0.016 hektarësh. Dobia dhe lavdia e këtij ghati janë përshkruar në tekstet e shekullit të XI si dhe te Kashi Khanda.<ref name="116Tripathi144">Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, 59.116-144</ref> Ky është një nga pesë vendet më të shenjta buzë lumit dhe besohet se është pika e takimit të pesë kanalizimeve, Ganga, Yamuna, Sarasvati, Kirana dhe Dhutapapa, mes të cilëve vetëm i pari është i dukshëm ndërsa pjesa tjetër është zhdukur ose kanë marrë formë të ndryshme shfaqjeje. Dy tirthat e shenjta buzë ujit të përmendura në mitologjinë e lashtë janë Vindu Tirtha dhe Pancanada Tirtha. Te Kashi Khanda përshkruhet lavdia e tij dhe madje edhe sot ky është ghati i dytë më i rëndësishëm pas atij Dashashvamedha, sipas besimtarëve që e vizitojnë dhe dobisë së perceptuar nga njerëzit.<ref name="116Tripathi144"/> Te ghati, pranë bregut të lumit, ndodhen një dyzinë dhomash tre faqëshe faltoresh që janë të drejtuara nga lumi. Disa përmbajnë një lingam ose një statujë, siç janë statujat e holla të shtrira të Vishnut që fle mbi gjarprin Shesha. Të tjerat janë pothuajse të zhveshura dhe përdoren kryesisht për praktika joge dhe meditimi. [[File:Benares. Aurungzebs Mosque LCCN2017658168.jpg|thumb|375px|Ghati Panchaganga me xhaminë e Aurangzebit, 1890]] Në këtë ghat ndodhen tetë tirtha të shenjta buzë ujit të lumit: Pippalada, Vindu Makha, Mayukharka, Jnanahrda dhe Pancanada. Në këtë ghat ndodhet edhe dy manastire, Sri dhe Ramannada. Në afërsi të tij ndodhet Tailanga Svami Matha, e ndërtuar nga një shenjt i madh i shekullit të XIX, Tailanga Svami dhe që përmban një linga të stërmadhe të quajtur Tailangeshvara. Ndërtesa përmban një verandë të gjatë, në pjesën jugore të së cilës (të mbyllur si shenjtërore e brendshme, [[garbhagriha]]) ndodhet idhulli i Vindu Madhavas. çatia e tempullit është bërë me dru dhe pllaka guri të cilësisë së mirë. Ai ka dy porta hyrëse, të ndara nga një verandë, përballë vendit që është lagjja e banimit të familjes së priftit. Ka porta nga lindja dhe veriu për në shenjtëroren e brendshme. Përreth saj nuk ka verandë për ecje cirkumambulatore. Në të majtë të portës hyrëse, ndodhet një statujë e transportuesit të Vishnut, Garuda, një shpend hyjnor dhe në të djathtë ndoshet Hanumani, shërbyesi majmun i Ramas. Këta janë pjesë të tempullit origjinal dhe janë shembuj të shkëlqyer të miniaturës dhe arkitekturës së kolonave. Në sallë mund të shihen piktura të 10 mishërimeve të Vishnut, ndërsa në këndin e kompleksit ndodhet një dhomë që përmban “72 lingat e Shivës” dhe mjaft statuja të Shivës, Ganeshës, Vishnut etj. Sherring-u e ka përshkruar gjallërisht këtë ghat duke thënë: "Ghati është i gjerë dhe i thellë si dhe tepër i fortë. Shkallët dhe kullëzat e tij janë të gjitha prej guri, nëpërmjet numrit të tyre të madh përballojnë një shumësi adhuruesish dhe larësish. Kullëzat janë të ulta dhe të të zbrazëta dhe janë përdorur si tempuj dhe faltore. Secila përmban mjaft idhuj, që janë, kryesisht emblema të Shivës. Një vëshgues i zakonshëm do të jetë në padije të faktit se këto janë mbushur me idhuj dhe vështirë se do ta imagjinonte se ishte mbi duke ecur mbi një radhë të gjatë faltoresh dhe mbi kokat e qindra idhujve. Ai do të duhet të zbriste mjaft shkallë para se të zbulonte sakrilegjin e bërë në padije; por duke bërë kështu, ai do të perceptonte se kullëzat janë të hapura drejt lumit dhe në këtë mënyrë janë shumë të përshtatshme për qëllimi adhurimi".<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; Trübner & Co., 1868</ref> Aarti (rituali ofrimit të kandilave të vajit) në nder të Perëndisë së Diellit dhe Hyjneshës Ganga të lumit në kohën e lindjes dhe perëndimit të diellit është më tërheqës kur shihet në mëngjes. Përgjatë ghatit ndodhen shumë faltore të hyjneshës Ganga. Besohet se gjatë muajit hindu të Karttikas (tetor-nëntor) ujërat e lumit Gang, Varana, Asi, Yamuna (që bashkohen me Gangun në Prayag, 125&nbsp;km në perëndim) dhe dy rrjedha të thara të Kiranas dhe Dhutapapas, pesë lumenjve, bashkohen këtu. Prej këtej ka rrjedhur emri Ghati Panchaganga (Pancha do të thotë pesë; ndërsa ganga është emri i lumit të shenjtë). Në muajin e Karttikas ghatyat (priftërinjtë e ghatit) kryejnë ritualin e ofrimit të kandilëve me vaj paraardhësve, duke i varur në ajër mbi shkopinj bambuje (akasha dipas) për besimtarët që përballojnë shpenzimet e materialeve të përfshira dhe shpërblimin e shërbimit. Kolona prej guri në tarracë, e ndërtuar nga Ahilyabai Holkar-i në fundin e shekullit të XVIII, mund të mbajë 1008 kandila vaji në ditët e festës së paraardhësve. Kolona prej guri ka 1008 foleza të bëra për të mbajtur kandilat që ndizen natën e hënës së plotë në muajin e Karttikas. Gjatë muajit të Vaisakhas (prill-maj) dhe Karttikas (tetor-nëntor), besimtarët, kryesisht zonjat, bëjnë banjë të shenjtë në mëngjes në këtë ghat. Këtu kryhen banja të shenjta dhe festa të veçanta për ditëlindjen e Gangas, në muajin hindu Vaisakha (prill-maj), në ditën e 7-të. =====Ghati Raxha===== [[File:Raja Ghat (4478554243).jpg|thumb|left|369px|Pamje e Ghatit Raxha]] Ghati Raja dhe zonat e afërta monumentale ndodhen në koordinatat {{coord|25|19.434|N|83|01.909|E|display=inline}} (Ghati Raxha, qendra lindore e Tempullit Ravidas) dhe shtrihen në një sipërfaqe prej 0.07 hektarësh. Pranë këtij ghati qëndrojnë mbetjet e Fortesës Gahadavala, ku ndodhen faltoret e Raxhaputa Vinayakas dhe Bhainsasuras. Pjesa veriore e këtij ghati është përmendur në mitet e hershme puranike si Ghati Vedeshvara, ku tani ndodhen shumë pemë dhe një vend ndeshjesh, ku skena mbizotërohet nga buajt e ujit të zotëruar nga barinjtë-mjelës. Në mbishkrimin Mauryan ky ghat është përshkruar si vendi i shenjtë dhe një pikë ankorimi. Dëshmitë arkeologjike tregojnë banimin e zonave të afërta gjatë shekullit të VIII p.e.s. Rëndësia e tij si ghat ankorimi u mbajt deri më 1 janar 1887, kur u ndërtua Lord Duffrin Bridge. Në vitin 1948 emri i urës ndryshoi në Ura Malaviya sipas emrit të themeluesit të Banaras Hindu University, Madan Mohan Malaiya. Në mbishkrimet Gahadavala (rreth vitit 1100) ky ghat është përshkruar po ashtu si një vend i shenjtë dhe si pikë ankorimi. Të lidhura me këtë ghat janë katër tirtha ujore: Sankhya, Uddalaka, Hayagriva dhe Nilagriva Tirtha. Deri në shekullin e XII ky ishte një ghat shumë aktiv për festat fetare dhe transportin lumor, megjithatë që atëherë qyteti u zgjerua në drejtim të jugut dhe me kalimin e kohës ghatet e tjera u bënë më të rëndësishme. [[File:Varanasi (6706127473).jpg|thumb|375px|Ghati Raxha]] Deri në vitin 1988 ghati ishte në baltë të hapur natyrore, por në këtë vit qeveria e Uttar Pradeshit e bëri këtë ghat me shkallë puka. Madje edhe pjesa veriore është e tillë. Në krye të tij në vitin 1986 u ndërtuar një tempull i shenjtit-këpucar Ravidasa (1388-1518), që kishte lindur në skajin jugor të qytetit në fshatin Sir Karahia; në këtë vend ditëlindja e tij festohet gjatë ditës së hënës së plotë të Maghas (janar-shkurt). Në këtë ghat ndodhen katër tirtha ujore (vende të shenjta), Sankha, Uddalaka, Hayagriva dhe Nilagriva. Në pjesën veriore të këtij ghati ndodhen dy manastire dhe një tempull i Badri Narayanas. Pranë Tempullit të tanishëm të Ravidasit është një faltore e vogël e Mahisasuras, “një demon-buall” i vrarë nga hyjnesha dhe më pas i shndërruar në një ndihmës hyjnor. Sipas legjendës popullore, më vonë shpirti i demonit adhuroi Shivën dhe hyjneshën, prej nga është bërë traditë që ai të adhurohet. Përveç trustit tempullor dhe organizatave publike vendore, që kujdesen për kompleksin, nuk ka plane apo programe të veçanta veprimi për ruajtjen e tij. Ndërtimi i Gopal Govardhan Puja Sansthan-it në Ghatin Raj është i paligjshëm, jo vetëm se është ndërtuar në bregun e lumit të ghateve në Varanasi pas vitit 2000, por në radhë të parë sepse është ndërtuar brenda 100 metrave të një monumenti (LalKhan ka Roza/Maqbara) të mbrojtur nga Archaeological Survey of India (ASI), duke shkelur kështu Aktin e Monumenteve Kombëtare të vitit 1958. Me gjithë dy ankesat e bëra nga ASI (më datë 10.10.2000 dhe 30.10.2003), Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit nuk ka ndërmarr ndonjë veprim për të prishur këtë strukturë të paligjshme. Për shkak të mos kryerjes së veprimit konkret nga AZhV-së, ndërtuesit dërguan madje edhe një padi në gjykatën e Komisionerit Divizional më 31 mars 2011. =====Kremimet nëpër ghate===== [[File:Varanasi, India, Varanasi ghats, Cremation ceremony in progress.jpg|thumb|left|369px|Kremime në Ghatin Manikarnika]] Ujërat e zeza të patrajtuara janë një burim i vazhdueshëm i ndotjes së lumenjve në [[India|Indi]]. Mbeturinat e qytetit dhe ujërat e zeza të patrajtuara janë burimi më i madh i ndotjes së Gangut pranë Ghateve të Varanasit.<ref>O. Singh: Frontiers in Environmental Geography; ISBN 978-81-7022-462-4, fq. 246-256</ref> Në traditat hindu, kremimi është një nga ritet e kalimit dhe Ghatet e Varanasit konsiderohen si një nga vendet e mbara për këtë ritual.<ref>Diana Eck: Banaras: City of Light; Princeton University Press, ISBN 978-0-691-02023-5</ref> Në kohën e krmemimit ose "riteve të fundit", kryehet një "Puja" (lutje). Gjatë kremimit recitohen hymne dhe mantra për të shënuar ritualin. Manikarnika dhe Harishchandra Ghati i janë kushtuar ritualeve të kremimit. Në mënyrë të përvitshme, më pak se 2 në 1000 njerëz të cilët vdesin në [[India|Indi]], ose 25,000 deri në 30,000 trupa kremohen në ghate të ndryshme të Varanasit; me një mesatare prej rreth 80 kremime në ditë. Kjo praktikë është bërë problematike për ndotjen që i shkakton lumit.<ref>S. Agarwal: Water pollution; APH Publishing, ISBN 978-81-7648-832-7.</ref> Në vitet 1980, qeveria e Indisë nisi një nismë për Pastrimin e Gangut, për ti pastruar kremimet dhe burimet e tjera të ndotjes nga ghatet e Varanasit. Në shumë raste, kremimi bëhet diku tjetër dhe vetëm hiri shpërndahet në lumë pranë këtyre ghateve.<ref>Gavin Flood: ''Rites of Passage''; te Paul Bowen: ''[http://books.google.com/books?id=_bjmiUSDRkAC Themes and issues in Hinduism]''; 1998, Cassell, London, ISBN 0-304-33851-6, fq. 270</ref> [[File:Varanasi, India - Durga temple, Bhelupur (23430472781) (cropped).jpg|thumb|369px|Tempulli Durga Kunda i shek. të XVIII, i njohur edhe si "Tempulli i Majmunëve"]] === Tempujt hindu === ==== Durga dhe format e saj ==== Në Varanasi ndodhen dy tempuj të "Durgës": [[Tempulli i Durgës në Ramnagar|Tempulli i Durgës]] i ndërtuar në shekullin e XVI (data e saktë nuk dihet) dhe [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Durga Kundi]] (në sanskritisht 'kund' do të thotë "pellg ose pishinë") i ndërtuar në shekullin e XVIII. '''[[Mandiri i Durgës në Varanasi|Mandiri i Durgës]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: दुर्गा मंदिर), i njohur edhe si '''Mandiri Durga Kunda''', '''Tempulli i Durgës''' si dhe '''Tempulli i majmunëve''', është i vendosur pranë Durga Kundës në zonën e Bhelupurit në koordinatat {{coord|25.288622|N|82.999279|E|display=inline}}. Ky tempull i është kushtuar Maa Durgës dhe u ndërtua në shekullin e XVIII nga ''Bengali Maharani'' (mbretëresha e Bengalit).<ref name="Durga Mandir">{{cite web|title=Durga Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/durga-temple|archive-date=8 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408155840/http://www.varanasi.org.in/durga-temple|url-status=dead}}</ref> [[Arkitektura]] e Mandirit të Durgës është një shembull i rafinuar i stilit Nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|tempujve hindu]], që është stili tipik i Indisë Veriore. Tempulli, që zakonisht quhet ‘Tempulli i majmunëve’, ka një [[ujëmbledhësit tempullor indianë|depozitë uji]] drejtkëndore të quajtur Durga Kund ("Kund" do të thotë pellg ose pishinë). Tempulli ka kulla shumë katëshe<ref name="route"/> dhe është i ngjyrosur në të kuqe okre, që përfaqson ngyrën e kuqe të Durgës. Kundi fillimisht ishte i lidhur me lumin kështu që depozita mbushej automatikisht. Ky kanal më vonë u mbyll, duke e ndërprerë furnizimin me ujë, që tashmë realizohet vetëm nëpërmjet shiut ose kullimit nga tempulli. Çdo vit me rastin e Nag Panchamit, në kund kryhet akti i paraqitjes së [[Vishnu]]t të shtrirë mbi gjarprin mistik të përdredhur të quajtur "Shesha".<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Nag-Panchami-celebrated-with-religious-fervour/articleshow/15115776.cms|title=Nag Panchami celebrated with religious fervour|work=The Times of India|language=en|date=24 korrik 2012|accessdate=30 korrik 2015}}</ref> [[File:India-Benares-Monkey Temple LCCN00650694.jpg|thumb|left|Kolona të Tempullit të Durgës në Ramnagar, midis 1890-1924]] Mandiri i Durgës është një nga [[Tempulli hindu|tempujt]] më të ngarkuar në qytet, që qëndron në sektorin jugor të tij mbi një depozitë të madhe drejtkëndore të quajtur Durga Kunda. Tempulli ndodhet në rrugën kryesore Sankat Mochan nga Stacioni Hekurudhor për te Banaras Hindu University, 250 metra në veri të Tempullit të Tulsi Manas, 700 metra në veri-lindje të Tempullit Sankat Mochan Hanuman dhe 1.3 kilometra në veri të Banaras Hindu University.<ref name="Location Durga">{{cite news|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/place/Durgakund+Temple/@25.288622,82.999279,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x398e31f3e4ffffff:0xe551b4ec8d935cae}}</ref> '''[[Tempulli i Durgës në Ramnagar|Tempulli i Durgës]]''' (në gjuhën marathi: दुर्गा मंदिर) është i vendosur në Ramnagar në koordinatat {{coord|25.2819349|N|83.0405957|E|display=inline}}.<ref>http://varanasi.nic.in/history/ramnagar.html</ref> Mendohet se është ndërtuar 500 vjet më parë, dhe tashmë është nën kontrollin e familjes mbretërore të Varanasit. Ky tempull i është kushtuar perëndeshës Durga. Tempulli ka një pellg të ndërtuar me gurë pranë tij. Tempulli i Durgës vlerësohet për punimet e mrekullueshme të gurit, që janë një shembull mjeshtëror i artit të punimit të gurit në Indinë Veriore. [[File:Untitled LACMA M.83.302.13.jpg|thumb|336px|Tempulli i Durgës rreth vitit 1865, foto e Samuel Bourne]] Tempulli është bazuar mbi një planimetri në formë katrore dhe gjendet në një kampus po ashtu katror. Ndërtesa kryesore e tempullit është ndërtuar mbi një platformë katrore. Forma e ndërtesës është gjithashtu katrore. Kampusi i tempullit është një zonë e gjelbër me pemë dhe bimë. Në këtë kampus vizitorët mund të ecin përreth ndërtesës së tempullit kryesor. Kjo ecje është një ritual i zakonshëm në [[Hinduizmi|hinduizëm]]. Tempulli përmban dhoma, që përdoren për nevojat e stafit të tempullit dhe ndonjëherë për Yajna. Ai ka një pellg të stërmadh katror ([[ujëmbledhësit tempullor indianë|Pushkarni]]) përballë tij. Pellgu është i pajisur me shkallë guri në të gjitha anët dhe kulla vëzhgimi në çdo kënd. Në një anë të këtij pellgu ndodhet një tendë prej guri. Punimet në gurë në muret e tempullit vënë gjithashtu në dukje format e tij katrore. Muret e tempullit kanë dizajne në formën e blloqeve katrore dhe shkrime zbukuruese. ;Tempulli Vindhyavasini Tempulli i Vindhya Devit, i njohur me emrin Vindhyavasini gjendet pranë Tempullit Sankatha Devi. Për të shkuar në këtë tempull mund të lundrohet deri te Ghati Ganga Mahala dhe të ngjiten shkallët. Tempulli Vindhyavasini gjendet në koordinatat {{coord|25|18.738|N|83|00.938|E|display=inline}} pranë Ghatit Sankatha dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.015 hektarësh. Duke ardhur nga rrugica që lidh Ghatin Sankatha pranë këndit të Tempullit Sankatha Devi është Tempulli Vindhyavasini, një shfaqje hapsinore e hyjneshës së Malit Vindhya (Vindhya-Vasini), vendi origjinal i cili ndodhet 78&nbsp;km. në jug-perëndim të qytetit të Varanasit. Pas një ecje të gjatë në rrugicë majtas, arrihet në kompleksin e Siddheshvari Devit. Kashi Khanda thotë se duke jetuar këtu për gjashtë muaj mund të fitosh fuqi të mëdha shpërtërore.<ref>Vinay; redaktor S. N. Khandelwal: Skanda Purana (स्कन्द महापुराणम्): Kashi Khanda (संस्कृत एवं हिन्दी अनुवाद); volumi IV, 2014, 71.105</ref> Vindhyavasini është një tërheqje e rëndësishme përreth Varanasit. Vindhyavasini është një nga Shaktipithat më të rëndësishme. Përveç rëndësisë së tij mitologjike, Vindhyachali është i njohur edhe për mjediset e tij të bukura. Pas ngjitjes së 48 shkallëve për te Sita Kundi, rruga të çon te një tjetër kodër, ku gjendet Tempulli Ashtabhuja. Pranë Tempullit Ashtabhuja, ndodhet një tjetër tempull shpellor me një rrugicë të ngushtë. Tavani i shpellës është aq i ulët sa duhet të përkulesh për ti hedhur një vështrim idhullit të hyjneshës Kali, që gjendet aty. Përkrah këtyre tempujve, tempuj të tjerë ndodhen në Vindhyachal. Ndodhen gjithashtu Brahmakundi dhe Agastyakundi, ujërat e të cilëve janë shumë të shenjtë dhe besohet se larja në këto ujëra mund të çliroi nga mëkatet. Përkrahë tyre ndodhen gjithashtu një ashram i Anandamayi Ma-së. ;Tempulli Sankatha Devi [[File:Varanasi 110m - tree shrines (34892136202).jpg|thumb|left|284px|Faltore pemore në oborrin e Tempullit Sankata Devi, pranë Ghatit Sankatha]] '''Tempulli Sankatha Devi''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: संकटा देवी मंदिर, gjithashtu i njohur si '''Mandiri Sankata Mata''' ose thjeshtë '''Mandiri Sankata'''; shpesh i thirrur me parashtesën '''Sri''') është një tempull i vendosur sipër Ghatit Scindia, në labirintin e rrugicave qytetase, kushtuar "Hyjneshës së Shërmimit", Sankatha Devi. Ky tempull u ndërtua në shekullin e XVIII nga mbreti i Barodas në stilin Nagara të [[Arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës hinduiste]] bashkë me Ghatin Sankatha. Tempulli konsiderohet si tempulli i vetëm në Indi kushtuar Sankatha Devit.<ref name="Sankata Ghat history">{{cite web|title=Sankata Ghat history|publisher=Superb India Tours|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.superbindiatours.com/UP/varanasi-tourism/sankata-ghat.html|archive-date=25 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525105918/http://www.superbindiatours.com/UP/varanasi-tourism/sankata-ghat.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Sankata Devi">{{cite web|title=Sankata Devi|publisher=Om Jai|accessdate=1 maj 2015|language=en|url=http://www.omjai.org/Sankata%20Devi%20Namashtakam|archive-date=25 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525102958/http://www.omjai.org/Sankata%20Devi%20Namashtakam|url-status=dead}}</ref><ref name="Religious significance">{{cite web|title=Religious significance|publisher=Karm Jyotish|accessdate=1 maj 2015|language=en|url=http://karmjyotish.blogspot.in/2011/01/mystical-encounter-with-shree-sankata.html}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref name="Coordinates Sankatha">{{cite web|title=Coordinates|publisher=latlong.net|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.latlong.net/|archive-date=7 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/|url-status=dead}}</ref><ref name="Elevation Sankatha">{{cite web|title=Elevation|language=en|publisher=daftlogic.com|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.daftlogic.com/sandbox-google-maps-find-altitude.htm}}</ref> Në vitin 1825, Ghati u bë me shkallë puka nga e veja e Brahmin Pandit.<ref name="Sankata Ghat history"/> Tempulli Sankatha Devi gjendet në koordinatat {{coord|25.312687|N|83.015277|E|display=inline}} rreth 6&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i Varanasi dhe rreth 3&nbsp;km nga Banaras Hindu University. Brenda territorit të tij ndodhet një statujë e stërmadhe luani. Pranë këtij tempulli ndodhen gjithashtu tempujt e nëntë planeteve (nava grahat) ku gjenden edhe statujat e tyre. Tempulli Sankata Devi gjendet në afërsi të dy Shakti Pithave të fuqishme, Pancha Mudra Pithas (Tempulli Atma Veereshwar) dhe Siddh Pitha (Tempulli Siddheshwari). Idhulli i Sankatha Matas me katër krahë është hyjnia kryesore e tempullit. Ai është 1.5 metra i lartë, i veshur me argjend dhe konsiderohet si i vetë-krijuar. Në të dy anët e Sankatha Matas, ndodhen idhujt e Hanumanit dhe Bhairavës. Pranë tyre ndodhet një Shiva lingam i madh si dhe një pemë e madh banyani, që duket sikur mbron idhujt e Ganeshës dhe Hanumanit. Sankata Devi besohet se ka dhjetë duar dhe fuqinë për të mbrojtur bashkëshortët e largët dhe për të siguruar rikthimin e tyre të sigurt. Sankata Devi do të thotë "Hyjnesha e Rreziqeve", ku "Sankata" rrjedh nga fjala sanskrite "sankat" (संकट) që do të thotë '''rrezik'''. Besimtarët i luten asaj me besimin për të shmangur çdo rrezik në jetë ose për të lehtësuar problemet e pranishme. Besohet gjithashtu se gjatë mërgimit të tyre pandavët i bënë homazhe Sankata Devit.<ref name="Sankata Ghat history"/><ref name="Sankata Devi"/><ref name="Religious significance"/><ref name="Religious importance">{{cite web|title=Religious importance|publisher=Temple Travel|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.templetravel.net/2013/04/sankatha-temple-in-varanasi-uttar.html|archive-date=5 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405202456/http://www.templetravel.net/2013/04/sankatha-temple-in-varanasi-uttar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Pandavas paid homage">{{cite web|title=Pandavas paid homage|publisher=Eastern UP Tourism|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.easternuptourism.com/Sankatha-Temple.jsp|archive-date=25 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525104905/http://www.easternuptourism.com/Sankatha-Temple.jsp|url-status=dead}}</ref> ==== Parvati dhe format e saj ==== =====Tempulli i Annapurna Devit===== '''[[Tempulli i Annapurna Devit]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: अन्नपूर्णा देवी मंदिर; në gjuhën tamile: அன்னபூர்ணா தேவி மந்திர்; në gjuhën marathi: अन्नपूर्णा देवी मंदिर dhe në gjuhën bengaleze: অন্নপূর্ণা দেবী মন্দির. I njohur edhe si '''Mandiri i Annapurna Matas''' dhe '''Mandiri i Annapurnas'''), është një tempull me rëndësi të madhe fetare në Varanasi, kushtuar hyjneshës Annapurna Devi. Annapurna Devi është hyjnesha e ushqimit (anna d.t.th. ushqim, ndërsa purna i plotë ose tërësor) dhe një formë (avatar) e hyjneshës [[Parvati]] që njihet edhe si Kashipuradeeshwari ("Mbretëresha e Kashit"). [[File:Annapurna devi.jpg|thumb|291px|Annapurna duke ushqyer Shivën]] Tempulli i Annapurnas u ndërtua në shekullin e XVIII nga Maratha Peshwa Baji Rao.<ref name="Annapurna Devi Mandir">{{cite web|title=Annapurna Devi Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=13 qershor 2015|url=http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi|archive-date=30 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030201733/http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Bhavani Devi">{{cite web|title=Bhavani Devi|publisher=Varanasi Temples|language=en|accessdate=17 qershor 2015|url=http://varanasi-temples.com/category/devi-temples/annapurna-devi/}}</ref><ref name="Annapurna Temple in Varanasi">{{cite web|title=Annapurna Temple in Varanasi|publisher=Temple Travel|language=en|accessdate=14 qershor 2015|url=http://www.templetravel.net/2013/04/annapurna-temple-in-varanasi-uttar.html|archive-date=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406041844/http://www.templetravel.net/2013/04/annapurna-temple-in-varanasi-uttar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Annapurna Temple, Varanasi">{{cite web|title=Annapurna Temple, Varanasi|publisher=My Temples India|language=en|accessdate=14 qershor 2015|url=http://mytemplesindia.com/hindu-temple-uttarpradesh/annapurna-temple-varanasi-kashi/}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ;Përshkrimi dhe domethënia: Tempulli i Annapurna Devit është i vendosur në zonën e Visheshwarganjit në Varanasi në një lartësi prej 80.985 metrash<ref name="Elevation Annapurna">{{cite web|title=Elevation|publisher=Elevation finder|accessdate=16 qershor 2015|language=en|url=http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm}}</ref> Ai ndodhet në Annapurna Gali, në Jnanavapi në koordinatat {{coord|25|18.634|N|83|00.576|E|display=inline}} dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.02 hektarësh. Ai është i vendosur në rrugën Dashashwamedh, Vishvanath Gali. Ai gjendet 15 metra në veri-perëndim të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit të famshëm Kashi Vishvanath]], 350 metra në perëndim të Ghatit Manikarnika, 5 kilometra në jug-lindje të stacionit hekurudhor të Varanasit dhe 4.5 kilometra në veri-lindje të Banaras Hindu University.<ref name="Location Annapurna">{{cite web|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=14 korrik 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/}}</ref> Tempulli është ndërtuar në stilin Nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|Arkitekturës hindu]] dhe ka shenjtërore me verandë të madhe me kolona, që bujt imazhe të hyjneshës. Ai bujt dy idhuj të hyjneshës Annapurna Devi; njëri i bërë prej ari dhe tjetri prej tunxhi. Idhulli prej tunxhi përdoret për darshana (ritual adhurimi hindu) të përditshme, ndërsa idhulli prej ari përdoret vetë një herë në vit për darshana; ditën përpara divalit (dita e Annakutës).<ref name="Annapurna Temple in Varanasi"/> Vet Tempulli qëndron në oborrin e kompleksit, një shenjtërore e vogël me një verandë të madhe me kolona. Brenda tempullit ndodhen idhujt e Mahagaurit (Hyjnesha e Madhe e Bardhë), Ganeshës, Gauri Shankaras dhe Hanumanit. Tempulli ka një kullë me një kube, të skalitur dhe zbukurar në [[arkitektura e tempujve hindu|stilin hindu]]. Hyjnesha mban veshje të bardha dhe kalëron një dem po ashtu të bardhë. Sanskritisht maha, महा = e madhe, tepër; ndërsa gauri गौरी = e bardhë.<ref name="Mahagauri">{{cite web|language=en|title=Mahagauri|publisher=Mahagauri.com|accessdate=17 korrik 2015|url=http://www.mahagauri.com/|archive-date=30 dhjetor 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051230150249/http://www.mahagauri.com/|url-status=dead}}</ref> ===== Tempulli Lalita Gauri ===== '''Tempulli Lalita Gauri''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: ललिता गौरी मंदिर), i njohur edhe si '''Mandiri Lalita Mata''', është një tempull mjaft i rëndësishëm kushtuar hyjneshës Lalita Gauri (një formë e hyjneshës Parvati).<ref name="Ghat of Goddess">{{cite news|title=Ghat of Goddess|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=17 shtator 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/This-ghat-of-Goddess-Lalita-is-in-a-shambles/articleshow/13415603.cms}}</ref><ref name="Nine forms of Goddess Gauri">{{cite web|title=Nine forms of Goddess Gauri|publisher=Shri Kashi darshan|language=en|accessdate=15 shtator 2015|url=http://www.shrikashidarshan.org/packages/kashi-darshan/nav-durga-nav-gauri-darshan-yatra.html|archive-date=22 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122174443/http://www.shrikashidarshan.org/packages/kashi-darshan/nav-durga-nav-gauri-darshan-yatra.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Lalita Mandir">{{cite web|title=Lalita Mandir|publisher=Kashiyana.com|language=en|accessdate=11 shtator 2015|url=http://www.kashiyana.com/m/pages/rghat.aspx?id1=20141203183311&id=0|archive-date=25 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925155542/http://www.kashiyana.com/m/pages/rghat.aspx?id1=20141203183311&id=0|url-status=dead}}</ref> Tempulli u ndërtua në fillim të shekullit të XIX midis viteve 1800-1804 nga Rana Bahadur Shah-u në stilin Nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës së tempujve hindu]]. Tempulli Lalita Gauri është i vendosur në Ghatin Lalita në lartësinë 73.941 m mbi nivelin e detit, 5 kilometra në jug-lindje të Stacionit të Nyjes Hekurudhore të Varanasit dhe 300 metra në lindje të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]], në koordinatat {{coord|25.310013|N|83.013276|E|display=inline}}. Ghati Lalita është emërtuar sipas këtij tempulli.<ref name="Ghats of Varanasi">{{cite news|title=Ghats of Varanasi|publisher=Shri Kashi darshan|language=en|accessdate=9 shtator 2015|url=http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925151417/http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/|archive-date=25 shtator 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Devi temples">{{cite web|title=Devi temples|publisher=Varanasi temples website|language=en|accessdate=8 shtator 2015|url=http://varanasi-temples.com/category/devi-temples/page/2/}}</ref><ref name="Devotees throng Lalita Gauri Temple">{{cite news|title=Devotees throng Lalita Gauri Temple|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=7 shtator 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Devotees-throng-Lalita-Gauri-Temple/articleshow/12446197.cms}}</ref> ===== Tempulli Vishalakshi ===== [[File:காசி விசாலாட்சி கோயில்.jpg|thumb|left|291px|Pamje ballore e e Tempullit Kashi Vishalakshi]] '''[[Tempulli Vishalakshi]]''' ose '''Tempulli Vishalakshi Gauri''' është një [[tempulli hindu|tempull hindu]] kushtuar hyjneshës Vishalakshi (një formë e hyjneshës Parvati/Gauri) në Ghatin Mir në bregun e Gangut në Varanasi.<ref name="Eck229">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC&pg=PA229 Banaras: City of Light]; fq. 229</ref> Përgjithësisht konsiderohet si një nga [[Shakti Pitha]]t, tempujt më të shenjtë kushtuar Nënës Hyjnore Hindu, Adi Shakti. [[Tempulli Vishalakshi]] ndodhet në Ghatin Mir, pranë Dharmakupas në koordinatat {{coord|25|18|32|N|83|00|39|E|display=inline}} i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.008 hektarësh. Tempulli arrihet duke ndjekur rrugën Godaulia-Chauk, pastaj duke u kthyer djathtas nga Bansphatak-u drejt Gangut dhe duke ecur përmes rrugicës së ngushtë. Jo larg nga Vishvanatha në drejtim të lumit Gang është “Hyjnesha Sy-gjerë”, Vishalakshi. Dy imazhe të hyjneshës janë vendosur krahë për krahë në ''[[garbhagriha]]'' (shenjtërore): një imazh më i vogël prej guri të zi i quajtur Adi Vishalakshi në anën e majtë, ndërsa tjetri më i madh po prej guri të zi është i vendosur më vonë. ;Domethënia: Vishalakshi është një nga [[Shakti Pitha]]t, vendet e shenjta të lidhura me pjesët e trupit të gruas së Shivës, Sati, që ranë ndërsa Shiva i pikëlluar kërcente me tërbim përmes vendit duke mbajtur trupin e saj të pajetë. Në jetën tjetër Sati lindi si hyjnesha Parvati. Të marra si një e tërë, koto pitha përfshijnë trupin e plotë të hyjneshës. Sipas mitologjisë puranike, këtu ra syri (aksh). Në secilën Shakti Pitha adhurohet gjithashtu edhe Shiva në formën e Bhairavas, kundërpjesa mashkullore ose gardiani i hyjneshës kryesuese të pithas.<ref name="Jones 2007">Constance Jones & James D. Ryan: [https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA545 Encyclopedia of Hinduism]; fq. 401-2}}</ref> Hyjnesha është e pranishme në formën e Vishalakshit në vendin e shenjtë të quajtur Vishal Tirtha në Lumin Gang. E gjithë zona që përfshinë Vishalakshy Devin, Dharmeshwarin, Vishwa Bhuja Gaurin etj. është një Shakti Pitha e fuqishme e njohur si Dharma Pitha. Vishalakshi Gauri është një nga 9 gaurit që adhurohen gjatë Navaratrit që bie në mars-prill (9 ditë para Ram Navamit). [[File:Benares- The Golden Temple, India, ca. 1915 (IMP-CSCNWW33-OS14-66).jpg|thumb|345px|Maja e artë e Tempullit Kashi Vishvanatha]] ==== Shiva dhe format e tij ==== ===== Tempulli Kashi Vishvanatha ===== '''[[Tempulli Kashi Vishvanatha]]''' në Varanasi është një nga tempujt më të adhuruar të Shivës, i njohur edhe si Tempulli i Artë.<ref name="route">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow42205744.cms|title=The religious route|accessdate=4 dhjetor 2008|language=en|date=3 prill 2003|newspaper=The Times of India}}</ref> Ai është një [[tempulli hindu|tempull i famshëm hindu]], një nga 12 tempujt e shenjtë ''[[jyotirlingat]]'', që përmendet gjerësisht në literaturën puranike. Në gjuhën vendore quhet "Kashi Vishvanatha Mandir", ku pjesa "Kashi", i reforohet emrit tjetër të qytetit, "Vishvanatha" do të thotë "sunduesi i universit", ndërsa "mandir" është fjala për një vend adhurimi hindu.<ref name="varanasi-tourism-vishwanath">{{cito web|url=http://varanasi-tourism.net/varanasi-temples/kashi-vishwanath-temple.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=varanasi-tourism.net|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=29 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229153845/http://varanasi-tourism.net/varanasi-temples/kashi-vishwanath-temple.html|url-status=dead}}</ref> Tempulli ka qenë shkatërruar dhe rindërtuar mjaft herë përgjatë historisë së tij. [[Xhamia Gyanvapi]], që është pranë tempullit, është ndërtuar në vendin origjinal të tempullit.<ref name="Warrier2014">Shrikala Warrier: [https://books.google.com/books?id=qNhiCAAAQBAJ&pg=PA57 Kamandalu: The Seven Sacred Rivers of Hinduism]; fq. 57–</ref> Tempulli Vishveshvara gjendet në një kompleks tempullor bashkë me disa faltore të tjera dytësore dhe Pusin Jnana Vapi, i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.13 hektarësh në koordinatat {{coord|25|18|38.79|N|83|0|38.21|E|display=inline}}. ;Përshkrimi: [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] është tempulli më popullor dhe i rëndësishm i Varanasit, që është vendi i një numri të madh tempujsh historikë. Ai gjendet në zemër të Varanasit, shumë i frekuentuar nga besimtarët hindu dhe është njëkohësisht një nga tërheqjet kryesore turistike. [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] ka një vendosje të bukur në bregun perëndimor të Gangut, lumit më të shenjt indian, afër ghateve më të rëndësishme të Varanasit, pranë [[Xhamia Gyanvapi|Xhamisë Gyanvapi]].<ref name="varanasitour-gyanvapimosque"/> Zona përreth xhamisë së tanishme të Aurangzebit (e quajtur [[Xhamia Gyanvapi]]) ishte hapësira e ecjes cirkumamabulatore (pradakshina) përreth Tempullit të vjetër Vishveshvara. Në muret e tempullit kishte shumë faltore dytësore që pas shndërrimit në xhami e humbën domethënien. Zona është një pikë e nxehtë e tensioneve të vazhdueshme mes hinduve dhe myslimanëve, prandaj ruhet nën masa të rrepta sigurie.<ref name="lonelyplanet-vishwanath">{{cito web|language=en|url=https://www.lonelyplanet.com/india/varanasi/attractions/vishwanath-temple/a/poi-sig/449259/356519|title=Vishwanath Temple|publisher=Lonely Planet|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Në këtë rast nuk ka patur dyshime që [[Xhamia Gyanvapi]] gjendet në sitin e një tempulli të shkatërruar, pasi ajo përfshin qartësisht pjesë të rëndësishme të mureve të tempullit origjinal, ndryshe nga [[Mosmarrveshja e Ayodhyas]], ku u kërkuan gërmime arkeologjike për të provuar se në vendin e [[Xhamia Babri|Xhamisë Babri]] në [[Ajodhja]] më parë kishte qenë një tempull.<ref>{{cito web|url=http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ayodhya/kashivishvanath.html|title=Why did Aurangzeb Demolish the Kashi Vishvanath?|author=Koenraad Elst|publisher=The Koenraad Elst Site|date=2002|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=21 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221205339/http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ayodhya/kashivishvanath.html|url-status=dead}}</ref> Masat e sigurisë janë tepër të rrepta. [[File:Ganga Dwar, Gateway of Corridor of Kashi Vishwanath Temple, Varanasi 2.webp|thumb|left|358px|Portiku për tu futur në Tempullin Kashi Vishwanath, ndërtuar në 2019-21]] [[Tempulli Kashi Vishvanatha]], pika shenjtë më e shquar e Varanasit, i është kushtuar Shivës, të adhuruar në formën e Vishvanathas ose Vishveshvaras (që do të thotë sunduesi i botës). Vishveshvara Linga është lingë svajambu (e vetë-krijuar).<ref name="Varanasi temples-Vishvanatha">{{cito web|url=http://varanasi-temples.com/shiva-temples/vishweshwar-vishwanath-temple/|title=VISHWESHWAR (VISHWANATH TEMPLE)|work=Temples of Varanasi as referred to in Kashi Khand|language=en|access-date=8 janar 2017}}</ref> Në jug ndodhej Mukti Mandapa, në perëndim Shringar Mandapa, në veri Aishwarya Mandapa dhe në lindje Gyan Mandapa. Sipas Kashi Khandës (Kapitulli 99) Shiva dhe hyjnesha Parvati e vizituan Mukti Mandapën bashkë me devat nga ku ata shkuan dhe u ulën te Shringar Mandapa, drejtuar nga lindja. Këtu, Sipas Kashi Kandas Shiva përshkruan fuqinë e Vishveshvara Lingës si vijon: Duke prekur Vishveshvara Lingën dhe duke u lutur, besimtari është i lirë nga të gjitha mëkatet e grumbulluara nga dy brezat e shkuar.<ref name="Kashi Kanda 99">{{cite book|editor=Karunapati Tripathi|title=Kashi Khanda|language=sa|script-title=hi:संस्कृत एवं हिन्दी अनुवाद|chapter=kapitulli 99|page=paragrafi 5}}</ref> Në shumë tempuj përgjatë gjithë [[India|Indisë]], besimtarët nuk lejohen të hyjnë në shenjtërore (Sanctum Sanctorum), megjithatë, në Tempullin Vishvanatha në Varanasi ata lejohen. Një besimtar që me përkushtim të pastër, malaks me ujë lingan dhe ofron vetëm një lule për Vishveshvarën, merr bekime të barasvlefshme me kryerjen e një puxhaje me qindra Lule të Arta.<ref name="Varanasi temples-Vishvanatha"/> Kullat [[shikhara]] të tempullit mund të shihen që nga Gangu, ndërsa lundrohet. Makina nuk mund të shkoi deri te tempulli për shkak të ngushtësisë së rrugëve. Besimtarët zakonisht në fillim bëjnë një banjë të shenjtë në Gang dhe pastaj vijojnë të kryejnë adhurimin në tempull.<ref name="varanasi-tourism-vishwanath"/> Tempulli Kashi Vishvanatha është i vendosur pothuajse 6&nbsp;km nga Banaras Hindu University; 6&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të nyjës së Varanasi; 17&nbsp;km larg nyjës së Mughalsarait; 4&nbsp;km nga stacioni i Maduadhit; 2&nbsp;km nga stacioni i qytetit të Varanasit.<ref name="devdeepawali-vishwanatha"/> Tempulli gjendet në Vishvanatha Gali, Ck-35/19 Chowk. Në afërsi të kompleksit ndodhet Tempulli Annapoorna.<ref name="dinamalar-vishwnathar">{{cito web|language=en|url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=1676|title=Sri Kasi Viswanathar temple|publisher=temple.dinamalar|accessdate=14 janar 2017}}</ref> I vendosur në mes të një dyzine rrugicash të ngjeshura të Varanasit, mund të arrihet nga një rrugicë e quajtur Vishvanatha Gali, e famshme për dyqanet që shesin ëmbëlsira dhe produkte për puxha, ku gjendet edhe një kënd i famshëm për zonjat.<ref name="indianmirror-vishwanath"/> Duke u afruar te tempulli, gjenden shitës lulesh shportat e të cilëve janë të mbushura me kurora kalendulash dhe jasemini. Megjithëse jyotirlinga është idhulli kryesues, brenda kompleksit tempullor ka mjaft faltore të tjera më të vogla, në të cilat adhurohen edhe zota të tjerë të panteonit hindu, si Mahakala, Vishnu, Dhandapani, Avimukteshwara, Vinayaka, Sanishwara, Virupaksha dhe Virupakshi Gauri etj.<ref name="templedetails-vishwanatha"/> Në kompleks ndodhen gjithashtu imazhe të shoqëruesve apo ndihmësve të Shivës, duke përfshirë Kala Bhairavan, që mban rendin e botës sipas dëshirës së Shivës. Sipas disa studiuesve lingat e tjera si Mahakala, Nikumbheshvara, Dandapanisvara, Vaikuntheshvara, Kala Bhairava, Kapileshvara, Kubereshvara bartin emrat e yakshave.<ref name="indianmirror-vishwanath">{{cito web|language=en|url=http://www.indianmirror.com/temples/kashi-vishwanath.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=indianmirror.com|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Bashkë me një grup lingash të vogla në veri, që quhet oborri i Vishvanathës, ndodhen gjithashtu idhujt e Saubhagya Gaurit, Shringar Gaurit, Savitrit, Vighneshvara Ganeshës, Vyaseshvarës etj. Tempulli Vishvanatha ndodhet brenda një oborri, në anën e majtë të të cilit, duke hyrë nga ana jugore, ndodhen në rresht, njëri pas tjetrit tempujt e Vishnut, Virupakshi Gaurit dhe Avimukta Vinayakas. Në një tempull, që quhet Tempulli Nilakantheshvar, ndodhet një grup prej pesë lingash. Nga aty në të djathtë është dhoma e Vishvanathës, ndërsa në të majtë dhoma e Dandapanishvaras. Pak mbrapa Avimukteshvara Vinayakas ndodhen tempujt e Shanishcharas dhe Virupakshas.<ref name="tirthyatraindia-vishwanatha"/> Në skaj djathtas, pranë hyrjes është Tempulli Avimukteshvara që bart një lingë të quajtur Avimukteshvara, lashtësia dhe domethënia e të cilit është më e hershme se Vishvanatha. Rreth kësaj linge ekziston një kundërthënie sipas të cilës ajo mund të jetë jyotirlinga origjinale e vetë-krijuar.<ref name="kashivishwanath.in-vishwanath"/> Djathtas hyrjes, në veri të tempullit kryesor, midis Xhamisë Gyanvapi dhe kompleksit tempullor gjendet Jnanavapi Mandapa me pusin Jnanavapi Kupa (i njohur edhe me emrat Gyanvapi Kupa, Jnana Vapi, Gyan Vapi, Gyan Bapi, Gyan Kupa, Gyan Kupor, ose Gyan Kapur Kuan, që do të thotë ''Pusi i Diturisë''), ku besohet se u hodh kryeprifti i tempullit bashkë me jytirlingën origjinale për ti shpëtuar sulmit mysliman.<ref name="templedetails-vishwanatha"/><ref name="templepurohit-kashi vishvanath">{{cito web|url=https://www.templepurohit.com/hindu-temple/kashi-vishwanath-temple-varanasi/|title=Kashi Vishwanath Temple, Varanasi|language=en|publisher=Temple Purohit|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Pusi Gyan Vapi është i rrethuar nga një kolonadë e lartë e mbuluar prej 40 kolonash madhështore, të ndërtuara në vitin 1828 nga Rani Baiza Bai dhe që ka një pavjon [[mandapa]] mjaft mbresëlënës me mur guri dhe tendë. Aty ndodhen statujat e Gauri Shankaras, Tarakeshvara, demit Nandi rreth 2 m. të lartë si dhe një idhull i vogël i Maheshvaras në pemën e banianit (ficus religiosa). Pelegrinët e konsiderojnë këtë pus, më të shenjtë se vetë tempulli i tanishëm i Shivës, pasi sipas traditës popullore, besohet se në thellësi të tij, vijon të qëndroi jyotirlinga origjinale. Ky pus ofron mbështetje për kullën qendrore dhe dy anësoret e Tempullit Kashi Vishvanatha. Në kullën e tempullit kryesor qëndron i varur një flamur i vogël me një trident si shtizë. Duke kaluar përmes kangjellave të hekurta mund kalohet nëpërmjet pjesës së mbrapme të xhamisë dhe të shihen mbetjet e tempullit të lashtë. Adhuruesit kalojnë përreth pjesës së mbrapme të tempullit nëpërmjet një korridori të jashtëm të errët, ku shivalingat janë renditur në një zonë të quajtur “Oborri i Shivës”. Në këndin veri-perëndimor ndodhen imazhet e Saubhadya Gaurit, Vighneshvara Ganeshës, Nikumbheshvaras dhe Kapileshvaras. Në kompleks gjenden faltoret e hyjneshës Shringar (“bukuria”) Gauri dhe Saubhagya ("gruaja fatmbarë") Gauri. Nën një pemë të vjetër ficus religiosa ndodhet një idhull i Sanit (Saturni), në afërsi të të cilës është një faltore e Yaksha Bhairavas. Në shenjtëroren e brendshme ndodhen imazhet e Ekdanta Vinayakas (“Ganesha me një çatall”), Perëndia e Diellit dhe shtesa shumë të vona të Ramas dhe familjes së tij. Të gjithë këta idhuj janë pjesë e botës së Shivës me në qendër Tempullin Vishvanatha (Vishveshvara). Kompleksi tempullor konsiderohet një mikrokozmos i Varanasit, që nga ana tjetër konsiderohet si mikrokozmosi i universit. Tempulli ka përmasa të vogla dhe besimtarët duhet të kalojnë përmes një rrugice të ngushtë.<ref name="dinamalar-vishwnathar"/> Kur futesh, është një shfaqje me njerëz që shtyjnë, shkelen dhe ndonjëherë kërkojnë me forcë që të bëjnë vetë një ofertë dhe të prekin lingën, që i pastron të gjithë mëkatet. Duke qenë tempulli më i famshëm i Varanasit, ai vizitohet për ditë nga rreth 3000 besimtarë, por gjatë ditëve të veçanta numri mund ti tejkaloi 100 000 besimtarë.<ref name="culturalindia-vishwanath">{{cito web|url=http://www.culturalindia.net/indian-temples/kashi-vishwanath.html|title=Vishwanath Temple|language=en|publisher=culturalindia.net|accessdate=11 janar 2017|archive-date=9 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209204614/http://www.culturalindia.net/indian-temples/kashi-vishwanath.html|url-status=dead}}</ref> Megjithëse interiori i tempullit nuk është i madh dhe i rafinuar, ai paraqet ajri të qetë, ideale për adhurim. Brenda shenjtërores (sanctum sanctorum-i), në qendër të dyshemesë, qëndron 'jyotirlinga' e shenjtë, e vendosur në mes të një platforme katrore (yoni) prej argjendi solid. Trungu i lingas është prej guri të zi të lëmuar me elemente kuarciti. Kjo 'lingë' e shenjtë, me diametër 90&nbsp;cm dhe 60&nbsp;cm. e lartë është fokusi kryesor përkushtimor në qytet.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> Megjithatë, jyotirlinga origjinale nuk disponohet që nga koha e shkatërrimit të tempullit, pasi mendohet se ndodhet akoma në thellësi të pusit Jnana Vapi.<ref name="tirthyatraindia-vishwanatha">{{cito web|language=en|url=http://www.tirthyatraindia.com/kashi_vishwanath_temple.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=tirthyatraindia.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=26 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026153035/http://www.tirthyatraindia.com/kashi_vishwanath_temple.html|url-status=dead}}</ref> Një pjesë e traditës mendon se linga origjinale e vetë-krijuar është Avimukteshvara Linga, e vendosur në oborrin e Tempullit Kashi Vishvanatha.<ref name="indianscriptures-vishweshwar">{{cito web|url=http://www.indianscriptures.com/sacred-places/jyotir-lingas/vishweshwar|title=VISHWESHWAR|publisher=indianscriptures.com|language=en|date=16 janar 2014|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Megjithatë, besohet se yoni (bazamenti i lingës) është ai i tempullit të shekullit të XIII. Vishveshvara Linga simbolizon kolonën e flakës që lidh qiellin me tokën, ndërsa pusi i afërt Gyanvapi përfaqëson burimin zanafillor të ujit. Hapësira midis Vishvanatha Lingës dhe Mahadeva Lingës, nën kube, përdoret si pagëzimore dhe në të qëndrojnë të varura deri në nëntë kambana. Porta kryesore e këtij tempulli është e veshur me argjend. Ajria rrethuese e zonës së Tempullit Vishvanatha është e mbushur me adhurim dhe përkushtim që të lë mbresa të forta. ;Historia: Tempulli Kashi Vishvanatha ka qenë adhuruar si banesa shpirtërore e Shivës. Në historinë fetare indiane, Vishvanatha ose Vishveshvara Jyothirlinga ka një domethënie të jashtëzakonshme.<ref name="indianscriptures-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.indianscriptures.com/sacred-places/temples/kashi-vishwanath-temple-varanasi-1|title=Kashi Vishwanath Tempule Varanasi|publisher=indianscriptures.com|language=en|accessdate=14 janar 2017}}</ref> Gjithsesi, vendi i parë origjinal i Tempullit Vishveshvara ose Vishvanatha është një çështje historike për tu shqyrtuar. Tempulli Vishvanatha përmendet pothuajse në të gjithë tekstet puranike.<ref name="templesofindia-vishwanath">{{cito web|language=en|url=http://www.templesofindia.net/index.php/temples/kashi-vishwanth-temple-varanasi|title=Kashi Vishwanth Temple Varanasi|publisher=templesofindia.net|accessdate=11 janar 2017|archive-date=16 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216175942/http://templesofindia.net/index.php/temples/kashi-vishwanth-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref> [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] u shkatërrua disa herë nga pushtuesit dhe sunduesit myslimanë. Historia e tempujve të mëparshëm që bujtnin lingën e Vishvanathës është bërthama e historisë së Varanasit përgjatë një mijë viteve të fundit: një tregim i përsëritur shkatërrimi, përdhosjeje dhe rindërtimi. Vetë tempulli ka qenë shkatërruar dhe rindërtuar mjaft herë përgjatë 800 vjetëve kaluar.<ref name="templedetails-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.templedetails.com/kashi-vishwanath-temple/|title=Kashi Vishwanath Temple|date=15 shtator 2016|language=en|publisher=templedetails.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=24 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224030208/http://www.templedetails.com/kashi-vishwanath-temple/|url-status=dead}}</ref> Tashmë mbi rrënojat e vjetra të Tempullit Vishvanatha qëndrojnë dy xhami të ndryshme, njëra e ndërtuar në shekullin e XIII nga Razia Sultana dhe tjetra e ndërtuar në shekullin e XVII nga Aurangzebi. Disa studiues e çojnë datën e ndërtimit rreth vitit 490 të e.s.,<ref name="indiaunveiled-vishwanath">{{cito web|url=http://www.indiaunveiled.in/destination/kashi-vishwanath-temple-golden-temple|title=Kashi Vishwanath Temple (Golden Temple)|language=en|publisher=indiaunveiled|accessdate=11 janar 2017}}</ref> por të dhënat historike tregojnë se Tempulli i parë Kashi Vishvanatha duhet të jetë ndërtuar në vitet 500-508 të e.s., gjatë Periudhës Gupta nën mbretërimin e Vainya Guptas, një adhurues i Shivës, kohë që përkon me fuqizimin e Varanasit si qendër pelegrinazhi.<ref>Rana P.B. Singh: [https://books.google.ca/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA58&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false Banaras: Making of India’s Heritage City]; fq. 58-60</ref> Megjithatë, të dhënat tregojnë se tempulli i shkatërruar për herë të parë nga Qutb-ud-din Aibak-u qe ndërtua në shek. e XI me gjasa nga Chandradeva i Dinastisë Gahadavala,<ref name="mahashivratri-vishwanath">{{cito web|url=http://www.mahashivratri.org/vishwanath-temple-varanasi.html|title=Vishwanath Temple in Varanasi|publisher=mahashivratri.org|language=en|accessdate=11 janar 2017}}</ref> gjatë sundimit të të cilës Varanasi ishte në lulëzim. Varanasi, që ishte një vend i shenjtë pelegrinazhi për hindu, ishte shënjestër sulmesh nga ushtritë dhe sunduesit myslimanë. Ushtria e Mohamed Ghorit, e komanduar nga Qutb-ud-din Aibak-u i shkatërroi tempujt e Varanasit në vitin 1194, kur mundi në betejë mbretin Jayachandra Gahadavala. Për shkak të përkushtimit të besimtarëve hindu, vendi i pelegrinazhit së jyotirlingës vijoi të zhvillohej.<ref name="shaivam-vishwanath">{{cito web|url=http://shaivam.org/temples-special/12-jyothirlingas-11-Kashi-shri-visveshwar-varanasi|title=11. Kashi SHRI VISHWESHWAR (Varanasi)|language=en|publisher=shaivam.org|accessdate=11 janar 2017}}</ref> [[File:Kashi Vishwanath temple.jpg|thumb|327px|Kullat e Tempullit Kashi Vishvanatha me Xhaminë Gyanvapi në sfond në 1905]] Në vitin 1585, me patronazhin e tregtarit të pasur të Varanasit, Raghunath Pandit (të njohur si Todara Mala, ministri i financave i oborrit të Akbarit), me mbështetjen e Akbarit, e rindërtoi tempullin në vendin e tij origjinal.<ref name="SPUday2005">S. P. Udayakumar: [https://books.google.com/books?id=XjkEERJrRdwC&pg=PA99 Presenting the Past: Anxious History and Ancient Future in Hindutva India]; fq. 99</ref> Ai përshtati në mënyrë të përpiktë planin bazë arkitekturor dhe strukturor të Tempullit Vishveshvara të rindërtuar në fundin e shekullit të XIII. Megjithatë, në vitin 1669 Aurangzebi, perandori fanatik mogul do ta rishkatërronte përsëri dhe me mbetjet e tempullit origjinal, ndërtoi [[Xhamia Gyanvapi|Xhaminë Gyanvapi]],<ref>{{cite book|author=Catherine B. Asher|title=Architecture of Mughal India|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA278|language=en|pages=278-9}}</ref><ref name="Bakshi2004">Akhil Bakshi: [https://books.google.com/books?id=l_1tAAAAMAAJ Between Heaven and Hell: Travels Through Sri Lanka, Bangladesh, Bhutan, Nepal, and India]; 2004</ref> me minare 71 m. të larta.<ref name="Vanessa2013"/><ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, Kapitulli 6, Goddesses and Spatial Ordering in Kashi: Shaktiscape, fq. 198</ref> Tempullin do ta ndërtonte më vonë, midis viteve 1776-1785, Ahilyabai Holkari, mbretëresha marathase e Mbretërisë Malwa (Indores), në vendin e tanishëm, pranë xhamisë, pak më tej vendit origjinal.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, Kapitulli 6, Goddesses and Spatial Ordering in Kashi: Shaktiscape, fq. 203</ref><ref name="govt page">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/temple/KASHI.html|title=Shri Kashi Vishvanatha Temple - A Brief history|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=10 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070210110217/http://varanasi.nic.in/temple/kashi.html|url-status=dead}}</ref> Në këtë mënyrë, Tempulli i tanishëm Vishvanatha ndodhet në vendin e tij të katërt, i zhvendosur dhe rindërtuar disa herë pas shkatërrimeve. Në vitin shek. e XVIII, mbreti i atëhershëm i Kashit, Mansaram dhe djali i tij Belvant Singh ndërtuan shumë tempuj të tjerë në Varanasi. Me porosinë e guvernatorit të përgjithshëm të Indisë, Warren Hastings në vitin 1785, kolektori i atëherëshëm mysliman i Varanasit, Ibrahim Khan, përballë Tempullit Vishvanatha ndërtoi [[Naubat Khana]]n e tempullit (vend-qëndrimi i muzikantëve dhe instrumenteve muzikore të tempullit).<ref name="varanasi-tourism-vishwanath"/> Në vitin 1828, mbretëresha Baija Bai, e veja e mbretit marathas Daulat Rao Scindhia së Gwaliorit, ndërtoi një kolonadë me çati të ulët me mbi 40 kolona në territorin e pusit Gyan Vapi.<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.ca/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA55 The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 55-6</ref> Në vitin 1839, rreth 50 vjet pas ndërtimit, Punjab Kesari (sunduesi i Punxhabit) i fuqishëm sikist i Lahores, Ranjit Singh dhuroi rreth 820&nbsp;kg ar të pastër për mbulimin e dy kullave [[shikhara]] të tempullit.<ref>{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=200|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.ca/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA51 The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 51</ref> Ndërsa kulla e tretë e mbetur, u programua të mbulohej me ar nga Ministria Kulturës dhe Çështjeve Fetare të Uttar Pradeshit.<ref name="ghumakkar-temples">{{cito web|url=http://www.ghumakkar.com/temples-of-varanasi-kashi-kashi-vishwanath-temple-visalakshi-temple-and-kaalbhairav-temple/|title=TEMPLES OF VARANASI (KASHI): Kashi Vishwanath Temple, Visalakshi Temple and Kaalbhairav Temple|author=Vishal Rathod|publisher=ghumakkar.com|language=en|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Në vitin 1841, Dinastia Bhosale e Nagpurit dhuroi argjend për tempullin. Statuja prej guri 2.13 m e lartë e Demit Nandi, që qëndron në lindje të kolonadës u dhurua nga mbreti i [[Nepali]]t, i cili dhuroi edhe një kambanë të stërmadhe. Ky tempull u rikonstruktua nga Maharani Khaneti, gruaja e Sudarshan Shah-ut në v. 1857.<ref name="culturalholidays.com-vishwanath">{{cite web|url=http://www.cultureholidays.com/Temples/kashi.htm|title=Cultural holidays - Kashi Vishwanatha temple|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=8 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408111550/http://www.cultureholidays.com/Temples/kashi.htm|url-status=dead}}</ref> Më 28 janar 1983 tempulli u ble nga Qeveria e [[Uttar Pradeshi]]t dhe që atëherë menaxhimi i tij iu besua Bordit të Tempullit Vishvanatha (Sri Kashi Vishwanath Mandir Nyas Parishad), me president Dr. Vibhuti Narayan Singh (ish mbreti i Kashit ose Kashi Naresh) dhe një komitet ekzekutiv me komisionerin divizional si kryetar.<ref name="devdeepawali-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.devdeepawali.com/heritage-of-varanasi/temples/kashi-vishwanath-temple/|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=devdeepawali.com|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=14 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314031435/http://www.devdeepawali.com/heritage-of-varanasi/temples/kashi-vishwanath-temple/|url-status=dead}}</ref> Tempulli ndodhej në një zonë tepër të ngjeshur dhe së fundmi, për ti dhënë më tepër hapsirë besimtarëve u shkatërrua një grup muresh. Në vitin 2012 tempulli u rikonstruktua i gjithi duke u veshur me ar, zona përreth tij u pastrua dhe u zgjerua dhe u zbukuruan faltoret më të vogla rreth tij. Qeveria e Uttar Pradeshit ka ndërmarr një program për të pastruar mjedisin e tempullit, duke bëri shpronësimin e nëntë ndërtesave dhe komplekseve për tu prishur përgjatë itinerarit që të bëhej zgjerimi i rrugës.<ref name="ndtv-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.ndtv.com/cities/famed-kashi-vishwanath-temple-complex-set-for-a-makeover-507652|title=Famed Kashi Vishwanath temple complex set for a makeover|language=en|date=16 dhjetor 2012|publisher=ndtv.com|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Gjithashtu përveç mbulimit me ar të kupolës së kullës kryesore, u mbulua gjithashtu me ar edhe pjesa e poshtme e kullës së Tempullit Vishvanatha si dhe kullat e tempujve Sri Bhuwaneshwar, Sri Tarakeshwar dhe Sri Dhandapani. Është llogaritur se për realizimin e projektit u nevojitën 19&nbsp;kg ar dhe 4 000&nbsp;kg bakër. ;Arkitektura: [[File:Elevation Plan of Kashi Vishwanath.jpg|thumb|left|357px|skicë vertikale e tempullit]] [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] ka një popullaritet të jashtëzakonshëm në të gjithë Indinë. Në fakt stili arkitekturor i shumë tempujve indianë është frymëzuar nga ky tempull. Por me gjithë famën e tij, tempulli i tanishëm nuk ka asgjë nga madhështia arkitekturore dhe lashtësia e tempujve klasikë indianë në Orissa ose në Indinë Jugore. Tempulli i tanishëm gjendet i ngjeshur në zonën Vishvanatha Gali në brendësi të Varanasit, e cila është e 'endur' dendur dhe veçoritë e tij arkitekturore janë të fshehura nga shikimi mbrapa kompleksit të mureve. Struktura tempullore përfaqëson stilin e lashtë indian të arkitekturës.<ref name="indianscriptures-vishwanatha"/> [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] është i vendosur në mes të një katërkëndëshi të mbuluar me çati, në një sipërfaqe prej 4.65 m². Struktura tempullore në thelb përbëhet nga tre pjesë të veçanta: tre kullat me kupola të vendosura në këndet e tempullit. E para është kulla e praruar majëzore e Kashi Vishvanathës, në këndin jug-lindor me një lartësi 15.5 metrash, e dyta është një kullë e madhe e praruar dhe e treta është kulla po e artë e Mahadevës, në krye të së cilës qëndron një trident me një flamur.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> Tre kullat tempullore të ndërtuara nga Ahilyabai Holkari, kanë kupola të hijshme por vlen të veçohet kupola në formë bulbore mbi sallën kryesore. Ajo u ndërtua në stilin e zambakut të përmbysur të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] duke u mbuluar me bakër, që më vonë do të kthehej në ar, ashtu si dhe të tjerat. Kulla 15.5 metra e lartë, e veshur me ar dhe e skalitur me skulptura është një tërheqja kryesore e tempullit. Idhujt e hyjnive hindu dhe shkrimet përreth janë skalitur me argjend.<ref name="religions.iloveindia-vishwanatha">{{cito web|language=en|url=http://religions.iloveindia.com/indian-temples/kashi-vishwanath-temple.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=religions.iloveindia.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=10 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410085557/http://religions.iloveindia.com/indian-temples/kashi-vishwanath-temple.html|url-status=dead}}</ref> Për arsye se tempulli në tërësi ka tre kulla të mbuluara me ar të pastër njihet edhe si Tempulli i Artë.<ref name="kashivishwanath.in-vishwanath">{{cito web|language=en|url=http://www.kashivishwanath.in/vishwanath.html|title=Vishwanath Temple|publisher=kashivishwanath.in|accessdate=11 janar 2017|archive-date=9 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109042356/http://kashivishwanath.in/vishwanath.html|url-status=dead}}</ref> Tempulli ka ngjashmëri edhe me Tempullin e Artë të Amritsarit. Tempulli Vishvanatha përbëhet nga një sallë [[mandapa]] dhe një shenjtërore [[garbhagriha]], përkrahë shumë faltoreve dytësore. Sabhagurha (salla e mbledhjes) që shtrihet dhe të çon drejt [[garbhagriha]]s (shenjtërores) është një tërheqje interesante në brendësi të tempullit. {{Multiple image|total_width = 531| image_style = border: none| image_gap = 1 | image1 = Temple Of Vishveshwur Benares by James Prinsep 1834 (cropped3).jpg | caption1 = [[Xhamia Gyanvapi]], skicuar si ''Tempulli i Vishveshvurit'' nga J. Prinsep, 1834 | image2 = Plan Of The Ancient Temple Of Vishveshvur by James Prinsep 1832 (cropped2).jpg | caption2 = Plani i Tempullit të Lashtë Vishveshvur, nga J. Prinsep<ref name="books.google.ca">((cite book|title=Benares Illustrated in a Series of Drawings|author=James Prinsep|url=https://books.google.ca/books?id=0uA_AQAAMAAJ|editor=Om Prakash Kejariwal|publisher=Vishwavidyalaya Prakashan|year=1996|orig-year=1830|lang=en|page=29|isbn=9788171241767}}</ref> }} ;Tempulli i mëparshëm Mbetje të rëndësishme të tempullit të shkatërruar nga Aurangzebi u përdorën për ndërtimin e një pjese të madhe të murit perëndimor të xhamisë që i zuri vendin tempullit. Këto mbetjet mund të shihen te themelet, kolonat dhe në pjesën e mbrapme të xhamisë, tregojnë punimesh artistike shumë të stërholluara.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/><ref name="kashivishwanath.in-kashi">{{cito web|language=en|url=http://www.kashivishwanath.in/kashivishwanath.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=kashivishwanath.in|accessdate=11 janar 2017|archive-date=11 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511161827/http://kashivishwanath.in/kashivishwanath.html|url-status=dead}}</ref> Një pamje e afërt e modelit të rrënojave të tempullit tregon karakterin e përzier dhe e kompozuar në stilin Xhainist dhe hindu. Literatura puranike e përshkruan hollësisht Tempullin Kashi Vishveshvara të shekullit të XIII, veçanërisht planin e tij arkitekturor duke e quajtur Tempulli Moksha Lakshmivilasa. Tempulli kishte pesë [[mandapa]] (pavjone) në katër drejtimet dhe për më tepër një në qendër, që shërbente si shenjtërorja e Vishveshvarës. Orientimi drejtimor u ndoq në mënyrë të përpiktë në ndërtim. Nga lindja në veri katër [[mandapa]]t ishin Jnana (“dituria”), Mukti (“çlirimi”), Shringara (“bukuria”) dhe Aishvarya (“begatia”). Në katër drejtimet kardinale ndodheshin faltoret e katër hyjnive ndihmëse, Tarakeshvara (në jug-lindje), Dandapani (jug-perëndim), Ganesha (veri-perëndim) dhe Bhairava (veri-lindje). Hyrja kryesore është në perëndim. Struktura e tempullit është e përbërë nga tre pjesë: e para përfshin një kullë shikhara mbi tempullin e Vishvanathës ose Mahadevës; e dyta është kupola prej ari dhe e treta është majëza prej ari mbi kullë që mban një flamur dhe një trident. Sipas strukturës tempulli ka një sabha gurha ose sallë kongregacioni që të çon te shenjtërorja [[garbhagriha]]. Plani i themeleve të tempullit të lashtë të Vishveshvaras u rindërtua nga James Prinsep në vitin 1830. Tempulli kryesor ishte katror; çdo anë ishte 108 këmbë (32.92 m) i ndarë në 27 rrjeta (pada) në një përmasë. Në të vërtetë ekzistojnë vetëm 26 rrjeta, por një rrjet shtesë u rregullua për ta bërë kozmogramën reale në simbologjinë numerike. Në lidhje me planin katror, Malville ka komentuar se: “katrori mbron brendësinë dhe mund të përfaqësoi gjithashtu rrugëtimin ekliptik dhe ciklik të diellit si matës i kohë”.<ref>John McKim Malville: Cosmogonic Motifs in Indian Temples; 1992, fq. 25</ref> Faltorja qendrore që qëndron në qendër ishte gjithashtu një katror prej 64 (8 x 8) rrjetash, ku secila rrjet ishte 16 këmbë² (1.49 m.²). Kjo është një formë e manduka mandalas, në qendër të së cilës ishte linga kryesore, simboli i Shivës që qëndron në një ujëmbledhës dekorativ. “Këndet e tij janë në të njëjtën kohë këndet e kontureve të jashtme të qelizës”.<ref>Andreas Volwahsen: Living Architecture: Indien; 1969, fq. 52</ref> Bashkangjitur me shenjtëroren qendrore, kishte katër paradhoma ([[mandapa]]) që përputhen me Jnanan (diturinë), Muktin (çlirimin), Shringaran (dekorimin) dhe Aishvaryan (lavdinë), që përfaqësojnë përkatësisht lindjen, jugun, perëndimin dhe veriun.<ref>Anant Sadashiv Altekar: History of Benares: from the the earliest times down to 1937; 1937</ref> Secila nga [[mandapa]]t ka një shtrirje prej 16 x 16 këmbësh (16 rrjetash). Shenjtëroja e brendshme përfaqëson formën e parë rrethore, ndërsa katër [[mandapa]]t kardinale përfaqësojnë rrethin e dytë dhe kardinalitetin. Në nivelin e tretë në pjesën tjetër të katër drejtimeve kardinale, gjenden katër faltore dytësore ndihmëse, secila me një sipërfaqe prej 9 rrjetash (12 x 12 këmbë) që përputhet me Tarakeshvaran (jug-lindja), Dandapanin (jug-perëndimin), Ganeshën (veri-perëndimin) dhe Bhairavën (veri-lindja). I gjithë tempulli në formën e plotë duhet të ketë patur një grup të mahnitshëm prej nëntë kullëzash. Lartësia zvogëlohej nga qendra në drejtim të jashtëm në raportin 16, 8 dhe 6, siç mund të kuptohet nga plani i terrenit. Kjo mënyrë, mandala-rrjet që përbëhet përkatësisht nga 64, 16 dhe 9, së bashku pasqyron gjeometrinë e shenjtë. Katër rrjetat kryesore drejtimore të 16, secila është ndarë në 64 në qendër. Përveç kësaj, [[mandapa]] ndihmëse, kishte gjithashtu tetë dhoma më tepër me rrjeta 9-she; ku numri i tyre arrinte kështu 12. Ky është i krahasueshëm me 9 x 12 = 108. Në tërësi, i llogaritur në këtë mënyrë: [(16 x 4) + 64 + {(9 x 4) + (9 x 8)}], numri përfundimtar arrin në 236. Simboli i rrethit të trefishtë formohej mbi bazën e një kornize rrjetash që thelbësisht përfaqësonte tre botët apo mbretëritë mitike, duke simbolizuar pushtetin e Shivës si kontrolluesin e tre botëve, tokës, atmosferës dhe qiellit apo parajsës.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6, fq. 199</ref> Në llogaritjet klasike indiane që kanë të bëjnë me ndërtimin e një tempulli dhe karakteristikat e tij, numri i plotë merej si baza e pjesës tjetër si mjet përcaktimin.<ref>Andreas Volwahsen: Living Architecture: Indien; 1969, fq. 50-1</ref> Duke ndjekur këtë parim, Tempulli Vishveshvara mund të vendoset në atë shkallë. [[File:Gyan Vapi with Nandi and Shiva Shrine.jpg|thumb|left|396px|Përpara, nga e majta në të djathtë: një faltore e vogël e Shivës, një statujë e demit Nandi dhe një rrethim me kolona i Gyan Vapit (d.m.th. "Pusi i Diturisë"). Në sfond shihen majëzat e Tempullit Kashi Vishwanath]] Tempulli u ndërtua mbi një plan navaratna, d.m.th. me nënë kullëza së bashku duke përfshirë edhe kullëzën më të lartë qendrore (39 m e lartë). Kullëzat këndore ishin rreth 14.6 m të larta dhe ato mbi [[mandapa]] ishin 19.5 m.<ref>T.P. Verma, 1971-84. The Temples of Banaras. Bharati (Bulletin of the College of Indology, BHU, Varanasi), nr. 15; fq. 201</ref> Plani kryesor i themeleve regjistronte një seri prej 676 rrjetash, padash (26 x 26), ku secila rrjet ishte 4 këmbë x 4 këmbë. Përveç kësaj, në secilin nga katër zgjatimet këndore, ndodheshin gjatë rrjeta të tilla. Për më tepër, shtatë rrjetat ishin gjithashtu në katër pjesët drejtimore. Kështu në tërësi, numri arrinte 728. Me një rregullim të vogël të 1, numri arrinte 729, që simbolizonte shumën e 27 x 27 (asterismat hënorë), d.m.th.. takimi i një makrokozmosi me një mikrokozmos, një kozmogram. Planimetria e lashtë e Tempullit Vishvanatha mund të provohet me strukturën gjeometrike. Ekzistonin tre rrathë bazë që ishin përfaqësues të tre fazave të jetës (lindja, lulëzimi dhe vdekja - dhe - rilindja), që përputhen më tej me tre botët mitike (lokat), toka, qielli dhe parajsa, dhe tre fazat e kohës (kala) – koha e shkuar, e tashme dhe e ardhme. Trefishimi i formës gjeometrike bashkohet në modelin katror. Katër dhomat kardinale ishin mes dy rrathëve të jashtëm në hapësirën këndore prej 37°, duke dhënë kështu 37 x 4 = 148°. Katër dhomat drejtimore ishin në hapësirën këndore prej 53°, duke dhënë kështu 53 x 4 = 212°. Në këtë mënyrë, në fundi, ata mbulojnë të 360 gradët e një rrethi. Kjo llogaritje sugjeron se tempulli ishte planifikuar mbi bazën e një rrjeti, hapësire këndore dhe rrjetave të lidhura.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6, fq. 200</ref> Struktura e trefishimit ka një lidhje të ngushtë me Shivën: tre sytë, tridenti, kontrollimi i tre botëve dhe mjaft triada të tilla simetrike. Theksi i Stella Kramrisch është tërheqës në këtë kontekst: “Tempulli indian, një zhvillim i harlisur në pamje të parë të rastësisht dhe forma të panumërta ... nuk e humb kurr kontrollin mbi pasurinë e tij ekstravagante.... Ai vizualizon forcën kozmike që krijon forma të panumërta dhe këto janë një e tërë dhe pa të paktën një nga to harmonia e përbotshme do të ishte e paplotë”.<ref>Stella Kramrisch: The Hindu Temple; 1999, fq. 23</ref> Ky kuptim intuitiv është vërtetuar nga planimetria e shenjtë e Tempullit të lashtë Vishveshvara. Në fakt, tempulli ishte përfaqësimi i njëmendët e Purushas (“qenia zanafillore”) dhe ishte gjithashtu një numër përkujtues i koncepteve kozmologjike.<ref>John McKim Malville: Astrophysics, Cosmology, and the Interior space in Indian myths and temples; 1991, fq. 123</ref> ;Domethënia: Në Varanasi, më shumë se ghatet apo edhe Gangu, fokusi përkushtimor mbetet jyotirlinga e vendosur në Tempullin Kashi Vishvanatha.<ref name="mahashivratri-vishwanath"/> Ai është pika më e shenjtë në qytet.<ref name="indianmirror-vishwanath"/> Ai është qendra e besimit për miliona hindu, si një nga tempulli më i shenjtë dhe i adhuruar i Shivës në Indi. Tempulli e ka të ngulitur rëndësinë e tij në shkrimet e vjetra indiane që prej kohësh të shumë të hershme, veçanërisht në literaturën puranike.<ref name="tirthyatraindia-vishwanatha"/> Rëndësia e këtij tempulli qëndron në faktin se ai bart një nga dymbëdhjetë [[jyotirlingat]] (lingat e dritës) të Shivës, i vendosur në bregun perëndimor të Gangut.<ref name="varanasionline-vishwanath">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/kashi-vishwanath-temple|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=varanasionline.in|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=14 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214222354/http://www.varanasionline.in/city-guide/kashi-vishwanath-temple|url-status=dead}}</ref> Jyotirlinga Vishvanatha ose Vishveshvara në Tempullin Kashi Vishvanatha ka një rëndësi të jashtëzakonshme në historinë fetare të Indisë.<ref name="indianscriptures-vishwanatha"/> Kashi Vishvanatha është më e shquara nga të 12-ta [[jyotirlingat]] dhe quhet mbreti i jyotirlingave që përfaqësojnë natyrën pa fillim dhe pa fund të Shivës. Një darshan (përjetim pamor i hyjnores) i vetëm i Vishveshvara Jyotirlingas konisderohet si bekues me të gjitha virtytet e përfituara nga darshani i gjithë jyotirlingave të tjera, të shpërndara në pjesë të ndryshme të Indisë.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> Idhulli kryesues i tempullit është Vishvanatha, epitet i Shivës që do të thotë ''Sunduesi i Universit''. [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] është i rrënjosur thellë në botëkuptimin hindu dhe ka qenë një mishërim i gjallë i traditave dhe vlerave të larta shpirtërore që janë trashëguar prej lashtësisë. Ai ka qenë një pikturë e gjallë e traditave kulturore dhe vlerave të më të larta shpirtërore prej kohësh të qëmotshme.<ref name="varanasitour-gyanvapimosque">{{cito web|language=en|url=http://www.varanasitour.com/pilgrimage-in-varanasi/kashi-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque.html|title=Kashi Vishwanath Temple and Gyanvapi Mosque|publisher=varanasitour.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=13 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013022615/http://varanasitour.com/pilgrimage-in-varanasi/kashi-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque.html|url-status=dead}}</ref> Tempullin, si një nga vendet më të rëndësishme të adhurimit hindu, e kanë vizituar shumica e shenjtëve të rëndësishëm hindu, si Goswami Tulsidasi, Swami Vivekananda, Adi Sankaracharya, Gurunanak Devi, Swami Dayananad Saraswati, Ramakrishna Paramhansa dhe mjaft personalitete të tjera shpirtërore.<ref name="templesofindia-vishwanath"/> Siç përmendet në shkrimet e lashta indiane, një banjë në lumin Gang bashkë me 'darshanin' e Vishvanatha lingës konsiderohen si dy mënyrat kryesore për të arritur shpëtimin ('moksha').<ref name="varanasionline-vishwanath"/> Kështu, sipas traditës popullore, njerëz nga i gjithë vendi, përpiqen ta vizitojnë tempullin të paktën një herë në jetën e tyre. Mbetjet (hiri) e të afërmve të kremuar në Ghatin Manikarnika, ku bën pjesë edhe tempulli, hidhen në Gang si një mënyrë që ndihmon në arritjen e shpëtimit.<ref name="religions.iloveindia-vishwanatha"/> [[File:Vishwanath Temple Varanasi.jpg|thumb|345px|[[Tempulli i Ri Vishwanath]] nga lartë]] Tempulli Kashi Vishvanatha llogaritet mes tempujve më të vizituar hindu, pasi besimtarë të panumërt dhe vizitorë të tjerë vijnë shkojnë aty çdo vit.<ref name="varanasi-tourism-vishwanath"/> Ai frekuentohet përditshmërisht nga 3000 besimtarë, ndërsa gjatë kohëve të caktuara numri i tejkalon 100 000-ët, bile thuhet se mund të arrijë edhe një milion.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> ===== Tempulli i Ri Vishwanatha ===== '''[[Tempulli i Ri Vishwanath]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: श्री विश्वनाथ मंदिर), '''Mandiri i Ri Vishvanatha''' ose ''Mandiri i Ri Birla'' është një nga tërheqjet më të rëndësishme të Varanasit. I themeluar nga Raja Birla i Familjes Birla, një nga familjet më të mëdha industrialiste në Indi, u ndërtua si një kopje e [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit të vjetër Kashi Vishvanatha]]. Tempulli është projektuar nga Madan Mohan Malaviya (themeluesi i Banaras Hindu University – BHU), si pjesë e kampusit të BHU-së dhe përfaqëson ripërtëritjen kombëtare të [[India|Indisë]]. Tempulli gjendet në kampusin e Benaras Hindu University dhe i është kushtuar adhurimit të Shivës. Në të ndodhen idhujt e Shivës dhe Lakshmi Narayanjës. Lartësia e përgjithshme e tempullit është 77 metra. Mandiri i Ri Shri Vishvanatha ka kullën tempullore ([[shikhara]]) më të lartë në botë, madje edhe më e lartë se Qutub Minar në [[Nju Delhi]].<ref name="Brief description">{{cite news|title=Brief description|publisher=Benaras Hindu University website|language=en|accessdate=7 mars 2015|url=http://www.bhu.ac.in/VT/}}</ref><ref name="The temples">{{cite news|title=The temples|publisher=Benaras Hindu University website|language=en|accessdate=7 mars 2015|url=http://www.bhu.ac.in/Centre/temples.htm}}</ref><ref name="Vishvanath Temple">{{cite news|title=Vishvanath Temple|language=en|publisher=Wikinapia|accessdate=7 mars 2015|url=http://wikimapia.org/142627/Vishvanath-Temple-BHU}}</ref><ref name="New Vishvanath Temple">{{cito web|title=New Vishvanath Temple|publisher=Varanasi city website|accessdate=7 mars 2015|language=en|url=https://www.varanasicity.com/temples/new-vishwanath-temple.html}}</ref><ref name="Birla Temple">{{cite web|title=Birla Temple|publisher=varanasi.org.in|accessdate=7 mars 2015|language=en|url=http://www.varanasi.org.in/birla-temple|archive-date=15 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315074925/http://www.varanasi.org.in/birla-temple|url-status=dead}}</ref><ref name="History New">{{cite news|title=History|publisher=Eastern Uttar Pradesh Tourism website|accessdate=7 mars 2015|language=en|url=http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp|archive-date=12 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512202727/http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp|url-status=dead}}</ref> ;Historia dhe përshkrimi: [[File:Temple Varanasi.jpg|thumb|left|336px|Tempulli i Ri Vishvanatha]] Në vitet 1930, Madan Mohan Malaviya planifikoi të kopjonte [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullin Shri Kashi Vishvanath]] në kampusin e Benaras Hindu University. Familja Birla ndërmori ndërtimin dhe themelimin u nis në mars të vitit 1931. Tempulli u përfundua në vitin 1966.<ref name="Brief description"/><ref name="The temples"/><ref name="Vishvanath Temple"/><ref name="New Vishvanath Temple"/><ref name="Birla Temple"/><ref name="History New"/> Ndërtimi i [[Tempulli i Ri Vishwanath|Tempullit të Ri Vishvanatha]] nga Birla Group of Industries kërkoi tridhjetë e pesë vjet për tu përfunduar (1931-1966). Projekti i tempullit u frymëzua nga [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] dhe është bërë kryesisht prej mermeri. [[Tempulli i Ri Vishwanath]], megjithëse është një tempull kushtuar [[Shiva|Shivës]], përbëhet nga nëntë tempuj brenda kompleksit dhe është i hapur për të gjitha kastat, fetë dhe besimet. Tempulli i [[Shiva|Shivës]] ndodhet në katin përdhes, ndërsa tempujt e Lakshmi Narayanit dhe Durgës janë në katin e parë. Tempujt e tjerë brenda Tempullit të Ri Shri Vishwanath janë ata të Natarajas, Mata Parvatit, Ganeshës, Panchmukhi Mahadevit, Hanumanit, Saraswatit dhe Nandit. Muret e brendshme prej mermeri të tempullit janë të mbushur me ilustrime dhe tekste të [[Bhagavad Gita]]s dhe shkrimeve të shenjta hindu.<ref name="Brief description"/><ref name="The temples"/><ref name="Vishvanath Temple"/><ref name="New Vishvanath Temple"/><ref name="Birla Temple"/><ref name="History New"/> Mandiri Shri Vishvanatha gjendet 3.3 kilometra në jug-perëndim të [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Mandirit të Durgës]], 7 kilometra në jug-perëndim të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Shri Kashi Vishvanath]] dhe 9 kilometra në jug të Stacionit Hekurudhor të Varanasit në koordinatat {{coord|25.266034|N|82.987847|E|display=inline}}. Tempulli është shumë i ngarkuar përditë por në disa raste të veçanta ai bëhet tejet i mbushur nga besimtarë nga [[India]] ashtu si dhe nga vende të tjera. ===== Tempulli Kala Bhairava ===== '''[[Tempulli Kala Bhairava]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: काल भैरव मंदिर) është një nga tempujt më të vjetër të Shivës në Varanasi. Ai i kushtohet Kala Bhairavas, 'kryepolicit' hyjnor të Varanasit. I shtrirë në një sipërfaqe prej 400 m² (0.04 ha) me raportin 16 m. x 25 m. pranë zyrës kryesore postare të Varanasit në K-32/22 Bharonath, Vishveshvar Ganj, në koordinatat {{coord|25|19|3.52|N|82|58|26.09|E|display=inline}}, ky tempull ka rëndësi të madhe historike dhe kulturore, veçanërisht mes banorëve të Varanasit. Seksioni i qytetit në të cilin gjendet tempulli i Kala Bhairavës është i njohur si Kotvalpuri. Për në tempull mund të shkohet si nëpërmjet kryqëzimit Vishveshvar Ganj, ashtu dhe nëpërmjet parkut Maidagin. ;Përshkrimi: [[File:Bhairava Brahma.jpg|thumb|296px|Pikturë rreth 1820; legjenda e Bhairavës që i pret kokën e pestë Brahmës]] [[Tempulli Kala Bhairava]] gjendet në një largësi prej 6&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i kazermës së Varanasit, pranë zyrës kryesore postare, në Vishveshvar Ganj, midis parkut Maidagin dhe rrugicës Chaukhamba e zonës Bhaironath, 1&nbsp;km në lindje të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]], në Varanasi.<ref name="euptourism-bhairava">{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-kaal-bhairav.php|title=Kaal Bhairav|publisher=easternuptourism.com|language=en|accessdate=25 janar 2017|archive-date=10 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210013338/http://easternuptourism.com/varanasi-kaal-bhairav.php|url-status=dead}}</ref> Duke hyrë nga rruga, nëpërmjet një porte që ruhet nga qeni transportues i Bhairavës, gjendet një kopësht i bukur, në qendër të të cilit ndodhet faltorja kryesore e Bhairavës. Në anën jugore jashtë kopshtit katërkëndësh të kompleksit ndodhet një faltore e vjetër, që bart shumë idhuj, një ndër të cilët është dhe vetë Bhaironathi. Në këtë tempull ka statuja të tjera mes të cilave, ajo e Shivës, Ganeshës dhe Surajnarayanit. Imazhi pjesërisht i shkatërruar i Dandapanit (“kolona e ndëshkimit”) më vonë është rivendosur në pjesën e mbrapme të këtij tempulli dhe iu dha emri “Kshetrapala Bhairava”, ‘Bhairava që mbron territorin’. Në këtë zonë ndodhen gjithashtu edhe faltoret dhe imazhet e Kaleshvaras dhe Mahakalas, të përfaqësues të “vdekjes”. Në derën e mbrapme të tempullit ndodhet një shtatore e Kshetrapal Bhairavës.<ref name="euptourism-bhairava"/><ref name="Kaal Bhairav Mandir">{{cite web|title=Kaal Bhairav Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=15 qershor 2015|url=http://www.varanasi.org.in/kalbhairav-temple-varanasi|archive-date=8 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608074016/http://www.varanasi.org.in/kalbhairav-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Kaal Bhairav">{{cite web|title=Kaal Bhairav|publisher=Religious Portal|language=en|accessdate=15 qershor 2015|url=http://www.http://religiousportal.com/lord-bhairav/|archive-date=12 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm|url-status=dead}}</ref> Duke kryer një ecje rituale circumambulacioni përreth kompleksit të tempullit, mund të shihen një grup faltoresh dytësore të Devit, Hanumanit, Krishnas dhe Radhas, Parvatit dhe Ganeshës. Më interesante është një pllakatë e madhe e “Nëntë Planeteve” (Navagraha), ku mbi çdo shtëpi planetare të zodiakut të të cilës ndodhet paraqitja dhe altari indiavidual. [[Tempulli Kala Bhairava]] është i skalitur në mënyrë të bukur. I gjithë tempulli është i ngjyrosur në portokalli. Baza e tempullit është ndërtuar me gurë të thjeshtë në tre anë. Kulla tërheqëse e tempullit është mjaft e lartë. Ajo është e rrethuar nga shumë kupola të vogla, që ngrihen në seri njëra pas tjetrës deri te kupolën e sipërme që është e praruar. Përballë faltores kryesore ndodhet një verandë, që mbahet nga kolona dhe është dekoruar me piktura dhe skalitje sipas [[Arkitektura e tempujve hindu|Stilit të Arkitekturës Hindu]]. Dera e hyrjes së tempullit është në krahun verior. Muri në të gjitha anët e derës, që të çon në ndërtesë, është i dekoruar me piktura. Pragu i faltores ruhet nga dy idhuj, të njohur si 'dvarpaleshvara'. Vetë dera është skalitur dhe zbukuruar mjeshtërisht. Në brendësi të faltores ndodhet një dhomë e vogël. Në anën tjetër është vendosur një faltore e vogël prej bakri. Pranë murit, në këmbë, mund të shihet arma e hyjnisë, tridenti me thumbat e tij, e ngjyrosur me të kuqe. Në shenjtëroren e brendshme të tempullit, në anën e djathtë të hyrjes, ndodhet një statujë e idhullit Kala Bhairava. Statuja rreth 1.22 m e lartë është prej guri, por me fytyrë argjendi, me trup të bëshëm, e ngjyrosur me blu të zënë, me katër krahë në një pozicion grotesk duke mbajtur një trident. Për vizitorët e dukshme përmes derës së shenjtërores është vetëm fytyra e dekoruar me lule e idhullit. Pjesa tjetër e statujës është e mbuluar me rrobë. Mbrapa statujës së zbukuruar me kurora lulesh, ndodhet figura e një qeni, që është transportuesi i tij. Në anën e majtë të hyrjes ndodhet një tjetër statujë e stërmadhe qeni, mbi të cilën ndodhen dhjetë piktura të vogla, që paraqesin dhjetë avatarët e Vishnut. Përballë idhullit ndodhen tre kambana të varura. Një fener i vogël mbahet gjithmonë ndezur. Një prift ulet në afërsi dhe vendos një lloj pudre të përhimët (kundi) në ballin e adhuruesve. Një tjetër prift rri i ulur pranë tempullit me një kopan të bërë prej pendësh palloi në dorë, me të cilin çokit lehtësisht kokat e besimtarëve që hyjnë. ;Historia: Data e saktë e ndërtimit të Tempullit Kala Bhairava është e panjohur, por mendohet se u ndërtua në mesin e shekullit të XVII.<ref name="euptourism-bhairava"/><ref name="Kaal Bhairav Mandir"/><ref name="Kaal Bhairav"/> Strukturën e tanishme e ndërtoi mbreti marathas Bajirao Peshva i II (1796-1851) në vitin 1817, në sitin e tempullit të vjetër; kjo është regjistruar në një mbishkrim në gurë në murin e mbrapëm të oborrit të brendshëm. Për shumë shekuj ky tempull ishte një qendër shpirtërore në Varanasi për asketikët më të rreptë të Shivës, "kapalikat" ose "mbajtësit e kafkave" dhe pasardhësit e tyre më të vonë, gorakhnathët. Sot, gjithsesi, tempulli nuk është zotërimi ekskluziv i këtyre yogive të skajshëm, por është i mbajtur nga familjarë të zakonshëm. Megjithëse është popullor dhe i dashur mes atyre që jetojnë nën ndikimin e tij në rrethinat e seksionit Kotvalpuri të qytetit, sot tempulli nuk është një ndalesë e detyrueshme për pelegrinët. Përgjithësisht njerëzit bëjnë darshanin e [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Vishvanatha]] dhe [[Tempulli i Annapurna Devit|Annapurna]] dhe ikin. ===== Tempulli Mrityunjay Mahadev ===== '''Tempulli Mrityunjay Mahadev''' (në [[gjuha hindi|në gjuhën hindi]]: मृत्युंजय महादेव मंदिर) është një [[tempulli hindu|tempull hindu]] kushtuar Mahadevit (epitet i Shivës) në Varanasi.<ref name="Mrityunjay Mahadev Mandir">{{cite web|title=Mrityunjay Mahadev Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/mrityunjay-mahadev-temple-varanasi|archive-date=8 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408155841/http://www.varanasi.org.in/mrityunjay-mahadev-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Indian temples">{{cite web|title=Indian temples|publisher=Temple Travel|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.templetravel.net/2013/04/mritunjay-mahadev-temple-in-varanasi.html|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402101858/http://www.templetravel.net/2013/04/mritunjay-mahadev-temple-in-varanasi.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Mrityunjay Mahadev">{{cite web|title=Mrityunjay Mahadev|publisher=varanasi-temples.com|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://varanasi-temples.com/category/shiva-temples/main-shiva-temples/mrityunjay-mahadev/}}</ref><ref name="Temples">{{cite web|language=en|title=Temples|publisher=myvaranasicity.com|accessdate=1 mars 2015|url=http://myvaranasicity.com/about/markandeya-mahadevkaithi}}</ref> 'Mrityunjay Mahadev' do të thotë “zoti që triumfon mbi vdekjen”, ku fjala 'mrityu' do të thotë vdekje, ndërsa 'jay' fitore. '''Tempulli Mrityunjay Mahadev''' është i vendosur midis rrugës Daranagari dhe [[Tempulli Kala Bhairava|Tempullit Kala Bhairava]] pranë Tempullit Kala Bhairava, Vishveshvarganj, Vriddha Kal, K52/39, në koordinatat {{coord|25.317645|N|82.973914|E|display=inline}} në Varanasi. Tempulli ndodhet 2&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të qytetit, 1.7&nbsp;km në perëndim të Ghatit Gola, 1.1&nbsp;km në veri të Ghatit Pancha Ganga dhe 500 m. në jug-lindje të ''Kotwalit''.<ref name="Location Mrityunjay">{{cite news|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/place/Mrityunjaya+Mahadev+Temple/@25.322127,83.005778,16z/data=!4m5!1m2!2m1!1sMrityunjay+Mahadev+Temple+Varanasi!3m1!1s0x398e2e3d7dd1fb31:0x15ea53adbe61e75a}}</ref> Në pjesën e mbrapme të këtij kompleksi ndodhet një pus i vjetër, i quajtur 'Kalodak Kupa' që ka rëndësi të madhe fetare. Uji i tij thuhet se është një përzierje e mjaft rrjedhave nëntokësore që besohet se shërojnë të gjitha sëmundjet. Sipas një legjende rreth pusit thuhet se Dhanvantari, Zoti i Mjeksisë Ayurveda, avatar i Vishnut, ka hedhur në të të gjitha barnat e tij duke i dhënë pusit fuqi shëruese magjike.<ref name="Mrityunjay Mahadev Mandir"/><ref name=" Mrityunjay Mahadev "/> Mrityunjayeshvar Linga është në afërsi të Kaleshvar Lingës. Te Kashi Khanda Mrityunjayeshvar-i është përmendur edhe si Apa Mrityu Hareshvar-i (Zoti që parandalon vdekjen e parakohshme). Historia e këtij tempulli lidhet me pusin e tij të vjetër dhe 'shivalingën'. Ai është ndërtuar në shekullin e XVIII. Këtu vijnë njerëz nga e gjithë [[India]] dhe kryejnë “Mrityunjay Path” dhe spërkaten me ujë nga pusi i tempullit pasi besojnë se çlirohen nga problemet, shërojnë sëmundjet dhe e mbajnë larg vdekjen e parakohshme.<ref name="Mrityunjay Mahadev Mandir"/><ref name="Mrityunjay Mahadev"/> ===== Tempulli Tilbhandeshvar Mahadev ===== '''Tempulli Shri Tilbhandeshvar Mahadev''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: श्री तिलभांडेश्वर महादेव मंदिर), i njohur edhe si '''Tempulli Tilbhandeshvar''', është një tempull hindu në Varanasi, i vendosur pranë Bengal Tola Inter College dhe zonës së Madanpuras, në koordinatat {{coord|25.302926|N|83.003061|E|display=inline}}, 500 në lindje të lumit Ganga, 3.2&nbsp;km në veri të Banaras Hindu University dhe 1.5&nbsp;km në jug-perëndim të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Mandirit Shri Kashi Vishvanath]],<ref name="Location Tilbhandeshvar">{{cite news|title=Location of Sri Tilbhandeshëar Mahadeva Temple, Bhelupur, Varanasi|language=en|publisher=Google Maps|access-date=17 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/dir//Sri+Tilbhandeshëar+Mahadeva+Temple,+Bhelupur,+Varanasi,+Uttar+Pradesh+221001,+India/@25.3030071,82.9661604,13z/data=!3m1!4b1!4m8!4m7!1m0!1m5!1m1!1s0x398e31fcb85fffaf:0xfd440f75286ab3f7!2m2!1d83.0030685!2d25.3029341}}</ref> rreth 5&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të Varanasit dhe 9&nbsp;km nga [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Mandiri i Durgës]]. Ky tempull i është kushtuar Shivës dhe besohet se është ndërtuar në shekullin e XVIII.<ref name="Temple info Tilbhandeshvar">{{cite web|title=Tilbhandeshwar Temple information|publisher=Varanasi.org|language=en|access-date=23 mar 2015|url=http://www.varanasi.org.in/tilbhandeshwar-temple-varanasi|archive-date=30 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430123030/http://www.varanasi.org.in/tilbhandeshwar-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref> Përveç Tilbhandeshvarit këtu shihen edhe Mahadevi, Vibhandeshvari, Maa Parvati, Bhairava, Ayappani dhe zota të tjerë hindu. Ky tempull përfaqëson një kombinim unik të Kulturës Malyali dhe Banarsi. Besohet se Mata Sharda ka kaluar disa ditë në këtë tempull në Varanasi.<ref name="Temple info Tilbhandeshvar"/><ref name="History Tilbhandeshvar">{{cite web|title=History|publisher=Temples of Bharat|date=1 shtator 2009|accessdate=26 mars 2015|language=en|url=https://templesofbharat.blogspot.com/2009/09/shri-tilbhandeshwar-mahadev-temple.html}}</ref> Tempulli Shri Tilbhandeshvar Mahadev u ndërtua në shekullin e XVIII. Tempulli ka një ajri shumë të qetë, mjaft të përshtatshme për meditim. Besimtarët i ofrojnë 'jal' shivalingës dhe meditojnë në këmbët e Shivës. Besohet se linga e tempullit është e vetë-krijuar (svayambu) 2,500 vjet më parë dhe çdo vit rritet me madhësinë e një "til-i" (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: तिल; që d.t.th. farë sesami). Tashmë linga është 1.067 m e lartë dhe me diametër në bazë afërsisht 0.92 m. ===== Tempulli Gurudham ===== [[File:Guradham Mandir.jpg|thumb|left|357px|Tempulli Gurudham]] Gurudham u ndërtua nga Jai Narayan Ghoshal-i në vitin 1814. Kompleksi i tempullit shtrihet në një sipërfaqe prej 4.86 hektarësh. Ai është një nga tre monumete të tilla në Indi që ruajnë arkitekturën arketipike të simbolizmit të Tantras.<ref>Rana P.B. Singh: Varanasi, India’s Cultural Heritage City: Contestation, Conservation & Planning; 2011, kapitulli 10, fq. 209-50.</ref> Ky tempull shpjegon qartësisht konceptin e tempullit si kozmogramë, ku simbolizmi i hapësirës, formës kozmo-magjike dhe trupi formon një rrjet të Mandalas Tantrike. Shtatë sferat-trupore (çakrat) janë përfaqësuar plotësisht në planin e tij hapësinor bazë. Në këtë tempull janë paraqitur në mënyrë hapësinore 4 pamjet mikro-kozmike të shtatë qendrave më të shenjta të Indisë ([[Sapta Puri]]t) dhe fazat e meditimit. Tempuj të ngjashëm në Indi janë në Bansbaria (Hamseshvari), pranë Chidambaramit (Satya Jnana) dhe Prayagas/Allahabadit (Hamsa Tirtha në Jhunsi).<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6, fq. 204</ref> Tempulli perceptohet si ruajtësi i dritës, që pasqyron gjendej e Gurusë dhe mënyrat e meditimit. Struktura bazë është tetëkëndore, duke përmbajtur një portë që simbolizon shtatë sitet më të shenjta që mundësojnë çlirimin shpëtimtar ([[Sapta Puri]]t) dhe e fundit, porta e vetë Gurusë. Këto tetë porta i referohen gjithashtu tetë drejtimeve. Për më tepër, një sens i hyjnore dhe besimit mistik imponohet si Shaivizëm (Avanti, Varanasi), Vaishnavizëm ([[Ajodhja]], [[Mathura]], [[Puri]]) dhe të gjithë së bashku ([[Kançipurami|Kanchi]]), dhe Shaktizëm/Tantrizëm (Maya/Haridvara). Këto tre grupe mund të identifikohen me tre shkollat e [[Hinduizmi]]t. Guruja është i shkëputur nga to, pasi ai është integrimi suprem i tyre. Me drejtimin e tij, mund të merret ajo gjendje e bekimit hyjnor. Për më tepër, numri tetë mund të krahasohet me forma të ndryshme hyjnore, si tetë Bhairavat, tetë Devit, tetë Candit etj. Në shenjtëroren e brendshme të tempullit, mbi një zambak me njëmijë petale, është vendosur statuja e Gurusë bashkë me atë të energjisë së tij hyjnore: të dyja të bëra nga përzierja e tetë metaleve (ashta dhatu). Zambaku shpreh një simbolizëm të dyfishtë ekzoterik dhe ezoterik. Ai simbolizon një zanafille simetrike dhe hapësinore të ‘njëshit, si fjala rrënjë, Om. Zambaku, në kuptimin më të gjerë, shënon krijimin e gjeneruar nga fara zanafillore e ujërave kozmike; te Taittiriya Samhita thuhet se “zambaku është vetë toka mbi ato ujëra”. Sipas një tjetër teksti, zambaku është simboli i thjeshtësisë shpirtërore të tërësisë, duke e treguar veten në qendër të hapësirës misterioze (akasha) në thellësi të zemrës.<ref>[http://www.swamij.com/upanishad-chandogya.htm Chandogya Upanishad]{{Lidhje e vdekur}}, përkthyer në anglisht nga Swami Nikhilananda, pjesa 8, kapitulli 1, paragrafi 3</ref> Konceptimi i Gurusë në këtë tempull është një simbol i Brahmanit, Njëshit Suprem, që ka njëkohësisht një aspekt të shfaqur dhe një të pa shfaqur. Në një farë mënyre, ai përfshin të gjithë universin dhe në mënyra të tjera pasqyron konceptin e [[panteizmi]]t: Njëshi diferencohet në Shumë dhe në tërësinë e tyre Shumë përbën një të Tërë.<ref>Dane Rudhyar: Rhythm of Wholeness; 1983, fq. 31-2</ref> Rudhyar thotë se: “Tërësia është një çdo të tërë, por ajo është edhe në çfarë quhen në mënyrë të papërshtatshme ‘pjesë’ të një të tëre”. Në fakt, “nuk ka pjesë, vetëm të tëra – një hierarki e të tërave – që është e organizuar në fusha të veprimtarisë dhe ndërgjegjes që ka një shtrirje të kufizuar të ekzistencës”.<ref>Dane Rudhyar: Rhythm of Wholeness; 1983, fq. 43</ref> Duke ndjekur analogjinë që “tempulli në vetvete është një trup”, sistemi i pleksuseve të kundalinit, siç përshkruhet në Sistemin e Jogës, mund të krahasohet me Tempullin Gurudham. Çdo pikë nga më e ulëta deri te më e larta (shtatë sferat) është e simbolizuar nga petalet e zambakut, d.m.th.., 4, 6, 10, 12, 16, 2 dhe 1000. Një ndërmjetës duhet të ndjek sistemin në këtë sekuencë me synimin e arritjes së gjendjes më të lartë. Vetëm pastaj ai mund të marr bekimin nga Guruja nëpërmjet prekjes së këmbëve të tij, siç tregohet në planin hapësinor të tempullit. Tashmë gjendja e tempullit është shumë e keqe, për shkak kryesisht të lënies pas dore, zënia e paligjshme e hapsirës dhe shkeljet nga banorët dhe të nguliturit e afërt. Ky tempull shpejt do të jetë jashtë skene nga trashëgimia e qytetit dhe kjo trashëgimi e madhe do të mbetet vetëm nëpër kujtime.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6; fq. 205</ref> [[File:Temple népalais sur les bords du Gange. (6334606914).jpg|thumb|389px|Pamje e Tempullit Nepalez]] ===== Tempulli Nepalez ===== '''Tempulli Nepalez''' ({{lang-hi|नेपाली मंदिर}}, {{lang-ben|নেপালি মন্দির}}) është një nga tempujt më të vjetër dhe të rëndësishëm të Varanasit. Tempulli njihet edhe si '''Kanthwala Mandir''' ('kanthwala' në gjuhën hindi d.t.th. ''druri'') dhe '''Mini Khaxhuraho'''. Ky [[Tempulli hindu|tempull]] kushtuar Shivës, është ndërtuar në fillim të shekullit të XIX nga mbreti i [[Nepali]]t si kopje e [[Tempulli Pashupatinath|Tempullit Pashupatinath]] në [[Kathmandu]].<ref name="Nepali Mandir">{{cite web|title=Nepali Mandir|publisher=ixigo.com|accessdate=1 gusht 2015|url=https://www.ixigo.com/nepali-temple-varanasi-india-ne-1652334|language=en|archive-date=25 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925172251/https://www.ixigo.com/nepali-temple-varanasi-india-ne-1652334|url-status=dead}}</ref><ref name="A piece of Nepal in Varanasi">{{cite news|title=A piece of Nepal in Varanasi|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/A-piece-of-Nepal-in-Varanasi/articleshow/5938486.cms}}</ref><ref name="This ghat of Goddess Lalita">{{cite news|title=This ghat of Goddess Lalita|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/This-ghat-of-Goddess-Lalita-is-in-a-shambles/articleshow/13415603.cms}}</ref><ref name="Kathwala Temple">{{cite web|title=Kathwala Temple|publisher=TripAdvisor|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.tripadvisor.com/Travel-g297685-d2431881/Varanasi:India:Nepali.Temple.Kathwala.Temple.html}}</ref><ref name="Information Nepalez">{{cite web|title=Information|publisher=buzzntravel|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.buzzntravel.com/nepali-temple|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003759/http://www.buzzntravel.com/nepali-temple|url-status=dead}}</ref> Tempulli Nepalez është i vendosur në Ghatin Lalita në Varanasi. Ndodhet 3.8&nbsp;km në jug-lindje të nyjës hekurudhore të Varanasit dhe 100 metra në jug-perëndim të Ghatit Manikarnika në lartësinë 78.161 m në koordinatat {{coord|25.309821|N|83.012859|E|display=inline}}.<ref name="Location Nepalez">{{cite news|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=https://www.google.co.uk/maps}}</ref> ;Historia dhe ndërtimi: [[File:The Nepalese Temple in The Sacred City of the Hindus- an account of Benares in ancient and modern times (page 190 cropped).jpg|thumb|left|369px|Tempulli nepalez, nga libri i Matthew Athmore Sherring mbi Varanasin, 1868<ref>{{cite book|title=The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times|url=https://books.google.al/books?id=L31CAAAAIAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&pg=PA136|author=Matthew Atmore Sherring|contribution=Fitzedward Hall|publisher=Trübner & Company|location=Londër|lang=en|year=1868|accessdate=4 maj 2024}}</ref>]] Mbreti i Nepalit, Rana Bahadur Shah u strehua në Varanasi nga viti 1800 deri në 1804 dhe e quajti veten "Swami Nirgunanda". Gjatë ekzilit të tij, ai vendosi të ndërtoi një kopje të [[Tempulli Pashupatinath|Tempullit Pashupatinath]] në Varanasi. Ndërtimi i këtij tempulli filloi gjatë qëndrimit të tij në Varanasi. Gjatë ndërtimit, Shahu u kthye në Nepal. Më 25 prill 1806, Rana Bahadur Shah-u u vra nga gjysmë-vëllai i tij, Sher Bahadur Shahu. Djali i tij Girvan Yuddha Bikram Shah Deva e përfundoi projektin 20 vjet pas datës së caktuar. Toka më vonë iu transferua Rana Bahadur Shah-ut nga Kashi Nareshi në vitin 1843. Tempulli, pranë zonës, Ghati Lalita dhe një [[Dharamshala]] i përkasin Qeverisë së Nepalit.<ref name="Nepali Mandir"/><ref name="A piece of Nepal in Varanasi"/><ref name="This ghat of Goddess Lalita"/><ref name="Kathwala Temple"/><ref name="Information Nepalez"/> Tempulli është bërë prej terrakote, guri dhe druri dhe kërkoi tre dekada për tu përfunduar. Druri është rezistent ndaj termiteve. Ai është ndërtuar në [[Arkitektura Nepaleze|Stilin Nepalez të Arkitekturës]] dhe është i rrethuar nga pemë tamarindi dhe pipali (ficus religiosa). Tempulli ka Stil Arkitekturor [[Pagoda]], kryesisht i gdhendur me dru. Ka skulptura të ngjashme me ato të paraqitura te [[Grupi i Monumenteve të Khaxhurahos]] dhe prandaj quhet edhe "Mini Khaxhuraho".<ref name="Nepali Mandir"/><ref name="A piece of Nepal in Varanasi"/><ref name="This ghat of Goddess Lalita"/><ref name="Kathwala Temple"/><ref name="Information Nepalez"/> ===== Tempulli Samarajeshvara ===== Tempulli Samarajeshvara gjendet në koordinatat {{coord|25|18.551|N|83|00.814|E|display=inline}} (Samarajeshvara, Tempulli Nepalit) në zonën e Ghatit Lalita i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.015 hektarësh. Pjesa e sipërme e Ghatit Lalita është Tempulli Samarajeshvara, i ndërtuar në vitin 1843 nëpërmjet patronzhit të mbretit Rajendra Vikram Shah dhe princi Surendra Vikram Shah në kujtim dhe përmbushje të fjalëve të fundit të mbretëreshës së [[Nepali]]t, Raxhalakshmi Devi, që vdiq në vitin 1841. Ky është një kopjim i Tempullit Pashupatinatha në [[Kathmandu]]. Strukturat kryesore janë bërë prej druri, ndërsa muret janë prej tulle. Bazë është vendosur mbi një platformë të ngritur 1.3 metra lartë në formë katrore. Shenjtërorja e brendshme ka katër porta, ku dyerët prej druri janë dekoruar në mënyrë të bukur me dizajne të shkruara. Pjesa e sipërme e dyerve jugore dhe veriore konsistojnë në imazhe të dhjetë mishërimeve të Vishnut. Në tetë drejtimet e katër mureve ndodhen imazhet e 8 hyjneshave nëna, Matrikat, në një seri të dy gjendjet e saj shpirtërore, e qetë dhe e inatosur. Këto Matrika, Vaishnavi, Varahi, Camunda, Durga, Sarasvati (Brahmani), Maheshvari, Kaumari dhe Indrani, janë dekoruar me armët e tyre tradicionale bashkë me armët tantrike si [[gjarpri]], shpata, kafka, tridenti etj. Në shenjtëroren e brendshme në këndin verior vërehet një imazh i Mahishasuramardinit 18-kokësh. Në bazat prej druri të kolonave që mbajnë verandat ndodhen imazhe erotike që tregojnë ndikimin e Tantrizmit; këta imazhe janë të krahasueshëm me imazhet erotike që gjenden në [[Khaxhuraho]], Modhera, [[Bhubaneshvari|Bhubaneshvar]] dhe [[Konarka]]. Pjesa e mesme e portës kryesore hyrëse përmban imazhin e Shivës me katër krahë që qëndron mbi doriun e tij Nandi (demi). Ky tempull më së pari paraqet të gjitha karakteristikat e rëndësishme dhe mitet e lidhura me Shivën, por mbizotëron ndikimi tantrik. Duke ndjekur traditën e stilit Pancayatana të Vanarasit, në shenjtëroren e brendshme janë vendosur gjithashtu hyjnesha, Surya, Vishnu dhe Ganesha. Tempulli Samrajeshvara dhe shtëpia e bashkangjitur e qëndrimit të pelegrinëve ([[Dharamshala]]) i përkasin Guthi Samsthan-it të [[Nepali]]t, që gjatë tre viteve të fundit e mbrojti dhe ruajti tempullit dhe shtëpinë e qëndrimit në një mënyrë të mirë. Ky projekt u sponsorizua nga Departamenti i Arkeologjisë së Qeverisë së Nepalit, nën mbikëqyrjen e Dr. Rishikeshav Regmit. Shumë nga drurët e prishur janë zëvendësuar dhe të vjetrit janë ruajtur të bashkangjitur me verandën. Zëvendësimi i arkitekturës së drurit nuk ka qenë në cilësinë dhe madhështinë e të vjetrës. Për më tepër, në mjaft vende stili është ndryshuar. ===== Tempulli Panchakroshi ===== Tempulli Panchakroshi gjendet në koordinatat {{coord|25|18.791|N|83|00.833|E|display=inline}} pranë rrugicës Bhikharidas te Gola Gali. Kompleksi tempullor shtrihet në një sipërfaqe prej 106.25 m² ose 0.0106 ha me përmasat 8.5m x 12.5m. Tempulli zotëron 107 imazhe të itinerarit të pelegrinazhit Panchakroshi përveç 194 imazheve të tjerë të lidhur me itinerare të tjerë pelegrinazhi në Varanasi. Këto miniatura si nike guri (përmasat mesatare të tyre janë rreth 30 X 45&nbsp;cm.) në mure dhe në portën ballore përmbajnë forma të gdhendura të emrave të tyre, ku disa prej tyre tani janë të rrënuara dhe të keq-riparuara me çimento. Studiuesi i arkitekturës dhe pelegrinazhit Niels Gutschow thekson se "pasi i iniciuari mund të kryej yatran brenda trupit të tij, Mandiri Panchakroshi shërben si mjet: 301 perënditë dhe perëndeshat, [[ghatet]], pellgjet dhe puset janë vizualizuar, adhuruar dhe kaluar në circumambulacion ritual në një veprim të vetëm lëvizjeje. Muret e tempullit shndërrohen në një skenë të madhe të shenjtë".<ref>{{cite journal|last=Gutschow|first=Niels|date=shtator 1994|title=Varanasi/Benares: the centre of Hinduism|language=en|journal=Erdkunde, Archiv für Wissenschaftliche Geographie|volume=48|page=200}}</ref> Në shenjtëroren e brendshme Dvadasheshvara lingami i Shivës përbëhet nga baza prej guri mbi të cilën qëndrojnë 12 kristale që përbëjnë lingamin. E ardhmja e këtij tempulli është në rrezik. Tashmë nga 273 mbishkrimet në bazën e nikeve, 30 janë të padeshifrueshme dhe 19 janë gjithashtu të dëmtuara pjesërisht. Përdorimi i shtresave të bojërave, smaltit në ngjyrë okre dhe të kuqe si dhe çimentos për riparime, së bashku e kanë përshpejtuar degradimin. Me mbështetjen e banorëve vendorë, në emër të detyrës fetare, janë bërë megjithatë disa restaurime. ;Historia: I ndërtuar në fillim dhe në mes të shekullit të XIX, ky tempull përfaqëson “një Kashi mikro-kozmik” nëpërmjet paraqitjes së 321 imazheve hyjnore të itinerareve të ndryshëm të pelegrinazhit në qytet, duke përfshirë 107 imazhe në itinerarin e jashtëm që paraqesin kufirin kozmik (Panchakroshi). Prej këtej dhe ka rrjedhur emri i Tempullit Panchakroshi. Këtu janë portretizuar 12 format e Shivës dhe 56 format e Ganeshës, fillimisht të vendosura në vende të ndryshme të Indisë si dhe të përfaqësuara në Varanasi. Dizajni arkitekturor është një vepër unike që paraqet një proces të shfaqjes hapësinore nëpërmjet të cilit India përfaqësohet në artin tempullor. Me kryerjen e pelegrinazhit në këtë tempull, pelegrinët ndjejnë se ata kanë qenë në të gjithë Varanasin dhe madje edhe në të gjithë Indinë. ==== Vishnu dhe format e tij ==== ===== Kompleksi tempullor Jagannath, Assi ===== Kompleksi tempullar Jagannath në Assi gjendet në kordinatat {{coord|25|17.591|N|83|00.746|E|display=inline}} në Ghatin Asi, në drejtim të Nagawas. Kompleksi ka një sipërfaqe prej 7.87 hektarësh 35m X 225m, ku shtrirja e tempullit kryesor të kompleksit është 35m X 44m. Zona e kompleksit tempullor simbolizon Puri Kshetran e [[Orissa]]s. Tempulli në nder të Jagannathas u ndërtua në vitin 1802 si kopje e [[Tempulli Jagannatha në Puri|Tempullit të famshëm Jagannatha]] në Puri të [[Orissa]]s. ;Përshkrimi: Imazhet në tempull janë të Jagannathit, vëllait të tij Balarama dhe motrës së tyre Subhadra. Në dhomën e mbrapme, bashkangjitur me murin është një imazh 4 metra i lartë i Pracanda Narasimhas, një statujë e stërmadhe mbi një pllakë druri; në afërsi me të është imazhi i të përkushtuarit Prahalada. Kompleksi është i ndarë në tre pjesë të lidhura me porta. Tempulli kryesor është në pjesën jugore, pjesa e fundit. Kufiri ballor është i zbukuruar nga gurë të kuq ranorë në formë rrjetore. Jashtë tempullit kryesor, në qiell të hapur është Garuda i drejtuar nga Jagannatha. Në të katërt këndet e kompleksit të brendshëm ndodhen imazhe të hyjnive vaishnavite, si Rama Pancayatana, Lakshminarayana, Krishna dhe forma Kaliyamardan e Krishnës. Mbi platformën me bazë katrore planimetria e tempullit është në formë të parregullt. [[Gopurami|Kulla kryesore]] është 16 metra e lartë. Kompleksi i stërmadh me rëndësi të madhe trashëgimore, me rrugica pelegrinazhi, kopshte lulesh dhe pellgje të shenjta në fillim të shekullit të XX tani është i rrezikuar. Ndërtimet e paligjshme dhe për më tepër krijimi i një hoteli të madh brenda vetë kompleksit janë dëmtuesit kryesorë. ===== Mandiri Gopal ===== Mandiri Gopal gjendet në koordinatat {{coord|25|18.728|N|83|00.703|E|display=inline}} pranë Chowkhambhas i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.13 hektarësh. Tempulli i kushtohet Krishnës, mishërimit të 8-të të Vishnut. Tempulli administrohet dhe menaxhohet nga Trusti i Mandirit Gopal, që përbëhet nga familje priftërinjsh, ndjekës, manastiri dhe qytetarë të shquar të Varanasit. Drejtuar nga tempulli kryesor janë tempujt e Ranachoda-Jit, Baladeo-Jit dhe Dau-Jit. Tempuj të tjerë të në afërsi janë ata kushtuar Siddhda Durgas dhe Vindu Madhavas. ;Historia: Një tempull të vogël kushtuar Krishnës e ndërtoi Vallabhacharya, Gjatë Periudhës së hershme Mogule poeti-shenjt që drejtonte Krishna Bhaktin ishte Vallabhacharya (1479-1531), që në moshën 11 vjeçare erdhi në Varanasi për të studiuar. Më vonë pas përfundimit të pelegrinazhit në të gjithë vendet e rëndësishme në Indi, ai më në fund u vendos në Varanasi. Ndërsa jetonte në Varanasi në zonën Jatanbar ai parashtroi filozofinë e Shuddhadvaitas dhe shkroi rreth 84 libra. Ai ishte martuar në vitin 1504 dhe djali i tij Vitthalanatha lindi në 1515 në Varanasi. Tempulli u rikonstruktua dhe zgjerua në vitin 1730 nga një nga shenjtët e mëdhenj të të njëjtës linjë, Sri Gopal-Ji. Struktura e tanishme e tempullit u ndërtua në vitin 1777 dhe u emërtua Mandiri Gopala. Duke qëndruar në zonën Chaukhambha, Mandiri Gopala është selia qendrore e Grupit të Ndjekësve Vallabha. ===== Tempulli Adi Keshava ===== Tempulli Adi Keshava, pranë vend-bashkimit të lumit Varana me Gangun në Fortesën Rajghat, A-37/51. Ai ka një domethënie shumë të vjetër, pasi sipas legjendës Vishnu këtu u shfaq për herë të parë kur erdhi për të marr qytetin nga mbreti Divodas për Shivën. Fatkeqësisht, për shkak të largësisë së tij nga tempujt e tjerë dhe pasi njerëzit po e harrojnë rëndësinë e tij, e vizitojnë vetëm pak pelegrinë nga jashtë Varanasit. Tempulli Bindu Madhava, bashkë me Tempullin Adi Keshava, janë vendet ku qëndroi dhe u predikoi banorëve duke kënduar dhe kërcyer gjatë vizitës së tij në Varanasi Sri Chaitanya Mahaprabhu. Kashi Khanda, në kapitullin 69 përmend forma të ndryshme të Keshavës (Vishnu) në Varanasi. Një besimtar që e adhuron Vishnun në formën e Adi Keshavës besohet se i largohen brengat dhe do të gëzoi vetëm lumturi, duke arritur muktin. ===== Tempulli Bindu Madhava ===== Tempulli Bindu Madhava është një nga tempujt më të rëndësishëm të Krishnës në Varanasi. Në altar ndodhet një statujë e bukur e Krishnës dhe statujat më të vogla të hyjnive Sita-Rama dhe Lakshmi-Narayana. Dhoma e tempullit është disi e vogël, me mure të përbërë nga dritare. Më parë ishte një tempull madhështor dhe shumë i që gjatë shekullit të XII deri në të XVI-in u shkatërrua dhe rindërtua mjaft herë. Perandori mogul Aurangzeb e shkatërroi dhe në vend të tij ndërtoi një xhami, që sot dominon panoramën, por nuk përdoret më. Në pjesën e mbrapme të xhamisë mund të shihen akoma mbetjet e Tempullit të vjetër Bindu Madhava që u përdorën për të ndërtuar xhaminë. [[File:Assi ghat banaras mandiro ka seher.jpg|thumb|369px|Tempulli Lakshminarayana në Ghatin Assi]] ===== Tempulli Lakshminarayana dhe Sangameshvara, Assi ===== Tempulli Lakshminarayana Pancaratna dhe Asi Sangameshvara gjenden në koordinatat {{coord|25|17.358|N|83|00.356|E|display=inline}}. duke ngjitur rreth 20 shkallë në Ghatin Asi në të djathtë është Tempulli Lakshminarayana dhe duke u kthyer majtas në rrugicë gjendet Asi Sangameshvara te Ashrami Hariharbaba. Siparfaqja e Tempullit Lakshminarayana është 0.01 hektarë, ndërsa ajo e Tempullit Asi Sangameshvara është 0.006 hektarë. ;Tempulli Lakshminarayana Pancharatna Mandiri Lakshminarayana Pancharatna u ndërtua në fillim të shekullit të XX nga mbretëresha Dulari Radhakunvar e Surasandit në Bihar, pranë Ghatit Asi, pronë e mbretëreshës, që e bleu në vitin 1902 nga mbreti i atëhershëm i Banarasit, Prabhunarayan Singh. Ky tempull vaishnavit me pesë kulla është ndërtuar mbi një platformë 4 metra të lartë dhe konsiston në një tempull me pesë kulla. Tempulli kryesor përbëhet nga një [[mandapa]] (pavjon) dhe një gjysmë-mandapa. Shenjtërorja e brendshme është në formë drejtkëndore dhe ka tre porta. Porta kryesore është e drejtuar nga lindja. Në hyrje në pjesën e sipërme ndodhet një imazh i Ganeshës. Në shenjtëroren e brendshme ndodhet një imazh prej tetë metalesh i Lakshinayayanas dhe në katër këndet e saj janë imazhet e Shivës, Radha-Krishnës, Rama-Sitas dhe Lakshmanas. Ndodhet gjithashtu edhe një imazh i Mayureshvara Shivas. Në periudhën mesjetare, në shekujt e XI-XII u zhvillua një traditë e stilit Pancayatan të shenjtërores së brendshme; sipas saj aty duhet të ndodheshin imazhet e [[Surya]]s (perëndia-diell), Ganeshës, hyjneshës Parvati, Vishnut dhe në qendër Shiva. Megjithatë në këtë tempull, ky rregull nuk është zbatuar. Sipas një legjende, përpara përurimit të majëzës, mbretëresha vdiq (27 qershor 1927) dhe kështu kalasha (majëza) nuk u vendos. ==== Faltoret Diellore të Adityas ==== Tashmë adhurimi i [[Dielli]]t nuk është aq i rëndësishëm në panoramën rituale të Varanasit. Megjithatë, dëshmitë historike tregojnë se gjatë Periudhës Gupta, midis shekullit të IV-V të e.s., adhurimi i diellit ishte i zakonshëm dhe me fillimin e shekullit të XII ishte i mirë-përcaktuar. Kashi Khanda, një tekst i shekullit të XIV, përmend 14 imazhe dhe faltore të diellit (Adityas) në Varanasi, me cilësi dhe kuptime të shumëfishta. Të tëra këto ekzistojnë edhe sot si pjesë e panoramës rituale. Këto faltore u rrafshuan bashkë me të tjerët në fundin e shekullit të XII nga pushtuesit myslimanë. Hapësira e shenjtë e lidhur me perëndinë e diellit dhe faltoret e tij i referohet një forme të 'arkeo-astronomisë jo-shkatërruese'. Nga Adityat, 10 qëndrojnë afërsisht përgjatë trekëndëshave dybrinjëshëm të formuar nga Uttararka (nr. 14), Karna (nr. 3 ) dhe Khakhola Aditya (nr. 11). Brinja më e gjatë është e vendosur nga Karna dhe dielli verior, Uttararka; kjo linjë përfaqëson veriun kozmik me pak shmangie prej vetëm 1.14º në lindje, që është e papërfillshme. Dy sitet ballore të trekëndëshit kanë brinjë prej 2001 metrash dhe 1997 metrash, përkatësisht, me 0.2% ndryshim, që është e krahasueshme me saktësinë e të dhënave të GPS-it.<ref>{{cite journal|title=Cosmic Order and Cityscape of Varanasi (Kashi): The Sun Images and Cultural Astronomy|language=en|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=National Geographical Journal of India|date=mars 1995|page=71}}</ref> Faltorja e Madhyameshvaras qëndron brenda trekëndëshit, thjesht 45 metra larg nga qendra e faqes veri-jug 2.5-km të gjatë. Vendndodhja e Madhyameshvaras pranë qendrës së trekëndëshit Aditya është domethënëse; përpara pushtimit mysliman Madhyameshvara ishte një nga tempujt më të vjetër dhe më të mëdhenj të Varanasit si siti i Zotit të Qendrës. Madhyameshvara ishte qendra fillestare e qytetit, që do të ketë qenë simbolikisht e rrethuar dhe mbrojtur nga drita e Adityas. Qendra e tanishme e Varanasit është në një vend të ndryshëm, d.m.th. në Jnanavapi, një pus i shenjtë pranë Tempullit Vishvanatha. Rregullsia gjeometrike e Adityas e kombinuar me zbulimin se qendra e trekëndëshit të Adityas të inkurajon të besosh se janë zbuluar sitet e tempujve origjinalë të diellit.<ref>{{cite journal|title=Khajuraho, India: A Search in Landscape Geometry and Cosmo-Vision|language=en|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=The Ley Hunter|year=1998|pages=15-8}}</ref> Një numër i Adityave janë lidhur me ngjarje specifike astronomike dhe simbolizmin diellor. Khakhola Aditya (nr. 11) është i lidhur me një histori mahnitëse që përfshin dy motra, Vinitan, nënën e shpendëve dhe Kadrun, nënën e gjarpërinjve. Si rezultat i konkurrencës, Kadru dërgoi gjarprinj të zinj të mbledhur në dy sipërfaqe të diellit. Kur ata ikën nga dielli për shkak të veprimit të Vinitas, gjarpërinjtë morën flakë. Historia mund ti referohet dy ngjarjeve të rëndësishme astronomike që ndodhën në fundin e shekullit të XI: një shpërthim i vendeve diellore duke filluar rreth vitit 1077 dhe rënie të pazakonta meteorësh në vitet 1060-1090.<ref>{{cite journal|title=Visual astronomy in the mythology and ritual of India: the Sun temples of Varanasi|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=Vistas in Astronomy|language=en|volume=39 (4)|pages=431-49}}</ref> Më në jug, Mayukha Aditya (nr. 9) që përshkruan një ngjarje kur dielli la qiellin, vetëm me rrezet e tij, mund të lidhet me eklipsin e plotë diellor që ishte i dukshëm në Varanasi në vitin 1054. Skaji jugor i trekëndëshit, Karnaditya është i lidhur me Karnan, një figurë e rëndësishme e [[Mahabharata]]s, që ishte djali i [[Surya]]s (perëndia e diellit) dhe Kuntin. Ai ishte i dalluar nga një bujari e jashtëzakonshme, duke dhënë çfarëdo që ti kërkohej. Karnaditya simbolizon bujarinë e diellit, që ofron energji të pakufizuar për tokën dhe krijesat e saj, duke mos kërkuar asgjë në shkëmbim. Më jugorja e Adityave, Lolarka, është një nga vendet më të lashta të shenjta në Varanasi dhe vendndodhja e festës së madhe të Lolarka Shashthit, kur çiftet vijnë për tu larë në mënyrë që të ngjizin një djalë, kohë në të cilën shfaqet plotësisht kuptimi i diellit si burim i pjellorisë njerëzore. [[File:Lolarkund Assi Ghat, Varanasi.JPG|thumb|280px|Lolarkunda, Ghati Assi, Varanasi]] ===== Tempulli Lolarkeshvara dhe Lolarka Kunda ===== Tempulli Lolarkeshvara dhe Lolarka Kunda gjenden në koordinatat {{coord|25|17.474|N|83|00.356|E|display=inline}} (Tempulli Lolarkeshvara) dhe {{coord|25|17.480|N|83|00.355|E|display=inline}} (qendra e Lolarka Kundas), pranë Tulasi Ghatit, në pjesën e sipërme në pellgun ujor dhe tempullin e mirënjohur. Sipërfaqja e tyre arrin në 0.08 hektarë. Në pjesën e sipërme të hapësirës nën pemën e fikusit të shenjtë ndodhen imazhet e perëndisë së Diellit, njëri i ri dhe tjetri kopje e vjetër. Në pjesën jugore qëndron faltorja e Bhadreshvara Shivas, gjithashtu i njohur si Lolarkeshvara, një linga e madhe si Svayambhu (“e vetë-shfaqur”). Duke kaluar 150 metra përgjatë një rrugice të ngushtë në veri-perëndim, është një faltore e dy hyjneshave vendore, që mbrojnë qytetin nga jugu, të emërtuara Carmamunda, ‘hyjnesha kokë-lëkurë’ dhe Maharunda, ‘hyjnesha e gjymtuar’ (bashkangjitur me shtëpinë e Munnar Pandas). Rreth 21 m. në lindje është një faltore e Svapaneshvarit (e quajtur vendorisht Mahisasuramardini). Në tekstet puranike, ajo quhet Camunda, një nga tetë hyjneshat nëna (matrika), që mbajnë varëse kafkash dhe lëvdohen si vrasëset e dy vëllezërve demonë të quajtur Canda dhe Munda. Kompleksi ka mjaft ndërtime të shëmtuara, plehra të shpërndara në afërsi, drurë gjysmë-të djegur, të përdorur nga pelegrinët dhe skena të ngjashme të pakëndshme. ;Përshkrimi: [[File:Vertigo View At Varanasi Lolark Kund (243970515).jpeg|thumb|left|369px|Pamje nga lart e Lolarka Kundës]] Lolarka (“Dielli Fërgëllues”) është midis dy siteve më të vjetra të përmendura te Mahabharata (rreth 1500 p.e.s.) dhe është mes dymbëdhjetë perëndive diellore. Sipas Skanda Puranas, uji i lumit (përroit) Asi dhe fuqia e zjarrit të perëndisë së diellit Lolarka veprojnë bashkë për të shkatërruar çdo mëkat. Lolarka Kunda (pellgu i shenjtë i ujit), bashkë me shkallët, është në formë trekëndore, me përmasa 23 metra nga veriu në jug dhe 15 metra nga lindja në perëndim. Tre shkallë të gjata zbresin në Kunda në perëndim, veri dhe jug. Pas 35 shkallëve të rrëpirta arrihet në pishinën (pellgun) 17 metra poshtë. Në krahun lindor është një mur, që është i degëzuar nga një prerje e gjerë që e lejon ujin të rrjedh nga Kunda në pusin e afërt në lindje dhe më pas në lumin Gang. Arkitektura me gurë të kuq në të verdhë e pusit është vepër e Rani Ahilyabait, mbretit të Cooch Biharit dhe Amrit Raos, që bëri riparimet dhe zgjerimet në periudha të ndryshme gjatë fundit të shekullit të XVIII. Në niken e shkallëve është disku i [[dielli]]t. Në platformën e afërt në këndin veri-perëndimor ndodhet një statujë në këmbë e Ganeshës. ==== Shenjtët hindu ==== ===== Tempulli i Tulsi Manas ===== [[File:TULSI MANDIR BANARAS, UTTAR PRADESH.jpg|thumb|369px|Tempulli i Tulsi Manas]] '''Tempulli Tulsi Manas''' ({{lang-hi|तुलसी मानस मंदिर}}, Tulsi Manas Mandir), i njohur edhe si Tempulli Birla i Tulsi Manas është një tempull me mjaft rëndësi historike dhe kulturore në Varanasi, pasi në këtë vend shenjti-poet, reformatori dhe filozofi Goswami Tulsidas (1532–1623) në shekullin e XVI shkroi eposin hindu Ramcharitmanas.<ref name="Tulsi Manas Mandir">{{cite web|title=Tulsi Manas Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/tulsi-manas-mandir-temple-Varanasi|archive-date=8 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608074459/http://www.varanasi.org.in/tulsi-manas-mandir-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="jindal1955">{{Citation|title=A History of Hindi Literature|author=K. B. Jindal|year=1955|language=en|url=https://books.google.com/books?id=IkA9AAAAIAAJ|quote=... Libri njihet në mënyrë popullore si ''Ramayana'', por vetë poeti e quajti ''Ramcharitmanas'' d.m.th. 'Liqeni i Veprave të Ramës'}}</ref> Tempulli i është kushtuar Ramës, heroit të eposit të Ramajanës, që tregon historinë e jetës së tij.<ref name="History bharatonline">{{cite web|title=History|publisher=bharatonline.com|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.bharatonline.com/uttar-pradesh/travel/varanasi/tulsi-manas-mandir.html}}</ref><ref name="Golgman1">Valmiki, Robert P. Goldman: The Rāmāyaṇa of Vālmīki: An Epic of Ancient India; volumi 1, 1990, fq. 14-5</ref><ref name="Tulsi Manas Temple">{{cite web|title=Tulsi Manas Temple|publisher=Varanasi City website|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasicity.com/temples/tulsi-manas-mandir.html}}</ref> Tempulli i Tulsi Manas gjendet në rrugën Sankat Mochan në zonën e Bhelupurit, në koordinatat {{coord|25.287206|N|83.000417|E|display=inline}}, rreth 7&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të Varanasit, 1.3&nbsp;km në veri të Banaras Hindu University, 250 metra në jug të Durga Kundit, pranë [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Tempulli i Durgës]], dhe 700 metra në veri-lindje të Tempullit Sankat Mochan Hanuman, që duke parë se është ndërtuar nga vetë Goswami Tulsidasi është një tempull mjaft i vjetër.<ref name="Location Tulsi">{{cite news|title=Location of Tulsi Manas Mandir|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/dir//Shri+Satya+Narayan+Tulsi+Manas+Mandir,+Durga+Kund+Sankat+Mochan+Rd,+Near+Jalan,+Durga+Kund,+Tulsi+Manas+Mandir+Colony,+Naria,+Varanasi,+Uttar+Pradesh+221005,+India/@25.2799202,83.0002224,14z/data=!4m9!4m8!1m0!1m5!1m1!1s0x398e31f3a5a3f463:0xd69495ede9e8c29f!2m2!1d83.000395!2d25.28722!3e0}}</ref> Tempulli Tulsi Manas u ndërtua në vitin 1964 nga Familja Birla duke skalitur skena nga vargjet e Ramcharitmanas-it në muret prej mermeri të bardhë.<ref name="Tulsi Manas Mandir"/><ref name="Tulsi Manas Temple"/>. Tempulli me kopshtin e bukur duket shumë tërheqës dhe tashmë është bërë pikë referimi për turistët në Varanasi. Secila anë e tempullit ka statuja të ndryshme që tregojnë skena të ndryshme të eposit hindu si të Ramës, Sitas, Lakshhmanës, Hanumanit etj. Porta kryesore e tempullit shkruan Shri Tulsi Manas Mandir Haridwar. Në anën e djathtë të portës hyrëse, ndodhet një Kopësht tërheqës Tulsi që ka një ajri shumë të qetë dhe të pastër. Në anën e majtë të tempullit kryesor ndodhet një pellg i bukur që ka katër shkallë. Shkallët veriore të pellgut kanë statujën e Shri Kakbhushundi ji-së, bregu jugor ka statujën e Shri Yagywalkaji Maharaj-it, bregu lindor ka statujën e Shri Ashuthosh Shankar-it dhe bregu perëndimor ka statujën e Goswami Tulsidas Ji-së. Qendra e tempullit ka Ram Darbarin me Shivën dhe Mata Parvatin. Në tempull janë të pranishme statujat e të gjithë zotave të përshkruar në epos. Muri i tempullit është bërë me tipe të ndryshme chaupayi, doha, chhanda dhe soratha. Kati i dytë i tempullit ka statuja dhe skena të legjendave të rëndësishme hindu nga [[Ramajana]] dhe [[Mahabharata]]. Tempulli është emërtuar sipas Tulsidasit, shenjtit hindu të shekullit të XVI. ===== Tempulli Agastyeshvara (Agastakunda) ===== Tempulli Agastyeshvara gjendet në koordinatat {{coord|25|18.511|N|83|00.418|E|display=inline}} pranë Godaulias i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.02 hektarësh të ndarë në tre prona. Agastyeshvara linga thuhet se është vendosur nga i dituri vedik Agastya. Në literaturën e hershme puranike Agastya është përmendur sikur i kishte bërë malet Vindhya të përkuleshin para tij, kur u përpoqën të ngrihen më lartë për të zënë diskun e diellit dhe errësonin rrugën e tij. Ky mit mendohet se përfaqëson përparimin e arjanëve drejt jugut në pushtimin e qytetërimit të Indisë. Ky tempull paraqet linga të rëndësishme të Varanasit, që përfaqësojnë mikrokozmosin e qytetit. Shenjtërorja e brendshme është e rrethuar nga një verandë për ecje rituale qarkore më të gjerë, që është e bllokuar në jug nga një Ficus religiosa, trungu i poshtëm dhe rrënjët e të cilit janë përhapur në një mënyrë që dëmtojnë ndërtesën kryesore. Figura qendrore e shenjtërores së brendshme është Agastyeshvara, në jug të të cilit në një pllakë guri është imazhi i Lopamudras, gruas së tij. Në lindje janë Kedareshvara, Visveshvara dhe Dattatreya. Në verandën perëndimore është linga me një gojë, Sutikshana, e emërtuar sipas njërit prej studentëve të Agastyas. Imazhet e tjerë të pranishëm në tempull janë ata të Narasimhas, Parvatit, Hanumanit, Ganeshës, nava grahave (nëntë planeteve) dhe Kalit, ashtu si dhe rreth shtatëdhjetë linga përkushtimore të vendosura nga besimtarët që bëjnë një betim që pas përfundimit të pelegrinazhit dhe dëshirës do të vendosin një lingë. Në murin lindor drejt verandës cirkumambulatore është një disk diellor i madh. Prania e Dattatreyas në dy vende tregon ndikimin e Tantrizmit. Kjo është e dukshme nga mbizotërimi i lingave përkushtimore, që në të kaluarën ishin shumë popullore mes besimtarëve hindu të jugut, veçanërisht në [[Maharashtra]] dhe [[Guxharat]]. ===== Tempulli i Vyasas në Ramnagar ===== Tempulli i Vyasas gjendet në Ramnagar, në bregun përkundrejt Varanasit të Gangut. Ky tempull i është kushtuar Veda Vyasas, që është i njohur si autori i eposit Mahabarata. Tempulli i Vyasas në Ramnagar, është i drejtuar 19&nbsp;km larg Varanasit në anën tjetër të Gangut, që dikur ishte e mbuluar e gjitha me pyje xinxifeje. Vyasa është një i ditur tepër i respektuar në traditën hindu, sipas të cilës besohet se ai ishte një mishërim tokësor i Vishnut. Ai quhet gjithashtu Veda Vyasa pasi besohet se ai, bashkë me një grup studiuesish ka klasifikuar Vedat në katër pjesë. Veda Vyasa është personazh ashtu si dhe autor i eposit të rëndësishëm fetar të Mahabaratës. Ai është gjithashtu hartues i Vedanta Sutrave, ashtu siç konsiderohet një nga shtatë të urtët jetëgjatë. Guru Purnima, e njohur edhe si Vyasa Purnima është festa e madhe hindu kushtuar Vyasas, që mendohet se përfaqëson ditëlindjen si dhe ditën kur ai klasifikoi Vedat. Ai ka lindur në ishullin e Lumit Yamuna prandaj është quajtur Dvaipayana (që d.t.th. i lindur në ishull), që është quajtur Vedvyas, sipas tij. Emri modern i atij vendi është Kalpi dhe ndodhet në distriktin Jalaun të Uttar Pradeshit. Kauravat dhe Pandavat ishin nipër të tij dhe Dhritarashtras dhe Pandu-të ishin bijtë e tij. Bijtë e tij u adoptuan si bijtë e Vichitraviryas së familjes mbretërore. Sipas tregimeve puranike, Shiva e dëboi Vyasan nga Varanasi për shkak të zemërimit të tij të shpejtë dhe prandaj Vyasas iu desh të qëndronte në anën tjetër të Gangut, dmth. në Ramnagar. Që nga ajo kohë Vyasa nuk u lejua të kthehej në Varanasi, por jetoi në Ramnagar, në bregun tjetër të Gangut, ku krijoi dhe një ashram. Sipas legjendës bijtë e tij, gjatë periudhës së ekzilit të tyre shkuan ta vizitonin në Vedhagiri për tu këshilluar me të. Mbetjet e [[ashrami]]t ndodhen akoma në krye të kodrës Vedhagiri. ==== Tempuj të tjerë hindu ==== ===== Sekti Aghori ===== [[File:Aghori de Benarés.jpg|thumb|left|248px|Aghori i lyer me hirin e kremimit në Varanasi]] '''Baba Keenaram Sthali''' ose '''Baba Keenaram Sthal-Kreem Kundi''' është një qendër me famë botërore pelegrinazhi dhe selia e sektit Aghora. Është i vendosur në Ravindrapuri të distriktit të Varanasit në Uttar Pradesh. Krim-Kundi (Baba Keenaram Sthali) besohet se është terreni i pikëtakimit të dy rrymave të mendimit, traditës Kailashi dhe Girnari dhe konsiderohet si bashkuese e sekteve të Shavizmit, Vaishnavizmit dhe Shaktizmit. Siti është vendndodhja e varrit , të njohur si samadhi, të Baba Keenaram Ji. Megjithëse siti është i njohur si vendi i veprimtarisë së shenjtit të madh Baba Keenaram (të lindur në vititin 1601), besohet se është mijëra vjeçar. Konsiderohet si qendra e pelegrinazhit dhe selia e ndjekësve të sektit Aghora. Respektohet nga hindut që besojnë se Baba Keenarami ishte një nga mishërimet e Shivës. Pithadhishwer-i (kryemurgu) i tanishëm i Baba Keenaram Sthalit, që nga viti 1978, është Baba Siddharth Gautam Ram. [[File:A Sadhu in Varanasi (cropped).jpg|thumb|258px|Një sadhu aghori në Varanasi]] Aghor Pitha: Me ardhjen e shenjtit të madh të shekullit të XX, Parampujya Aghoreshwar Bhagwan Ramji, tradita aghori u integrua në shoqëri. Ai i përdori aftësitë e tij shpirtërore për mirëqenien publike dhe çrrënjosjen e të keqes nga shoqëria. Ai më 21 shtator 1961 themeloi Sri Sarveshwari Samooh, objektivat e të cilit janë shërbimi publik, vendosja e paqes botërore dhe mbajtja e harmonisë mes besimeve. Parampujya Aghoreshwar Bhagwan Ramji themeloi gjithashtu [[ashrami]]n “Awadhoot Bhagwan Ram Kusta Sewa” për trajtimin e pacientëve me lebrozë. Ky institucion ka qenë përfshirë dhe certifikuar nga Limca Book of Records dhe Guinness Book of World Records si spitali që ka kuruar plotësisht më shumë pacientë në botë. Pasi Aghoreshwar Bhagwan Ramji ndërroi jetë më 29 nëntor 1992, drejtimin e organizatës e mori presidenti i tanishëm Parampujya Baba Gurupad Sambhava Ramji, që themeloi Mahavibhuti Sthalin (samadhi) e Aghoreshwar Bhagwan Ramjit në bregun e Gangut. Ky vend është një shembull i pakrahasueshëm i arkitekturës dhe skulpturës. Në bregun e Gangut Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit ka ndërtuar gjithashtu edhe “Ghati Aghoreshwar Bhagwan Ram”. ===== Bharat Mata ===== [[File:Bharat Mata Mandir Varanasi India - panoramio (3).jpg|thumb|left|358px|Pamje e Mandirit Bharat Mata]] '''Mandiri Bharat Mata''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: भारत माता मंदिर, "Tempulli i Nënës Indi") është i vendosur në kampusin e Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith në Varanasi {{coord|25.317209|N|82.989291|E|display=inline}}. Në vend të statujave tradicionale të hyjnive, ky tempull ka një hartë të stërmadhe të Indisë të skalitur në mermer. Tempulli i është kushtohet Bharat Matas dhe konsiderohet si i vetmi në llojin e tij në botë.<ref name="Bharat Mata Mandir">{{cite web|title=Bharat Mata Mandir|publisher=varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/bharat-mata-mandir-temple-Varanasi|archive-date=23 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923101611/http://www.varanasi.org.in/bharat-mata-mandir-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Bharat Mata">{{cite web|title=Bharat Mata|publisher=varanasicity.com|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasicity.com/temples/bharatmata-mandir.html}}</ref><ref name="LP">{{cite web|title=Bharat Mata Temple, LP|publisher=Lonely Planet|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/varanasi/sights/other/bharat-mata-temple}}</ref><ref name="Temple news">{{cite news|title=Temple news|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Bharat-Mata-temple-stands-tall-amidst-garbage/articleshow/40256055.cms}}</ref><ref name="Coordinates">{{cite web|title=Coordinates|publisher=latlong.net|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.latlong.net/|archive-date=7 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/|url-status=dead}}</ref> Mandiri Bharat Mata gjendet 1.5&nbsp;km në jug të Nyjes Hekurudhore të Varanasit dhe 6&nbsp;km në veri të Benaras Hindu University.<ref name="Location Bharat">{{cite web|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/place/Bharat+Mata+Mandir/@25.317209,82.989291,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x398e2dfca37c5b4f:0x8c660c7cc61a3955}}</ref><ref name="Elevation Bharat">{{cite web|title=Elevation|publisher=Free Map tools|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm}}</ref> Mandiri Bharat Mata u ndërtua në vitin 1936 nga veprimtari i lirisë Babu Shiv Prasad Gupta dhe u përurua nga [[Mahatma Gandi]] në kampusin e Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith.<ref name="Bharat Mata Mandir"/><ref name="Bharat Mata"/> Tempulli Bharat Mata u dhurua nga atdhetarët Babu Shiv Prasad Gupta (Barat Ratana) dhe Durga Prasad Khatri, numizmatë dhe antikuarianë të shquar. Ai është një lloj vendi adhurimi për të gjithë ata që morën pjesë në formimin e Indisë përpara ndarjes së saj. Festat të rëndësishme që zhvillohen në këtë tempull janë Dita e Pavarësisë së Indisë dhe Dita e Republikës. ===== Dhanvantari - "Kashiraj Divodas"- perëndia e mjekësisë ===== Tempulli i Divodasit ose Dhanvantarit gjendet në Varanaseya Sanskrit Vishwavidyalaya, në muzeun universitar të Varanasit. Statuja gurëzezë e drejtuar nga jugu e Divodasit sipas një legjende u shfaq në mënyrë të mrekullueshme poshtë territorit të një familje brahmine në Zonën Chowk të Varanasit kur po ndërtohej. Ky tempull, sipas besimit popullor thuhet se i kuron sëmundjet e atyre që adhurojnë me gjithë zemër. Rrëfenja e mbretit Divodas i përket periudhës së vedave, por që me kalimin e kohës u modifikua në literaturën puranike për t’ju përshtatur traditave dhe sunduesve vendorë. Te vedat një mbret i quajtur Divodas është përmendur në lidhje me shkatërrimin nga Indra të njëqind qyteteve,<ref>Rig Veda Samhita; redakutuar nga Shripad Sharma; Svadhyayamandala, Anudha, 1940, 4.30.20</ref> por është e vështirë që kjo figurë të pranohet si mbret i Varanasit.<ref>Diana L. Eck: Banaras. City of Light; 1982, Alfred Knopf, New York, fq. 387</ref> Te Mahabharata Divodasi është përshkruar si fortifikuesi i qytetit të Varanasit si dhe rrëmbyesi i zjarrit flijues të armiqve të tij.<ref>Mahabharata; redaktimi kritik nga V.S. Sukthankar (& tj.); 1933-1959, 12.31.26-28</ref> Akt që çoi në përplasje me Shivën që dëshironte të ngulitej aty.<ref>Mahabharata; redaktimi kritik nga V.S. Sukthankar (& tj.); 1933-1959, 12.97.20</ref><ref>David Shulman: Tamil Temple Myths; 1980; fq. 77</ref> [[File:Sankat Mochan temple entrance, Varanasi - IRCTC 2017 (2).jpg|thumb|296px|Hyrja e Tempullit Sankat Mochan Hanuman]] ===== Tempulli Sankat Mochan Hanuman ===== '''Tempulli Sankat Mochan Hanuman''' është një tempull kushtuar Hanumanit (zoti majmun). Ai është i vendosur në pjesën jugore të qytetit, afër përroit Assi, pranë Mandirit të Durgës, Tempullit të Ri Vishwanath dhe pranë kampusit të Banaras Hindu University, rreth 11&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i Varanasit dhe po aq nga vendqëndrimi i autobusëve.<ref>{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/temple/temple.htm|title=Temples of Varnasi|publisher=Varanasi Official website|language=en|accessdate=23 dhjetor 2016}}</ref> ''Sankat Mochan'' është një epitet i Hanumanit që do të thotë lehtësues nga telashet ('sankat' hindi d.t.th. 'problem' ndërsa 'mochan' d.t.th. lehtësues). ''Hanuman Jayanti'', ditëlindja e Hanumanit, festohet me fanfarë nëpërmjet një procesioni të veçantë të quajtur ''shobha yatra'', duke filluar nga Durgakunda në afërsi të Mandirit historik të Durgës deri te Sankat Mochani.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Varanasi/Sankat-Mochan-Sangeet-Samaroh-from-April-13/articleshow/4375831.cms|title=Sankat Mochan Sangeet Samaroh from April 13|date=8 prill 2009|work=The Times of India|language=en}}</ref> Ky tempull quhet edhe Tempulli i Majmunëve për shkak të pranisë së mjaft majmunëve brenda kompleksit. Ai është vendi kryesor për organizimin jo vetëm të aktiviteteve fetare të lidhura me Hanumanin por edhe për veprimtari kulturore në Varanasi. ;Historia Tempulli Sankat Mochan u themelua në shekullin e XVI nga shenjti Goswami Tulsidas, që është autori i ''Ramacharitamanasas-it'', që është versioni në dialektin avadhi të gjuhës hindi i eposit hindu Ramajana që u shkrua nga Valmiki. Besohet se tempulli ka qenë ndërtuar saktësisht në vendin ku shenjti hindu Goswami Tulsidas pati një vizion të Hanumanit.<ref>Winand M. Callewaert: [https://books.google.com/books?id=RyTeRVRLiOYC&pg=PA90 Banaras: Vision of A Living Ancient Tradition]; 2000, fq. 90</ref> Fillimisht tempulli ishte mjaft i vogël dhe u zgjerua në strukturën e tanishme në fillim të viteve 1900 nga arsimtari i lëvizjes indiane për pavarësi, Madan Mohan Malviya, themeluesi i Banaras Hindu University.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/89192/|title=Blasts in Sankatmochan temple and railway station kill dozen, several injured|date=8 mars 2006|work=Indian Express|language=en}}</ref> ;Domethënia Tempulli Sankat Mochan konsiderohet si një nga tre tempujt më të rëndësishëm për banorët e Varanasit, i renditur mbrapa vetëm Tempullit Kashi Vishwanth dhe Anapurna. Pas sulmit terrorist të vitit 2007, brenda tempullit u vendos një postë policore e përhershme.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/varanasi-temple-gets-permanent-police-post/396/|title=Varanasi temple gets permanent police post|language=en|date=14 mars 2006|work=Indian Express}}</ref> === Xhamitë === ==== Xhamia Alamgir ==== [[File:Alamgir Mosque by the Ganges ghats, Varanasi.jpg|thumb|left|339px|Xhamia Alamgir pranë Ghatit Panchaganga]] [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgir]], {{coord|25|18|39.6|N|83|0|36|E|display=inline}}, e njohur edhe si '''Beni Madhav Ka Darera''', Xhamia Dharhara dhe '''Xhamia e Aurangzebit''', u ndërtua nga Aurangzebi në shekullin e XVII mbi rrënojat e një tempulli hindu në Varanasi.<ref name="Crowther Raj Wheeler">Crowther, Raj & Wheeler: [https://books.google.com/books?id=7-EvAQAAIAAJ India, A Travel Survival Kit]; 1984</ref><ref>Shobhna Gupta: [https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC&pg=PA38 Monuments of India]; 2003, fq. 38</ref> [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgir]] është struktura më e madhe në brigjet e Gangut në Varanasi. Ajo është një amalgamë e ndjesive fetare hindu-myslimane, pasi e gjithë pjesa e poshtme e saj mbahet si një tempull hindu. Xhamia gjendet në një pozicion të shquar mbi Ghatin Panchaganga.<ref name="Hussain342">Ansar Hussain: [https://books.google.com/books?id=XRpFol4AnO0C&pg=PA342 Rediscovery of India, The: A New Subcontinent]; 1999, fq. 342</ref> Xhamia shtrihet në një sipërfaqe prej 0.108 hektarësh. [[File:Ganga bird 07.jpg|thumb|396px|Xhamia Alamgir]] Xhamia gjendet në anën e majtë të lumit të shenjtë të Gangut. Dharhara Masjid në Ghatin Panchaganga mund të arrihet lehtësisht nga bregu i lumit me varkë nga Ghati Dashashvamedha. Pranë rrugës që shkon nga ana perëndimore e xhamisë ndodhet një mur i lartë, që vijon përreth këndit veri-lindor. Në murin verior një derë të fut në rrethim, në pjesën ballore të xhamisë; kjo e fundit e vendosur në anën e saj jugore. Nga ana lindore fillojnë shkallët e gjata që zbresin buzë lumit. Xhamia është një përzierje e bukur e [[Arkitektura e tempujve hindu|Arkitekturës hindu]] dhe [[Arkitektura Perse|Perse]], apo [[Arkitektura Mogule|Mogule]], veçanërisht pasi pjesa e poshtme e mureve të xhamisë është ndërtuar plotësisht me mbetjet e tempullit hindu.<ref name="Kumar90"/> Thuhet se themelet e kësaj ndërtese janë po aq të thellë sa lartësia e saj.<ref name="asisarnath-dharhara">{{cito web|url=http://www.asisarnathcircle.org/|title=Dharahra Masjid|work=ASI, Sarnath Circle|language=en|accessdate=24 dhjetor 2016|archive-date=2 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002022207/http://asisarnathcircle.org/|url-status=dead}}</ref> Xhamia ka kube dhe minare të larta, që konsiderohen si kryevepra arkitekturore.<ref name="varanasionline-mosques"/><ref name="Shetty73">Rekha Shetty: [https://books.google.com/books?id=a6JQAwAAQBAJ&pg=PT73 Innovation Sutra: The Secret of Good Business and a Good Life]; 2014, fq. 73</ref><ref name="Betts McCulloch213"/> Dy nga minaret e saj 64 m të larta janë të dëmtuara; një minare është rrëzuar duke vrarë disa njerëz ndërsa tjetra u rrëzua qëllimisht për shkak të mungesës së qëndrueshmërisë.<ref name="Betts McCulloch213"/> Jo-[[myslimanët]] nuk lejohet të hyjnë në xhami.<ref>Fodor's essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala; 2015, Fodor's, New York, isbn 9781101878682</ref> Xhamia ka një kordon sigurie të ruajtur nga forcat e policisë.<ref name="Vit-Suzan11">Dr. Ilan Vit-Suzan: [https://books.google.com/books?id=TKv8AgAAQBAJ&pg=PR11 Architectural Heritage Revisited: A Holistic Engagement of its Tangible and Intangible Constituents]; 2014, fq. 11</ref> ;Historia: [[File:Varanasi Aurangzeb Mosque.jpg|thumb|left|369px|Xhamia e Aurangzebit, Varanasi]] Xhamia Alamgir, ashtu si [[Xhamia Gyanvapi]], ka një histori kontroverse. Xhamia u ndërtua në vitin 1673 në vendin e një tempulli të Krishnas, të njohur si Vishnu Madhava,<ref name="asisarnath-dharhara"/> pasi në vitin 1669 perandori fanatik mogul Aurangzeb urdhëroi shkatërrimin e të gjithë tempujve hindu në Varanasi.<ref name="varanasionline-mosques">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/mosques-in-varanasi|title=Mosques in Varanasi|work=varanasionline.in|language=en|accessdate=31 janar 2017|archive-date=27 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927070439/http://www.varanasionline.in/city-guide/mosques-in-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Dunlop Sykes Jackson135">Dunlop, Sykes & Jackson: [https://books.google.com/books?id=AnLWgVtbJpoC Fodor's Exploring India]; 2001, fq. 135</ref> Xhamia u emërtua Xhamia Alamagir, sipas titullit honorifik të Aurangzebit, "Alamgir".<ref name="Kumar90">Brajesh Kumar: [https://books.google.com/books?id=Qqei_Wo1qXwC&pg=PA90 Pilgrimage Centres of India]; 2003, fq. 90</ref><ref name="Betts McCulloch213">Betts & McCulloch: [https://books.google.com/books?id=y-pUBAAAQBAJ India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip]; 2013, fq. 213</ref> Perandori Shah Alam (1707-1712) e përfundoi strukturën e tanishme nën mbikëqyrjen e Ali Ibrahim Khan-it, një ushtarak i Varanasit.<ref name="asisarnath-dharhara"/> Në vitin 1868 Sherring shkruante se: “Vetë xhamia nuk paraqet asgjë mbresëlënëse dhe në fakt, vështirë se mund të quhet e bukur. Ajo është e thjeshtë dhe e zakonshme; dhe, po mos të ishte për minaret që ngrihen mbi të, ajo nuk do të llogaritej fare si një objekt i dallueshën në Banaras”.<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ&pg=PA111&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 111</ref> Një nga minaret u rrëzua në vitin 1948 dhe tjetra pësoi plasaritje që bëri që të hiqej në vitin 1954. Kjo datë e fundit duket e mbështetur, megjithatë Eric Newby, në librin e tij "Slowly doën the Ganges" pohon se gjatë vizitës së tij në Varanasi në dimrin mids viteve 1963-4, minarja e lartë e mbetur e xhamisë ishte akoma aty.<ref>Eric Newby: Slowly Down the Ganges; 1966, fq. 216</ref> [[File:Gyanvapi_Mosque.jpg|thumb|369px|Xhamia Gyanvapi]] ==== Xhamia Gyanvapi ==== '''[[Xhamia Gyanvapi]]''' në Varanasi është ndërtuar nga perandori mogul Aurangzeb, mbi sitin e tempullit të shkatërruar [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Kashi Vishvanatha]].<ref name="Desai23">Madhuri Desai: [http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf "Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf |date=4 gusht 2016 }}; 2003, fq. 23</ref> Është e vendosur në veri të Ghatit Dashashvamedha, pranë Ghatit Lalita përgjatë lumit Gang. Është një xhami publike në zemër të qytetit të Varanasit,<ref name="DianeSarah2002">D. P. Mines & S. Lamb: [https://books.google.com/books?id=QFhYnt2rL6YC&pg=PA344 Everyday Life in South Asia]; 2002, fq. 344–</ref> i administruar nga Anjuman Inthazamiya Masajid (AIM).<ref>{{cite journal|journal=Frontline|language=en|url=https://books.google.com/books?id=IqhKAQAAIAAJ|title=VHP game in Benares, with official blessings|year=1995|publisher=S. Rangarajan for Kasturi & Sons|volume=12|issue=14-19|page=14}}</ref> [[Xhamia Gyanvapi]] ose Xhnanavapi gjendet në koordinatat {{coord|25.311229|N|83.010461|E|display=inline}} e shtrirë në një sipërfaqe prej 0.07 hektarësh. Ajo është 30 metra në veri të Tempullit të tanishëm Vishvanatha. Ajo mund të arrihet si nga zona Dashashvamedha duke ndjekur rrugicën Vishvanatha ashtu dhe nga Bansphatak-u gjatë rrugës Godaulia-Chauk. Çdo të premte këtu mblidhet një numër i konsiderueshëm myslimanësh për tu lutur (namaz). ''Gyan Vapi'' (në sanskritisht "pusi i diturisë"), emri i xhamisë, ka rrjedhur nga një pus me të njejtin emër i vendosur pranë xhamisë.<ref name="Limited95">[https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA95+ Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 95</ref> Mbetjet e një tempulli të mëparshëm mund të shihen në themele, kolona dhe në pjesën e mbrapme të xhamisë.<ref name="Betts-McCulloch108">Betts & McCulloch: [https://books.google.com/books?id=y-pUBAAAQBAJ&pg=PA108 India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip]; 2013, fq. 108</ref> Façata e xhamisë është modeluar pjesërisht sipas hyrjes së [[Taxh Mahali]]t.<ref name="Asher278">Catherine Blanshard Asher: [https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA278 Architecture of Mughal India]; 1992, fq. 278</ref> ;Historia: Xhamia u ndërtua nga perandori mogul Aurangzeb, pas shkatërrimit të tempullit të tretë Vishvanatha, në vitin 1669, duke e lënë pjesën e mbrapme të tij si paralajmërim kërcënues.<ref name="Madhuri_2007_1">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=1|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/force-of-faith-trumps-law-and-reason-in-ayodhya-case/article805124.ece|title=Force of faith trumps law and reason in Ayodhya case|newspaper=The Hindu|language=en|date=11 nëntor 2011|author=Siddharth Varadarajan}}</ref> Xhamia është emërtuar sipas pusit ''Gyan Vapi'' ("Pusi i diturisë"), që gjendet midis territorit të xhamisë dhe Tempullit Kashi Vishvanatha. Legjendat hindu përmendin se lingami i tempullit zanafillor ishte i fshehur në këtë pus, kur tempulli u shkatërrua.<ref name="Madhuri_2007_5">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=5|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA95 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 95</ref> Në vitin 1742, sunduesi i Marathas, Malhar Rao Holkari bëri një plan për të shkatërruar xhaminë dhe për të rindërtuar Tempullin e Vishweshwarit në sitin e tij të mëparshëm. Megjithatë, plani i tij nuk u sendërtua, pjesërisht për shkak të ndërhyrjes nga Nawabët e [[Laknau]]t, që kontrollonin territorin. Më vonë, në vitin 1780, nusja e djalit të tij, Ahilyabai Holkari ndërtoi [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullin Kashi Vishvanatha]] të tanishëm pranë xhamisë.<ref name="Madhuri_2007_2">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=2|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref> Gjatë Periudhës Britanike, Pusi Gyan Vapi ishte një destiancion i rregullt në itinerarin e pelegrinazhit hindu në qytet.<ref name="Madhuri_2007_5"/> Reginald Heber, që e vizitoin sitin në vitin 1824, përmendte se uji i Gyan Vapit — i prurë nga një kanal nëntokësor i Gangut — konsiderohej më i shenjtë se vetë Gangu nga hindut.<ref name="Reginald_1829">Reginald Heber: [https://archive.org/stream/narrativeofjourn01hebe#page/258/mode/2up Narrative of A Journey Through the Upper Provinces of India]; 1829, fq. 257–8</ref> M. A. Sherring, në librin e tij të vitit 1868 ''The Sacred City of the Hindus'', përmend se njerëzit e vizitonin Gyan Vapin "në mizëri" dhe hidhnin oferta që e kishin ndotur pusin. Sherring përmend se hindut i lejonin pa dëshirë myslimanët të mbanin xhaminë por pretendonin oborrin dhe muret. Myslimanët duhet të përdornin hyrjen anësore, pasi hindut nuk do ti lejonin ata të përdornin hyrjen ballore përmes oborrit.<ref name="MASherring_1868"/> Gjatë përleshjeve mes hinduve dhe myslimanëve të vitit 1809, një turmë myslimane vrau një lopë (e shenjtë për hindut) në atë vend dhe e përhapën gjakun e saj në ujin e shenjtë të pusit. Si hakmarrje, hindutë hodhën copa mishi derri (''harram'' për myslimanët) në dritaret e mjaft xhamive. Për rrjedhojë, të dy krahët morën armët, duke çuar në mjaft të vdekur, përpara se administrata britanike ta shuante përleshjen.<ref name="Reginald_1829"/><ref name="Madhuri_2007_33">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=33|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref name="Edwin_1909">Edwin Greaves: [https://archive.org/stream/kashicityillustr00grea#page/80/mode/2up/search/gyan Kashi The City Illustrious, or Benares]; 1909, fq. 80–2</ref> Në vitet 1990, [[Vishva Hindu Parishad|Vishwa Hindu Parishad]] (VHP) ndërmori një fushatë për të rimarr sitet e xhamive të ndërtuara pas shkatërrimit të tempujve hindu. Pas shkatërrimit të [[Xhamia Babri|Xhamisë Babri]] në dhjetor 1992, rreth një mijë policë u vendosën për të parandaluar një incident të ngjashëm në sitin e Xhamisë Gyanvapi.<ref name="BBC_cracking_2004">{{cite news|title=Cracking India's Muslim vote|author=Sanjoy Majumder|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3564693.stm|publisher=BBC News|language=en|location=Uttar Pradesh|date=25 mars 2004}}</ref> Prijësit e [[Partia Bharatiya Janata|Partisë Bharatiya Janata]], që përkrahnin kërkesën e rimarrjes së Xhamisë Babri, kundërshtuan kërkesën e VHP-së për Gyanvapin, në terrenin e të cilës ishte një xhami e përdorur në mënyrë aktive.<ref name="Katju2003">Manjari Katju: [https://books.google.com/books?id=b70nKb-8YuMC&pg=PA113 Vishva Hindu Parishad and Indian Politics]; 2003, fq. 113–4</ref> Xhamia tashmë është nën mbrojtjen e Aktit të vitit 1991 për mbrojtjen e Vendeve të adhurimit.<ref>{{cite news|title=Mosques will not be surrendered, says Babri panel|language=en|url=http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html|agency=Press Trust Of India|newspaper=Indian Express|location=New Delhi|date=15 shtator 1999|access-date=11 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520040348/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html|archive-date=20 maj 2014|url-status=dead}}</ref> Hyrja në terrenin e xhamisë është e kufizuar dhe ndalohet fotografimi i pamjes së jashtme të xhamisë.<ref name="Madhuri_2003"/> ;Arkitektura: [[File:Kashi-gyanvapi (1).jpg|thumb|left|389px|Xhamia Gyan Vapi]] Xhamia është ndërtuar sipas [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]], ku façata është modeluar pjesërisht sipas hyrjes së [[Taxh Mahali]]t.<ref name="Catherine1992">Catherine B. Asher: [https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA278 Architecture of Mughal India]; 1992, fq. 278–9</ref> Xhamia është mbi një platformë të ngritur me dy minare të larta tetëkëndore në të dy krahët. M. A. Sherring e përshkruan xhaminë (pa mbetjet e tempullit) si të thjeshtë, me pak skalitje. Muret e saj ishin "lyer me një një gëlqere të pisët, përzier me pak bojë". Mbetjet e tempullit të mëparshëm mund të shihen te themelet, kolonat dhe pjesa e mbrapme e xhamisë.<ref name="Vanessa2013">V. Betts & V. McCulloch: [https://books.google.com/books?id=acT9AgAAQBAJ&pg=PA108 Delhi to Kolkata Footprint Focus Guide]; 2013, fq. 108–</ref> Veçoria më e spikatur e xhamisë është një radhë kolonash hindu me skalitje të bukura arkitekturore. Kjo u kujton vizitorëve madhështinë, përmasat e mëdha dhe punimin mjeshtëror të tempullit origjinal hindu. Kolonat e larta, për më tepër në faqen e saj veriore, janë zhvendosur nga i njëjti tempull. James Prinsep (1831) rindërtoi projektin e [[Tempulli hindu|tempullit hindu]] dhe duke mbivendosur përmasat e themeleve të xhamisë së tanishme, shpjegoi strukturën tetëkëndore me 9 dhoma të tempullit. Disa studiues myslimanë mendojnë se kjo u ndërtua fillimisht mbi një manastir të rrënuar budist dhe e shpallën atë si qendër të Din-e-Ilahi-t, një ide fetare e universalitetit të frymëzuar nga perandori mogul [[Akbar]] (1556-1605). Ajo u përdor si vend lutjesh nga perandorët e mëvonshëm. Në murin e mbrapëm të xhamisë mund të shihet një strukturë tempullore, që besohet se i përket Tempullit të mëparshëm Kashi Vishvanatha. Në vitin 1822, James Prinsep në librin e tij ''Benares Illustrated'' një ilustrim të murit të mbrapëm e titulloi "Tempulli i Vishveshvurit". Hindutë i adhuronin plintat e xhamisë si plinatat e Tempullit të vjetër Kashi Vishvanatha.<ref name="books.google.ca"/><ref name="Madhuri_2003">{{cite journal|url=http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|title=Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras|journal=Traditional Dwellings and Settlements|author=Madhuri Desai|language=en|volume=XV|issue=1|year=2003|pages=23–37|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|url-status=dead}}</ref> Matthew Atmore Sherring (1868) shkroi se struktura e mbetur e tempullit përkrah elementeve hindu kishte edhe elemente xhainiste dhe budiste.<ref name="MASherring_1868">Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.ca/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA55 The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 55–6</ref> Sherring shkruan gjithashtu se myslimanët kishin ndërtuar një portik në mes të platformës përballë xhamisë, por nuk lejoheshin ta përdornin atë nga hindut. Dhuna u parandalua nga ndërhyrja e drejtuesit britanik të Benaresit. Ai pohon se hindut adhuronin një pemë pipali që rrinte mbi portik dhe se ata nuk i lejonin myslimanët të "këputnin asnjë gjethe të vetme nga ajo".<ref name="MASherring_1868"/> ==== Xhamia Razia Bibi ==== Xhamia Razia Bibi gjendet në rrugën Godaulia-Chauk në Bansphatak në koordianatat {{coord|25|18.695|N|83|00.658|E|display=inline}} dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.06 hektarësh. Zona administrohet po ashtu nga Bordi Suni i Vakëfeve që përfaqësohet nga një mutawalli. Tempulli i parë Vishveshvara ose Vishvanatha pranohet se u. Xhamia Razia Bibi u ndërtua gjatë mbretërimit të Razia Sultanas (1236-1240) mbi rrënojat e Tempullit origjinal Kashi Vishvanatha, të shkatërruar në vitin 1194 nga Qutb-ud-din Aibak-u. Në vitin 1448 Muhmud Shah Sharqui shkatërroi mbetjet e atyshme dhe e zgjeroi Xhaminë Razia Bibi. Xhamia gjendet mbi një kodrinë të ngritur. Çdo të premte këtu mblidhen mjaft myslimanë për të kryer namaz. Kodrina mbi të cilën qëndron Xhamia Razia Bibi është e rrethuar nga shtëpi, kështu që oborri i xhamisë është praktikisht në të njëjtin nivel me tarracat e shtëpive. Megjithatë muri i vjetër rrethues me një kontrafortë të rrumbullakët në krye është akoma i dukshëm në krahun perëndimor. Salla e lutjeve në Xhaminë Razia Bibi është e pazakontë, mesi i façatës shtyhet drejt portës qendrore me tre arkada anësore në të gjitha anët. Brendësia është e ndarë nga një mur i trash me hapje të mundësuara nga tre arkada. Dy sallat, e formuara kështu janë ndërtuar prej trarëve dhe qemerëve të kolonave të bëra me gurë të marr nga një ndërtesë që daton përpara vitit 1000. Fillimisht, muri verior hapej drejtpërdrejt në një kopësht, nuk kishte mur të ndërmjetëm, por vetëm dy kolona të dyfishta që mbajnë trarët në lindje. Kjo ishte murosur në mënyrë jo të rafinuar në kohë relativisht të vona. Është e qartë nga studimi i afërt i dizajnit dhe planit arkitekturor se xhamia nuk u përfundua dhe se muri jugor mendohej të ishte në qendër. Struktura e sallës jugore është e shekullit të XIII (Razia Sultana) dhe zgjatja e planifikuar është me gjasa e shekullit të XV (Mahmud Shah Sharqui). Kjo mund të konfirmohet nga stili i zgjatjes së mbrapme të murit të kiblës (drejtuesja nga [[Meka]]) dhe niket në murin verior. ==== Xhamia Adhai Kangra ==== Adhai Kangra Masjid është një xhami e rëndësishme në Varanasi, e vendosur në anën jugore të sheshit përballë Stacionit Hekurudhor të Kashit në Varanasi. Xhamia Kangra Masjid është një ndër xhamitë e ndërtuara në periudhën e hershme të sundimit mysliman në Azinë Jugore. Besohet se ajo u ndërtua në fundin e shekullit të XII dhe fillimi i të XIII, kur sundimi mysliman po përpiqej të krijonte një bazë të fortë në vendet e Azisë Jug-lindore. Megjithëse ‘adhai kangra’ do të thotë dy kube e gjysëm, kjo xhami ka vetëm një kube të përfunduar me një tambur të madh. Përveç kubesë, një tjetër aspekt interesant i arkitekturës së saj është porta mbresëlënëse lindore që i drejton besimtarët në sallën kryesore të lutjeve. Dhomat që shtrihen në veri dhe jug të sallës kryesore të lutjeve kanë kolona të stilit të [[arkitektura e tempujve hindu|tempullit hindu]]. Adhai Kangra Masjid është simboli i përsosur i bashkimit të Hinduizmit dhe Islamit, pasi thuhet se muret e saj janë të skalitur me mbishkrime hindu. Xhamia vijon të përdoret për lutje nga myslimanët e qytetit dhe është e mbajtur mirë.<ref name="varanasionline-mosques"/> ==== Xhamia Ganje Shahida ==== '''Xhamia Ganje Shahida''' (në gjuhën urdu: گنج شهيداں مسجد) besohet se është ndërtuar në fund të shekullit të XIII në kohën kur Sulltanati i Delhit po përpiqej të zgjeronte territorin dhe pushtetin e tij.. Ajo është e vendosur në perëndim të Stacionit Hekurudhor të Kashit pranë Ghatit Raj në koordinatat {{coord|25|19.463|N|83|01.622|E|display=inline}} në zonën e fortesës së vjetër. Sipas arkeologëve, muret e xhamisë janë ndërtuar tërësisht nga gurë të marrë nga tempuj dhe ka pësuar faza të ndryshme zhvillimi me ndryshime të shumta të kolonave dhe pllakatave. Në shekullin e XIX u zbulua se Ganje Shahida në fakt ishin dy xhami. Salla e dyfishtë e xhamisë ka formë gjatësore dhe xhamia nuk ka kube. Aktualisht, xhamia menaxhohet nga Bordi i Vakëfeve Suni.<ref name="varanasionline-mosques"/> Kompleksi i xhamisë shtrihet në një sipërfaqe prej 0.03 hektarësh. Zona administrohet dhe menaxhohet nga Bordi i Vakëfeve Synite, një shoqëri bamirëse dhe e përfaqësuar nga mutawalli, që shërben si administrator dhe kryerës i riteve fetare. Gjatë periudhës së Sulltanatit të Delhit, mesazhi i Islamit u përhap nga mesazherët dhe maulvët, që ishin gjithmonë gati për tu flijuar për çështjen e besimit, prandaj quheshin shahida (martirë). Qyteti i Varanasit është plot me shahidë të tillë. Këto vende i vizitojnë ata që kërkojnë shërimin shpirtëror, pavarësisht kastës, pikëpamjeve ose fesë, ku rreth 40 % e vizitorëve janë nga bashkësia hindu. Xhamia Ganje-Shahida ëshë një nga këta shembuj. Që nga gjysma e dytë e shekullit të XIX, është provuar tashmë se kjo xhami ishte zhvilluar në faza të ndryshme me mjaft ndryshime, duke përdorur kolona, shtylla dhe pllaka guri të një tempulli të vjetër. Xhamia Ganje-Shahida u ndërtua tërësisht nga gurët e marr nga tempujt e shkatërruar. Në vitin 1857 ishte e braktisur, por që atëherë është restauruar dhe rikthyer në funksionin e saj fetar. Në fakt, ajo është një çift xhamish, njëra më në jug që ka një tavan më të lartë dhe një minbar. Është e mundur të gjendet se kush është më e vjetër nga një shqyrtim i asaj që tani është e dukshme. Salloni i dyfishtë është gjatësor me tre galeri që shtrihen paralele me façatën, që është e drejtuar nga lindja dhe është më e gjatë se anët; Struktura është me kolona mbajtëse, arkitrarë dhe pllaka. Dy mehrabë, një për çdo xhami, janë prerë në murin e kiblës dhe nuk janë prej guri ranor me faqen e jashtme shumë më të gjatë se sa të lartë. Rrënojat e mbetura në shekullin e XIX kanë qenë restauruar në mënyrë të dobët. E tërë ndërtesa ësthë mbuluar me një tarracë që arrihet nëpërmjet shkallëve të shtuara në murin e krahut jugor dhe nuk ka kube. Hyrja, larëset dhe muri rrethues janë shtuar së fundmi. Në afërsi të Xhamisë Ganje-Shahida, është mazari (varri) i Hazret [[Shehu|Shejh]] Shah Dainas, që erdhi këtu për të mësuar vëllazërinë islame në shekullin e XVIII. ==== Xhamia Chaukhamba ==== '''Xhamia Chaukhamba''' (në gjuhën urdu: چوکھمبا مسجد) është një xhami e shekullit të XIV në Varanasi. Ajo është në rrënoja dhe përdoret si një vend pelegrinazhi nga myslimanët. ''Chau'' do të thotë ''katër'', ndërsa ''khamba'' d.t.th. ''shtyllë'' pasi kjo xhami në skajin e saj veri-lindor ka katër kolona. Është ndërtuar gjatë mbretërimit të Sulltanit të Delhit Feroz Shah Tughlaq (1351–1388).<ref>Martin Gaenszle & Jörg Gengnagel: [https://books.google.com/books?id=cMJMNvvpEuYC&pg=PA112&lpg=PA112&dq=Chaukhamba+Mosque+Varanasi&source=bl&ots=_llZPDngCM&sig=-IruzS_zYsuCMjBFYZVdkbHupTg&hl=en&sa=X&ei=8l9lUP3cDoL3rQfJqYBI&ved=0CDMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Chaukhamba%20Mosque%20Varanasi&f=false Visualizing Space in Banaras]; 2006, fq. 112</ref> [[File:Anauthorized Constructions, Scindia Ghat Varanasi.jpg|thumb|264px|Ndërtime të paligjshme në anën veriore të Sidheswari Chowk]] == Kërcënimet rreth trashëgimisë së Varanasit == Si shumica e zonave urbane në Indi, Varanasi po ashtu përballet me trysninë e fortë të zhvillimit. Ndikimi i kësaj trysnie është më e rëndë në qendrën e qytetit të vjetër, ku është ndërtuar çdo centimetër dhe dendësia e popullsisë është tepër e lartë (400 deri në 500 banorë për hektarë). Trysnitë e zhvillimit mund të klasifikohen si në vijim: popullsia në rritje, ngushtimi i hapsirave, hapësirat e modifikuara urbane, trafiku në rritje, trysnitë e turizmit dhe pelegrinazhit, trysnitë mjedisore dhe kërcënimi i lumit Gang. === Ngushtimi i hapësirave === [[File:Varanasi, Gopal Govardhan Puja Sansthan, Raj Ghat (2013).jpg|thumb|left|339px|Ghati Raxha. Ndërtese e paligjshme, ndërtuar pranë lumit pas vitit 2000 dhe brenda 100 metrave të një monumenti të mbrojtur nga ASI (LalKhan ka Roza/Maqbara)]] Me rrigjen e popullsisë, është duke u rritur kërkesa për përdorimin e çdo cm. të hapësirës së lirë. Kjo është duke krijuar trysni për zëvendësimin e formave ekzistuese arkitekturore të bollshme me plane për përdorimin optimal të hapsirës. Parqet janë duke u bërë më të vegjël dhe po i hapin rrugë strukturave rezidenciale dhe komerciale prej betoni. Pemët janë duke u pakësuar gjithmonë e më shumë duke rrezikuar edhe disa që janë monumente natyrore madje. Legjislacioni në fuqi është i paaftë të parandaloi zënien e hapësirave të lira madje edhe brenda komplekseve tempullore, nga që janë vendosur pranë strukturave rezidenciale dhe komerciale, shpesh të nxitura për të plotësuar kërkesat e turizmit. Këto ndërtime gjithmonë e më shumë janë duke ja zën frymën një zonë tashmë të populluar dhe ndërtuar dendur. Legjislacioni është gjithashtu i paaftë për pengimin e vendeve ose ndërtesave për publike për qëndrimin e pelegrinëve, të quajtura “[[dharamshala]]”, nga shndërrimi në ndërtesa banimi. Këta trende janë duke shqetësuar dhe shkatërruar gjithmonë e më shumë bukurinë dhe harmoninë ekzistuese arkitekturore të trashëgimisë ndërtimore. [[File:Darbhanga place in Varanasi - before demolition (2002), after new construction (2011).jpg|thumb|Pjesa e mbrapme e Pallatit Darbhanga - përpara dëmtimit (2 kate), gjatë ndërtimit (vitet 2004-2012) dhe pas ndërtimit të ri (4 kate)]] === Hapësirat e modifikuara urbane === Modifikimi i hapësirave urbane në qytetin e vjetër të Varanasit mund të ndryshoi negativisht edhe jetën kulturore dhe fetare, për të cilën qyteti është i shenjtë dhe të shkatërroi destinacionet turistike – që janë burimet kryesore të të ardhurave për popullsinë e tij. Shumë nga këto janë ndërtesa të mundshme të trashëgimisë. Ato janë gjithashtu pjesë e një pronësie kolektive (si [[tempulli hindu|tempujt]], [[ashrami|ashramët]], [[matha]]t etj.) ose janë të zëna nga qeramarrësit, duke e bërë kështu të vështirë mirëmbajtjen ose restaurimin e tyre. Në fakt, kur pjesë të këtyre ndërtesave rrëzohen, ato shpesh zëvendësohen me të ndërtime të reja, të lira dhe të ndryshme nga origjinali. Dhe shpesh këto përdoren si bujtina ose struktura të tjera turizmi që janë të papërshtatshme me nevojat fetare të qytetit dhe kapacitetin urban të një qendre të ngarkuar dhe kështu të destinuara të kenë një ndikim të rëndë në qëndrueshmërinë afat-gjatë të aseteve kulturore të qytetit. Kjo prirje, përgjatë viteve të ardhshëm, mund të kontribuoi në një shkatërrim të ngadaltë të ndërtesave të trashëgimisë së qytetit, duke çuar në një transformim të pamjes arkitekturore të qytetit të vjetër, dhe duke prekur harmoninë estetike dhe fetare të ghateve. Qyteti është me fat që shumë nga modifikimet e bëra përreth dhe brenda zonave të trashëgimisë nuk janë gjithëmonë të pakthyeshme, por disa raste të veçanta shkatërrimi, ose të ashtu quajturat “ri-ndërtime”, janë të pakthyeshme. Një rast i till është një pallat i vjetër në një nga ghatet më të fotografuara dhe të rëndësishme të qytetit. Ky pallat u shit në një zinxhir hotelesh dhe u shkatërra në mënyrë që të bëhej një hotel me pesë yje. Veprimtaria shkatërruese nuk mund të ndalohej pasi më parë nuk kërkoheshin leje për shkatërrimin e ndonjë ndërtese që zotërohej, dhe prone të veçuar të trashëgimisë. Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit, me ankesën e një OJQ-je vendore dhe provat pasuese të sjella nga ajo, së fundmi ka ndërmarr një hap pozitiv në drejtim të ruajtjes së trashëgimisë arkitekturore të qytetit. Autoriteti e ka bërë të vështirë për zotëruesit e ndërtesave të trashëgimisë të kenë leje të veçanta për shkatërrimin e përpara modifikimit të ndonjë pjese të strukturës ekzistuese. Kjo ka penguar më tepër mundësin e shkatërrimit të pallatit dhe ka anulluar lejen e mëparshme të ndërtimit. === Popullsia në rritje === Sipas censusit të vitit 2001, popullsia e qytetit ishte rreth 1.5 milionë. Censusi i parë i bërë në vitet 1828-29 nga James Prinsep regjistronte një tërësi prej 181,482 banorësh. Që nga viti 1921 qyteti ka regjistruar një rritje të vazhdueshme të popullsisë. Ndikimi i rëndë i migrimit nga zonat rurale në ato urbane në kërkim të jetesës më të mirë e ka mbajtur nivelin e rritjes së popullsisë të lartë, duke arritur në rreth 32.5% në vitet 1991-2001. Popullsia e qytetit që nga viti 2021 i kaloi 2 milionë banorët. Për më tepër, ka një rrjedhje të përditshme të vlerësuar prej 30,000 banorësh në qytet. Bregu i lumit dhe zona e trashëgimisë së qytetit të vjetër është e populluar mjaft dendur (mbi 500 banorwha) dhe është këtu që trysnia e zhvillimit është duke ndryshuar në mënyrë të pakthyeshme panoramët shoqëroro-kulturore të trashëgimisë së qytetit. Trashëgimia ndërtimore e qytetit, që është një burim i i paçmueshëm dhe i pa-zëvendësueshëm, sot është seriozish e kërcënuar. Administrata shtetërore dhe bashkiake kanë nisur përpjekjet për mbrojtjen dhe menaxhimin e zonave të trashëgimisë dhe po mendojnë të bëjnë disa kufizime në ndalimin e shkatërrimit të këtyre zonave, por është akoma larg nga ndalimi i degradimit të kësaj trashëgimie. === Trafiku në rritje === Popullsia në rritje ka çuar në bllokimin e trafikut, jo vetëm në orët e pikut, por në shumicën e orëve të ditës. Kjo ka rritur ndotjen akustike dhe smogun. Pasi rrugët në qytetin e vjetër nuk mund të zgjerohen, është e rëndësishme që shumë nga rrugët në qendrën e qytetit të bëhen shëtitore dhe zona këmbësorësh. Një pjesë e trafikut është shndërruar në qarkullim një drejtimësh, por më shumë rrugë kanë nevojë të bëhen një drejtimshe, në mënyrë që ta bëjë trafikun të të qarkulloi më lehtësisht. Këto prirje dhe ngjarje janë tregues të fortë se nëse nuk ndëryhet urgjentisht në legjislacion, duke monitoruar dhe vlerësuar ndikimin, prirjet e tanishme të degradimit arkitekturor do të bëhen të pakthyeshme. Synimi i emërimit të zonave të trashëgimisë së qytetit në [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] është një hap i parë pozitiv në këtë drejtim. === Trysnitë e turizmit dhe pelegrinazhit === Varanasi ka qenë gjithmonë destinacioni më i rëndësishëm i turizmit kombëtar fetar, por trysnitë e turizmit të paqëndrueshëm nuk nuk burojnë nga ky segment i turizmit, përveç popullsisë në rritje që ai sjell. çdo vit më shumë se një milionë pelegrinë vijnë në këtë qytet dhe të gjithë lahen në lumin Gang, pasuar nga adhurimi në tempuj të ndryshëm. Turizmi dhe veprimtaritë e ndërlidhura janë një burim i rëndësishëm i të ardhurave për banorët, por është e rëndësishme të mbahet një zhvillim i turizmit të qëndrueshëm që është në harmon me atmosferën ekzistuese kulturore dhe fetare të qyteti. Disa përpjekje për ta ndalur këtë janë marrë nga autoritetet e shqetësuara nëpërmjet llojeve të përcaktuara të veprimtarive dhe organizimeve të promovuara dhe rivitalizimi i festave fetare. Qyteti i Varanasit dhe rajoni rreth tij (Kashi Kshetra) vizitohet nga mijëra hindu, budistë, xhainistë, shenjtë sufi dhe vizitorë të huaj çdo ditë. I njohur në botë si "qyteti i shenjtë" dhe "qyteti më i lashtë i banuar vazhdimisht", Varanasi dhe rajoni i tij është i pasur në trashëgimi arkitekturore dhe kulturore (që përfshin tempuj, faltore, pallate, [[matha]], xhami, [[ashrami|ashramë]], dhe panaire, festa, performanca muzikore, tradita luftimi, artizanate, endjen e mëndafshit, sarit, Rama Lilat etj.), bukuritë natyrore. Jeta vendore kulturore dhe fetare e Varanasit bashkë me trashëgiminë arkitekturore dhe panoramën natyrore të lumit Gang përbëjnë një burim të pamat për turizmin e qëndrueshëm, si për të vetë indianëve ashtu dhe vizitorëve të huaj. Gjashtë muajt, nga tetori deri në mars, ka qenë gjithmonë stina kryesore për turizmin ndërkombëtar, por prirjet e fundit tregojnë një model të vazhdueshëm përgjatë gjithë vitit. Në fakt, trashëgimia fetare, kulturore, natyrore, arkitekturore dhe artizanale e Varanasit dhe veprimtaritë e lidhura ekonomike si pelegrinazhi, ritualet dhe mësimet fetare, arti, muzika, turizmi, strukturat mikëpritëse, endja e mëndafshit dhe tapeteve, punimi i metaleve, shkollat dhe universitetet etj. formojnë bazën e ekonomisë së qytetit të Varanasit. Midis turistëve ndërkombëtar që vizitojnë Varanasin, më shumë se 40% i përkasin katër vendeve, [[Japonia|Japonisë]], [[Franca|Francës]], Britanisë dhe [[Gjermania|Gjermanisë]]. Ndërsa japonezët e vizitojnë qytetin kryesisht për shkak të lidhjes së tij me Budën, që në vitin 528 p.e.s. bëri predikimin e tij të parë në [[Sarnathi|Sarnath]], britanikët janë të tërhequr kryesisht nga historitë koloniale të Indisë, gjermanët ndjekin perceptimin e tyre indologjik dhe francezët udhëhiqen nga aspektet estetike që zgjedhin këtë qytet si destinacion të tyre. Ka pasur një shtim të turistëve nga [[Australia]], [[Italia]] dhe [[Zvicra]]. Turizmi i huaj është më së shumti stinor duke u përqëndruar në muajt korrik-shtator dhe pastaj përgjatë muajve të dimrit nga nëntori deri në mars. Ka gjithashtu shumë të huaj që janë vizitorët të rregullt çdo vit, që qëndrojnë për një periudhë të caktuar prej katër deri në gjashtë muaj çdo dimër. Llojet e turizmit ose studentëve të huaj që qëndrojnë në shtëpi qëndrimi të përhapura në të gjithë qytetin, zakonisht duan të mësojnë kulturën vendore dhe të përpiqen të integrohen me popullsinë vendore. Këta turistë janë aveturierë dhe gati për tu përshtatur me zakonet vendore. Ata zakonisht vijnë për të jetuar dhe përjetuar ajrinë kulturore të Varanasit ose për të mësuar muzikë, kërcim, yoga, ayurveda etj. Ky turizëm është një turizëm me ndikim të butë dhe shpesh në harmoni me shoqërinë, kulturën dhe mjedisin duke qenë i qëndrueshëm. Masa e turizmit ndikim-rëndë i qëndrimit dy ditor të luksit, që e shikojnë kulturën vendore si në muze, është kërcënimi i ri kryesor për mjedisin vendor urban dhe kulturor që është tërheqja e njëmendtë turistike. Trysnia për zhvillimin e këtij lloji të turizmit në qytetin e vjetër është e pamatë. Pasi zonat e trashëgimisë janë tërheqje e natyrshme për turistët, ka një prirje në rritje në qytet për ti përdorur pasuritë e trashëgimisë për mikëpritjen dhe qëllime komerciale që synojnë të kënaqin vetëm kërkesat e turistëve të huaj. Kur pasuritë e trashëgimisë janë në zona të gjera, veprimtari të tilla janë në harmoni me mjedisin e tyre. Ndikimi negativ i këtij turizmi mbi kulturën dhe ekonominë vendore shumëfishohet kru struktura të tilla mikëpritëse janë brenda zonave të trashëgimisë të populluara dendur, si ghatet, ku ata janë në mospërputhje me ajrinë shpirtërore dhe fetare të vendit dhe ku ato e mbingarkojnë kapacitetin e mjedisit urban dhe kulturor, burimet ujore, sistemin e kanalizimeve etj. Ky lloj turizmi nuk sjell përfitime ekonomike për qytetin, por vetëm për strukturat e pritjes së luksit. Meqë ky lloj turizmi sjell përfitime më të mëdha ekonomike për zotëruesit e këtyre strukturave, ata priren ta rrisin përdorimin e strukturave të trashëgimisë për ti përshtatur me këtë turizëm. === Trysnitë mjedisore === Argjila e pasur dhe me shumicë e ka mbajtur eko-sistemin e lumit akoma të paprekur, por rritja e trysnisë urbane dhe ndotja bujqësore kanë nisur ta ngushtojnë shtrirjen e përballueshme të sistemit lumor në minimum. Eko-sistemi lumor është duke u përballur me trysnitë e popullsisë në rritje në zonën e trashëgimisë buzë lumit dhe gjithashtu nga pjesë të tjera të qytetit, ujërat e zeza të të cilit derdhen drejtpërdrejt në lum. Është duke u përballur edhe nga ndotësit bujqësor nga fshatrat rreth qytetit. Megjithatë, afërsisht 80% e ndotjes së lumit Gang në Varanasi janë mbetjet urbane. Lumi dhe uji nëntokësor janë gjithashtu një burim i ujit të pijshëm për popullsinë që jeton në zonat e trashëgimisë. Lumi përballet me trysni shtesë gjatë ditëve të festave fetare kur miliona besimtarë lahen në të. Përkrahë kësaj, përdorimi në rritje i plastikës dhe materialeve të pashpërbëshme bllokojnë kanalizimet dhe ndotin ujin e tij. Në mënyrë që këto probleme të përballohen, kërkohen nisma politike me bazë të gjerë dhe duhet të zbatohen në mënyrë të përpiktë, duke monitoruar dhe vlerësuar ndikimin e legjislacionit mjedisor. Megjithëse në Indi ka mjaft ligje mjedisore, në të gjitha nivelet, si kombëtare ashtu dhe shtetërore, zbatimi i tyre racional është një çështje thelbësore. Aktet në nivel qendror përfshijnë marrjen me ndotjen e ujit, të detit, mbetjet e rrezikshme, rrezatimet, pesticidet ruajtjen e pyjeve dhe jetës së egër. Shteti i Uttar Preadeshit tashmë ka nxierë disa akte, por asgjë të lidhur drejtpërdrejt me çështjet kryesore mjedisore. Rreth 60% e gjithë ndotjes përqendrohet në bregun e lumit dhe zonën e afërt të qytetit të vjetër të Varanasit. Dendësia e popullsisë në këtë zonë është më shumë se 500 banorë për hektarë dhe numri i banorëve për shtëpi është rreth 10. Kjo zonë është pothuajse e zhveshur nga parqet dhe hapësirat e lira. Hedhja e mbetjeve të ngurta në çdo kënd rrugor i jep një pamje të padurueshme. Në qytet haset akoma përdorimi i qymyrit dhe drurit përveç djegjes së kufomave në zonat e dy ghateve të kremimit. Për shkak të ndotjes së ujit, në këtë zonë janë të zakonshme sëmundjet e lidhura me ujin. === Kërcënimi i Lumit Gang === Standarti i pastërtisë i vendosur për Gangun nga ministria e mjedisit të Indisë është një maksimum oksigjenit biokimik është 3 miligramë për litër. Testet e zhvilluar gjatë Gangut tregojnë një nivel prej mbi 5.5 miligram për litër dhe fekalet llogariten në 5,000 deri në 10,000 për 100 litra ujë, ndërsa kufiri për këtë të fundit është vetëm 3,000 për 100 litra ujë. Në disa pika të derdhjes së ujërave të zeza fekalet e kalojnë nivelin 100,000 për 100 litra. Në vitin 1986 u krijua Autoriteti Qendror i Gangut (AQG) dhe paraqiti një master plan për pastrimin me Planin e Veprimit të Gangut tepër të përkrahur me një buxhet prej 293 milionë rupish (i barasvlefshëm me 18.5 milionë dollarë) për pesë vitet e para. Ai nisit funksionimin e tij në vitin 1988. Faza e dytë u planifikua për periudhën e viteve 1994-99 me një buxhet prej 491 milionë rupish (16.5 milionë dollarë), por nuk është zbatuar ndonjëherë. Faza e tretë, që përfshin edhe buxhetin e fazës së dytë, është një proces me një buxhet prej 2.080 miliardë rupish (45.2 milionë dollarë) që pritej që nga fundi i vitit 2000 të zbatohej. Masat përfshinin parandalimin e ndotjes, kontrollimin dhe shmangjen e derdhjeve, rritjen e kapacitetit të impianteve të trajtimit dhe mbi 30 skema të lidhura. Limitet kohore kanë kaluar tashmë dhe Gangu është akoma duke pritur që të pastrohet. OJQ-ja The Swatcha Ganga Campaign (SGC) në vitin 1982 duke u marr me ‘lëvizjen e pastrimit të Gangut, është një institucion gjerësisht i promovuar në këtë zonë. Në masa të ndryshme, këto agjensi duket se shqetësohen më shumë me krijimin e reputacionit në nivel vendor, kombëtar dhe ndërkombëtar sesa me duke ndërmarr veprime vendimtare për të pastruar lumin. Është e dukshme se mbi bazën e burimeve dhe informacionit të dorës së parë që rreth një e katërta e fondeve të dhuruara u përdor ndërsa pjesa tjetër ka shkuar në xhepat e zyrtarëve. Ka një mungesë të pjesëmarrjes publike dhe mungesës së ndërgjegjësimit për problemet e lumit. Në të njëjtën kohë kanë dështuar edhe përpjekjet për të rigjallëruar etikën e vjetër teologjike të harmonisë me natyrën dhe shpirtin e vetë-mjaftueshmërisë. Zgjidhja e vetme është nëpërmjet ndërgjegjësimit publik të sensit qytetar dhe krijimit të karakterit moral në përpjekje për të shpëtuar simbolin kulturor të lumit Gang. Ndikimi në rritje i ndotjes dhe zvogëlimi i prurjeve të ujit në Gang së bashku e kanë shumëfishuar efektin në Varanasi. Nga fundi i marsit rritja e një ishulli të stërmadh rëre dhe zvogëlimi i menjëhershëm i nivelit të Gangut do të dalë shpejt si një kërcënim për ekzistencën e ghateve. Rreth një dekadë më parë gjerësia e lumit ishte 225–250 m., megjithatë ai arriti në rreth 60–70 m. Rrjedha kryesore ka humbur shpejtësinë e rrjedhës për shkak të volumit më të vogël dhe trysnisë së ujit. Thellësia e shtratit ka rënë pre në mënyrë drastike e depozitimeve. Kapaciteti natyror i lumit për të mbajtur shpejtësinë e rrjedhjes e kontrolluar rezulton se pranë Ghatit Asi, ghatit të parë, lumi tashmë e ka lënë bregun rreth 7–8 m. Prania e ghateve në Varanasi është në rrezik për shkak se vetë ekzistenca e Gangut është në rrezik. ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi]] * [[Arkitektura e Uttar Pradeshit]] * [[Feja në Varanasi]] * [[Ghatet në Varanasi]] * [[Tempujt hindu në Varanasi]] * [[Laknau]] * [[Sarnathi]] == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{Reflist|30em}} ==Bibliografia== {{refbegin}} {{div col}} * {{cite book|title=The stone-tipped arrow: late stoneage hunters of the tropical old world|author=Bridget Allchin|url=https://books.google.al/books?id=JnMKAQAAIAAJ|publisher=Phoenix House|year=1966|language=en|id=ASIN B0000CN8P3}} * {{cite book|first=Anant Sadashiv|last=Altekar|title=History of Benares: from the the earliest times down to 1937|publisher=The Culture Publication House, Benares Hindu University|language=en|year=1937}} * {{cite book|last=Arnett|first=Robert A.|title=India Unveiled|url=https://archive.org/details/indiaunveiled0000arne_e5e3|publisher=Atman Press|year=2006|ISBN=0-9652900-4-2|language=en}} * {{cite book|author=P. Arundhati|title=Annapurna: A Bunch of Flowers of Indian Culture|url=https://books.google.com/books?id=cfK2LoH_j54C|accessdate=19 nëntor 2012|date=1 janar 2001|publisher=Concept Publishing Company|language=en|isbn=978-81-7022-897-4}} * {{cite book|author=Catherine B. Asher|title=Architecture of Mughal India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC|date=24 shtator 1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26728-1}} * {{cite book|author=Akhil Bakshi|title=Between heaven and hell: travels through Sri Lanka, Bangladesh, Bhutan, Nepal, and India: an account of the expedition hands across the borders|url=https://books.google.com/books?id=l_1tAAAAMAAJ|year=2004|language=en|publisher=Odyssey Books}} * {{cite book|last=Bansal|first=Sunita Pant|title=Hindu Pilgrimage. Teertha|url=https://books.google.com/?id=F303Zb7EC0kC|publisher=Pustak Mahal|year=2008|language=en|isbn=9788122309973}} * {{cite book|last=Berwick|first=Dennison|title=A Walk Along The Ganges|url=https://books.google.com/books?id=JTJszmJc2oUC|year=1986|publisher=Dennison Berwick|language=en|isbn=978-0-7137-1968-0}} * {{cite book|author1=Vanessa Betts|author2=Victoria McCulloch|title=Delhi to Kolkata Footprint Focus Guide|url=https://books.google.com/books?id=acT9AgAAQBAJ|date=30 tetor 2013|publisher=Footprint Travel Guides|language=en|isbn=978-1-909268-40-1}} * {{cite book|author1=Vanessa Betts|author2=Victoria McCulloch|title=India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip|url=https://books.google.com/books?id=y-pUBAAAQBAJ|publisher=Footprint Travel Guides|language=en|date=27 shtator 2013|isbn=978-1-907263-74-3}} * {{cite book|last1=Bindloss|first1=Joe|last2=Brown|first2=Lindsay|last3=Elliott|first3=Mark|title=Northeast India|url=https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC|year=2007|publisher=Lonely Planet|language=en|isbn=978-1-74179-095-5}} * {{cite book|last=Bradnock|first=Robert W.|title=Footprint India|url=https://archive.org/details/footprintindia0000brad|publisher=Footprint Travel Guides|year=2004|ISBN=1-904777-00-7|language=en}} * {{cite book|last1=Broughton|first1=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|title=World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|language=en|url=https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC|year=2000|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-636-5}} * {{cite book|last1=Bruyn|first1=Pippa de|last2=Bain|first2=Keith|last3=Allardice|first3=David|title=Frommer's India|url=https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC|date=18 shkurt 2010|publisher=John Wiley & Sons|language=en|isbn=978-0-470-64580-2}} * {{cite book|author=C. MacKenzie Brown|title=The Devi Gita: The Song of the Goddess|url=https://books.google.com/books?id=OxayHczql9EC|accessdate=19 nëntor 2012|year=1998|publisher=SUNY Press|language=en|isbn=978-0-7914-3940-1}} * {{cite book|first=Winand M.|last=Callewaert|title=Banaras: Vision of A Living Ancient Tradition|url=https://books.google.com/books?id=RyTeRVRLiOYC|year=2000|publisher=Hemkunt Press|language=en|isbn=81-7010-302-9}} * {{Cite book|first=Mahadev|last=Chakravarti|year=1994|title=The Concept of Rudra-Śiva Through The Ages|place=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|edition=botimi i dytë i përmirësuar|language=en|isbn=81-208-0053-2}} * {{Cite book|first=B. K.|last=Chaturvedi|year=2006|title=Shiv Purana|place=New Delhi|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd|edition=First|language=en|isbn=81-7182-721-7|url=https://books.google.com/books?id=bchgql0em9YC&pg=PA58&dq=jyotirlinga&hl=en&sa=X&ei=tatJT_lXtIayAvm-2OoI&ved=0CEEQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false}} * {{cite book|author=William Crooke|title=The Popular Religion and Folklore of Northern India|url=https://archive.org/details/popularreligionf0000croo|origyear=1896|edition=botimi i 2-të i përmirësuar|publisher=Munshiram Manoharlal|location=Delhi|language=en|date=mars 1968}} * {{cite book|title=Sir Banister Fletcher's a History of Architecture|url=https://archive.org/details/sirbanisterfletc0000flet_c4l9|edition=botimi i njëzetë|editor=Dan Cruickshank (redaktor)|publisher=Architectural Press|year=1996|ISBN=0-7506-2267-9|language=en}} *{{Cite book|author1=Alexander Cunningham|author2=Surendranath Majumdar Sastri|year=2002|origyear=1924|title=Ancient Geography of India|publisher=Munshiram Manoharlal|language=en|ISBN=81-215-1064-3}} * {{cite book|author1=Geoff Crowther|author2=Prakash A. Raj|author3=Tony Wheeler|url=https://books.google.com/books?id=7-EvAQAAIAAJ|title=India, A Travel Survival Kit|publisher=Lonely Planet|language=en|year=1984}} * {{cite book|last=Das|first=G. N.|title=Couplets from Kabīr|language=en|url=https://books.google.com/books?id=bNc2VfJiQW4C|year=1991|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0935-2}} * {{cite book|author=Madhuri Desai|url=http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|format=pdf|title="Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras"|language=en|year=2003|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|url-status=dead}} * {{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|year=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|access-date=19 dhjetor 2016}} * Rajendra Kumar Dube: ‘Banarasi Sari Industry: Issue of Its Dignity’, SANMARG, Varanasi Visheshankm (në hindi), redaktor K. K. Mishra, Varanasi, 1986. * {{cite book|author1=Fiona Dunlop|author2=Carol Sykes|author3=Felicity Jackson|title=Fodor's Exploring India|url=https://books.google.com/books?id=AnLWgVtbJpoC|year=2001|publisher=Fodor's Travel Publications|language=en|isbn=978-0-679-00707-4}} * {{cite book|last=Eck|first=Diana L.|title=Banaras, City of Light|language=en|url=https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC|year=1982|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-11447-9}} * Mircea Eliade: The Sacred and the Profane; 1991, Princeton University Press, Princeton. Org. 1959. * Gavin Flood: ''Rites of Passage''; te Paul Bowen: ''[http://books.google.com/books?id=_bjmiUSDRkAC Themes and issues in Hinduism]''; 1998, Cassell, London, ISBN 0-304-33851-6. * {{cite book|author=Sandria B. Freitag (red.)|title=Culture and Power in Banaras|publisher=Berkeley: University of California Press|language=en|year=1989}} * Marc Gaborieau: “The cult of saint among the Muslims of Nepal and North India”; Saints and their Cults: Studies in Religious Sociology, Folklore and History; red. S. Wilson, Cambridge: Cambridge University Press, 1983. * {{cite book|last=Gandhi|first=Surjit Singh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E|url=https://books.google.com/books?id=qw7-kUkHA_0C&pg=PA90|year=2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|language=en|isbn=978-81-269-0857-8}} * Th. H. Gastner: Myth and Story; 1954, Numen, nr. 1, fq. 184-212. * {{cite book|title=Visualizing Space in Banaras|author=Martin Gaenszle|author2=Jörg Gengnagel|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2006|isbn=3447051876|language=en|url=https://books.google.com/books?id=cMJMNvvpEuYC}} * {{cite book|url=https://archive.org/stream/kashicityillustr00grea|title=Kashi the city illustrious, or Benares|language=en|year=1909|author=Edwin Greaves|publisher=Indian Press|location=Allahabad}} * {{Cite book|last=Gwynne|first=Paul|title=World Religions in Practice: A Comparative Introduction|year=2009|language=en|publisher=Blackwell Publication|location=Oxford|isbn=978-1-4051-6702-4|url=https://books.google.com/books?id=tdsRKc_knZoC}} * {{cite book|first=Amita|last=Gupta|title=Early Childhood Education, Postcolonial Theory, and Teaching Practices in India: Balancing Vygotsky and the Veda|language=en|url=https://books.google.com/books?id=qi2EAXesijkC|year=2006|publisher=Macmillan|isbn=978-1-4039-7114-2}} * {{cite book|first=Shobhna|last=Gupta|title=Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC|year=2003|publisher=Har-Anand Publications|language=en|isbn=978-81-241-0926-7}} * {{cite journal|last1=Hamner|first1=Steve|last2=Tripathi|first2=Anshuman|last3=Mishra|first3=Rajesh Kumar|last4=Bouskill|first4=Nik|last5=Broadaway|first5=Susan C.|last6=Pyle|first6=Barry H.|last7=Ford|first7=Timothy E.|title=The role of water use patterns and sewage pollution in incidence of water-borne enteric diseases along the Ganges river in Varanasi, India|journal=International Journal of Environmental Health Research|language=en|volume=16|issue=2|year=2006|pages=113-32|issn=0960-3123|doi=10.1080/09603120500538226|pmid=16546805}} * {{Cite book|last=Harding|first=Elizabeth U.|title=Kali: The Black Goddess of Dakshineswar|chapter=God, the Father|publisher=Motilal Banarsidass|year=1998|language=en|isbn=978-81-208-1450-9}} * {{cite book|author=Ernest Binfield Havell|title=Benares: The Sacred City; Sketches of Hindu Life and Religion|url=https://books.google.al/books?id=XvcRAAAAYAAJ|publisher=Blackie & Son|language=en|year=1905}} * {{cite book|url=https://archive.org/stream/narrativeofjourn01hebe|title=Narrative of a journey through the upper provinces of India, from Calcutta to Bombay, 1824-1825|author=Reginald Heber|year=1829|language=en|publisher=Philadelphia, Carey, Lea & Carey}} * {{cite book|last=Herman|first=A. L.|title=Community, Violence, and Peace: Aldo Leopold, Mohandas K. Gandhi, Martin Luther King, Jr., and Gautama the Buddha in the Twenty-First Century|url=https://books.google.com/books?id=3Kp333dcCpAC|year=1999|publisher=SUNY Press|language=en|isbn=978-0-7914-3983-8}} * {{cite book|first=James|last=Heitzman|title=The City in South Asia|language=en|url=https://books.google.com/books?id=c2p0kqUqfQ4C&pg=PA54|publisher=Psychology Press|year=2008|isbn=9780415343558}} * {{cite book|author=Ansar Hussain|url=https://books.google.com/books?id=XRpFol4AnO0C|title=The Rediscovery of India: A New Subcontinent|publisher=Orient Blackswan|date=1 janar 1999|language=en|ISBN=978-81-250-1595-6}} * {{cite book|first=Knut A.|last=Jacobsen|title=Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space|url=https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC|year=2013|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-0-415-59038-9}} * {{cite book|last=Jayaswal|first=Vidula|title=Ancient Varanasi: an archaeological perspective (excavations at Aktha)|year=2009|publisher=Aryan Books International|language=en|isbn=978-81-7305-355-9}} * {{Citation|title=A History of Hindi Literature|author=K. B. Jindal|year=1955|publisher=Kitab Mahal|language=en|url=https://books.google.com/books?id=IkA9AAAAIAAJ}} * {{cite book|first1=Constance|last1=Jones|last2=Ryan|first2=James D.|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC|language=en|accessdate=14 nëntor 2012|year=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=9780816075645}} * {{cite book|last=Kasbekar|first=Asha|title=Pop Culture India!: Media, Arts, And Lifestyle|url=https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C|year=2006|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-1-85109-636-7}} * Kashi Khanda (e Skanda Puranas). Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, Kalkuta, 1961. (shkruar midis shekullit të XI dhe XIII). * Kashi Rahasya (shtojcw e Brahmavaivarta Puranas), 1957. Gurumandala Granthamalaya, No. XIV, vol. III, Kalkuta. Shkruar nw shekullin e XVI. * {{cite book|author=Manjari Katju|title=Vishva Hindu Parishad and Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=b70nKb-8YuMC|date=1 janar 2003|publisher=Orient Blacksw/an|language=en|isbn=978-81-250-2476-7}} * {{cite book|author1=Suvir Kaul|title=The Partitions of Memory: The Afterlife of the Division of India|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|language=en|isbn=9781850655831}} * {{cite book|last=Kishore|first=Kaushal|title=Holy Ganga|url=https://books.google.com/books?id=mbGeAwAAQBAJ|year=2008|publisher=Rupa Publications|language=en|isbn=978-81-291-3328-1}} * {{cite book|last=Kochhar|first=Atul|title=Benares: Michelin Starred Cooking|url=https://books.google.com/books?id=Pu3sCAAAQBAJ|date=4 qershor 2015|publisher=Bloomsbury Publishing|language=en|isbn=978-1-4729-2078-2}} * {{cite book|last=Kramrisch|first=Stella|origyear=1946|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|publisher=Motilal Banaridass|location=Delhi|language=en|year=1999}} * {{cite book|author=Brajesh Kumar|url=https://books.google.com/books?id=Qqei_Wo1qXwC|title=Pilgrimage Centres of India|publisher=Diamond Pocket Books|year=2003|language=en|ISBN=978-81-7182-185-3}} * Nita Kumar: ‘The Mazars of Banaras: A New Perspective on the City’s Sacred Geography’, Trends in the Geography of Belief Systems; redaktorë: R.L. Singh & Rana P.B. Singh, (Varanasi: National Geographical Society of India, Pub. 34, 1987). * Nita Kumar: The Artisan of Banaras: Popular Culture and Identity, 1880-1986; Princeton NJ: Princeton University Press, 1988. * {{cite book|author=Sudarshan Lal|title=Fairs and Festivals of Varanasi|publisher=Jnana Pravaha|language=en|year=2003}} * Richard Lannoy: The Speaking Tree: A study of Indian Culture and Society; 1971, Oxford University Press, Londër dhe New/ York. *Lawlor, Robert 1982. Sacred Geometry. Thames & Hudson, London. * Vera Lazzaretti: Constructing the eternal city of light through history and society: evolution of the image of Kashi in the 18th - 20th centuries “picture maps”; Cracow/ Indological Studies 2012, nr 14: History and Society as Depicted in Indian Literature and Art. Part I. DRSYA. Visual and Performing Arts. Institute of Oriental Studies, Jagiellonian University, Cracow; ISSN 1732-0917. *Lipner. J. Hindus-Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge. 1991 * {{Cite book|last=Lochtefeld|first=James G.|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|year=2002|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=0-8239-3179-X|language=en|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC}} *Malville, J.McKim and Singh, Rana P.B. 1998. Pilgrimage mandalas of the Gangetic plains. A paper presented at the 14th I.C.A.E.S., July 26-Aug.1, Session on “Pilgrimage: Text and Context”, W/illiamsburg, VA, U.S.A. *Malville, John McKim 1985. Sun w/orship in contemporary India. Man in India (Ranchi), 63 (3): 207-221-233. *Malville, John McKim. 1992. Cosmogonic Motifs in Indian Temples. In, Sacred Architecture and Traditions of India, China, Judaism and Islam, ed. Emily Lyle. Edinburgh University Press, Edinburgh: 25-39. *Malville, John McKim. 1994. Astronomy at Vijayanagara: Sacred Geography confronts the cosmos. National Geographical Journal of India, 40: 171-188; also in, The Spirit and Pow/er of Place: Human Environment & Sacrality, ed. Rana P. B. Singh. National Geographical Society of India, Pub. 41, Varanasi. *Margold, H. 1991. The Alchemist’s Almanach. Bear & Co., Santa Fe, NM. *{{cite book|title=Matsya Purana|url=https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC|publisher=Diamond Pocket Books|author=Vinay|id=ISBN 81-288-0678-5, 9788128806780|language=sa}} * {{cite book|author=Medhasananda|title=Varanasi at the crossroads: a panoramic view of early modern Varanasi and the story of its transition|url=https://books.google.com/books?id=K4MMAQAAMAAJ|year=2002|publisher=Ramakrishna Mission, Institute of Culture|language=en|isbn=978-81-87332-18-3}} * {{cite book|first1=Ronald|last1=Mellor|first2=Amanda H.|last2=Podany|title=The World in Ancient Times: Primary Sources and Reference Volume|url=https://books.google.com/books?id=l8MqX3QAmIkC|year=2005|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-522220-3}} * {{cite book|last=Melton|first=J. Gordon|title=The Encyclopedia of Religious Phenomena|url=https://books.google.com/books?id=n2LTTK5B_OMC&pg=PA29|date=1 janar 2007|publisher=Visible Ink Press|language=en|isbn=978-1-57859-209-8}} * {{cite book|author=Merriam-Webster|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC|year=1999|publisher=Merriam-Webster|language=en|isbn=978-0-87779-044-0}} * {{cite book|author1=Diane P. Mines|author2=Sarah Lamb|title=Everyday Life in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=QFhYnt2rL6YC|year=2002|publisher=Indiana University Press|language=en|isbn=0-253-34080-2}} * {{cite book|last=Misra|first=Jaishree|title=Rani|language=en|url=https://books.google.com/books?id=vwITlHzYxnoC|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310210-6}} * {{cite book|first=Swati|last=Mitra|title=Good Earth Varanasi City Guide|url=https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC|year=2002|publisher=Eicher Goodearth Limited|language=en|isbn=978-81-87780-04-5}} * {{cite book|last=Mohanty|first=Bidyut|title=Urbanisation in Developing Countries: Basic Services and Community Participation|url=https://books.google.com/books?id=88_4KESo8d0C|year=1993|publisher=Concept Publishing Company|language=en|isbn=978-81-7022-475-4}} * {{cite book|translator=F. Max Muller|title=The Upanishads, Vol. I|date=1 qershor 2004|publisher=Kessinger Publishing, LLC|language=en|ISBN=1419186418}} * {{cite book|translator=F. Max Muller|title=The Upanishads Part II: The Sacred Books of the East Part Fifteen|date=26 korrik 2004|publisher=Kessinger Publishing, LLC|language=en|ISBN=1417930160}} * {{cite book|title=Slowly Down the Ganges|url=https://archive.org/details/slowlydownganger0000eric|author=Eric Newby|year=1966|publisher=Hodder & Stoughton|language=en|location=Londër}} * {{cite book|author=Abdus Salam Nomani|title=Tarikh Asar-e-Banaras|language=ur|publisher=Banaras: Maktabe Nadawatal Maurrif|year=1968}} *{{cite book|title=Padma Purana|url=https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ|publisher=Diamond Pocket Books|author=B. K. Chaturvedi Vinay|year=2008|id=ISBN 81-288-1748-5, 9788128817489|language=sa}} * {{cite book|last=Pandey|first=K. N.|title=Adoption of Agricultural Innovations: A Study of Small and Marginal Farmers of Varanasi, U.P.|url=https://books.google.com/books?id=NLk3-qPOBrEC|year=1989|publisher=Northern Book Centre|language=en|isbn=978-81-85119-68-7}} * {{cite book|first=Tracy|last=Pintchman|title=Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares|url=https://books.google.com/books?id=W-9Hq-DOXnEC|year=2005|publisher=SUNY Press|language=en|isbn=978-0-7914-8256-8}} * {{cite book|last=Pletcher|first=Kenneth|title=The Geography of India: Sacred and Historic Places|url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&pg=PA159|year=2010|publisher=The Rosen Publishing Group|language=en|isbn=978-1-61530-142-3}} * {{cite book|last1=Possehl|first1=Gregory L.|title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective|year=2010|publisher=AltaMira|isbn=978-075-910-172-2|url=http://books.google.co.uk/books?id=pmAuAsi4ePIC|language=en}} * {{cite book|last=Prakash|first=Satya|title=Cultural Contours of India: Dr. Satya Prakash Felicitation Volume|url=https://books.google.com/books?id=nKJiBUFrmfoC|year=1981|publisher=Abhinav Publications|language=en|isbn=978-0-391-02358-1}} * {{cite book|url=https://books.google.ca/books?id=0uA_AQAAMAAJ|title=Benares Illustrated in a Series of Drawings|author=James Prinsep|language=en|isbn=9788171241767}} * {{cite book|first=Satyajit|last=Ray|title=Adventures of Feluda: Mystery of the El|url=https://books.google.com/books?id=RKjNXSvBrz8C|year=2003|publisher=Penguin Books India|language=en|isbn=978-0-14-333574-0}} * {{cite book|title=Rig Veda Samhita|editor=Shripad Sharma (redaktor)|publisher=Svadhyayamandala|location=Anudha|language=en|year=1940}} * {{cite book|author=Dane Rudhyar|year=1983|title=Rhythm of Wholeness|publisher=Quest Books, Theosophical Publ. House|language=en|location=Wheaten}} * {{cite book|author=Swami Satyananda|title=Devi Gita|language=en|url=https://books.google.com/books?id=TqeK1wVsiTIC|accessdate=19 nëntor 2012|date=1 korrik 1996|publisher=Devi Mandir|isbn=978-1-877795-13-8}} * {{cite book|last=Schreitmüller|first=Karen|title=Baedeker India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=bGgf_LkeG2kC|year=2012|publisher=Baedeker|isbn=978-3-8297-6622-7}} * {{Cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|language=en|isbn=978-9-38060-734-4}} * {{cite book|last=Sharma|first=Virendra Nath|title=Sawai Jai Singh And His Astronomy|language=en|url=https://books.google.com/books?id=QRA2mgZnXXMC|year=1995|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1256-7}} * {{cite book|last1=Sharma|first1=Urmila|last2=Sharma|first2=S.K.|title=Indian Political Thought|url=https://books.google.com/books?id=BX3wIjJ9mvMC|year=2001|publisher=Atlantic Publishers & Dist|language=en|isbn=978-81-7156-678-5}} * Kerrin Graefin V. Schwerin: ‘Saint Worship in Indian Islam: the legend of the Martyr Salar Masud Ghazi’; Ritual and Religion among Muslims in India; red. Imtiaz Ahmad, Delhi: Manohar, 1981. *Mahesh Senagala: Circuits, Death And Sacred Fiction: The City Of Banaras. * {{cite book|first=Myra|last=Shackley|title=Managing Sacred Sites: Service Provision and Visitor Experience|url=https://books.google.com/books?id=F18-QxgyHIEC|year=2001|publisher=Cengage Learning EMEA|language=en|isbn=978-1-84480-107-7}} * {{cite book|author=Matthew Atmore Sherring|title=The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times|url=https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ|publisher=Trübner & Co.|year=1868|language=en|location=Londër}} * {{cite book|author=Rekha Shetty|url=https://books.google.com/books?id=a6JQAwAAQBAJ|title=Innovation Sutra: The Secret of Good Business and a Good Life|publisher=Penguin Books Limited|date=1 maj 2014|language=en|ISBN=978-93-5118-696-0}} * {{cite book|author=David Shulman|title=Tamil Temple Myths|url=https://archive.org/details/tamiltemplemyths0000shul|year=1980|publisher=Princeton University Press|language=en|location=Princeton}} * {{cite book|last=Singh|first=Ram Bali|title=Rajput Clan-settlements in Varanasi District|year=1975|publisher=National Geographical Society of India|language=en|oclc=4702795}} * Singh, Rana P. B. 1987. The Pilgrimage Mandala of Varanasi (Kashi): A Study in Sacred Geography. National Geographical Journal of India, nr. 33 (4): fq. 493-524. * Singh, Rana P. B. 1988. The Image of Varanasi: Sacrality and perceptual world. National Geographical Journal of India, nr. 34 (1): fq. 1-32. * Singh, Rana P.B., 1991. Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape. Tara Book Agency, Varanasi. * Singh, Rana P. B. 1993. Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares). Architecture & Behaviour (Lausanne, Switzerland), nr. 9 (2): fq. 239-249. * Singh, Rana P. B. 1993. Ed. Banaras (Varanasi): Cosmic Order, Sacred City and Hindu Traditions. Tara Book Agency, Varanasi. * Singh, Rana P.B. 1994. Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram. National Geographical Journal of India, nr. 40, fq. 189-216. * Singh, Rana P.B.; 2002. Towards the Pilgrimage Archetype. The Panchakroshi Yatra of Banaras. Indica Books, Banaras. * Rana P.B. Singh, 2009, Identity of 'India' & 'Indianness', and Geography in India: Sensitive Appraisal from the past and move to 21st Century; in, Singh, Ravi S. (red.) Indian Geography: Perspectives, Concerns and Issues. Rawat Publications, Jaipur & New Delhi, ISBN 81-316-0228-1. * {{cite book|author=Rana P.B. Singh|language=en|url=https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ|title=Banaras: Making of India’s Heritage City|publisher=Cambridge Scholars Publishing|date=2 tetor 2009|ISBN=978-1-4438-1579-6}} * {{cite book|author=Rana P.B. Singh|title=Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India|date=1 nëntor 2009|publisher=Cambridge Scholars Publishing|language=en|ISBN=978-1-4438-1417-1}} * Rana P.B. Singh, referimi: ''Muslim Shrines and Multi-Religious visitations in Hindus' city of Banaras, India: Co-existential Scenario''; 2013, konferenca 'Compostela International Studies in Pilgrimage History and Culture'; Antón M. Pazos (redaktor), volumi 4, publikuar në librin: 'Pilgrims and Pilgrimages as Peacemakers in Christianity, Judaism and Islam'; fq. 127-59. * {{cite book|author1=Rana P.B. Singh|author2=Pravin S. Rana|title=Banaras Region: Spiritual and Cultural Guide, Pilgrimage & Cosmology Series|location=Varanasi|publisher=Indica Books|language=en|year=2006}} * {{cite book|editor=Rana P.B. Singh|title=Heritagescapes and Cultural Landscapes|year=2011|chapter=kapitulli 10 - Varanasi, India’s Cultural Heritage City: Contestation, Conservation & Planning|series=Planet Earth & Cultural Understanding, Series Pub. 6|publisher=Shubhi Publications|location=Nju Delhi|language=en|ISBN=978-81-8290-226-8}} * Rana P.B. Singh, 2015, Banaras: Visioning Cultural Heritage & Planning. SANDHI, A Journal of Interfacing Science-Heritage and Technology-Tradition of India [IIT Kharagpur, India], vol. 1 (no. 1), shkurt: fq. 100-22. ISBN 978-93-80813-32-5. * {{cite journal|title=Cosmic order and Cityscape of Varanasi (Kashi): The Sun images and cultural astronomy|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=National Geographical Journal of India|language=en|ISSN=0027-9374|volume=41|date=mars 1995}} * {{cite journal|title=Khajuraho, India: A Search in Landscape Geometry and Cosmo-Vision|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=The Ley Hunter|location=Stroud, B.M.|language=en|issue=132|year=1998}} * {{cite journal|title=Visual astronomy in the mythology and ritual of India: the Sun temples of Varanasi|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|publisher=Vistas in Astronomy.|journal=An International Review Journal|location=Elsevier Oxford, UK|language=en|volume=39 (4)|pages=431-49|id=doi:10.1016/0083-6656(95)00004-6}} * {{cite book|last1=Singh|first2=Pravin S.|last2=Rana|title=Banaras region: a spiritual & cultural guide|year=2002|publisher=Indica Books|language=en|isbn=9788186569245}} * {{cite book|author1=Rana P.B. Singh|author2=Neelam Pal|year=2012|chapter=kapitulli 7, "Varanasi: Master Plans and Perspectives of Heritagescapes"|title=Holistic Development: A Regional Perspective|editor1=K.N. Singh|editor2=N.K. Rana|publisher=Radha Publications|location=New Delhi|language=en|ISBN=81-7487-784-3}} * {{cite book|last=Sircar|first=Dines Chandra|title=The Shakta Pithas|language=en|url=https://books.google.com/books?id=I969qn5fpvcC|accessdate=14 nëntor 2012|year=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=9788120808799}} * {{cite book|author=V. K. Subramanian|title=Art Shrines of Ancient India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C&|accessdate=20 nëntor 2012|date=1 janar 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-431-8}} * {{cite book|title=Mahabharata|editor=V.S. Sukthankar etj. (redaktim kritik)|publisher=Bhandarkar Oriental Research Institute|location=Baroda|language=sa|date=1933–1959}} *{{cite book|first=Kuber Nath|last=Sukul|title=Varanasi Down The Ages|language=en|url=http://books.groogle.com/books?id=Y2LUAAAAMAAJ|year=1974|publisher=Kameshwar Nath Sukul|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115034/http://books.groogle.com/BOOKS?ID=Y2LUAAAAMAAJ|url-status=dead}} * {{cite book|last=Tavernier|first=Jean-Baptiste|origyear=1889|title=Travels in India|translator=V. Ball|edition=botimi i III|editor=William Crooke|publisher=Macmillan|location=New Delhi|year=1977|language=en}} * {{cite book|last=Tiwari|first=Reena|title=Space-Body-Ritual: Performativity in the City|url=https://books.google.com/books?id=P7W1I4j75E8C|year=2010|publisher=Lexington Books|language=en|isbn=978-0-7391-2857-2}} * {{cite book|editor=Karunapati Tripathi|title=Kashi Khanda|script-title=hi:संस्कृत एवं हिन्दी अनुवाद|date=1991–1998|publisher=Sampurnananda Sanskrit Vishvavidyalaya|location=Varanasi|origyear=shek. i XII-XIV|language=sa}} * {{cite book|last=Twain|first=Mark|title=Following the Equator: A journey around the world|url=http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/|year=1897|publisher=Hartford, Connecticut, American Pub. Co.|language=en|isbn=0-404-01577-8|oclc=577051|chapter=L|chapter-url=http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/51/|accessdate=11 shkurt 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228225229/http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/|archivedate=28 shkurt 2008|url-status=dead}} * {{cite book|author=S. P. Udayakumar|title=Presenting the Past: Anxious History and Ancient Future in Hindutva India|url=https://books.google.com/books?id=XjkEERJrRdwC|date=1 janar 2005|publisher=Greenwood Publishing Group|language=en|isbn=978-0-275-97209-7}} * {{cite book|last=Warikoo|first=K.|title=Religion and Security in South and Central Asia|url=https://books.google.com/books?id=0zRZBwAAQBAJ|date=1 nëntor 2010|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-1-136-89020-8}} * {{cite book|author=Shrikala Warrier|title=Kamandalu: The Seven Sacred Rivers of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=qNhiCAAAQBAJ|date=dhjetor 2014|publisher=MAYUR University|language=en|isbn=978-0-9535679-7-3}} * {{cite book|first1=Annelies|last1=Wilder-Smith|first2=Marc|last2=Shaw|first3=Eli|last3=Schwartz|title=Travel Medicine: Tales Behind the Science|language=en|url=https://books.google.com/books?id=itegkZspCgUC|year=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-08-045359-0}} * {{cite encyclopedia|last=Wood|first=Jolie M. F.|title=Contentious politics and civil society in Varanasi|encyclopedia=Re-framing Democracy and Agency at India: Interrogating Political Society|url=https://books.google.com/books?id=9Fq4eUi_3oMC|year=2011|publisher=Anthem Press|isbn=9780857283504|language=en|editor=Ajay Gudavarthy}} * {{cite book|author=Valmiki|translator=Robert P. Goldman|title=The Rāmāyaṇa of Vālmīki: An Epic of Ancient India|volume=1|publisher=Princeton University Press|year=1990|language=en|isbn=0-691-01485-X}} * {{cite book|last=Vanamali|first=Diana L.|title=Shakti: Realm of the Divine Mother|url=https://books.google.com/books?id=N5Ju3nWR52UC&pg=PA143|accessdate=14 nëntor 2012|year=2008|publisher=Inner Traditions / Bear & Co.|isbn=9781594771996|language=en}} * {{Cite book|first=R.|last=Venugopalam|year=2003|title=Meditation: Any Time Any Where|place=Delhi|publisher=B. Jain Publishers (P) Ltd.|edition=i parë|isbn=81-8056-373-1|language=en|url=https://books.google.com/books?id=ZtnNw_hiA9oC}} * {{cite book|first=Zak|last=Vera|title=Invisible River: Sir Richard's Last Mission|url=https://books.google.com/books?id=8HhVcspIBU4C|year=2010|publisher=AuthorHouse|language=en|ISBN=978-1-4389-0020-9}} * {{cite book|author=Lalita Prasad Vidyarthi|title=The Sacred Complex of Kashi: A Microcosm of Indian Civilization|url=https://books.google.ca/books?id=yOR1hvfH8s8C|publisher=Concept Publishing Company|language=en|year=1979}} * {{cite book|first=Dr. Ilan|last=Vit-Suzan|title=Architectural Heritage Revisited: A Holistic Engagement of its Tangible and Intangible Constituents|language=en|url=https://books.google.com/books?id=TKv8AgAAQBAJ|date=28 mars 2014|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-1-4724-2064-0}} * {{cite book|last=Vivekananda|first=Swami|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|chapter=The Paris Congress of the History of Religions|chapter-url=http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/translation_prose/the_paris_congress.htm|language=en|volume=4}} * {{cite book|last=Volwahsen|first=Andreas|year=1969|title=Living Architecture: Indien|publisher=Oxford & IBH Co.|location=Kalkuta|translator=Anne E. Keep|language=en}} *Ghats of Varanasi on the Ganga in India - The Cultural Landscape Reclaimed - Varanasi Site W/orkshop, 2014. Department of Landscape Architecture University of Illinois at Urbana Champaign, USA and Bhanubhen Nanavati College of Architecture for W/omen (BNCA), Pune, India *Cross Currents: Trans-Cultural Architecture Education and Urbanism. ACSA 2000 International Conference – Hong Kong China. Reena Tiwari: City's Spatial Structure: A Concretization of Myth and Ritual. fq. 300-304. * {{cite book|title=Fodor's India, 5th Edition|url=https://books.google.com/books?id=eM-wM2K5mgYC|publisher=Random House Digital, Inc|language=en|year=2004}} * {{cite book|title=Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala.|year=2015|publisher=Fodor's|location=New York|language=en|isbn=9781101878682}} *{{cite book|title=Students' Britannica India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=DPP7O3nb3g0C&pg=PA202|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-0-85229-760-5}} * {{cite book|title=Sāmarasya: Studies in Indian Art, Philosophy, and Interreligious Dialogue: In Honour of Bettina Bäumer|url=https://books.google.com/books?id=MZ3WAAAAMAAJ|publisher=D.K. Printworld|language=en|accessdate=7 nëntor 2012|year=2006|isbn=9788124603383}} * [https://books.google.al/books?id=CUZpPim5nnQC&pg=PA259 Time Out India: Perfect Places to Stay, Eat and Explore]; Time Out Guides, 2010; ISBN 1-84670-164-3, 9781846701641. * {{cite book|title=Indian Culture: Tradition & Continuity|year=2002|publisher=Department of Culture, Ministry of Tourism and Culture of India|location=New Delhi|isbn=9788187614081|url=https://books.google.com/books?id=9vptAAAAMAAJ&q|language=en|edition=bot. i parë}} * {{cite book|title=Dr. Rajendra Prasad, Correspondence and Select Documents: Volume Seventeen. Presidency Period January 1954 to December 1955|language=en|url=https://books.google.com/books?id=uBSEJznCfJkC|year=1984|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-002-1}} *{{cite book|title=Uttar Pradesh district gazetteers|url=https://books.google.com/books?id=Dg9uAAAAMAAJ|year=1965|language=en|publisher=Qeveria e Uttar Pradeshit}} * {{cite book|author=Students' Academy|title=Banaras (Varanasi) – The City of Gods|url=https://books.google.com/books?id=sHc3AgAAQBAJ|publisher=Lulu.com|language=en|isbn=978-0-557-91475-3}} * {{cite book|title=Real Corp: CORP 007 Proceedings|url=https://books.google.com/books?id=iGT03xAcFQIC|year=2007|publisher=Lulu.com|language=en|isbn=978-3-9502139-3-5}} * {{cite book|title=City Development Plan for Varanasi|language=en|url=http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf|year=2006|publisher=Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission|accessdate=11 shkurt 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf|archivedate=23 shkurt 2014|url-status=dead}} * {{cite book|title=Indian History|date=2010|publisher=Allied Publishers|language=en|isbn=978-81-8424-568-4}} {{div col end}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Varanasi}} * [http://varanasi.nic.in/ Official website of Varanasi District] * [https://nnvns.org.in:449/nnvns/index.php?lang=en Varanasi Nagar Nigam (Municipal Corporation of Varanasi)] * [https://web.archive.org/web/20090908004947/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm State Government Tourism Website] [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Historia e Indisë]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] q3ky2zdch84l8mbgw5lmaikagzadqbz 3010633 3010605 2026-07-18T15:16:34Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010633 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = वाराणसी | native_name_lang = hi | other_name = Benares, Banaras, Kashi | settlement_type = Qytet metropolitan | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | image_style = border:none; | perrow = 2 | align = center | total_width = 327 | image_gap = 1 | image1 = Varanasi, Uttar Pradesh, India (2007) 364 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg | image2 = Varanasi (6706099955).jpg | image3 = VARANASI RAILWAY STATION.jpg | image4 = Varanasi (6706096103).jpg | image5 = Ganga Dwar, Gateway of Corridor of Kashi Vishwanath Temple, Varanasi.webp | image6 = Vijayanagaram Palace.JPG | image7 = SADHU - Varanasi India.png | image8 = Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 01.jpg | footer = Nga kreu majtas në të djathtë: Ghati Manikarnika; Hyrja e Tempullit të Ri Kashi Vishvanatha; Stacioni hekurudhor i Varanasit; Fakulteti i Arteve i B.H.U.; Porta e Tempullit Kashi Vishvanatha; Porta e pallatit Vijayanagaram; Një eremit sadhu; Hyrja e Fortesës së Ramnagarit. }} | image_size = 327 | nicknames = Kryeqyteti shpirtëror i Indisë<ref>{{Cite web|url=https://lauder.wharton.upenn.edu/life-at-lauder/varanasi-the-religious-capital-of-india/|title=Varanasi – The Religious Capital of India|language=en|date=24 korrik 2015}}</ref>, I ndritshmi ose Qyteti i dritës.<ref name="Eck10,58">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC Banaras, City of Light]; 1982, fq. 10, 58</ref> | image_map = Varanasi locator.png | map_caption = Vendodhja e Varanasit në Indi | mapsize = 318px | coordinates = {{coord|25|19|08|N|83|00|46|E|region:IND-WB_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = India | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_type2 = Divizioni | subdivision_type3 = Distrikti | subdivision_name1 = Uttar Pradeshi | subdivision_name2 = Varanasi | subdivision_name3 = Varanasi | government_type = Korporatë bashkiake | governing_body = Korporata bashkiake e Varanasit | leader_party = Partia Bharatiya Janata, BJP | leader_title = Kryetari i bashkisë | leader_name = Ashok Kumar Tiwari<ref>{{cite news|last=Dikshit|first=Rajeev|date=13 maj 2023|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/in-varanasi-bjps-ashok-tiwari-defeats-sp-by-1-33l-votes-to-become-new-mayor/articleshow/100216621.cms|title=In Varanasi BJP's Ashok Tiwari defeats SP by 1.33L votes|work=The Times of India|accessdate=21 maj 2023|language=en}}</ref> | leader_title1 = Komisioneri bashkiak | leader_name1 = Akshak Verma, IAS<ref>{{cite web|url=https://nnvns.org.in:449/nnvns/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=111|title=About VNN|lang=en|accessdate=30 prill 2024|website=Varanasi Nagar Nigam}}</ref> | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=Varanasi City|date=7 janar 2022|url=https://www.nnvns.org/index.php|access-date=21 nëntor 2020|language=en|archive-date=19 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819053949/http://www.nnvns.org/index.php|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 82 | area_metro_km2 = 163.8 | area_metro_footnotes =<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/09/0966_PART_A_DCHB_VARANASI.pdf|title=District Census Handbook Varanasi|website=censusindia.gov.in|access-date=23 dhjetor 2020|language=en|archive-date=25 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125223856/https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/09/0966_PART_A_DCHB_VARANASI.pdf|url-status=live}}</ref> | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 80.71 | population_total = 1,201,815<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/153-varanasi.html|title=Varanasi City Census 2011 data|language=en|publisher=census2011.co.in|accessdate=11 prill 2014}}</ref><ref name="urban">{{cite web|title=Census of India: Varanasi M. Corp|url=https://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=236923|language=en|website=censusindia.gov.in|access-date=10 shkurt 2021|archive-date=6 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506191523/https://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=236923|url-status=live}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_metro = 1,432,280, i 32-ti | population_metro_footnotes =<ref name="UA1Lakhandabove">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en|format=PDF|access-date=12 maj 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017153124/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=17 tetor 2013|df=dmy-all}}</ref> | population_rank = i 30-ti | population_demonym = Banarasi | demographics_type1 = [[Gjuha]] | demographics1_title1 = Zyrtare | demographics1_info1 = [[Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|language=en|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=Ministry of Minority Affairs|access-date=26 dhjetor 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 maj 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Shtesë&nbsp;zyrtare | demographics1_info2 = [[Urdu]], [[Anglisht]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Rajonale | demographics1_info3 = Bhojpuri | timezone1 = Indian Standard Time, IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 221 001 to** (** kodi i zonës) | area_code = 0542 | area_code_type = Kodi telefonik | registration_plate = UP-65 | blank1_name = GDP | blank1_info = $3.8&nbsp;miliardë (2019–20)<ref>{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/economy/opinion-yogi-adityanath-is-right-route-to-ups-1-trillion-gdp-goal-passes-through-hinterland-4472441.html|title=Yogi Adityanath is right. Route to UP's $1&nbsp;trillion GDP goal passes through hinterland|language=en|date=25 shtator 2019|author=Gaurav Choudhury|access-date=25 shtator 2019}}</ref> | blank2_name = Të ardhurat për frymë | blank2_info = INR 193 616<ref>{{Cite web|url=http://spa.ac.in/writereaddata/EXECUTIVE-SUMMARY-VARANASI.pdf|title=Executive Summary|language=en|access-date=29 dhjetor 2019|archive-date=19 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819075739/http://spa.ac.in/writereaddata/executive-summary-varanasi.pdf|url-status=live}}</ref> | blank3_name = Aeroporti Ndërkombëtar | blank3_info = Lal Bahadur Shastri | blank4_name = Tranzit i Shpejtë | blank4_info = Metroja e Varanasit | blank1_name_sec2 = Raporti gjinor | blank1_info_sec2 = 0.926 (2011) meshkuj♂/ femra♀ | blank2_name_sec2 = Literacy (2011) | blank2_info_sec2 = 80.31%<ref>{{cite web|language=en|url=http://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/24UP_Varanasi_sfcp-min.pdf|title=Slum Free City Plan of Action Varanasi|access-date=28 qershor 2020|archive-date=28 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628215811/http://mohua.gov.in/upload/uploadfiles/files/24UP_Varanasi_sfcp-min.pdf|url-status=live}}</ref> | blank3_name_sec2 = Indeksi i zhvillimit njerëzor, HDI | blank3_info_sec2 = 0.645<ref>{{cite journal|last1=Singh|first1=Padam|last2=Keshar|first2=Satyendra|title=Development of Human Development Index at District Level for EAG States|date=8 mars 2016|journal=Statistics and Applications|language=en|volume=14|issue=1 & 2|url=https://ssca.org.in/media/4_2016_HDI_t1hcMZm.pdf|access-date=4 mars 2022|archive-date=4 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304190813/https://ssca.org.in/media/4_2016_HDI_t1hcMZm.pdf|url-status=live}}</ref> | website = {{URL|https://varanasi.nic.in/}}, ose {{url|https://nnvns.org.in/}} | footnotes = }} '''Varanasi'''{{efn|Njohur edhe si '''Benares''', emër që shfaqet në verisionin zyrtar të hartës së Indisë në vitin 1909<ref>{{cite map|author=John George Bartholomew|title=Political Divisions of the Indian Empire|map=political divisions of the Indian Empire|map-url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:British_Indian_Empire_1909_Imperial_Gazetteer_of_India.jpg|year=1909|cartography=Edinburgh Geographical Institute; J. G. Bartholomew and Sons|publisher=Imperial Gazetteer Atlas of India|pages=Plate 20|language=en|access-date=28 dhjetor 2016}}</ref>; '''Banaras''', ose '''Kashi'''.}} është një qytet në brigjet e Gangut në Indinë Veriore, në shtetin e Uttar Pradeshit, 320&nbsp;km në jug-lindje të kryeqytetit të Uttar Pradeshit, [[Laknau]] dhe 121&nbsp;km në lindje të Allahabadit. Konsiderohet kryeqyteti shpirtëror i Indisë dhe më i shenjti nga [[Sapta Puri|shtatë qytetet e shenjta]] në [[Hinduizmi|Hinduizëm]] dhe [[Xhainizmi|Xhainizëm]]. Ka luajtur një rol të rëndësishëm në zhvillimin e [[Budizmi]]t. Varanasi qëndron përgjatë Autostradës Kombëtare 2, që lidh [[Kalkuta|Kalkutën]], Kanpurin, [[Agra]] dhe [[Delhi]]n, si dhe shërbehet nga Nyja Hekurudhore e Varanasi dhe Aeroporti Ndërkombëtar Lal Bahadur Shastri. Varanasi është gjithashtu një nga 72 distriktet e Uttar Pradeshit, ku në këtë distrikt, sipas censusit të 2011-ës, ka një tërësi prej 8 blloqesh dhe 1329 fshatrash.<ref>{{Cite web|url=http://www.wikivillage.in/district/uttar-pradesh/varanasi#info|title=Varanasi city information|last=Suraj|first=Mishra|website=Connecting India|publisher=wikivillage|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=3 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503205303/http://www.wikivillage.in/district/uttar-pradesh/varanasi#info|url-status=dead}}</ref> Varanasi u zhvillua si një qendër e rëndësishme industriale, i famshëm për fabrikat e tij të muslinës dhe mëndafshit, parfumet, punimet e fildishit dhe skulpturat. [[Buda]] besohet se e themeloi [[Budizmi]]n këtu rreth vitit [[528 p.e.s.]], kur bëri predikimin e tij të parë, "Dhammacakkappavattana Sutta" (Kuadri në Lëvizje i Rrotës së Dharmas), në qytetin e afërt të [[Sarnathi]]t. Rëndësia fetare e qytetit vijoi të rritej në shekullin e VIII, kur Adi Shankara përcaktoi adhurimin e Shivës si një sekt zyrtar të Varanasit. Megjithë sundimin [[mysliman]], Varanasi mbeti qendra e aktivitetit për intelektualët dhe teologët hindu gjatë mesjetës, që kontribuoi më tej në reputacionin e tij si një qendër e fesë dhe arsimimit. Tulsidasi e shkroi poemën e tij epike mbi jetën e Ramas të quajtur ''Ram Charit Manas'' në Varanasi. Mjaft figura të tjera të rëndësishme të Lëvizjes Bhakti kanë lindur në Varanasi, duke përfshirë Kabirin dhe Ravidasin. Guru Nanak Devi e vizitoi Varanasin për Shivratri në vitin 1507, një udhëtim që luajti një rol të madh në themelimin e [[Sikizmi]]t. Në shekullin e XVI, Varanasi pati një rigjallërim kulturor nën sundimin mysliman të [[Perandoria Mogule|perandorit mogul]] [[Akbar]], që investoi në qytet dhe ndërtoi dy tempuj të mëdhenj kushtuar Shivës dhe [[Vishnu]]t, megjithëse shumë prej Varanasit modern u ndërtua gjatë shekullit të XVIII, nga mbretërit Maratha dhe Bhumihar. Mbretërisë së Benaresit iu dha statusi zyrtar nga mogulët në vitin 1737 dhe vijoi si një zonë e qeverisur dinastike deri në Pavarësinë e Indisë në vitin 1947. Qyteti qeveriset nga Varanasi Nagar Nigam (Korporata Bashkiake) dhe është i përfaqësuar në Parlamentin e Indisë nga kryeministri i tanishëm i Indisë, Narendra Modi, që fitoi zgjedhjet e Lok Sabhas në vitin 2014 me një diferencë të madhe. Endja e mëndafshit, tapetet, artizantet dhe turizmi punësojnë një numër të rëndësishëm të popullsisë vendore, ashtu si kompanitë Diesel Locomotive Works dhe Bharat Heavy Electricals Limited. Spitali i Varanasit u ndërtua në vitin 1964. Varanasi ka qenë një qendër kulturore e Indisë Veriore për mijëra vjet dhe lidhet ngushtë me lumin e [[Gangu]]t. Hindutë besojnë se vdekja këtu të sjell shpëtimin ([[moksha]]), duke e bërë atë një qendër të rëndësishme pelegrinazhi. Qyteti është i njohur për [[Ghatet në Varanasi|ghatet]] e tij të shumtë, që janë argjinatura të bëra me shkallë pllakash guri përgjatë bregut të lumit, ku pelegrinët kryejnë rituale pastrimi. Për tu veçuar janë [[Ghatet në Varanasi#Ghati Dashashwamedha|Ghati Dashashwamedha]], [[Ghatet në Varanasi#Ghati Panchaganga|Ghati Panchaganga]], [[Ghatet në Varanasi#Ghati Manikarnika|Ghati Manikarnika]] dhe Ghati Harishchandra, ku këto dy të fundit janë vendet ku hindutë kremojnë (djegin) trupat e të vdekurve të tyre. [[Fortesa e Ramnagarit]], pranë bregut lindor të Gangut, u ndërtua në shekullin e XVIII në [[Arkitektura Mogule|Stilin Mogul]] të [[arkitektura|arkitekturës]] me ballkone të skalitura, oborre të hapura dhe pavjone skenikë. Mes 23,000 tempujve të vlerësuar në Varanasi janë [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] i Shivës, Tempulli Sankat Mochan Hanuman dhe Tempulli i Durgës. Kashi Nareshi (Maharaxhai i Kashit) është padroni kryesor kulturor i Varanasit dhe një pjesë thelbësore e të gjitha celebrimeve fetare. Ai është një qendër arsimore dhe muzikore, ku shumë filozofë, poetë, shkrimtarë dhe muzikantë të shquar indianë jetojnë ose kanë jetuar si dhe vendi ku u zhvillua forma Benares Gharana e Muzikës Klasike të Hindustanit. Banaras Hindu University (BHU) është një nga universitetet rezidenciale më të mëdhenj në Azi. Këtu, në vitin 1920 u publikua për herë të parë gazeta nacionaliste në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]] ''Aj''. ==Emrat dhe rrëfenjat== Qyteti i Varanasit ka qenë quajtur me emra të ndryshëm në kohë dhe kontekste të ndryshme. Dy emrat më të njohur sigurisht janë Kashi dhe Varanasi dhe kanë qenë në përdorim që në lashtësinë e hershme. Emri Kashi do të thotë ‘përqendrimi i dritës kozmike’. Kashi është emri më i vjetër dhe është përdorur për herë të parë te Atharva Veda, një tekst që i përket afërsisht shekullit të XV p.e.s.: “Kashi shkëlqen dhe ndriçon gjithësinë. Kashi bënë moksha (çlirim shpëtimtar) mbi çdokënd duke i dhënë atij dituri”. Në periudhën e Mahabharata Kashit përmendet qyteti i shenjtë dhe territoret e tij, që është i krahasueshëm me zonën e tanishme të Kashi Kshetras të përcatuar nga cirkuiti Pancakroshi Yatra. Emri Varanasi e përmend si kryeqytetin e të kaluarës, që gjendej përgjatë bregut perëndimor të limit Gang. Qyteti që qëndronte midis lumit Varana në veri dhe përroit Asi në jug është njohur si Varanasi (Varana + Asi). Sipas një miti të shekullit të XV, dy lumenjtë u krijuan nga zotat dhe u vendosën në pozicion për të ruajtur kundër hyrjes së të keqes. Në Puranat e hershme lumi Varana është quajtur Varanavati ose Varanasi dhe qyteti mori emrin e tij pasi ishte vendosur përgjatë lumit. Literatura budiste si rrëfenjat Jataka i referohen shpesh Varanasit si Banarasi ose Banaras. Ky në fakt është versioni në gjuhën pali që u bë më popullor dhe është akoma i përdorur shpesh. Sipas literaturës puranike perëndia Shiva tha “Pasi nuk e kamë braktisur kurr atë, as e kamë lënë të iki, ky vend i madh është kështu i njohur si Avimukta (‘kurr i braktisuri’)”. Kjo i referohet mitit që qyteti nuk ka qenë braktisur kurr, madje edhe në shpërbërjen kozmike dhe që për më tepër sugjeron se shpirti i vetë qytetit është dhuruesi i çlirimit të çdokujt, pavarësisht kastës, hierarkisë ose klasës. Kashi Rahasya përmend se vetë Shiva shpjegon se: “Lingat e mia janë kudo aty, si lastarë të vegjël që dalin nga lumturia”, të quajtura Pylli i Lumturisë (Anandavana). Mbetjet e pesë pyjeve të vjetra tani ruhen si emrat e zonave. I gjithë Kashi është një terren kremimi (Mahasmashana). Shiva është kontrolluesi dhe hyjnia e vendit të kremimit. Skanda Purana shpjegon si vijon: “Maha’, i madh, ‘sma’ do të thotë kufomë dhe ‘shana’ do të thotë prehja përfundimtare; kur të vijë shpërbërja e gjithësisë, madje edhe qeniet e mëdha do të qëndrojnë këtu si kufoma dhe kështu ky vend është quajtur Mahasmashana”. Njerëz nga pjesë të ndryshme të Indisë vijnë këtu për të vdekur me një pamje për të marr çlirimin nga kalimi në botën tjetër. Këtu vdekja konsiderohet një festë dhe mbarësi. Magnetizmi shpirtëror i Varanasi kishte tërhequr këtu edhe Budën në shekullin e VI p.e.s. për të ‘Inkuadruar Rrotën e Ligjit’. Nga shekulli i III p.e.s., mbreti i madh budist Ashoka ndërtoi një manastir që lulëzoi deri në shekullin e XI. Tani, [[Sarnathi]] i restauruar është bërë një vend pelegrinazhi për budistët dhe një vend për turizëm shpirtëror për të tjerët. Ndjesia dhe shpirti i shenjtë i mishëruar në Varanasi ka tërhequr njerëz nga sekte dhe besime të ndryshme si vaishnavitë, shaivitë, tantrikë, budistë, xhainistë dhe madje edhe [[Sufizmi|sufi]] myslimanë. Vetëm në Varanasi, ka më shumë se 3000 tempuj dhe faltore hindu, rreth 1400 flatore dhe [[Xhamia|xhami]] myslimane, 12 kisha, 3 tempuj xhainistë, 9 tempuj budistë, 3 tempuj sikistë ([[Gurdvara]]) dhe mjaft site dhe vendet të tjera të shenjta. Ky është vendi i vetëm në botë ku bashkëjetojnë një numër kaq i madh vendhesh të shenjta hindu dhe myslimane. Qyteti është gjithashtu i njohur si “Qyteti i Vdekjes së Mirë dhe Çlirimit” dhe vendi ku shpirtrat e paraardhësve mund të marrin çlirimin shpëtimtarë përfundimtar. Etimologjia tradicionale e lidh "Varanasin" me emrat e dy degëve të Gangut që formojnë kufijtë e qytetit: Varuna, që rrjedh akoma në veri të Varanasit dhe Assi, tani një përrua i vogël në pjesën jugore të qytetit, pranë Assi Ghatit. Qyteti i vjetër është i vendosur mbi brigjet e Gangut, i kufizuar nga Varuna dhe Assi.<ref name="131Varuna-Assi140">A. Cunningham & S. M. Sastri: Ancient Geography of India; 2002, fq. 131–40</ref> [[Rigveda]], një koleksion tekstesh të shenjta hymnesh në sanskritishten vedike, e përmend qytetin si Kashi nga rrënja foljore sanskrite ''kaś-'' "të shkëlqesh", duke e bërë Varanasin të njohur si "Qyteti i Dritës",<ref name="Eck10,58">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC Banaras, City of Light]; 1982, fq. 10, 58</ref> "qyteti ndriçues si një vend i shquar mësimi".<ref>{{cite web|title=The Geography of the Rigveda|url=http://voi.org/books/rig/ch4.htm|last=Talageri|first=Shrikant G.|language=en|accessdate=4 shkurt 2007|archive-date=10 gusht 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/60pvfNrKV?url=http://voi.org/books/rig/ch4.htm|url-status=dead}}</ref> Emri ishte i përdorur gjithashtu nga pelegrinët që datojnë që nga koha e [[Buda|Budës]]. Tekstet fetare hindu përdorin shumë epitete për t’iu referuar Varanasit, si Kāśikā ({{lang-sa|"shkëlqyesi"}}), Avimukta (në sanskritisht: "kurr i braktisur" nga [[Shiva]]), Ānandavana (sanskritisht: pylli i lumturisë) dhe Rudravāsa (sanskritisht: vendi ku qëndron Rudra/Shiva).<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/about.htm|title=Varanasi: About the city|accessdate=23 maj 2013|publisher=Official website of Uttar Pradesh Tourism|language=en|archive-date=8 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708043803/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/about.htm|url-status=dead}}</ref> ==Historia== Sipas legjendave, Varanasi u themelua nga hyjnia [[Shiva]].<ref name="Melton29">J. Gordon Melton: [https://books.google.com/books?id=n2LTTK5B_OMC&pg=PA29 The Encyclopedia of Religious Phenomena]; 2007, fq. 29</ref> Pandavat, heronjtë mitikë të eposit hindu ''[[Mahabharata]]'', thuhet se e vizituan qytetin në kërkim të Shivës për të larë mëkatin e vëlla-vrasjes dhe Brāhmanahatyas që ata e kishin kryer gjaë Luftës Kurukshetra.<ref>Sunita P. Bansal: [https://books.google.com/?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT48 Hindu Pilgrimage]; 2008, fq. 48–9</ref> Konsiderohet gjithashtu si një nga shtatë qytetet e shenjta ([[Sapta Puri]]) që mund të japin [[moksha]]n (çlirimin shpëtimtar); shtatë qytetet e njohur si mundësues të çlirimit shpëtimtar janë [[Ajodhja]], [[Mathura]], [[Gaja]], Kāśi, [[Kançipurami|Kanchi]], [[Avantika]] dhe Dvāravatī.<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/hin/gpu/gpu18.htm|title=''Garuḍa Purāṇa'' XVI 114|language=en|accessdate=9 nëntor 2012}}</ref> Dëshmitë arkeologjike e vendbanimeve më të hershme të njohura përreth Varanasit në luginën e Gangut sugjerojnë se banimi i zonës ka filluar në shekullin e XX p.e.s.,<ref>{{cite web|url=http://www.timesofindia.com/city/kolkata/Varanasi-is-as-old-as-Indus-valley-civilization-finds-IIT-KGP-study/articleshow/51146196.cms|title=Varanasi is as old as Indus Valley Civilization finds|last=Mukherjee Pandey|first=Jhimli|date=26 shkurt 2016|website=The Times of India|language=en|accessdate=27 dhjetor 2016}}</ref> duke e vendosur atë mes qyteteve më të vjetër të banuar në mënyrë të vazhdueshme në botë sipas Kenneth Fletcher.<ref name="159Pletcher160">Kenneth Pletcher: [https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&pg=PA159 The Geography of India: Sacred and Historic Places]; 2010, fq. 159–60</ref> Këto mbetje arkeologjike sugjerojnë se zona e Varanasit ishe e populluar nga populli vedik. Megjithatë, teksti më i vjetër i njohur që e përmend qytetin, ''Atharvaveda'', që daton afërsisht nga e njëjta periudhë, sugjeron se zona ishte e populluar nga tribu vendase. Është e mundur që dëshmitë arkeologjike të këtyre banorëve të hershëm të jenë akoma të pa zbuluara.<ref name="Jayaswal206">Vidula Jayaswal: Ancient Varanasi: An Archaeological Perspective (excavations at Aktha); 2009, fq. 206</ref> Gërmimet e fundit në Aktha dhe Ramnagar, dy site shumë afër Varanasit, tregojnë se ata i përkasin afësisht vitit 1800 p.e.s., duke sugjeruar se Varanasi ishte i banuar edhe në këtë kohë.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/specials/how-old-is-banaras-114051501029_1.html|date=17 maj 2014|title=How old is Banaras|first=Aabhas|last=Sharma|website=Business Standard|language=en|accessdate=22 maj 2014}}</ref> [[File:Sarnath capital.jpg|thumb|246px|Kapiteli luanor i Ashokës, rreth 250 p.e.s., Sarnath]] ===Periudha e lashtë === Qyteti i Varanasit është provuar arkeologjikisht se ka qenë i banuar nga njerëzit që rreth vitit 800 p.e.s. dhe kështu është përshkruar si një nga qytetet më të lashta të banuar në mënyrë të vazhdueshme në botë. Shenjti kryesor i hyjnizuar i [[Xhainizmi]]t, Parshvanatha, ka lindur në Varanasi në shekullin e VIII p.e.s.. Më vonë, Mahavira (599-527 p.e.s.), i fundit në linjën e shenjtëve të hyjnizuar xhainistë (ose tirthankara siç i quajnë ata) ka lënë gjithashtu gjurmët e tij në mjedisin kulturor të qytetit. Në Varanasi, nën depozitat sterile të rreth 4 metrave, janë gjetur vegla mikrolitike të lidhura me një tip enësh të kuqe, të datueshme nga mijëvjeçari i IV dhe i III p.e.s. Qyteti ka dy mbetje arkeologjike kryesore të së kaluarës së lashtë: e para është Sarnathi ku Buda bëri predikimin e tij të parë “Kuadri i Rrotës së Dharmas” rreth vitit 528 p.e.s. I dyti është Rrafshira Rajghat, ku gjetjet arkeologjike dhe datimi me karbon C14 ka përcaktuar se disa nga veglat e zbuluara nga niveli më i hershëm konfirmojnë ekzistencën e banimit njerëzor në periudhën gjatë viteve 800-500 p.e.s. Të dy këta site janë përfshirë në zonat e trashëgimisë të identifikuara për kandidimin në listën e trashëgimisë së UNESCO-s. Shqyrtimet arkeologjike, të mbështetura nga Robert C. Eidt (1977) në bazën e analizave shkencore të kronosekuencës së raportit të fosfatit të profilit vertikal të antrosoleve në zonën Rajghat të Varanasit, konfirmojnë ekzistencën e qytetit nga viti 800 p.e.s. deri në vitin 800 të e.s.. Rezultatet mbështesin faktin se banimi i qëndrueshëm gjatë kësaj periudhe shtrihet i pa ndërprerë. Kjo mbështet më tej një pretendim se siti është qendra fillestare e një nga qytetet më të vjetra të banuara në mënyrë të vazhdueshme në botë. Për më tepër, rezultatet e fraksionizmit të fosfatit tregojnë më tej se banorët kombinonin bujqësinë e vogël me jetën blegtorale. Mbetjet arkeologjike (si p.sh..: qeramika, terrakota, përdorimi i hekurit, artefaktet, emblemat, vulat etj.) të gjetura në zonë janë të datueshme nga shekulli i IX p.e.s. dhe përfshijnë dëshmi të Kulturës së Enëve të Zeza të Lëmuara. Që të paktën nga shekulli i VI i e.s., qyteti filloi të rritej si një vend pelegrinazhi dhe nga shekulli i XII, u bë qendra më popullore e shenjtë për hindutë. Gjatë kësaj periudhe, u përcaktuan hyjni të ndryshme dhe imazhet e tyre. [[File:Sarnath Stupa 13.JPG|thumb|left|357px|[[Stupa Chaukhandi]], periudha Gupta (rreth shek. IV-V të e.s.]] Qyteti i lashtë i Varanasit (i quajtur nga populli edhe si Kashi) u shtri midis lumenjve Varana dhe Gomati, ku ky i fundit e takon [[Gangu]]n rreth 20 km në veri. Eposi indian i Mahabharatas ka një pasazh që e përmend qytetin, por rrëfenjat Jataka të [[Budizmi]]t, të shkruara pas Mahabharatës, regjistrojnë një përshkrim të gjallë të qytetit. Kjo mbështetet më tej nga përshkrimi letrar i dhënë te Shatapatha Brahamana, e datuar nga shekulli i VIII p.e.s., që përmend jetën e pasur baritore dhe banesat në pjesën veriore, zona Rajghat e qytetit. Për shkak të përdorimit të shpeshtë të argjilës dhe baltës në ndërtim, banesat ishin më pak rezistente nga vërshimet e lumit dhe dëshmitë e materialeve të tilla të banimit të hershëm duket se janë zhdukur. Dëshmi të tilla u zbuluan në fshatin Kamauli, që gjendet 4 km në veri-lindje nga Rajghati përgjatë lumit Varana. Këtu u gjetë vegla mikro-litike me një lloj ene të kuqe, të datueshme nga mijëvjeçari i IV dhe i III p.e.s., nën depozitat sterile prej rreth 4 metrash, pak poshtë nivelit Sunga (200 p.e.s. deri në fillimin e erës sonë). Gjatë kohës së Gautama Budës, Varanasi ishte kryeqyteti i Mbretërisë së Kashit.<ref name="159Pletcher160" /> Buda besohet se e ka themeluar Budizmin këtu rreth vitit 528 p.e.s., kur ai bëri predikimin e tij të parë, "Dhammacakkappavattana Suttan" (Kuadri në Lëvizje i Rrotës së Dharmas, në [[Sarnathi]]n e afërt.<ref name="Herman153">A. L. Herman: [https://books.google.com/books?id=3Kp333dcCpAC&pg=PA153 Community, Violence, and Peace: Aldo Leopold, Mohandas K. Gandhi, Martin Luther King, Jr., and Gautama the Buddha in the Twenty-First Century]; 1999, fq. 153</ref><ref name="Melton-Baumann2536">J. G. Melton & M. Baumann: [https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA2536 Religions of the World, Second Edition: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices]; 2010, fq. 2536}}</ref> Gjatë Periudhës Mauryane, Varanasi ishte i lidhur me një rrugë që fillonte nga Taxila dhe përfundonte në Pataliputra.<ref>Indian History; 2010, isbn 978-81-8424-568-4, fq. A-304</ref> [[File:Ancient Buddhist monasteries near Dhamekh Stupa Monument Site, Sarnath.jpg|thumb|358px|[[Stupa Dhamek]], shek. V-VI (Periudha Gupta), dhe rrënojat manastireve përreth]] Nga shekulli i IV p.e.s., Dinastia Mauryane ishte sunduesja e qytetit të Varanasit. Ashoka (272-242 p.e.s.), mbreti i madh Mauryan, e kishte shpallur [[Budizmi]]n fe shtetërore dhe vizitoi [[Sarnathi]]n. Në patronazhin e tij, u zhvillua një qytezë budiste këtu me shumë [[Vihara|manastire]], [[Stupa (arkitekturë)|stupa]]) dhe faltore budiste. Pas rrëzimit të Dinastisë Mauryane, begatia e qytetit u zbeh po ashtu deri në sundimin e Perandorisë Kushane në shekullin e I të e.s.. Një numër emblemash balte të zbuluara në sitet e Rajghatit dëshmojnë për begatinë e qytezës. Të dhënat arkeologjike të shtëpive, rrugicave dhe kanalizimeve kulluese tregojnë një model të planifikuar zhvillimi, siç është e dukshme edhe sot në qendrën e vjetër të qytetit. Qyteti i Varanasit ishte i pasur në art nga periudha Kushane deri në fillimin e Periudhës Gupta, siç tregohet nga imazhet e Bodhisattvave, Yakshave dhe Nagave. Periudha Gupta (rreth 320-550 i e.s.) ishte një periudhë gjallërie dhe transformimi të madh fetar. Ajo është e njohur si Periudha e Artë e Indisë. Fragmentet arkitekturore të kësaj periudhe janë të shpërndara brenda dhe përreth qytetit. Emblemat prej balte nga kjo periudhë dëshmojnë për ekonominë, institucionet arsimore dhe rëndësinë e pyjeve. Varanasi më në fund u përcaktua si një vend i madh i shenjtë (tirtha). Udhëtari i famshëm kinez [[Xuan Zang]], i njohur edhe si Hiuen Tsiang, që vizitoi qytetin rreth vitit 635 të e.s., dëshmonte se qyteti ishte një qendër e begatë, e populluar dendësisht e aktiviteteve fetare dhe artistike dhe se shtrihej për rreth 5 km gjatë bregut perëndimor të Gangut.<ref name="159Pletcher160" /><ref name="Berwick121">Dennison Berwick: [https://books.google.com/books?id=JTJszmJc2oUC&pg=PA121 A Walk Along The Ganges]; 1986, fq. 121</ref> Xuan Zangu e emërtoi Varanasin "Polonisse" dhe shkroi se qyteti kishte rreth 30 tempuj me rreth 30 murgj.<ref name="Eck57">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC&pg=PA57 Banaras, City of Light]; 1982, fq. 57</ref> Ai përmend se një nga Shiva Lingat ishte rreth 30 m e lartë e veshur me fleta bakri. Në fakt, ishte kolona Mauryane, fragmenti i të cilës, i quajtur Lat Bhairava, është tashmë vetëm 1.5 m e lartë. === Periudha mesjetare === [[File:Bodhisattva Manjusri - Sandstone - Circa 10th-11th Century AD - Sarnath - Archaeological Museum - Sarnath - Uttar Pradesh - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2347.JPG|thumb|left|Bodhisattva Manjusri, rreth shek. të X-XI]] Varanasi mbeti qendër e veprimtarisë së intelektualët dhe teologëve gjatë mesjetës, që kontribuoi më tej në reputacionin e tij si një qendër intelektuale e fesë dhe arsimimit. Mbërritja dhe predikimi i Adya Shankara charyas në shekullin e VIII shënoi rigjallërimin e mendimit brahmanik, gjë që çoi në braktisjen graduale të Budizmit në Varanasi. Ai e përcaktoi adhurimin e Shivës si një sekt zyrtar i Varanasit.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott278">J. Bindloss, L. Brown & M. Elliott: [https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC&pg=PA278 Northeast India]; 2007, fq. 278</ref> Në fillimin e periudhës mesjetare, Varanasi kalonte nga një sundim në një tjetër, nga Maukharit e Kannaujit te Gurjara Pratiharat (shekulli i IX). Në fillim të shekullit të XI, ai u vendos nën sundimin e Gangeyadevas, mbretit të Kannaujit. Chandradeva, themeluesi i Dinastisë Gahadavala e bëri Banarasin një kryeqytet të dytë në vitin 1090.<ref name="sen">Sailendra Sen: A Textbook of Medieval Indian History; 2013, fq. 32-3</ref> Govindachandra (1114-54), mbreti më i madh i Dinastisë Gahadavala, është përshkruar nga kronikanët e periudhës si mishërim i Vishnut, kushtuar mbrojtjes së banesës së tij të parapëlqyer, Varanasit. Ai mundi pushtuesit myslimanë dy herë gjatë viteve 1114-18 dhe mori nën patronazh besimin Hindu. Mbretëresha Kumar Devi, gruaja e Govindachandras, vinte nga një familje e Budizmit Vajrayani (tantrik). Ajo restauroi mjaft ndërtesa në Sarnath dhe ndërtoi aty një vihara (manastir) të re. Kryeministri i tij, Lakshmidhara është i përmendur si një hartues i madh i koleksionit më të madh të literaturës mbi dharman, i përpiluar në 14 volume, i njohur si Krityakalpataru, “Pema e Ritualeve të Dëshirave Magjike”. Në një nga volumet e tij, ai tregon referenca shkrimore për mbi 350 faltore në Kashi dhe përshkruan teorinë e tij të tirthas hindu, duke mbuluar të dy anët e brendësimit (arketipin dhe simbolizmin trupor) dhe jashtëzimin (afërsia hapësinore dhe orientimi). Jayachandra, djali i madh i Govindachandras, ishte një rival kundër mbretit Chahaman, Prithaviraja. Duke shfrytëzuar konfliktin e tyre të brendshëm, Qutb-ud-din Aibaku, skllavi-gjeneral i Muhammad Ghorit, e mundi Jayachandran në vitin 1194 dhe i preu atij kokën. Ushtria e tij e plaçkiti qytetin, duke shkatërruar afërsisht një mijë tempuj vetëm në qytetin e Varanasit dhe mbi themelet e tyre ngriti xhami duke përdorur rrënojat e tempujve. Pushtimi i dytë nga Qutb-ud-din Aibaku në vitet 1197-98 që regjistron mundjen e mbretit Harishachandra, djalit të Jayachandras, shënon fundin e lavdisë së Dinastisë Gahadavala. [[File:Jambhala and Vasudhara - Sandstone - Circa 12th Century AD - Sarnath - Archaeological Museum - Sarnath - Uttar Pradesh - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2346.JPG|thumb|Jalambhala dhe Vasudhara, rreth shek. të XII]] Gjatë shekujve të XI deri në të XVII pushtuesit myslimanë e shkatërruan qytetin të paktën katër herë. Mëgjithatë, ai mbijetoi dhe u rigjallërua në mënyrë të përsëritur; Sitet dhe vendet e shenjta u ri-përcaktuan, monumentet u riparuan dhe u rindërtuan. Traditat mbijetuan megjithë ‘pengesat’ e shumta. Kashi Khanda thotë: “Lumi Ganga, hyjnia Shiva dhe qyteti hyjnor i Kashit, përbëjnë Trinitetin e hirit dhe lumturisë së përsosur”. Triniteti simbolizohet nga tre kodrat që ngjajnë si tre majat e tridentit të Shivës mbi të cilat gjendet qyteti, Omkareshvara në veri, Vishveshvara në pjesën qendrore dhe Kedareshvara në jug. Mjaft figura të rëndësishme të Lëvizjes Bhakti kanë lindur në Varanasi, duke përfshirë Kabirin, që lindi këtu në vitin 1389,<ref name="Das17">G. N. Das: [https://books.google.com/books?id=bNc2VfJiQW4C&pg=PR17 Couplets from Kabīr]; 1991, fq. 17</ref> dhe Ravidas-in, një reformator shoqëroro-fetar, mistik, poet, udhëtar dhe figurë shpirtërore e shekullit të XV, që kishte lindur dhe jetonte në qytet dhe i punësuar në industrinë e punimit të lëkurëve.<ref name="Merriam-Webster910">{{cite book|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|publisher=Merriam-Webster, Inc|editor=Wendy Doniger|year=1999|isbn=9780877790440|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA910|page=910}}</ref> Në vitin 1206 Aibaku u bë sulltan në Delhi dhe sundoi deri në vitin 1210. Në këtë mënyrë u krijua Sulltanati i Delhit. Gjatë sulmit të Muhammad Ghorit, u shkatërruan përsëri tempujt në vitet 1300 nën Firoz Shah Tughlaq-un (1351-88). Në vitet 1400, qyteti u vu nën sundimin e mbretërve Sharqi të Jaunpurit. Tempujt u shkatërruan përsëri dhe blloqet e tyre u përdorën për ndërtimin e një xhamie në Jaunpur. Gjatë kohës së qetësisë, hindutë i rëndërtuan tempujt dhe lingat, por ata u shkatërruan përsëri nga vala e ardhshme e pushtuesve. Me kalimin e kohës, qyteti u vendos nën sundimin e Dinastisë Lodi (1451-1526), që e mori pushtetin nga Dinastia Sharqi dhe përsëri një pjesë e madhe e qytetit u shkatërrua nga Sikander Lodi. === Periudha Moderne (1500-...) === [[File:Mural of Kabir from a Jammu temple.jpg|thumb|left|257px|Pikturë murale e Kabirit nga tempulli Jammu]] Megjithë reputacionin e tij si fortesa e Ortodoksizmit dhe Konservatorizmit Hindu, Varanasi mori pjesë në rigjallërimin e shekujve të XIV deri në fillim të shek. të XVII. Mes poetëve dhe reformatorëve aktivë, më të shquarit ishin Ballabha, Ramananda, Kabiri, Raidasi, Tulasi, Caitanya dhe Guru Nanaku. Kabiri, në fakt, ishte një nga më të mëdhenjtë e letërsisë indiane, këngët në të folurën popullore të të cilit këndohen edhe sot. Tulasi ritregoi historinë e eposit të Ramayanas në gjuhën popullore hindi, duke e titulluar atë Ramacharitamanasa dhe ajo mbetet edhe sot vepra klasike më popullore, Bibla e folësve të gjuhës hindi. Në shekullin e XVI, nën sundimin mysliman të [[Perandoria Mogule|perandorit mogul]] [[Akbar]], që investoi në qytet dhe ndërtoi dy tempuj të mëdhenj kushtuar Shivës dhe Vishnut, Varanasi pësoi një rigjallërim të kulturës hindu.<ref name="Berwick121"/> Raxhai i [[Pune]]s vendosi Mandirin Annapurna dhe u përfundua Ura Akbari, 200 metra e gjatë.<ref name="Mitra182">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA182 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 182</ref> Turistët më të hershëm filluan të vijnë në qytet gjatë shekullit të XVI.<ref name="Prakash170">Satya Prakash: [https://books.google.com/books?id=nKJiBUFrmfoC&pg=RA1-PA170 Cultural Contours of India: Dr. Satya Prakash Felicitation Volume]; 1981, fq. 170</ref> Në vitin 1665, udhëtari francez Jean Baptiste Tavernier përshkroi bukurinë arkitekturore të Tempullit Vindu Madhava në anën e Gangut. Infrastruktura rrugore ishte përmirësuar gjithashtu gjatë kësaj periudhe. Rruga u zgjat nga [[Kalkuta]] në [[Peshawar]] nga mbreti Sher Shah Suri; më vonë gjatë sundimit britanik u bë e njohur si Grand Trunk Road. Raxhputët Man Singh dhe Todarmal, dy ministrat kryesorë në oborrin e Akbarit, morën pjesë aktivisht në riparimin, rindërtimin dhe ndërtimin nga e para të tempujve dhe ghateve të Varanasit gjatë kësaj pjese të Periudhës Mogule. Studiues dhe predikues të shumtë, të shquar nga e gjithë [[India]] dhe [[Azia Jugore]] e vizituan qytetin. Guru Nanak Devi e vizitoi atë gjtë Shivratrit në vitin 1507, udhëtim që luajti një rol të madh në themelimin e [[Sikizmi]]t.<ref name="Gandhi90">Surjit S. Gandhi: [https://books.google.com/books?id=qw7-kUkHA_0C&pg=PA90 History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E]; 2007, fq. 90</ref> Me kalimin e kohës, gjatë mbretërimit të nipit të Akbarit, Shah Jahan (1628-57), politika perandorike ndryshoi përsëri. Me urdhrin e tij u shkatërruan rreth shtatëdhjetë e gjashtë tempuj. Me urdhrin e pasuesit të tij, Aurangzebit (1658-1707), në vitet 1669-73, u rrafshuan përsëri rreth një mijë tempuj, duke përfshirë edhe tempujt më të mëdhenj të qytetit si Vishveshvara, Krittivasa dhe Vindu Madhava dhe në vendet e tyre u ndërtuan xhami. Në vitin 1665 udhëtari francez Jean Baptiste Tavernier, një tregtar xhevahiresh, kreu një vizitë në Varanasi dhe përshkroi tempullin madhështor të Vindu Madhavas në bregun e lumit, që ai e quante një “pagodë e madhe”. Përshkrimi i tij është i rëndësishëm për shkak se tempulli u shkatërrua në vitin 1673 nga ushtria e perandorit Aurangzeb, duke bërë që qyeti të pësonte një regres të përkohshëm.<ref name="Berwick121"/> [[File:Benares A Brahmin placing a garland on the holiest spot in the sacred city by James Prinsep 1832.jpg|thumb|309px|Litografi e James Prinsep (1832) që paraqet një brahmin duke vendosur një kurorë në vendin më të shenjtë të qytetit]] Megjithatë, pas vdekjes së Aurangazebit, shumica e Indisë sundohej nga një konfederatë mbretërish pro-hindu. Shumë nga Varanasi modern u ndërtua gjatë kësaj kohe, veçanërisht gjatë shekullit të XVIII nga mbretërit Maratha dhe Bhumihar.<ref name="Schreitmüller284">Karen Schreitmüller: [https://books.google.com/books?id=bGgf_LkeG2kC&pg=PA284 Baedeker India]; 2012, fq. 284</ref> Mbretërit që qeverisnin Varanasin vijuan të kishin pushtet dhe rëndësi përgjatë një pjese të madhe të periudhës së sundimit britanik, duke përfshirë Maharaxhain e Benaresit, ose Kashi Nareshin. Ishte nga shekulli i XVII që këtu u vendosën kolonitë më të mëdha të brahmanëve maharashtras dhe me ta erdhi po ashtu edhe mësimi vedik. Pas vitit 1680 mbretëria Maratha zëvendësoi raxhputët si dhuruesit kryesorë të 3 vendeve të shenjta, Varanasit, Allahabadit dhe [[Gaja|Gajës]]. Një valë e re rilindjeje kulturore e përfshiu Varanasin gjatë shekullit të XVIII nën ndikimin e mbretërisë Maratha (1734-85), që në thelb e rindërtoi qytetin. Qyteti, që kishte strehuar heroi rebel marathas, Shivaji, në sfidën e tij ndaj pushtetit mogul, tani u bë marrës i mirënjohjes, pasurisë, aftësisë dhe energjisë së mbretërisë Maratha. Historiani Altekar në 1947 në një shënim shkroi se “Varanasi modern është gjerësisht një krijim i Marathasve”. Bajirao Peshva I (1720-40) mori patronazhin e ndërtimit të ghateve Manikarnika dhe Dashashvamedha dhe lagjeve të afërta të banuara. Një numër gatesh, pellgjesh uji dhe tempujt e shquar të Vishvanathas, Trilochanas, Annapurnas, Sakshi Vinayakas dhe Kala Bhairavas u rindërtuan gjatë patronazhit Maratha. Mbretëresha Ahilyabai e Indores ndërtoi Tempullin e tanishëm Vishvanatha në vitet 1775-76. Me ndërtimin njëri pas tjetrit të ghateve, u ngritën tempujt, qyteti rifitoi qetësinë e tij dhe u rigjallërua sistemi i tij arsimor. Mbretërisë së Benaresit iu dha statusi zyrtar nga [[Perandoria Mogule]] në vitin 1737 dhe vijoi të qeverisej si një zonë dinastike deri në Pavarsinë Indiane në vitin 1947, gjatë mbretërimit të Dr. Vibhuti Narayan Singh-ut. Në shekullin e XVIII, Muhammad Shahu urdhëroi ndërtimin e një observatori mbi Gang, të bashkangjitur me Man Mandir Ghatin, i projektuar për të zbuluar papërsosmëritë në kalendar, në mënyrë që të rishikohej tabela ekzistuese astronomike. Turizmi në qytet filloi të lulëzoi në shekullin e XVIII.<ref name="Prakash170"/> Në vitin 1791, nën sundimin e guvernatorit të përgjithshëm britanik Warren Hastings, Jonathan Duncan themeloi një kolegj sanskrit në Varanasi.<ref name="Corp1">{{cite conference|title=To Plan is Not Enough - Corp 2007 Proceedings|url=https://books.google.al/books?id=iGT03xAcFQIC&pg=RA1-PA105|conference=12th International Conference on Urban Planing and Spatial Development in the Information Society|year=2007|editor1=Manfred Schrenk|editor2=Vasily V. Popovich|editor3=Josef Benedikt|language=en, de|location=Vienna|publisher=Lulu.com|isbn=9783950213935|page=105}}</ref> [[File:Majaraja of Benares and Suite, 1870s.jpg|thumb|left|345px|Maharaxhai i Benaresit dhe oborri i tij, vitet 1870]] Me rënien e qeverisë në Delhi në fillim të shekullit të XVIII, Varanasi në fillim ra nën sundimin e Nawabëve të Oudhit në vitin 1722 dhe më vonë u bë një seli e Mansaramit (1730-8), themeluesit të shtetit Baranas Raxh në vitin 1738. Pasuesi i tij Balwant Singh-u (1738-70) në vitin 1739 mori pushtetin në mënyrë të zgjuar nga Nawabi duke krijuar një shtet të pavarur të çifligut të tij, që për rreth dyzet vjet mbeti qendra e vëmendjes dhe burimi i shqetësimeve për East India Company. Në vitin 1763 ai ndërtoi një Fortesën e Ramnagarit mbi anën tjetër të lumit Gang, duke e zhvendosur selinë e pushtetit nga Gangapuri në Ramanagar. Tensionet midis dy forcave arritën kulmin në vitin 1781, kur Chet Singhu (1770-81), djali i Balwant Singhut, uzurpoi fronin dhe e vendosi Lord Warren Hastings në telashe serioze. Megjithatë në vitin 1775 Varanasi iu dorëzua East India Company nga Nawab i Oudhit, Asaf-ud-daula dhe më në fund në vitin 1794 Varanasi u vu nën administrimin britanik me një juridiksion të kufizuar të njohur si ‘the Banaras State’. Pamja e qytetit të shenjtë ndryshoi përsëri në mënyrë të konsiderueshme nën sundimin britanik. Zona urbane e qytetit vijoi të zhvillohej përgjatë lumit në drejtim të jugut dhe perëndimit. U ndërtuan ura me mure mbi lumin Gang dhe Varana, shumë pellgje si Benia, Maidagini, Macchodari dhe Godaulia Nala u thanë dhe u zëvendësuan nga parqe ose rrugë, ndërsa shumë shtëpi u shaktërruan për të zgjeruar rrugët në qendër të qytetit. Rrugët e gjera u ndërtuan përmes qytetit në vijat ku më parë kalonin rrugica të ngushta. Rruga Dashashvamedha-Luxa u ndërtuar duke u shtrirë në perëndim nga lumi drejt stacionit hekurudhor të kazermës (tani të quajtur Nyja e Varanasit). Me ngadalë qyteti mori formën e tij të tanishme. James Prinsep (1799-1840), publikoi censusin e parë të përpunuar të qytetit dhe bëri gjithashtu hartën më autentike të tij në vitin 1822. Për më tepër, në hartë ai kishte dhënë gjithashtu edhe gjerësitë dhe gjatësitë e 90 tempujve të rëndësishëm dhe vendosi në hartë itinerarin e udhëtimit Vishvanath Antargriha dhe tempujt dhe faltoret përgjatë tij. Për herë të parë në anglisht James Prinsep (1831) publikoi një libër të ilustruar. Sundimi britanik solli një ndryshim të rëndësishëm në modelin e lashtë pandit-student të mësimit që kishte mbizotëruar në Varanasi për rreth 2,500 vjet. Me aprovimin e Guvernatorit të Përgjithshëm Britanik Warren Hastings në vitin 1791, Jonathan Duncan, një banor britanik i Varanasit, u themelua një kolegj sanskrit Pathshala dhe në vitin 1853 u ndërtuan në [[Arkitektura gotike|Stilin Gotik]] godinat e kolegjit. Nisma më e vjetër arsimore vendase i takon Jay Narayan Ghosal-it, pronar i pasur tokash nga Bengali, që me përkrahjen britanike themeloi një shkollë në vitin 1814, të emërtuar sipas tij Jayanarayan School. Një tjetër aspekt i Periudhës Britanike ishte zgjerimi i veprimtarisë së misionarëve të krishterë. Në vitin 1816, The Baptist Society u bë trupa e parë e krishterë që futi një mision në qytetin e shenjtë. The Church Missionary Society e Kishës Anglikane kishte nisur punën në Varanasi duke filluar në vitin 1817 dhe hapi një kishë në Sigra dhe një tjetër në qendër të qytetit në kryqëzimin Godaulia. The London Missionary Society ishte e vendosur në kazermën britanike duke filluar në vitin 1820. Më vonë në të njëjtin shekull, the Wesleyan Missionary Society nisi misionin e saj në Varanasi dhe the Zenana Bible and Medical Mission nisi një spital për gratë. Në vitin 1822 James Prinsep (1799 - 1840) realizoi censusin dhe hartën e parë të qytetit. Në vitin 1843 u themelua Shkolla Sanskrite Ranavira, ndërsa në vitin 1845 u themelua Spitali Hindu Marwari. Në vitin 1852 Gauraiya Shahi protestoi nën udhëheqjen e Bhauji dhe Visheshvar Janit, për të ndaluar shkatërrimin e portave të qytetit për bërjen e rrugëve; megjithatë 12 portat (phataka) u shkatërruan. Në vitin 1857, Ushtria Britanike kreu një masakër të trupave indiane në qytet gjatë fazave të hershme të Kryengritjes Indiane të vitit 1857.<ref name="Misra6">{{cite book|title=Rani|author=Jaishree Misra|lang=en|url=https://books.google.al/books?id=vwITlHzYxnoC&pg=PR6|publisher=Penguin Books India|year=2007|page=6|isbn=9780143102106}}</ref> Në vitin 1866, krijimi dhe organizimi i Bordit Bashkiak të Varanasit çoi në përmirësime domethënëse në infrastrukturën e qytetit dhe shërbimet bazë të shëndetit, furnizimit me ujë të pijshëm dhe higjenën publike.<ref name="Kochhar247">Atul Kochhar: [https://books.google.com/books?id=Pu3sCAAAQBAJ&pg=PA247 Benares: Michelin Starred Cooking]; 2015, fq. 247</ref> [[File:Benares - riverfront LCCN2004707379.jpg|thumb|Foto e vitit 1895 nga bregu i lumit në Varanasi.]] Në vitin 1872 u zhvillua censusi i parë zyrtar i qytetit, ndërsa në vitet 1875-76 u ndërtua godina e Bashkisë. Në vitin 1883 u krijua Bordi i Distriktit, ndërsa në vitin 1888 u themelua Church Missionary Society. Më 8 prill 1891 u shkatërrua Tempulli i Ramas në Bhadaini për të ndërtuar stacionin e pompimit të ujit, që rezultoi në lëvizjen e protestës Ramahalla. Si pasojë, më 15 prill tempulli i shkatërruar u rindërtua përsëri nga banorët e qytetit. Në vitin 1897, shkrimtari [[Mark Twain]], për Varanasin tha se: "Benaresi është më i vjetër se historia, më i vjetër se tradita, më i vjetër madje edhe se legjenda dhe duket dyfish më i vjetër se ato të të mara së bashku".<ref name="TwainL">Mark Twain: [http://www.literaturecollection.com/a/twain/follow.ing-equator/51/ Following the Equator: A Journey Around the World, kapitulli L] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240429200906/http://www.literaturecollection.com/a/twain/follow.ing-equator/51/ |date=29 prill 2024 }}; 1897</ref> Në vitet 1897-98 Annie Besant, themeluesja e Theosophical Society në Indi themeloi Kolegjin Qendror Hindu (Central Hindu School), me një kampus që u bë bërthama e për krijimin e Banaras Hindu University në vitin 1916. Ajo e themeloi Central Hindu College me qëllimin që ti bënte njerëzit e të gjitha besimeve bashkë nën idealin e vëllazërisë, duke promovuar vlerat kulturore indiane dhe të hiqte të gjitha keqdashjet mes pjesëve të ndryshme të popullsisë së Indisë.<ref name="Sharma-Sharma197">U. Sharma & S.K. Sharma: [https://books.google.com/books?id=BX3wIjJ9mvMC&pg=PA197 Indian Political Thought]; 2001, fq. 197</ref> Në vitin 1910, britanikët e bënë Varanasin një shtet të ri indian, me Ramnagarin si kryeqytetin e tij, por pa juridiksion mbi vetë qytetin e Varanasit. Kreu fetar, Kashi Nareshi, e kishte pasur selinë e tij në [[Fortesa e Ramnagarit|Fortesën e Ramnagarit]] që nga shekulli i XVIII, gjithashtu një përfaqësues i historisë së mbretërve të Varanasit, që është i vendosur në lindje të tij, përgjatë Gangut.<ref name="A review of Varanasi">{{cite web|url=http://www.blonnet.com/life/2004/02/02/stories/2004020200050300.htm|title=A review of Varanasi|publisher=Blonnet.com|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=24 shtator 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924092518/http://www.blonnet.com/life/2004/02/02/stories/2004020200050300.htm|url-status=dead}}</ref> Kashi Nareshi është thellësisht i nderuar nga banorët vendas dhe është padroni kulturor kryesor; disa besimtarë të përkushtuar e konsiderojnë atë si mishërim të Shivës.<ref name="Mitra216">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA216 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 216</ref> Në vitin 1916, nënmbreti i Indisë, Lord Hardinge, vendosi gurin e themeleve të atij që do të bëhej një nga universitetet më të mëdha dhe më të bukur në Azi, Banaras Hindu University. Aty Mahatma Gandi mbajti në vitin 1917 fjalimin e tij të parë politik, ndërsa në vitin 1920 u themelua nga Mahatma Gandhi Kashi Vidyapitha. India e fitoi pavarësinë nga sundimi i Britanisë më 15 gusht 1947 dhe shpalli një shtet republikan më 26 janar 1950. Varanasi iu dorëzua Bashkimit të Indisë në vitin 1947 dhe Dr. Vibhuti Narayan Singh i përfshiu territoret e tij në Provincat e Bashkuara të Oudhit dhe Agras në vitin 1949. Qën nga viti 1947 në qytet nuk u regjistrua ndonjë ndryshim në morfologjinë urbane të qytetit. Më 15 tetor 1949 distrikti i Varanasit mori formën e tij të tanishme me bashkimin e shtetit të mëparshëm të Varanasit (Kashi raxhi) dhe qyteti i Varanasit u bë qendra e tij administrative. Në vitin 1948 u formuan The Banaras Improvement Trust për bërjen e ‘Master Planit të Varanasit’ dhe në vitin 1951 u pregatit plani. Atij ju bënë rishikime dhe modifikime në vitet 1973 dhe 1982 kur u përgatit rishikimi i planeve. Asnjë nga këta plane nuk u zbatua; të gjithë u shtynë dhe u bënë rekomandime për rishikime të mëtejshme. Më 26 shkurt 1996 u propozua për herë të parë planifikimi i zonave të trashëgimisë dhe ruajtjes. Ky plan u aprovua nga Qeveria e Uttar Pradeshit në korrik 2001. Në këtë plan identifikohen pesë zona kulturore me qëllim që të kenë një trajtim të veçantë. Ndërsa në vitin 2011 ky master plan u rishikua përsëri. Në vitin 1961 u krijua Diesel Locomotive Works (DLW) me bashkëpunimin teknik nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës; ky është njësia e vetme e industrisë së rëndë në distrikt. Në vitet 1960 dhe 1970, u ndërtuan Sarnath Institute of Higher Tibetan Studies që në vitin 1988 u bë universitet dhe shumë manastire budiste si ai kinez, tajlandez dhe japonez. Në vitin 1992 u hap një Observator i ri Hindu në kompleksin e Universitetit Sanskrit Sampurnananda. Në vitin 1999 në Sarnath hapet më 29 tetor Vajra Vidya Samsthani. Pesë institucioneve të arsimit të lartë, Universiteti Sanskrit Sampurnananda, Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith, Central Institute of Higher Tibetan Studies, the Parshvanatha Jain Institute dhe Jamia Salfia Darul-Islamia u është dhënë statusi i universiteteve të njohur zyrtarisht nga Komisioni i Lejeve Universitare. ==Gjeografia dhe klima== Varanasi është i vendosur në një lartësi prej 80.71 metrash mbi nivelin e detit<ref>{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/default.htm|title=DEO Varanasi|work=Tourist Information: General Information|publisher=Varanasi District Administration by National Informatics center|language=en}}</ref> në qendër të luginës së [[Gangu]]t në Indinë Veriore, në pjesën Lindore të shtetit të Uttar Pradeshit, përgjatë bregut në formë gjysëm-hëne të Gangut, me një lartë mesatare mbi lum prej 15 dhe 21 metrash.<ref name="Mohanty316">Bidyut Mohanty: [https://books.google.com/books?id=88_4KESo8d0C&pg=PA316 Urbanisation in Developing Countries: Basic Services and Community Participation]; 1993, fq. 316</ref> Qyteti është qendra administrative e distriktit të Varanasi. Me rrugë, Varanasi është i vendosur 797 km në jug-lindje të [[Nju Delhi]]t, 320 km në jug-lindje të [[Laknau]]t, 121 km në lindje të Allahabadit dhe 63 km në jug të Jaunpurit. "Varanasi Urban Agglomeration" – një aglomerat prej shtatë njësishë urbane – mbulon një sipërfaqe prej 112.26&nbsp;km² (afërsisht 43&nbsp;milje²).<ref name="heritageUNESCO">{{cite web|url=http://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/46RanaSingh.pdf|title=Varanasi as Heritage City (India) on the scale the UNESCO World Heritage List: From Contestation to Conservation|language=en|accessdate=18 gusht 2006|last=Singh|first=Rana P. B.|format=PDF|work=EASAS papers|publisher=Swedish South Asian Studies Network|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115110/https://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/46RanaSingh.pdf%20|url-status=dead}}</ref> Zonat e qytetit përfshijnë Adampuran, Anandbaghun, Bachchhaonin, Bangali Tolan, Bhelpuran, Bulanalan, Chaitganjin, Chaukaghatin, Chowkun, Dhupchandin, Dumraonin, Gandhinagarin, Gautam Nagarin, Giri Nagarin, Gopal Viharin, Guru Nanak Nagarin, Jaitpuran, Kail Garhun, Khannan, Kotwalin, Lanka Manduadihun, Luxan, Maheshpurin, Mahmoorganjin, Maulvibaghun, Nagwarin, Naipokharin, Shivalan, Siddhagiribaghun dhe Sigran. Duke qenë i vendosur në Rrafshirat Indo-Gangetike të Indisë Veriore, toka është shumë pjellore për shkak se vërshimet e Gangut e ripasurojnë në mënyrë të vazhdueshme tokën. Varanasi gjendet midis pikëtakimit të Gangut me dy degë të tjera: lumin Varuna dhe përroin Assi. Largësia midis dy pikëtakimeve është rreth 4 km dhe shërben si një rrugëtim i shenjtë për hindutë, që kulminon me një vizitë në Tempullin Sakshi Vinayak.<ref name="Kishore65">Kaushal Kishore: [https://books.google.com/books?id=mbGeAwAAQBAJ&pg=PT65 Holy Ganga]; 2008, fq. 65</ref> Varanasi ka një klimë të të lagësht subtropikale (Köppen climate classification ''Cwa'') me variacione të mëdha midis temperaturave të verës dhe dimrit, duke regjistruar tre stinë të ndryshme: e ftohtë nga nëntori në shkurt, e nxehtë nga marsi në mes të qershorit dhe me shira nga mesi i qershorit deri në shtator, ndërsa tetori shihet si një muaj kalimtar.<ref name="Singh4">Ram Bali Singh: Rajput Clan-settlements in Varanasi District; 1975, fq. 4</ref><ref name="Pandey13">K. N. Pandey: [https://books.google.com/books?id=NLk3-qPOBrEC&pg=PA13 Adoption of Agricultural Innovations: A Study of Small and Marginal Farmers of Varanasi]; 1989, fq. 13</ref> Vera e thatë fillon në prill dhe zgjat deri në qershor, e ndjekur nga stina e musoneve nga korriku deri në tetor. Gjatë dimrit temperatura mesatare varion nga 7° deri në 13°C, në verë ajo varion midis 32°C dhe 46°C, ndërsa gjatë stinës së shirave është mesatarisht 25°C. Dimrat në Varanasi kanë një ndryshim të madh të ciklit ditor, me ditë të ngrohta dhe netë të ftohta. Valët e të ftohtit që vijnë nga rajoni i [[Himalajet|Himalajeve]] shkaktojnë temperatura të ulëta në qytet në dimër nga dhjetori deri në shkurt, kur temperatura poshtë 5 gradëve C nuk janë të pazakonta. Reshjet mesatare vjetore janë 1114 mm. Mjegulla është e zakonshme në dimër, ndërsa në verë fryjnë erërat e thata dhe të nxehta të quajtura lu.<ref name="Singh-Rana27">R.P.B. Singh & Pravin S. Rana: Banaras Region: A Spiritual & Cultural Guide; 2002, fq. 27</ref> Lagështia vërtitet rreth 72 përqindëshit. Ditët mesatare me shi varjojnë nga 0.5 gjatë dhjetorit dhe 0.6 gjatë prillit dhe nëntorit në 13.9 gjatë korrikut, 13.1 gjatë gushtit dhe 10 gjatë shtatorit duk arritur në një mesatare vjetore prej 51.5 ditësh me shi. Në vitet e fundit, niveli i ujit të Gangut është ulur në mënyrë domethënëse; digat, marrja e pa rregulluar e ujit dhe pakësimi i burimeve akullnajore për shkak të ngrohjes globale mund të jenë shkaqet e mundshme.<ref>{{cite web|url=http://www.aninews.in/newsdetail2/story39530/is-river-ganges-drying-in-varanasi.html|title=Is River Ganges drying in Varanasi|publisher=Aninews.in|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=12 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512213923/http://aninews.in/newsdetail2/story39530/is-river-ganges-drying-in-varanasi.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/ganges-receding-despite-rainfall/story-e6frg6so-1226066738979|work=The Australian|title=Ganges receding despite rainfall|date=1 qershor 2011|language=en}}</ref> {{Weather box | location = Varanasi Airport (1971–2000) | source 1 = India Meteorological Department (regjistrimet deri në 2010)<ref name="IMD">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/varanasi2.htm|title=Varanasi Climatological Table Period: 1971–2000|publisher=India Meteorological Department|language=en|accessdate=15 prill 2015}}</ref><ref name="IMD2">{{cite web|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|format=PDF|title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010|publisher=India Meteorological Department|language=en|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=21 maj 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf}}</ref> | Jan high C = 23.0 | Feb high C = 26.2 | Mar high C = 32.6 | Apr high C = 38.5 | May high C = 40.3 | Jun high C = 38.4 | Jul high C = 33.7 | Aug high C = 32.9 | Sep high C = 32.8 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.4 | Dec high C = 24.7 | Jan low C = 9.2 | Feb low C = 11.6 | Mar low C = 16.2 | Apr low C = 21.9 | May low C = 25.5 | Jun low C = 27.2 | Jul low C = 25.7 | Aug low C = 25.4 | Sep low C = 24.4 | Oct low C = 20.6 | Nov low C = 14.4 | Dec low C = 10.1 | Jan precipitation mm = 19.0 | Feb precipitation mm = 18.2 | Mar precipitation mm = 8.3 | Apr precipitation mm = 6.1 | May precipitation mm = 10.3 | Jun precipitation mm = 107.3 | Jul precipitation mm = 309.3 | Aug precipitation mm = 288.4 | Sep precipitation mm = 244.9 | Oct precipitation mm = 32.3 | Nov precipitation mm = 9.3 | Dec precipitation mm = 4.8 }}} ==Administrimi== ===Politika dhe ligji=== Varanasi qeveristet nga një numër trupash administrative, ku më i rëndësishmi është Varanasi Nagar Nigam (Korporata Bashkiake) dhe Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit, që është përgjegjës për realizimin e master planeve të qytetit. Furnizimi me uj dhe sistemi i kanalizimeve drejtohet nga Jal Nigami.<ref name="Academy21">{{cite book|lang=en|date=15 korrik 2011|title=Banaras (Varanasi) - The City of Gods|author=Students' Academy|url=https://books.google.al/books?id=sHc3AgAAQBAJ&pg=PA21|publisher=Lulu.com|page=21|isbn=9780557914753}}</ref> Varanasi është i përfaqësuar në Parlamentin e Indisë nga kryministri i tanishëm i Indisë, Narendra Modi, që fitoi zgjedhjet e Lok Sabhas në vitin 2014 me një diferencë të madhe.<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-16/news/49898450_1_narendra-modi-varanasi-lok-sabha-kailash-chaurasia|title=Elections 2014: Narendra Modi wins Varanasi by a massive margin of 3.37 lakh votes|date=16 mars 2014|newspaper=The Economic Times|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=10 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710192445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-05-16/news/49898450_1_narendra-modi-varanasi-lok-sabha-kailash-chaurasia|url-status=dead}}</ref> Me rritjen e qytetit në sipërfaqe, popullsi, biznese dhe funksione administrative, ndikimi i tij u shtri përtej kufijve bashkiakë. Nga një qytet me një bërthamë të vetme, ai tani ka mar karakterin e një Aglomerati Urban që shtrihet përgjatë një sipërfaqeje prej 119.52 km². Dhe pastaj është një sipërfaqe më e madhe e quajtur Rajoni i Zhvillimit të Varanasit (477.34 km²) mbi të cilin ai nuk ka kontroll formal, por mbi të cilin ka ndikim të madh të ndërsjelltë. Me përmirësimet e mëtejshme të rrugës GT (Autostrada Kombëtare 2) në një superstradë, zgjerimi i ardhshëm i qytetit do të vazhdoi të bëhet në të gjitha drejtimet e rrethinave të qytetit. Në vitin 1982 Autoriteti Zhv. i Varanasit (AZhV, formuar në 1974) bëri një rregullim të planeve të hershme të qytetit dhe nën drejtimin e tij, Town & County Planning Organisation përgatiti një master plan të kuptueshëm të Varanasit për vitet 1991-2011, kohë gjatë të cilës pop e Aglomeratit të Varanasit pritej të dyfishohej.<ref name="Indianness-Singh327">Rana P.B. Singh, 2009 Identity of 'India' & 'Indianness', and Geography in India: Sensitive Appraisal from the past and move to 21st Century; in, Singh, Ravi S. (ed.) Indian Geography: Perspectives, Concerns and Issues; fq. 327</ref> Njësitë e habitatit pesë nivelësh janë përcaktuar mbi bazën e administrimit dhe strategjisë planifikuese, duke konsideruar Rajonin Zhv. të Varanasit, RZhV, si në master planin e vitit 2011, si kufirin e jashtëm. Nga më e ulëta deri te më e larta në hierarki ato janë: Korporata Bashkiake e Qytetit të Varanasit 84.55 km², Aglomerati Urban i Varanasit, AUV 112.26 km², Zona Operative e Master Planit të Varanasit 144.94 km², Zona e Projektuar e Master Planit të Varanasit 179.27 km² dhe më e jashtmja Rajoni Zhv. i Varanasit, RZhV 477.34 km². Nën master planin e vitit 2011, zona e zgjeruar e propozuar për Varanasin më të Madh ishte 179.27 km². Ndryshimi më i dallueshëm gjatë planit të viteve 1991-2011 është zgjerimi i zonës së qytetit (+112%). Ndryshimet më të mëdha që nga viti 1991 pasi u futën pas vitit 1988, tregojnë një rritje drastike të tokës nën përdorimin qeveritar dhe gjysëm-qeveritar (+390.50%), si dhe shërbimet publike e komunitare (+190.63%). Hapi i rritjes së popullsisë çon në rritjen e sipërfaqes nën përdorimin rezidencial deri në 253.63% në krahasim me vitin 1988.<ref name="Indianness-Singh327"/> Administrativisht, Zona Urbane e Varanasit ({{coord|25|14|N|82|56|E|display=inline}} –{{coord|25|23.5|N|83|03|E|display=inline}}) konsiston në një Korporatë Bashkiake, një Zonë e bashkangjitur, katër Qyteza të vazhduara, dy Zona të njohura, një Bord Bashkiak dhe një Bord Kantoni.<ref>Rana P.B. Singh, 2015: Varanasi, Making of India’s heritage City</ref> Varanasi është binjakëzuar me {{flagicon|JPN}}[[Kyoto]]n në [[Japonia|Japoni]]<ref name="Som">{{cite web|last=Som|first=Vishnu|url=http://www.ndtv.com/article/india/to-rejuvenate-indian-cities-pm-modi-takes-first-step-with-japan-584209?ndtv_alsoread|title=To Rejuvenate Indian Cities, PM Modi Takes First Step With Japan|date=30 gusht 2014|publisher=NDTV.com|language=en}}</ref> ===Kujdesi shëndetësor=== [[File:Government Postgraduate Ayurved college and Hospital, Varanasi.jpg|thumb|left|327px|Kolegji dhe spitali Ayurvedic qeveritar, Varanasi]] Sushruta, kirurgu dhe autori i madh i ''Sushruta Samhitas'', teksti sanskrit i kirurgjisë, jetoi në Varanasi dhe e praktikoi mjeksinë dhe kirurgjinë disa kohë gjatë shekullit të V p.e.s.. Që nga viti 1922, Ayurveda ka qenë subjekt i trajnimit në Banaras Hindu University dhe në vitin 1927 u krijua një kolegj i veçant ayurvedik.<ref>{{cite journal|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_605.gif|title=Susruta|journal=The Imperial Gazetteer of India|year=1909|volume=2|page=570|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=9 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409072255/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_605.gif|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bhu.ac.in/ims/ayurveda/ayurveda_about.htm|title=Faculty of Ayurveda|publisher=Banaras Hindu University|language=en}}</ref> Në Varanasi ka shumë qendra ayurvedike si Sparsa Ayurvedic Centre që mundëson trajtime ayurvedike si Panchakarma dhe metoda të tjera.<ref>{{cite web|url=http://www.ayurveda.in/centers/sparsa-ayurvedic-centre-399.html|title=Sparsa Ayurvedic Centre|publisher=ayurveda.in|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=11 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711130249/http://www.ayurveda.in/centers/sparsa-ayurvedic-centre-399.html|url-status=dead}}</ref> S. S. Ayurveda Hospital menaxhon një qendër të trajtimit Panchakarma, në lidhje me Kerala Ayurveda Ltd.<ref>{{cite web|url=http://www.keralaayurveda.biz/sites/default/files/pdf/KAL%20Press%20release%201%20July%202012.pdf|format=PDF|title=Kerala Ayurveda Panchakarma Centre at Banaras Hindu University (BHU) under PPP|date=5 korrik 2012|publisher=Kerala Ayurveda Ltd.|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=10 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710222619/http://www.keralaayurveda.biz/sites/default/files/pdf/KAL%20Press%20release%201%20July%202012.pdf|url-status=dead}}</ref> Varansi ka mjaft spitale, duke përfshirë Heritage Hospital, Marwari Hospital, Pitambari Hopspital, Mata Anand Mai Hospital, Rajkiya Hospital, Ram Krishna Mission Hospital, Shiv Prasad Gupta Hospital, Pandit Deen Dayal Upadhyay hospital (i menaxhuar nga qeveria shtetërore), më i madhi është Sir Sundar Lal Hospital (spital universitar) që ka më shumë se 1150 shtrate dhe një qendër të veçantë për traumën që ka 340 shtrate dhe Varanasi Hospital and Medical Research Centre. Gjithashtu në Varanasi vepron një institut i veçant për kancerin.<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/restaurants.htm|title=Restaurants & Hospitals|publisher=Uttar Pradesh Tourism|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=30 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030074029/http://up-tourism.com/destination/varanasi/restaurants.htm|url-status=dead}}</ref> Spitali i Varanasit u krijuar në vitin 1964 nga Dr. Baijnath Prasad.<ref name="VH">{{cite web|url=http://varanasihospital.com/|title=Welcome to Varanasi Hospital|publisher=Varanasi Hospital and Medical Research Centre|language=en|accessdate=30 tetor 2012}}</ref> Spitali, që në vitin 2012 kishte 66 shtrate, i ofron kurim Varanasit si dhe distrikteve dhe shteteve përreth, shumë prej të cilëve mbështeten te ai për kirurgjinë.<ref name="VH"/> Megjithëse spitali vuan nga mungesa e fondeve, ai ka shërbime si rrezet-x, ultrasonografinë, ekokardiografinë dhe një laborator patologjie.<ref name="VH"/> Pjesa urbane e distriktit të Varanasit kishte një vdekshmëri foshnjore prej 70 për 1,000 në periudhën 2010–2011.<ref>[http://censusindia.gov.in/vital_statistics/AHSBulletins/files/01-Uttar%20Pradesh%20AHS%20Bulletin.pdf "Annual Health Survey 2010–2011"] Office of the Registrar General & Census Commissioner, India (2011).</ref> [[File:Bhadaini Water Pump, Varanasi.JPG|thumb|257px|Ndërtesa e pompimit të ujit Bhadaini]] ===Mirëmbajtja publike=== Për shkak të dendësisë së lartë të popullsisë së Varanasit dhe numrit në rritje të turistëve, qeveria e Uttar Pradeshit dhe organizata dhe institucione ndërkombëtare jo-qeveritare kanë pasur shqetësime të rënda për ndotjen dhe presionin në infrastrukturën e qytetit, kryesisht kanalizimet, higjena publike dhe elementet e kanalizimeve kulluese. Problemi i kanalizimeve të ujërave të zeza është përkeqësuar nga roli i Gangut në larjen dhe në trafikun e lumit, që është shumë i vështirë për tu kontrolluar.<ref name="316Mohanty317">Bidyut Mohanty: [https://books.google.com/books?id=88_4KESo8d0C&pg=PA316 Urbanisation in Developing Countries: Basic Services and Community Participation]; 1993, fq. 316-7</ref> Për shkak të kanalizimeve, njerëzit që përdorin ujë vendor të patrajtuar kanë rrezik të lartë të infektohen nga një gamë sëmundjesh të stomakut.<ref name="HamnerTripathi2006">Hamner, Tripathi, Mishra etj.: The role of water use patterns and sewage pollution in incidence of water-borne/enteric diseases along the Ganges river in Varanasi, India; International Journal of Environmental Health Research, volumi 16, nr. 2, 2006, fq. 113-32</ref> Disa pjesë të Varanasit janë ndotur me kimikate industriale duke përfshirë metale të rënda toksike. Studimet e ujërave të zeza nga impiantet e trajtimit të kanalizimeve të Varanasit identifikojnë se ndotja e ujit me metale dhe ripërdorimi i këtij uji për vaditje si një mënyrë që metalet toksike që përthithen nga bimët që njerëzit kultivojnë për ushqim.<ref name="SharmaAgrawal2008">R. K. Sharma, M. Agrawal & F. M. Marshall: Heavy Metal (Cu, Zn, Cd and Pb) Contamination of Vegetables in Urban India: A Case Study in Varanasi; Environmental Pollution, volumi 154, nr. 2, 2008, issn 0269-7491, doi 10.1016/j.envpol.2007.10.010; fq. 254-63</ref><ref name="SharmaAgrawal2006">R. K. Sharma, M. Agrawal & F. Marshall: Heavy Metal Contamination in Vegetables Grown in Wastewater Irrigated Areas of Varanasi; Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology; volumi 77, nr. 2, 2006, issn 0007-4861, doi 10.1007/s00128-006-1065-0; fq. 312-8</ref> Një shembull i studiuar është ''palaku'', një gjethe bimore popullore që përthith metale të rënda kur është në tokë dhe që njerëzit pastaj e hanë.<ref name="Kumar SharmaAgrawal2007">R. K. Sharma, M. Agrawal & F. Marshall: Heavy Metal Contamination of Soil and Vegetables in Suburban Areas of Varanasi; Ecotoxicology and Environmental Safety, volumi 66, nr. 2, 2007, issn 0147-6513, doi 10.1016/j.ecoenv.2005.11.007; fq. 258-66</ref> Një pjesë e llumit ndotës përmban minerale që janë plehërues, që mund ta bëjnë ujin e ndotur tërheqës për tu përdorur.<ref name="SinghMohan2004">K. P. Singh, D. Mohan, S. Sinha & R. Dalwani: Impact Assessment of Treated/Untreated Wastewater Toxicants Discharged by Sewage Treatment Plants on Health, Agricultural, and Environmental Auality in The Wastewater Disposal Area; Chemosphere, volumi 55, nr. 2, 2004, fq. 227-55, issn 0045-6535, doi 10.1016/j.chemosphere.2003.10.050</ref> Pesticidet e përdorura në bujqësinë vendore janë mjaft të pranishme për tu përhapur nëpërmjet ujit, nëpërmjet trajtimit të sistemit të kanalizimeve, pastaj kthehen te fermerët si ujëra të zeza.<ref name="SinghMohan2004"/> ====Furnizimi me ujë==== [[File:Water pump, Varanasi (15563170660).jpg|thumb|left|Pompë uji me piston]] Sistemi i furnizimit me ujë dhe sistemi i kanalizimeve të Varanasit mirëmbahet nga Jal Nigami, një degë e Varanasi Nagar Nigamit. Furnizimi me energji elektrike kryhet nga Uttar Pradesh Power Corporation Limited. Qyteti prodhon rreth 350.000.000 litra<ref name="schemevaranasi">{{Cite news|first=Gopal|last=Bhargava|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20001025/mailbag.htm|title=Scheme for Varanasi|date=25 tetor 2000|work=The Tribune|location=[[India|Indi]]|language=en}}</ref> ujëra të zeza në ditë dhe 425 tonë mbetje të ngurta në ditë.<ref name="cpcbsolidwaste">{{cite web|url=http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|title=Waste Generation and Composition|accessdate=18 gusht 2006|work=Management of municipal solid wastes|publisher=Planning Division, Central Pollution Control Board|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060717141102/http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|archivedate=17 korrik 2006}}</ref> Mbetjet e ngurta grumbullohen në një landfill.<ref name="cpcbsolidwaste2">{{cite web|url=http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|title=Status of landfill sites in 59 cities|accessdate=18 gusht 2006|work=Management of municipal solid wastes|publisher=Planning Division, Central Pollution Control Board|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060717141102/http://www.cpcb.nic.in/pcpdiv_plan4.htm|archivedate=17 korrik 2006}}</ref> Sistemi i furnizimit me ujë për Varanasin është më shumë se 100 vjeçar, pasi u fut në vitin 1892. Ai u projektua për një popullsi prej 2 mijësh me një impiant trajtimi prej 33 milionë litrash në ditë të ndërtuar në Bhelupur. Në vitet e parë, uji trajtohej nëpërmjet filtrave të ngadaltë prej rëre, por në fazën e mëvonshme ata i zëvendësuan filtra të shpejtë gravitacionalë. Me rritjen e popullsisë dhe kërkesës për ujë të qytetit, kapacitetet e njësive të ndryshme u rritën nga koha në kohë bashkë me riorganizimin dhe zgjerimin e sistemit të shpërndarjes për të bërë shpërndarjen e njëtrajtshme të furnizimit dhe për të plotësuar nevojat e zonave të ndryshme. Pas futjes së sistemit të furnizimit me ujë, riorganizimi kryesor i sistemit u bë në vitin 1954 me furnizimin me ujë për banor në raportin 200 litra për person në ditë dhe skema u zbatua për 460 mijë banorë. Për qëllime administrimi, i gjithë qyteti është ndarë në 7 zona, që janë si vijon: Sikraul-i, mullinjtë e pambukut, Rajghat-i, Parku Benia, Neechibagh-u, Bhelupur-i, London Mission. Varanasi është ndarë në dy zona të veçanta: cis-Varuna dhe trans-Varuna. E para përfshinë qytetin e vjetër dhe zonat e Lankas drejt jug-perëndimit dhe zonat e Lahartaras. Zona e Trans-Varunas konsiston në Sikraulin dhe zonat nën zhvillim të zonave të Shivpurit, kolegjit UP, Pandeypurit dhe Paharait. Me qëllimin e furnizmit me ujë, qyteti është ndarë në 16 zona të furnizmit me ujë, nga të cilat 5 zona qëndrojnë në Zonën e Trans-Varunas dhe pjesa e mbetur e 11 zonave në Zonën e Cis-Varunas.<ref name="Development Plan2041">City Development Plan for Varanasi; 2041, Final City Development Plan, mars 2015</ref> Kërkesa për 276 milionë litra në ditë ujë për qytetin plotësohet nga rrjedha sipërfaqësore e lumit Gang dhe burimet nëntokësore. Aktualisht, 205 milionë litra në ditë e ujit nëntokësor është duke u përcjellë nëpërmjet 226 puseve me tuba dhe 125 milionë litra në ditë nëpërmjet ujit sipërfaqësor. Një tërësi prej 330 milionë litrash në ditë uji është i lidhur me tubacione, që është 275 litra për person në ditë. Në Varanasi ka një rezervë uji të depozituar prej 80 milionë litrash në ditë. Uji depozitohet në 23 depozita mbitokësore dhe ujëmbledhës nëntokësorë. Ujëmbledhësit janë të përhapur përgjatë qytetit. Depozitimi i tanishëm, i disponueshëm është 79.8 milionë litra në ditë, që është vetëm 58% e nevojës së përditshme prej 276 milionë litrash në ditë në dy mbushje. Kapaciteti i tanishëm depozitues është i pamjaftueshëm për të plotësuar nevojat e tanishme apo të ardhshme të qytetit. Sipas Jal Kalit rrjeti i shpërndarjes së furnizimit me ujë është 1,500 km i gjatë.<ref>{{cite web|title=Water Supply|website=Jal Kal Varanasi|url=http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply|lang=en|accessdate=18 dhjetor 2016|archive-date=17 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193221/http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Water_Supply|url-status=dead}}</ref> Diametri i tubave varion nga 90 mm deri në 600 mm në pjesë të ndryshme të qytetit dhe sistemi konsiston në tuba CI dhe PVC. Me rritjen e kufijve të qytetit, sistemi i shpërndarjes është mundësuar në zona të reja nën progrme të ndryshme zhvillimi. Jal Kal furnizon me ujë përgjatë vitit me orar që varion midis 9 dhe 10 orën në ditë. Megjithatë, ka mjaft zona që janë akoma të pa mbuluara nga sistemi i furnizimit me ujë. Për shkak të procesit të filtrimit natyror, uji tokësor nuk kërkon shumë trajtim. Vetëm sa dizinfektohet dhe furnizohet. Megjithatë, uji sipërfaqësor nga lumi Gang trajtohet me koagulim, sedimentim, filtrim dhe dizinfektim dhe pastaj shpërndahet. Të 330 milionë litrat në ditë të ujit trajtohet përpara shpërndarjes. Numri i përgjithshëm i lidhjeve në Varanasi është 120,784. Kjo përfaqëson mbulimin me lidhje të 69% të territorit. Numri i lidhjeve me sahate në Varanasi është 66% e numrit të përgjithshëm të lidhjeve. Megjithatë, të gjitha këto lidhje janë jo funksionale, kështu fatura mesatare e apartamenteve meret bazë për të gjitha lidhjet. Megjithëse Korporata Bashkiake e Varanasit adoptoi një strukturë tarifimi të bazuar te volumetria, ajo nuk është zbatuar ende.<ref name="Development Plan2041"/> [[File:Jalasen Sewage Pumping Station (Varanasi) (5).jpg|thumb|345px|Stacioni i pompimit të ujërave të zeza në ghatin Jalasen]] ====Sistemi i kanalizimeve të ujërave të zeza==== Sistemi i tanishëm i kanalizimeve të ujërave të zeza u projektuar ekskluzivisht për të përballuar vetëm kanalizimet e shtëpive, por për shkak të modelit tradicional të kanalizimeve të hapura të vendosura në zonën qendrore të qytetit uji i shiut hyn gjithashtu në trungun e kanalizimeve drejtpërdrejt ose nëpërmjet pusetave dhe degëve të kanalizimeve. Kjo çon në trysni të stërmadhe mbi rrjetin e kanalizimeve, veçanërisht gjatë mosuneve. Për shkak të sistemit të kombinuar, impiantet e trajtimit të ujërave të zeza bëhen iefektive gjatë stinës së shirave duke çuar më shumë ndotje në lumin Gang dhe Varuna. Përveç kësaj zonat që nuk mbulohen nga rrjeti i kanalizimeve, i shkarkojnë ujërat e zeza drejtpërdrejt në lumin Gang, Varuna ose Assi Nalla, duke e shtuar ndotjen në këta lumenj. Tërësia e ujërave të zeza të prodhuara në qytet është 225 milionë litra në ditë nga të cilat vetë 97 milionë litra në ditë trajtohen në impiantet e trajtimit të ujërave të zeza ndërsa 130 milionë litra në ditë të mbetura shkarkohen drejtpërdrejtë në lumin Gang dhe Varuna nëpërmjet kanalizimeve të hapura.<ref name="Development Plan2041"/> Rrjeti i kanalizimeve të ujërave të zeza është i ndarë në dy zona: Cis-Varuna dhe Trans-Varuna. Aktualisht, sistemi ekzistues është pjesërisht mbi tokë dhe nëntokë. Vetëm 40% e qytetit është e mbuluar me rrjetin e kanalizimeve të ujërave të zeza, që nënkupton se pjesa e mbetur nuk është e lidhur as me depozita septike, gropa apo latrina shërbimi ose nuk kanë akses në tualete. Shumica e këtij rrjeti është e përqendruar te qyteti i vjetër, duke përfshirë kryesisht zonën e ghateve. 18% e numrit të përgjithshëm të banesave nuk kanë akses në tualete të pavarura, të përbashkëta ose komunitare. Zona Trans-Varuna është tërësisht pa kanalizime të ujërave të zeza. Gjatësia e përgjithshme e degëve të kanalizimeve të ujërave të zeza është 810 km, nga të cilat rretj 20 km i zë linja kryesore e trungut të kanalizimeve të ujërave të zeza. Numri i përgjithshëm i lidhjeve me rrjetin e kanalizimeve të ujërave të zeza është 55 000.<ref>{{cite web|title=Sewerage System|website=Jal Kal Varanasi|lang=en|accessdate=18 dhjetor 2016|url=http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System|archive-date=17 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193204/http://www.jalkalvaranasi.org/webpages.php?tag=Sewerage_System|url-status=dead}}</ref> Megjithatë po ndërmeren projekte për ta mbuluar zonën Trans-Varuna me rrjet nëntokësor kanalizimesh të ujërave të zeza. Duke parë që linjat aktuale të kanalizimit të ujërave të zeza në qytet janë më shumë sesa 100 vjeçare, ato janë të prirura ndaj bllokimeve dhe rrjedhjeve. Për shkak të pranisë së baltës dhe mbeturinave në linjat e kanaleve të zeza, kapaciteti i tyre pakësohet ndjeshëm duke çuar në bllokime dhe vërshimin e ujërave të zeza nëpër rrugë. Burimet e ujit natyrorë dhe lumi Gang në qytet janë në gjendje kritike për shkak të sasisë së ujërave të zeza të patrajtuara dhe hyjnë në lumenj në mënyrë të përditshme. Në Varanasi ka tre impiante të trajtimit të ujërave të zeza të vendosur në Bhagwanpur, Dinapur dhe Diesel Locomotive Works. Impiantet e Bhagëanpurit dhe Dinapurit menaxhohen nga Njësia e Ndotjes së Gangut, ndërsa impianti i Diesel Locomotive Works menaxhohet nga hekurudhat. Kapaciteti i përgjithshëm i trajtimit është 102 milionë litra në ditë. Mbetjet e trajtuara nga impiantet e Dinapurit dhe Bhagwanpurit përdoret për vaditje si fertilizues.<ref name="Development Plan2041"/> ====Kanalizimi i ujit të shiut==== Varanasi ka një sistem të dobët të kanalizimit dhe dranazhimit të ujit të shiut. Uji i shiut kanalizohet nëpërmjet një sistemi shumë të vjetër dhe të paplotë nëntokësor. Rrjeti i kanalizimeve nëntokësore është vetëm 117 km i gjatë. Shumica e kanalizimeve kanë qenë lidhur me degët e kanalizimeve të ujërave të zeza, që çon në përzierjen e ujërave të zeza me ujin e shiut. Kjo e rrit ngarkesën mbi pompat e kanalizimeve të zeza dhe impiantet e trajtimit të ujërave të zeza, veçanërisht gjatë musoneve. Përveç kësaj kanalet e ujërave të shiut zbrazen drejtpërdrejtë në lumenjtë Gang dhe Varuna.<ref name="Development Plan2041"/> Për të zgjidhur problemin e përmbytjeve gjatë stinës së musoneve janë vendosura pompa për të tërhequr ujin nga rrugët mbi një bazë periodike në stacionet e pompimit në Deo Pokhari, Jakha, Moti Jheel, Parch Perwa, Sigra, Manduadih, Sivdaspur.<ref name="Development Plan2041"/> ==Demografia== [[File:Headed to Ganges for the Aarti (49644570518).jpg|thumb|left|Rrugë e mbushur në Varanasi]] Varanasi është pjesë e zonës së gjuhës hindi, pasi shumica e popullsisë, afërsisht 80%, flet gjuhën hindi. Gjuha e dytë e më e folur është ajo urdu, është flitet nga 19% e popullsisë. Sipas të dhënave të përkohshme nga censusi i vitit 2011, aglomerati urban i Varanasit kishte një popullsi prej 1.435.113 banorësh, me 761,060 meshkuj dhe 674,053 femra.<ref name="uastats">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}}</ref> Popullsia e aglomeratit urban të Varanasit në vitin 2001 ishte 1.371.749 banorë me një raport prej 879 femrash për 1.000 meshkuj.<ref name="censusmillioncities">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|title=Urban Agglomerations/Cities having population of more than one million in 2001|language=en|accessdate=18 gusht 2006|date=25 korrik 2001|work=Census of India 2001 (Provisional)|publisher=Office of the Registrar General, India}}</ref> Megjithatë, zona nën Varanasi Nagar Nigam ka një popullsi prej 1.100.748 banorësh<ref name="uptownscensus1">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|title=Population, Population in the age group 0–6 and literates by sex – Urban Agglomeration/Town: 2001|language=en|accessdate=17 gusht 2006|format=PDF|work=Census of India 2001 (Provisional)|publisher=Office of the Registrar General, India|pages=53-4}}</ref> me një raport prej 883 femrash për 1.000 meshkuj.<ref name="uptownscensus1"/> Përqindja e alfabetizmit (ata që dinë të shkruajnë e të lexojnë) në aglomeratin urban është 77%, ndërsa ai në zonën e korporotës bashkiake është 78%.<ref name="uptownscensus1"/> Afërsisht 138.000 banorë në zonën bashkiake jetojnë në baraka.<ref name="censusmillionslums">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/|title=Slum Population in Million Plus Cities (Municipal Corporations): Part A|accessdate=18 gusht 2006|date=22 janar 2002|work=Census of India 2001 (Provisional)|publisher=Office of the Registrar General, India|language=en}}</ref> Varanasi, në vitin 1991 fitoi statusin e qytetit me një milion banorë si Aglomerat Urban duke u bërë metropol. Popullsia e qytetit përbëhet nga 63% hindu, 32% myslimanë dhe grupe të tjera më të vogla fetare. Përveç kësaj, çdo ditë rreth 43,000 udhëtarë e vizitojnë qytetin, që gjatë kohës së festave rritet deri në 65,000. Qyteti kryesor shtrihet përgjatë një sipërfaqe prej 84.55 km², ndërsa Aglomeratit Urban i Varanasit shtrihej në një sipërfaqe kompakte prej vetëm 115.27 km²; dmth 12 450 banorë për km².<ref name="97singh-pal115">Rana P.B. Singh & Neelam Pal: "Varanasi: Master Plans and Perspectives of Heritagescapes"; kapitulli 7 i "Holistic Development: A Regional Perspective"; redaktorë K.N. Singh & N.K. Rana, 2012, , fq. 97-115</ref> Qyteti ka treguar rritje të jashtëzakonshme të popullsisë gjatë katër dhjetëvjeçarëve të fundit, por gjatë periudhës 2001-2011 regjistroi një nivel të ulët rritjeje prej 17.01%, që pritet të ulet më tej duke arritur në 14.60% në periudhën 2011-21, por mund të rritet deri në 16.57% në vitet 2021-31.<ref>Singh, Rana P.B. Varanasi, the Heritage City of India: Growth of urban fabrics, visions and strategies for future development; 2010, Asian Profile, Asia’s International Journal (ARS, Burnaby, Kanada), nr. 38 (3), qershor, fq. 265</ref> Zhvillimet pas luftës, prurjet e popullsisë rurale për punësim dhe migrimi ishin përgjegjës për një rritje shumë të shpejtë gjatë viteve 1941-51, megjithë situatën që ndryshoi në mënyrë drastike përgjatë kohës, që tregon se si gjatë nivelit të rritjes së viteve 1951-61 u zvogëlua lehtësisht. Kjo prirje vijoi deri në vitet 1971-81; megjithatë, përsëri gjatë v. 1981-91 niveli i rritjes u bë lehtësisht më i lartë, kryesisht për shkak të prirjes së migrimit rural në zonat urbane në kërkim të mundësive më të mira të jetesës dhe punësimit në qytet. Pritet që në dhjetëvjeçarin e ardhshëm niveli i rritjes të rritet kryesisht për shkak të zgjerimit hapsinor dhe shpëndarjes urbane. Përshpejtimi i rritjes së popullsisë së fundmi mund ti atribuohet zgjerimit të diferencës së zhvillimit midis zonave rurale dhe urbane në vend. Për më tepër, meqë nuk ka ndryshime të dukshme në politikën e zhvillimit rural, bumi urban do të vijoi në dhjetëvjeçarët e ardhshëm.<ref name="97singh-pal115"/> {{Demografia | 1991 = 929.270 | 2001 = 1.103.951 | 2011 = 1.201.815 | 2021 = 1.340.216 | 2031 = 1.405.197 | pershkrimi =Popullsia e zonës së qytetit sipas projektimeve | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} {{Demografia | 1991 = 101.593 | 2001 = 107.798 | 2011 = 233.298 | 2021 = 369.721 | 2031 = 616.975 | pershkrimi =Shtesa dhe projeksioni i popullsisë së zonës urbane | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} {{Demografia | 1991 = 1.030.863 | 2001 = 1.211.749 | 2011 = 1.435.113 | 2021 = 1.709.937 | 2031 = 2.022.172 | pershkrimi =Popullsia e Aglomeratit Urban të Varanasit | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} {{Demografia | 1991 = 29.43% | 2001 = 17.55% | 2011 = 18.43% | 2021 = 19.15% | 2031 = 18.26% | pershkrimi =Përqindja e rritjes 10-vjeçare të pop. së Agl. Urb. të Varanasit | burimi = {{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}} }} Popullsia e kastës së paprekshme në Uttar Pradesh u rrit nga 35 milionë në vitin 2001 në 41 milionë në vitin 2011 me një nivel rritjeje prej 18%. Në qytetin e Varanasit, përqindja e popullsisë së kastës të paprekshme u rrit në në një nivel prej 5. Popullsia e tribuve të njohura në shtetin e Uttar Pradeshit, nga ana tjetër u rrit në mënyrë domethënëse nga 107 mijë në 11.34 mijë. Kjo për shkak të zhvendosjes së 10 kastave nga lista e kastave të paprekshme në listën e tribuve të njohura në Uttar Pradesh. Për shkak të të njëjtës arsye, përqindja e rritjes duket se është më e lartë për distriktin dhe qytetin e Varanasit. {| class="wikitable" |+ Caption: Popullsia e kastës së paprekshme dhe tribuve të planifikuara<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|language=en|accessdate=7 korrik 2012}}</ref> |- !rowspan="2"| Territori !! colspan="2"| 2001 !! colspan="2" | 2011!! colspan="2" | Përqindja (%) |- | Kasta e paprekshme|| Tributë e planifikuara| Kasta e papr.|| Trib. e planifikuara| Kasta e papr.|| Trib. e planifikuara |- | Uttar Pradeshi|| 35.148.377|| 107.963|| 41.357.608|| 1.134.273|| 2.07|| 0.06 |- | Distrikti i Varanasit|| 435.545|| 769|| 486.958|| 28.617|| 13.53|| 0.79 |- | Aglomerati Urb. i Varanasit|| || || 112.247|| 8.507|| 7.88|| 0.60 |- | Qyteti i Varanasit|| 78.426|| 483|| 82.190|| 6.595|| 6.86|| 0.55 |} [[File:Banarasi sari pallu by ashish4.JPG|thumb|228px|Sari Banarasi]] ==Ekonomia== Sipas Planit të Zhvillimit të Qytetit të Varanasit në 2006, afërsisht 29% e popullsisë së Varanasit ëshë e punësuar.<ref name="28JNNURM31">[http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf City Development Plan for Varanasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf |date=23 shkurt 2014}}; 2006, fq. 28-31</ref> Afërsisht 40% janë të punësuar në manifakturë, 26% punojnë në tregti, 19% punojnë në shërbime, 8% punojnë në transport dhe komunikim, 4% punojnë në bujqësi, 2% punojnë në ndërtim dhe 2% janë punëtorë sezonalë (që punojnë më pak se gjysmën e vitit).<ref name="28JNNURM31"/> Mes punëtorëve të mainfakturës, 51% punojnë në tjerrje dhe endje, 15% punojnë në metal, 6% punojnë në shtypje dhe publikime, 5% punojnë në makineri elektrike dhe pjesa tjetër punon në një larmi të gjerë sektorësh industrialë.<ref name="28JNNURM31"/> Industria e manifakturë në Varanasi nuk është e zhvilluar mirë dhe është e mbizotëruar nga industritë e shkallës së vogël dhe prodhimi familjar.<ref name="28JNNURM31"/> {| class="wikitable" |+ Caption: Përbërja e fuqisë punëtore të Aglomeratit Urban të Varanasit<ref name="uastats"/> |- ! Viti !! Pop. e përgjithshme !! Fuqia punëtore, % !! Punëtorët parësorë, % !! Punët. dytësorë, % !! Punë. tretësorë, % |- | 1991|| 1.030.863|| 26.75|| 3.80|| 42.20|| 50.00 |- | 2001|| 1.231.220|| 28.70|| 2.00|| 30.65|| 67.35 |- | 2011|| 1.435.113|| 28.90|| 1.80|| 30.70|| 67.50 |- | 2021|| 1.644.557|| 29.00|| 1.65|| 30.72|| 67.63 |- | 2031|| 1.917.150|| 29.00|| 1.50|| 30.74|| 67.76 |} [[File:India - Varanasi tourist baubles - 0496.jpg|thumb|left|280px|Turistë duke kërkuar xhevahire në Varanasi]] Endja e mëndafshit është industria mbizotëruese në Varanasi.<ref name="28JNNURM31"/> [[Myslimanët]] janë bashkësi ndikuese në këtë industri me afërsisht gjysmë milioni prej tyre që punojnë si endës, ngjyerës, qepës sarish dhe shitës të tyre.<ref name="Warikoo192">K. Warikoo: [https://books.google.com/books?id=0zRZBwAAQBAJ&pg=PA192 Religion and Security in South and Central Asia]; 2010, fq. 192</ref> Endja bëhet në mënyrë tipike brenda familjeve dhe shumica e endësve janë myslimanë "Momin Ansari".<ref name="Wood113">Jolie M. F. Wood: [https://books.google.com/books?id=9Fq4eUi_3oMC&pg=PA113 Contentious Politics and Civil Society in Varanasi]; Re-framing Democracy and Agency at India: Interrogating Political Society; 2011, fq. 113</ref> Varanasi është i njohur në të gjithë Indinë për prodhimin e mëndafshit shumë të rafinuar dhe sarit e Banarasit, punimet e brokadave me fije [[ari]] dhe [[argjendi]], që shpesh përdoren për martesa dhe raste të veçanta. Prodhimi i mëndafshit shpesh përdor punën minorene, megjithëse ndoshta jo në një raport më të lartë se gjetkë në Indi.<ref name="Human Rights Watch82">{{cite book|publisher=Human Rights Watch|year=1996|url=https://books.google.al/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA82|title=The Small Hands of Slavery: Bonded Child Labor in India|page=82|lang=en|isbn=9781564321725}}</ref> Industria e endjes së mëndafshit së fundi ka qenë kërcënuar nga rritja e tezgjahëve me energji dhe dizajnet e prodhuar me kompjuter dhe nga konkurrenca nga mëndafshet e importuara kineze.<ref name="28JNNURM31"/> Në sektorin e manifakturës metalike, një nga punësuesit kryesor është Diesel Locomotive Works.<ref name="28JNNURM31"/> Bharat Heavy Electricals Limited, një fabrikë pajisjesh energjitike të mëdha, vepron gjithashtu një impiant për mirëmbajtjen e pajisjeve të rënda.<ref>{{cite web|url=http://www.bhelherp.com/about.jsp|title=About Bharat|publisher=Bharat Heavy Electricals Limited|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115302/https://www.bhelherp.com/about.jsp|url-status=dead}}</ref> Mallra të tjerë të rëndësishëm të prodhuar dhe tregtuar në Varanasi përfshijnë tapetet Mirzapur, qilimat dhe dhurrit e punuara me dorë, pajisje tunxhi, bakri, druri dhe lodra balte, punime artizanale, argjendari dhe instrumente muzikore. Prodhime të rëndësishme bujqësore përfshijnë gjethe beteli (për të bërë paanë), mango langra dhe khoa (qumësht i ngurtësuar).<ref name="28JNNURM31"/><ref name="Mitra117,169">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA117 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 117, 169</ref> [[File:GTY based WDG-4 locos with Freight Tanker at Malkajgiri 01.JPG|thumb|DLW fabrikoi lokomotiva transportuese ngarkesash përgjatë gjithë Indisë]] Turizmi është sektori i dytë më i rëndësishëm i Varanasit.<ref name="56JNNURM57">[http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf City Development Plan for Varanasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf |date=23 shkurt 2014 }}; 2006, fq. 56-7</ref> Mbi 3 milion turistë indianë dhe 200,000 turistë të huaj e vizitojnë çdo vit, më zakonisht për arsye fetare.<ref name="56JNNURM57"/><ref name="Times of India">{{cite news|title=Foreign tourists' arrival breach 2L mark|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-02/varanasi/28363436_1_foreign-tourists-tourism-officials-arrival|language=en|accessdate=22 tetor 2012|work=The Times of India|archive-date=16 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116121558/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-02/varanasi/28363436_1_foreign-tourists-tourism-officials-arrival|url-status=dead}}</ref> Shumica e turistëve indianë janë nga [[Bihari]], [[Bengali Perëndimor]], [[Madia Pradeshi]] dhe Uttar Pradeshi, ndërsa shumica e turistëve të huaj janë nga [[Sri Lanka]] dhe [[Japonia]]. Periudha kulmore e turizmit është ajo midis tetorit dhe marsit.<ref name="56JNNURM57"/> Në tërësi, në qytet ndodhen rreth 12,000 shtretër të disponueshëm, nga të cilët rreth gjysma janë në hotele të shtrenjtë dhe një e treta te [[Dharamshala|dharamsalat]] (bujtina fetare). Në përgjithësi, infrastruktura turistike e Varanasit nuk është shumë e zhvilluar.<ref name="56JNNURM57"/> Në Varanasi qendrat tregtare dhe multiplekset e famshme janë JHV Mall në zonën e kazermave të Varanasit, IP Mall në Sigra, IP Vijaya Mall në Bhelupur dhe PDR në Luxa. Qyteti ka mjaft banka, duke përfshirë Allahabad Bank, Andhra Bank, Bank of Baroda, Canara Bank, Central Bank of India, Corporation Bank, Indian Overseas Bank dhe State Bank of India.<ref>{{cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/bank_post_telegraph.htm|title=Bank, Post & Telegraph|publisher=Uttar Pradesh Tourism|accessdate=30 tetor 2012|language=en|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115113/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/bank_post_telegraph.htm|url-status=dead}}</ref> ==Kultura== Varanasi njihet në botë si “qyteti i shenjtë” i [[India|Indisë]] dhe si “qyteti më i lashtë i banuar në mënyrë të vazhdueshme në botë”, një fakt i zbuluar dhe provuar nëpërmjet gërmimeve, dokumenteve historike analizave kimike. Zonat e vjetra të qytetit bashkë me grupet e ndërtesave të trashëgimisë si dhe shumë vende të trashëgimisë të shpërndara përmes zonave të qytetit të ri janë propozuar për tu përfshirë në [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]]. Në grup është përfshirë gjithashtu panorama unik e formuar nga lumi Gang, [[ghatet në Varanasi|ghatet breg-lumore]] (shkallë guri që të zbresin nga qyteti në ujin e lumit) dhe jeta e ndërlidhur kulturore, fetare dhe shoqërore. Gjallëria, shumanshmëria, larmishmëria dhe bashkimi janë lehtësisht të dallueshme në praktikat fetare, performancat kulturore, funksionet shoqërore dhe rregullimet ekonomike – së bashku përbëjnë një mozaik kulturor të ‘panoramës së trashëgimisë’, festat dhe performoncat e vjetra të të cilit luajnë një rol të rëndësishëm.<ref>Rana P.B. Singh, 2009 Identity of 'India' & 'Indianness', and Geography in India: Sensitive Appraisal from the past and move to 21st Century; in, Singh, Ravi S. (ed.) Indian Geography: Perspectives, Concerns and Issues; fq. 17-18</ref> [[File:Man with Mural - Along Ghats - Varanasi - Uttar Pradesh - India (12499218704).jpg|thumb|left|358px|Piktura murale në Varanasi]] Qyteti i Varanasit është unik në arkitekturë, artistikisht dhe në shprehjet fetare të kulturës tradicionale indiane dhe është një shembull i gjallë i kësaj kulture edhe sot. Trashëgimia kulturore e qytetit është unike dhe një dëshmi e jashtëzakonshme e traditave të gjalla, që shihen në besimet fetare, ritualet dhe shumësinë e festave, format tradicionale të adhurimit dhe besimit që praktikohen akoma, asketizmi, praktikat shpirtërore, arsimi, muzika, kërcimi, punimet artizanale dhe format e artit që vijojnë të përçohen midis brezave. Qendra e qytetit të vjetër dhe vende të tjera të rëndësishme kulturore dhe fetare, tani të përfshira në qytetin modern, janë seriozisht të kërcënuara nga presioni i modernizimit dhe zhvillimit. Zemra fetare, filozofike dhe kulturore e [[India|Indisë]], Varanasi, Banarasi, siç quhet në mënyrë popullor, ose Kashi siç quhej qendra e lashtë e qytetit kontekstin fetar, është destinacioni më i rëndësishëm i pelegrinazhit i hinduve. Zona e [[Sarnathi]]t, që është brenda zonës më të gjerë të qytetit, është tepër i rëndësishëm për [[Budizmi]]n në të gjithë botën. Kultura si shihet dhe jetohet këtu është një aset i rëndësishëm kulturor për indianët dhe qytetarët e botës, duke kontribuar në diturinë kulturore, filozofike dhe intelektuale të kulturës indiane si dhe kulturës botërore. Varanasi ja detyron ekzistencën e tij lumit Gang, ose Gangā-ji (siç quhet në Indi lumi Gang) i konsideruar si lumi më i shenjtë i hinduve veçanërisht i shenjtë në Varanasi, kur rrjedha e tij drejt gjirit të Bengalit kthehet befasisht nga veriu. Simbolikisht, rrjedhja nga jugu në veri e lumit i përfaqëson kthimin e ciklit nga vdekja (jugu konsiderohet mbretëria e vdekjes, Yama) në jetë (veri konsiderohet mbretëria e jetës, Shivës, d.m.th. Kailashi). Ky ndryshim drejtimi i jashtëzakonshëm i rrjedhës së lumit çoi në zhvillimin e qytetit të lashtë, Kashit, në brigjet perëndimore të lumit, i drejtuar nga lindja e diellit dhe duke i bërë kështu [[Ghatet në Varanasi]] të shenjta për të gjitha degëzimet hindu. Rrugicat e bukura të ngushta mbrapa ghateve breg-lumore në qytetin e vjetër janë të pa kalueshme për makinat. Këtu këta ghate breg-lumore janë një nga panoramat e fundit kulturore dhe të trashëgimisë të mbetura në botën ku njeriu mund të hyj vetëm me këmbë. Lidhja e lashtë e lumit Gang me besimin, panorama tradicionale dhe kulturore e qytetit dhe ndikimi i saj i pamat në zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të jetës së qytetit dhe shprehjet materiale dhe jo-materiale janë unike në botë. Lumi Gang është i pasur me argjilë që është një përthithës natyror i substancave ndotëse organike. Për shekuj, Gangu dhe ky qytet i lashtë kanë tërhequr filozofë, shkrimtarë, poetë, dijetarë dhe muzikantë dhe dalëngadalë u bë qendra më e rëndësishme e pelegrinazhit, dialektikës filozofike, çështjeve fetare dhe shprehjet e ndërvarura artistike dhe arkitekturore. Qyteti sot ka 5 universitete, qindra institute aktive kulturore dhe fetare, shkolla tradicionale dhe muzikës, kërcimit dhe formave të artit që janë përhapur në të botë, prodhimet artizanale dhe të punuara me dorë në tekstile, dru dhe metal. Qyteti ka luajtur gjithmonë një rol të veçantë, të paktën që nga shekulli i V p.e.s.. Në promovimin e arsimimit – debatet dhe dialektikat, si fetare ashtu dhe shpirtërore – mjeksinë tradicionale (ayurveda), [[joga]]n, astrologjinë. Për më tepër, modeli i transportit të siteve të shenjta është unik në kuptimin që të gjitha qendrat e rëndësishme të shenjta janë kopjuar këtu përpara shekullit të XII. Varanasi mund të konsiderohet një simbol i gjalë dhe shprehje e gjallë e kulturës dhe traditës indiane në të gjitha besimet fetare, në traditat e tij shumë-etnike artistike, në trashëgiminë arkitekturore, në shprehjet e tij jetësore, në marrdhënien e tij të veçantë me jetën dhe vdekjen, në shkollat e tij tradicionale ku mësohen akoma sanskritishtja dhe tekstet e shenjta si dhe në popullsinë e tij shumë-kulturorëshe dhe shumë-gjuhëshe. Varanasi është qendra administrative e distriktit dhe divizionit me të njëjtin emër dhe komisionaratit, që përfshin 6 distrikte, duke qenë një qytet i gjallë me qedra shitjeje me shumicë dhe pakicë për veprimtari të ndryshme tregtare. Varanasi, i konsideruar si mikrokozmosi i [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi|pelegrinazhit]], i vizituar nga mijëra pelegrinë hindu, budistë dhe xhainistë si dhe vizitorë të huaj çdo ditë, është jashtë-zakonisht i pasur në ndërtesa arkitekturore, artistike dhe historike (tempuj, pallate, [[matha]], xhami, [[ashrami|ashrame]] etj.). Përkrahë të qenit një pjesë e pashlyeshme e trashëgimisë së qytetit, këto ndërtesa, bashke me jetën vendore fetare dhe kulturore, përbëjnë një burim të jashtëzakonshëm për turizmin (si fetar ashtu dhe kulturor, si indian ashtu dhe të huaj) që është një nga veprimtaritë kryesore ekonomike të qytetit. Kjo trashëgimi arkitekturore dhe kulturore është akoma e ruajtur por ekzistenca e saj është e kërcënuar seriozisht nga presioni i madh nga popullsia në rritje, modernizimin, zhvillimi ekonomik dhe turizmi. [[File:Goswami Tulsidas Awadhi Hindi Poet.jpg|upright|thumb|Shenjti Goswami Tulsidas, poeti dhe propaganduesi i muzikës Bhakthi në Varanasi]] ===Letërsia=== Shkrimtarët e shquar indianë që kanë qëndruar në qytet ishin Kabiri, Ravidasi dhe Tulsidasi, që këtu shkroi një pjesë të madhe të ''Ram Charit Manasit'' të tij. Kulluka Bhatti në Varanasi shkroi shkroi përshkrimin e mirënjohur të ''Manusmṛtit'' në shekullin e XV,<ref>{{cite journal|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_297.gif|title=The Indian Empire|journal=The Imperial Gazetteer of India|language=en|year=1909|volume=2|page=262|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402161325/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_297.gif|url-status=dead}}</ref> Më vonë shkrimtarë të qytetit përfshinin Acharya Shuklan, Baldev Upadhyayan, Bharatendu Harishchandran, Devaki Nandan Khatrin, Hazari Prasad Dwivedin, Jaishankar Prasadin, Kshetresa Chandra Chattopadhyayan, Sudama Pandey-n (Dhoomil), Vagish Shastrin dhe Vidya Niwas Mishran.<ref>{{cite magazine|magazine=Sruti|url=https://books.google.al/books?id=ViwqAQAAIAAJ|title=Music in India|issue=172-183|publisher=P.N. Sundaresan|orig-year=1999|language=en|location=Madras|date=22 mars 2010|issn=0970-7816}}</ref> Në Varanasi publikohen ose publikoheshin mjaft gazeta dhe revista si ''Varanasi Chandroday'' pasuesja e saj ''Kashivartaprakashika'', që u bë një e përjavshme, e publikuar për herë të parë më 1 qershor 1851.<ref name="Medhasananda653">Medhasananda: [https://books.google.com/books?id=K4MMAQAAMAAJ&pg=PA653 Varanasi at The Crossroads: A Panoramic View of Early Modern Varanasi and the Story of Its Transition]; 2002, fq. 653</ref> Gazeta kryesore është ''Aj'', një gazetë nacionaliste në gjuhën hindi e publikuar për herë të parë në vitin 1920. Gazeta ishte përkrahëse e Kongresit Kombëtar Indian dhe është një nga gazetat kryesore në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]] në Indinë Veriore.<ref name="Kasbekar126">Asha Kasbekar: [https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA126 Pop Culture India!: Media, Arts, And Lifestyle]; 2006, fq. 126</ref> ===Arti=== Varanasi është një qendër e rëndësishme e arteve dhe dizajneve. Ai është një prodhues i mëndafsheve dhe brokadave me punime me fije ari dhe argjendi, endjes së tapeteve, lodrave prej druri, byzylykëve të bërë prej qelqi, punimeve prej fildishi, parfumeve, enëve artistike prej tunxhi dhe bakri dhe të një larmie punimesh artizanale.<ref name="topic">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç623248/Varanasi|title=Varanasi|date=1 nëntor 2012|language=en|work=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="bhu">{{cite web|url=http://www.bhu.ac.in/varanasi.htm|title=Benares, the Eternal City|accessdate=2 nëntor 2012|publisher=Banaras Hindu University|language=en|archive-date=20 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620142336/http://www.bhu.ac.in/varanasi.htm|url-status=dead}}</ref> Varreza e kazermës së Sundimit Britanik tani është vendi i Varanasi's Arts and Crafts.<ref name="Tiwari9">Reena Tiwari: [https://books.google.com/books?id=P7W1I4j75E8C&pg=PA9 Space-Body-Ritual: Performativity in the City]; 2010, fq. 9</ref> Artistë të shquar (muzikantë dhe kërcimtarë) dhe histoianë që janë të lidhur me qytetin përfshijnë Anand Krishnan, Bismillah Khanin, muzikantët Omkarnath Thakur, Ravi Shankar, Girija Devi, Gopal Shankar Misra, Gopi Krishna, Kishan Maharaj, Lalmani Misra, N. Rajam, Rai Krishnadasa, Siddheshwari Devi, Samta Prasad, Sitara Devi dhe Pandit Vikash Maharaj.<ref>{{cite web|last=Uttar Pradesh|first=Govt.|url=http://varanasi.nic.in/|title=DEO Portal Varanasi|language=en|publisher=District Varanasi}}</ref> ===Muzika=== [[File:Indian culture music.jpg|thumb|left|Muzikantë duke luajtur në varkë]] Tradita muzikore e Varanasit mund të datohet që nga tekstet puranike. Sipas legjendave të lashta, evoluimi i formave të kërcimit dhe muzikës i atribuohet Shivës, perëndisë padrone të Varanasit. Gjatë periudhës mesjetare, lëvizja Bhakti e sektit Vaishnava, u bë popullore dhe Varanasi u bë një qendër e lulëzuar për muzikantë si Surdas, Kabir, Raidas, Mira dhe Tulsidas. Gjatë sundimit monarkik të Govind Chandras në shekullin e XVI, Stili i Këndimit Dhrupad ishte nën patronazhin mbretëror dhe çoi në forma të tjera të lidhura të muzikës si Dhamar, Hori dhe Chaturang. Aktualisht maestroja dhrupad Pandit Ritwik Sanyal nga Varanasi është duke punuar për ripërtëritjen e këtij stili muzikor.<ref name="Music">{{cite web|url=http://www.varanasicity.com/varanasi-music.html|title=Varanasi Music|language=en|accessdate=27 maj 2013|publisher=Varanasi City.com}}</ref> Në kohët e fundit, Girija Devi, këngëtarja e famshme klasike vendase e thumris-it, u vlerësua gjerësisht për interpretimet e saj.<ref name="Broughton-Ellingham91">S. Broughton & & M. Ellingham: [https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC&pg=PA91 World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific]; 2000, fq. 91</ref> Varanasi është i lidhur edhe me shumë instrumentalistë të shquar si Ustad Bismillah Khan, Vikash Maharaj<ref name="Music"/> dhe Pandit Ravi Shankar, rënësi i famshëm i sitarit dhe muzikologu që i është dhënë çmimi më i lartë civil i vendit, Bharat Ratna.<ref name="Bruyn-Bain-Allardice470">P. de Bruyn, K. Bain & D. Allardice: [https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC&pg=PA470 Frommer's India]; 2010, fq. 470</ref> Varanasi i është bashkuar listës globale të UNESCO-s "Qytetet e Muzikës" nën Rrjetin e Qyteteve Kreative.<ref>{{cite web|title=Creative cities, Varanasi|url=https://www.unesco.org/en/creative-cities/varanasi|work=Creative Cities Network|publisher=UNESCO|year=2015|language=en}}</ref> [[File:Uday Pratap Autonomus College, UP College.jpg|thumb|358px|Kolegji Uday Pratap, krijuar në 1909]] ==Arsimi== Prania e 7 universiteteve të vlerësuar, 150 shkollave [[Muslimanët|muslimane]], rreth 100 Sanskrit pathashalave (shkolla tradicionale) dhe 50 kolegjeve e bëjnë atë një ‘Qytet të Kulturës dhe Arsimit’. Historikisht, Varanasi ka qenë një qendër e arsimit të Indisë, që tërheq studentë dhe studiues nga i gjithë vendi.<ref name="Sharma191">Virendra N. Sharma: [https://books.google.com/books?id=QRA2mgZnXXMC&pg=PA191 Sawai Jai Singh And His Astronomy]; 1995, fq. 191</ref><ref name="Gupta41">Amita Gupta: [https://books.google.com/books?id=qi2EAXesijkC&pg=PA41 Early Childhood Education, Postcolonial Theory, and Teaching Practices in India]; 2006, fq. 41</ref> Varanasi ka një nivel të përgjithshëm alfabetizmi prej 80% (alfabetizmi mashkullor 85%, ndërsa ai femëror 75%).<ref name="uastats"/> Ai përmban shumë kolegje dhe universitete. Më i shquari është Banaras Hindu University (BHU), që është një nga universitetet më të mëdhenj rezidencial në Azi me mbi 20,000 studentë.<ref>{{cite web|author=Kumar Yadav, Mithilesh|url=http://www.hindustantimes.com/HTEducation/Chunk-HT-UI-HTEducationSectionPage-OtherStories/From-ancient-to-modern/SP-Article1-709224.aspx|title=From ancient to modern|work=Hindustan Times|date=14 qershor 2011|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115138/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|url-status=dead}}</ref> Indian Institute of Technology, BHU është përcaktuar si një institut me rëndësi kombëtare dhe është një nga 16 Institutet indiane të teknologjisë. Kolegje dhe universitete të tjera në Varanasi përfshijnë Imania Arabic College, Institute of Integrated Management and Technology (IIMT), Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith, Nav Sadhana Kala Kendra, Sampurnanand Sanskrit University, Sri Agrasen Kanya P.G. College dhe Udai Pratap Autonomous College. Në rrethinat e qytetit janë vendosur kolegje të ndryshme inxhinierike. [[File:Varanasi, India (47366061171).jpg|thumb|left|339px|Universiteti Sanskrit Sampurnananda]] Shkollat në Varanasi variojnë shumë në cilësi, me shkollat private që i tejkalojnë ato qeveritare. Në disa shkolla qeveritare mungojnë pajisjet bazë, si dërrasat e zeza, tavolinat dhe karriket për të gjithë nxënësit. Shkollat private variojnë në cilësi, me më të shtrenjtat që japin mësim në anglisht dhe që kanë kompjutera në klasa. Nxënësit që ndjekin shkolla private më të shtrenjta, zakonisht janë nga familje të klasave të larta, ndërsa ato me çmim të lirë tërheqin fëmijë nga familje me të ardhura më të ulëta me aspirata më të mëdha arsimore. Shkollat qeveritare zakonisht janë të rezervuara për fëmijët e klasave të ulëta me aspirata të ulëta arsimore.<ref name="Hiroshi Sasaki">Hiroshi Sasaki: [http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf School Choice and Divided Primary Education: Case Study of Varanasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515042822/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/ZZT00001/JJpnAssocSouthAsianStud_16_17.pdf|date=15 maj 2013}}; ''Journal of the Japanese Association for South Asian Studies'', nr. 16 (tetor 2004): fq. 17–39.</ref> Shkolla e Konventit të Shën Jozefit në Shivpur, Varanasi, u krijua nga Motrat e Zonjës Sonë të Providencës së Francës si një institucion i pakicës katolike me aprovimin e Qeverisë së Uttar Pradeshit. Është një organizatë autonome nën dioqezën e Peshkopit të Varanasit. Ai mundëson arsimimin jo vetëm për fëmijët katolikë, por edhe për të tjerët në pajtim me rregullat e tij.<ref>{{Cite web|url=http://www.sjcsvns.org/index_files/AboutUs.htm|title=About US|accessdate=3 gusht 2015|language=en|publisher=St. Joseph's Convent School organization}}</ref> Një tjetër institucion i rëndësishëm është Shkolla Qendrore Hindu në Kamachha. Kjo u krijua nga Annie Besant në korrik të vitit 1898 me objektivin e dhënies së mësimit shekullar. Është i hapur për studentë nga të gjitha kulturat.<ref>{{cite book|author=Rajendra Prasad|title=Dr. Rajedra Prasad, Correspondence and Select Documents: 1934-1938|volume=17, Presidency Period January 1954 to December 1955|url=https://books.google.al/books?id=uBSEJznCfJkC&pg=PA1|editor=Valmiki Choudhary|publisher=Allied Publishers|year=1984|pages=1-|isbn=9788170230021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.varanasi.org.in/central-hindu-school|title=CHS Varanasi|language=en|accessdate=3 gusht 2015|publisher=varanasi.org.in|archive-date=11 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711191225/http://www.varanasi.org.in/central-hindu-school|url-status=dead}}</ref> ===Universiteti Sanskrit Sampurnananda=== Një nga strukturat më të hershme dhe më piktoreske të Arkitekturës Neo-Gotike në stilin vertikal, ndërtesa e Universitetit Sanskrit Sampurnananda në Varanasi, daton nga vitet 1848-52. Universiteti Sanskrit (më herët kolegj) u themelua në vitin 1795, por më vonë u zhvendos në ndërtesën e tanishme. Ky është institucioni i vetëm në botë bazuar në gjuhën sanskrite dhe traditën e lashtë indiane. Ai ka gjithashtu një koleksion të pasur dorështrimesh të lashta, të mbajtura në Bibliotekën Saraswati Vidya. Tashmë ndërtesa dhe koleksioni në bibliotekë janë duke u përballur me problemin e shkatërrimit dhe humbjes.<ref>Rana P.B. Singh (red.): Heritagescapes and Cultural Landscapes; 2011, kapitulli 10, fq. 209-50.</ref> ===Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith=== Kashi Vidyapith u krijua në vitin 1920 nga Babu Shiv Prasad Gupta për të mundësuar arsimim alternativ ndaj atij britanik. Shpejt u bë një qendër e arsimimit kombëtar në gjuhën hindi. Acharya Narendradev, Babu Sampurnanand, Babu Sriprakash dhe shumë personalitete të tjera të kohës kanë qenë lidhur me këtë institut. ===Banaras Hindu University=== [[File:Dept of Electrical Engineering IIT-BHU.jpg|thumb|345px|Departamenti i Inxhinierisë Elektrike, BHU]] Banaras Hindu University (BHU) është universiteti më i madh rezidencial në Indi, i vedosur në Varanasi. Atë e themeloi udhëheqësi i shquar atdhetar indian, Pandit Madan Mohan Malaviya në vitin 1916. Në themelimin e tij luajti një rol të rëndësishëm edhe Annie Besant. Banaras Hindu University luajti një rol të rëndësishëm në lëvizjen e pavarsisë indiane. Me kalimin e kohës ai ka zhvilluar një nga qendrat më të mëdha të mësimit në India. Ai ka kontribuar shumë në përparimin e Indisë nëpërmjet një numri të madh studiuesish, artistësh dhe shkencëtarësh. Banaras Hindu University ka një kampus të madh që shtrihet në 526.5 ha (1300 akre). Ai ka rrugë që kryqëzohen në kënd të drejtë të mbajtura mirë, gjelbërim të gjerë, një tempull, një pistë uljeje avionësh dhe ndërtesa me arkitekturë mjeshtërore. Në hyrje të tij ndodhet një statujë madhështore e themeluesit të tij, dhe në qendër të tij gjendet [[Tempulli i Ri Vishwanath]], i ndërtuar në vitin 1966. BHU-ja përfshin 3 institute, 14 fakultete, 124 departmente, 4 qendra ndërdisiplinore dhe 3 shkolla përbërëse, duke u shtrirë në një larmi të gjerë lëndësh që përfshijnë të gjitha degët e shkencave humane, shoqërore, natyrore, teknologjike, mjeksore dhe arteve. Banaras Hindu University ka rreth 15000 studentë, rreth 2000 pedagogë dhe afërsisht 5000 punonjës jo-mësimdhënës. ===Central University of Tibetan Studies=== '''Central University for Tibetan Studies''' (CUTS; në gjuhën tibetiane: ཝ་ཎ་མཐོ་སློབ, në transliterimin wyalie: wa Na mtho slob), fillimisht i quajtur '''Central Institute of Higher Tibetan Studies''' (CIHTS), është një institut universitar i themeluar në Sarnath, në vitin 1967, si një organizim autonom nën Ministrinë e Kulturës së Indisë.<ref name="UGC">{{cite web|title=Deemed Universities|url=http://www.ugc.ac.in/inside/deemed%20universities/highertibetanstudies.html|work=Deemed Universities|publisher=UGC|language=en|accessdate=13 mars 2012}}</ref> Universiteti i vetëm i këtij lloji në botë, që mëson në gjuhën tibetiane. U vlerësua nga Dalai Lama në vitin 1971. I vendosur në Sarnath, universiteti zotëron një koleksion të gjerë tekstesh budiste, dorëshkrimesh tibetiane etj. CUTS u themelua nga Jawahar Lal Nehru me këshillim me Tenzin Gyatso, Dalai Lama, me synimin e arsimimit të të rinjve tibetian në mërgim dhe studentët në kufirin himalajan si dhe me synimin e ripërkthimit në sanskritisht, hindi dhe gjuhët e tjera indiane të teksteve të humbura Indo-Budiste sanskritisht që tani ekzistojnë vetëm në gjuhën tibetiane.<ref name="MoC-cuts">{{cite book|title=Indian Culture: Tradition & Continuity|url=https://books.google.al/books?id=9vptAAAAMAAJ&q=&redir_esc=y|publisher=Department of Culture, Ministry of Tourism and Culture, Government of India|language=en|year=2008|orig-year=2002|isbn=9788187614081|page=13}}</ref> Fillimisht funksiononte si një degë e veçantë e Sampurnanand Sanskrit University. Në fillim të viteve 1970 Qeveria e Indisë e rishikoi përparimin e institutit dhe vendosi ti jepte statusin e një institucioni autonom në varësi të departmentit të kulturës në ministrinë e Arsimit të Indisë në 1977 me financimin e plotë nga qeveria indiane. Instituti përparoi në mënyrë të qëndrueshme kështu që qeveria e shpalli një universitet më 5 prill 1988. Instituti drejtohet nga prof. Lobsang Norbu Shastri.<ref name="VC's Message">{{cite web|language=en|url=http://www.cuts.ac.in/GuestSection/vc_desk.html|title=VC's Message|publisher=CUTS|date=2016|accessdate=14 shkurt 2016|archive-date=14 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314043142/http://www.cuts.ac.in/GuestSection/vc_desk.html|url-status=dead}}</ref> Me qëllimin për të shkëlqyer në fushat e Tibetologjisë dhe Budologjisë, universiteti tërheq mjaft studentë nga shumë familje himalajane, që vijnë nga Kinnauri, Lahauli, Spiti, Ladakh-u dhe Monpas-i nga shteti i Arunaçalit. Studentët nga Nepali konsistojnë në studentë nga Sherpas, Lamas dhe shumë më tepër nga rajonet kufitare të Mustang-ut dhe Dolpos. Përveç këtyre, ai frekuentohet edhe nga studentë nga [[Butani]] dhe [[Mongolia]]. Universiteti ofron kurse edhe në mjeksinë tibetiane (Sowa Rigpa), Astrologji dhe artet e bukura. Më 14 janar 2009 instituti u shpall zyrtarisht një universitet dhe inaugurimi u bë nga Dalai Lama. Tani emri i tij është Central University of Tibetan Studies. ==Sporti== Basketbolli, kriketi dhe hokei janë sportet më popullore në Varanasi.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/11/09/stories/2005110912892000.htm|title=Varanasi team scores big win|work=The Hindu|date=9 nëntor 2005|language=en|accessdate=30 tetor 2012|location=Chennai, India|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115153/https://www.thehindu.com/2005/11/09/stories/2005110912892000.htm|url-status=dead}}</ref> Stadiumi kryesor në qytet është Stadiumi Sigra, i njohur edhe si Stadiumi Dr. Sampurnanda, ku luhen ndeshjet e kategorisë së parë të kriketit.<ref>{{cite web|url=http://stats.thecricketer.com/Grounds/1268.html|title=Dr Sampurnanda Stadium, Varanasi|publisher=The Cricketer|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115105/http://stats.thecricketer.com/Grounds/1268.html|url-status=dead}}</ref> Ndeshjet vendore të kriketit luhen edhe në terrenin e Banaras Hindu University, në kompleksin sportiv Dr. Bheeem Rao.<ref name="Ray3">Satyajit Ray: [https://books.google.com/books?id=RKjNXSvBrz8C&pg=PA3 Adventures of Feluda: Mystery of the El]; 2003, fq. 3</ref> Fakulteti i Edukimit Fizik të Banaras Hindu University ofron kurse diplomimi në menaxhimin e sporteve, fizioterapinë sportive, psikologjinë sportive dhe gazetarinë sportive.<ref>{{cite web|url=http://bhu.ac.in/physicaledu/index.html|title=Department of Physical Education|publisher=Banaras Hindu University|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=7 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120607180710/http://www.bhu.ac.in/physicaledu/index.html|url-status=dead}}</ref> Gjimnastika është gjithashtu popullore në Varanasi dhe shumë vajza indiane praktikohen në mjedis të hapur te [[ghatet]] në mëngjes, që bujt akhada, ku "ushtrimet e mëngjesit, një zhytje në Gang dhe një vizit te tempulli i Hanumanit" përbën një ritual të përditshëm.<ref name="Tiwari47">Reena Tiwari: [https://books.google.com/books?id=P7W1I4j75E8C&pg=PA9 Space-Body-Ritual: Performativity in the City]; 2010, fq. 47</ref> Megjithë ankesat rreth cilësisë së ujit, dy klube noti ofrojnë mësime noti në Gang.<ref>{{cite web|last=Naskar|first=Sudhiti|title=The river where swimming lessons can be a health hazard|publisher=BBC News|language=en|accessdate=4 korrik 2014|date=4 korrik 2014|url=http://www.bbc.com/news/magazine-28112403}}</ref> Shoqata e Sportit të Shahut në Distriktin e Varanasit me qendër në Varanasi, është e lidhur me Shoqatën e Sportit të Shahut të Uttar Pradeshit.<ref>{{cite web|language=en|url=http://vdcsa.webs.com/|title=Varanasi District Chess Sports Association|publisher=Varanasi District Chess Sports Association|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=3 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403141958/http://vdcsa.webs.com/|url-status=dead}}</ref> ==Transporti== [[File:Varanasi Trikes.jpg|thumb|left|Pedalues rikshou në një rrugë të ngarkuar në Varanasi]] Vanarasi është i lidhur mirë me rrugë tokësore, hekurudhore dhe ajrore. Ai është i vendosur përgjatë bregut lindor të lumit Gang, në mes të Luginë së Gangut. Ai është i lidhur mirë me rrugë hekurudhore nga [[Nju Delhi]] (764&nbsp;km), [[Kalkuta]] (677&nbsp;km) dhe [[Mumbai|Bombeji]] (1476&nbsp;km); ai është gjithashtu i lidhur me rrugë dhe fluturime ajrore me pjesë të ndryshme të [[India|Indisë]]. Brenda qytetit transporti mundësohet nga taksitë, rikshout, rikshout pedalues dhe tri rrotëshit, por me disa kufizime në zonën e vjetër të qytetit.<ref name="reach">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/default.htm|title=DEO Varanasi|work=Tourist Information How to Reach page|language=en|publisher=Varanasi District Administration by National Informatics center}}</ref> [[File:The facade of Varansi Airport, Varanasi.jpg|thumb|Aeroporti Lal Bahadur Shastri]] Varanasi shërbehet nga Aeroporti Ndërkombëtar Lal Bahadur Shastri, që është afërsisht 26&nbsp;km nga qendra e qytetit në Babatpur.<ref name="Mitra195">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA195 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 195</ref> Aeroporti inauguroi një terminal të ri në vitin 2010 dhe iu dha statusi i aeroportit ndërkombëtar më 4 tetor 2012.<ref name="fe"/><ref>{{cite web|language=en|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=777269|title=Cabinet Grants International Status to Five Airports|publisher=Outlook India|date=4 tetor 2012|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=9 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509140104/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=777269|url-status=dead}}</ref> Air India, Buddha Air, Jet Airways, Jet Konnect, IndiGo dhe SpiceJet kryejnë fluturime nga Varanasi në [[Delhi]], [[Gaja]], [[Kathmandu]], [[Khaxhuraho]], Sharjah, [[Laknau]], [[Mumbai|Bombeji]], [[Hyderabad]]i, [[Bangalore]], dhe [[Kalkuta]].<ref>{{cite web|url=http://www.flightstats.com/go/FlightStatus/flightStatusByAirport.do?airportCode=VNS&airportQueryType=0|title=Varanasi Airport|publisher=Flight Stats|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=3 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603161542/http://www.flightstats.com/go/FlightStatus/flightStatusByAirport.do?airportCode=VNS&airportQueryType=0|url-status=dead}}</ref> Mbi 330,000 pasagjerë e përdorin aeroportin çdo vit.<ref name="fe">{{cite web|language=en|url=http://www.financialexpress.com/news/varanasi-airport-to-get-remotecontrol-opening/653541/1|title=Varanasi airport to get remote-control opening|work=The Financial Express|date=30 korrik 2010|accessdate=30 tetor 2012}}</ref> [[File:Varanasi Railway Station.JPG|thumb|left|Nyja hekurudhore e Varanasit]] Nyja e Varanasit, zakonisht e njohur si Stacioni Hekurudhor i Kazermës së Varanasi, është stacioni më i madh hekurudhor në qytet. Te ai kalojnë më shumë se 360,000 pasagjerë dhe 240 trena çdo ditë.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-11/varanasi/29531482_1_summer-special-trains-railway-station-passenger-trains|title=With mercury soaring, Kashi is still 'hot' destination|work=The Times of India|date=11 maj 2011|language=en|accessdate=30 tetor 2012|archive-date=10 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510113525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-11/varanasi/29531482_1_summer-special-trains-railway-station-passenger-trains|url-status=dead}}</ref> Disa nga trenat më të rëndësishëm ekspres që operojnë në stacionin hekurudhor të nyjes së Varanasit janë: Udhna Varanasi Express që udhëton midis nyjës Udhna (Surat) dhe Varanasit, në një distancë prej 1398&nbsp;km;<ref>{{Cite web|language=en|url=http://indiarailinfo.com/train/udhna-varanasi-weekly-express-19057-udn-to-bsb/20050/215/334|title=19057/Udhna(Surat) – Varanasi Bholenagari Express|accessdate=3 gusht 2015|publisher=Indian Railways}}</ref> Kashi Vishwanath Express, që udhëton midis Varanasit dhe Stacionit Hekurudhor të New Delhi;<ref>{{Cite web|language=en|url=http://runningstatus.in/status/14258-today|title=Kashi V Express (14258) Running Train Status|accessdate=3 gusht 2015|publisher=Indian Railways}}</ref> Kanpur Varanasi InterCity Express, i quajtur edhe Varuna Express, që udhëton në një distancë prej 355&nbsp;km dhe lidhet me [[Laknau]]n (kryeqyteti i Uttar Pradeshit) dhe Kanpurin;<ref>{{Cite web|language=en|url=http://indiarailinfo.com/train/varuna-express-24228-cnb-to-bsb/8062|title=24228/Varuna Express|accessdate=3 gusht 2015|publisher=Indian Railways}}</ref> dhe Sabarmati Express, udhëton midis Varanasit dhe Ahmedabadit. Varanasi gjendet pranë Autostradës Kombëtare 2, që lidh Kalkutën, Kanpurin, [[Agra]]n dhe Delhin. Autostrada Kombëtare 29 lidh Varanasin me Gorakpurin nëpërmjet Ghazipurit në veri-lindje. Autostrada Kombëtare 56 e lidh Varanasin me Laknaun nëpërmjet Jaunpurit dhe Sultanpurit, në veri-perëndim. Autostrada Kombëtare 7, autostrada më e madhe kombëtare në Indi, është rruga më e rëndësishme që e lidh Varanasine Indinë jugore, duke kaluar përmes qyteteve të Hyderabadit, Bangalores, Salemit, [[Madurai]]t, Tirunelvelit dhe Kanyakumarit. Auto rikshout dhe rikshout pedalues janë format e disponueshme më gjerësisht e transportit publik në qytetin e vjetër. Në rajonet e jashtme të qytetit, janë të disponueshëm zakonisht autobuzat dhe taksitë.<ref name="Bruyn-Bain-Allardice467">P. de Bruyn, K. Bain & D. Allardice: [https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC&pg=PA470 Frommer's India]; 2010, fq. 467</ref> ==Feja në Varanasi== {{Shiko gjithashtu|feja në Varanasi}} '''Varanasi''' është më i shenjti nga shtatë qytetet e shenjta (''[[Sapta Puri]]'') të [[Hinduizmi]]t dhe [[Xhainizmi]]t, dhe luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e [[Budizmi]]t. Qyteti është një mozaik i grupeve të ndryshme fetare dhe traditave të tyre. Vetëm brenda qytetit, ndodhen mbi 3300 faltore dhe tempuj hindu, rreth 1388 faltore apo [[Xhamia|xhami]] myslimane, 12 kisha, 4 faltore xhainiste, 11 vende budiste ndër të cilët 9 tempuj budistë, 45 vende sikiste ndër të cilat 3 tempuj sikistë ([[gurdvara]]) dhe mjaft shënuese të tjera të një shumësie hyjnish folklorike. Këtu [[Hinduizmi]], [[Budizmi]], [[Xhainizmi]], [[Sikizmi]], [[Krishtërimi]] dhe [[Islami]] kanë traditat e tyre të veçanta dhe nga ana tjetër ata së bashku krijojnë jetën harmonike dhe kulturën e qytetit të quajtur ‘Banarasian’. Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 84 % hindu dhe 14.88 % myslimanë; ndërsa besimet e tjera bashkë me ateistët përbënin rreth 1.12 %, ku bënin pjesë 7696 të krishterë, 3309 sikistë, 1146 budistë, 1898 xhainistë; 298 persona të besimeve të tjera dhe 7826 ateistë. Ndërsa qyteti i Varanasit përbëhej nga 70 % hindu dhe 28.8 % myslimanë, ndërsa besimet e tjera bashkë me ateistët ishin 1.2 % të përbërë nga 4034 të krishterë, 2610 sikistë, 461 budistë, 1417 xhainistë, 233 persona të besimeve të tjera dhe 3995 ateistë.<ref name="censusi-fetar">{{cito web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW09C-01%20MDDS.XLS|title=C-1 Population By Religious Community, Uttar Pradesh|work=censusindia.gov.in|language=en|accessdate=2 shkurt 2017}}</ref> Në censusin e vitit 2001, hindutë përbënin rreth 81 %, myslimanët rreth 18 %, ndërsa personat e besimeve të tjera ose pa besim përbënin 0.4% të popullsisë së Distriktit të Varanasit.<ref name="censusreligion">{{cite web|language=en|url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx|title=Census of India – Socio-cultural aspects|publisher=Censusindia.gov.in|accessdate=3 nëntor 2012}}</ref> Qyteti është i famshëm për itineraret e tij të shumta të pelegrinazhit, festat dhe ritualet. Shumica e festave zhvillohen në bregun e Gangut, që është i mbushur me shtëpi qëndrimi fetare, tempuj, manastire dhe struktura të tjera, që përfaqësojnë si trashëgiminë materiale ashtu dhe atë jo-materiale.<ref>Rana P.B. Singh, Banaras: Making of India’s Heritage City; 2009.</ref> Në gjeografinë e shenjtë të Indisë, Varanasi është njohur si "mikrokozmosi i Indisë".<ref name="Jacobsen136">Knut A. Jacobsen: [https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC&pg=PA136 Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space]; 2013, fq. 136</ref> Përveç 3,300 vendeve fetare hindu, Varanasi ka 12 kisha, tre [[tempulli xhainist|tempuj xhainistë]], nëntë faltore budiste, tre [[Gurdvara]] (faltore të [[Sikizmi]]t) dhe 1,388 vende të shenjta myslimane.<ref name="Singh32">Rana P.B. Singh, Banaras: Making of India’s Heritage City; 2009, fq. 32</ref> [[File:Kedar Ghat Benares, August 2005.jpg|thumb|Njerëz duke kryer ceremoni hindu në Ghatin Kedar të Varanasit]] ===Hinduizmi=== {{Shiko gjithashtu|Tempujt hindu në Varanasi}} Varanasi, popullor për pelegrinët hindu me emrin Kashi,<ref>[https://web.archive.org/web/20101225054817/http://up-tourism.com/destination/varanasi/intro.htm Uttar Pradesh Tourism – Varanasi, Department of Tourism – Government of UP.], kontrolluar më 20 gusht 2015</ref> është një nga qytetet dhe qendrat më të shenjta të pelegrinazhit për hindut e të gjitha rrymave.<ref name="Vera179">Zak Vera: [https://books.google.com/books?id=8HhVcspIBU4C&pg=PA179 Invisible River: Sir Richard's Last Mission]; 2010, fq. 179</ref> Është më i shenjti i shtatë qyteteve më të shenjtë në hindu ([[Sapta Puri]]) dhe konsiderohet si dhënësi i shpëtimit (''[[moksha]]s'').<ref name="Shackley121">Myra Shackley: [https://books.google.com/books?id=F18-QxgyHIEC&pg=PA121 Managing Sacred Sites: Service Provision and Visitor Experience]; 2001, fq. 121</ref><ref name="Kramrisch3">Stella Kramrisch: [https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C&pg=PA3 The Hindu Temple]; 1946, fq. 3</ref> Hindut besojnë se vdekja në Varanasi sjell moksha (çlirimi shpëtimtar).<ref name="6-9Bansal34-5">Sunita Pant Bansal: Hindu Pilgrimage. Teertha; 2008, fq. 6–9, 34–35</ref> Është një nga qytet më të vjetra të banuara në mënyrë të vazhdueshme në botë. Varanasi është gjithashtu i njohur si qyteti i parapëlqyer i perëndisë hindu [[Shiva]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi|title=Varanasi|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc|language=en|accessdate=2 shkurt 2017}}</ref> Në besimin hindu, ai është qyteti më i shenjtë; katër dhamët (banesat e zotave) në katër drejtimet kardinale të vendit janë të gjithë të përfaqësuar në qytet nëpërmjet hyjnive përkatëse në Ghatin Maha, Ghatin Rama, Ghatin Shankudhara dhe Ghatin Mir. Po ashtu, pjesë e trashëgimisë fetare dhe kulturore e qytetit janë edhe vende të tjera të shenjta hindu, si Kedarnathi në Ghatin Kedar, [[Mathura]] në Bakaruia Kund ose Ghatin Nakhi, Prayaga (Allahadbadi) në Ghatin Dashahvamedha, Kamakhya (Assami) në Kamachha, Kurukshetra në Kurkukshetra Kund pranë Ghatit Asi dhe Liqeni Manasarovar te Mansarovari pranë Shyameshvaras.<ref name="Singh32"/> Në Varanasi jetojnë mbi 50,000 brahminë (priftërinj hindu), duke ofruar shërbime fetare për masat.<ref name="Shackley121"/> Hindutë besojnë se larja në Gang heq mëkatet dhe se vdekja në Varanasi siguron çlirimin e shpiritit të një personi nga cikli i rimishërimit. Kështu, shumë hindu vijnë këtu për të vdekur.<ref name="Wilder-Smith Shaw Schwartz273">{{cite book|title=Travel Medicine: Tales Behind the Science|author=Annelies Wilder-Smith|editor1=Annelies Wilder-Smith|editor2=Marc Shaw|editor3=Dr. Eli Schwartz|url=https://books.google.al/books?id=itegkZspCgUC&pg=PA273&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|publisher=Routledge|year=2007|page=273|language=en|isbn=9780080453590}}</ref> Në vitin 2001, hindut përbënin afërsisht 84% të popullsisë së distriktit të Varanasit.<ref name="censusreligion"/> Si vendi i [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]], ''Jyotirlinga'', qyteti është veçanërisht i shenjtë për ndjekësit e Shaivizmit. Kashi është gjithashtu një [[Shakti Pitha]], ku qëndron tempulli i hyjneshës [[Tempulli Vishalakshi|Vishalakshi]], që besohet se është vendi ku ranë vathët ose krahu i majtë i hyjneshës Sati.<ref name="leaflet2">{{cite press release|title=Varanasi – Explore India Millennium Year|publisher=Ministry of Tourism, Government of India|date=mars 2007|language=en|accessdate=5 mars 2007}}</ref> Hindut e sektit Shakti bëjnë pelegrinazh në qytet për shkak se e konsiderojnë vetë Gangun (simbolizuar nga hyjnesha Ganga) si mishërim të hyjneshës Shakti.<ref>{{cito web|language=en|url=http://www.ghumakkar.com/2012/02/11/ganga-and-ghats-in-varanasi-place-of-purification-of-sins-and-salvation/|title=Ganga and Ghats in Varanasi: Place of Purification of Sins and Salvation|author=Vishal Rathod|work=Ghumakkar.com|accessdate=23 maj 2013|archive-date=22 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922191913/http://www.ghumakkar.com/2012/02/11/ganga-and-ghats-in-varanasi-place-of-purification-of-sins-and-salvation/|url-status=dead}}</ref> Adi Shankara këtu shkroi komentarët e tij mbi [[Hinduizmi]]n<ref>{{cito web|language=en|url=http://www.greenmesg.org/saints_devotees/adi_shankaracharya.php|title=Adi Shankaracharya (788 CE – 820 CE)|publisher=Green Message|accessdate=23 maj 2013|archive-date=6 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006104427/http://greenmesg.org/saints_devotees/adi_shankaracharya.php|url-status=dead}}</ref> dhe përpjekjet e tij çuan në ripërtëritjen e madhe hindu pasi në atë kohë praktikohej gjerësisht [[Budizmi]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DPP7O3nb3g0C&pg=PA202|title=Students' Britannica India, Volumes 1-5|editor=Dale Hoiberg|year=2000|pages=202|language=en|publisher=Popular Prakashan|isbn=9780852297605}}</ref> [[File:Manikarnika ghat at sunrise July 2007.JPG|thumb|left|345px|Tempull i Shivës i fundosur në bregun e Gangut]] Varanasi është i famshëm për bujtjen e tempujve të shumtë. Mjaft tempuj në Varanasi kanë rëndësi të madhe fetare dhe historike në Hinduizëm. Këta tempuj janë ngritur në kohë të ndryshme përgjatë historisë së Varanasi. Duke qenë destinacioni më i vlerësuar i pelegrinazhit hindu, Varanasi thuhet se është një muzeum tempujsh. I quajtur gjithashtu edhe qyteti i tempujve, Varanasi vlerësohet se bujt rreth 23,000 tempuj,<ref name="48Bansal49">Sunita Pant Bansal: Hindu Pilgrimage. Teertha; 2008, fq. 48–9</ref> ku më popullorët janë [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] i Shivës; Tempulli Sankat Mochan Hanuman; dhe [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Tempulli i Durgës]], i njohur për majmunët që qëndrojnë në pemët e mëdha në afërsi.<ref name="Varun">{{cite web|url=https://www.britannica.com/eb/article-9074835/Varanasi|title=Varanasi|work=Encyclopædia Britannica|language=en|accessdate=11 gusht 2009}}</ref><ref name="temple">{{cite web|language=en|url=http://varanasi.nic.in/temple/various_temples.html|title=Important temples of Varanasi|accessdate=2 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre|archive-date=5 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105032502/http://varanasi.nic.in/temple/various_temples.html|url-status=dead}}</ref><ref name="131Cunningham-Sastri140">Cunningham & Sastri; 2002; Ancient Geography of India; fq. 131–140</ref> Për të vizituar këta tempuj në Varanasi vijnë njerëz nga e gjithë [[India]] ashtu si dhe nga vende të tjera, duke i bërë këta tempuj ndër më të vizituarit në [[India|Indi]]. Shumë tempuj të rëndësishëm janë të vendosur nëpër [[Ghatet në Varanasi|ghate]], duke e shtuar vlerën fetare të lumit të shenjtë Gang. Shumica e tempujve nëpër ghate janë të vjetër dhe datojnë nga periudha mesjetare. Sipas legjendave Jyotirlinga e parë e Shivës, kolona e zjarrtë e dritës, këtu e çau tokën përmes dhe ndriçoi në qiell. Kështu Varanasi u quajt Kashi, "Qyteti i Dritës". Tempuj të tjerë të rëndësishëm në Varanasi janë [[Tempulli i Ri Vishwanath]], [[Tempulli Kala Bhairava]], Tempulli Mritunjaya, [[Tempulli i Annapurna Devit]] dhe [[Tempulli Vishalakshi]]. Ndërsa Tempulli i Annapurna Devit, në afërsi të Tempullit Kashi Vishvanatha, i është kushtuar Annapurnas, hyjneshës së ushqimit,<ref name="temple"/> Tempulli Sankatha pranë Ghatit Scindia i është kushtuar Sankathës, hyjneshës së shërimit. Tempulli Sankatha ka një skulpturë të madhe të një luani dhe një grup prej nëntë tempujsh të vegjël kushtuar nëntë planeteve (navagrahat).<ref name="temple"/> Tempuj të tjerë që vlen të përmenden janë: Tempulli Bharat Mata, kushtuar personifikimit kombëtar të Indisë, i përuruar nga [[Mahatma Gandi]] në vitin 1936, [[Tempulli i Ri Vishwanath]], i vendosur në kampusin e Banares Hindu University dhe Tempulli i Tulsi Manas.<ref name="temple"/> ====Manastiret hindu==== {{Shiko gjithashtu|Ashrami|Matha}} Për shekuj Varanasi ka qenë shtëpia e filozofisë, misticizmit, spiritizmit dhe fesë indiane. Për këtë arsye Varanasi mjaft ka manastire ([[ashrami|ashramë]] dhe [[matha]]) të ndryshme, ku besime apo sekte të ndryshme kanë manastiret e tyre. Shumë nga këta manastire kanë mbijetuar prej shekujsh dhe janë qendra spiritualizmi dhe veprimtarish fetare. Në këtë kontekst një rol të rëndësishëm ka luajtur guru Shishya Parampara i Kashit. Këta manastire janë organizata jo-politike dhe pothuajse të gjithë bazohen në bamirësinë e anëtarëve. Njerëzit vijnë dhe qëndrojnë në këta manistire për të rizbuluar vetë-veten dhe për të njohur të vërtetat e përjetshme. Këta manastire mundësojnë një dritare për të eksploruar qytetin e shenjtë nëpërmjet personaliteteve intelektuale, traditave gojore dhe bashkëjetesës së përbashkët. Disa ashramë janë pa pagesë, me shërbime minimale, ndërkohë disa të tjerë janë ashramë profesionalë që ofrojnë mësime dhe shërbime të lidhura me besimin, jogën, terapitë etj. Këta ashramë kanë skema anëtarësimi që janë të disponueshme sipas zgjedhjes së vizitorëve. Ndërsa manastiret falas janë kryesisht për të moshuarit, njerëzit e braktisur, njerëzit që kanë hequr dorë nga të gjitha llojet e jetës materiale në kërkim të spiritualitetit, karmas, dharmas etj.; ashramët me pagesa të veçanta janë për profesionistët, vizitorët ndërkombëtarë, familjet e klasës së mesme dhe të mesme të lartë etj. Të dy llojet e ashramëve ja vlen të vizitohen, për të mësuar tipin e jetës kulturore të Varanasit.<ref>{{cito web|url=http://www.varanasisearch.com/muthsandashrams.htm|title=Muths & Ashrams Varanasi|work=varanasisearch.com|language=en|accessdate=29 janar 2017|archive-date=25 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025062650/http://varanasisearch.com/muthsandashrams.htm|url-status=dead}}</ref> Qyteti ka një listë të gjatë manastiresh (ashramë dhe [[matha]]), që renditen si më poshtë: Ashrami i Paramhanëve; Bharat Sewa Ashram Sangh; Jangambari Matha; Sadhu Bela Ashram; Mumukshu Bhavan; Dandi Swami Matha; Radha Swami Bagh; Ramkrishna Mission Sevashram; Ashrami Mata Anansmai; Ashrami Satua Baba; Karpatri Ji Matha; Sanatan Gaudiya Matha; Kabir Matha; Tailang Swami Matha; Ashrami i Ghatit Gadwa; Kinaram Muth; Ashrami Sarveshwari Samuh; Nirajani Akhanra; Annapurna Prantiya Sevashram; Dharma Sangha; Gopal Muth; Bhinagaraj Dandi Sevashram; Shankaracharya Matha; Lahangpura Kutiya; Jagatganj Kutiya; Newada Kutiya. =====Kabir Matha===== Kabir Matha është një manastir dhe qendër pelegrinazhi në Varanasi e lidhur me shenjtin hindu Kabir, që ishte dhe poet dhe filozof i shquar mistik. [[Matha]] është pak a shumë një manastir hindu por Kabir Matha nuk është thjeshtë një manastir, është më shumë si një qendër pelegrinazhi, një tempull dhe samadhisthal. Çdo vit Kabir Matha vizitohet nga një numër i madh besimtarësh që vijnë për të festuar Kabir Jayantin, ditëlindjen e Shën Kabirit.<ref name="holyvoyages-kabir">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/kabir-math-kabirchaura-lehartara-varanasi-india-kabir-birth-place.aspx|title=Kabir Muth in Varanasi|publisher=holyvoyages.com|language=en|accessdate=27 janar 2017|archive-date=30 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330154911/http://holyvoyages.com/varanasi/kabir-math-kabirchaura-lehartara-varanasi-india-kabir-birth-place.aspx|url-status=dead}}</ref> Kabir Matha është një manastir i vendosur në Kabirchaura C 23/5, në rrugën Kabir, në Lahartara të Varanasit, në rrugën Shenjt Kabir. Kabir Matha gjendet rreth 3&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të kazermave të Varanasit. '''Kabirchaura''' është një zonë në Varanasi, që njihet si vendi ku u rrit Kabiri, poet dhe shenjt i rëndësishëm mistik hindu. Fjala 'chaura' është një shtrembërim i fjalës 'chauraha', që do të thotë kryqëzim me katër drejtime (''chau'' do të thotë "katër", ndërsa ''raha'' "rrugë"). Kabir Matha e Kabirchauras në Varanasi është qendra e sektit Kabirpanthi dhe vendi qendror i gjithë shenjtëve dhe ndjekësve të Kabirit. Kabir Matha është një manasir i madh i shtrirë mbi një sipërfaqe të stërmadhe, që u zhvillua si Prakatya Dhami e Kabirit. Shumë afër Kabir Mathës mund të dallohet një [[dharamshala]], e vendosur në vendin ku qëndronte shtëpia e shenjtit të madh. Në këtë [[dharamshala]], gjenden samadhët ose varret e prindërve të tij. Gjatë një gërmimi në këtë vend u zbuluan disa statuja misterioze. Statuja e parë është ajo e Vishnut shoqëruar nga Lakshmi Devi. Statuja e dytë është hamendësuar se i përket Gurusë së 9-të sikist, Guru Tegh Bahadur. Kësaj statuje i mungon koka dhe është e prangosur, që të kujton mënyrën se si Guru Tegh Bahadur-i u vra nga perandori fanatik mogul Aurangzeb. Aty ndodhen edhe statuja që ilustrojnë ngjarje të ndryshme dhe mënyrën e jetesës së Kabirit.<ref name="indiantravels-kabir">{{cito web|url=http://www.indiantravels.com/Uttar-Pradesh/Varanasi/Places/Kabir-mutt|title=Kabir mutt|website=indiantravels.com|language=en|accessdate=27 janar 2017|archive-date=3 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203233558/http://www.indiantravels.com/Uttar-Pradesh/Varanasi/Places/Kabir-mutt|url-status=dead}}</ref> Kabir Matha është bazikisht një kompleks në oborrin e të cilit gjenden plotë ndërtesa të vogla. Ajo ka më shumë rëndësi historike dhe shpirtërore sesa arkitekturore. Në të gjendet Lehartara Tal-i, Kasollja dhe Chabutara e Kabirit, Mandiri Samadhi, Tempulli Bijak, Niru Tila, Niru-Nima Samadhi, Acharya Pitha Mulagadi, Acharya Samadhi, Pusi i Kashi Nareshit, muzeu dhe statuja të shumta. Kasollja e Kabirit është vendi ku ai zakonisht predikonte. Menjëherë pasi u bë dishepull i Swami Ramanandës, një grup i madh njerëzish filloi të grumbullohej për të dëgjuar predikimin e tij, prandaj iu desh një tjetër kasolle. Kasollja e tanishme konsiderohet e njëjta që u përdor nga Shën Kabiri për tu predikuar njerëzve. Chabutara e Kabirit u ndërtua që të përballonte turmën e stërmadhe që dëgjonte predikimet. Chabutara në hindi do të thotë vend i ngritur ose një platformë për të ndenjur. Chabutara e Shën Kabirit është plaftforma që ai qëndronte për tiu drejtuar njerëzve. Megjithatë, me kalimin e kohës për këtë u ndërtua një [[mandapa]] e madhe, që u quajt Upadesha Sthal. Në gjuhën hindi 'upadesha' do të thotë predikim, ndërsa 'sthal' vend.<ref name="holyvoyages-kabir"/> Prej kësaj mandape më pas u zhvillua Tempulli Beejak, që është i vendosur në zemër të Kabirchauras. Në muret e Tempullit Bijak janë shkruar disa nga dyvargëshit e Bijak-ut, vepprës filozofike themelore të Kabirit, që konsiderohet si teksti i shenjtë fetar i sektit Kabirpanth. Tempulli është ndërtuar mbi një platformë të lartë 46.37 m² në përmasat 15.54 X 12.5 m. Ajo është pjesa kryesore e Kabirchauras. Kabiri ulej mbi këtë platformë ku tani qëndron froni i kryepredikuesit bashkë me Acharya Peeth (qendra e studimit të predikuesve). Ndërsa hyhet në tempull, në krahun e majtë është dhoma e meditimit të krye-predikuesit dhe anash saj, jashtë dhomës ndodhet froni.<ref name="kabirchaura"/> Në qendër të tempullit ndodhet Smriti Kaksh-i i Kabirit, ku ruhen objektet e tij personale, ndër të cilat janë Heqlat e Kabirit, Ena Kashtha Patra, Tridenti Ghorakhpanthi, një varëse druri me 1000 rruaza, avlëmendi i tij dhe një pikturë që e paraqet atë në pleqëri. Në pjesën e sipërme të Smriti Kaksh-it ndodhet kupola e Tempullit Beejak, e cila është një shembull i bashkimit të [[arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës së tempullit hindu]] dhe xhamisë. Mandiri Samadhi në kompleks u ndërtua nga mbreti i Varanasit Veerdev Singh në vitin 1501, në vendin ku Kabiri zakonisht meditonte dhe adhuronte Zotin. Pasi ndjekësit e Kabirit gjetën lule në vend të trupit të vdekur të shenjtit, ata ia shpërndanë këto lule njëri-tjetrit, ndërsa disa nga to i varrosën në Mandirin e tanishëm Samadhi, të sjellë nga Magahari, ku shenjti besohet se dha frymën e fundit. Guri këndor në Mandirin Samadhi shkruan si vijon: “Ky tempull është ndërtuar nga Maharaxha Veerdev Singh në vitin 1578 të kalendarit Vikram Samvat sipas urdhërave dhe udhëzimeve të Acharya Shri Suratigopal Sahab, kostoja e të cilit ishte 3,887 rupi, 6 anna dhe 3 paisa”.<ref name="kabirchaura"/> Më vonë në vitin 1933 Mandirit Samadhi iu dha një formë madhështore dhe elegante nga acharya i 21-të i mathës, Acharya Ram Vilas Sahab. Ai është ndërtuar me gurë ‘baluva’në një sipaërfaqe katrore prej 148.65 m² në raportin 12.2 X 12.2 metra. Chauki (pjesa e tempullit pak jashtë hyrjes kryesore dhe që shtrihet përgjatë periferisë së tempullit) është bërë me mermer të zi dhe të bardhë dhe ghanta-ghari i tempullit është bërë me gurë të skalitur mjeshtërisht. Çatia e tempullit konsiderohet si një kryevepër arkitekturore. Kupola dhe kullat e tempullit janë gjithashtu dëshmi të punimit të rrallë arkitekturor. Oborri i Mandirit Samadhi tani përdoret për të zhvilluar ceremoni të veçanta.<ref name="kabirchaura">{{cite web|language=en|url=http://www.kabirchaura.com|title=Official website of Kabir Chaura Varanasi|website=kabirchaura.com|accessdate=28 janar 2017}}</ref> Niru Tila është vendi ku jetonte Kabiri dhe prindërit e tij. Ky është vend ku Kabiri u soll nga prindërit dhe do të jetonte deri në fund të jetës. Ajo është më e lartë se platforma e tempullit dhe ruan mbetjet e prindërve të Kabirit, Niru dhe Nima. Faltorja është e zbukuruar me gurë të bukur mermeri. Niru Tila bart gjithashtu edhe një bujtinë për vizitorët, ndërsa pjesa e mbetur e Niru Tilas është shndërruar në një lëndinë me lule dhe pemë. Sadguru Kabir Pustakalaya, biblioteka e Shën Kabirit është pjesa thelbësore e Kabir Mathës. Ajo ka mbi 700 dorëshkrime dhe krijime poetike të Shën Kabirit. Biblioteka ka libra të ndryshëm të publikuar mbi Kabirin, dorëshkrime të lashta të Beejak-ut ashtu si dhe shkrime të vjetra fetare. Kabir Matha zotëron shtëpinë e vetë botuese, të njohur si Kabirvani Prakashan Kendra, që publikon vepra të ndryshme mbi Kabirin dhe mësimet e tij. Disa nga përmbledhjet e botuara prej saj janë Bijak-u, Satya Kabir Ki Sakhi, Kabir Granthavali, Guru Granth Sahib-i dhe Shabdavali. Mahabijak-u është përmbledhja e të gjitha veprave mbi Kabirin, mësimet dhe biografinë e tij. =====Jangambari Matha===== Zona e Jangambari Mathas ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.406|N|83|00.373|E|display=inline}} (Jangambari Matha) dhe {{coord|25|18.427|N|83|00.369|E|display=inline}} (Tempulli Kashyapeshvara/ Angirasheshvara). Zona e mathas gjendet në Jangambarit dhe Agastakunda, pranë Godaulias duke u shtrirë në tre prona të veçanta me sipërfaqe të përgjithshme prej 0.02 hektarësh. Kjo [[matha]] (manastir hindu) ndodhet 300 m në jug të kryqëzimit Godaulia përgjatë rrugës Godaulia-Assi. Sipas traditës besohet se Adi (i pari) Shankaracharya krijoi pithan e 5-të në Varanasi rreth vitit 827. Katër pithat e tjera janë [[Shringeri]] në jug, Govardhana në Puri në lindje, Jyotira në Badrinath në veri dhe Sharda në [[Dwaraka]] në perëndim. Jangambari Matha është qendra e Lingayatizmit ose Virashaivizmit, ndjekësit e të cilit janë kryesisht të përqendruar në [[Karnataka]] dhe në pjesë të [[Maharashtra]]s, në Indinë Qendrore dhe Jugore. Më vonë në shekullin e XII shenjti i madh Basava e rigjallëroi dhe bëri popullor këtë sekt. Gjatë periudhës së shekujve të XVI dhe të XVII kësaj matha iu bënë dhurime dhe u mor në mbrojtje nga perandorët mogulë. Aty ruhen edhe fermanët (“urdhëresat”) e perandorëve mogulë që mbështetën mirëmbajtjen dhe begatinë e mathës dhe gjithmonë të kërkuar për të mbështetur perandorinë; disa nga fermanet e njohur janë ai i [[Akbari]]t (1575), Jahangirit (1618), Shahjahanit (1630) dhe Aurangazebit (1675). Matha ka një ndërtesë të stërmadhe me mjaft oborre të mëdhenj dhe të vegjël, apartamente dhe korridore. Brenda mathës ndodhen shumë tempuj dhe samadhi (varre) të shenjtëve të lidhur me mathën si dhe rreth 60 mijë Shiva linga të vendosura brenda. Idhulli i Chandramaulishvaras është hyjnia mbrojtëse e mathës. Froni mbi të cilin kryemësuesi i parë u ul përdoret vetëm një herë gjatë kohës së kurorëzimit të kryemësuesit pasues. Nën kontrollin e Jangambari Mathas ndodhen shumë manastire dhe tempuj. Ndodhen shumë shtëpi qëndrimi për pelegrinët ([[dharamshala]]), kryesisht ata nga India Jugore. Manastiri është një shembull unik i vazhdimsisë dhe mirëmbajtjes së një tradite gjatë dymbëdhjet shekujve të fundit. Në afërsi të Jangambari Mathas dhe e zotëruar nga ajo, është tempulli me linga të dyfishtë i Kashyapeshvaras dhe Angirasheshvaras (Rruga Jangambari). Të dy këta të ditur janë përmendur në literaturën vedike. Kashyapa i Prajapatit, ishte djali i Marichit, që kishte lindur nga goja e Brahmas dhe nga i cili filloi krijimi. Angira lindi nga goja e Brahmas dhe ishte i pari që hartoi vargje lutjesh në nder të Indrës. =====Ashrami Satua Baba në Varanasi===== Satua Baba është një nga shenjtët më të shquar të Varanasit. Ashram Satua Baba është shumë i famshëm si qendër mësimi. Ai është vendi ku të rinjtë mësojnë sanskritisht, gjuha klasike indiane. Ashrami Satua Baba bazohet në një sitem të vjetër mësimi manastiror në Indi. Të rinjtë futen në të për të marrë njohuri të plota të Vedave dhe shkrimeve të lashta sanskrite. Ky [[ashrami|ashram]] është gjithashtu shembulli më i vjetër i gjallë i Guru Shishya Paramparas.<ref>{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-satua-baba-ashram-varanasi-india.aspx|title=Satua Baba Ashram in Varanasi|work=holyvoyages.com|language=en|accessdate=29 janar 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328032822/http://holyvoyages.com/varanasi/about-satua-baba-ashram-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref> Ashrami Satua Baba gjendet 10 hapa afër Ghatit Manikarnika. Besohet se ishte vendi ku Shiva iu shfaq si një i moshuar përpara Satua Babas. Ashrami Satua Baba u themelua në shekullin e XVIII dhe ka një shivalingë të njohur në Varanasi. Thuhet se shenjti vaishnavit Aghacharya Guru Anantshri Vibhushit Bhagwan Vishnu Swamiji qëndroi këtu 2652 vjet më parë. Gjithashtu, Ashrami Satua Baba është vendi ku u indoktrinua një nga filozofët më të shquar të Indisë, Jagatguru Shankaracharya nga guruja i tij Govindacharyaji Maharaj. Besohet se kur mbërriti këtu Shiva e mori provimin në vend të tij i paraqitur si Chandala, një besimtar i kastës së të paprekshmëve në Periudhën e Vonë Vedike. =====Shtëpitë e vejushave në Varanasi===== Në Varanasi ka më shumë se 38,000 të veja në ashramë dhe shtëpi të ndryshme vejushash. Ky është numri më i madh në Indi pas Vrindavanit. Shumë lëvizje shoqëroro-fetare e kanë përqëndruar veprimtarinë e tyre në mbështetjen e shtëpive të vejushave ku predikohet, lutet, trajnohen të vejat për të qenë pa-varura dhe veprimtari të tjera kulturore si festimet, festivalet, bhajanët etj.<ref name="holyvoyages-widow"/> India është një vend mjaft patriarkal, që i ka mbajtur gratë të nënshtruara, ku një nga shfaqje e tillë është dhe përjashtimi nga shoqëria i vejushave. Në Indi mendohet se të qenit e ve është një mallkim që sjell vuajtje për familjen. Falë përpjekjeve të lord William Bentinck që shfuqizoi Sati Prathan (zakoni i djegjes së grave, shpesh vajza të reja me djegien e kufomës së bashkëshortit. Shumë mizori kundër të vejave janë ndaluar me përpjekjet e qeverisë megjithatë akoma gratë konsiderohen një barrë për burrat. Megjithëse Rigveda dhe Manusmriti bashkë me shumë shkrime të tjera fetare mbrojnë statusin e barabartë për burrat dhe gratë, ka shembuj të dhunimit të të drejtave të grave. Disa nga këta shembuj janë mohimi i arsimimit dhe humbja e punësimit pas martesës që i bënë femrat të varen financiarisht te burrat. Kështu, vdekja e bashkëshortit shkakton humbjen tërësore të të ardhurave dhe gratë shpesh konsiderohen barra. Gratë që mbeten të veja vendosen në Shtëpi Vejushash të menaxhuara nga OJQ dhe qeveria. Ndonjëherë këto gra të mbetura ‘jetime’ pas vdekjes së bashkëshortit mbeten rrugëve duke lypur deri sa vdesin. Shtëpitë e të vejave ose ashramët e vejushave janë përpjekje për ti strehuar këto gra pa njeri dhe të përjashtuara. Në ashramët e vejushave këto të veja gjejnë strehim, veshje, ushqim dhe ndonjëherë punësim me përpjekjet e bamirësve.<ref name="holyvoyages-widow">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/list-of-widow-ashram-varanasi-up-india.aspx|title=Widow Ashram in Varanasi|work=holyvoyages.com|language=en|accessdate=29 janar 2017|archive-date=2 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102224857/http://holyvoyages.com/varanasi/list-of-widow-ashram-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> Në Indi zakonisht besohet se një e ve është e tillë për shkak të disa pandershmërive të të shkuarës. Por kjo nuk ndodh me meshkujt, pasi besohet si është ters nëse dikush shikon fytyrën e një të veje herët në mëngjes ose përcaktimin për një detyrë të re. Të vetë margjinalizohen, u pengohet hyrja në tempuj dhe mbeten në shtëpi. Në shtëpitë e të vejave mund të fitohet mundësia për të ndërvepruar drejtpërdrejt me të vejat dhe percemptimi i tyre i stigmatizimit shoqëror. Njerëzit i vizitojnë ashramët e vejushave për të ndarë një çast të errët të jetëve të tyre të pafata. Kërkimi i studiuesve, veçanërisht të huaj, vijnë për ta kuptuar fenomenin shoqëror dhe rolin e vejushave në vdekjen e burrave, marrdhëniet e familjeve të tyre, bestytnitë në lidhje me të vejat në Shoqërinë Indiane, kushtet e tyre në shtëpitë e vejushave, përpjekjet e qeverisë për ta ndryshuar gjendjen etj. Duke qenë se Varanasi është një qytet i shenjtë në të janë ndërtuar shumë shtëpi vejushash nga bamirësit, OJQ-të dhe qeveria për të strehuar deri në vdekje, vejushat e pashpresa dhe të moshura. Arsyeja e një numri të tillë ashramësh vejushash është se edhe në Varanasi vejushat braktisen për të vdekur pasi besohet se ai që vdes në Varanasi arrin shpëtimin. Në Indisë Veriore shoqëria është më pak e ndjeshme pasi në veri gratë nuk lejohet të veshin ngjyrë tjetër përveç të bardhës, ndërsa në Indinë Jugore ato lejohen të veshin rroba të bardha dhe të kuqe, kryesisht sari. Përgjithësisht të vejat që janë lënë nga familjet mbahen në ashramët e vejushave. Kushtet e të vejave në këta ashramë nuk janë gjithmonë të mira, pasi ndonjëherë këto gra mbeten pa asnjë qindarkë për të përmbushur ndonjë nga dëshirat e tyre më të vogla pasi qeveria e ndërpret ndihmën për ashramët për muaj.<ref name="holyvoyages-widow"/> Disa ashramë të rëndësishëm vejushash në Varanasi janë Ashrami Mata Anandmayi; Shtëpia e Vejushave Birla në Chowk; Asha Bhawan; Ashrami Nepalez i Vejushave i menaxhuar nga qeveria e Nepalit dhe Ashrami i Vejushave Durga Kunda. [[File:Varanasi 50a - spectators prepared for Nag Nathaiya performance (23959209488).jpg|thumb|358px|Banorë duke ndjekur një festë në Varanasi]] ====Festat hindu në Varanasi==== ''Mahashivaratri'' në shkurt është një festë hindu në Varanasi gjatë të cilës zbukurohet çdo tempull i Shivës. Gjatë kësaj feste kryehet procesioni i martesës së Shivës duke filluar nga Tempulli Mahamrityunjaya, Daranagar deri te [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] nëpërmjet Chowkut.<ref name="Varun"/> ''Dhrupad Mela'' është një festival muzikor pesë-ditor kushtuar stilit dhrupad të zhvilluar në Ghatin Tulsi në shkurt–mars.<ref name="festival1">{{cite web|last=Uttar Pradesh Tourism|title=Fair and Festivals of Varanasi|url=http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/fair_festival.htm|publisher=Uttar Pradesh Tourism|language=en|accessdate=22 tetor 2012|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115117/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/fair_festival.htm|url-status=dead}}</ref> Në të marrin pjesë artistë të shquar dhe është mjaft popullor mes turistëve të huaj. ''Hanuman Jayantin'' (mars–prill), ditëlindja e Hanumanit celebrohet nga Tempulli Sankat Mochan Hanuman. Gjatë kësaj feste organizohet një ritual i veçant puxha dhe aarti si dhe një procesion publik.<ref name="sm">{{cite news|language=en|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-08/varanasi/28040380_1_music-concert-birju-maharaj-mishra-brothers|title=Sankat Mochan Sangeet Samaroh from April 13|date=8 prill 2009|work=The Times of India|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051021/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-08/varanasi/28040380_1_music-concert-birju-maharaj-mishra-brothers|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-14/varanasi/28001802_1_music-festival-first-night-pandit-jasraj|title=Jasraj, Birju Maharaj enthral on first night|date=14 prill 2009|work=The Times of India|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051028/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-14/varanasi/28001802_1_music-festival-first-night-pandit-jasraj|url-status=dead}}</ref> Duke filluar nga viti 1923, tempulli organizohn një festival pesë ditor të myzikës dhe kërcimit klasik të titulluar ''Sankat Mochan Sangeet Samaroh'' në këtë periudhë, ku ftohen për të marrë pjesë artistët më të shquar nga e gjithë India.<ref name="Varun"/><ref>{{cite news|language=en|url=http://www.hindu.com/fr/2006/04/07/stories/2006040701270300.htm|title=Glimpses of eternity|work=The Hindu|location=Chennai, Indi|date=7 prill 2006|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=30 prill 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430131308/http://www.hindu.com/fr/2006/04/07/stories/2006040701270300.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|language=en|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-04/varanasi/28132549_1_music-concert-music-festival-musicians|title=Sankat Mochan music concert begins|date=4 prill 2010|work=The Times of India|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104051034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-04/varanasi/28132549_1_music-concert-music-festival-musicians|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-12/varanasi/31330678_1_padma-awardees-music-festival-flute|title=Sankat Mochan Sangeet Samaroh begins|language=en|accessdate=2 nëntor 2012|work=The Times of India|date=12 prill 2012|archive-date=10 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510125240/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-12/varanasi/31330678_1_padma-awardees-music-festival-flute|url-status=dead}}</ref> [[File:Krishna Standing on Kadamba tree at Nag Nathaiya festival..jpg|thumb|left|358px|Festa Nag Nathaiya Lila në Varanasi]] ''Ramalila'' e [[Fortesa e Ramnagarit|Ramnagarit]] është një vënie në skenë dramatike e legjendës së Ramas, siç tregohet te ''Ramacharitamanasa''. Drama e sponsorizuar nga Kashi Nareshi, performohet në Ramnagar çdo mbrëmje për 31 ditë. Në ditën e fundit festa arrin një kreshendo pasi Rama eleminon demonin mbret Ravana. Kashi Nareshi Udit Narayan Singh e nisi këtë traditë rreth vitit 1830.<ref>Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 216</ref><ref name="festival"/> ''Nag Nathaiya Lila'' zhvillohet në ditën e katërt hënore të dyjavështit të muajit hindu të Kartikas (tetor–nëntor), që përkujton fitoren e Krishnas mbi gjarprin Kaliya. Në një inskenim hyjnia Krishna hidhet në Gang për Nag Nathan në Ghatin Tulasi. Shumë njerëz mblidhen për ta parë këtë event. Me këtë rast, në brigjet e Gangut mbillet një degë e madhe e pemës Kadamba (''Neolamarckia cadamba'') në mënyrë që një djal që luan rolin e Krishnës mund të hidhet në lum mbi figurën e Kaliyas. Ai qëndron mbi figurë në një pozë kërcimi duke i rënë fyellit. Njerëzit e shikojnë shfaqjen duke qendruar mbi brigjet e lumit ose në varka.<ref name="69Pintchman70">Tracy Pintchman: [https://books.google.com/books?id=W-9Hq-DOXnEC Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares]; 2005, fq. 69-70</ref> ''Bharat Milap'' celebron takimin e Ramas dhe vëllait të tij më të vogël Bharata pas kthimit të të parit nga mërgimi 14 vjeçar në [[Ajodhja]].<ref name="Varun"/> Festohet gjatë tetor-nëntorit, një ditë pas festës së Vijayadashamit ose Dussehras. Kashi Nareshi e ndjek këtë festë në veshjen e tij mbretërore. Festa tërheq një numër të madh besimtarësh.<ref name="festival">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/culture/fair.html|title=Fairs and festivals|language=en|accessdate=2 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> ''Ganga Mahotsav'' is është një festival muzikor pesë ditor i organizuar nga Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit, i zhvilluar në nëntor–dhjetor duke kulminuar një ditë përpara Kartika Poornimas (Dev Deepawali). Gjatë Kartika Poornimas, të quajtur edhe Dev Deepawali (festa e Gangut), Gangu adhurohet duke iu ofruar aarti nga mijëra pelegrinë që lëshojnë drita të pluskojnë në lum nga ghatet.<ref name="Varun"/><ref name="festival1"/> Ganga Mahotsav është një festë turistike që celebron trashëgiminë e pasur kulturore të Varanasit. Përveç programeve kulturore dhe garën vendore me varka, zhvillohen e dhe ndeshje luftarake të arteve luftarake vendore. Dita përmbyllëse koincidon me festën tradicionale të Dev Deepavalit (festa e dritave të zotave), kur më shumë se një milion fenerë (Diya) ndriçohen në ghatet e Gangut. ''Nakkatayya'': Duke treguar një histori nga Ramayana në të cilën Surpanakha - motra e Ravanës – vjen për të joshur Ramën dhe pastaj Lakshmanën. Por Lakshmana i pret hundën dhe ajo kthehet duke qarë. Ky veprim vihet në skenë gjatë mesit të tetorit në zonën e Chetgung-ut. Me këtë rast shfaqen procesione dhe imazhe të shumtë. ''Pancha Koshi Parikrama'': Ka një rëndësi të veçantë në Parikraman e lashtë të Indisë, duke filluar dhe përfunduar te Ghati Manikarnika. Çdo Parikrama kalon përmes pesë vendeve: Kardmeshwara, Bhimchandi, Rameshwara, Shivpuri dhe Kapil Dhara. [[File:Smaller mosque of Aurangzeb, with the north minaret covered with scaffolding (Varanasi) by James Prinsep.jpg|thumb|268px|Ndërtimi i ''Xhamisë së Aurangzebit'' pranë Gangut në Varanasi]] ===Islami=== Megjithëse ngulimi i myslimanëve filloi në shekullin e XI, pas pushtimit të Mohamad Ghaznavit (1021–1030) dhe konvertimit të një pjese të hinduve, formimi i një grupi kulturor të qëndrueshëm filloi në shekullin e XVIII.<ref>K.G.V., Schwerin, ‘Saint Worship in Indian Islam: the legend of the Martyr Salar Masud Ghazi’, te "Amtiaz Imtiaz (red.), 'Ritual and Religion among Muslims in India'"; 1981, p.146.</ref> Nipi i Mohamad Ghaznavit, Salar Masud ishte vetëm 19 vjeç kur iu bashkua një prej ekspeditave ushtarake dhe vdekja e tij në luftë përkujtohet në formën e festës Ghazi Miyan Ka Mela. Ghazi Miyan Ka Mela zhvillohet nga shumica e të varfërve të klasave të ulëta të myslimanëve dhe një pjesë e hinduve.<ref name="127Rana-conference159">Rana P.B. Singh, referimi: ''Muslim Shrines and Multi-Religious visitations in Hindus' city of Banaras, India: Co-existential Scenario''; 2013, konferenca 'Compostela International Studies in Pilgrimage History and Culture'; Antón M. Pazos (red.), volumi 4, publikuar në librin: 'Pilgrims and Pilgrimages as Peacemakers in Christianity, Judaism and Islam'; fq. 127-59</ref> Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 14.88 % myslimanë, ndërsa qyteti i Varanasit 28.8 %.<ref name="censusi-fetar"/> Ata kanë ruajtur një rol domethënës në shoqërinë, kulturën dhe ekonominë tradicionale të qytetit. Rëndësia e myslimanëve në Varanasi vihet në dukje veçanërisht nga prania e 1388 faltoret dhe siteve të tyre të shenjta, krahasuar me 3300 faltoret dhe site të shenjta hindu. Në Varanasi banojnë afërsisht 250,000 myslimanë. Rreth 90 për qind e myslimanëve në qytetin e Varanasit i përkasin sektit sunit, të ndarë në dy grupe: të shkollës së vjetër, si Hanafi, Shafai, Malaki dhe Hambali dhe të shkollës së re, si Barelvi dhe Deobandi. 10 për qindëshi i mbetur përbëhet nga shiitë, të ndarë në tre grupe 1. Athnas ose A-Sarit, Davudi Bohras dhe Imam Ismailit, 2. Ahmadia (Qadiani) dhe 3. Ahle-Hadith. Të gjithë këta grupe formojnë një bashkësi hapësinore të përqëndruar kryesisht në pjesën veri-lindore të qytetit. Përgjatë kohës, nën ndikimin e hinduizmit, edhe mes myslimanëve u zhvillua një rend shoqëror hierarkik me katër nivele: 1) Ashraf (i lartë), si Saiyyad, Sheikh, Mogul dhe Pathan; 2) Atahar (i mesëm), si Rajput, Tyagi dhe Jat; 3) Ajlaf (i ulët), ku përfshihen kasta profesionale si Ansari (endëstit), Darzi (rrobaqepësit), Kassai (kasapët), Mirasi dhe Arajal; dhe 4) më e ulta si Halalkhor, Lal Bagi dhe Mehtar.<ref>Rana P.B. Singh & Pravin S. Rana, Banaras Region: Spiritual and Cultural Guide, 2002.</ref> Rreth 90 për qind e myslimanëve i përkasin bashkësisë së endësve, të njohur si Ansari/Julaha të angazhuar në në bërjen e sarëve indianë. [[File:Dargah-e-Fatman in 2013 2014-05-30 22-45.jpg|thumb|left|347px|Dargah-e-Fatman, 2013]] Duke qenë i njohur si vendi më i shquar, i shenjt hindu, Varanasi nuk ka qenë lidhur me [[Islami]]n, pavarësisht se në periudhën e perandorit [[Akbar]] quhej Muhamadabad. Megjithatë, në qytet gjenden disa xhami të ndërtuara nën perandorin e 6-të mogul, Aurangzeb dhe një xhami nga sundimi i hershëm mysliman. Gjithashtu në qytet kanë mbetur disa mauzoleume, megjithëse ata janë më së shumti të lënë pas dore. Vendet e shenjta myslimane në qytet përbëhen nga shtatë kategori që përfshijnë 415 xhami, 299 vende kulti të quajtur mazarë, 197 kryqëzime ku kalon procesioni tazija (të njohur si ''imamçokë''), 88 vende varrimi të quajtur ''talaja'', 11 vende të veçanta për lutje të quajtur idgahë, tre site për varrosjen e tazijave dhe 375 site të tjera fetare.<ref name="Singh54">Rana Singh: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA54 Banaras: Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 54</ref> Vendet e shenjta myslimane në Varanasi mund të ndahen në shtatë tipe: 1) 415 xhami. 2) 299 mazarë (varre dëshmorësh) 3) 197 imamçaukë (vende kalimi për taziat) 4) 88 takija (vende varrimi) 5) 11 idgahë (vende për lutje të veçanta) 6) 3 imambara (vende varrimi për taziat); dhe 375 vende të tjera myslimane. Në Varanasi ndodhen 15 xhami me vlerë domethënëse historike. Veçanërisht për tu përmendur janë Xhamia Abdul Razzaq, Xhamia Alamgir, Xhamia Bibi Razia, Xhamia Chaukhambha, Xhamia Dhai Nim Kangore, Xhamia Fatman, Xhamia Ganje Shahada, [[Xhamia Gyanvapi]] dhe [[Hazreti|Hazret]] Sayyed Salar Masud Dargah. Shumë nga këto xhami u ndërtuar nga elementet e faltoreve hindu që u shkatërruan me porosi të pushtuesve ose sunduesve myslimanë. Dy xhamitë më të mirënjohura janë [[Xhamia Gyanvapi]] dhe [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgiri]].<ref name="Time Out259">[https://books.google.al/books?id=CUZpPim5nnQC&pg=PA259 Time Out India: Perfect Places to Stay, Eat and Explore]; 2010; fq. 259</ref> Xhami më pak të njohura në Varanasi janë Jamia Masjid, e vendosur në Maulvibagh në Sigra, një destinacion i rëndësishëm i myslimanëve të Varanasit; Badi Masjid në Kashibagh; Masjid Hafiz Zahoor në rrugën Durgakund; Masjid Fatman në Ramakanth Nagar; Masjid Al Quraishi në Mauilbibagh, Jaddumandi; Habibshah Masjid në Shivpur dhe Masjid në Jaitpura.<ref name="varanasionline-mosques"/><ref name="holyvoyages-mosques">{{cito web|language=en|url=http://holyvoyages.com/varanasi/famous-islamic-mosques-varanasi-up-india.aspx|title=Mosques in Varanasi|work=holyvoyages.com|accessdate=31 janar 2017|archive-date=16 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616084811/http://holyvoyages.com/varanasi/famous-islamic-mosques-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> [[File:Varanasi 2010 ghats2.JPG|thumb|396px|Xhamia Alamgir pranë Ghatit Pançhaganga]] Numri tërësor i vendeve të shenjta arrin në 1,388 nga të cilët gjysma ndodhen në xhami dhe mazarë bashkë. Ka dy tipe xhamish – njëra historike dhe tjetra e përgjithshme. Mes 15 xhamive historike, më të famshmet janë Dhai Nim Kangoore, Ganje Shahada, Chaukhambha, Bibi Razia, Gyanavapi, Alamgiri Dharahra, Fatman dhe Abdul Razzaq.<ref name="127Rana-conference159"/> Pothuajse të gjitha xhamitë historike janë ndërtuar duke përdorur mbetjet e tempujve hindu të shkatërruar nga pushtuesit ose sunduesit myslimanë. Ahmad Niyaltgin-i e pushtoi qytetin në vitin 1033 dhe shkatërroi tempullin e Vishnut, ndërsa në vitin 1071 me rrënojat e tij ndërtoi Xhaminë Dhai Nim Kangoore, xhamia më e vjetër dhe e shquar e qytetit. Shpërndarja e mazarëve dhe xhamive sipas kohës së ndërtimit të tyre tregon qartësisht se gjatë periudhës midis shekujve të XIV dhe të XVIII u ndërtuan rreth dyzet përqind e këtyre strukturave, ndërsa gjatë periudhës nga shekulli i XVIII deri në shekullin e XX u ndërtuar rreth 30 përqind e këty strukturave. Varanasi është i famshëm edhe për integrimin kulturor nëpërmjet hapësirave të veçanta të shenjta (mazarët, xhamitë) dhe pjesëmarrjen në procesionin e festave të ndryshme. Hindutë marrin pjesë në panaire dhe festa të tilla myslimane duke krijuar harmoni në nivel vendor/mëhalle. Në qytet shpesh ka një ndikim të ndërvarur shoqëror midis hinduve dhe myslimanëve, ku shumë hindu kanë pranuar disa nga zakonet e myslimanëve në jetën e përditshme ashtu si dhe myslimanët nga hindutë.<ref name="127Rana-conference159"/> Shpërndarja kronologjike e mazarëve dhe xhamive është si vijon: Përpara vitit 1009 u ndërtua një mazar dhe një xhami. Në vitet 1009-1203 u ndërtuan 46 mazarë dhe 22 xhami. Në vitet 1203-1397 u ndërtuan 59 mazarë dhe 65 xhami. Në vitet 1397-1591 u ndërtua 23 mazarë dhe 102 xhami. Në vitet 1591-1786 u ndërtuan 30 mazarë dhe 132 xhami. Në vitet 1786-1979 u ndërtuan 134 mazarë dhe 84 xhami. Dhe në periudhën pas vitit 1979 u ndërtuan 6 mazarë dhe 9 xhami.<ref name="127Rana-conference159"/> Në Varanasi ndodhen 20 vende të shenjta myslimane, që përfaqësojnë varre shenjtësh, të shpërndarë në të gjitha këndet e qytetit. Çdo faltore ka evoluar brenda një mjedisi të veçant fizik dhe me kalimin e kohës. Mazarët janë vende bashkuese si për myslimanët ashtu dhe për hindutë, ku një gjenerohet një ndjenjë përfshirjeje, pasi si myslimanët ashtu dhe hindutë vizitojnë të njëjtat varre shenjtësh. Kjo traditë mund të gjurmohet që nga koha e perandorit mogul [[Akbar]] (1556-1605), që ishte i njohur për vizitimin e faltoreve dhe varreve të shenjtëve hindu dhe konsiderohej si futësi i një rryme sinkretizmi midis besimeve të ndryshme, të quajtur Din-e-ilahi. Ndërveprimi midis dy traditave, atyre hindu (veçanërisht tradita bhakti dhe nirguna) dhe myslimane (veçanërisht atyre sufi) ka inkurajuar harmoninë kulturore.<ref>Culture and Power in Banaras, ed. S.B. Freitag (Berkeley: University of California Press, 1989), p. 9.</ref> Struktura hapsinore e varreve përbëhet nga tre pjesë: rrugica rrethore; ana e jashtme; dhe ana e brendshme. Varret janë të rrethuar nga hapësira të lira, të përdorura për festimin e përvjetorëve. Rezidencat e mutawalit (kujdestari dhe shërbestari) të varreve, duke përfshirë ndonjëherë komitetet e menaxhimit janë të bashkangjitur me mazarin, kryesisht në anën perëndimore. Struktura fizike e këtyre mazarëve zakonisht përbëhet nga një varr në një rrethim që mund të ketë ose jo mbulim me çati, bashkangjitur me terrenin e hapur nëse mazari gjendet në rrethinat e qytetit, megjithatë duke mos pasur asnjë metër hapsire shtesë rrethuese në mes të lagjeve të dendura dhe pazareve.<ref>Nita Kumar, The Artisan of Banaras: Popular Culture and Identity, 1880-1986 (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1988), p. 76.</ref> Mazaret e Maqdum Shah-ut dhe Chandan Shahid-it janë shembuj të siteve me hapësira të lira. ====Festat myslimane në Varanasi==== Varanasi ka gjithashtu një larmi festash myslimane. Disa nga këto festa janë shumë të famshme. Çdo vit, festat kryesore myslimane që festohen në qytet, janë ld-ul-fitr' (Ramazani), Bakridi, Shab-e-Barati, Bara Wafati, që përkujton ditëlindjen e profetit Muhamet, dhe Muharremi, që përkujton vdekjen e Imam Hasanit dhe Hysenit në muajin e parë të kalendarit islamik. Festa të tjera përfshijnë Alvidan dhe Chehlumin. Një tjetër festë e ndjekur nga myslimanët është dhe Ghazi-miyan-ka-byaha ("martesa e Ghazi Miyanit").<ref name="India-1965-98">[https://books.google.com/books?id=Dg9uAAAAMAAJ Uttar Pradesh district gazetteers]; 1965, 98</ref><ref name="Sukul262">Kuber Nath Sukul: [http://books.groogle.com/books?id=Y2LUAAAAMAAJ Varanasi Down The Ages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226115034/http://books.groogle.com/BOOKS?ID=Y2LUAAAAMAAJ |date=26 dhjetor 2018 }}; 1974, fq. 262</ref> ''Muharremi'' – Muharremi është muaji i parë i kalendarit mysliman dhe bazikisht është një festë vajtimi për myslimanët e bashkësisë shiite në veçanti. Festohet në përkujtim të tregjedisë së Qerbelasë, në të cilën Imam Hyseni, djali i dytë i vajzës së profetit Muhamet, u vra brutalisht në vitin 61 të hixhrës. Dhjetë ditët e muharremit i kushtohen vajtimit dhe përkujtimit të martirizimit të Imam Hysenit, që vdiq në ditën e dhjetë të muharremit, ndërsa luftonte ushtrinë e Yazidit, kur e gjithë familja e Imam Aliut (babai i tij) praktikisht u zhduk. Kjo festë vërehet në pjesë të ndryshme të Indisë në mënyra të ndryshme, por veçanërisht në Varanasi mund të vërehen disa veçori mahnitëse në përjetimin simbolik të tragjedisë së trishtë, që në Varanasi ndiqet me pasion të madh. Gjatë saj, një imazh i mauzoleut të Imam Hysenit në Qerbela, që përfaqëson varrin e tij të bërë me veshje plotë ngjyra dhe letra, drurë, metale dhe pajisje të tjera mbahen në procesion dhe në fund varrosen. Ky imazh unik quhet taziya. Një numër i madh taziyash dhe alamësh plotë ngjyra (emblema dhe flamuj të Imam Hysenit) merren nga imambara të ndryshme në procesion përgjatë qytetit. Në ditën e nëntë të Muharremit, taziyat vendosen në Imamchaukë; ku numri i tyre arrin deri afërsisht 450. Gjatë ditës së dhjetë këto taziya mbahen në procesion për në vendet e varrimit (karbala) të Fatman-it, Lat Bhairavës dhe Shivalas. Taziyat bëhen prej druri, bambuje, letre, bakri dhe ndonjëherë prej argjendi dhe ari. Tre taziyat e famshme të Varanasit janë Nagine ki Taziya (e bërë me diamante), Tambe ki Taziya (e bërë me bakër dhe tunxh) dhe Range ki Taziya (e bërë me aliazhe metalike).<ref name="44myslimane-Sultana47">Parveen Sultana: Fairs and Festivals of Varanasi; 2003, fq. 44-7</ref> Tradita e Taziadarit në ditën e 10-të të Muharremit thuhet se u fut në vitin 352 hixhrës nga Khalifa Mazuddaula i Baghdadit. Në Indi, kjo traditë u fut nga Timur Langu që shkoi aty në periudhën e Mahmud Tughlaq-ut në shek. e XIV. Nga dita e parë deri në ditën e dymbëdhjetë të Muharremit, një numër i madh njerëzish mblidhen në imambarat ku zhvillohet mexhlisi, si zanani (femëror) ashtu dhe mardani (mashkullor). Në çdo ndalesë publiku reciton marsiyah (vargje vajtimi) në nder të martirëve duke rrahur kraharorin, veshur me të zeza. Gjithashtu krijohen skena të betejës së Qerbelasë. Gjatë ditës së 6-të të Muharremit, në orën 6:00 mbasdite nga Imambara e Kachchi Sarait nis procesioni mbresëlënës i Duldulit (kali i bardhë i Imam Hyseinit) që përfundon në ditën tjetër në orën 6:00 të mëngjesit. Dulduli zbukurohet me një veshje të kuqe, një shpatë të argjendtë, bashkë me shalën e tij, i dekoruar me mjaft kurora. Gjatë ecjes para publiku atij i ofrohet qumësht, ëmbëlsira dhe gjëra të tjera. Në natën e shtatë të Muharremit, nis procesioni i Mehndit nga shtëpia e Lal Khanit në Chauhatta. Në mënyrë bazë është një tufë prej 70 - 80 qirinjësh të ndriçuar në një mbajtës të gjatë cilindrik, në kujtim të Imam Qazimit, imamit të shtatë. Gjatë ditës së tetë të Muharremit, nga Dalmandi niset procesioni i Turbatit bashkë me Duldulin. Nëpër imambara organizohen haziri që janë dreka falas për besimtarët. Në ditën e nëntë, nis procesioni i quajtur Gasht-e-Alam dhe përfundon në mëngjesin e ditës së dhjetë të Muharremit në Fatman. Gjatë ditës së tetë dhe të nëntë të Muharremit, imambarat dekorohen dhe ndriçohen me drita të shndërritshme. Në mesnatën e ditës së nëntë të Muharremit, niset procesioni i Dulhas nga Shivala dhe publiku bashke me shëtitjet e Dulhas me djegjen e qymyrit, në ditën e njëmbëdhjetë të Muharremit organizohet Vapasi Qafila (rikthimi i karvanit). Gjatë ditës së dymbëdhjetë të Muharremit zhvillohet ceremonia Tixha. Gjatë ditës së katërmbëdhjetë (Chaleesvani), organizohet përsëri procesioni i Duldulit bashkë me taziat, që lëvizin në drejtim të Qerbelasë nga imambara. Procesioni i Duldulit zhvillohet prapë gjatë ditës së 15-të (Pachaasa) të Muharremit, nga Bada Imambara (imambara e madhe) në Lat Bhairava. Rituali i fundit është festimi i ditës së 16-të (Saatha) të muharremit dhe me këtë në shtëpitë myslimane përfundon periudha e vajtimit.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Chehellum'' – Myslimanët shiitë festojnë Chehellumin si rituali i fundit i muharremit, gjatë ditës së 14-të të Roz-e-Ashooras. Ata i varrosin taziat e tyre me vajtime të zakonshme gjatë ditës së Chehellumit. ''Ramazani'' – nga dita e parë e muajit mysliman të [[Ramazani]]t, mbajtja e Ramazanit kryhet nga myslimanët në Varanasi ashtu si dhe në pjesë të ndryshme të Indisë. Gjatë Ramazanit, myslimanët e Varanasit agjërojnë gjatë gjithë ditës si të gjithë myslimanët. Gjatë Ramazanit organizohen iftarë që e rrisin ndjenjën e vëllazërisë te myslimanët e Varanasit.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Id-Ul-Fitr'' – Kjo është festa më e madhe e myslimanëve. Gjatë saj njerëzit veshin rrobat më të mira dhe shkojnë në xhami në numër të madh, veçanërisht për Id Namazin. Gjatë kësaj dite myslimanët e përqafojnë njëri-tjetrin në një shpirt vëllazëror edhe me hindutë. Gratë e zbukurojnë veten e tyre me stolitë dhe veshjet më të mira dhe vendosin brum mersine në duartë dhe këmbët e tyre. Siwaiyyan-i, një ëmbëlsirë e gatuar nga vendasit është pjata më e veçantë e kësaj feste duke iu ofruar dhe dërguar miqve dhe të afërmve.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Id-Uz-Zuha'' ose ''Bakridi'' – Id-uz-Zuha festohet me gëzim të madh nga myslimanët gjatë ditës së dhjetë të muajit mysliman të zil-hijjas. Kjo festë zhvillohet kur ceremonitë e haxhit në Mekë janë përmbyllur. Kjo festë përkujton vuajtjen e profetit Ibrahim, që u vu në provë nga Zoti duke e urdhëruar të flijonte djalin e tij të dashur, Ismail. Gjatë kësaj feste në Varanasi organizohet një treg i madh dhish, delesh dhe kafshësh të tjera për kurban. Gjatë mëngjesit të festës, myslimanët kryejnë lutjet dhe pasi kthehen nëpër shtëpira kryjnë flijimin e një cjapi ose dashi. Dy të tretat e kafshës së flijuar shpërndahet për të varfërit, fqinjët dhe të afërmit që nuk mund ta përballojnë, në mënyrë që të festojnë me të tjerët. Gjatë kësaj feste myslimanët ftojnë miqtë dhe të afërmit për drekë.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ''Shab-E-Barat'' – Kjo festë zhvillohet në natën e 14-të të muajit të shaibanit. Profeti Muhamet e ka caktuar këtë ditë për agjërim dhe lutje për shkak se në këtë natë, Zoti besohet se regjistron të gjitha veprimet e mira dhe të këqija të njerëzve dhe cakton fatin e tyre sipas këtyre veprave. Gjatë gjithë natës myslimanët luten, recitojnë Kuranin dhe ofrojnë fatiyah për të afërmit e tyre të vdekur dhe gjatë ditës së 14-të dhe të 15-të agjërojnë. Ëmbëlsat e gatuara gjatë kësaj feste përfshijnë hallvën dhe rotin. ''Barah Wafat'' – Kjo festë besohet se është krijuar në Mosul të Irakut nga kalifi i Umar Bin Mohammad. Ajo përkujton ditëlindjen e profetit Muhamet ashtu si dhe ditën e vdekjes së tij. Rrugët dhe ndërtesat e zonës së myslimanëve gjatë kësaj feste ndriçohen dhe dekorohen në mënyrë të bukur.<ref name="44myslimane-Sultana47"/> ===Krishtërimi=== [[File:Saint Mary's Cathedral in Varanasi-1.jpg|thumb|left|378px|Katedralja e Shën Mërisë, Varanasi]] Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 7696 të krishterë, ndërsa qyteti i Varanasit kishte 4034 të krishterë.<ref name="censusi-fetar"/> Në Periudhën Britanike Varanasi përvetësoi edhe [[Krishtërimi]]n, që ishte i huaj për traditat e rrënjosura thellë hinduiste. Në shekullin e XVIII, nën administrimin e Warren Hastings, qyteti sundohej nga East India Company. Gjatë kësaj kohe, kompania promovoi qëllimisht mësimin e gjuhës sanskrite dhe teologjisë hindu nëpërmjet themelimit të Shkollës Sanskrite në vitin 1791 duke krijuar një klimë të përshtatshme, për të propaganduar dogmat e krishtera në qytet. Me ngulimin e popullsisë britanike në periudhën koloniale, përgjatë shekullit të XVIII dhe të XIX në Varanasi u ndërtuan shumë kisha që nuk kanë rrënjë të thella historike.<ref name="holyvoyages-churches"/> Në vitin 1830, u themelua seminari i parë anglez, i quajtur Seminari Anglo-Indian dhe erdhën misionarë të krishterë për të predikuar. Ata patën ndikim në klasën e ulët të shoqërisë hindu, veçanërisht te të paprekshmit.<ref name="35Singh36">Rana P.B. Singh: Banaras: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA35 Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 35-6</ref> Megjithatë, me përfundimin e sundimit britanik, krishtërimi nuk u përhap më tej në Varanasi, që numëron 22 kisha.<ref name="35Singh36"/> Koha më e mirë për ti vizituar insititucionet e krishtera në Varanasi është gjatë Krishtlindjeve, të Premteve të Mira dhe të dielave.<ref name="varansionline-churches">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/churches-in-varanasi|title=Churches in Varanasi|publisher=varanasionline.in|language=en|accessdate=2 shkurt 2017|archive-date=15 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215233139/http://www.varanasionline.in/city-guide/churches-in-varanasi|url-status=dead}}</ref> Të krishterët protestantë të Varanasit janë të organizuar nën autoritetin e Dioqezës së [[Laknau]]t, me qendër në Allahabad, pjesë e Kishës Anglikane dhe Protestante të Indisë Veriore,<ref>{{Cite web|url=http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx#|title=The Dioceses|language=en|publisher=cnisynod.org|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=19 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619064902/http://www.cnisynod.org/tehdisc.aspx}}</ref> Ndërsa ata katolikë janë të organizuar nga Dioqeza Katolike Romane e Varanasit (latinisht Varanasiensis) që është pjesë e Provincës Kishtare të Agras me seli Katedralen e Shën Mërisë.<ref>{{cite web|url=http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/vara0.htm|title=Diocese of Varanasi|language=en|publisher=gcatholic.org}}</ref> Këto kisha kanë një histori të përbashkët koloniale, që mbahen nëpërmjet shtimit të të konvertuarve. Megjithatë, kohët e fundit janë krijuar edhe disa kisha të reja me emra në hindi dhe tërësisht indiane në organizmin fetar, përveç parimeve bazë të krishtërimit.<ref name="holyvoyages-churches">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-christian-churches-varanasi-up-india.aspx|title=Churches of Varanasi|language=en|publisher=holyvoyages.com|accessdate=2 shkurt 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328091138/http://holyvoyages.com/varanasi/about-christian-churches-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> ;Kisha e Shën Thomait në Godowlia Kisha e Shën Thomait në Godowlia, është një kishë e vjetër protestante e vendosur në zemër të Varanasit. Ajo ndodhet në kryqëzimin Girijaghar, lagjja Godowlia në Varanasi, shumë afër Stacionit Hekurudhor të Kantonit. Ajo është nën autoritetin e Dioqezës së Laknaut të Kishave Anglikane dhe Protestante të Indisë Veriore.<ref name="holyvoyages-churches"/> Kisha ka një lartësi prej 18.3 metrash. Ajo është ringjyrosur së fundmi me ngjyrë të verdhë të hapur dhe të bardhë, tipike të kishave protestante, pasi po e humbiste teksturën e saj.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/This-church-of-unknown-years-stands-tall-in-Godowlia/articleshow/11223317.cms|title=This church of unknown years stands tall in Godowlia|language=en|accessdate=3 gusht 2015|date=23 dhjetor 2011|work=The Times of India}}</ref> Rreth historisë së kësaj kishe në një zonë të dominuar nga hindut dihet pak, megjithëse struktura prej tullash e tanishme e kishës sugjeron se ajo është ndërtuar para vitit 1700. Në muret e saj nuk ka mbishkrime që të shënojnë kohën e ndërtimit, megjithatë besohet se Shën Thomai i njohur si Didimus, një nga 12 apostujt e Jezu Krishtit, e vizitoi qytetin midis viteve 52 - 72 të e.s.. Shën Thomai ishte apostulli i vetëm i Jezusit që shkoi jashtë Perandorisë Romake për të predikuar ungjijtë dhe për të përhapur krishtërimin. Ai besohet se e kapërceu Detin Arabik dhe lundroi për në Indi në vitin 52 të e.s. në Kerala ku përhapi besimin e krishterë mes hebrejve të atyshëm. Në itinerarin e tij, përveç shumë qyteteve të tjera të vjetra kryesisht në Indinë Jugore, ishte dhe Varanasi dhe besohet se ai predikoi në këtë vend kur zona e tanishme e ngjeshur e qytetit nuk kishte gjë tjetër veç pak tempujve dhe Lumit Gang. Ky vend i veçantë u bë vend adhurimi duke çuar në formimin e Kishës së Shën Thomait. Megjithëse nuk ka të dhëna për ta përkrahur këtë tezë, dihet se gjatë periudhës së Perandorisë Romake marrdhëniet me Indinë lulëzuan nëpërmjet shkëmbimeve të mallrave, besimeve, filozofisë dhe kulturave.<ref name="holyvoyages-churches"/> ; '''Dioqeza Katolike Romane e Varanasit''' Varanasi ka 18,390 katolikë të organizuar në '''Dioqezën Katolike Romane të Varanasit''' ({{lang-la|Dioecesis Varanasiensis}}; {{lang-hi| वाराणसी के सूबा}}), që është dioqezë sufragane e provincës kishtare të Arkidioqezës Katolike Romane të Agras në shtetin indian të Uttar Pradeshit në Indinë Veriore. Selia e saj ipeshkvnore është Katedralja e Shën Mërisë në Varanasi.<ref name="holyvoyages-churches"/> Në veprimtarinë e saj ajo përdor gjuhën hindi dhe ka 44 famulli, 160 priftërinj (108 dioqezanë, 52 fetarë), 599 laikë (145 vëllezër, 454 motra) dhe 20 seminaristë. Më 11 korrik 1946 u themelua si '''Prefektura Apostolike e Gorakhpurit''', e ndarë nga Dioqeza e Allahabadit, drejtpërdrejt e varur nga Selia e Shenjtë. Prefekti i saj apostolik ishte At Joseph Emil Malenfant, murg kapuc/in (6 qershor 1947 –17 shtator 1958). Më 17 shtator 1958 u riemërtua si Prefektura Apostolike '''Benares-Gorakhpur''' me prefekt apostolik po Joseph Emil Malenfant-in (17 shtator 1958 – 1970). Më 5 qershor 1970 do të promovohej si '''Dioqeza e Banarasit''' (Benares), duke e humbur varësinë e drejtpërdrejtë nga Selia e Shenjtë për tu varur nga Arkidioqeza Metropolitane Katolike Romane e Agras. Peshkopi i Banarasit ishte Patrick Paul D’Souza (5 qershor 1970 –14 maj 1971). Më 14 maj 1971 u riemërtua si Dioqeza e Varanasit, pasi vetë qyteti e kishte ndryshuar emrin me peshkop po Patrick Paul D’Souza (14 maj 1971 –24 shkurt 2007), zv/president i Konferencës së Peshkopëve Katolikë të Indisë (1996 – 1998), Raphy Manjaly (24 shkurt 2007 – 17 tetor 2013), më vonë peshkop i Dioqezës Katolike Romane të Allahabadit (17 tetor 2013 – ..., në të njëjtën provincë indiane). Eugene Joseph (30 maj 2015 – ...).<ref name="holyvoyages-churches"/> ;Kisha e Shën Mërisë në kazerma Kisha e Shën Mërisë është e vendosur pranë JHV Mall në kazerma. Zona është një destinacion i krishter prej 200 vjeçar. Kisha u krijua nga reverendi George Weatly në vitin 1810. Kjo kisha ka një histori të rëndësishme, për shkak të së cilës quhet edhe ‘Kisha e Anglisë’ ose ‘Kisha Englishia’. Këtë kishë, në vitin 1960 e vizitoi mbretëresha [[Elizabeta II]]. Aktualisht kisha nuk përdoret më për lutje.<ref name="varansionline-churches"/> Kisha ka një kullë të ulët, një majëz dhe një portik të projektuar. Në vend të dritareve, kisha ka dyer me frëngji ajrimi anash dhe kapanxha të mbuluara ventilimi poshtë kornizës. Dritarëzja drejtkëndore qëndron sipër portës së kishës, duke e mbrojtur atë nga ndriçimi i diellit nga një tendë e thjeshtë druri – një pajisje e thjeshtë me një ndikim të rëndësishëm arkitekturor. Në ajrinë e qetë të kishës qëndrojnë shumë përmendore dhe oborri i kishës. Kisha vizitohet rregullisht nga anglo-indianët dhe indianët e konvertuar në krishtërim si dhe vizitorët e tjerë.<ref name="holyvoyages-churches"/> Indian National Trust for Art, Culture and Heritage (INTACH) ka ndërrmarrë masa për ta rikonstruktuar dhe ruajtur atë. ;Kisha e Shën Mërisë së Varanasit Kisha e Shën Marisë në dallon mjaft nga kishat e tjera në Varanasi. Parregullsitë arkitekturore mund të dallohen lehtësisht. Kisha ka një strukturë të lartë me hyrje të projektuar dhe kulla të ulëta. Struktura si tendë e shenjtërores i mahnitë vizitorët. Kisha ndodhet pranë IG Police Office, Stacioni Hekurudhor i Kantonit në Varanasi. Kisha mund të arrihet me makinë, taksi ose rikshou nga pjesë të ndryshme të qytetit. ;Kisha e Shën Françeskut të Asizit në Nagwa Kisha e Shën Françeskut të Asizit e vendosur në zonën Nagwa, në Stacionin Policor të Nagwas në Varanasi, B 30/76 Nagwa. Kisha ndjek ritin roman. Kisha të tjera të mirënjohura në Varanasi janë: Kisha e Shën Francis Xavier në Azamgarh, Atlas Pokhra; Kisha e Fatimës së Zonjës Sonë në Mawaiya, Sarnath; Kisha e Shën Thoma Apostullit në Benipur, Jan Seva Ashram, Christnagar P.O.; Kisha e Krishtit Mbret në Mughalsarai, Chandauli District, Varanasi; Kisha e Shën Patrikut në Jaunpur, Siddiqpur; Kisha e Shën Jozefit Punëtor në Lohata, Dhannipur; Kisha e Gjon Pagëzorit në Chandauli, Katsila, Jagdisarai Post dhe Kisha e Jesusit Foshnje.<ref name="varansionline-churches"/> [[File:Jain Ghat, Varanasi, UP, India.jpg|thumb|357px|Ghati Xhainist]] ===Xhainizmi=== Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 1898 xhainistë, ndërsa qyteti i Varanasit 1417.<ref name="censusi-fetar"/> [[Xhainizmi]] është një fe shumë e vjetër, bashkëkohese me [[Budizmi]]n dhe [[Hinduizmi]]n. Ajo është feja e 6-të më e ndjekur në Indi. Kultura indiane është ndikuar thellësisht nga Xhainizmi në ide, gjuhë, letërsi dhe arkitekturë. Xhina ose xhain do të thotë fitimtar. Mahavira, tirthankara i 24-rt, i konsideruar si themeluesi i [[Xhainizmi]]t, ka histori të ngjashme me atë të Budës. Ai ishte një princ i kastës Kshatriya i lindur në shekullin e VI në Kundagram (Muzaffarpur, Bihar) që në moshën 30 vjeçare vendosi të kërkonte të vërtetën duke braktisur familjen. Pas 13 vjetësh ai arriti ndriçimin dhe që nga ajo kohë u quajt Xhain bashkë me ndjekësit e tij. Përpara Mahaviras kishin qenë 23 tirthankara (profetë të hyjnizuar) të Xhainizmit, por Mahavira vlerësohet se e ripërtëriti besimin duke zhdukur ligësinë që i ishte ngjitur besimit me kalimin e kohës. Megjithatë xhainizmi nuk u përhap aq gjerësisht sa [[Budizmi]].<ref name="holyvoyages-jain"/> Më vonë, me shfaqjen e diferencave midis ndjekësve të Xhainizmit, ai u nda në dy degë: Digambara dhe Svetambara. Digambara beson në mos dhunën e skajshme deri në jetesën e zhveshur për të shmangur vrasjen edhe të qenieve më të vogla. Prandaj ky sekt përkrah nudizmin e rreptë, në fakt në sanskritisht 'digambara' do të thotë 'lakuriq'. Digambara e kundërshton hyrjen e grave në bashkësinë fetare, pasi i konsideron ato si pengesa të shpëtimit. Një nga ndjekësit e mëdhenj të këtij sekti ishte Chandargupta Maurya. Ndërsa Svetambara beson se mos-dhuna e skajshme nuk është e mundur praktikisht. Sekti Svetambara pranon veshjen me të bardha dhe ndjek mësimet e Xhainit ashtu si dhe të gjitha shkrimet e Xhainizmit. Svetambarasit janë më liberal për gratë duke i pranuar ato në grup.<ref name="holyvoyages-jain"/> Disa monumente të shquara xhainiste janë Mali Abu në Raxhastan, [[Shravanabelagola]] në Karnataka, [[Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri]] në Odisha, ndërsa Gomateshvara është statuja më e lartë xhainiste në Indi. Pas sundimit të të huajve si Kanishka u krijua një larmi e madhe në stilin e skulpturës, për tu krijuar dy forma të rëndësishme të saj: Stili Mathura dhe Stili Grek.<ref name="holyvoyages-jain"/> Besimi xhainist ka një lidhje para-historike me Varanasin, që përmendet në shumë shkrime të lashta xhainiste. Ato i referohen Varanasit (Kashi) si një Tirtha Xhaine (vend i shenjtë), pasi aty kanë lindur 4 nga 24 tirthankara (profetë të hyjnizuar) të rëndësishëm, Suparshvanatha (i 7-ti), Chandraprabha (i 8-ti), Shreyansnatha (i 11-ti) dhe Parshvanatha (i 23-ti).<ref name="varanasitour-shreyanshnath">{{cite web|url=http://varanasi-tourism.net/sarnath-tourism/shreyanshnath-temple-varanasi.html|title=Shreyanshanth Temple|publisher=varanasi-tourism.net|language=en|accessdate=4 shkurt 2017|archive-date=29 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229153933/http://varanasi-tourism.net/sarnath-tourism/shreyanshnath-temple-varanasi.html|url-status=dead}}</ref> Parshvanatha, tirthankara i 23-të, lindi në shekullin e VIII p.e.s. pranë Bhelupurit në Varanasi, tani i identifikueshëm me Tempullin Xhainist Parshvanatha; ai parashtroi parimin e triadës së Mahavratave (zotime të mëdha) –ahimsa ("mos-dhuna"), asteya ("mos-vjedhja") dhe aparigraha ("mos-zotërimi"), që Mahavira u shtoi edhe një tjetër. Parshvanatha ishte një princ i Varanasit që e braktisi fronin dhe zhvilloi një jetë eremite. Ai vdiq në Sammet Shikar në Parshvanatha të Xharkandit. Sipas të dhënave historike vetëm këta dy tirthankarë, Parshvanatha dhe Mahavira, provohet qartësisht se kanë ekzistuar. Gjatë gërmimeve arkeologjike në këtë sit, u zbuluan shumë statuja e imazhe xhainiste që datojnë nga shekujt e IX-XI p.e.s., ndërsa pak prej tyre i përkisnin shekullit të V. Pas Parshvanathas, këtu në shekullin e VI p.e.s. erdhi Mahavira. Thuhet se është vendi i lindjes së Suparshvanatha, megjithëse vendi i saktë i lindjes së tij nuk dihet. Besohet se Tempulli i tanishëm Xhainist në [[Sarnathi|Sarnath]], pranë Stupës Dhamekh, përkujton vendlindjen e Shryyamshanathas, tirthankara i 11-të, që lindi në fshatin e Simhapurit. Në Simhapur, ndodhen dy tempuj xhainistë, një i sektit Svetamabara, ndërsa tjetri i sektit Digambara.<ref name="33Singh35">Rana P.B. Singh: Banaras: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA33 Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 33-35</ref> Varanasi ka tempuj të shumtë xhainistë, ku dy më të rëndësishmit janë Tempulli Shri Parshvanath Digambara dhe Svetambara në Bhelupur dhe Tempulli Xhainist Digambara në Sarnath.<ref name="holyvoyages-jain">{{cite web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-famous-jain-temples-varanasi-up-india.aspx|title=Jain Temples in Varanasi|language=en|publisher=holyvoyages.com|accessdate=3 shkurt 2017|archive-date=28 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328161135/http://holyvoyages.com/varanasi/about-famous-jain-temples-varanasi-up-india.aspx|url-status=dead}}</ref> *'''Tempulli Xhainist Parshvanath Digambara dhe Svetambara''' [[File:Jain_Mandir.JPG|thumb|left|358px|Tempulli xhainist Parshvanath]] '''Tempulli Xhainist Parshvanath Digambara dhe Svetambara''' është një tempull i dyfishtë në Bhelpur, kushtuar Parshvanathës, tirthankaras së 23-të xhainist, të lindur aty. Tempujt e vegjël i përkasin njëri sektit Digmabara ndërsa tjetri atij Svetambara, që me gjithë diferencat ideologjike kanë krijuar një histori bashkëjetese. Diferenca e vetme është se Tempulli Digambara ka një idhull të zi 75&nbsp;cm të lartë, ndërsa Tempulli Svetambara një idhull të bardhë 60&nbsp;cm të lartë. Tirtha Kshetra Xhainiste Shri Parshvanath në Bhelupur gjendet afërsisht 5&nbsp;km nga qendra e qytetit, rreth 3&nbsp;km nga Banaras Hindu University dhe 4&nbsp;km nga Kazermat e Varanasit. Tirtha në të cilën ndodhen këta tempuj përmendet në tekste të shekullit të XIV.<ref name="33Singh35"/><ref name="holyvoyages-parshvanath">{{cite web|language=en|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-shri-parshvanath-digambara-shwetambara-jain-temples-varanasi-india.aspx|title=Shri Parshvanath Digambara & Shwetambara Jain Temples of Varansi|publisher=holyvoyages.com|accessdate=3 shkurt 2017|archive-date=25 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025031646/http://holyvoyages.com/varanasi/about-shri-parshvanath-digambara-shwetambara-jain-temples-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="Jain">{{Cite web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/jain-temples-in-varanasi|title=Jain temples in Varanasi|language=en|publisher=Varanasi City Online|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=14 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214223822/http://www.varanasionline.in/city-guide/jain-temples-in-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jainpushp.org/temples-india/up.htm|language=en|title=Jain Temples - Uttar Pradesh|work=Bhelupura - the birthplace of 23rd Tirthankar|publisher=ainpushp.org}}</ref> Kompleksi i tempullit është jashtëzakonisht i qetë. Tempulli është ngjyrosur në të verdhë të zbehtë dhe paraqet një mjeshtri të madhe skulpturore. Ai ka skulpturën e idhullit të Parshvanathës dhe shumë paraqitje të tij në formën e gjarprit, që është simboli i tij. Muret e kompleksit tempullor me shumë histori legjendare qëndrojnë të larta në ndërtesat Varanasit.<ref name="holyvoyages-parshvanath"/> *'''Tempulli Xhainist Digambara në Sarnath''' Tempulli Xhainist Digambara është një tempull kushtuar tirthankarës së 11-të xhainiste, Shreyansnatha në jug-perëndim të Stupës Dhamekh në Sarnath. Tempulli është rreth 11&nbsp;km nga qyteti i Varanasit, pranë Archeological Survey of India Museum dhe Tempullit të Durgës. [[Tempulli xhainist]] në Sarnath u ndërtua në vitin 1824 dhe thuhet se gjendet në vendin ku ka lindur Shreyanshnatha, tirthankara i 11-të. Ai është një shembull i shkëlqyer i arkitekturës moderne me elemente të traditës së lashtë. Tempulli ka një strukturë të bukur të skalitur, që paraqet artin, arkitekturën dhe skulpturat e bukura xhainiste, që shfaqin skulptura të lidhura me jetën e Mahaviras dhe shumë legjenda të Literaturës Xhainiste.<ref name="holyvoyages-digambara">{{cite web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-digambara-jain-temple-sarnath-varanasi-india.aspx|title=Digambara Jain Temple, Sarnath Varanasi|language=en|publisher=holyvoyages.com|accessdate=3 shkurt 2017|archive-date=15 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115131003/https://holyvoyages.com/varanasi/about-digambara-jain-temple-sarnath-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref> Tempulli i Shreyanshnathës mban një vend shumë domethënës në arkitekturën fetare xhainiste. Tempulli i tij në Varanasi u ndërtua nga ndjekësit xhainistë të asaj kohe. Struktura e tempullit është tërësisht e ndryshme nga arkitektura e zakonshme e tempujve xhainistë në Indi. Struktura me majë të hollë e varrit të artë i jep atij një pamje të bukur nga jashtë dhe spiritualitet nga brenda.<ref name="varanasitour-shreyanshnath"/> [[File:Digamber Jain Temple, Sarnath.jpg|thumb|369px|[[Tempulli xhainist|tempull xhainist]] Digambar, Singhpuri, Sarnath, Varanasi]] Në vend gjendet akoma një ashtakod stoop (kolonë tetëkëndore) e stërmadhe prej 31.4 m e lartë, e cila besohet se është rreth 2200 vjeçare. Idhulli i këtij tempulli është një statujë në blu e Shreyanshnatha Bhagvanit, 75&nbsp;cm e lartë në pozicionin e zambakut (Padmasana). Territori i tempullit ka mjaft pemë që i japin ndjesinë e ngrohtësisë, qetësisë dhe prehjes. Tempulli i Shreyanshnathas gjendet në afërsi të Parkut Arkeologjik të Sarnathit, pranë Stupës Dhamekh dhe është i rrethuar nga vende të gërmuara arkeologjike. Pranë tij gjendet Parku i famshëm i Drerit në Sarnath.<ref name="varanasitour-shreyanshnath"/> Tempulli i përket sektit Digambara, që nuk i lejon gratë të hyjnë dhe nuk beson në jetën familjare të Mahavira Xhainit. Ata besojnë se veshjet janë zotërime materiale që e rrisin varësinë dhe dëshirën. Sipas besimeve xhainiste, Shreyanshnatha u bë një Siddha – një shpirt i çliruar që shkatërroi të gjitha karmat e tij. Ai lindi si biri i mbretit Vishnu dhe mbretëreshës Vishnu Devi në Simhapuri, pranë [[Sarnathi]]t në Dinastinë Ikshvaku. Babai i tij quhej Vishnu Raj ndërsa nëna quhej Vishnu Devi. Shreyanshnatha ishte një person me mendje shenjtori që nga fillimi, por për shkak të urdhrave të prindërve të tij, ai zhvilloi një jetë familjare dhe drejtoi mbretërinë e babait për disa kohë. Ai u bë vetë baba i një djali dhe pas pak vitesh, ia dorëzoi atij mbretërinë dhe u bë një muni ose asketik fetar. Ai u bë menjerë i ditur dhe arriti ndriçimin shpirtëror. Ai e braktisi trupin e tij dhe arriti nirvanën në Malin Samed.<ref name="varanasitour-shreyanshnath"/> ;Tempulli Xhainist në Bhadaini Tempulli Xhainist u ndërtua në vendin e lindjes së Suparshvanathas, tirthankarës së 7-të, i vendosur në bregun e Gangut në Ghatin Bochchraj (pranë Ghatit Xhainist) në Varanasi. Tempulli u ndërtuar në vitin 1885 në pjesën e sipërme të Ghatit Xhain. Në këtë vend Parshvnatha jo vetëm lindi por arriti edhe ndriçimin. Ai është gjithashtu vendi i katër Kalyanakëve të Suparshvanthas. Në afërsi të tempullit gjenden dy [[dharamshala]].<ref name="easternup-bhadaini">{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-jain-digamber-temple-bhadaini.php|title=Jain Digamber Temple, Bhadaini|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=21 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121111751/http://easternuptourism.com/varanasi-jain-digamber-temple-bhadaini.php|url-status=dead}}</ref> *'''Ahichchhatra Parshvanatha Atishaya Kshetra''' Ahichchhatra Parshvanath Atishaya Kshetra Digambara është një qendër e vetëdijes fetare xhainiste, pranë Qendrës Shëndetësore Parësore në Ramnagar, Varanasi. Ky vend i shenjtë Kshetra është i vendosur në fshatin Ramnagar i rrethuar nga një mjedis i bukur dhe i qetë. Rreth 2800 vjet më parë Parshvanatha Bhagvan këtu arriti ‘keval gyan’ nëpërmjet ‘tapashcharan-it’ të thellë. Është vendi i shenjtë i vetëm ku ‘Samvar Deva’, kundërshtari i Parshvanathës u përpoq të krijonte pengesa për meditimin e tij dhe kur ‘Dharnendra’ pa se ‘Samvar Deva’ po shpërqëndronte Parshvanatha Bhagvanin, për të treguar përkushtimin e tij ndaj tij, gjarpëri Dharnendra e ngriti atë mbi 'kapuçin' e tij dhe Padmavati e shtriu kapuçin e saj sipër Parshvanathës dhe kështu pengesa e Samvar Devës dështoi. Pikërisht në atë moment Parshvanatha u ndriçua nga ‘Keval Gyan-i’ dhe ‘Gyan Kalyanka’ u festua me përkushtim nga zota dhe njerëz të ndryshëm. Më vonë në Samavsharanin e parë të Parshvanatha Bhagvanit u zhvillua këtu nga Kuber-i me urdhër të Indra Devës dhe ‘divya dhvanit’ të tij.<ref name="templeadvisor-parshvanath">{{cito web|url=http://www.templeadvisor.com/temples-in-india/jain-temples/ahichchhatra-parshvanath-atishaya-kshetra|title=Ahichchhatra Parshvanath Atishaya Kshetra|publisher=templeadvisor.com|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=1 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401135509/http://www.templeadvisor.com/temples-in-india/jain-temples/ahichchhatra-parshvanath-atishaya-kshetra|url-status=dead}}</ref> Në lashtësi ky vend ishte i famshëm si ‘Sankhyavati’ por më vonë, pas mbrojtjes së Parshvanath Bhagvanin nga kokat e gjarprinjve Dharnendra dhe Padmavati, ky vend u bë i njohur si ‘Ahichchhatra’. Kjo është Panchal Janapada e 52 Janapadave të krijuara nga Adinatha Bhagvani. Gjatë periudhës pasuese Panchal Janapada u nda në Panchal Verior dhe Jugor. ‘Kampila’ mbeti kryeqyteti i Panchalit Jugor ndërsa Ahichchhatra mbeti kryeqyteti i Panchalit Verior. Gjatë Periudhës së ‘Mahabaratës’ Panchali Verior drejtohej nga mbreti ‘Drona’ ndërsa Panchali Jugor nga ‘Drupada’. Sipas një prej mbishkrimeve të zbuluara nga shpella e Pabhosa Kshetras pranë Kaushambit ky vend quhej edhe ‘Adhichakra’.<ref name="templeadvisor-parshvanath"/> Nga Shekulli i II deri në të VI-in vendi mbeti i njohur si Ahichchhatra. Në mënyrë për të përkujtuar Samavsharan e Parshvanatha Bhagavanit u ndërtua një tempull madhështor. Sipas petrografeve, ky tempull mbeti që nga Periudha Gupta. Gjatë asaj periudhe aty u ndërtuan shumë idhuj xhainistë dhe stupa. Shumë prej këtyre idhujve dhe mbetjet e stupave si dhe gjetje të tjera artistike u zbuluan pas gërmimeve në një fortesë të vjetër. Këta idhuj i përkasin traditës Digambara të Xhainizmit. Gjatë gërmimeve u zbulua nj numër i madh i monedhash që i përkisnin mbretërve ‘Mitravanshi’, shumë prej të cilëve ishin ndjekës të xhainizmit.<ref name="templeadvisor-parshvanath"/> ====Festat xhainiste në Varanasi==== Dy sektet xhainiste, Digambara dhe Svetambara në Varanasi kanë secili festat e tij. Digambara ka dy nënsekte – Terapantha (që nuk ofrojnë ushqim, lume dhe as kryejnë Jalabhishek) dhe Bisapantha (që kryejnë veprimet që nuk i kryejnë të parët), por të dy sektet i festojnë bashkë festat. Sekti Svetambara ka tre nën-sekte – Terapantha, Sthanakavasi dhe Murtipujaka, që janë adhurues të idhujve, ndërsa dy të parët nuk adhurojnë idhuj. Ka disa festa që i festojnë të gjithë sektet, ndërsa disa të tjera i festojnë veçmas në data të ndryshme.<ref name="27xhain-Lal30">Sudarshan Lal: Fairs and Festivals of Varanasi; 2003, 27-30</ref> ''Festat Paryushana'' ose ''Dashalakshana dhe Tatkalavarti'': Kjo është festa më e rëndësishme xhainiste. Besimtarët rrinë larg nga detyrat tokësore dhe ndjekin Atmachintan-in (vetë-kontemplacioni), Dana (lëmoshë), Tapa (meditim), Swadhyaya (studim të shkrimeve) dhe Puja (adhurim). Paryushana nënkupton djegien e shtrëngimeve të veprave dhe detyrave. Dashalakshana ka një rol të rëndësishëm në traditën Digambara për shkak se gjatë këtij rasti ata ndjekin Uttama Kshaman (shpirtbutësinë më të mirë), Mardavan (simpatinë), Arjavan (sinqeritetin), Satyan (të vërtetën), Shauchan (pastrimin), Sanyamin (përkorjen), Tyagan (sakrificën), Akinchanyan (sasinë e vogël) dhe Brahmacharya (celibacinë). Kjo festë zhvillohet për dhjetë ditë, nga Bhadrapada Shukla Panchami deri te Bhadrapada Shukla Chaturdashi (nga dita e 5-të deri në ditën e 14-të të dyjavshit të hënës së re në gusht-shtator). Gjatë këtyre ditëve mbahet kreshmë. Kjo festë ndodh në dy raste të tjera brenda një viti, por festohet vetëm në muajin e Bhadrapadas.<ref name="27xhain-Lal30"/> ''Kshamavani'': Kjo festë zhvillohet gjatë Ashwina Krishna Pratipadas (dita e parë e dyjavëshit të hënës së vjetër në gusht-shtator). Festohet me mjaft pompozitet. Në darkë, pas adhurimit të gjithë xhainistët i kërkojnë falje njëri-tjetrit dhe heqin dorë nga të gjitha zemërimet, ndërsa i vendosin kokat e tyre në këmbët e të tjerëve. Në këtë rast nuk ka dallim midis të vjetërve dhe të rinjve. Gjithashtu organizohet edhe një banket. ''Ashtanhika'': Kjo është festa e dytë më e rëndësishme e xhainistëve. Kjo festë zhvillohet për tetë ditë tre herë në vit. Kjo festohet veçanërisht në Ashadha (qershor-korrik) nga dita e 8-të deri në ditën e 15-të të dyjavëshit të hënës së re. Gjatë kësaj feste kryhet adhurim, recitim dhe agjërim. Gjatë festës organizohet një Yajna (pastrim) në tetë ditë dhe një Havana (flijim zjarri) gjatë ditës së nëntë. Pas tij realizohet një banket në grup.<ref name="27xhain-Lal30"/> ''Shrutapanchami'' ose ''Gyan Panchami'': Kjo është dita e adhurimit të Sarasvatit. Dituria e kaluar gojarisht u shkrua gjatë kësaj dite në vitin 75 të e.s.. Gjatë kësaj dite adhurohet libri që përmban Sarasvatin. ''Akshaya Tritiya'': Kjo është festa e nderimit të pendesës dhe lëmoshës. Kur tirthankara i parë Rishabhadeva po endej për ushqim pas pendesës së tij, askush nuk ishte i aftë ta kuptonte se çfarë duhet ti jepej atij pasi ai ishte i heshtur. Mbreti Shreyansa Kumar e kuptoi këtë fakt pas gjashtë muajsh dhe i ofroi atij vetë ushqim. Kështu kjo festë përkujton si pendesën ashtu dhe lëmoshën. ''Rakshabandhani'': Pas kësaj feste ka një histori. Dikur oborrtari i mbretit Naresh Padmaray rrethoi 500 asketikë xhainistë dhe u vuri atyre flakën. Vëllai i mbretit, Vishnu Kumar atëherë mori formën e Vamanas dhe kërkoi tre këmbë vend dhe e mati të gjithë tokën në dy hapa dhe hapi i tretë ishte në shpinën e mbretit dhurues Bali dhe i shpëtoi asketikët xhainistë.<ref name="27xhain-Lal30"/> ''Dipavali'': Tirthankara Mahaveera arriti ndriçimin shpëtimtar gjatë kësaj dite. Në mëngjes herët kryehet adhurimi në tempuj. Në darkë tempujt dhe shtëpitë dekorohen me fenerë. Përkrahë këtyre festave xhainistët festojnë edhe ditëlindjet e 24 tirthankarave. [[File:Gautama Buddha first sermon in Sarnath.jpg|273px|thumb|Gautama Buda duke bërë predikimin e parë në parkun e drerit në Sarnath; ulur në pozicionin e zambakut me dorën e djathtë te Dharmaçakra. Prince of Wales Museum]] ===Budizmi=== {{Shiko gjithashtu|Vende Pelegrinazhi Budist në Indi}} Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 1146 budistë, ndërsa qyteti i Varanasit 461.<ref name="censusi-fetar"/> [[Sarnathi]], një rrethinë e Varanasit, është vend pelegrinazhi budist, pasi është vendi i Parkut të Drerit ku [[Buda|Gautama Buda]] thuhet se bëri predikimin e tij të parë rreth parimeve bazë të [[Budizmi]]t.<ref name="Mellor-Podany73">R. Mellor & A. H. Podany: [https://books.google.com/books?id=l8MqX3QAmIkC&pg=PA73 The World in Ancient Times: Primary Sources and Reference Volume]; 2005, fq. 73</ref> '''[[Sarnathi]]''' është një qytet i vendosur 13&nbsp;km në veri-lindje të Varanasit pranë vendbashkimit të lumenjve Gang dhe Gomati në koordinatat {{coord|25.3811|N|83.0214|E|display=inline}}. Për budistët, [[Sarnathi]] (ose Isipatana) është një nga [[Vende Pelegrinazhi Budist në Indi|katër vendet e pelegrinazhit]] të përcaktuara nga Gautama Buda, ku tre të tjerat janë [[Kushinagari]], [[Bodh Gaya]] dhe [[Lumbini]]. Ai ka qenë zhvilluar si një vend pelegrinazhi, si për budistët nga [[India]] ashtu dhe ata jashtë saj. Një numër vendesh në të cilët [[Budizmi]] është i rëndësishëm (ose mbizotërues), midis tyre [[Tailanda]], [[Japonia]], [[Tibeti]], [[Sri Lanka]] dhe [[Mianmar]]i, kanë ngritur tempuj dhe manastire në Sarnath në stilin që është tipik pë vendin përkatës. Kështu, pelegrinët dhe vizitorët kanë mundësinë të përjetojnë një panoramë të [[Arkitektura Budiste|Arkitekturës Budiste]] të kulturave të ndryshme. ====Festat budiste në Varanasi==== Pas [[Islami]]t dhe [[Krishtërimi]]t, numri më i madh i ndjekësve i përket [[Budizmi]]t. [[Buda]], që nga lindja e tij në [[Lumbini]] të [[Nepali]]t, deri në shpëtimin e tij në [[Kushinagari|Kushinagar]], kaloi në shumë qytete të [[Uttar Pradeshi]]t lindor dhe Biharit perëndimor. Megjithatë në udhëtimet e tij Varanasi ka luajtur një rol tepër të veçant mes këtyre qyteteve. Ai e arriti ndriçimin në [[Gaja]] në [[Bihar]]i, por predikimin e tij të parë, Dhamma Chakka Pavattana (rrotullimi i diskut të besimit) e dha në Sarnath, pranë Varanasit.<ref name="32Budist-Kranti-Suman37">K. Kranti & M. Suman: Fairs and Festivals of Varanasi; 2003, fq. 32-7</ref> Duke parë se Varanasi ka një vend të veçant në vendet e shenjta budiste dhe besimtarët budistë nga e gjithë bota kryejnë pelegrinazh përgjatë gjithë vitit në Sarnath, festat budiste të Varanasit janë të rëndësishme. [[File:Sarnath tibetan temple 1.jpg|thumb|left|369px|Tempulli i bashkësisë tibetiane në Sarnath]] Një nga festat më domethënëse të Budizmit është Vaishakha Purnima {dita e hënës së plotë të Vaishakhas (prill-maj)}, që nderohet si dita e lindjes, ndriçimit dhe shpëtimit të Shakyamunit nga të gjithë besimtarët. Budistët zhvillojnë Prabhat Pherin (ecjen qarkore të mëngjesit) në këtë ditë. Statuja e Budës në Moolgandha Kuti Vihara adhurohet në mënyrë rituale duke e qarkuar në cirkumambulacion, u jepet ushqim majmunëve, kryhen recitime dhe në darkë bëhet ndezja e qirinjve. Përveç ndjekësve indianë, gjatë kësaj feste në Varanasi marrin pjesë edhe besimtarë nga [[Sri Lanka]], [[Tailanda]], [[Mianmar]]i, [[Malajzia]], [[Japonia]], [[Kina]], [[Taivani]], [[Korea e Jugut|Korea]], [[Kamboxhia]], [[Nepali]] etj. Mahabodhi Society organizon një grumbullim plotë ngjyra që përfshin edhe dinjitarë të lartë. Vibhuti Narayan Singh-u, mbreti i Kashit, është gjithashtu një i ftuar i rregullt i këtij kongregacioni. Qeveria e Uttar Pradeshit vendosi të organizoi çdo vit një festë budiste tre ditore (Bauddha Mahotsava) në këtë vend që nga viti 1997, me synimin e fokusimit mbi jetën e Budës nëpërmjet prezantimeve kulturore si drama etj. Në vitet e fundit, kjo festë është zhvendosur në ditën e Kartika Purnimas, dita e hënës së plotë të Kartikas (shtator-tetor).<ref name="32Budist-Kranti-Suman37"/> Gjatë dekadave të fundit, Central Institute of Higher Tibetan Studies në Sarnath ka organizuar një festë intelektuale dyvjeçare. Gjatë ditës së Vaishakha Poornimas, Në kohën e daljes së hënës së plotë, murgjit, fillestarët, studiuesit dhe mësuesit e Budologjisë mblidhen në parkun e Bibliotekës Santarakshita. Një imazh i Të Bekuarit vendoset mbi një piedestal me drita dekorative duke përkujtuar atë të Prabhamandalës (aureola e dritës). Ceremonia fillon me këndimin e lutjeve nga murgjit në gjuhën bhot. Pastaj studiuesit e ftuar ndezin qirinj përballë imazhit si dhe kryhet Buddharpana (dorëzimi te Buddha) i volumit të publikimit Dhee. Librat e rrallë të Indisë dhe vendeve të tjera janë tema kryesore. Bashkohen pjesët që mungojnë, korrigjohen gabimet bazuar në veprat e studimit në të gjitha gjuhët e botës në të cilat ata traktate janë shkruar. Kështu besohet se realizohet dhe kuptohet Buda. Kjo festë nuk bëhet me pompozitet, por vetëm me punë intelektuale. Kjo festë intelektuale përsëritet gjatë ditës së Kartika Poornima, dita në të cilën përfundon Varshavasa (qëndrimi katër muajor në një vend gjatë stinës së shirave të Budës). [[File:A Buddhist temple at Sarnath.jpg|thumb|347px|Mulagandhakuti Vihara, Tempulli i budistëve sri-lankas në Sarnath]] Tradita budiste i bashkon murgjit në manastire gjatë periudhës së shirave dhe ata mund të largohen vetëm pas kësaj dite. Gjatë kësaj dite, festa zhvillohet me gëzim të madh nga laikët në Mulagandha Kuti Vihara dhe [[vihara]]t e afërta. Reliktet e Budës nxiren në procesion në vend dhe ndjekësit nga vende të ndryshme lejohet ta shikojnë reliket në tempull. Kjo ngjarje zhvillohet një herë në vit. Pas lutjeve dhe adhurimit të mëngjesit, murgjëve u ofrohet ushqim dhe rroba që nuk lejohet ti ndryshojnë përveç këtij rasti. Kjo ceremoni është e njohur si Kathina (pjesë orizi). Rrobat bëhen prej leshi të ashpër, të ngjyrosura sipas ngjyrës së sektit. Në zonat Theravada, veçanërisht në [[Sri Lanka]], sipas traditës rrobat ngjyhen, enden dhe thuren në të njëjtën ditë. Pjesa tjetër e ditës kalohet në meditim dhe adhurim dhe në darkë ndizen fenerë dhe qirinj në tempuj dhe në stupa.<ref name="32Budist-Kranti-Suman37"/> ''Buda Purnima në Sarnath'': Kjo festë celebron lindjen e Siddharta Gautamas, Budës, me ndjenja të forta tradicionale fetare. Një panair i madh zhvillohet në Sarnath dhe reliket e Budës nxiren për ti parë publiku në një procesion. Një tjetër festë e rëndësishme është Ashadha Purnima (dita e hënës së plotë të Ashadhas, qershor-korrik). Kjo ditë është e lidhur drejtpërdrejtë me dy ngjarje të rëndësishme të jetës së Budës. Heqja dorë e madhe kur ai la pallatin në kërkim të të vërtetës; dhe dita kur ai ktheu rrotën e dharmas në Sarnath duke predikuar ‘Katër të Vërtetat Fisnike’ për Kaundilyan dhe katër prej tyre që ishin ndjekësit e tij në [[Bodh Gaja]] para ndriçimit. Rasti shënohet me thjeshtësi. Adhurimi i zakonshëm dhe ndriçimi i fenerëve dhe qirinjve në Dhammeka Stupa, ku besohet se predikimi është zhvilluar. Dita fillon me lutje te Mulgandha Kuti Vihara me Dhammanusasana Pavattana Sutta-n dhe përfundon natën me Vasnan (Varshan = Shiu). Varshavasa është një tërheqje tre mujore dhe përfundon gjatë Ashwina Purnimas (hëna e plotë e Ashwinas, gusht-shtator), por shtysa kryesore nuk është të festohet ajo, por për të shkuar për Kartika Purniman (dita e hënës së plotë të Kartikas, shtator-tetor). Kjo për shkak të faktit se gjatë kësaj dite, tempulli u shenjtërua me vendosjen e relikeve të Budës në bazën poshtë imazhit të tij pas një ceremonie tre ditore gjatë 11-13 nëntor. Që nga kjo kohë, çdo vit, kutia hipet mbi elefantë dhe çohet në procesion.<ref name="32Budist-Kranti-Suman37"/> ===Sikizmi=== Në censusin e vitit 2011 distrikti i Varanasit kishte 3309 sikistë, ndërsa qyteti i Varanasit 2610 të tillë.<ref name="censusi-fetar"/> Guru Nanak-u erdhi dy herë në Varanasi, në vitin 1502 si i ri gjatë një pelegrinazhi dhe në vitin 1506, për ndërveprimin fetar me të urtit e Varanasit, kur predikoi dogmën e [[Sikizmi]]t gjatë festës së Mahashivaratrit. Guruja i 9-të Tegh Bahadur (1664–1675) erdhi në Varanasi në vitin 1666 dhe vendi ku ai qëndroi quhet Asu Bhairava Sangar (Nichibagh), ku qëndroi edhe Guruja i 10-të dhe i fundit sikist, Guru Gobind Singh. Gobind Singh-u kishte dërguar pesë dishepuj të tij në Varanasi për të mësuar sanskritisht. Kjo shkollë ekziston edhe sot me emrin Guru Nanak Sanskrit Vidyalaya në Bisheshvarganj. Vende të tjera të rëndësishme fetare të Sikizmit janë tre vendet e shenjta të njohura si Sangatet dhe një manastir në Ramnagar, që thuhet se zotëron kopjen origjinale të Guru Granth Sahibit. Pranë Augharnath-ka-Takias ndodhet gjithashtu një [[gurdvara]] madhështore. Shumica e sikistëve këtu janë emigrantë nga Punxhabi Perëndimor në [[Pakistani|Pakistan]] që u vendosën pas ndarjes së Indisë në vitin 1947.<ref name="35Singh36"/> Dalitët përbëjnë 13% të popullsisë së Varanasit.<ref>{{cite news|title=city's demographics consists of 14% Muslims, 25% OBCs, 13% Dalits, and 46% upper castes|language=en|url=http://www.india.com/election-2014/this-is-how-narendra-modi-will-win-varanasi-27780/}}</ref> Shumica e dalitëve janë ndjekës të Guru Ravidassit. [[Shri Guru Ravidass Janam Asthani]] është një vend i rëndësishëm pelegrinazhi për ravidasit nga e gjithë [[India]]. Me popullaritetin në rritje të këtij tempulli si dhe numrit në rritje të pelegrinëve, Qeveria e Uttar Pradeshit ka menduar të ngrejë përmendore të përshtatshme për Guru Ravidass Ji-në në Varanasi.<ref>{{cite web|title=Ultimate Place of Pilgrimage, Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir, Varanasi|url=http://sachkhandballan.net/main.php?page=Ultimate_Place_of_Pilgrimage_Shri_Guru_Ravidass_Janam_Asthan_Mandir_Varanasi|publisher=Sachkhandballan.net|language=en|accessdate=29 korrik 2015|archive-date=20 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320040951/http://sachkhandballan.net/main.php?page=Ultimate_Place_of_Pilgrimage_Shri_Guru_Ravidass_Janam_Asthan_Mandir_Varanasi|url-status=dead}}</ref> ;Gurdvara Gurubagh Gurdvara Gurubagh i është kushtuar Guru Nanak Devit, që e vizitoi Varanasi në shekullin e XVI, gjatë festës së Shivaratrit. Ai mendohet se kishte një ndërveprim të madh me shumë studiues brahminë dhe sadhusë. [[Gurdvara]] ka një sallë të gjerë drejtkëndore me një shenjtërore që ofron ndenjëse për vizitorët. Ndërtesa e tanishme u përurua më 23 nëntor 1969, me rastin e përvjetorit të 500-të të lindjes së Guru Nanak-ut. Gjatë festave të guruve sikë orgnaizohen sabad-kirtanë.<ref>{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-gurubagh.php|title=Varanasi Gurudwara Gurubagh|publisher=easternuptourism.com|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=21 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121111816/http://easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-gurubagh.php|url-status=dead}}</ref> Gurdvara Gurubagh është e vendosur në kryqëzimin Gurubagh, në rrugën Guru Nanak. Ajo është rreth 4&nbsp;km nga Stacioni Hekurudhor i Kazermave të Varanasit. ;Gurdvara Tapasthal Gurdvara Tapasthal e njohur edhe si Gurdvara Badi Sangat Sri Guru Teg Bahadur është gurdvara më e vjetër dhe më e rëndësishme në Varanasi. Ajo është ndërtuar për të përkujtuar qëndrimin e Guru Teg Bahadur-it. Guru Govind Singh-u gjithashtu e vizitoi këtë vend në vitin 1670, gjatë rrugës së tij nga [[Patna]] për në Punxhab. Ndërtesa e saj e parë u ndërtua nga maharaxha Narinder Singh i Patialas në vitin 1854 dhe u rikonstruktua duke u shndërruar në një ndërtesë tre katëshe në vitin 1950. Shenjtërorja ndodhet në fund të sallës së gjerë në katin e parë. Brenda sallës së mbledhjes, ndodhen dy faltore të shtesë – një dhomë e vogël e quajtur ‘Tap Asthan’ dhe një pus i ngusht i quajtur ‘Baoli Charan Ganga’. Këtu mbahen 17 Hukumnama (letra të Gurusë), një palë këpucë dhe dy Chola që i përkasin Guru Teg Bahadur-it, një palë këpucë që i përkasin Guru Govind Sahib-it. Besohet se Guru Nanak Sahib-i gjithashtu e ka vizituar këtë vend.<ref>{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-tapasthal.php|title=Varanasi Gurudwara Tapasthal|publisher=easternuptourism.com|language=en|accessdate=5 shkurt 2017|archive-date=21 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121172432/http://easternuptourism.com/varanasi-gurudwara-tapasthal.php|url-status=dead}}</ref> Gurdvara Tapasthal gjendet rreth 3&nbsp;km nga Stacioni Hekurudhor i Kazermave të Varanasit, e vendosur në zonën Nichibagh pranë Aas Bhairon-it. Një ditë e veçantë e [[gurdvara|gurdvarës]] është Prakash Utsavi. ====Shri Guru Ravidass Janam Asthani==== [[File:RavidasiVaranasi.JPG|thumb|309px|left|Përmendore e Ravidasit në Ghatin Sant Ravidas]] '''Tempulli [[Shri Guru Ravidass Janam Asthani]]''' (श्री गुरु रविदास जनम स्थान dhe ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ) në Seer Goverdhanpur të Varanasit, është vendi vendi kryesor i pelegrinazhit për ndjekësit e besimit Ravidasi.<ref name="outlookindia.com 2015">{{cite web|title=Mayawati fails to pay visit to Ravidas' birth place|website=outlookindia.com|date=21 shkurt 2008|url=http://www.outlookindia.com/news/article/mayawati-fails-to-pay-visit-to-ravidas-birth-place/547086|language=en|accessdate=20 tetor 2015}}</ref><ref name="The Times of India 2015">{{cite web|title=Huge congregation expected for Ravidas Jayanti celebrations|website=The Times of India|date=2 shkurt 2015|language=en|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Huge-congregation-expected-for-Ravidas-Jayanti-celebrations/articleshow/46094766.cms|accessdate=20 tetor 2015}}</ref> Tempulli është qendra kryesore e pelegrinazhit për ndjekësit e besimit Ravidasi nga bashkësi si Ad-Dharmët,<ref>{{Cite web|url=http://adidharammission.com/|title=Ultimate Place of Pilgrimage|language=en|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306100101/http://adidharammission.com/}}</ref> Sikët Ramdasia,<ref name="Sports 2016">{{cite news|title=According to party leaders, more than one lakh dalit Sikhs (also called Ramdasia Sikhs) from Punjab reach Ravidas Temple in Seer Govardhan area of Varanasi every year|newspaper=The Indian Express|date=13 shkurt 2016|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/narendra-modi-arvind-kejriwal-varanasi/|language=en|accessdate=27 shkurt 2016}}</ref><ref name="Zee News 2016">{{cite web|title=In view of Punjab Assembly polls, Ravidas Jayanti is significant as lakhs of Sikh followers (Ramdasia Sikhs) from across the country are likely to come to the city on this occasion|website=Zee News|date=13 shkurt 2016|url=http://zeenews.india.com/news/india/varanasi-to-witness-pm-modi-kejriwal-faceoff-again-this-month-on-ravidas-jayanti_1855308.html|language=en|accessdate=27 shkurt 2016}}</ref> Chamarët, Jatavët,<ref>{{cite news|title=while Sant Ravidas was a revered guru of Jatav (Chamar) caste|language=en|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160211/2791711.html|website=news.webindia123.com|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=27 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027161036/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160211/2791711.html|url-status=dead}}</ref> dhe Sikët Mochi. [[File:Sant Samaj at 635th Birth Anniversary of Guru Ravidass ji at Varanasi.JPG|thumb|357px|Festimet e ditëlindjes së 635-të të Guru Ravidassit]] Tempulli Janam Asthan i Guru Ji-së në Seer Goverdhanpur të Varanasit tani ka fituar statusin e Begampuras (prehjes) për ndjekësit e Guru Ji-së duke u bërë vendi kryesor i pelegrinazhit për ta. Çdo vit, gjatë ditëlindjes së Guru Ravidass-it, tempulli mbledh miliona besimtarë nga India dhe më gjerë. ''[[Shri Guru Ravidass Janam Asthani]]'' është afërsisht 13 minuta me makinë nga Ghati i Sant Ravidas-it.<ref name="Ravidas Ghat to Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir 2015">{{cite web|title=Ravidas Ghat to Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir|website=Ravidas Ghat to Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir|date=5 tetor 2015|url=https://www.google.co.in/maps/dir/Ravidas+Ghat,+Dumraon+Colony,+Varanasi,+Uttar+Pradesh/Shri+Guru+Ravidass+Janam+Asthan+Mandir,+Seer+Goverdhanpur,+Varanasi,+Uttar+Pradesh+221005/@25.2611345,82.9862396,5755m/am=t/data=!3m1!1e3!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x398e319356fa1cbf:0xbd341065b0cead04!2m2!1d83.0091181!2d25.2836247!1m5!1m1!1s0x398e31792cffa1d1:0x44c331ffd6cc6b8b!2m2!1d82.998758!2d25.256477?hl=en|language=en|accessdate=20 tetor 2015}}</ref> ;Historia: [[File:GuruRavida.jpg|thumb|left|273px|Gjurmët e gdhendura të Sri Guru Ravidass-it]] Guri i themeleve të këtij tempulli u vendos nga Sant Hari Dass-i, bashkë me një numër të madh ndjekësisht të Dera Ballan-it, veçanërisht të përfaqësuar nga Sant Sarwan Dass-i, të hënën e 14 qershorit 1965 gjatë ditës së Ashad Sankrantit. Besimtarët përcaktuan vendlindjen e Guru Ravidass-it dhe ndërtuan aty tempullin. Besohet se Guru Ravidass-i në këtë vend jetoi dhe kryente ritet e adhurimit fetar. Ndërtimi i tempullit u përfundua në vitin 1994 sipas stilit të [[Arkitektura Sikiste|Arkitekturës Sikiste]]. Saheb Kanshi Ram, kryetari i Partisë Bahujan Samaj, kreu vendosjen ceremoniale të kubesë së artë në majë të tempullit.<ref>{{cite news|title=the foundation stone of Guru Ravidass Gate at Varanasi was laid by BSP founder Kanshi Ram on May 25, 1997|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Deciphering-dera-politics/articleshow/10849962.cms|newspaper=Times of India|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Shri Guru Ravidass Janam Asthan Mandir Seer Govardhanpur, Varanasi (U.P.)|url=http://www.gururavidassguruji.com/place-of-pilgrimage|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=15 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315012830/http://www.gururavidassguruji.com/place-of-pilgrimage|url-status=dead}}</ref> Më 16 korrik 1998, K. R. Narayanan-i, presidenti i atëhershëm i [[India|Indisë]], kreu ceremoninë e hapjes së portës së stërmadhe monumentale të hyrjes për në tempull. Porta e Shri Guru Ravidass-it në Lanka Chauraha pranë Banaras Hindu University përmes Rrugës ''Kanshi Ram'' të çon te Shri Guru Ravidass Janam Asthani.<ref name="The Times of India 2011">{{cite news|title=Dera Sachkhand Ballan|newspaper=The Times of India|date=24 nëntor 2011|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Deciphering-dera-politics/articleshow/10849962.cms|language=en|accessdate=20 tetor 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Varanasi pours out heart|language=en|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Varanasi-pours-out-heart-for-Nepal-quake-victims/articleshow/47094022.cms|newspaper=The Times of India}}</ref> ==Arkitektura dhe urbanistika== I konsideruar si një nga qendrat më të shquara të pelegrinazhit në Indi, Varanasi gjendet në brigjet e Gangut, ku një tërheqje të rëndësishme arkitekturore përbëjnë [[ghatet]] e tij. Ghatet përbëhen nga shumë shkallë që çojnë drejtë tempujve, dyqaneve dhe shtëpive të vendosura ngjeshur në rrugica të ngushta. [[Arkitektura]] e qytetit mbetet e paplotë pa arkitekturën e vjetër islamike që luan një rol të rëndësishëm në pasurinë e tij arkitekturore. Gjatë sundimit mysliman, perandorët mogulë ndërtuan shumë xhami në Varanasi. Arkitektura e Varanasit pasqyron një larmi stilesh ndërtimi, modelimi dhe detajesht të shkrirë nga stilet indiane dhe më tej. Në qytetin shpirtëror të Varanasit shihen ndërtesa të lashta në rrëjona, kolona të forta, ballkone tradicionale, mure me tulla të kuqe, rrugica të ngushta të mbingarkuara, ndërtesa moderne të papërshtashme, tempuj të mbuluar me blozë dhe zona të mbuluara nga hiri. Rrjedha e lumit Gang është e shoqëruar me ndërtime në formën e shkallëve të ghateve. Shumica e ghateve kanë qenë ndërtuar gjatë sundimit të Perandorisë Maratha. Secili nga 84 ghatet ka historinë, mitet, eposet dhe stilin e tij të arkitekturës. Ballkonet me kolona kanë xhali të punuara në mënyrë të rafinuar, nike të vogla dritaresh ose dyqanesh, të skalitura në mënyrë të përpiktë në gurë të ndërtesave me kacavjerrëse nëpër veranda. Kjo lloj arkitekture ndihmon në ndërveprimin mes njerëzve.<ref>{{cito web|language=en|url=http://www.dsource.in/resource/architecture-varanasi/architecture-kashi|title=Architecture of Varanasi|author1=Nina Sabnani|author2=Sumant Rao|author3=Ruchi Shahand|author4=Piyush Verma|accessdate=22 dhjetor 2016}}</ref> Sensi i mbylljes, errësirës dhe ngarkesës në rrugicat e ngushta të qytetit të vjetër kontraston me hapësirën dhe gjerësinë e ghateve. Pamjet panoramike të tetëdhjetë e katër ghateve siç shihen nga lumi dhe bregu kontrastojnë me pamjet e fokusuara në bregun perëndimor. Peizazhi urban paraqet pamjen e majëzave të tempujve, ritmin e shkallëve, hapjet dhe platformat buzë lumore duke e bërë të dukshëm rendin e nënkuptuar vizual.<ref name="Ghats Workshop">Ghats of Varanasi on the Ganga in India - The Cultural Landscape Reclaimed - Varanasi Site Workshop, 2014. Department of Landscape Architecture University of Illinois at Urbana Champaign, USA and Bhanubhen Nanavati College of Architecture for Women (BNCA), Pune, India</ref> Panorama urbane ka vlera domethënëse arkitekturore me majëzat e tempujve, pallatet si fortesa me bastione, ballkone të dala, platforma dhe dhomëza menjëherë mbi ujë. Shtresëzimi i strukturave i shton thellësi dhe mbushje seriale të formave mundësojnë ndërthurjen bashkuese në larminë arkitekturore të ghateve. Për të identifikuar format e përsëritura, muret, shkallët, bimësinë, platformat dhe majëzat në secilin nga 84 ghatet u paraqitën sistematikisht në një format grafik. Shpeshtësia me të cilën secili element përsëritet në ghate është paraqitur në hartë. Megjithëse elementet nuk gjenden në intervale të rregullta, përsëritjet e tyre të rastësishme krijojnë një ritëm të sinkopuar. Arkitektura e ghateve i përgjigjet ndryshimit të nivelit të ujërave të Gangut. Katet e poshtëm të pallateve janë opak dhe të ndërtuar në mënyrë solide me kulla tetëkëndore ose rrethore për ti rezistuar trysnisë vërshimit të ujërave. Këto janë të renditura me platforma katrore, drejtkëndore, tetëkëndore dhe rrethore të ndërtuara mbi themele të forta që ndajnë shkallët në gjire dhe i mbrojnë ato nga erozioni. Platformat janë herë pas here gërmuara në dhomëza që bujtin faltore. Strukturat të tjera më të vogla janë ndërtuar gjithashtu buzë lumit—këto janë hapsira private për larje dhe meditim. Katet e sipërm të ndërtesave janë të mbushura me dritare, ballkone dhe galeri për soditjen e panoramës breg-lumore. Shkallët krijojnë një ritëm interesant veçanërisht pasi zbresin nga rrugët dhe ndërtesat e vendosura në nivele më të larta. Bregu lumor bëhet më i gjelbër drejtë veriut me pankinat të pa ndërtuara dhe më të mbuluara me pemë.<ref name="Ghats Workshop"/> Rrugët ndjekin topografinë—ato perpendikulare me bregun e lumit lidhin rrugët paralele me ghatet dhe kanalet e kullimit të ujit të shiut në Gang. Rrjeti rrugor tregon një model të degëzuar me rrugëkalimet kryesore të gjera dhe të drejta, ndërsa rrugicat këmbësore të qytetit të vjetër janë të ngushta dhe gjarpëruese. Ato janë të ngjeshura me njerëz, kafshë dhe mjete, si dhe të errëta dhe të pandriçuara.<ref name="Ghats Workshop"/> Nga shekulli i XII ky rajon pësoi shumë ndryshime në ngjyrimet e tij kulturore me kulturën islamike të Delhit dhe pastaj nga Perandoria Mogule që dëshmohet nga ndërtimi i mjaft xhamive në këtë zonë. Në shekullin e XVIII sunduesit feudalë hindu e rimorën këtë rajon dhe kështu ky vendi u rigjallërua duke u rikthyer përsëri në vendin e shenjtë të hinduve. Një pjesë e madhe e arkitekturës hindu në Varanasi ka qenë shkatërruar veçanërisht në kohën e perandorit mogul Aurangzeb. Ai ndërtoi dy xhami në bregun e Gangut që ekzistojnë akoma. Xhamitë në stilin mogul thuhet se kanë qenë ndërtuar në sitet e tempujve të mëparshëm. Pikturat në stuko në këto xhami duken të mahnitshme. Monumente të tjera arkitekturore në këtë vend përfshijnë punime të rafinuara polikromatike në stuko dhe gurë. Arkitektura aktuale e Varanasit është krijuar pas shekullit të XVII. Fortesa e Ramnagarit paraqet një krijim arkitekturor në stilin e Raxhputit në Varanasi. Ajo ka qenë ndërtuar në shekullin e XVII. Ajo duket paralele e mrekullueshme me brigjet e lumit duke qëndruar në linjë me tempuj dhe pallate të ndryshëm të vjetër përkrahë oborreve që e bëjnë atë një vend të veçant të rrethuar nga struktura të tilla të vjetra. Harqet e stilit mogul të pallatit që është përballë oborrit janë unikë veçanërisht për shkak të kllapave me konsuj që përzihen aty. Ndërtimi i saj është projektuar në stilin perandorit mogul Akbar. Një portë hyrëse gjendet në krahun përgjatë lumit kështu që shumë vizitorë mund të hyjnë duke mbërritur me varkë në të. Tullat e mëdha u përdorën për të ndërtuar muret e jashtme të kësaj strukture. Përdorimi i skalitjeve të rafinuara prej fildishi e bëjnë interierin e saj arkitekturor të pasur. Në shekullin e XVIII u ndërtuan tempujt e rëndësishëm Kashi Vishvanatha dhe Mandiri i Durgës. Arkitektura në stilin Nagara e këtyre tempujve përbën një përzierje të kulturës Indiano-veriore. Në mënyrë të njëjtë arkitektura e mahnitshme e Tempullit Sankat Mochan është një përzierje e stileve të vjetra dhe moderne. [[Tempulli i Ri Vishwanath]] u ndërtua në vitin 1956 si kopje e Tempullit të vjetër Kashi Vishvanatha duke pasur të njëjtin stil arkitekturor. Një numër tempujsh janë ndërtuar në stilin panchyatana me faltoren qendrore të rrethuar nga katër faltore më të vogla në katër këndet e një katrori. Kulla [[shikhara]] kryeson çdo faltore—ku ajo mbi faltoren qendrore mbizotëron mbi të gjitha të tjerat. Kulla shikhara lakohet drejt amalakas dhe majëzës kalasha dhe ka gjysëm-shikhara në relief të mbivendosura mbi të duke krijuar një efekt tufëzimi. Shembujt përfshijnë Tempullin Shiva-Durga në Ghatin Manikarnika të ndërtuar në vitin 1850 dhe Tempullin Lakshminarayan pranë Ghatit Assi të ndërtuar në vitin 1902. Çatitë me kube ose në formë piramidale mbi mandapan përballë shenjtërores me kullën shikhara janë gjithashtu të zakonshme si në Tempullin Vishvanatha të ndërtuar në vitin 1777 dhe Tempullin Tarakeshvara në Ghatin Manikarnika ndërtuar në vitin 1792. Stile të tjera rajonale janë të paraqitur si në Tempullin Samrajeshvara në Ghatin Lalita me panele të lakuara druri dhe çati të pjerrta të veshura me bakër ndërtuar në stilin nepalez në vitin 1843.<ref name="Ghats Workshop"/> Prania e ‘shtëpive të vdekjes’, shtëpive të bamirësisë dhe shtëpive të qëndrimit të pelegrinëve ([[dharamshala]]) janë disa nga karakteristikat unike të qytetit. Bregu i lumit, konsideruar i shenjtë, ka tarraca dhe shkallë që janë ndërtuar për të lehtësuar lëvizjen dhe kryerjen e ritualeve fetare. Të gjitha shkallët që të çojnë në ujin e lumit quhen ghate. Këto ghate shtrihen për disa kilometra. Pjesët e sipërme të ghateve janë po ashtu edhe terrene kremimi. Lumi i Gangut dhe Bregu lumor i Qytetit të Vjetër të zonës së Trashëgimisë së Varanasit shtrihet në koordinatat {{coord|25|17.350|N|83|00.340|E|display=inline}} deri në ato {{coord|25|19.678|N|83|02.374|E|display=inline}}, dhe mbulon një sipërfaqe prej 374 ha (e shtrirë në një gjerësi midis 0.5&nbsp;km deri në 1.8&nbsp;km dhe 6.4&nbsp;km gjatësi. Zona është e përcaktuar nga mjaft pika dhe linja reference. Në lindje kufiri shënohet nga ujërat e vërshimeve të përvitshme që përhapen përgjatë zonës së gjelbër; në këtë pjesë nuk ka ngulime banorësh, përveç zonës së fortesës së Ramanagarit, në jug. Kufiri perëndimor është i përcaktuar nga rruga e vjetër që kalon nga Ghati Assi, Godaulia, Chauk-u, Maidagin-i, Machhodari dhe Ghati Raja. Nga burimi i tij në [[Himalajet|Himalaje]] deri te grykëderdhja e tij në Gjirin e Bengalit, duke rrjedhur në një vijë rreth 2,525&nbsp;km, vetëm në Varanasi rrjedha formon një formë gjysëm hëne nga jugu në veri, duke krijuar një gjarpërim. Bregu i lumit 6.4&nbsp;km i gjatë i Gangut në Varanasi paraqet një vizion të veçant të një radhë arkitekturore monumentale të ndërtesave të larta dhe vendesh të shenjta. Ghatet me shkallë guri filluan të ndërtoheshin që nga shekulli i XIV deri në vitin 1995, kur u ndërtuan disa ghate të fundit prej guri. Përreth 84 ghateve ndodhen të përqendruara 96 pika të shenjta ujore (jala tirtha). Shumica e ghateve janë pika aktive për festa dhe rituale që nga e shkuara. Ghati i 84-ërt, Ghati Adi Keshava, nuk është llogaritur në zonën e trashëgimisë me synimin për të shmangur mungesën e vijimësisë të banimit midis dy ghateve të fundit.<ref name="Rana2004-Contestation">Rana P. B. Singh. 2004. The Ganga Riverfront in Varanasi, a Heritage Zone in Contestation. Context: Built, Living and Natural, vol. 1 (1), shtator, fq. 25-30</ref> Gjatë periudhës midis fundit të shek. XVIII dhe shek. XX, përgjatë bregut u ndërtuan shumë [[matha]], ashramë (manastire), shkolla sanskrite, tempuj dhe shtëpi qëndrimi pelegrinësh ([[dharamshala]]) nga shtete të pjesëve të ndryshme të Indisë si Peshvat e Punes ([[Guxharat]]), Holkari i Indores dhe Scindhiat e Gwaliorit (Madia Pradesh), Bhonshalat e Nagpurit (Maharashtra), shtetet Sursand, Bhabhua dhe Darbhanga të Biharit, Rani Bhavani e Bengalit, mbretërit e Nepalit etj.<ref name="Rana2004-Contestation"/> Varanasi është një pikëtakim i rrallë i gjeografisë, mitologjisë formës urbane dhe institucioneve kulturore. Lumi këtu krijon një formë gjysmë-hëne, duke rikonfirmuar kështu mitin sipas të cilit Shiva, perëndia padrone e qytetit, mban një gjysmë-hënë në kokën e tij. Këtu, lumi Gang e ndryshon drejtimin e tij të zakonshëm nga jug-lindja për ta kthyer rrjedhën e tij drejt veriut në drejtim të zanafillës së tij nga Himalajet, malet e shenjtë për hindut. Forma e veçantë e Gangut si gjysmë-hënë, është rezultat i procesit fluvial nëpërmjet të cilit sedimentet u depozituan në bregun perëndimor midis Ghatit Raja në veri dhe Ghatit Samne në jug. Ky formacion unik gjeologjik ka mundësuar zhvillimin planimetrik të qytetit në formë gjysmë-rrethi si gjysmë-hënë, të përshkruar simbolikisht si gjysmë-hëna në ballin e hyjnisë [[Shiva]]. Ngritja mesatare e këtyre ledheve është rreth 76.20m, kreshta e të cilit është 15.24m mbi nivelin e Gangut.<ref name="Rana2004-Contestation"/> Peizazhi në bregun perëndimor ka tre kodra që simbolizojnë tridentin e Shivës, ndërsa bregu tjetër i lumit, në dallim, është i sheshtë.<ref name="Senagala-Circuits">Mahesh Senagala: Circuits, Death And Sacred Fiction: The City Of Banaras</ref> Linja e përafërt që shënon skajin mund të përcaktohet me ndihmën e rrugës së lashtë që lidh Ghatet Asi-Godaulia-Chauk-Maidagin-Matyodari-Raj. Kjo rrugë është konsideruar se përcakton kufirin perëndimor të Zonës së Trashëgimisë së Qytetit të Vjetër Breg-lumor. Brezi ranor i dheut në anën tjetër, është subjekt i përmbytjeve të përvitshme, është një vend shumimi natyror për breshkat. Gjatë verës dhe vjeshtës brezi ranor i dherishtes përdoret për kultivimin e perimeve. Ky brez është i rrethuar nga shkurret dhe pemë mangosh. Ndërsa bregu perëndimor i [[Gangu]]t ka qenë banuar prej mijëra vjetësh dhe është zhvilluar në një qytet kompleks dhe të mbipopulluar, bregu lindor i lumit ka mbetur i paprekur dhe është lënë i pa ndërtuar. Arsyeja nuk ka të bëjë me rregullat urbane, por me faktin se për banorët, bregu tjetër i qytetit gjysmë rrethor gjendet simbolikisht në "botën tjetër" ku njerëzit shkojnë pas vdekjes. Ata metaforikisht e kapërcejnë lumin ekzistencial të jetës për të mbërritur në qytetin e përjetshëm të Varanasit tjetër. Në Varanasi një paradigmë urbane madhështore dhe unike pajton dilemat ekzistenciale nëpërmjet përputhjes së arkitekturës, urbanizmit dhe narrativës kulturore.<ref name="Senagala-Circuits"/> Qyteti nuk përcaktohet as nga muret e ndonjë kështjelle as nga kufij, por nga itineraret e cirkumambulacionit të shenjtë. Në vend të një harte, këta itinerare përreth qytetit dhe tempujve të tij të panumërt formojnë një [[mandala]] në mendjet e pelegrinëve të përkushtuar, pasi i ndjekin cirkuitet duke kënduar dhe recituar mitet e vendeve që ata kalojnë. Në këtë mënyrë, pelegrinët meditojnë qytetin dhe vendosin një korrespondencë midis qytetit të mendjes dhe qytetit të botës materiale.<ref name="Senagala-Circuits"/> {| class="wikitable" |+ Caption: Përdorimi i tokës sipas master planit të vitit 2011 |- ! Kategoritë e përdorimit të tokës sipas master planit !! Zona e planifikuar në ha !! % e përdorimit të zonës së planifikuar |- | Rezidenciale|| 7.127|| 65.00 |- |Komerciale|| 1.430|| 13.00 |- | Industriale|| 12|| 0.11 |- | Arsimore|| 615|| 5.60 |- | Shëndetësore|| 35|| 0.32 |- | Qeveritare dhe gjysmë qeveritare|| 212|| 1.95 |- | Trafiku dhe transporti|| 555|| 5.10 |- | Hekurudhat|| 437|| 4.00 |- | Zona ushtarake|| 274|| 2.50 |- | Parqe/stadiume|| 42|| 0.39 |- | Tempuj/vende historike|| 63|| 0.58 |- | Nënstacione elektrike|| 33|| 0.30 |- | Varreza|| 8|| 0.07 |- | Impiante të trajtimit të ujërave të zeza|| 20|| 0.18 |- | Ujëmbledhës|| 71|| 0.64 |- | Përdorimi i përgjithshëm i tokës deri në v. 2010|| 10.916 | |} Në master planin e vitit 2011, rreth 0.95% e sipërfaqes (82.50 ha) nga 8,645 ha ishte përcaktuar si zonë historike, monumentale dhe arkeologjike, që në master planin e vitit 2031 është pakësuar në vetëm 0.38% (92.40 ha) nga sipërfaqja e përgjithshme e propozuar prej 24,646 ha.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|date=shkurt 2015|title=Banaras: Visioning Cultural Heritage & Planning|journal=SANDHI, A Journal of Interfacing Science-Heritage and Technology-Tradition of India|language=en|volume=1|issue=1|pages=100-22|ISBN=978-93-80813-32-5}}</ref> Në master planin 1991-2011, për herë të parë në historinë e master planeve të Varanasit, u propozuan disa strategji të trashëgimisë urbane dhe zonimit të trashëgimsë; për ruajtur dhe konservuar lavdinë e lashtë të Varanasi dhe për të identifikuar shërbimet, infrastrukturën dhe komplekset monumentale të nevojshme. Pak mbi 2% e zonës tërësore është propozuar si zonë turistike dhe e trashëgimisë. Theksi është vënë më shumë te përdorimi qeveritar dhe gjysëm-qeveritar. Sipas planit të zonimit, në Varanasi mund të identifikohen pesë zona të trashëgimisë:<ref>Rana P.B. Singh: Heritagescapes and Cultural Landscapes; 2011, kapitulli 10, fq. 209-50</ref> ;Ghatet breg-lumore Trashëgimia buzë-lumore mbulon pjesën e qytetit që shtrihet brenda 200 m nga bregu i lumit. 84 ghate buzë-lumore mbulojnë një gjatësi prej 6.8&nbsp;km përgjatë bregut në formë gjysmë-hëne të Lumit Gang, Ganga-ji, nga pikë-bashkimi i përroit Asi në jug deri te pikë takimi i lumit Varana në veri. Këtu bregu lumor mbizotërohet nga pallatet e lartë të ndërtuar nga mbretërit dhe zotërit e pjesëve të ndryshme të Indisë midis shekullit të XVIII dhe të XX ashtu si dhe zona përgjatë ghateve është e mbizotëruar nga faltore dhe tempuj të ndryshëm. Një nga ndërtesat më mbresëlënëse është Pallati Darbhanga, tashmë i quajtur ‘Pallati Brij Rama’ (i zotëruar nga Clarcks' Hotel Group), që është në proces shndërrimi në një hotel të trashëgimisë që do të rezultoi në humbjen e trashëgimisë dhe promovimin e ndotjes mjedisore. [[Ghatet në Varanasi]] përfaqësojnë ansamblet më të shkëlqyer të arkitekturës monumentale të lidhur me veprimtaritë e përditshme të besimtarëve, duke simbolizuar kështu trashëgiminë e traditës së Indisë. [[Ghatet]] janë nyja lidhëse e ritualeve madhore dhe festave (‘burimet e trashëgimisë kulturore jo materiale’) në qytetin e shenjtë, nga ku fillojnë dhe përfundojnë të gjitha ritualet fetare hindu. Prania e 84 ghateve formon një zinxhir simbolik të vendeve të shenjta. Në terma kozmologjikë numri 84 i referohet 84 lakëve (njëqind mijë) të specieve organike që përshkruhen në [[mitologjia hindu|mitologjinë hindu]], ku çdo ghat përfaqëson 100,000 specie organike (yoni). Kështu duke bërë banja të shenjta në Gang në të gjitha ghatet shpirti vetiak pastrohet nga të 8,400,000 speciet. Ky numër i referohet gjithashtu udhëtimit kozmik, dmth. 12 zodiakëve ose ndarjes së kohës në 7 çakra (sfera). Midis pesë prej 84 ghateve përshkruhen si më të dobi-prurëse dhe të shenjta, të quajtura Panchatirtha, ku përshfihet Ghati Asi, Dashashvamedha, Manikarnika, Panchaganga dhe Adi Keshava. Këto pesë ghate simbolizojnë trupin mikrokozmik të [[Vishnu]]t, përkatësisht kokën, kraharorin, kërthizën, kofshët dhe këmbët.<ref name="Rana2004-Contestation"/> Te ghatet arrihet momentumi dhe energjia e qytetit, në këtë mënyrë skaji i qytetit kthehet në një masë të përthyer, të trashë, të rrëmujshme dhe inkoherente muresh, façatash, kullash, pallatesh dhe platformash.<ref name="Senagala-Circuits"/> Në mënyrë që të përthithi rritjen e popullsisë në qendrën e qytetit të vjetër, po ndërtohen godina të reja si duke shkatërruar strukturat e vjetra ashtu duke ndërtuar mbi to. Meqë shumica e vendeve të trashëgimisë janë në këto zona të banuara dendur me rrugica të ngushta, dy urdhra të qeverisë së [[Uttar Pradeshi]]t urdhërojnë që: “në të gjitha qytetet e vendosura përgjatë lumit Gang, nuk mund të kryhen veprimtari zhvilluese 200 metra nga bregu i lumit”. Ai ndalon në mënyrë specifike ndërtimet e reja në ghatet breg-lumore përveç nëse këto ndërtesa janë tempuj, [[matha]] dhe [[ashrami|ashramë]] (manastire) dhe vetëm nëse këto e kanë aprovuar planet ndërtimore ose janë vetëm duke u rikonstruktuar. Urdhërat vazhdojnë duke thënë se të gjitha ndërtimet e tjera të vjetra që janë brenda 200 metrave nga ghatet mund vetëm të rikonstruktohen. Në përgjithësi këta urdhra synojnë të mbrojnë integritetin, shenjtërinë dhe lavdinë e lashtë të qyteteve përgjatë Gangut. Bregu i lumit në formë gjysmë-hëne është një tempull panoramik në formë amfiteatri, ku [[ghatet]] përbëjnë platformat, uji altarin dhe dielli perëndinë. ;Zona Durgakund-Sankatmochan Kjo zonë përmban rreth njëzet tempuj, faltore dhe pellgjet ujore të Durgakundas dhe Kurukshetra kundas, që janë dy ujëmbledhës të shenjtë historikë që datojnë nga fundi i shekullit të XVIII.<ref>Rana P.B. Singh: Water symbolism and sacred landscape in Hinduism: A Study of Benares (Varanasi); Bd. 48 (3), shtator 1994, fq. 210-27</ref> Çdo të martë, më shpesh në muajin e Shravanas (korrik-gusht) dhe Ashvinas (shtator-tetor), veçanërisht nëntë netët (Navaratri) në dyjavshin ditor, adhuruesit kryejnë rituale në Mandirin e Durgës. Ky u ndërtua sipas modelit standard të [[tempulli hindu|tempujve hindu]], por pa një paraqitje të hollësishme të skalitjeve dhe skulpturave. Në drejtim të lindjes pranë Gangut është Lolarka Kunda, pellgu i shenjtë më i vjetër në Varanasi, që përmendet edhe te [[Mahabharata]] (shek. II p.e.s.) dhe që tërheq akoma një masë të madhe pelegrinësh, veçanërisht gjatë ditës së tij të festimit të përvitshëm gjatë ditës së gjashtë të dyjavshit ditor të Bhadrapadas (gusht-shator). Në këtë zonë gjenden gjithashtu tempujt e Tulasi Manas dhe Sankatmochan Hanumanit. ;Zona Kamachcha-Bhelupura Kjo zonë regjistron disa nga manastiret e vjetra, faltoret e lashta dhe një vend të trashëgimisë së lashtë të lidhur me tirthankarën xhainist Parshvanath, bashkë me shumë monumente dhe ndërtesa të Periudhës Britanike (shek. XVIII-XIX). Tempujt dhe faltoret e e shquara historikisht në këtë zonë janë: Kamachha Devi, Krodhan Bhairava, Angareshi Chandi, Vatuka Bhairava dhe Vaidyanath Shiva. Tempulli Dvarakadhisha (Krishna) dhe pellgu i shenjtë i Shankhudharas janë vende të tjera të trashëgimisë. ;Zona e Kabir Mathas (Lahartara) Ky vend është vendlindja e Kabirit, një poet-shenjt i madh i shekullit të XVI. Në këtë zonë ndodhen mjaft manastire të lidhur me jetën e Kabirit. Kompleksi i Tempullit të Kabirit është duke u bërë një qendër e madhe e trashëgimisë, lehtësimit dhe mësimit. Nën programin e zhvillimit të kompleksit monumental nga Qeveria e Uttar Pradeshit, është pregatitur një plan zhvillimor dhe tashmë kanë filluar disa punimi. ;Sarnathi Ky vend i trashëgimisë arkeologjike ishte i famshëm për shenjtërinë, bukurinë dhe panoramën natyrore të tij, cilësi që tërhoqën Budën për të kryer predikimin e tij të parë aty në vitin 528 p.e.s. [[Sarnathi]] mbetet një vend popullor në rajon për pasurinë e tij të lashtë arkitekturore. Prania e Stupës së lashtë Dhamekh që e ka rikonstruktuar perandori Ashoka përkrahë kolonës së famshme të Ashokës që tregon katër luanë në krye janë disa nga veprat më të rëndësishme arkitekturore në Sarnath. Në vijim të pushtimeve myslimane dhe rënies së mbretërve Gahadavala, siti u la në rrënoja dhe u zbulua vetëm në vitin 1793. Në këtë zonë gjenden monumente si [[Stupa Chaukhandi]], Tempulli Tibetian, Tempulli Tailandez, Muzeu Arkeologjik; Zona Arkeologjike dhe e gërmimeve: Dharmarajika Stupa, Faltorja Kryesore, Kolona luanore e Ashokës, Mulagandha Kuti Vihara, [[Stupa Dhamek]], Dharmacakra Jina Vihara; Manastiri Burmez, Vajra Vidya Samsthan, [[Tempulli xhainist]], Tempulli Mahabodhi, Parku i Drerit, Tempulli Korean, Tempulli Kinez, Tempulli Saranga Nath, Tempulli Japonez, Vihara e Budizmit Tibetian, Singhapuri Tirtha dhe Instituti Tibetian. ;Mjedise të tjera të trashëgimisë Ka shumë vende zona dhe monumente të tjera në Varanasi që kërkojnë urgjentisht restaurime dhe konservime si dhe përfshirjen në programet e turizmit të qëndrueshëm. Këto përfshijnë Observatorin Hindu në Ghatin Man Mandir, Tempullin e Amethy-t në Ghatin Manikarnika, Tempullin Sumer Devi në Ramanagar dhe ujëmbledhësin e afërt si dhe shumë të tjerë. Varanasi është i famshëm për seritë dhe nivelet e itinerareve të shenjta të pelegrinazhit, midis të cilëve më popullori është Panchakroshi. Ky itinerar pelegrinazhi përfaqëson territorin mandalor kozmo-hapsinor (kshetra) të Kashit, që është një atribut unik i Varanasit. Itinerari i përgjithshëm shtrihet në 88.5&nbsp;km (25 krosha, dmth. 5 krosha x 5 pjesë) dhe është i ndarë në pesë pjesë për të ndaluar dhe fjetur natën. Në këto pesë pika ndodhen 44 [[dharamshala]] (shtëpi qëndrimi për pelegrinët). Në çdo muaj shtesë, malamasa (që bëhet çdo 3 vjet), këtë pelegrinazh e kryejnë mbi 45,000 besimtarë.<ref>Rana P.B. Singh: Towards the Pilgrimage Archetype. The Panchakroshi Yatra of Banaras; 2002</ref> Nën projektin e fundit të nisur për zhvillimin e trashëgimisë, një pjesë e master planit, punimet e pjesshme si përmirësimi i rrugëve, pastrimi i ujëmbledhësve dhe riparimi i disa prej rrugëve janë duke u përfunduar. Bazuar në turizmin e pelegrinazhit këtij itinerari kozmik duhet ti jepet një rëndësi e veçantë, në mënyrë që të promovoi qëndrueshmërinë e trashëgimisë së turizmit. ===Kashi Mandala: gjeografia dhe gjeometria e shenjtë e Varanasit=== Në shumicën e kulturave të vjetra, feja ishte një pjesë thelbësore e natyrës simbolike të planifikimit të qytetit dhe i strukturave individuale brenda qyteteve, në të cilat është pranuar analogjia e trupit njerëzor si një përfaqësim i universit. Struktura arketipike e Varanasit mund të konsiderohet si një mezokozmos që ndërmjetëson midis makrokozmosit të universit dhe mikrokozmosit të njësive individuale.<ref>R.P.B. Singh: "Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares)"; 1993, 9 (2), fq. 240</ref> Ky është nocioni bazë i kozmogramës të qytetit. Qyteti është i modeluar në një [[mandala]] ose kozmogramë, d.m.th.. një rreth i shenjtë që përfaqëson të gjithë universin me fuqitë e tij si një plan hyjnor i qytetit. Zota të ndryshëm zotërojnë mandala ku kufijtë janë nën autoritetin e hyjnive të frikshme mbrojtëse, dhe një nga zotat është qendra e saj, siç është [[Shiva]] në rastin e Varanasit. Kashi është një nga këto mandala që konsistojnë në të gjithë zotat. [[Mandala]] besohet se është Panchakroshi (pesë kroshat) e barabartë me rreth 11 milje, në perimetrin e saj. Përgjatë këtij itinerari, ka shumë hyjni gardiane të vendosura në largësi të përcaktuara. Idea e mandalës përputhet me nocionin hindu të rendit kozmik.<ref>John M. Malville: Sun worship in contemporary India; 1985, Man in India (Ranchi), 63 (3), fq. 172</ref> Në botën orientale idea e qytetit të lashtë është zhvilluar në fushën psiko-kulturore dhe proceset ekonomike në përmasat e hapësirës dhe kohës që çojnë në formimin e organizim të rregulluar territorial. Kozmograma është një dizajn magjiko-hapsinor, që kombinon kozmosin makro-, mezo- dhe mikro- në një rend dhe nivel bashkimi. Kjo mënyrë shërben për të shpjeguar dhe përjetuar marrëdhënien tërësore midis Njeriut dhe Kozmosit, dhe ku pika qendrore përfaqëson frymën-jetësore të tokës. Numri 108, një kozmogramë numerike në vetvete, ka një kuptim kozmogonik të lidhur me 27 yjësitë dhe ritmin e jetës njerëzore ose 8 drejtimet kardinale. Ajo në këtë mënyrë përcakton kardinalitetin, qendrorizmin dhe qarkullimin rrethor.<ref>R.P.B. Singh: "Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares)"; 1993, 9 (2), fq. 245</ref> Struktura bazë e kozmogramit përbëhet nga tre pjesë: një rreth (drita), një katror (uji) dhe një trekëndësh (era). Në kontekstin numerik, katrori përcakton 9 pika (planetet), rrethi 4 pika (drejtimet) dhe trekëndëshi 3 akset (botët mitike). Bashkëveprimi i tyre (9 x 4 x 3) jep 108; ky plan strukturor në tërësi simbolizon një kozmogram.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=190}}</ref> Përdorimi i simbolizmit të trupit njerëzor tregon një tjetër nivel të kuptimit të mikrokozmosit. Ky është përshkruar gjerësisht te Vastu Vidya, një traktat mbi arkitekturën. Nëpërmjet parimit të ekzistencës që detyrohet të marr dhe të mbaj një formë të caktuar është vendosur një rend, forma bazike të cilit ka qenë Vastu-Purusha Mandala – një plan strukturoro-fenomenal, që mund të shpjegohet nga riti i flijimit vedik. Forma spirale simbolizon lëvizjen, lëvizjen ciklike të kohës. Prej nga ka rrjedhur ecja rituale përqark një vendi të shenjtë. Një altar i rrumbullakët simbolizon botën tokësore dhe një katror në të simbolizon atë qiellore.<ref name="volwahsen44">Andreas Volwahsen: Living Architecture: Indien. 1969, fq. 44</ref> Plani i themeleve të vetë tempullit është një mandala, që përfaqëson një imazh të ligjeve që drejtojnë kozmosin.<ref name="volwahsen44"/> Ecja rituale ose cirkumambuacioni simbolizon udhëtimin kozmik dhe njohjen e tij. Sipas [[Vastu shastra]]ve (manuale mbi arkitekturën), kozmograma bazë (Vastu-Purusha Mandala) për një plan sipërfaqeje mund të kryhet në 32 mënyra; më e thjeshta përbëhet nga një katror, që mund të ndahet në 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100 dhe kështu deri në 1,024 katrorë.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=198}}</ref> Përmasat e zgjedhura për këto plane nuk janë të parëndësishme. Numri më i zakonshëm i zgjedhur për planet është 81, Ekashiti Pada (9 x 9 rrjeta katrorësh, pada). Brihat Samhita tregon se 81 katrorët ishin të përshtatshme për themelimin e qyteteve, pallateve dhe shtëpive, ndërsa projektet me 64 katrorë ishin të përshtatshëm për tempujt. Brenda këtij sistemi gjeografik pjesët e universit janë simbolizuar nga një rreth, që lidh një numër faltoresh dhe vendesh të shenjta. Ky sistem i paraqitjes hapësinore dhe udhëtimeve të pelegrinazhit mund të quhet mandala e pelegrinazhit.<ref>Rana P.B. Singh (red.): Varanasi: Cosmic Order, Sacred City and Hindu Traditions; 1993, fq. 37</ref> Në botën orientale kozmogrami (skema e shenjtë) dhe mitet e ndërlidhur janë çështje bazike në evolucionin e qendrave të shenjta. Si shumë qytete të vjetra dhe të shenjta në botën orientale, ideologjia metafizike e bazuar mbi parimet kozmologjike është forca mbizotëruese që i ka dhënë formë panoramës kulturore të Varanasit. Sipas Manasaras, një tekst i shekullit të X mbi arkitekturën hindu, projekti i qytetit bazohet te “Kryqi Kozmik”, pikat kardinale të të cilit janë këndet e universit. Kështu i gjithë qyteti është një qytet qiellor, një kozmogramë.<ref>R.P.B. Singh: Interplay of Sacred Time and Sacred Space in Hindu Belief System; 1988, Werner Kreisel (red.), fq. 444-5</ref> Forma e zhvilluar e kryqit kozmik nuk është e dukshme në Varanasi, megjithatë, modeli i tij i parregullt ekziston dhe pelegrinët e ndjekin akoma itinerarin. Kashi, që do të thotë ‘ku drita kozmike përqendrohet në rreth’, është një shembull i mirënjohur i kozmogramës së shenjtë. Panorama simbolike dhe rituale e Varanasit është një shembull përfaqësues i vetë-organizimit në një sistem pelegrinazhi. Itinerare pelegrinazhi me ndërlikim dhe larmi të madhe rrethojnë qendrën e tij, axis mundi, dhe përfshijnë një bërthamë të cikleve natyrore dhe simbolike. Në Varanasi, ''axis mundi'' është Jnanavapi Kupa (‘Pusi i Diturisë’), ku hyjnia padrone, Shiva gërmoi tokën me tridentin e tij dhe ofroi ujë për një formë tjetër të tij, Avimukteshwarën.<ref>Rana P.B. Singh: Time and Hindu ritual in Varanasi: a study of sacrality and cycles; 1994, Bd 8: fq. 219-20</ref> Epiteti i Shivës, Ishvara (ish + vara) vetë, identifikohet me qendrën e kozmosit (ish) nga ku ai kontrollon ritmin e tij (vara). Me kalimin e kohës, nga shkatërrimi i tempujve nga sunduesit myslimanë (veçanërisht midis shekujve të XII dhe të XVII), faltorja e Avimukteshwarës e humbi identitetin e saj dhe fuqia e saj mistike u zhvendos te [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Vishveshwara/Vishvanatha]]. Historikisht, praktikat hindu të ritualeve, festave, udhëtimeve të shenjta, hyjnive dhe lidhjeve të tyre simetrike bëri të formohej një sistem hapësinor i shenjtë që është akoma i perceptuar nga pelegrinët dhe besimtarët. Modeli i qyteteve tradicionale dhe mbretërore në Indi, ndjek kryesisht një arketip kozmik, duke pasqyruar fuqinë kozmo-magjike. Në këtë mënyrë “qytetet tokësore, tempujt ose institucionet fetare kanë kopjet e tyre në sferën transhendentale, shpesh të identifikuar me qiejt”.<ref>Th. H. Gastner: Myth and Story; 1954, Numen, 1, fq. 191</ref> Sipas Matsya Puranas, një tekst i shekullit të IX, plani i qytetit ka nevojë të zhvillohet në formën e tij me përcaktimit e hapsirës për hyjnitë e ndryshme. Brahma (Krijuesit) thuhet se qëndron në nëntë katrorët në qendër, duke formuar një katërkëndësh të hapur.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC Matsya Purana]; ISBN 81-288-0678-5, 253.21</ref> Vendosja e hyjnive bëhet sipas statusit dhe rëndësisë së tyre në praktikat e ritualeve hindu. Tetë drejtimet kardinale kontrollohen nga hyjnitë gardiane që i ruajnë. Ky plan paraqet bashkimin simbolik të trupit, hapësirës dhe kozmosit. Qyteti i [[Madurai]]t në Indinë Jugore përbën një shembull të tillë. Sipas Malville “në çdo qytet hindu, paraqitja më e kuptueshme e bashkimit të makrokozmosit dhe mikrokozmosit është tempulli”.<ref>{{cite journal|author=John M. Malville|title=Astronomy at Vijayanagara: Sacred Geography confronts the cosmos|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|language=en|issue=40|pages=171-88}}</ref> Në fakt, “si në kozmologji ashtu dhe kozmogoni, tempulli mundëson një hartë të universit siç ai ekziston sot dhe një përfaqësim të proceseve krijuese kozmogonike që e kanë drejtuar dhe vijojnë ta drejtojnë prodhimin e tij”.<ref>John M. Malville: "Cosmogonic Motifs in Indian Temples"; in, "Sacred Architecture and Traditions of India, China, Judaism and Islam"; red. Emily Lyle, 1992, fq. 25</ref> Varanasi, i njohur si mikrokozmosi i Indisë dhe qyteti më i shenjtë i besimit hindu, ka ruajtur modelin e tij kozmik, që u zhvillua në të shkuarën historike. Ai është një lloj simboli, që kondenson të gjithë Indinë në një rreth të madh të shenjtë, një mandala gjeografike, një hartë kozmike. Varanasi përfaqëson një përzierje komplekse të struktrës kozmike dhe shenjtërisë vendore që është zhvilluar pa mbështetjen e mbretërimit të shenjtë. Mandala e pelegrinazhit përfaqëson kalimin nga makrokozmosi (qielli) në mezokozmos (toka) dhe më tej në mikrokozmos (tempulli ose trupi) që është formuar nga rrjeti i itinerareve të pelegrinazhit. Lidhja e brendshme midis këtyre tre niveleve arketipike ndonjëherë është i shprehur në idenë e një aksi qendror rreth të cilit rrotullohet kozmosi. Kjo qendër shërben si një lidhje komunikimi midis qiellit dhe tokës; është ''axis mundi''. Në Varanasi cirkuitet e ndryshme të pelegrinazhit, si sekuencë, të çojnë nga hapësira e jashtme në të brendshmen, duke paralelizuar makro-, mezo- dhe mikrokozmosin si dhe fuqinë trashendentale. Qyteti konsiderohet si tirtha e përjetshme, ku të gjitha vendet e shquara të gjeografisë së shenjtë indiane janë përfaqësuar nga kopje vendore. Pranina e tirthave të tjera të nënkontinentit indian në territorin e tij e shumëfishon mbarësinë e Varanasit. Char Dhami, katër këndet e Indisë, [[Jyotirlingat]], dymbëdhjetë lingat e dritës të shpërndara përgjatë Indisë dhe Saptapuri, shtatë qytetet e shenjta, të gjitha janë të paraqitura në Varanasi. Zhvendosja hapësinorë e siteve në gjeografinë e shenjtë indiane për në Varanasi krijon një mjedis kulturor kompleks dhe simbolik, ku e gjitha përfaqësohet në pjesët e saj përbërëse. Udhëtimet e pelegrinazhit në këto destinacione, shumë prej të cilave fillojnë te ghatet, kryhet përmes një qorrsokaku rrugësh të ngushta.<ref name="Ghats Workshop"/> Për më tepër, sipas traditës puranike, Kashi qëndron mbi tridentin e Shivës, duke i mbijetuar shpërbërjes së përbotshme pasi ekziston jashtë kohës dhe hapësirës.<ref>Vera Lazzaretti: Constructing the eternal city of light through history and society: evolution of the image of Kashi in the 18th - 20th centuries "picture maps"; fq. 35</ref> ====Zhvillimi historik i mandalës së Varanasit==== Nga fillimi i mijëvjeçarit të parë p.e.s., populli i njohur si Arjan, që kapërceu Kalimet e Mëdha në veri-perëndim të Indisë filloi të mbizotëroi basenet lumore në atë rajon. Këndvështrimi i tyre mbi botën u zhvillua në një trup të gjerë shkrimesh të shenjta të quajtura Veda. Ky popull lëvizi në drejtim të lindjes dhe mbërritën në Varanasi rreth shekullit të IX p.e.s. Kjo shtresë e modelimit të qytetit u ndoq nga arjanët që erdhën dhe u vendosën në Varanasi.<ref name="300Tiwari304">Cross Currents: Trans-Cultural Architecture Education and Urbanism. ACSA 2000 International Conference – Hong Kong, Kina. Reena Tiwari: City's Spatial Structure: A Concretization of Myth and Ritual. fq. 300-4</ref> Sipas literaturës vedike, qyteti duhet të bazohej mbi mandalan, që është një sistem i katrorëve. Ai është një cikël ose një njësi e hapësirës dhe kohës të krijuar për një qëllim të caktuar. Ka një lidhje të thellë midis trupit dhe kozmosit në mendimin vedik dhe qyteti i bazuar te mandala bëhej një përfaqësim i kozmosit. Këtu çdo pjesë është përcaktuar me pozicionimin e disa perëndive. Kështu [[Brahma]], krijuesi, ka hapësirën në drejtimin jugor.<ref name="300Tiwari304"/> Gërmimet në rrafshinën Rajghat – terren në veri të zonës së ndërtuar, sugjeron se ishte një ngulim thelbësor nga shekulli i VIII p.e.s. Ai ndjek në mënyrë të përpiktë tekstet vedike në pozicionimin e terreneve të kremimit (pozicionimi i zotit të vdekjes), që në atë kohë ndodhej në Ghatin Sankatha, që gjendet në jug të Rajghatit. Në shekullin e XII, Ghati Manikarnika filloi të përdorej si terren kremimi, megjithëse ai gjendet në qendër të qytetit. Ky devijim nga tekstet fetare në planifikim mund të kuptohet nga ndryshimi i koncepteve në hinduizëm midis shekullit të IX p.e.s. dhe shekullit të XII.<ref name="300Tiwari304"/> Feja e arjanëve deri në këtë kohë konsistonte vetëm në ritualet flijuese bazuar mbi shkrimet vedike. Fuqia në këto shkrime mund të jetë përdorur nëpërmjet praktikave rituale të llojeve të ndryshme, jo vetëm për përfitime njerëzore, por në fund të fundit për të arritur përjetësinë. Rituali në mënyrë bazike ishte një performancë rezonuese. Kur shprehej në mënyrë rituale nga ata që ishin të caktuar për ta bërë këtë dhe me synimet e përshtatshme, ata rezononin fuqi.<ref name="Lipner1991">J. Lipner: Hindus - Their Religious Beliefs and Practices; 1991</ref> Gjatë kësaj kohe teksti dhe zëri, ose zëri i tekstit ishte i gjithëpushtetshëm. Por pasi arianët dhe populli vendas u përzien, paraqitjet kultore u bënë një karakteristikë e hinduizmit.<ref name="300Tiwari304"/> Puranat, që janë një pjesë e literaturës fetare hindu përmendin një formë besimi që nuk ishte pjesë e traditës së kultit flijues brahmanik dhe që ishte bërë gjithmonë e më popullore pas viteve të erës sonë. Ajo konsistonte në pelegrinazhet dhe vizitat në sitet dhe lumenjtë e shenjtë, të tempujve, adhurimi i idhujve, etj. Në këtë fazë disiplina e vizualizimit filloi të marri një rëndësi të veçantë mbi zërin e teksteve në hinduizëm dhe kjo zhvendosje është e paraqitur në Varanasi. Gjithashtu, nga kjo kohë Shiva si zot i universit tashmë ishte stabilizuar dhe Varanasi u bë i njohur si qyteti i Shivës. Me këtë ndryshim kishte nevojë të shenjtëroheshin pika të caktuara dhe këtë e mundësoi miti.<ref name="300Tiwari304"/> Miti, që çoi në zhvendosjen e terreneve të kremimit në Manikarnika, në qendër të qytetit, tregon këtë histori: "Shiva dhe Parvati ishin duke u endur dhe u takuan me [[Vishnu]]n, që për 50.000 vjet po kryente vetë-mohime në mënyrë që të krijonte universin. [[Shiva]] dhe [[Parvati]] e panë [[Vishnu]]n duke u djegur me zjarrin e asketizmit të tij. Shiva kaloi në gjendje transi dhe me dridhjen e fortë të kënaqësisë së tij vathi i tij ra në ujëmbledhësin e afërt, që Vishnu e kishte gërmuar me diskun e tij. Ky ujëmbledhës kështu u bë i njohur si Manikarnika (stolia e veshit) kund (ujëmbledhësi). I ngritur nga vështirësitë e agjërimeve të tij, Vishnut ju tha të kërkonte një të mirë. Ai kërkoi që meqë rrethi i veshit të Shivës kishte qenë zbukuruar me mukta (perlë), ky vend i shenjtë duhet të mundësonte muktin (çlirimin)”.<ref>D. L. Eck: Banaras - City of Light; New York, Alfred A. Knopf, 1982</ref> Manikarnika, kështu, është vendi ku ndodh zanafilla e universit. Siç përmendet më herët, gjatë kësaj kohe vizualizimi në adhurim ishte zhvilluar dhe kështu miti u paraqit në formën e Manikarnika kundas bashkë me pavijonin për ruajtjen e gjurmëve të Vishnut. Pasi ky sit u bë pika më e shenjtë, u pa e nevojshme që të bëhej vendi i kremimit pasi thuhej se të vdesësh pranë gjurmëve çon në çlirimin e personit. Këtu u ndërtua gjithashtu një tempull i Shivës pasi ai konsiderohet si ai që pëshpërit taraka mantrat (fjalë të recituara në shtratin e vdekjes) në veshët e të vdekurve që ndodhen mbi turrën e zjarrit, që çliron shpirtin.<ref name="300Tiwari304"/> Kështu tekstet vedike që përcaktuan planifikimin e terreneve të kremimit në drejtim të jugut të qytetit u tejkaluan nga ndryshimi i kontekstit –ndryshimi i koncepteve të hinduizmit dhe konceptet e vdekjes ku kremimi nuk konsiderohej më i pa pastër. Nga ana tjetër kremimi konsiderohej si një një flijim dhe kishte duhej të ishte pranë vendit më të shenjtë. Në Varanasi, për shkak të mitit të lidhur me të, Manikarnika u bë vendi i shenjtë dhe kështu terreni i kremimit. Kështu miti u bë një nga faktorët kyç në bërjen e Manikarnikas të rëndësishme.<ref name="300Tiwari304"/> Aspekti më domethënës i dinamizmit devocional në Hinduizëm është cirkumambulacioni, që është ecja në një drejtim orar përreth një personi, imazhi, ose objekti të shenjtë madje edhe përreth vetë tempullit. Cirkumambulacioni është një rit përbën një pjesëmarrje fizike në lëvizje dhe lutje. Qendra funksionon si një fokus dhe ka një rrezatim energjie jashtë, nga qendra në drejtim të periferisë. Ky nocion është i dukshëm në terma të qytetit, format e ndërtuara dhe trupin.<ref name="300Tiwari304"/> Idea e qendrës dhe periferisë është gjithashtu e dukshme kur shikojnë tempullin e Shivës dhe Manikarnika Kundin e vendosur aty. Në rastin e tempullit, qendra arrin lartë në formën e shikharës, ndërsa në rastin e ujëmbledhësit është një bosht vertikal hapësirë që shkon poshtë. Këtu përfaqësohet lidhja midis qiellit, tokës dhe nëntokës. Është këtu, në qendër, që adhuruesit mund të përjetojnë transformimin pas vijnë në kontakt të drejtpërdrejtë me rendin kozmik.<ref name="300Tiwari304"/> Ky nocion përsëritet edhe në rastin e ritualit. Gjatë kremimit trupi vendoset në turrë dhe personi kryen cirkumambulacionin ritual duke ecur shtatë herë rreth tij. Kjo bëhet për të energjizuar qendrën nga ku 'prana' ose shpirti ngrihet ngadalë dhe shkëputet.<ref name="300Tiwari304"/> Bazuar te miti, Manikarnika evoluoi si një vend për krijimin. Në [[Hinduizmi]]n e hershëm brahminik, gjatë kohës kur vendi i banimit ishte akoma te Rajghati, rituali i flijimit ishte tepër i rëndësishëm. Në ritualin e flijimit altari duhet të ndërtohej në formën e duhur, i drejtuar nga drejtimi i duhur dhe duhet të kishte numrin e duhur të tullave. Pastaj rituali fillonte i shoqëruar me recitime vedike. Hapësira ku rituali flijues kryhej u bë i shenjtë për një periudhë të përkohshme dhe ndonjëherë konsiderohej si kërthiza ose pika e qendrës së botës. Koha gjatë të cilës kryhej u bë koha e shenjtë që hapte dyert e pavdekësisë. Yajna (rituali) ishte krahasuar me një mitër me padronin si një embrion. Flijimi lindte padronin dhe në këtë mënyrë ishte kryeura për te transhendentja.<ref name="300Tiwari304"/> Ka mjaft ngjashmëri midis ritualit të flijimit dhe ritualit të vdekjes. Siti për kremimin përgatitet saktësisht në të njëjtën mënyrë si në flijimin e zjarrit, parashikimi i përdorimit të drurëve ritualisht të pastër, purifikimi i sitit, shenjtërimi i tij me ujë të shenjtë dhe vendosja e Agnit (zoti i zjarrit) me përdorimin e mantrave të përshtatshme. Duke e djegur trupin e tij në flijim, i vdekuri kthehet në gjendjen embrionale dhe kështu pastaj do të rilind. Kështu kremimi nuk është thjeshtë një akt shkatërrimi por në të njëjtën kohë një akt krijimi.<ref name="Lipner1991"/> Në literaturën vedike, Varanasi nuk ka marrë shumë vëmendje, megjithatë, në literaturën dhe traktatet puranike lavdia e tij është pohuar me forcë. Përshkrimi më i hershëm i kufijve të Kashikshetras është përcjell te Varanasi Mahatmya e Skanda Puranas së shekullit të VI. Kjo zonë e shenjtë, Muktikshetra (zona e çlirimit) e njohur si Avimukta (e pa braktisura kurr nga Shiva) shtrihet në veri deri te lumi Varuna dhe në jug deri te përroi Asi dhe Tempulli Madhyameshwara (zoti i qendrës) ndodhet në qendër të tij. Ndërkohë Kashi Khanda përmend se Avimukta Kshetra shtrihet deri në një krosha në çdo drejtim nga Tempulli Madhyameshwara. Skajet e itinerarit të pelegrinazhit gjenden te Durgakunda, Bhimchandi, Rameshwara dhe Kapildhara. Ekziston një cikël i gjatë mitik i përshkruar te Kashi Khanda e Skanda Puranas që tregon rreth banimit të të gjithë zotave në Kashi. Kohë më parë, bota ishte e përfshirë nga një thatësirë që zgjati për gjashtëdhjetë vjet dhe shkaktoi prishjen e rendit shoqëror. Brahma u shqetësua për rrethanat dhe me vizionin e tij hyjnor, ai gjeti një mbret të ditur të quajtur Ripunjaya, njeriu i vetëm i aftë të rikthente rendin. Brahma i kërkoi atij të merrte mbretërimin e tokës. Ripunjaya ra dakord me një kusht, që të gjithë zotat do të tërhiqeshin nga toka dhe do të shkonin në qiell, që u pranua nga Brahma. Ripunjaya ndryshoi në Divodasa, “shërbyesi i zotave” dhe mori mbretërimin. Nga ana tjetër, Shiva kishte bërë bekimin e malit Mandara që ishte banesa e tij. Kështu, filloi mbretërimi i Divodasit dhe lulëzoi dharma, kishte begati, paqe dhe vëllazëri kudo. Me gjithë këtë, zotat, të larguar nga toka, komplotuan për ta rrëzuar Divodasan. Agni, Vayu dhe Indra tërhoqën fuqitë e tyre d.m.th.. zjarrin, ajrin dhe shiun nga toka, por mbreti i krijoi të gjitha vetë me nxehtësinë e tij asketike, “Tapobalan” e tij. [[Shiva]] dhe [[Parvati]], të dy ishin duke vuajtur larg nga Kashi. Shiva kërkoi një mënyrë për të krijuar një të çarë në dharman e Divodasas dhe dërgoi 64 yoginit e tij duke i shkaktuar atij rrëzimin nga pushteti. Shiva dërgoi edhe Adityan (diellin), Brahman dhe ganat por suksesi i parë i atribuohet zotit të ganave, Ganeshës, që e realizoi qëllimin e tij por dështoi të braktiste qytetin e shenjtë si paraardhësit e tij, që edhe Shankara nuk mund ta lërë. Kur Vishnu arriti në Kashi, ai zbarkoi në fillim te Ghati Adikeshava. Ai krijoi pasoja të tilla që Divodasa u bind plotësisht linte mbretërimin e tij dhe të tërhiqej. Periudha e largimit të zotave nga toka ishte koha kur u shfaq legjenda e Kashit në formën e tij më të hershme. Pas veprimit të fundit të Mahadevas, Divodasa iku për në parajsë fizikisht sipas bekimit të dhënë nga atij nga Brahma. Shiva i pa formë u kthye në Kashi përsëri, me vëmendjen e të gjitha perëndive të dërguara nga ai, që ishin tepër të hipnotizuara për të ikur nga qyteti. Kur Shiva u kthye në Kashi për rimarr rolin e tij qendror aty, Rrethi i Shenjtë i të gjithë zotave ishte tashmë në vend. Gjatë shekujve XII-XVII të sundimit mysliman, shumica e tempujve të Varanasit u shkatërruan. Në këtë mënyrë plani bazë strukturor e humbi identitetin e tij. Më vonë, kur situata u qetësua, tempujt u rindërtuan në vende të ndryshme.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=199}}</ref> Në këtë mënyrë struktura dhe rrjeti i gjeometrive të shenjta u bë kompleks, ku ndërlidhjet e pavarura dhe ndërvarura dhe orientimet në mënyrë të vazhdueshme takohen dhe kthehen në rrjetin kozmik. Ruajtja dhe vazhdimësia e traditave fetare ndihmon të shpjegohet rrjeti i komplikuar i Varanasit si kozmogramë, rreshtimin gjeometrik dhe mjediset e gjalla të ritualeve.<ref>Rana P.B. Singh: "Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India"; 2009, kapitulli 5, fq. 151</ref> Literatura mahatmya (glorifikuese) përshkruan format e tij të ndryshme, territoret dhe numrat e shenjtë të bashkangjitur të tij. Mes simboleve të tillë, përshkrimi i formave të larmishme të Kashit/Varanasit në kohën mitike është unik në paraqitjen hapsinore.<ref>Rana P.B. Singh: The Image of Varanasi: Sacrality and perceptual world; 1988, National Geographical Journal of India, nr. 34 (1): fq. 3-5</ref> Nagara Khanda e Skanda Puranas<ref>Kashi Rahasya; 1957, Gurumandala Granthamalaya, nr. XIV, vol. III, fq. 119</ref> përshkruan formën territoriale të qytetit të shenjtë në katër epoka mitike (yuga në kozmologjinë hindu). Sipas saj, forma e Varanasit ishte si një trident (trishula) në Epokën Krita/ Satya (epokë me 1.728.000 vjet), një disk (çakra) në Epokën Treta (1.296.000 vjet), karro (ratha) në Epokën Dvapara (864,000 vjet) dhe një guackë kërmilli deti (shankha) në Epokën Kali (432,000 vjet). Këto katër forma tregojnë qartësisht demarkacionin territorial të Varanasit,<ref>Rana P.B. Singh: "Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India"; 2009, kapitulli 5, fq. 155</ref> nëpërmjet siteve të faltoreve të ndryshme.<ref>Rana P.B. Singh: Banaras, Making of India’s Heritage City; 2009, fq. 108</ref> Tre majat e tridentit janë paraqitur nga tre Shiva linga të veçanta, Omkareshwara në veri, Vishveshvara në qendër dhe Kedareshwara në jug. Këto tre linga i referohen zonave përreth tyre që ishin vendosur në kohët e lashta dhe gjithashtu janë hyjnitë padrone të segmenteve të tyre përkatëse (khandat). Metaforikisht, është thënë se Varanasi qëndron mbi tridentin e Shivës. Forma e diskut u zhvillua në Epokën Treta dhe përputhet me Chaurashikroshi Yatran si një rreth me Madhyameshwaran qendër dhe Dehli Vinayakan (d.m.th.., porta e rrethit kozmik, pasi Dehli do të thotë “portë”, e kontrolluar nga Ganesha (“zoti kokë-elefant”, djali i Shivës) si gardian në formën e Vinayakas, ofron lehtësim nga të gjitha pengesat dhe jep dituri.) si pika qendrore. Ajo mbulon një perimetër cirkumambulator prej 296&nbsp;km dhe simbolizon cirkumambulacionin e kozmosit. Megjithatë, ky udhëtim tani realizohet rrallë. Në katër pikat kardinale, gjenden katër faltore të Bhairavas. Bhairava perceptohet si forma e tmerrshme e Shivës, që kontrollon kalan (koha dhe vdekja). Ai është i njohur edhe si Kala Bhairava.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; kapitulli 5, 2009, fq. 156</ref> Forma e karros (në Epokën Dvapara) mund të shpjegohet me vendndodhjen e shtatë formave të Shiva lingave të përmendura në tekst: Gokarneshwara, Shulatankeshwara, Manikarnikeshwara dhe Bharabhuteshwara si katër rrotat e karros mbi të cilën qëndron Vishveshwara dhe Madhyameshwara me Omkareshwaran përfaqësojnë kuajt tërheqës, me lumin Gang si rrugë. Drejtimi i lëvizjes drejt veriut metaforikisht tregon kërkimin për banesën e Shivës në veri (d.m.th.. [[Mali Kailash]]) dhe gjithashtu kërkimin për pikën qëndrore në rrugën kozmike. Forma e tanishme (Epoka Kali ose Kaliyuga) është e krahasueshme me një guackë kërmill-deti. Duke përfshirë gjashtë lingat e mësipërme (si në Epokën Dvapara), Vighnaraja Vinayaka në veri-perëndim, Shaileshwara në veri përgjatë lumit Varana, Kedareshwara në jug-lindje dhe Lolarka në jug, e bëjnë formën e tij si një guackë kërmill-deti. Përshkrimi i katër formave të mësipërme simbolike të Varanasit është i krahasueshëm me strategjinë territoriale që përcakton gradët e ndryshme të aksesit për njerëzit, gjërat dhe marrëdhëniet me shkallët e hapësirës, kohës dhe besimit. Në të katërta format, lumi Gang është baza. Sipas një tjetër përshkrimi, dy kanalet ujore, që përkufizojnë shtrirjen territoriale të qytetit në veri dhe në jug, mund të krahasohen me arteriet e trupit mitik të Shivës. Në gjuhën e jogës, rrjedhat e Asit dhe Varanas, përkatësisht simbolizojnë idan dhe pingalan dhe arteria e tretë Matsyodari, ose Brahmanala që ndërlidh Gangun është konsideruar si sushumna.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 5.25-26; 33.167</ref> Vendet e ndryshme të shenjta thuhet se përputhen me pjesët e trupit të Shivës, siç thuhet se ai ka thënë: ‘Kashi është trupi im’.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 55.44</ref> Sipas një tjetër përshkrimi te Kashi Khanda, Varanasi është trupi i Shivës, pjesët e ndryshme të të cilit janë të përfaqësuara nga 18 linga të veçanta.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 33.167-172</ref> Numri 18 simbolizon 18 degët e diturisë, duke përfshirë katër vedat, gjashtë pjesët e ndarjeve vedike (Vedangat) dhe pjesa tjetër e degëve. Në këtë mënyrë, vetë qyteti është simboli i diturisë tërësore. Vizitimi dhe kryerja e ritualeve në këtë vend mundëson diturinë tërësore. Megjithatë, edhe duke vizituar vetëm lingën e Puraneshwaras (Krittivasheshwara), mund të arrihet një përfitim i njëjtë,<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 33.132</ref> pasi kjo lingë simbolizon të 18 lingat në një nivel tjetër dhe kështu kjo lingë përfaqëson diturinë e plotë.<ref>Rana P.B. Singh: Banaras, Making of India’s Heritage City; 2009, fq. 166</ref> Paraqitja e Varanasit si një formë antropomorfike e Shivës ka qenë shtrirë për të paraqitur formën zoomorfike, si ‘Demi Nandi’, mjeti transportues i Shivës, i mitologjizuar si një strukturë kozmogonike e Varanasit; Nandi kujdeset për ritmin e kohës dhe funksionin që drejton ‘samsaran’ për llogari të padronit të tij, Shiva.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 5, fq. 157</ref> Duke ndjekur traditën gojore, qyteti simbolizon edhe trupin e Vishnut. Panchatirthat (pesë ghatet më të shenjta mes numri të përgjithshëm të 84 ghateve përgjatë Gangut) simbolizojnë trupin mikro-kozmik të Vishnut. Asi është koka, Dashashwamedha është kraharori, Manikarnika është kërthiza, Panchaganga përfaqëson kofshët ndërsa Adi Keshava këmbët.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|language=en|location=Varanasi|ISSN=0027-9374|volume=40|pages=189-216}}</ref> Kjo përkujton vendosjen e këmbës hyjnore të [[Vishnu]]t në Varanasi; në këtë mënyrë zona përgjatë lumit Gang është trupi i Vishnut. Te Kashi Khanda thuhet se “Duke u larë në pesë tirtha, një person nuk merr kurr përsëri një trup me pesë elemente. Në vend të kësaj ai bëhet Shiva pesë-fytyrësh në Kashi”.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 84.114</ref> Këta mite i referohen ndërvarësisë së ngushtë midis traditave vaishnavite dhe shaivite; sipas mitit, Shiva dhe Vishnu janë një identitet integral në Varanasi.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 5, fq. 151-85.</ref> Varanasi është krahasuar me një grua<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 7.66</ref> dy sytë e bukur të së cilës janë Lolarka (në jug) dhe Adi Keshava (në veri), dy krahët formohen nga lumi Varana (në veri) dhe përroi Asi (në jug). Në këtë mënyrë territori midis dy lumenjve dhe dy vendeve hyjnore bashkohet në një energji hyjnore të paraqitur në formën e një gruaje. Pastaj, në një nivel tjetër, ndodhen dy faltore të ‘Qytetit si hyjneshë’. Faltorja e vogël e Kashi Devit në Ghatin Lalita është lartësuar si dhënësja e lehtësimit nga të gjitha mëkatet dhe cikli i rimishërimit.<ref>Kashi Rahasya; Gurumandala Granthamalaya, No. XIV, vol. III, 1957, 17.29</ref> Në mënyrë të ngjashme është treguar edhe Varanasi Devi, faltorja e të cilës qëndron në Tempullin Trilochana,<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 33.127</ref> megjithëse, ndonjëherë vetë qyteti është përmendur si hyjneshë nënë.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 30.71</ref> Bregu perëndimor i Gangut vizualizohet si shtylla kurrizore e purushas zanafillor. Gangu konceptohet si fuqia kundalini që ngrihet nëpërmjet çakrave të zambakut në shtyllën e tij kurrizore dhe lumenjtë Assi dhe Varana janë kanalet nadi që përzihen me shaktin e lëngshëm të Gangut. Më e larta nga gjashtë çakrat ku ndodh ndriçimi, simbolizon Varanasin.<ref name="Ghats Workshop"/> ====Itineraret e pelegrinazhit==== Qyteti është zonuar në rrathë gjithmonë e më të vegjël, ku secila zonë ka cirkumambulacionin e saj të pelegrinazhit. P.sh..: Itinerari i madh Panchakroshi rrethon të gjithë Kashin dhe të jetosh brenda kufijve të kësaj zone konsiderohet si mbarësi. Në Varanasi ekzistojnë 56 cirkuite ose itinerare pelegrinazhi, nga të cilët pesë janë më popullorët dhe që kanë rëndësi në bërjen e rrjetit të kozmogramës kozmologjike. Sinteza përfundimtare e mjedisit të qytetit përfaqëson ndërveprimin e makro-, mezo- dhe mikro- kozmosit në nivele të ndryshme, ku, në nivelin mikro, tempulli përfaqëson kozmosin, megjithatë, për shkak të shkatërrimit të madh të tempujve gjatë sundimit dhe pushtimeve myslimane, struktura bazike ka humbur. Përgjatë kohës këto struktura janë rindërtuar dhe janë krijuar mite për të rigjallëruar lavdinë e lashtë dhe fuqinë mistike. Prandaj struktura dhe rrjeti i gjeometrive të shenjta është bërë kaq kompleks dhe nuk është i lehtë për tu kuptuar.<ref>{{cite journal|author=Rana P.B. Singh|title=Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram|year=1994|journal=National Geographical Journal of India|location=Varanasi|language=en|ISSN=0027-9374|volume=40|page=189}}</ref> Itineraret formojnë një formë të parregullt rrethore duke ndjekur një sekuencë që fillon dhe përfundon te Manikarnika, pasi Manikarnika simbolizon krijimin dhe përfundimin e proceseve. Në fillim të pelegrinazhit, Manikarnika përbën një pjesë të periferisë, por në fund ajo bëhet qendra, fokusi i itinerarit cirkumambulator.<ref name="300Tiwari304"/> Udhëtimet e shenjta të brendshme takohen te Jananavapi, i konsideruar si axis mundi. Tempulli i Madhyameshvaras shërben si qendra për mbulimin e rrethit që së pari është përmendur te Padma Purana (Sristi Khanda), një tekst i shekullit të VII. Me praninë e dy ''axis mundis-ve'' i gjithë sistemi është bërë i ndërlikuar. Në brigjet e lumit të shenjtë Gang, ndodhet vendqëndrimi i Shivës që është i njohur si Avimukteshwara, ai që nuk e braktis kurrë qytetin. Kjo është qendra ku të gjitha udhëtimet fillojnë dhe përfundojnë. Shenjtëria e peizazhit qëndron në paraqitjen e gjithësisë nëpërmjet përfaqësimit të kozmosit. Itineraret cirkumambulatorë ndiqen në yatrat e pelegrinazhit që fillojnë dhe përfundojnë me një banjë në Ghatin Manikarnika.<ref name="Ghats Workshop"/> Kashi mandala e artikuluar te Panchakroshi Yatra, është më e madhja, duke shkuar përtej kufijve të qytetit, ndërsa Antargriha yatra është cirkumambuacion vetëm përreth Kompleksit Tempullor Vishvanatha. Ndërsa Kashi dhe Varanasi Yatrat janë rrethore, itinerari Avimukta është një spirale me qendër në Tempullin Vishvanatha. Tempulli Panchakroshi, i ndërtuar në vitet 1870 është versioni tre-përmasor i Panchakroshi Yatras. Duke kryer ecjen cirkumambulatore përreth tempullit, besimtari shikon faltore dhe hyjni të shumta në niket e murit të jashtëm duke përfshirë 104 të vizituara gjatë yatras. Varanasi përmban pesë territore të shenjtë, që simbolizojnë gjithësinë: Pesa është numri i Shivës, që është një nga anëtarët e trinisë së panteonit hindu, kontrolluesi i kohës dhe shkatërruesi i universit si dhe hyjnia padrone e Varanasit. Pesë itineraret e shenjta përcaktojnë territorin e tyre dhe pasqyrojnë mite të ndryshme; megjithatë udhëtimi i pelegrinazhit fillon dhe përfundon gjithmonë në Tempullin Vishveshvara – kolona në qendër të botës, ose {{lang|la|axis mundi}}. Pesë territoret janë gjithashtu të lidhura me simbolet e trupit hyjnor, fuqisë transhendentale dhe chakrave (shtresave). Këta janë analoge me pesë elementet e mëdha të organizmit sipas [[mitologjia hindu|mitologjisë hindu]].<ref>Rana P.B. Singh: Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape; 1991, fq. 9</ref> Pesë cirkuitet e shenjta përfaqësojnë pesë elementet bazë të kozmogonisë hindu, përkatësisht eteri, toka, ajri, uji dhe zjarri. Në trupin njerëzor këta elementë simbolizojnë përkatësisht kokën, këmbët, fytyrën, gjakun dhe zemrën. Kjo analogji e territoreve të shenjta tregon më tej ndërlidhjen midis qenieve njerëzore dhe kozmosit, të zhvilluar në një gjendje të fortë lidhjet me të shenjtën, ku “secili shikon shpirtin e vetë”.<ref>R.P.B. Singh: Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares); 1993, vol. 9 (2), fq. 240-2</ref> Jnanavapi, i konceptuar si {{lang|la|axis mundi}} i kozmosit në sferën mezo-kozmike, është jashtë hapësirës së botës dhe kohës së zakonshme, edhe pse është një vend i dukshëm në tokë. Renditja e faltoreve të Vinayakas (56) tregon gjithashtu një tjetër pamje të modelit kozmik të qytetit. Cirkuitet e ndryshme të pelegrinazhit nuk formojnë kurr forma identike gjeometrike në Varanasi. Megjithatë, gjeomancët dhe hartografët hindu i kozmikëzojnë parregullsitë në një plan gjeometrik të formës qarkore, dhe ndonjëherë në kombinim me format e tjera duke formuar një kozmogramë. {| class="wikitable" |+ Pelegrinazhi, vendet dhe faltoret e shenjta si dhe integriteti kozmogonik<ref>Rana P.B. Singh: 1993. Cosmic Layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi. Architecture & Comportement (Architecture & Behaviour), ISSN: 0379-8585, vol. 9 (2): fq. 247</ref> |- ! Itinerari i pelegrinazhit!! Makro-kozmosi: planetet!! Mezo-kozmosi: drejtimet!! Mikro-kozmosi: 3 botët mitike/2 pjesët e ditës!! Faltoret gjatë itinerarit = 1x 2 x 3 |- | Chaurashikroshi|| 9|| 8|| 2|| 144 |- | Panchakroshi|| 9|| 4|| 3|| 108 |- | Nagar pradakshina|| 9|| 4|| 2|| 72 |- | Avimukta|| 9|| 4|| 2|| 72 |- | Antargriha|| 9|| 4|| 2|| 72 |- | Tërësia e faltoreve|| 9|| 13|| 4|| 468 |} {| class="wikitable" |+ Pesë nivelet e territoreve të shenjta në Varanasi<ref>Rana P.B. Singh: 1993. Cosmic Layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi. Architecture & Comportement (Architecture & Behaviour), ISSN: 0379-8585, vol. 9 (2): fq. 239-49</ref> |- ! scope="col" | Makro-kozmosi !! scope="col" | Mezo-kozmosi: itinerari i shenjtë !! scope="col" | Mikro-kozmosi: pjesët e trupit !! scope="col" | Fuqia trashendentale !! scope="col" | Çakra (sfera) !! scope="col" | Nr i faltoreve gjatë itinerarit |- | Qielli|| Chaurashikroshi|| Koka|| Vetëdija|| Ushqimi|| 144 |- | Toka|| Panchakroshi|| Këmbët|| Veprimi|| Mendja|| 108 |- | Ajri|| Nagar Pradakshina|| Fytyra|| Njohja|| Fryma|| 72 |- | Uji|| Avimukta|| Gjaku|| Dituria|| Intelekti|| 72 |- | Zjarri|| Antargriha|| Zemra|| Bekimi|| Bekimi|| 72 |} Tetë pikat ndërlidhëse në itinerarin e jashtëm kontrollohen nga tetë format e Bhairavës (forma e tmerrshme e Shivës që kujdeset për “Kohën” dhe “Vdekjen” në drejtimet kardinale), nga të cilat tre janë përgjatë Gangut në anën e djathtë. Pesë të mbeturat janë në anën e majtë të itinerarit të shenjtë dhe i referohen pesë vendeve të qëndrimit gjatë cirkuitit Panchakroshi. Numri i vendeve dhe faltoreve të shenjta përgjatë pesë itinerareve të pelegrinazhit simbolizojnë tërësinë kozmogonike. Numri i përgjithshëm i të gjitha faltoreve arrin deri në 468 që në vetvete formën një paralele e shumëfishit të 9 planeteve x 13 muajve (duke përfshirë një muaj shtesë) x 4 drejtimet, ose pjesët mitike të ditës. Është gjithashtu një shumëfish i 12 zodiakëve x 13 muajve x 3 botëve mitike. Është gjithashtu një rezultat i 12 zodiakëve x 13 muajve x 3 botëve mitike. Numri 108 është simbol i hapësirës integruese (9 planetet) dhe kohës (12 muajt). Numri 144 (12 x 12) i referohet kozmogonisë ku makro-kozmosi (12 zodiakët) takohen me mikrokozmosin (12 muajt), kështu nga udhëtimi tokësor mund të përjetohet ndodhia tokësore. Në ritualet hindu, ky numër ka domethënie të veçantë; ai i referohet produktit të 9 planeteve x 4 drejtimeve x 4 pjesëve të ditës (yama). Ky numër mundë konceptohet edhe si produkt i 9 planeteve x 2 shtresave: qielli dhe toka (imazhi dhe pasqyrimi) x 8 drejtimet. Numri 72 përfaqëson produktin e 12 zodiakëve, ose 12 muajve dhe 2 itinerareve hemisferikë (ayana) të diellit (veriori dhe jugori) dhe 3 botët mitike, dmth. qielli, toka dhe atmosfera në mes (12 x 2 x 3). Qendra, axis mundi ― Vishveshvara, ndërlidh tre botët dhe atributet e manifestimit të mandalës kozmike. Ky është simbol i coincidentia oppositorum, të shprehur nga zero ― një ‘pikë’ dhe gjithashtu një entitet i pakufizuar, pika produktive e potencialitetit. Për më tepër, filozofikisht “kjo pikë qendrore tregon ndërmjetësimin e paradoksit të potencialit maksimal të përmbajtur mbrenda një minimumi të pa reduktueshëm...”<ref>Richard Lannoy: The Speaking Tree: A study of Indian Culture and Society; 1971, fq. 344</ref> Konkluzione të tjera e konsiderojnë këtë mandala kozmike si produkt të 1) 12 zodiakëve dhe 6 stinëve, 2) 24 homologjive dhe 3 botëve mitike dhe 3) 9 planetet dhe 8 drejtimet etj. Një tjetër numër i zakonshëm që i referohet formave të Shivës në një cirkuit të veçantë, ose numrit të përgjithshëm të faltoreve të Vinayakës është 56. Ai i referohet konceptit të gardianit hyjnor. Perëndia gardiane (Shiva, ose Ganesha/Vinayaka) në nyjat e tetë drejtimeve kardinale në të shtatë shtresat e atmosferës (8 x 7) i mbron qeniet njerëzore nga pengesat. Numri i përgjithshëm i faltoreve të Shivës në Varanasi, sipas Kashi Khandas është 324, d.m.th.. 108 në secilën prej 3 botëve mitike. Ata që jetojnë në Kashi duhet të ndjekin të paktën një nga itineraret Antarvedi Parikrama (cirkumambulacioni i ultësirës midis dy lumenjve; Gangu dhe Yamuna në këtë rast), Dainik Parikrama (cirkumambulacioni i përditshëm) ose Panchkroshi Parikrama (cirkumambulacioni Panchkroshi). Si trupi njerëzor, territori i shenjtë i Varanasit është Brahmani që ndriçon botën dhe banon brenda kështjellës së pesë chakrave (sferave), brendësia e botës. Në këtë mënyrë udhëtimi i pelegrinazhit e transformon udhëtimin makrokozmik në një mikrokozmos. ;1. Chaurashikrosha Chaurashikrosha është territori i shenjtë i 84-kroshave (ku një krosha është e barabartë me 3.52&nbsp;km.), itinerari më i jashtëm i pelegrinazhit që ka formë tërësisht rrethore. Ky itinerar pelegrinazhi tashmë ndiqet rrallë. Chaurashikroshi Yatra simbolizon aureolën e dritës kozmike, është i përcaktuar bazuar te faltorja Madhyameshwara si qendër dhe Dehli Vinayakas si pikë radiale, në një largësi prej 5 kroshash (baras me 17.6&nbsp;km) dhe një diametër prej 296&nbsp;km. Perimetri i tij identifikohet me territorin kozmik të quajtur Kashi Mandala. Simbolikisht ai përfaqëson kufirin e jashtëm të universit brenda të cilit qëndrojnë katër territoret e tjera të shenjta. Kështu, ecja rituale përreth këtij itinerari territorial simbolizon udhëtimin e shenjtë në kozmos.<ref>Rana P.B. Singh: The Pilgrimage Mandala of Varanasi/Kashi: A study in Sacred Geography; 1987, National Geographical Journal of India, nr. 33 (4), fq. 503</ref> Itinerari i jashtëm i njohur si itinerari Chaurashikroshi Yatra është i ndarë në tetë drejtime (ashta-dik) dhe i mbrojtur nga hyjnitë drejtimore. Secili nga këta drejtime është i rregulluar dhe kontrolluar nga hyjneshat e ciklit vjetor (12 zodiakët/muajt), të quajtura Shakti (hyjneshat e fuqisë) dhe kështu numri i tyre arrin në 96 (8 x 12). Në një hartë konjitive pelegrinazhi të përgatitur nga Kailashnath Sukul në vitin 1876 vendndodhja e faltoreve dhe idhujve përgjatë itinerarit të shenjtë është paraqitur si një mandala. Miti tregon se 96 shaktit kishin ndihmuar hyjneshën Durga në vrasjen e ushtrisë së demonëve. Në fund të luftës, Durga përmendi emrat e tyre.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 72.3-13</ref> Akti i këtyre shaktive në çdo drejtim mbikëqyret nga Kshetra Devi (hyjneshë territoriale), një formë e Hyjneshës së Madhe [[Durga]] dhe e ndihmuar më tej nga një formë e Bhairavës (partneri i saj mashkullor), një hyjni drejtimore (dikpala) dhe tre vetala (‘hyjni ndihmëse’). Në këtë mënyrë shenjtëria e kohës (12 muajt) dhe hapsirës fizike (8 drejtimet) në fund bashkohen në një gjendje kozmike të kontrolluar dhe mirëmbajtur nga shaktit. Në qendër qëndron Saubhagya Gauri që mbikqyr artikulimin dhe organizimin.<ref>Kashi Khanda; Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, 1961, 72.91</ref> Simbolizmi numerik i lidhur me numrin e hyjnive gjatë këtij itinerari mund të interpretohet gjithashtu në një kornizë kozmogonike. Ndodhen 96 shakti (8 drejtimet x 12 muajt), 8 kshetra devi, 8 bhairava, 8 dikpala dhe 24 vetala; kështu numri i përgjithshëm arrin në 144. Numri 144 (12 x 12) lidhet me kozmogoninë ku makrokozmosi (12 zodiakët) çon te mikrokozmosi (12 muajt). Numri 144 interpretohet si prodhim i 9 planeteve hindu (makrokozmosi) i shumëzuar me 8 drejtimet (mezo-kozmosi) dhe 2 pjesët e ditës (dita dhe nata, mikrokozmosi). Referime e parë e kardinalitetit dhe gjeometrisë së shenjtë ka qenë bërë bazuar te Madhyameshwara si qendër dhe Dehli Vinayaka si pika qendrore;<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ Padma Purana]; 2008, 65.14-20</ref> në fakt, kjo ishte identike me Chaurashikroshi Yatran. Me kalimin e kohës burimet tekstore përshkruajnë Jnanavapin si pikën qendrore dhe strumbullarin për të gjithë pelegrinazhet dhe ritualet; kjo çoi në pranimin e Panchakroshit si zëvendësues të itinerarit të jashtëm, që harxhon më pakë kohë dhe metaforikisht paraqet arketipin e kozmik. Drejtimet kardinale dhe ndërkardinale janë referuar si pika që përshkruajnë itineraret, megjithatë ata rrotullohen në gradë të ndryshme. Kjo mund të shpjegohet lehtësisht me krahasimin e 56 faltoreve të Vinayakës, që gjenden në itinerarin spiral (7 rrotullime) dhe ndjekin pikat kardinale të dyfishta (8 drejtimet). Vendndodhja e saktë ka qenë matur me ndihmën e marrësve GPS me ndihmën e J. McKim Malville.<ref>J. McKim Malville & Rana P.B. Singh: Pilgrimage mandalas of the Gangetic plains; “Pilgrimage: Text and Context”, 1998</ref> Sipas Malville kjo është një përpjekje në organizim në shkallë të madhe dhe pasi rreshtimet e jashtme nuk konvergojnë drejt Jnanavapit dhe të dy qendrat gjenden në kontekste të ndryshme, i gjithë sistemi bëhet kompleks. ;2. Panchakroshi (territori i shenjtë i 25-kroshave) Itinerari që përcakton këtë territor shtrihet në një distancë prej 88.5&nbsp;km (25 krosha). Ky itinerar kryhet në këmbë dhe është i ndarë në pesë pjesë të identifikuara me pesë pikat ku pelegrinët qëndrojnë përgjatë natës në bujtina ([[dharamshala]]) (që në tërësi janë 44). Ky itinerar tani ka zëvendësuar të mëparshmin dhe është më popullori.<ref>R.P.B. Singh: Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred journey, ecology of place, and faithscape; N.G.J.I., 1991, nr. 37 (1-2), fq. 49-98</ref> Miti i lidhur me këtë itinerar i përket shekullit të XII dhe gjendet në një formë më të zhvilluar në mitet e mëvonshme (rreth shek. të XVI). Një shumësi mitesh që kanë të bëjnë me këtë udhëtim të shenjtë gjenden në literaturën mitologjike.<ref>Rana P.B. Singh: Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape; 1991</ref> Në një farë mënyre, Itinerari Panchakrosha Yatra simbolizon itinerarin kozmik, mandalan. Përgjatë itinerarit mandala të Panchkroshit, ndodhen 108 vende të shenjta dhe faltore nga të cilat 36 janë të lidhura me Gangun. Numri 108 është një numër i shenjtë për hindutë dhe mund të interpretohet në mënyra të ndryshme. Në mënyrë simbolike shënon tërësinë e kohës ciklike, d.m.th.. 12 zodiakët dhe 9 planetet (12 x 9 = 108) dhe gjithashtu 27 nakshatrat (yjësitë), secili me 4 charana (faza) (27 x 4 = 108) në Kozmologjinë Hindu. Paralele të tjera kozmogonike janë produkti i 36-ës, që simbolizon 36 krore (dmth. 360 milionë) qenie hyjnore ose 36 varietetet e perëndive hindu dhe 3 botët mitike, që të dyja bëjnë 108.<ref>Singh, Rana P.B. 1991. Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape; fq. 13</ref> Një ditë dhe një natë e Brahmas është llogaritur gjithashtu se përputhet me 108 vjet.<ref>Mircea Eliade: The Sacred and the Profane; 1991, fq. 60-1</ref> Teologjikisht, 108-ta mund të interpretohet në këtë mënyrë: ‘8-ta’ në të është e lidhur me 8 drejtimet kardinale (referimi i hapësirës që tregon sferën e kozmosit), ‘0-ja’ përfaqëson zbrazëtinë në të cilën në fund kozmosi rikthehet, ndërsa ‘1-shi’ përfaqëson njëjtësinë e pafundme kozmike duke paraqitur kështu ‘njësimin me kozmosin’, ku qeniet njerëzore dhe superndërgjegjet hyjnore bëhen një.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 5, fq. 152</ref> Ky udhëtim zhvillohet që nga kohët e lashta dhe në kohët mesjetare u bë shumë popullor duke vijuar edhe të jetë i shquar edhe sot. Panchkrosha Yatra për bëhet nga fjala pancha = pesë dhe krosha = njësi mase indiane e largësisë ku 1 krosha = afërsisht me 2.2 milje dhe Yatra = udhëtim. Kështu, Panchakroshi Yatra është një udhëtim prej pesë kroshash, e barabartë me 11 milje ose 17.6 kilometra. Ky itinerar konsiderohet si kufiri i jashtëm i Kashit. Cirkumambulacioni në mandalan e Kashit është si cirkumambulacioni në të gjithë universin. Duke ndjekur këtë udhëtim nënkuptohet njësimi me universin dhe të plotfuqishmin, që nënkupton arritjen e shpëtimit të përjetshëm. Udhëtimi nis nga Ghati Manikarnika duke vijuar në pesë ndalesa të rëndësishme që janë si vijon: 1) Kardameshwara –“zoti i Kardamit”, Kandava (6 milje nga Manikarnika). 2) Bhimachandi – “Chandi i madh” (10 milje nga Kardameshwara). 3) Rameshwara – “zoti i Ramas”, 14 milje nga Bhimachandi. 4) Kapildhara – “rrjedha e Kapilas, 14 milje nga Rameshwara and 5) Manikarnika -- 6 milje nga Kapildhara. Midis 108 faltoreve përgjatë këtij udhëtimi, 56 janë të lidhura me Shivën, 11 me Ganeshën (ose Vinayakën), 10 me ganat, 11 me devit dhe 4 faltore janë të lidhura me Vishnun. Në itinerarin e Panchkroshi Yatras ndodhen gjithashtu faltore të Bhairavës ashtu si dhe disa kunda (pellgje) dhe kupa (puse). Pasi rikthehen te Manikarnika, pelegrinët lahen aty dhe pastaj vizitojnë faltoret e Siddhi Vinayakas, Vishvanathait, Annapurnas, Dhundhirajas, Dandapanit dhe Kala Bhairavas për të përmbyllur Panchkroshi Yatran e tyre. Pesë ndalesat kryesore gjatë pelegrinazhit, nuk janë vetëm pesë entitete të rëndësishme por ato simbolizojnë edhe panchtatvan (pesë elementet bazë, zjarrin, ujin, tokën, ajrin dhe qiellin), pesë karmendriyat (pesë organet e veprimit, sytë, veshët, hunda, gjuha dhe lëkura) dhe pesë jnanendriyat (pesë organet shqisore, shikimi, dëgjimi, nuhatja, shijimi dhe prekja) po ashtu. Megjithatë, të gjitha këto paraqesin afrimin e pelegrinëve me të gjithëpushtetshmin, fuqinë supreme dhe njësimin me supremacinë. Përpara fillimit të udhëtimit, sipas besimit hindu, duhet bërë përgatitja fetare për të kënaqur veten e brendshme. Kjo përfshinë bërjen e Sankalpas (deklarimi i synimit) dhe vizitimi i disa faltoreve specifike etj. Ka gjithashtu një përmendje të sekuencës së përpiktë të faltoreve në pelegrinazh dhe faltoret e sakta dhe numri i tyre i përgjithshëm përgjatë itinerarit Panchkroshiya në çdo tekst të lashtë pasi ata dallojnë në përshkrimin e tyre. Panchkroshi Yatra kryhet përgjithësisht në Chaitra Masa (mars-prill) dhe në Phalguna Masa (shkurt-mars), por dita më e mbarë për këtë udhëtim të shenjtë është e lidhur me Mahashivaratrin, ‘nata e madhe e Shivës’, që festohet gjatë Phalguna Krishna Chaturdashit (dita e 13-të e dyjavëshit të hënës së vjetër të Phalguna Masas). Tempulli Panchkroshiya, në një farë mënyre, përfaqëson kufijtë gjeo-hapësinorë të Kashi Mandalas. Ky tempull, mbi bazën e arkitekturës dhe skalitjeve të tij, mund të quhet si një ‘hartë e ndërtuar’. Tempulli përmban qindra nike në Pradakshina Patha (rrugica e cirkumambulacionit) e tij, që përfaqëson tempujt dhe një seri faltoresh, që ekzistonin në kohën e ndërtimit të tempullit. Data e ndërtimit të tempullit është e panjohur, megjithatë arsyeja për ndërtimin e këtij tempulli duhet të ketë qenë e lidhur me bamirësinë, në kuptimin se të verbërit, të gjymtuarit, të moshuarit dhe të paaftët fizikisht që nuk ishin të aftë ta kryenin pelegrinazhin Panchkroshi Yatra, do të fitojnë punya (përfitimet e shpirtërore nëpërmjet veprimtarive fetare) të saj duke qenë të aftë të shikojnë të gjitha faltoret në të njëjtin vend. ;3. Nagar Pradakshina Kjo, një formë abstrakte e territorit të mësipërm të shenjtë, ka qenë përshkruar gjerësisht në mitologji. Ai përcakton kufijtë e jashtëm të qytetit të Varanasit. Itinerari mbulon një distancë prej 25&nbsp;km dhe kalon në 72 faltore dhe site të shenjta. Simbolizmi kozmologjik i numrit 72 mund të interpretohet në mënyra të ndryshme: një produkt i 12 muajve, 2 itinerareve hemisferikë të diellit (verior dhe jugor) dhe 3 botëve mitike (parajsa, toka dhe atmosfera/qielli); 12 zodiakët dhe 6 stinët; 9 planetet dhe 8 drejtimet etj. Pelegrinët besojnë se udhëtimi i shenjtë në këtë territor mundëson çlirimin nga të gjithë tipet e mëkateve –dhe u mundëson atyre të purifikohen nëpërmjet pamjes së bekimit hyjnor. Normalisht, pelegrinët e realizojnë këtë udhëtim në dy ditë, ndërsa ndalojnë te Pashapani Vinayaka. ;4. Avimukta Itinerari i katërt i shenjtë bazohet te zona “e pa braktisur kurr” nga Shiva. Sipas mitit Shiva nuk e ka lënë kurr këtë territor madje edhe në kohët e shpërbërjes dhe se prandaj ai është quajtur avimukta (që do të thotë pikërisht ‘territori i pa braktisur ndonjëherë’). Mitologjia përmend se kjo zonë e shenjtë ruan fuqinë mistike të Shivës, të iniciuar me tre format e cilësive të tij, e vërteta (sat), e këndshmja (cit) dhe lumturia (ananda). Përgjatë këtij itinerari gjenden 72 faltoret dhe sitet e shenjta. Sipas një miti të Skanda Puranas, Surya (Dielli) e këshilloi Shivën të jetonte në këtë zonë përgjithmonë, prej nga ka rrjedhur emri avimukta. Qendra e këtij territori është faltorja e Avimukteshwaras, nga ku niset itinerari qarkor në një rreze prej rreth 2&nbsp;km. Ky itinerar nuk e kapërcen kurr lumin Gang, por ndjek bregun e majtë të lumit. Tre faltoret e vendosura mbi bregore të ngritura, që përbëjnë pika referimi, nga jugu në veri janë: Tripurantakeshwara, Valmikeshwara dhe Omkareshwara. Këto tre faltore bregore simbolizojnë gjithashtu tre majat e tridentit (trishula) të Shivës. Itinerari procesional nga Maheshwara vijon në një formë komplekse spiraleje, duke u rrotulluar katër herë përpara se më në fund të arrijë te Avimukteshwara. ;5. Antargriha (territori i “shenjtërores së brendshme”) Itinerari i shenjtë i këtij udhëtimi lëviz shtatë herë përreth Tempullit Vishvanatha. Ai përfshin 72 faltore dhe site të shenjta, mes të cilëve 56 janë forma të Shivës. Kjo simbolizon integritetin kozmik, d.m.th. 7 chakrat (zonat e energjisë kurrizore, ose pleksuset) dhe 8 drejtimet kardinale. Spiralja e përdredhur shtatë herë simbolizon kuptimin e realitetit fizik dhe transhendental si dhe përkujton pelegrinazhin që qendra e hyjnisë padrone, Shiva, është kudo, por mbyllja e perimetrit askund. Në terma të filozofisë hermeneutike, kjo mund të shihet si thelbi i “rrathëve që nuk mbyllen asnjëherë”. Kjo strukturë spirale është rezultat i procesit të zhvillimit njomonik, forma arketipike të cilit mund të konsiderohen katrori dhe njomoni.<ref>Robert Lawlor: Sacred Geometry; 1982, fq. 66</ref> Pasi bëhet një zhytje e shenjtë në lumin Gang në Ghatin Manikarnika, pelegrinët së pari kryejnë një vizitë në pikën qendrore, Vishveshvara, pastaj vazhdojnë më tej nga aty deri te shenjtërorja e brendshme, duke ndjekur itinerarin spiral. Në këtë mënyrë ata marrin dobinë më të madhe fetare, që rezulton në paqe dhe çlirim nga rimishërimi. Në kontekstin e alkimisë, këto shtatë chakra spirale (itinerare) “na bëjnë një pjesë jetësore të vorbullës së energjisë mbrapa të gjithë jetës këtu dhe atyre u bëhet në këtë botë çfarëdo kenë nevojë për veten e tyre”.<ref>H. Margold: The Alchemist’s Almanach; 1991, fq. 47</ref> [[File:Ganga Dwar, Gateway of Corridor of Kashi Vishwanath Temple, Varanasi.webp|thumb|Portiku i Tempullit Kashi Vishvanatha]] ===Monumente të shquara=== Monumentet e Varanasit janë ndërtuar nën patronazhin e sunduesve të ndryshëm me stile të larmishme arkitekturore. Pak monumente datojnë përpara pushtimit mysliman të fundit të shekullit të XII, madje pak datojnë edhe para kohës së Akbarit, në shekullin e XVI. Monumentet myslimane kanë filluar me sulmet e hershme të Mahmud Ghaznit në 1033. Master Plani Zhvillimit të Qytetit (1991-2011) ka identifikuar zonat e trashëgimisë së qytetit dhe ka formuluar rregullimet në mënyrë të përshtatshme për mbrojtjen dhe zhvillimin e tyre. Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit së fundmi ka ndërrmarrë hapa për hartimin e një dokumentacioni të kuptueshëm të trashëgimisë së gjerë arkitekturore dhe asaj jo materiale të qytetit nëpërmjet formulimit të kornizës ligjore për ruajtjen e përshtatshme të panoramës së tij kulturore. Përveç 19 siteve arkeologjike të identifikuara nga Archaeological Survey of India (ASI),<ref name="Archaeological Survey of India">{{cite web|title=Alphabetical List of Monuments – Uttar Pradesh|url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_uttarpradesh_patna.asp|language=en|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=22 tetor 2012|archive-date=11 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111101312/http://asi.nic.in/|url-status=dead}}</ref> disa nga vendet më famshme të interesit janë Aghor Peethi, [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgir]], [[Kolonat e Ashokas|Kolona e Ashokas]], Bharat Kala Bhawani (muzeu i artit), Tempulli Bharat Mata, Central University for Tibetan Studies, Tempulli Dhanvantari, Mandiri i Durgës, [[Xhantar Mantari i Varanasit|Xhantar Mantari]], [[Tempulli Kashi Vishvanatha]], Tempulli Sankat Mochan Hanuman, Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith, [[Tempulli i Ri Vishwanath]] në kampusin e Banares Hindu University, [[Fortesa e Ramnagarit]], [[Ghatet në Varanasi|Ghatet breg-lumore]], Tempulli Tulsi Manas.<ref name="Tourist">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/default.htm|title=DEO Varanasi|work=Tourist Information: Places of Interest|language=en|publisher=Varanasi District Administration by National Informatics center}}</ref> '''Stupa Dharmarajika''' është një nga pak stupat para-Ashokase që kanë mbijetuar, megjithëse vetëm themelet i kanë mbetur. Pjesa tjetër e Stupës Dharmarajika u zhvendos në Varanasi për tu përdorur si material ndërtimi në shekullin e XVIII. Në atë kohë, u gjetën gjithashtu edhe reliket e Stupës Dharmarajika. Këto relike u hodhën për pasojë në lumin Gang. Rrënojat e '''Mulagandhakuti Viharas''' shënojnë vendin ku Buda kaloi stinën e tij të parë të shirave, ndërsa Mulagandhakuti Vihara moderne është manastir i ndërtuar në vitet 1930 nga shoqëria sri-lankase Mahabodhi, me piktura murore të bukura.<ref>{{cite book|last=Nakamura|first=Hajime|title=Gotama Buddha|publisher=Kosei|pages=267|year=2000|language=en|ISBN=4-333-01893-5}}</ref> Mbrapa saj është Parku i Drerit (ku gjenden akoma drerë). ;Stupa Chaukhandi [[File:Chaukhandi Stupa, Sarnath 1 (cropped).jpg|thumb|left|459px|[[Stupa Chaukhandi]], Sarnath]] '''[[Stupa Chaukhandi]]''' përkujton vendin ku Buda takoi dishepujt e tij të parë, që daton nga shekulli i pestë ose më herët. Ajo është një [[stupa (arkitekturë)|stupë]] e rëndësishme budiste e gjendur në [[Sarnathi|Sarnath]] në koordinatat {{coord|25.374102|N|83.023658|E|display=inline}}, 13 kilometra nga Varanasi.<ref>{{cite web|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1526&HistoryID=ab27|title=History of Architecture - Shrines and temples|publisher=historyworld.net|language=en|accessdate=18 dhjetor 2006|archive-date=6 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606172712/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1526&HistoryID=ab27|url-status=dead}}</ref> Sot stupa është një pirg i lartë i mbuluar me një ndërtesë tullash e kryesuar nga një kullë tetëkëndore. Ajo është një monument i ruajtur dhe mirëmbajtur nga Archaeological Survey of India. Stupa Chaukhandi mendohet se fillimisht ka qenë ndërtuar si një tempull i tarracuar gjatë Periudhës Gupta midis shekullit të IV dhe të VI për të shënuar vendin ku Buda dhe dishepujt e tij të parë u takuan duke udhëtuar nga [[Bodh Gaja]] për në [[Sarnathi|Sarnath]]. Më vonë Govardhani, djali i një raxhai, e modifikoi stupën në formën e saj të tanishme duke ndërtuar kullën tetëkëndore për të përkujtuar vizitën e Humayunit, sunduesit të fuqishëm [[Perandoria Mogule|Mogul]].<ref>{{cite web|url=http://www.varanasicity.com/sarnath/chaukhandi-stupa.html|title=Chaukhandi Stupa|publisher=Varanasicity.com|language=en|accessdate=16 tetor 2006}}</ref><ref name="Singh453">R. P.B. Singh: [https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA453 Banaras: Making of India’s Heritage City]; 2009, fq. 453</ref> Në vitet e fundit po i bëhet një restaurim. [[File:Lal Khan Tomb 1 (cropped).jpg|thumb|318px|Varri i Lal Khanit]] ;Varri i Lal Khanit: Varri i Lal Khanit gjendet i vendosur në një distancë prej rreth 6&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i Varanasit, pranë Urës Rajghat, në koordinatat {{coord|25|19|30|N|83|2|25|E|display=inline}}. Ai është një mauzoleum i klasifikuar nën kategorinë e monumenteve myslimane në Varanasi, i ndërtuar sipas [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]]. Varri i Lal Khanit gjendet brenda fortesës së lashtë të Rajghatit (tani e shpërbërë) i ndërtuar në vitin 1773. Lal Khan do të thotë "Khani i Kuq". Ai ndjek qendrën e një oborri të madh drejtkëndor me një kullë në çdo kënd dhe është një strukturë masive me kube e zbukuruar me pllaka me ngjyra. Ndikimi i Periudhës Mogule është shihet qartësisht në arkitekturën e këtij varri. Prania e strukturave si kioska në këndet e çatisë si dhe trajtimi i kolonave dhe mureve është reminishencë e një shkëlqimi të të shkuarës.<ref>{{cito web|url=https://www.asisarnathcircle.org/tomb-lalkhan.php|title=Lal Khan Tomb|publisher=Asi, Sarnath Circle|language=en|date=2 shtator 2013|access-date=26 dhjetor 2016|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029142822/http://www.asisarnathcircle.org/tomb-lalkhan.php|url-status=dead}}</ref> ====Stupa Dhamek==== '''[[Stupa Dhamek]]''' ({{lang-hi|धामेक स्तूप}}) është një nga pak stupat para-ashokane që ekzistojnë akoma, megjithëse vetëm në rrënoja.<ref name="Gupta11">Shobhna Gupta: [https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC&pg=PA11 Monuments of India]; 2003, fq. 11</ref> Shkruhet edhe ''Dhamekh'' dhe ''Dhamekha'', e rrjedhur nga versioni sanskritisht 'Stupa Dharmarajika', që mund të përkthehet si Stupa e mbretërisë së Dharmas). Ajo është e vendosur në koordinatat {{coord|25.3808|N|83.0245|E|display=inline}} në [[Sarnathi|Sarnath]], 13&nbsp;km larg nga Varanasi.<ref>http://www.iloveindia.com/indian-monuments/dhamekh-stupa.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506020540/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/dhamekh-stupa.html |date=6 maj 2010 }} Dhamek Stupa</ref> [[File:Monastery around Dhamek stupa, Sarnath.jpg|thumb|left|432px|Manastiri përreth Stupës Dhamek]] [[stupa (arkitekturë)|Stupa]]t e kanë origjinën nga tumat para-budiste, në të cilat asketikët varroseshin në një pozicion të ulur,<ref>{{cite web|url=http://www.buddhanet.net/stupa.htm|language=en|accessdate=7 janar 2013|title=Buddhist Art and Architecture: Symbolism of the Stupa/Chorten|date=14 gusht 2006|archive-date=7 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307213338/http://buddhanet.net/stupa.htm|url-status=dead}}</ref> të quajtura [[chaitya]].<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htm|accessdate=7 janar 2013|title=THE BUDDHIST STUPA: ORIGIN AND DEVELOPMENT|date=13 janar 2005|archive-date=3 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403024435/http://www.history.upenn.edu/coursepages/hist086/material/sanchi.htm|url-status=dead}}</ref> Pas Parinirvanas së Budës, mbetjet e tij u kremuan dhe hiri u nda dhe u varros nën tetë tuma me dy tuma të tjera që mbanin urnën dhe thëngjijtë. Pak dihet rreth këtyre stupave të hershme, veçanërisht pasi nuk ka qenë e mundur të identifikoheshin dhjetë monumentet origjinale. Gjithësesi, disa stupa të mëvonshme, si ajo e [[Sarnathi]]t dhe [[Sanchi]]t, duket se janë zbukurime të tumave të mëparshme.<ref name="Possehl">Gregory L. Possehl: [http://books.google.co.uk/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA12 The Indus Civilization: A Contemporary Perspective; 2010, fq. 12]</ref> Stupa Dhamek u ndërtua në vitin 500 të e.s.<ref>Sir Banister Fletcher's a History of Architecture; fq. 646</ref> për të zëvendësuar një strukturë të mëparshme të porositur nga mbreti i madh Maurjan, [[Ashoka]] në vitin 249 p.e.s., bashkë me mjaft monumente të tjera, për të përkujtuar veprimtaritë e Budës në këtë vend. Stupat u krijuan si tuma rrethore të rrethuara nga gurë të mëdhenj. Mbreti [[Ashoka]] ndërtoi stupa për të vendosur pjesët e vogla të kalcifikuara të kockave dhe relikteve të tjera të Budës dhe dishepujve të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.indian-heritage.org/aindex.html|title=Stupas|publisher=Indian Heritage|accessdate=20 nëntor 2006|language=en|archive-date=8 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070108045253/http://www.indian-heritage.org/aindex.html|url-status=dead}}</ref> Një [[Kolonat e Ashokës|kolonë e Ashokës]] me një edikt të gdhendur në të qëndron pranë sitit. Ky është vendi më i rëndësishëm për tu vizituar në Varanasi. Çdokush që planifikon të vizitoi Varanasin, do të kaloi me siguri edhe aty. [[Stupa Dhamek]] thuhet se shënon vendin (''Rishipattana'' që mund të përkthehet si "ku Rishi mbërriti") ku Buda dha predikimin e tij të parë për pesë dishepujt e tij pasi arriti ndriçimin,<ref>{{cite web|url=http://www.buddhistpilgrimage.info/sarnath.htm|title=Place of the Buddha’s First Sermon|publisher=Indian architecture|accessdate=19 shtator 2006|language=en|archive-date=28 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060828022730/http://buddhistpilgrimage.info/sarnath.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asia.msu.edu/southasia/india/culture/architecture.html|title=Windows on Asia|accessdate=8 shkurt 2007|language=en|archive-date=1 shtator 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901123953/http://www.asia.msu.edu/southasia/india/culture/architecture.html|url-status=dead}}</ref> "duke treguar Rrugën e Tetëfishtë që të çon te [[Nirvana]]".<ref>Cituar nga: P. de Bruyn, N. Venkatraman & K. Bain: Frommer's India, fq. 340</ref> Në mjaft burime të lashta siti i predikimit të parë është përmendur se ka qenë në një "Mriga-dayaa-vanam″ ose rezervat kafshësh. (Në sanskritisht mriga përdoret në kuptimin e kafshëve të gjahut, ku më i zakonshmi është dreri). Përkrahja e fundit mbretërore në sit daton afërsisht nga shekulli i XII, pas të cilit vendi i Mrigadayavanamit duket se është zhdukur për besimtarët. Stupa u zmadhua gjashtë herë, por pjesa e sipërme është akoma e papërfunduar.<ref>Robert W. Bradnock: Footprint India; 2004, 191</ref> Ndërsa po vizitonte [[Sarnathi]]n në vitin 640, [[Xuan Zang]]u regjistroi se ngulimi kishte mbi 1,500 priftërinj dhe stupa kryesore ishte afërsisht 91.44 metra e lartë.<ref>Robert A. Arnett: India Unveiled; Atman Press, 2006, ISBN 0-9652900-4-2</ref> Në formën e saj të tanishme, stupa është një cilindër solid prej tullash dhe gurësh që arrin një lartësi prej 43.6 metrash dhe që ka një diametër prej 28 metrash. Është struktura më masive në Sarnath.<ref>{{cite web|url=http://www.varanasicity.com/sarnath/dhamek-stupa.html|title=Dhamekh Stupa|publisher=Varanasicity.com|accessdate=16 tetor 2006|language=en}}</ref> Bazamenti duket se ka mbijetuar nga struktura e Ashokës: faqet e gurëve janë skalitur dhe paraqesin motive delikate floreale me origjinë nga [[Perandoria Gupta]]. Muri është i veshur me figura të rafinuara njerëzore dhe shpendësh të skalitura, ashtu si dhe mbishkrime në shkrimin Brāhmī.<ref>{{cite web|url=http://www.culturalindia.net/monuments/dhamekh-stupa.html|title=Dhamekh Stupa|accessdate=19 shtator 2006|language=en|archive-date=21 gusht 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060821195404/http://www.culturalindia.net/monuments/dhamekh-stupa.html|url-status=dead}}</ref> Stupa Dhamek u përfshi në romanin misterioz thriller indian të vitit 2014, ''The Emperor's Riddles'' të shkruar nga Satyarth Nayak. [[File:Courtyard at Observatory of Man Singh.jpg|thumb|375px|Pjesa ballore e observatorit Xhantar Mantar]] ====Xhantar Mantari==== '''[[Xhantar Mantari i Varanasit]]''' {{lang-hi|जंतर मंतर}}, i ndërtuar në vitin 1737, është një nga pesë observatorët e ndërtuar nga mbreti i Amberit, Jai Singh-u II në Indi.<ref name="Altitude Jantar">{{cite news|title=Altitude|publisher=daftlogic.com|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.daftlogic.com/}}</ref><ref name="History Jantar">{{cite news|title=History|publisher=Varanasi.org|accessdate=1 gusht 2015|language=en|url=http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|archive-date=15 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315084810/http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Jantar Mantar">{{cite news|title=Jantar Mantar|language=en|publisher=Varanasi city website|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.varanasicity.com/jantar-mantar.html}}</ref><ref name="About Jantar Mantar">{{cite web|title=About Jantar Mantar|language=en|publisher=holidayiq.com|accessdate=7 shtator 2015|url=http://www.holidayiq.com/Jantar-Mantar-Varanasi-Sightseeing-588-2740.html|archive-date=9 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109172438/http://www.holidayiq.com/Jantar-Mantar-Varanasi-Sightseeing-588-2740.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Jantar Mantar in Varanasi">{{cite news|title=Jantar Mantar in Varanasi|publisher=hoteltravel.com|accessdate=1 gusht 2015|language=en|url=http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924031405/http://www.hoteltravel.com/india/varanasi/jantar-mantar-in-varanasi.htm|archive-date=24 shtator 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Jantar Mantar information">{{cite news|title=Jantar Mantar information|language=en|publisher=visitinvaranasi.com|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915155657/http://visitinvaranasi.com/jantar-mantar-varanasi.aspx|archive-date=15 shtator 2015|url-status=dead}}</ref> Observatori Hindu Xhantar Mantar është një monument mjaft popullor në Varanasi, që illustron nivelin e astronomisë si dhe ndërtimit dhe arkitekturë në Indinë e kohës.<ref name="holyvoyages.jantar">{{cito web|url=http://holyvoyages.com/varanasi/about-jantar-mantar-observatory-museum-varanasi-india.aspx|title=Jantar Mantar of Varanasi|website=holyvoyages.com|language=en|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=14 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114035934/http://holyvoyages.com/varanasi/about-jantar-mantar-observatory-museum-varanasi-india.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="Places Of Interest">{{cite news|title=Places Of Interest|publisher=Varanasi.nic|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://varanasi.nic.in/tourist/tourist4.html|archive-date=13 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313154352/http://varanasi.nic.in/tourist/tourist4.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cito web|url=http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|title=Jantar Mantar of Varanasi|website=varanasi.org.in|language=en|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=15 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315084810/http://www.varanasi.org.in/jantar-mantar-varanasi|url-status=dead}}</ref> Observatori, i vendosur në koordinatat {{coord|25|18.467|N|83|00.658|E|display=inline}} (Qendra e Observatorit Xhantar Mantar), zotërohet nga Archaeological Survey of India.<ref name="Coordinates Jantar">{{cite news|title=Coordinates|publisher=latlong.net|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.latlong.net/|archive-date=7 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/|url-status=dead}}</ref> Monumenti u ndërtua me synimin për të krijuar kalendare të sakta diellore dhe hënore si dhe për të studiuar objektet kozmike. =====Historia===== [[Xhantar Mantari i Varanasit]] u ndërtua në vitin 1737 nga mbreti i Amberit (Jaipurit), Sawai Jai Singh II (1686-1745), themelues i qytetit të Jaipurit dhe pasardhës i raxha Man Singh-ut. Maharaxha Jai Singh-u II ishte aq i dhënë pas astronomisë, shkencës dhe teknologjisë sa, midis viteve 1727 dhe 1737, ndërtoi jo një por pesë Xhantar Mantarë në qytete të ndryshme.<ref name="About Jantar Mantar"/> Në fillim të shekullit të XVIII, ai i dërgoi studiuesit e tij për të studiuar dizajnin, ndërtimin dhe teknologjinë e observatorëve, në mënyrë që të ndërtonin observatorët më të mirë në rajon. Studiuesit u kthyen me shqyrtimet dhe doracaktët e tyre të astronomisë dhe pas kësaj, Jai Singh-u II ndërtoi observatorë në [[Xhaipuri|Xhaipur]], [[Mathura]], [[Nju Delhi]], [[Uxhaini|Uxhain]] dhe në Varanasi.<ref name="History Jantar"/><ref name="Jantar Mantar"/><ref name="About Jantar Mantar"/><ref name="holyvoyages.jantar"/> Këto monumente tani menaxhohen nga Qeveria Indiane si monumente historike.<ref name="varanasionline.jantar"/> [[File:Samrat Yantram at Observatory of Man Singh.jpg|thumb|left|347px|Samrata Jantra e Xhantar Mantarit]] Sipas librit të Sir Robert Barker-it, Collected Writing of Dharmpal, të shkruar në vitin 1772, observatori ishte ndërtuar rreth 200 vjet më parë nga Raja Mawnsing, djali i Jaysing-ut. Ai pohon se "Kurioziteti kryesor këtu është observatori ...ka një hark mural të tepër të mirë të vendosur mbi një suva chunam-i, aq të hollë dhe të lëmuar, sa duket si mermer; dhe megjithëse është me siguri shumë e vjetër, është akoma e përsosur, por treguesi është i mangët; humbje që mund të rregullohet nga një person që ka një shije për këto studime..."<ref>[http://voiceofdharma.org/books/tbt/ Collected Writing of Dharampal]; volumi I, kapitulli I, fq. 39</ref> Si Barker edhe Pearse pohon specifikisht se ai ka qenë aty për rreth dy shekuj, megjithatë kjo është më shumë një histori përrallore. Plani i observatorit në pallatin Man Mahal u pregatit nga Jagannath-i, një astronom dhe punimet u zbatuan nga një arkitekt nga Jaipuri i quajtur Sardar Mohan nën mbikqyrjen e Sadashivas.<ref name="varanasitourismtravels.jantar"/> Riparimi dhe rikonstruksioni i parë i Xhantar Mantarit u bë në vitet 1850. Një pllakatë mermeri e vendosur në një mur përmend se observatori u restaurua në vitin 1911-12 me urdhër të mbretit Sawai Madho Singh i Jaipurit, nën drejtimin e astronomit shtetëror Govindracandra Bhavan dhe inxhinierit C. E. Estaworth. Për shkak të përpjekjeve të maharaxha Sawai Singh-ut edhe tani instrumentet e vjetra janë të mirë-konservuara dhe mundësojnë një vëzhgim të mirë.<ref name="varanasitourismtravels.jantar"/> Observatori është i mbrojtur nga Akti i Monumenteve të Lashta dhe Sitet dhe Mbetjet Arkeologjike të vitit 1958, dhe i menaxhuar nga Archeological Survey of India. Që nga viti 1987, janë kryer restaurime dhe konservime në faza dhe shkallë të ndryshme. Në vitin 1988 Departamenti i Vaditjes së [[Uttar Pradeshi]]t e rikonstruktoi dhe riparoi Ghatin Man Mandir, ku gjendet observatori. Në vitin 2000 me një grant prej një milion rupish Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit e rikonstruktoi dhe riparoi këtë ndërtesë historike, por kjo fazë rikonstruktimi është e pamjaftueshme dhe punimet nuk janë të kënaqshme. [[File:Digansa Yantra.JPG|thumb|358px|Digansha Jantra e Xhantar Mantarit]] =====Përshkrimi===== Xhantar Mantari u ndërtua me synimin për të matur kohën vendore, lartësinë e vendit dhe pozicionet e diellit, yjeve dhe planeteve për të përcaktuar eklipset. Lëvizja, shpejtësia dhe sjelljet e yjeve dhe planeteve regjistroheshin nëpërmjet instrumenteve të veçanta.<ref name="History Jantar"/><ref name="Jantar Mantar"/><ref name="About Jantar Mantar"/> Xhantar Mantari është i famshëm edhe si Observatori Man Mandir, si dhe, për shkak të larmisë së instrumenteve, quhet edhe “Janthra Mandir”. Në Indi studimet astrologjike bëhen për të ditur fatin e një personi, përshtatshmërinë dhe suksesin e martesave, lindjen dhe të ardhmen e një fëmije si dhe në kohët e lashta parashikimet astrologjike bëheshin nga priftërinjtë për të njohur nëse vendi do të kishte të korra të mbara ose jo. Në këtë mënyrë [[Xhantar Mantari i Varanasit]] u bë për të parashikuar eklipset dhe lëvizjet e trupave jashtë-tokësorë. Astrologët këtu studionin të gjitha lëvizjet planetare ndërsa inxhinierët vëzhgonin ndërtimin e tij.<ref name="holyvoyages.jantar"/> Krahasuar me Xhantar Mantarët në [[Nju Delhi]] dhe Jaipur, [[Xhantar Mantari i Varanasit]] është më pak i pajisur, por ka orën diellore ekuatoriale që të tjerët nuk e kanë.<ref name="varanasionline.jantar"/> Me ndihmën e orës diellor mund të gjendet ora, pavarësisht se 5-7 minuta diferencë me orën e saktë. Mbreti i zhvilloi instrumentet e observatorit bazuar mbi metoda të sakta ndërtimi, llogaritjeje dhe observimi të vendeve të fiksuara të yjeve dhe planeteve sipas lëvizjeve dhe shmangieve. Instrumentet gjigande prej guri u përdorën për të studiuar lëvizjen e diellit, hënës, yjeve dhe trupave të tjerë qiellorë. Edhe sot llogaritjet e tij janë pothuajse në kohezion me instrumentet moderne teknologjike. Disa nga instrumentet më të rëndësishme të Xhantar Mantarit të Varanasit janë: Disha Jantra, Bhitti Jantra, Digansha Jantra, Samrata Jantra, Laghu Samrata Jantra, Krantivritta Jantra, Prakash Jantra, Narivalaya Dakshin, Çakra Jantra, Dhruva Jantra, Ram Jantra, Uttar Gola etj.<ref name="varanasionline.jantar"/> [[File:Wall of the hall at Observatory of Man Singh.jpg|thumb|left|384px|Muri i hollit të Observatorit]] Në hyrje të tij gjendet Bhitti Jantra (kuadranti muror), që konsiston në një mur 3.353 metra të lartë dhe 2.775 m. të gjerë, në vendin e meridianit; që tani është i rrënuar. Instrumenti më i madh është Samrata Jantra (mbreti i instrumenteve), muri i të cilit është 10.973 m. i gjatë dhe 1.372 m. i gjerë, i vendosur në planin e një meridiani. Njëri skaj është 1.937 m. i lartë, ndërsa tjetri 6.795 m., duke u ngjitur gradualisht drejt pikës së drejtuar nga [[Poli i Veriut]]. Kjo ndihmon në matjen e meridianit dhe lëvizjen e ndonjë planeti ose ylli si dhe diellit, ashtu si dhe itinerari i saktë i një ylli. Një version më i vogël i këtij instrumenti, është Laghu Samrata Jantra. Një tjetër instrument gjigand, i quajtur Digansha Jantra, përdoret për të gjetur gradët e azimutit të planeteve ose yjeve. Xhantar Mantari është i vendosur në çatinë e Pallatit Man Mahal, i njohur në mënyrë popullore si Man Mandir, në Ghatin Man Mandir pranë Ghatit Dashashvamedha dhe Tempullit Kashi Vishvanatha në Godaulia, në bregun perëndimor të Gangut. Ai është i vendosur në një vend të lartë që ujërat e Gangut nuk mund ta arrijnë. Ai gjendet 7&nbsp;km nga Banaras Hindu University dhe 6&nbsp;km nga Stacioni Hekurudhor i Varanasit. Ai është një monument mjaft tërheqës për arkitektët, astronomët dhe inxhinierët.<ref name="varanasionline.jantar">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/jantar-mantar-varanasi|title=Jantar Mantar Varanasi|website=varanasionline.in|language=en|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=15 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215023858/http://www.varanasionline.in/city-guide/jantar-mantar-varanasi|url-status=dead}}</ref> Pranë këtij monumenti gjenden shumë majmunë që grumbullohen në ghatet e Varansit si rezultat i urbanizimit dhe shkatërrimit të habitatit të tyre.<ref name="holyvoyages.jantar"/> Tavanet e ngjyrosura në mënyrë elegante dhe dritaret e pallatit, që shërbejnë edhe si ballkone, janë tërheqje shtesë për vizitorët që nga tarraca e tij mund të shijojnë panoramat e gjera të brigjeve lindore dhe perëndimore të Gangut.<ref name="varanasitourismtravels.jantar"/> Duke qenë se makinat nuk lejohen përtej Godaulias, për të arritur në Observatorin Man Mandir duhet të ecësh në këmbë për 5 minuta. Një shembull i stileve komplekse arkitekturore, struktura tërheq shumë astronomë, inxhinierë, arkitektë dhe shkencëtarë bashkë me udhëtarë për kombinimin e tij të përsosur të formave gjeometrike.<ref name="About Jantar Mantar"/> Monumenti është i hapur të gjitha ditët nga ora 10:00 e mëngjesit deri në orën 5:00 mbasdite.<ref name="About Jantar Mantar"/> Indianët dhe qytetarët e organizatave SAARC (South Asian Association for Regional Cooperation) dhe BIMSTEC (Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation) për të hyrë paguajnë 5 rupi secili, ndërsa të tjerët 100 rupi. Hyrja e fëmijve deri në 15 vjeç është falas.<ref name="varanasitourismtravels.jantar">{{cito web|language=en|url=http://www.varanasitourismtravels.com/things-to-do/places-interest/man-mandir-observatory/|title=Man Mandir Observatory|website=varanasitourismtravels.com|accessdate=7 shkurt 2017|archive-date=30 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430075925/http://www.varanasitourismtravels.com/things-to-do/places-interest/man-mandir-observatory/|url-status=dead}}</ref> Instrumentet e observatorit mbi çatinë e pallatit sot janë të kërcënuara nga degradimi, pavarësisht faktit se monumenti është shpallur monument i rëndësisë kombëtare. Shumica e pllakave të bakrit që shënojnë këndet ë perimetrin e instrumenteve gjithashtu janë të rrëzuara dhe shumë prej tyre tashmë i kanë humbur pjesët e tyre. [[File:Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 01 (cropped).jpg|thumb|369px|Hyrja kryesore e Fortesës së Ramnagarit]] ====Fortesa e Ramnagarit==== '''[[Fortesa e Ramnagarit]]''' ({{lang-hi|रामनगर किला}} është një kështjellë në Ramnagar të Varanasit. Ajo është e vendosur në bregun lindor të lumit Gang, përballë Ghatit Tulsi. Struktura prej guri ranor u ndërtua në [[Arkitektura Mogule|Stilin Mogul]] në vitin 1750 nga Kashi Nareshi, Balwant Singh. Aktualisht, fortesa nuk është në gjendje të mirë. Ajo ka qenë selia e Kashi Nareshit (mbretit të Kashit) që nga shekulli i XVIII. Edhe maharaxhai i tanishëm i Varanasit, Anant Narayan Singh e ka rezidencën në këtë fortesë, megjithëse titulli mbretëror është shfuqizuar që nga viti 1971.<ref name="Mitra 2002">Swati Mitra: [https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA124 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 124–7</ref><ref name="Ram">{{cite web|language=en|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/varanasi/sights/museum/ramnagar-fort-museum|title=Lonely Planet review for Ramnagar Fort & Museum|accessdate=6 nëntor 2012|publisher=Lonely Planet}}</ref> [[Fortesa e Ramnagarit]] është një shembull tipik i [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] me ballkone të skalitur, oborre të hapur dhe pavjone piktoreske. Ajo është e vendosur pranë Gangut në bregun e tij lindor dhe përkundrejt Ghatit Tulsi, në koordinatat {{coord|25|16|48|N|83|01|48|E|display=inline}}, në një sipërfaqe prej 0.217 hektarësh, e ndërtuar me gurë ranorë ''chunar-i'' në ngjyrë kremi. Tani për tani, fortesa është e pa riparuar. Ajo dhe muzeu i saj janë depozituese të historisë së mbretërve të Benaresit. I përmendur si një muze "eksentrik", ai përmban një koleksion të rrallë. Për shkak të vendndodhjes panoramike në brigjet e Gangut, shpesh është përdorur si një vend i jashtëm për xhirimin e filmave.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/> =====Historia===== [[File:Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 06.jpg|thumb|left|428px|Pamje e fortesës nga lumi]] Fortesa u ndërtua në vitin 1752 në qytezën e Ramanagarit, që është e njohur për Portën e Fortesës, Muzeun Mbretëror dhe Rama Lilan. Balwant Singh-u, djali i Mansa Ramas, mori njohjen e mbretërisë së Banarasit nga Muhammad Shah-u, mbreti në Delhi në vitin 1738 dhe në vitet 1750-52 bëri një fortesë në Ramanagar duke ripërdorur mbetjet e fortesës së tij të vogël në Ghatin Jarasandha, tashmë i quajtur Ghati Mir. Qendra e Dinastisë u zhvendos nga Gangapuri këtu gjatë kësaj periudhe. Fortesa tani është pallati rezidencial i ishte maharaxhait të Banarasit. Kjo dinasti i përket kastës Bhumihar Brahmin. Mbishkrimet në ledhet e jashtme të fortesës datojnë nga shekulli i XVII.<ref name="moor"/> [[File:Kings Balcony (cropped).jpg|thumb|406px|Ballkone të Fortesës së Ramnagarit]] =====Përshkrimi===== Fortesa është një vend panoramik në bregun lindor, djathtas të Lumit Gang, përballë [[Ghatet në Varanasi|Ghateve të Varanasit]]. Është 14&nbsp;km nga Varanasi dhe 2&nbsp;km nga Benares Hindu University nëpërmjet Gangut.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/><ref name="Fort">{{Cite web|url=http://easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp|title=Ramnagar Fort & Museum|publisher=Official Website of Eastern UP Tourism|language=en|url-status=dead|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=30 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131130011021/http://www.easternuptourism.com/Ramnagar-Fort.jsp}}</ref> Ura ponton, që mundëson hyrjen në fortesë, i ka dërrasat të rrënuara. Gjatë stinës së musoneve, fortesa arrihet vetëm me varkë përgjatë lumit. Ecja me varkë për te fortesa nga [[Ghatet në Varanasi#Ghati Dashashwamedha|Ghati Dashashwamedha]] në Varanasi merr rreth një orë. Një varkë shtetërore e ngjyrosur me emblema të dyfishta në formën e kuajve mund të shihet e ankoruar në platformën lundruese.<ref name="moor">{{Cite web|language=en|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccphotocoll/f/019pho0000017s3u00001000.html|title=Fort, Ramnagar [Benares]|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Brenda fortesës gjendet një kopsht i mirë-projektuar duke formuar hyrjen për në pallat.<ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccphotocoll/r/019pho0000017s3u00031000.html|title=Rambag (Ramnagar) [Benares]|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ndërtesa është ndërtuar me gurë ranorë ''chunar-i'' ngjyrë kremi në stilin tipik të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]].<ref name="Mitra 2002"/> Ajo bujt Tempullin e Veda Vyasas, një muze dhe kompleksin rezidencial të mbretit.<ref name="Fort"/> Në të gjendet edhe një tempull ''Dakshin Mukhi'' i Hanumanit, që është i drejtuar nga jugu.<ref name="NIC">{{Cite web|url=http://varanasi.nic.in/history/ramnagar.html|title=Ramnagar|language=en|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> Fortesa është ndërtuar mbi terren të lartë, mbi nivelin e vërshimit të ujit të lumit.<ref name="Fodor's 2004">[https://books.google.com/books?id=eM-wM2K5mgYC&pg=PA168 Fodor's India, 5th Edition]; 2004, fq. 168</ref> Fortesa ka shumë ballkone të skalitur, oborret të hapur dhe pavijone.<ref name="Fort"/> Vetëm një pjesë e strukturës është e hapur për publikun, pasi pjesa tjetër është rezidenca e Kashi Nareshit dhe familjes së tij. Kur maharaxhai është në pallatin e tij fortesë flamuri ngrihet mbi të.<ref name="Mitra 2002"/> Brenda fortesës, pallati ka dy kulla të bardha, të pajisura me shkallë. Në fundin e shkallëve, ndodhet një hyrje harkore dhe shumë oborre që të çojnë në kullën e bardhë.<ref name="moor"/> Në anën tjetër të lumit Gang, në qytezën e Ramnagarit, që është pjesë e Aglomeratit Urban të Varanasit, është e njohur për fortesën dhe muzeun e saj. Në pamje të parë sapo hyhet në portën monumentale të fortesës-pallat, Lal Darwaza, që përfshin edhe lagjet e rojeve, armatimet dhe dhomat e depozitimit për instrumentet muzikore. [[File:Ram Nagar Fort 4 - inner courtyard (38569484921).jpg|left|284px|thumb|Hyrje nga oborri i brendshëm i Fortesës Ramnagar]] Rezidenca private e maharaxhait ndodhet në njërën anë të kullës, ndërsa Salla Durbar dhe dhomat e recepsionit në anën tjetër. Një mbishkrim në muret e fortesës pohon: "Shtëpia e fortifikuar e raxhait të Benares-it, me varkën e tij shtetërore".<ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/addorimss/t/019addor0004728u00000000.html|title=The Raja of Benares's palace at Ramnagar from the river, with the Raja's state boat|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library|archive-date=28 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128113823/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/addorimss/t/019addor0004728u00000000.html|url-status=dead}}</ref> Pas një ecjeje të shkurtër në kompleksin e fortesës, duke kaluar nëpër një tunel arrihet në bregun e djathtë të lumit Gang. Duke ngjitur një palë shkallë në të djathtë të mund të shihet Tempulli i Vyasheshvaras, një Shiva linga e vendosur nga asketiku Vyasa, hartuesi i vedave. Në afërsi të saj ndodhet një tjetër tempull që ja vlen të shihet; nga pavijoni panorama e rrjedhës së Gangut është e shkëlqyer. Gjatë muajit të Maghas (janar-shkurt) në çdo të hënë brenda fortesës dhe në depozitën e Ramanagarit zhvillohet një panair, që quhet “Vedavyasa Mela” në nder të Vedavyasas, hartuesit legjendar të vedave (tekste të shenjta) dhe autorit të eposit [[Mahabharata]], të shkruar në shekullin e X p.e.s.. Tempulli i Vedavyasas në Fortesën e Ramanagarit, përgjatë bregut të Gangut, është qendra e këtyre veprimtarive. Në pjesën veriore të kompleksit të fortesës pranë seksionit [[Ramajana]] të muzeut, është Instituti Purana, instituti i vetëm i këtij lloji në vend që merret me botimet dhe interpretimet e puranave (libra mitologjik të hartuar midis shekujve të V dhe të XVI). Që nga viti 1959 instituti ka publikuar një në çdo dy vjet, sipas ecurisë së sponsorizimeve të projektit, botimet kritike të puranave. Në këndin jugor, jashtë pallatit të mbretëreshës, ndodhet një statujë e Hanumanit, shërbyesit majmun të hyjnisë Rama, ulur në një pozicion joga, drejtuar nga jugu. Fytyra e kësaj statuje është e zezë ndërsa trupi i kaftë. Hanumani mbron fortesën nga mallkimi i zotit të vdekjes, Yama, që kontrollon drejtimin jugor. Për shkak të vendosjes në brigjet e Gangut, fortesa dhe pallati janë përdorur shpesh si një mjedis i jashtëm filmimi. Filmi i titulluar ''Banaras'' është një nga filmat popullorë të filmuar aty.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/> Ka qenë pit stopi i 7-të i The Amazing Race 18. Familja mbretërore kujdeset për pronën e saj sipas këndvështrimit të saj pa ndonjë plan të përcaktuar për mbrojtjen dhe konservimin e saj. All India Kashiraj Trust kujdeset për veprimtaritë dhe programet e ndryshme kulturore, shoqërore dhe akademike. Vidya Mandir Trust e lidhur me familjen mbretërore kujdeset për muzeun; ndërsa Centre of Purana Studies administrohet nga All India Kashiraj Trust. {{Multiple image| total_width = 618| image_style = border:none | image_gap = 1 | image1 = Ram Nagar Fort 7 (38464193096).jpg | image2 = Ramnagar Fort, Ramnagar, Varanasi, Uttar Pradesh 02 (cropped).jpg | footer = Modulime të rafinuara artistike të dy ballkoneve të fortesës së Ramnagarit }} =====Muzeu===== Muzeu është i njohur si Saraswati Bhawan dhe gjendet në atë që ishte Salla Durbar ose Salla e Pritjeve të Publikut në fortesë.<ref name="Fort"/> Është i mirënjohur për koleksionet e tij të rralla dhe të pazakonta të makinave të vjetra amerikane, karrigeve të stolisura prej sedani, punimeve prej fildishi, kostumeve mesjetare, palakinëve me brokada ari dhe argjendi (në formën e zambakut). Ai ka shala elefanti të punuara në argjend, argjendari, kostume të bëra me mëndafsh ''kimkhwa'' (prodhimi më i rafinuar i endësve të Varanasit), një sallë mbresëlënëse armatimesh me shpata, topa të vjetër nga [[Afrika]], [[Burma]] dhe [[Japonia]]. Pushkë të vjetra me fitil, nargjile të zbukuruara, kama, portrete të maharaxhajve, instrumente muzikore të zeza, që janë bërë të bardha për shkak të lënies pas dore të mirëmbajtjes dhe një orë e rrallë astrologjike.<ref name="Ram"/> Kjo orë e vendosur në pjesën jugore të pallatit, në seksionin e 4-rt të muzeut mbretëror, jep një larmi informacionesh horologjike dhe astronomike për të përcaktuar të cilët zakonisht nevojiten një numër instrumentesh shkencore. Ajo tregon jo vetëm kohën e saktë, por edhe detajet astrologjike të diellit, hënës dhe planetëve. Ajo është bërë në vitin 1872 nga astronomi i oborrit mbretëror të Varanasit. Për më tepër në muze mbahen dorëshkrime, veçanërisht shkrime fetare. Gjithashtu pjesë e koleksioneve janë edhe shumë libra të ilustruar në stilin e Miniaturës Mogule.<ref name="Mitra 2002"/><ref name="Ram"/><ref name="Fodor's 2004"/> Gjenden pesëqind e tridhjetë e pesë ilustrime që shprehin etosin islamik, secili prej të cilëve ka një bord dekorativ me dizajne zbukuruese florale.<ref name= "Bäumer 2006">[https://books.google.com/books?id=MZ3WAAAAMAAJ Sāmarasya: studies in Indian art, philosophy, and interreligious dialogue: in honour of Bettina Bäumer]; 2006, fq. 193</ref><ref name="Limited2003">[https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 124–7</ref> Muzeu Mbretëror zë mjaft dhoma dhe salla të fortesës dhe është i ndarë në 5 seksione. Seksioni i parë paraqet llojet e ndryshme të mjeteve, mbajtëseve, palankinë dhe howdahë (samarë ose shala për elefantët ose devetë) të bëra prej argjendi për të mbajtur njerëz në supe ose në shpinën e elefantëve, të përdorura gjatë procesioneve solemne ose në raste të tjera të veçanta si dasmat, festat, gjueti, etj. Seksioni i dytë ruan një numër të madh veshjesh ose instrumente të tjera si çibukë, instrumente muzikore, tapete, shtrate dhe karrige që përdoreshin në jetën e përditshme të maharaxhait dhe familjes së tij. Seksioni i tretë konsiston në një koleksion armësh, ku vizitorët mund të shohin evoluimin e armëve, si shpatat dhe topat e përdorur në Ramanagar dhe gjetkë nga harku deri te armët moderne. Ky seksion përmban edhe disa pjesë të mrekullueshme skulpturash fildishi dhe disa trofe gjuetie të maharaxhait. Seksioni i 4-rt i muzeut paraqet shtratin mbretëror, orenditë, kostumet dhe veshjet të tjera mbretërore si dhe disa nga pajisjet që maharaxhai mori si dhurata nga dinjitarët e huaj ose personat e rëndësishëm që e kishin vizituar fortesën. Seksioni i 5-të në fund jep një pamje të Rama Lilas (forma teatrore e historisë së hyjnisë Rama) në Ramanagar - pikturat, maskat dhe pajisjet e lidhura të përdorura dhe të kopjuara ose disa dorëshkrime të vjetra të Ramacharitamanasas së Tulasit (një shenjt-poet i shekullit të XVI). =====Festat===== [[File:Ram Leela Mela As Performed before at Ram Nugur before the Raja of Benares by James Prinsep 1834 (cropped).jpg|left|318px|thumb|Rama Lila Mela, performuar në Ramnagar para Raxhait të Benaresit, 1834]] Pallati fortesë duket shumë vibrant dhe i zbukuruar plotë ngjyra gjatë festës një mujore Rama Lila, kur vihen në skenë skena të ndryshme nga eposi [[Ramajana]]. Në këtë rast, një paradë ose procesion plotë ngjyra i eposit [[Ramajana]] paraqitet si pjesë e festimeve Dussehra, që zhvillohen në tetor nën patronazhin e maharaxhait. Këto festime përmbyllen në ditën e fundit, Dashami (dita e 10-të e muajit hënor) sipas kalendarit hindu (tetori i Kalendarit Gregorian), me diegjen e shëmbëlltyrës së Ravanas, mbretit demon dhe bashkëpunëtorëve të tij, që simbolizon fitoren e të mirës mbi të keqen. Festa përfshin gjithashtu një proçesion paraqitjes të ndryshme të vjetra mbretërore.<ref name="Fort"/> Maharaxhai vijon traditën e familjes së tij të ndjekjes së festës mujore të teatrit Rama Lila të zhvilluar mbrapa rrugëve të fortesës duke kalëruar një elefant të dekoruar në krye të procesionit.<ref name="Limited2003"/> Më parë teatri vihej në skenë nga regjimentet vendase dhe historia epike e Ramajanës lexohej përgjatë gjithë festës mujore.<ref name="Heitzman2004">[https://books.google.com/books?id=c2p0kqUqfQ4C&pg=PA54 James Heitzman: The City in South Asia]; 2008, fq. 54</ref><ref name="Dance"/> Festa të tjera të zhvilluara në fortesë janë ato të muajit të Magh-ut (janar-shkurt) përballë Tempullit të Veda Vyasas, kur pelegrinët vizitojnë Ramnagarin. Në muajin e Phagunës (shkurt-mars) zhvillohet një festë e quajtur '''Raj Mangal''' me një procesion varkash me njerëz, që kërcejnë dhe këndojnë; ajo fillon nga Ghati Asi dhe vijon përgjatë lumit deri përballë fortesës.<ref name="Dance">{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apaccother/019xzz000007513u00004000.html|title=Ram Leela Mela. As performed before at Ram Nugur before the Raja of Benares|language=en|accessdate=7 nëntor 2012|publisher=Online Gallery of British Library}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ====Ghatet==== {{wide image|Varanasi panorama.jpg|945px| Panoramë e [[Ghatet në Varanasi|Ghateve në Varanasi]] nga Gangu}} {{kryesore|Ghatet në Varanasi}} [[File:Meditation on a Ghat on the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|244px|Meditim herët në një ghat të Varanasit]] '''Ghatet në Varanasi'''<ref>{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat.htm|title=Ghats of Ganga at Varanasi|publisher=Department of Culture, Varanasi|language=en|accessdate=20 dhjetor 2010}}</ref> janë vende të shkallëzuara në bregun e lumit që mundësojnë afrimin deri te uji i lumit të Gangut. Qyteti i Varanasit ka 87 [[ghatet|ghate]].<ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/pollution-clogs-indias-sacred-ganges-river/story-fnb64oi6-1226940442658# Pollution clogs India’s sacred Ganges river]</ref> Shumica e ghateve janë vende larjeje dhe ghate për ceremoninë Puja të [[Hinduizmi]]t, ndërsa pak prej tyre përdoren ekskluzivisht si vende kremimi (vende ku digjen trupat e të vdekurve.<ref>Rob Bowden: The Ganges; 2003, Heinemann, ISBN 978-0-7398-6070-0</ref> Shumica e ghateve të Varanasit u ndërtuan pas vitit 1700, kur qyteti ishte pjesë e Perandorisë Maratha.<ref>Diana Eck: Banaras: City of Light; ISBN 978-0-691-02023-5</ref> Ndërtuesit e ghateve të tanishme janë marathat, shindet (scindiat), holkarët, bhonslet dhe Peshwet (peshwat). Shumë ghate janë të lidhur me legjendat ose mitet ndërsa shumë prej tyre janë në pronësi private. Varkat që lundrojnë në mëngjes në Gang përgjatë ghateve janë një tërheqje popullore turistike. [[File:Munshi Ghat Varanasi.jpg|thumb|left|458px|Ghatet, bregut të Gangut në Varanasi]] [[Ghatet]] janë një përbërës i pandashëm i konceptit hindu të hyjnores të përfaqësuar nga elementet fizike, metafizike dhe të mbinatyrshme.<ref name= "Ganga">{{cite web|language=en|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghatr.html|title=Ganga & ghats|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> Varanasi ka të paktën 84 [[ghatet|ghate]], shumica e të cilëve përdoren për banjë nga pelegrinët dhe për kryerjen e ceremonive puxha shpirtërisht domethënëse të [[Hinduizmi]]t, ndërsa pak prej tyre përdoren ekskluzivisht si vende kremimi hindu.<ref name="Ghats">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat1-20.html|title=Ghats of Benares, 1–20|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref><ref name="ghats">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat41-60.html|title=Ghats of Varanasi, 41 to 60|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref><ref name="ghat">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/ghat/ghat61-84.html|title=Ghats of Benares, 61 to 84|language=en|accessdate=3 nëntor 2012|publisher=National Informatics Centre}}</ref> Shkallët e ghateve të çojnë në ujin e lumit Gang, duke përfshirë dhe Ghatin Dashashwamedha, Ghatin Manikarnika, Ghatin Panchganga dhe Ghatin Harishchandra, kur hindut kremojnë të vdekurit e tyre. Shumë ghate janë të lidhura me [[mitologjia hindu|legjendat hindu]] dhe mjaft prej tyre tani janë në pronësi.<ref name="34Bansal35">Sunita Pant Bansal: [https://books.google.com/?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT34 Hindu Pilgrimage]; 2008, fq. 34–5</ref> Shumë prej ghateve u ndërtuan nën patronazhin e Dinastisë Maratha, Shinde (Scindia), Holkar, Bhonsle dhe Peshwa. Një varg në mëngjes që lundron në Gang përgjatë ghateve është një panoramë mjaft e pëlqyer turistike. Shtrirja e gjatë e ghateve në Varanasi e pajisin bregun lumor me një shumësi faltoresh, tempujsh dhe pallatesh të ndërtuar "radhë pas radhe sipër nivelit të ujit".<ref>Kenneth Pletcher: [https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&pg=PA159 The Geography of India: Sacred and Historic Places]; 2010, fq. 159-60</ref> Man Singhu i Amberit ndërtoi Ghatin Maan-Sarowar. Maharaxhai i Darbhangas ndërtoi Ghatin Darbhanga. Tulsidasi shkroi Rāmacaritamānasan te Ghati Tulsi. Qendra e Sri Kashi Math Samsthanit, një shkollë shpirtërore e ndjekur nga brahminët Goud Saraswat, folës të gjuhës konkani, gjendet te Ghati Brahma. [[File:Assi Ghat, Varanasi.JPG|thumb|Ghati Assi në Varanasi]] =====Ghati Assi===== Ghati Assi është një ghat i rëndësishëm i Varanasit, që tradicionalisht përbën skajin jugor të qytetit. Ky ghat përmendet në mjaft referenca në literaturën e hershme, veçanërisht te Matsya Purana, Kurma Purana, Padma Purana dhe Kashi Khanda.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC Matsaya Purana]; Diamond Pocket Books, ISBN 81-288-0678-5</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QsxfCgAAQBAJ Koorma Purana]; Diamond Pocket Books, ISBN 81-288-2802-9</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ Padma Purana]; Diamond Pocket Books, 2008, ISBN 81-288-1748-5</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=5nk6DQAAQBAJ&pg=PT43 Kashi Khanda, Diamond Pocket Books, 2016] ISBN 81-288-2277-2</ref> Në fakt ky ghat u zgjerua nga Assi deri te ghati Bhaidaini më herët. Pas shekullit të XIX Ghati Asi u nda në pesë ghate, Ghati Asi, Ghati Ganga Mahal (I), Ghati Rewan, Ghati Tulasi dhe Ghati Bhadaini. Zona e Ghatit Asi ndodhet në koordinatat {{coord|25|17.334|N|83|00.358|E|display=inline}} (Asi Sangameshvara - 2) në skajin jugor të qytetit dhe deri në 1979 shënohej nga pikëtakimi i kanaleve kulluese të Asit; Pika referuese jugore është Asi Sangameshvara. Zona shtrihet në 1.375 hektarë në përmasat 125 m. X 110 m. ;Përshkrimi dhe historia: Te Gaharwal Danpatra (shekulli i XI-XII) Ghati Lolarka përmendet si Aditya Pitha (vendi i shenjtë i diellit) e famshme. Gjatë shekullit të XVI – XVII Sant Tulasi Das në këtë vend shkroi Ramcharitmanasin. Sipas një besimi hyjnesha Durga pasi vrau demonin Shumbha-Nishumbha e kishte hedhur shpatën e saj. Vendi ku shpata (khadga) ra rezultoi në rrjedhjen e madhe të njohur si lumi Asi (tani thjesht përrua). Vendi i takimit të lumit Gang dhe Asit është i njohur si Ghati Asi ose Assi. Te Kashi Khanda përmendet si Asi "Saimbeda Tirtha" ku meret punaya e të gjitha tirthave (vendeve të shenjta) duke bërë një zhytje këtu.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, Sampurnananda Sanskrit Vishvavidyalaya</ref> Të gjithë itineraret e pelegrinazhit që kalojnë nëpërmjet jugut kalojnë edhe në këtë vend. Madje edhe në mitologjitë e lashta (psh.: Matya Purana), kanalet e Asit përmenden si rrjedha stinore dhe shtrat i tharë. Tempulli i Asi Sangameshvaras (“Zoti i pikëtakimit të Asit”) shënonte me një pllakë mermeri vendin e trashëgimisë puranike të sitit. Pllaka shkruan se “Në pelegrinazhin Pancakroshi, ky vend është një nga Pancatirthit”. Ky ghat përmendet në mbishkrimet e Periudhës Gahadavala (Shekulli i XI-XII). Te Giravana-padamanjari i Varadarajas (1600-60) ky ghat është përshkruar gjithashtu me lavde. Nga fillimi i shekullit të XIX rripi i gjatë i ghatit u nda në ghate të veçanta. Në vitin 1902 mbretëresha Dulhin Radha Dulari Kunwar e Sursandit (Bihar) e bleu pjesën jugore të ghatit dhe ndërtoi pallatin e saj të vogël (tashmë Hotel Ganga View) dhe ndërtoi edhe Tempullin e Lakshminarayanas. Deri në shekullin e XIX Ghati Asi ishte në një formë natyrore, një tokë e hapur e rrethuar me gjelbërimin e pemëve. Megjithatë, lavdia e tij tashmë ishte përshkruar në tekstet e lashta nën emrin e “Asi Sangmeh Tirthas”. Në vitin 1988 ghati u bë pucca (me shkallë guri) nga Departamenti i Vaditjes së projektit të Drejtorisë Ganga. Ndjekësit e besimeve hindu, këtu bëjnë banjën e shenjtë, veçanërisht gjatë Chaityas (mars-prill) dhe Maghas (janar-shkurt). Raste të tjera të rëndësishme janë eklipset diellore/hënore, Ganga Dashahra, Probodhoni Ekadashi, Makar Shankranti etj. ;Gjendja e ruajtjes: [[File:Sri Lakshminarayan Temple at Assi Ghat, Varanasi, Uttar Pradesh, India (2012).jpg|thumb|left|358px|Ghati Assi, ghati më jugor në Varanasi]] Në fakt, në emër të zbukurimit dhe ndryshimit zhvillimi dhe transformimi i zonës së ghatit u kthye në një problem të madh. Mbyllja e pikëtakimit të Asit (i zhvendosur 0.5&nbsp;km në jug në vitet 1981-82) dhe ndërtimi i shkallëve puka të ghatit ashtu si dhe ghatet e afërta rezultoi në krijimin e një problemi të madh me depozitimet aluvionale. Sipas një vlerësimi rreth 8200 m² lymi në një gjatësi prej 60 m u depozitohet çdo vit përgjatë ghateve Asi dhe Rivan dhe për ta pastruar duhet një shumë e mirë parash që të shpenzohet çdo vit. Për më tepër, shtrati dhe rrjedha janë duke ndryshuar, që shkakton humbjen e sensit estetik si dhe vlerave shenjtërore të ghatit. Pasojat e qasjes moderne të planifikimit afat-shkurtër këtu janë qartësisht të dukshme. Në korrik të vitit 2013, Gjykata e Larë e Allahabadit pezulloi një projekt ndërtimor gjigand të Qeverisë shtetërore të Uttar Pradeshit për bërjen e strukturave të përhershme në zonën e trashëgimisë (brenda dhe përreth Assi Ghatit) në Varanasi që ishte në kundërshtim të hapur me ligjet dhe do ta shpërfytyronte përgjithmonë panoramën urbane të ghatet breg-lumore të Varanasit.<ref>{{cite web|url=http://www.kautilyasociety.com/blog/wp-content/uploads/2013/09/Allahabad-High-Court-Order_-29July131.pdf|title=Allahabad High Court Order|language=en|date=29 korrik 2013}}</ref> Këto ndërtime të propozuar përfshinin bankina në lum, tualete, strehë, platforma të mëdha larjeje, parqe, kioska, zona parkimi, zona të gjelbra, një shëtitore 9 metra të gjerë dhe 635 metra të gjatë.<ref>{{cite news|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/22233290.cms|title=hi court ne sarkar se varansi ke ghaton ke saundyirkaran ka prastav manga (हाईकोर्ट ने सरकार से वाराणसी के घाटों के सौंदर्यीकरण का प्रस्ताव मांगा नवभारत टाइम्स)|language=hi|trans-title=Gjykata e Lartë kërkon propozime nga qeveria për zbukurimin e Ghateve të Varanasit|work=indiatimes|date=3 shtator 2013|publisher=Times of India Group}}</ref> Sipas gjykatës, në mënyrë që të përputhej me kërkesat e qytetarëve të Varanasit, përpara se projekti i pezulluar të zbatohet, ai duhet të përmbush këto kërkesa: Duhet të bazohet mbi një raport të përshtatshëm shkencor mbi lumin dhe brigjet e tij ashtu si dhe në përdorimin e tyre, të përgatitur nga ekspertët në këshillim me palët e interesuara, që studion faktorët përgjegjës nga një anë për ekzistencën e qëndrueshme të ghateve dhe nga ana tjetër për dobësimin e strukturës së ghateve si dhe gërryerjen e ghateve nga poshtë; Mbi impaktin e ndërhyrjeve zhvillimore në rrjedhën e lumit dhe balancën e tij ekologjike si dhe në ekzistencën e qëndrueshme të ghateve breg-lumore dhe strukturës së tyre. Në mënyrë që projektet të kontribuojnë pozitivisht në vlerën estetike dhe koherencën e strukturës breg-lumore të Gangut, përdorimi dhe pamja ashtu si dhe mirëmbajtja e harmonisë dhe veçorisë së panoramës së tyre arkitekturore, formës dhe materialit që i përbën ato, është e rëndësishme që ndërhyrjet të mos jenë të veçuara pro të jenë pjesë e një plani konservimi dhe menaxhimi më të gjerë që siguron mbështetjen e qëndrueshme dhe minimizon ndikimet negative në to. Në mënyrë që ndërhyrjet të jenë efektive dhe të qëndrueshme, ato duhet të jenë shtrira në kohë, të kenë konfirmimin financimeve të plota, të jenë kronologjikisht logjike dhe të konsultuara me shoqërinë civile, kështu që ato të jenë të bazuara në nevojat e banorëve. Kjo është e rëndësishme për shkak se ka shembuj “praktikash të gabuara” në qytet, p.sh.: ura mbi lumin Gang midis Samne Ghatit dhe Ramnagarit që nisi në 2006 dhe u pezullua për 5 vitet në vijim për shkak të ndryshimit në qeveri dhe që tani rinisi përsëri ose struktura gjysmë e ndërtuar në Dashashwamedh ghatin, që synonte përmirësimin e hapësirës së tregut vendor, por nuk u përfundua kurr pasi ndoqi një qasje nga lart posht dhe nuk u përgatit në këshillim me palët e interesuara. Në mënyrë që të optimizoi përdorimin e fondeve, ndërhyrjet duhet të ndërtojnë dhe përdorin raportet ekzistuese mbi ghatet breg-lumore të Gangut, si për Ghatin Dashashwamedha, Ghatin Assi etj. Nevojitet të krijohet një mekanizëm monitorues në bashkëpunim me shoqërinë civile vendore dhe që raportet tremujore të paraqiten në këtë trupë të Gjykatës së Lartë të Allahabadit dhe që kontraktorët të penalizohen nëse ata shkelin afatet dhe cilësinë e ndërhyrjeve. [[File:Ganga Mahal Ghat Assi, Varanasi.JPG|thumb|248px|Ghati Ganga Mahala]] =====Ghati Ganga Mahala I===== [[File:Ghats in Varanasi 028.jpg|thumb|left|357px|Ghati Ganga Mahala pranë Ghatit Assi në Gang]] Ghati Ganga Mahala (I) është emërtuar sipas një pallati të ish maharaxhait të Banarasit në drejtimin verior të skajit të Ghatit Asi. Në fakt ghati ka një domethënie të vogël kulturore, përveç skalitjeve të bukura që përfaqësojnë madhështinë e arkitekturës së Rajputit dhe asaj vendore të shekullit të XVI. Megjithatë pallati u ndërtua në gjysmën e parë të shekullit të XX. Ghati Ganga Mahala ndodhet në koordinatat {{coord|25|17.396|N|83|00.377|E|display=inline}} (qendra e Ghatit) dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.54 hektarësh. Kjo është pjesa e zgjatur e Ghatit Asi, e karakterizuar nga ndërtesat pallatore të bëra rreth vitit 1830 nën patronazhin e mbretit të Banarasit, Prabhunarayan Singh. Një palë shkallë guri midis Asit dhe pallatit i ndajnë dy ghatet. Stili arkitekturor i këtij pallati është një përzierje e mahnitshme e stilit Raxhputian dhe stilit tradicional vendor. Që prej më shumë se një dekadë ky pallat është përdorur nga institucionet e huaja. Kati i parë është përdorur nga World Literacy Programme of Canada, ndërsa kati i sipërm është përdorur nga Indo-Swedish Study Centre e organizuar nga Universiteti Karlstad. Në këtë ghat zhvillohen rrallë veprimtari kulturore. Pallati Ganga Mahala zotërohet nga Maharani Trust i mbretit të Banarasit; ndërsa pallati Rivan Mahala zotërohet nga Banaras Hindu University. Përveç Maharani Trust, që kujdeset për Ganga Mahalën, Banaras Hindu University, si dhe organizatat publike vendore kryen punime mirëmbajtëse pa ndonjë plan të caktuar veprimi, program apo strategji për ruajtjen e ghateve. Dy institucionet e mirëmbajnë pronën e tyre sipas këndvështrimeve të tyre. Megjithatë, Ganga Mahala mirëmbahet më mirë nga organizatat e huaja. [[File:Tulsi Ghat.jpg|thumb|369px|Ghati Tulasi]] =====Ghati Tulsi===== Ky ghat është emërtuar sipas poetit të madh Tulasi (1547-1622) që shkroi Ramcharitmanasin. Më herët ishte i njohur si Ghati Lolark si dëshmohet te Gaharwa Danpatra dhe Girvanapadamanjari (shekulli i XVII). Më vonë në vitin 1941 Baldeo Das Birala e bëri këtë ghat me shkallë puka. Ky ghat është i lidhur me një numër të rëndësishëm veprimtarish si Banja e Lolarkkundas, banja për tu çliruar nga lebroza, gjatë muajit hënor hindu të Kartikas (tetor-nëntor) këtu kryhet Krishna lila me rite tradicionale, koncerte muzikore, ndeshje luftimi dhe diskutime shpirtërore. Tulasi Ghati gjendet në koordinatat {{coord|25|17.490|N|83|00.385|E|display=inline}} (Ghati Tulasi, pema e Pipalit) dhe {{coord|25|17.510|N|83|00.387|E|display=inline}} (Arka Vinayaka). Ai ndodhet pranë Ghatit Bhadaini (Ghati i vjetër Lolarka). Ghati Tulasi ka një sipërfaqe prej 1.1 hektarësh, ndërsa Arka Vinayak 0.001 hektarë. [[File:Tulasi Ghat, Varanasi.JPG|thumb|left|309px|Ghati Tulasi, Varanasi]] Ghati i vjetër i Lolarkas është ri-emërtuar në kujtim të lidhjes së tij me Tulasin (1547-1623), një poet i madh që shkroi Ramacaritamanasa, një version në gjuhën hindi i eposit të Ramayanës. Tulasi, këtu kaloi periudhën e fundit të jetës së tij. Pasi ngjit shkallët, në të djathtë të statujës së Hanumanit të vendosur nga Tulasi dhe një pjesë varke dhe druri sandali (khandaun) të përdorur nga ai. Kjo faltore e vogël është e bashkangjitur me një shtëpi të zotëruar nga Mahant Veer Bhadra Mishra. Në pjesën e sipërme të ghatit ndodhen katër faltore që përmbajnë imazhet e Shivës dhe Hanumanit. Ky ghat u ndërtua në vitin 1807 nga Amrit Rao, djali i adoptuar i Raghobas, që e padronizoi ndërtesën. Më vonë, u bënë riparime dhe zgjerime nga Mahant Svami Nathi. Në vitin 1941 Baldeo Das Birla bëri shkallët prej guri pukka të këtij ghati. Bashkangjitur me këtë ghat janë një dhomë miqsh, një shkollë sanskrite dhe Cleaning Ganga Laboratory. Në platformën e hapur në Ghatin Tulasi, çdo ditë në muajin hindu të Karttikas (tetor-nëntor) kryhet përgjatë një jave Krishna Lila (një performancë teatrore e jetës së zotit Krishna). Rama Lila, e nisur nga Tulasi, është gjithashtu e vijuar gjatë muajit të Asvinas (shtator-tetor) për një periudhë prej 17 ditësh. Në afërsi gjendet Tulasi Akharas (vendi i luftimit), i nisur nga Tulasi në shekullin e XVI, ku në orët e mëngjesit shumë njerëz, kryesisht baxhoxhinj, praktikojnë stilin indian të luftimit. Arka Vinayaka: Në bregun e lartë të Gangut, duke qëndruar në pemën e pipalit ({{lang|la|ficus religiosa}}), Arka (“mbajtësi i lëndës”) është konsideruar si i pari në grupin prej 56 Vinayakave/Ganeshave që shënojnë shtatë itinerare rrotullimi spiral të pelegrinazhit. Arka Vinayaka është mbrojtësi i skajit jug-lindor të itinerarit të shenjtë. Në të njëjtin kompleks është një imazh i vogël i Bhadra Vinayakas. Duke u kthyer nga perëndimi vijon prapë rrugica. Në kthimin e vogël majtas, Amarnatha Shiva linga (Amareshvara) përfaqëson kopjen e lingës së famshme prej akulli në Kashmirin e [[Himalajet|Himalajeve]]. Ky është rreth 2 metra poshtë sipërfaqes dhe shihet që nga rrugica. Zona e Ghatit Tulasi zotërohet nga Sankat Mochan Foundation, ndërsa Tempulli Arka Vinayaka zotërohet nga një shoqëri që e ka lënë nën kujdesin e komitetit vendor. Sankat Mochan Foundation dhe Ganga Cleaning Campaign (Swatch Ganga Campaign), të dyja të mbikëqyrura dhe drejtuara nga Mahant Veer Bhadra Mishra, janë përfshirë në programe ruajtjeje, por nuk ka ndonjë theksim të veçantë mbi ruajtjen e mirëmbajtjen e trashëgimisë. Shtimi i ndërtesave të reja nuk përshtatet fare me panoramën e trashëgimisë. [[File:Chet Singh Ghat, Varanasi, India - October 2014.jpg|thumb|396px|Ghati Chet Singh në Varanasi]] =====Ghati Chet Singh===== Është një ghat historik i fortifikuar. Pallati i Chet Singh Ghatit u ndërtua në mes të shekullit të XVIII nga Chet Singh-u (1770-1781) si një fortesë e vogël, që qe dëshmitare e betejës së ashpër midis trupave të Warren Hastings dhe Chet Singhut në vitin 1781 që rezultoi në humbjen e Chet Singhut. Kështu kjo fortesë kaloi nën kontrollin e britanikëve. Në fund të shekullit të XIX mbreti Prabhunarayan Singh mori përsëri pronësinë e kësaj fortese. Pjesa veriore e saj iu dhurua grupit të asketikëve Naga, që më vonë ndërtuan manastiret dhe ghatet e tyre, të quajtura Niranjani Ghat dhe Nirvani Ghat. Vendi ka parë një betejë të ashpër midis trupave të Warren Hastings dhe Chet Singh-ut në vitin 1781. Fortesa dhe ghati u morën nga britanikët nga Maharaxha Prabhu Narayan Singh-u në gjysmën e dytë të shekullit të XIX. Fillimisht ky ghat ishte i njohur si Ghati Khirki; Tani ka katër pjesë të njohura si Cheta Singh, Niranjani, Nirvani dhe Shivala. Ghati ka tre tempuj të Shivës që i përkasin shekullit të XVIII. Deri në gjysmën e parë të shekullit të XX ishte mjaft i rëndësishëm kulturalisht. Këtu organizohej festa e famshme e Budhwa Mangalit, që zhvillohej për shtatë ditë. Për shkak të rrjedhës së fortë të Gangut, njerëzit e shmangin larjen këtu. Ky ghat është rigjallëruar nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1958. [[File:Varanasi 2010 Chet Singh Ghat.jpg|thumb|left|369px|Ghati Chet Singh, Varanasi]] Ghati i Chet Singhut gjenden në koordinatat {{coord|25|17.621|N|83|00.380|E|display= inline}} (pika e hyrjes në Ghat). Chet Singh Ghati gjendet në zonën Shivala. Ai shtrihet në një sipërfaqe prej 0.47 hektarësh. Ky pallat ka qenë rezidenca kryesore e rezidenca e tij kryesore. Kjo ndërtesë përbëhet nga një pallat me pavjone, i ndërtuar mbi një tarracë që shikon nga Gangu, një grup ndërtesash për gratë (të shkatërruara) dhe një [[Kopshtet Mogule|kopësht mogul]] me [[darbari|darbar]] dhe kullë uji. Pallati ka një marrëdhënie të veçantë me Gangun. Ai hapet drejt ghatit që është një vijim i pallatit dhe arrihet nëpërmjet portikësh monumentalë. Portiku bujt një palë shkallë, që mundësojnë hyrjen për në tarracë. Aty, një pavjon qendror qëndron në drejtim të Gangut, mbi të cilin maharaxhai dilte për të soditur. Niveli i tarracës është i përcaktuar në dy kënde nga dy struktura masive të kurorëzuar me pavjone tetëkëndore me kupola. Në kompleks ndodhen tre tempujt të Shivës, ndërtuar në shekullin e XVIII-XIX. Mungesa e njohurisë për trashëgiminë e vjetër, ka rezultuar në mjaft ndërtime dhe riparime të shëmtuara. Asketikët që jetojnë aty, ose kujdestarët që mbikëqyrin manastirin-tempull janë shumë konservatorë dhe si dëgjojnë kurrë të tjerët. Për më tepër, duke përfituar nga rregullat e buta dhe vakumi ligjor janë bërë shumë shtesa në zonë, që kërcënojnë estetikën dhe trashëgiminë e lashtë. Përveç se njëherë ose dy herë në një vit për disa celebrime, kur pallati u pastrua dhe iu bënë disa riparime, nuk janë ndërmarr masa të veçanta për të ruajtur dhe mbrojtur trashëgiminë e pallatit dhe kompleksit të tij. Ky pallat dhe zona përreth tij zotërohen nga Trusti Kashiraj i maharaxhait. [[File:Harishchandra Ghat 2, Varanasi.JPG|thumb|309px|Ghati Harishchandra]] =====Ghati Harishchandra===== Ky është një nga dy ghatet e kremimit dhe disa kohë është përmendur si Adi Manikarnika ("terreni origjinal i kremimit"),<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=8U0NYx_K_CAC Kāshi Kedara Mahatmya]; 1990, vargjet 2.225-6</ref> pasi këtu gjendet akoma Adi Manikarnika Tirtha. Ky është gjithashtu vendi i vjetër i shenjtë buzë ujit i quajtur Harampapa Tirtha. Ghati Harishchandra bashkë me Ghatin e Karnatakas shtrihet në një sipërfaqe prej 0.29 hektarësh. [[File:Harishchandra Ghat, Varanasi.JPG|thumb|307px|left|Ghati Harishchandra në Varanasi]] Ghati Harishcandra është emërtuar sipas një mbreti të madh mitik të quajtur Harish Chandra. Sipas rrëfenjave të lashta, ai punoi terrenin e kremimit për ruajtjen e të vërtetës dhe bamirësi, por në fund zotat e shpërblyen atë, duke i rikthyer fronin dhe djalin e vdekur.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC Matsaya Purana]; fq. 8</ref> Ky është një nga dy ghatet e kremimit. Ky ghat nuk është përshkruar në mitologjitë e lashta dhe për herë të parë përmendet nga Prinsep-i (1822) dhe Sherring-u (1868), ku të dy e përmendin me emrin Ghati Shmashana. Është hamendësuar se kur qyteti u zgjerua drejt jugut, ghati i kremimit është kopjuar, që është e dukshme nga imazhet e Satit të shekullit të XV-XVI të shpërndara pranë këtij ghati. Mund të pranohet lehtësisht se gjatë shekullit të XV-XVI kishte tashmë një terren aktiv kremimi, ashtu siç përshkruhet te Kedara Amtaragriha Yatra. Në mes të shekullit të XVIII në pikturat e ruajtura në Muzeun Savai Mansingh-II (Xhaipur, [[Raxhastani|Raxhastan]]) ky ghat përmendet si Ghati Shamashana. Te tempujt në krye ndodhen statujat e Harischandrsvaras, Rohitesvaras, Adi Manikarnikesvaras dhe Vrddha Kedaras. Rreth vitit 1740 Narayana Dikshita, një guru fetar i Dinastisë Peshva e restauroi këtë ghat dhe e bëri pjesërisht me shkallë puka. Në pjesën e sipërme te faltoret ndodhen imazhet e Harishcandreshvaras, Rohiteshvaras, Adi Manikarnikeshvaras dhe Vriddha Kedaras. Në breg, në një kullë të hapur është një linga e Shmasaneshvaras. Në vitet 1986-87 këtu u hap një krematorium elektrik, gjithsesi përkrahë kremimeve me dru dhe qymyr, që vazhdojnë; në fakt krematoriumi elektrik funksionon rrallë për shkak të mungesës së furnizimit me energji. [[File:Lal Ghat in Varanasi.jpg|thumb|358px|Ghati Lali në Varanasi]] =====Ghati Lali===== Rreth vitit 1778 ky ghat u ndërtua me shkallë puka nga mbreti i Banarasit. Në pjesën e sipërme të tij ndodhet Tempulli i Lambodara Cintamanit dhe Jyestha Vinaykave, Kiratesvara, Jayanta Shiva linga dhe Maha Lakshmi. Zona është e mbizotëruar nga kasta e larësve të rrobave. Ghati Lali ndodhet në koordinatat {{coord|25|17.951|N|83|00.467|E|display=inline}} (Jyeshtha Vinayaka, Ghati Lali) dhe bashkë me Ghatin Vijayanagaram shtrihen në një sipërfaqe prej 0.156 hektarësh. Ghati Lali (ose ndonjëherë i quajtur Lalli), sipas legjendave popullore e mori emrin sipas shenjtit të famshëm mistik të fundit të shekullit të XVIII, Lali Baba, i Champaranit (në Bihar) që kishte krijuar manastirin e tij aty, të njohur si Gudaradas Akhara. Kjo mund të përkrahet nga regjistrimi në hartën e vjetër të Banarasit të përpiluar nga Prinsep në vitin 1822. Në fund të viteve 1770 raxhai i Banarasit e riparoi pjesërisht dhe bëri një pjesë të tij me puka. Megjithatë rreth vitit 1890 mbreti i Vijayanagaras (India Jugore) bashkë me ndërtimin e një ghati të ri në afërsi e bëri këtë ghat me puka. Në vitin 1988 Departamenti i Vaditjes së Qeverisë së Uttar Pradeshit e ka rindërtuar dhe bërë plotësisht me puka këtë ghat. Në pjesën e sipërme ndodhen faltoret e Lamodara dhe Chintamani Vinayakas. Në breg, në një nike të stërmadhe guri (madhi) ndodhen imazhet e Jyestha Vinayakas, Kirateshvaras, Jayanta Lingas dhe Maha Lakshmit. Shkallët prej guri që lidhin ghatin përbëhen nga mjaft nike që përmbanjë imazhe hyjnore. [[File:Lal Ghat, Varanasi.JPG|thumb|left|309px|Ghati Lali]] Pjesa e sipërme e Ghatit Lali u ble nga një manastir i Haridvaras në vitin 1990 dhe është ndërtuar një ndërtesë plotësisht e re, duke e emërtuar në nder të themeluesit të tij Ghati Dandi Svami Bhumananda. Më 22 janar 2007 Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit e njoftuan Sri Vibhusit Swamin për një shkatërrim të rendeve të shtesave të paligjshme të Bhuma Niketanit. Me gjithë procesin gjyqësor të prishjes së rendeve për këtë ndërtim të paligjshëm më 22 janar 2007, ndërtimi i paligjshëm vijoi të ekzistonte për 6 vjet, duke dhunuar urdhrin e qeverisë për ndalimin e ndërtimit, por gjithashtu duke uzurpuar ghatet që janë pronë publike. Kur u hetua nga Gjykata e [[Allahabad]]it, pse nuk u zbatua urdhri i shkatërrimit, autoriteti Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit pohoi "se Bhuma Niketani nuk ishte zgjeruar, por vetëm ishte mbuluar me xham të ri". Gjykatësit e Gjykatës së Lartë të Allahabadit e etiketuan këtë raport si "asgjë, veçse një akt për të mbrojtur ndërtimet e paligjshme.<ref>{{Citation|title=Court order No. - Case:- PUBLIC INTEREST LITIGATION (PIL) No. - 31229 of 2005|url=http://www.kautilyasociety.com/blog/wp-content/uploads/2013/06/PIL_Allahabad-High-Court-Order_14March20131.pdf|publisher=Allahabad High Court|language=en|date=14 mars 2013}}</ref> Përveç kujdesimit të Trustit Svami Karapatri dhe Trustit Svami Bhumananda, nuk ka plane, programe apo strategji të veçanta veprimi për mbrojtjen dhe ruajtjen e ghateve. Trustet e mirëmbajnë pronën e tyre sipas këndvështrimeve të tyre, pa ndonjë plan të përcaktuar. [[File:Varanasi 2010 Kedar Ghat.jpg|thumb|396px|Ghati Kedara me tempullin Kedareshvara dhe Ashramin Kalpatri në krye]] =====Ghati Kedara===== Ky ghat është lartësuar hollësisht te Kashti Khanda si dhe te Kashi Kedara Mahatmya.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, 77.8-10, fq. 47-54</ref><ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=8U0NYx_K_CAC Kāshi Kedara Mahatmya]; Diamond Pocket Books, 1990, ISBN 81-288-0726-9</ref> Ky ghat konsiderohet si vendi i shenjtë i Haramapapa Tirthas. Ghati Kedara gjendet në koordinatat {{coord|25|17.985|N|83|00.425|E|display=inline}} (Tempulli Kedareshvara). Sipërfaqja e zonës kryesore të shenjtë është 0.50 hektarë. Në krye të tij gjendet tempulli i Kedaresvaras, hyjnisë mbrojtëse të segmentit të shenjtë jugor. Faltoret e bashkangjitura me Ghatin Kedar dhe vendin e shenjtë janë: Tarakesvara, Gauri Kunda dhe Vitanka Narasimha. Në fundin e shekullit të XVI Kumarasvami, një ndjekës i përkushtuar i Dattatreyas bëri një manastir bashkangjitur me Tempullin Kedaresvara. Sipas një mbishkrimi Gahadavala ( rreth vitit 1100) pranë këtij ghati gjendet Ghati Svapnesvara, por që tani nuk ekziston më. Në fillim të ghatit gjendet Gauri Kunda, një pellg i vogël uji që përmban një imazh të mrekullueshëm të Gaurit (Parvati) në murin lindor. Duke u ngjitur në shkallët e rrëpirëta, në platformë është një faltore e Tarakeshvara lingas. Kedara është një tempull lumor, që qëndron në krye të një ghati mbresëlënës mbi nivelin e ujit mbi kodrën e gjatë që mbështetet nga një majëza e tretë e tridentit simbolik të Shivës. Tempulli është një ndërtesë e madhe, që ngrihet nga brigjet e lumit te i cili një ghat i rafinuar guri zbret në shtratin e lumit Gang. Ai qëndron në mes të oborrit të gjerë, në katër këndet e të cilit janë katër tempuj të kurorëzuar me kupola. Veranda që shtrihet përreth anës së brendshme të rrethimit përmban mjaft faltore të vogla dhe koleksione të shumta idhujsh. Pelegrinët kryejnë një banjë të shenjtë në Gang dhe mbajnë enë tunxhi të ujit të shenjtë ndërsa ngjiten në shkallët e gjera dhe të rrëpirëta për ta ofruar atë në adhurimin e Kedareshvaras. [[File:Le Kedar Ghat (Varanasi) (8472444740).jpg|thumb|left|268px|Tempulli Kedareshvara në krye të Ghatit Kedara]] Duke hyrë në Tempullin Kedara nga të dy rrugët, ku njëra shkon në një oborr të brendshëm të errët. Përreth murit të jashtëm është një shumësi faltorëzesh të vogla, shumica e të cilave kanë Shiva linga të veçanta. Në qendër të oborrit është tempulli i brendshëm, brenda të cilit janë akoma më shumë faltore dytësore: ato të bashkëshortes së Shivës dhe shërbyesve të saj. Në fund arrihet te dera e [[garbhagriha|shenjtërores së brendshme]], të ruajtur nga demi i Shivës, Nandi. Linga e Kedaras e vendosur brenda kësaj dhome të errët nuk është një lingë e zakonshme, por një gungë e dalë nga shkëmbi me një linjë të bardhë përmes saj. Sipas traditës, kjo u vendos nga dora njerëzore, por është një lingë e pazakontë “e vetë-shfaqur”. Ashtu siç Kashi është mikrokozmosi i gjithë gjeografisë së shenjtë të Indisë, edhe Kedara është një mikrokozmos i Kashit. Mitologjia e Kedaras përmendet në sitin “origjinal” të Ghatit Manikarnika. Gauri Kunda në shkallët e ghatit quhet “Adi Manikarnika”, Manikarnika e parë dhe kështu është lartësuar si më e madhja e banjave tirtha të Kashit. Kedareshvara është një nga 12 Jyotirat (“shfaqjet e dritës”) lingat e Shivës dhe paraqitet në Varanasi si një mikrokozmos. Besohet se Shiva thotë se: “Njihet si ‘fusha’ (Kedara) ku rriten të korrat e çlirimit. Kështu që vendi u bë i famshëm si Kedara, si në Kashi ashtu dhe në male”.<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=8U0NYx_K_CAC Kāshi Kedara Mahatmya]; 1990, 29.28</ref> Kedara Nathi është hyjnia mbrojtës i segmentit të shenjtë jugor të qytetit të quajtur Kedara Khanda. Kedara mbetet më së pari një tempull për besimtarët rezident në këtë zonë dhe për pelegrinët nga Bengali ose Jugu që qëndrojnë në strehimoret e pelegrinëve ([[dharamshala]]) të zonës. Ghati u bë me puka në vitin 1958 nga Qeveria e Uttar Pradeshit. Kedara është përmendur shumë herët në mitologjinë puranike ndërsa Visheshvara është përmendur mjaft më vonë, duke konfirmuar kështu se Kedara është më e vjetër se Visheshvara. Për më tepër, besohet se Kedara i mbijetoi shkatërrimit të madh të Aurangzebit në fundin e shekullit të XVII, që nënkupton më tej se tempulli i tanishëm i Kedaras është në fakt më i vjetër se tempulli i tanishëm i Vishvanathas. [[File:Ahilya Ghat by the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|387px|Ghati Ahilyabai]] =====Ghati Ahilyabai===== Ghati Ahilyabai gjendet në koordinatat {{coord|25|18.334|N|83|00.627|E|display=inline}} (pjesa e mbrapme qendrore në anën e argjinaturës) dhe bashke me bllokun e pallatit shtrihet në një sipërfaqe prej 0.23 hektarësh. Në vendin e sitit të vjetër të Ghatit Kevelyagiri, rreth vitit 1778 mbretëresha Ahilyabai Holkar e Indores e bëri këtë ghat me shkallë puka. Për herë të parë emri i një personi iu çua ghatit. Ajo ishte gjithashtu përgjegjëse për rindërtimin e Tempullit Visvesvara në vitin 1777, siç është edhe sot. Emri i vjetër i ghatit ishte Ghati Kevalagiri, por në vitet 1778-1785 ghati u zgjerua dhe u rindërtuar tërësisht nga mbretëresha Maharani Ahilyabai Holkar e [[Madia Pradesh]]it. Në nder të saj ghati u emërtua Ghati Ahiyabai. James Prinsep (1831) e ka përmendur me emrin Ghati Kevalgiri, që tregon se ghati ishte i njohur me këtë emër deri atëherë. Më vonë, Sherring-u (1868) e përmend me emrin Ghati Ahilyabai, duke pasqyruar ndryshimin e emrit.<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; Trübner & Company, 1868</ref> ;Përshkrimi dhe historia: I ndërtuar nga Ahilyabai, ai është një nga shumë ndërtesat e ndërtuara nën patronazhin e mbretëreshës, që, nga rezidenca e saj e Maheshwarit, ishte ndërtuesja e mjaft tempujve në qytet, mes të cilëve janë Tempulli Vishvanatha dhe Ghati Manikarnika. Brenda kompleksit ndodhet një pallat dhe zonë rezidenciale. Oborri i shërbimit është i vendosur përballë pallatit, që vijon poshtë drejt ghatit të ndërtuar mbi lumin Gang. Në kompleks ndodhet gjithashtu një grup ndërtesash fetare duke përfshirë tempuj dhe zona e shërbyesve, disa prej të cilave janë përdorur si akhara (vende ndeshjeje). Pranë pallatit, është ndërtuar një brahmapuri i përbërë nga dhjetë shtëpi përgjatë një rruge paralele me lumin dhe e mbrojtur në të dy skajet me porta. Këto shtëpi u ndërtuan në të njëjtën kohë, që shpjegon edhe paraqitjen e rregullt dhe simetrike të tyre. Në drejtim të pjesës së vjetër të qytetit, ndodhet një portik i kurorëzuar me një noubat (tambur) që mbron kompleksin. [[File:Image taken from page 77 of 'The Land of Temples (India)' (11152118573) (cropped).jpg|thumb|left|345px|Skicë e Ghatit Ahilyabai, 1882<ref>{{cite book|title=The Land of Temples: Or, Sketches from Our Indian Empire|url=https://books.google.al/books?id=IZwcAAAAMAAJ&pg=PA75|author=Mary Hield|lang=en|location=Londër|publisher=Cassell & co.|year=1882|accessdate=4 maj 2024|page=75}}</ref>]] Me mbizotërimin dhe larminë e elementëve të tij të përbërës, Pallati i Indores paraqet një shembull të atyre principatave që e bënë bregun lumor unik, të shkëlqyer duke e bënë një pikë të veçantë referimi. Pamja e Pallatit të Indores, nga lumi ose ghati, ka dy perspektiva: Në drejtim të rrjedhës, një grup prej tre tempujsh: kryesori me një kube dhe dy shenjtërore të vogla. Në të njëjtin rrethim, ndodhet një ndërtesë përdhese, ku depozitoheshin veglat e përdorura në akhara. Në drejtimin kundër rrjedhës nga pallati, ngjitur një ndërtese me tre kate; ato në fakt janë katet e sipërm të lagjes brahmapuri. Tradicionalisht, brahmapuri, “qyteti i brahminëve”, është vendi i qëndrimit të brahminëve dhe pujarit (priftit që shërben tempujt e mbretëreshës) dhe familjet e tyre. Dy hyrjet me status të ndryshëm rregullojnë rrugicën e brendshme të brahmapurit. Njëra, në drejtim të kundërt me rrjedhën, hapet me një rrugicë pingule me lumin dhe nuk është pjesë e kompleksit por përdoret gjatë stinës së musonëve, kur kalimi nga një zonë në tjetrën nëpërmjet ghatit është i pamundur. Tjetra është hyrja kryesore dhe hapet me një palë shkallë të drejta në façatën anësore të pallatit, në zemër të kompleksit të Indores. Brahmapuri është përbërë nga dy rreshta shtëpish, duke ardhur nga rrugica dy metra e gjerë paralel me lumin. Rrjeta e fragmentit është rreth gjashtë metra e gjerë te façata. Ndërtimet që kanë një façatë që drejtohet nga lumi janë të një punimi më mjeshtëror se ato nga mbrapa. Përveç pallatit, ndodhet një kompleks i stërmadh rezidencial dhe një Tempull i Hanumanit ashtu si dhe dy tempuj në ghat. Në verandën e hapur dhe verandën e Tempullit të Hanumanit ndodhen shumë idhuj. Tempulli i Shivës, në pjesën e sipërme, është ndërtuar në çati të ngritur. I ndërtuar në stilin Dorika, pavjoni është mbështetur mbi dymbëdhjetë kolona dhe përbëhet pavjoni, shenjtërorja e brendshme dhe veranda e hapur. Hyrja kryesore është e drejtuar nga lindja dhe pjesa e sipërme e portikut përmban statuja të Ganeshës. Në shenjtërore, niket përmbajnë imazhe të Suryas, Ganeshës, Annapurnas dhe Vishnut. Ndodhet gjithashtu edhe një imazh i Hanumanit, që ka bërë që ndërtesa të quhet Tempulli i Hanumanit nga banorët vendorë. Majëza e tempullit është një shembull i stilit nagara të [[Arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës tempullore]]. Pjesa e sipërme e pavjonit mbulohet nga një kupolë. Ahilyabai Indore Estate Trust, që zotëron pallatin, ka bërë disa riparime në një mënyrë shumë të keqe dhe pa ndonjë konsideratë për aspektin e ruajtjes së trashëgimisë. Veranda e hapur dhe ballkonet në drejtim të lumit janë viktima të shkeljeve. [[File:India-5471 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|thumb|387px|Ghati Prayaga dhe Ahilabai]] =====Ghati Prayaga===== Pjesët e poshtme dhe të sipërme të Ghatit Dashashvamedha degëzohen nga një tjetër ghat, Ghati Prayaga, që është kopje e qytetit të shenjtë të Prayagas (Allahabadit), që gjendet 128&nbsp;km në perëndim. Besohet se duke bërë banjë të shenjtë aty mundësohet saktësisht i njëjti përfitim fetar si në Prayaga. Deri në fillim të shekullit të XIX aty kalonte një kanal nga Benia Talabi deri te Godaulia (i përmendur si Godavari nga i cili ka rrjedhur emri Godaulia) përpara se të derdhej në Gang, që degëzohej në dy rrjedha nga një ishull i vogël. Më vonë kanali u mbulua dhe u shndërrua në rrugën Godaulia-Dashashvamedha – siç është edhe sot. Ky itinerar i vjetër është paraqitur në hartën e Prinsep-it në 1822. Me kalimin e kohës ishulli i vogël u shndërrua në një tjetër ghat, Ghati Prayaga. Prayaga, e njohur si "Tirtharaxha" (mbreti i tirthave), qëndron në pikëtakimin e lumenjve Gang, Yamuna dhe Sarasvati (tashmë i tharë). Zakonisht besohet se duke kryer ritualet dhe banjën e shenjtë këtu mundësohet saktësisht e njëjta dobi fetare si në vetë Prayaga (80&nbsp;km më në perëndim). Dobia e kësaj zone është lartësuar te Kashi Khanda.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, vargjet 61.36-38</ref> Rreth gjendjes së tanishme, Eck thekson se "sot, megjithatë, emri Ghati Prayaga, ndërsa është pikturuar në mënyrë të bujshme në tempullin që qëndron midis dy degëve të Dasasvamedhas, zakonisht nuk përdorej. Dhe madje tempulli aty, plotësisht i rrënuar, përdoret vetëm nga varkëtarët që depozitojnë pajisjet e tyre në shenjtëroren e tij".<ref name="Eck228">Diana L. Eck: Banaras. The City of Light; 1983, fq. 228</ref> Zona e tempullit dhe ghatit u rikonstruktuan nga mbretëresha e Digpatias (në [[Bengali Perëndimor|Bengalin Perëndimor]]). Në këtë vend besimtarët bëjnë banjë kryesisht gjatë gjithë muajit të Maghas (janar-shkurt). [[File:India - Varanasi - 009 - Praying ghat (2147057552).jpg|thumb|left|339px|Ghati Prayaga]] Ghati Prayaga ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.388|N|83|00.629|E|display=inline}} (Tempulli Prayageshvara) dhe {{coord|25|18.397|N|83|00.631|E|display=inline}} (Tempulli Shulatankeshvara). Ghati dhe zona përreth tempujve shtrihet në një sipërfaqe prej 0.039 hektarësh. Tempulli Prayaga është tërësisht i braktisur dhe përdoret kryesisht vetëm nga varkëtarët që një shenjtëroren e tij depozitojnë pajisjet e tyre. Duke u ngjitur në verandën e Tempullit Prayaga mund të shihet panorama lumore. Për të gjithë muajin e Maghas (janar-shkur) besimtarët, kryesisht femrat, e përdorin këtë vend për të bërë banjë. Ghati u ndërtua dhe rikonstruaktua nga mbretëresha e Dighapatias (në Bengal), H. K. Devi në fillim të shekullit të XIX; që mund të verifikohet nga mbishkrimet në shkallë. Mbretëresha ndërtoi gjithashtu edhe Tempullin Prayageshvara në të njëjtën kohë. Tempulli përbëhet nga një shenjtërore e brendshme ([[garbhagriha]]), ndërsa kjo e fundit përmban imazhet Pancayatanave, dmth. Vishnut, Suryas, Ganeshës, Durgës dhe Shivës. Pjesa e sipërme e tempullit është ndërtuar në stilin nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës hindu]]. Në vitin 1977 Lalitanarayan Khandelvala (Bhagalpur, Bihar) ndërtoi shkallët e afërta me mermer. Pranë tij është faltorja e Shulatankeshvaras, një lingë e stërmadhe. Ky imazh kopjon hyjninë mbrojtëse të Prayagas. Shenjtërorja e brendshme është e rrethuar nga rreth qind linga, pothuajse të gjitha përkushtimore të vendosura nga besimtarë të pasur. Imazhe të tjera të rëndësishme përfshijnë Narayanan, Hanumanin, Bhairavan, Kshetra Devi Ghantankaran dhe Ganeshën (Abhaya Vinayaka është një mes 56). =====Ghati Shitala===== Rreth vitit 1740 Narayana Dikshita, preceptori i Bajirao Peshavas, e bëri këtë ghat me shkallë puka. Në fakt, ky është pjesa jugore e zgjatimit të Ghatit Dasasvamedha, ku gjendet Dasasvamedha Tirtha dhe imazhet e Dasasvamedhesvaras dhe Dasaharesvaras. Ky ghat është emërtuar sipas tempullit të famshëm Sitala që ndodhet aty. Gjatë ditës së 8-të të muajit hënor të Caitras, Vaisakha Jyesthas dhe Asadhas (mars – korrik) dhe Asvinas (shtator – tetor) njerëzit këtu festojnë Sitala Asthamin ("dita e 8-të" ). Të njëjtat festa zhvillohen në Ghatin (Adi) Sitla në veri. Një tjetër rast i rëndësishëm në këtë ghat është adhurimi i veçant nga çiftet e sapo martuar, dhe anëtarët e afërt të familjes vijnë këtu për të kryer ritualet adhuruese për Gangan ndjeku nga ritualet në Tempullin Shitala. [[File:Shitala Ghat, Varanasi.JPG|thumb|327px|Ghati Shitala në Varanasi]] Ghati Shitala ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.375|N|83|00.591|E|display=inline}} (qendra e Tempulli Shitala). Ghati dhe zona e afërt kanë një sipërfaqe prej 0.042 hektarësh. Kompleksi i Tempullit Shitala zotërohet nga Trusti i Tempullit Shitala. Ky ghat shënon skajin jugor të Ghatit Dashashvamedha. Rreth viteve 1740-42 ghati u bë me shkallë guri nga mbretëresha Maharani Ahilyabai Holkar e Indores (India Qendrore), nën drejtimin e Nayayana Dikshitas, këshilltari i Bajirao Peshvas së I. Më vonë kjo pjesë e ghatit u quajt Ghati Shitala. Në vitin 1831 James Prinsep e përshkroi këtë ghat me emrin e tanishëm. Sipas burimeve puranike, pranë bregut ekziston një e Jala Tirthas, e lartësuar si Dashashvamedha Tirtha. Ghati u rikonstruaktua dhe riparua nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1958. Në kompleksin e tempullit Shitala ndodhen dy imazhe puranike të Shivës, Dashashavamedheshvara dhe Dashahareshvara. Përveçmëria e tempullit është çatia e tij e sheshtë; është pa kullë majuce. Nga tre anët e kompleksit që ka formë drejtkëndore ndodhen hyrjet, ku kryesorja është nga ana veriore; megjithatë hyrja për në tempull është e drejtuar nga lindja. Në kompleks ka shumë faltore të vogla, që përmbajnë imazhe të Durgës, Kalit, Annapurnas, Santoshi Matas, Umamaheshvaras, Bhairavas dhe Ramas (panchayatanat). Në faltoren kryesore mbi një platformë të ngritur është imazhi i Durgës. Gjatë ditës së 8-të të muajin hënor të Chaitras, Vaishakhas, Jyeshthas dhe Ashadhas (mars-korrik) dhe Ashvinas (shtator-tetor), njerëzit celebrojnë festën e Shitala Ashthamit (“dita e 8-të”). I njëjta festë ndodh te Adi Sitala (ghati nr. 71) në veri. Një tjetër rast i rëndësishëm që zhvillohet në këtë ghat është adhurimi i veçant pas martesës së çifteve të reja. çifti dhe anëtarët e afërt të familjes (kryesisht gratë) vijnë këtu për përmbushjen e betimit të bërë nga nëna e dhëndrit për të paraqitur “ar par ki malan” (kurorëzimin e Gangas), nga bregu perëndimor në atë lindor me ndihmën e një varke. Kurora është e lidhur në sit në bregun perëndimor dhe dalëngadalë varka kalon dhe litari me lule kalendulash hidhet në lum. Duke arritur në skajin tjetër kurora do të lidhet po ashtu edhe në bregun e majtë. Në këtë mënyrë besimtarët kurorëzojnë lumin nënë Ganga. Pas kryerjes së ritualeve aty, familja rikthehet me të njëjtën vark dhe më në fund kryen ritualet përmbyllëse në tempullin e Shitalas. Kryerja e Ganga Aratit (ofrimi i kandilëve me vaj Gangas) në mbrëmje dhe në mëngjes është gjithashtu një traditë e lashtë. =====Ghati Dashashwamedha===== [[File:DashashwamedhGhat-Varanasi India-Andres Larin.jpg|thumb|left|389px|Pamje nga lart e Ghatit Dashashvamedha]] '''Ghati Dashashwamedha''' është ghati kryesor dhe me gjasa më i vjetri në Varanasi i vendosur pranë [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]]. Besohet se [[Brahma]] e krijoi këtë ghat për të mirëseardhur Shivën dhe për të flijuar dhjetë kuaj gjatë ''Dasa-Ashwamedha yajnas'' së kryer aty. Sipas mitit të lidhur me Divodasan, Zoti Brahma (" krijuesi" në trinitetin e zotave hindu) në këtë vend kreu flijimin e dhjetë kuajve (dasa-asvamedha). Burimet historike tregojnë se në këtë vend dinastia hindu e shekullit të II, Bhara Siva Naga, kreu flijimin e dhjetë kuajve. Kashi Khanda e përshkruan lavdinë e këtij ghati në shumë vargje të saj.<ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, vargjet 52.1-10, 61.38</ref> Me të janë të lidhur dy [[mitologjia hindu|mite hindu]]: Sipas njërit, [[Brahma]] e krijoi atë për të mirëseardhur perëndinë [[Shiva]]. Sipas tjetrit, [[Brahma]] flijoi dhjetë kuaj, gjatë Dasa-Ashwamedha yajnas së zhvilluar këtu. Një grup priftërinjsh kryejnë përditë në mbrëmje në këtë ghat "Agni Poojan" (Adhurimi i Zjarrit) që i kushtohen Shivës, Lumit Gang (i hyjnizuar si perëndesha Ganga), Suryas (Diellit), [[Agni]]t (Zjarrit) dhe të gjithë universit. [[File:(An) aarti puja at Varanasi, India 2013.jpg|thumb|358px|Ceremonia Aartit në Ghatin Dashashvamedha]] Sipër dhe pranë këtij ghati ndodhen gjithashtu tempuj kushtuar Sulatankesvaras, Brahmesvaras, Varahesvaras, Abhaya Vinayakas, Gangas (Gangu si një hyjneshë) dhe Bandi Devit, që janë të gjithë vende të rëndësishme pelegrinazhi. Këto faltore janë të lidhura me mjaft itinerare të rëndësishme pelegrinazhi dhe aty një grup priftërinjsh kryen "Agni Puxha" (sanskritisht: "Adhurimi i Zjarrit") në mënyrë të përditshme në mbrëmje në këtë ghat si një kushtim për Shivën, Gangan, Suryan (Dielli), Agnin (Zjarri) dhe gjithë universin. Gjatë të martave dhe festave fetare zhvillohen aarti të veçanta.<ref name="ghats"/> Pjesa jugore e ghatit u bë me shkallë puka në vitin 1740 nga Bajirao Peshava dhe më vonë rreth vitit 1774 nga Ahilyabai Holkari i Indores. Ghati Dashashvamedha ndodhet në koordinatat {{coord|25|18.385|N|83|00.616|E|display=inline}} (pjesa e poshtme e Ghatit Dashashvamedha) dhe {{coord|25|18.416|N|83|00.650|E|display=inline}} (pjesa e sipërme e Ghatit Dashashvamedha). Të dy zonat shtrihen në një sipërfaqe prej 0.54 hektarësh dhe zotërohen nga Korporata Bashkiake e Varanasit. ;Përshkrimi dhe historia: [[File:Dasasumedha Ghat, Benares in 1883.jpg|thumb|left|358px|Ghati Dashashvamedha, 1883]] Ghati Dashashvamedha është ghati më i rëndësishëm dhe më aktiv në aspektin historik dhe vazhdimësisë së traditave. Ky ghat është i ndarë në dy pjesë; midis dy pjesëve është Ghati Prayaga që është kopje e qytetit të shenjtë të Prayagas ([[Allahabad]]it), i vendosur 128&nbsp;km në perëndim. Ky ghat mendohet se është siti i parë i regjistruar historik i lidhur me mbretin Bhara Shiva Nagas të shekullit të II të e.s., që pas mundjes së Perandorisë Kushane kreu flijimin e kuajve që [[Shiva]] ta falte Dinastinë e tyre. Në mitologjinë e lashtë puranike ky ghat është lartësuar si Rudrasara (“vendi i ujit të Rudrës/Shivës”). Sipas një miti tjetër të lashtë, perëndia [[Brahma]] (“krijuesi”) kreu flijimin (-medha) e dhjetë (Dash-) kuajve’ (-ashva) në këtë vend, nga e ka marrë dhe emrin. Brahmeshvara linga me katër koka (pjesa e sipërme) është marrë si dëshmi e vërtetësisë së kësaj rrëfenje. Kashi Khanda regjistron shumë vargje që përshkruajnë lavdinë e këtij ghati. Deri në shekullin e XVIII ky ghat ishte i shtrirë gjerësisht, por që më vonë u nda në shumë ghate si Ghatet Ahilyabai, Shitala, Prayaga dhe Ghoda. Imazhe të tjera hyjnore përfshijnë Varaheshvaran, Abhaya Vinayakan, Gangan (“Hyjnesha e Gangut”) dhe Bandi Devin. Këta imazhe dhe faltoret janë të lidhura me mjaft itinerare të rëndësishme pelegrinazhi. Balaji Bajirao ndërtoi formën e tanishme të këtij ghati në vitet 1738-40 dhe më vonë në vitin 1775 nga Ahilyabai Holkari shtetit të Indores. Struktura e tanishme e shkallëve prej guri u ndërtua nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1965. Në të dy pjesët e Ghatit Dashashvamedha ndodhen faltore të Nënës Ganga, hyjnesha e lumit. Duke ecur përreth mund të krijohet një ide e veprimtarive fetare dhe dyqaneve të lidhur me shitjen e objekteve rituale. Ghati i pasues i afërt ishte i njohur më parë si Ghati Ashva/Ghoda (“kali’) në kujtim të kalit padron të përdorur në ritualet e flijimit të kuajve të zhvilluar në shekullin e II të e.s.. Në vitin 1979 në mënyrë që të nderohej presidenti i parë i Republikës së Indisë, Dr. Rajendra Prasad (1950-1962), ghati u emërtua Ghati Rajendra Prasad. Gjatë ditës së 10-të të Jyeshthas (maj-qershor) festohet adhurimi i Gangas në shkallë të gjerë në Tempullin e Gangas në krye të ghatit. Kjo ditë e shenjtë përkujton zbritjen e Gangas në tokë (në Haridvara). Banja e shenjtë me rastin e eklipseve diellore dhe hënore ashtu si dhe ditës së nisjes së periudhës së banjës rituale në muajt e Paushas dhe Maghas (dhjetor-janar), janë ngjarje të rëndësishme festive në këtë vend. [[File:Varanasi during Total Solar Eclipse 2009 (cropped).jpg|thumb|369px|Ghati Man Mandir]] =====Ghati Man Mandir===== Emri i vjetër i këtij ghati ishte Someshvara, por rreth vitit 1585, kur Raja Savai Mana Singh-u (i Amberit) ndërtoi pallatin e tij dhe ghati u emërtua sipas tij. Ky ghat është "i njohur kryesisht për ndërtesën madhështore me dritare të skalitura me zbukurime të hijshme", tregon Eck.<ref name="Eck228"/> Në krye të ghatit pranë pallatit të Jai Singh-ut ndodhet një [[Xhantar Mantari i Varanasit|observator hindu]], i ndërtuar nga Savi Ji Singh-u (1686-1743). Nën drejtimin e ministrit të tij astrolog, Jagannatha, mbreti e ndërtoi këtë observator gjatë viteve 1710-1737. Maharaxhai Jai Singh II i Jaipurit ndërtoi pallatin e tij në këtë ghat në vitin 1770 dhe e pajisi me dritare zbukuruese ashtu si ata në [[Delhi]], Jaipur, [[Uxhaini|Uxhain]] dhe [[Mathura]]. Në pjesën veriore të ghatit ndodhet një ballkon i mrekullueshëm guri. [[File:Varanasi 102d - Manmandir ghat (34899197794).jpg|thumb|left|339px|Haveli Man Mandir me [[Xhantar Mantari i Varanasit|Xhantar Mantarin e Varanasit]] në krye]] Besimtarët kryejnë homazhe pranë këtij observatori, te lingami i Someswarit, zotit të Hënës. Megjithëse më pak i pajisur se observatorët në Jaipur dhe Delhi, Xhantar Mantari ka një orë diellore ekuatoriale unike që është funksionale dhe lejon monitorimin dhe regjistrimin e matjeve nga një person.<ref>{{cite web|url=http://users.hartwick.edu/hartleyccjantar.htm|title=18th Century Observatories of Maharaja Sawai Jai Singh II|language=en|accessdate=2 tetor 2012|publisher=Hardwick University}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Xhantar Mantari i Varanasit|Observatori]] ka katër instrumente kryesore astronomike dhe në vitet 1850 dhe në vitin 1912 iu bënë restaurime nën patronazhin e mbretit të jaipurit. Faltoret e afërtë në krye të ghatit janë Someshvara, Dalabheshvara, Remeshvara dhe Sthuladanta Vinayaka. Pranë ghatit në lum, gjendet Prabhasa Tirtha. Me rastin e festës Holi, që zhvillohet gjatë ditës së fundit të Phalgunas (shkurt-mars) në faltoren e Dalabhesvaras. Observatori Hindu zotërohet nga Archaeological Survey of India, tempujt në afërsi të ghatit zotërohen nga trustet përkatëse ndërsa zona e ghatit zotërohet nga Korporata Bashkiake. Observatori i Man Singhut gjendet në koordinatat {{coord|25|18.467|N|83|00.658|E|display=inline}} (Qendra e [[Xhantar Mantari i Varanasit|Observatorit të Man Mandirit]]), ndërsa Tempulli i Someshvaras gjendet në koordinatat {{coord|25|18.498|N|83|00.636|E|display=inline}}. Ghati dhe zona e afërt shtrihet në një sipërfaqe prej 0.61 hektarësh. ;Historia dhe zhvillimi: Në tekstin e shekullit të XVII, Girvana-padamanjari, ky ghat lëvdohet me emrin Ghati Someshvara. Në vitin 1586 mbreti Raja Savai Man Singh (i Amberit në Raxhastan) e ndërtoi këtë vend dhe zhvilloi këtë ghat, prej nga e ka marr emrin e tanishëm. Ghati është i njohur kryesisht për ndërtesën madhështore me dritare të zbukuruara me skalitje të mahnitshme. Ballkonet dhe dritaret e pallatit janë shembuj të shkëlqyer të periudhës mesjetare të stileve Rajputas dhe Durg. [[File:Manmandir 07.jpg|thumb|369px|Ghati Man Mandir]] Pallati i Man Singhut (i ndëtuar rreth vitit 1600) mund të arrihet nga një rrugicë e ngushtë që të con nga një degëzim në rrugën kryesore pranë Ghatit Dashashvamedha. Në mënyrë alternative, mund të arrihet duke kaluar nga Ghati Dashashvamedha dhe duke zbritur në ghatin pasues. Sipër çatisë, në vitin 1710 Savai Jai Singh-u i II (1686-1743) ndërtoi një observator hindu. Savai Jai Singhu, mbreti i shtetit të Amberit në Raxhastan ishte një gjeni i llojit pothuajse të pazakontë, një matematikan dhe astronom ekspert ashtu si dhe një ndërtues dhe sundues i ndriçuar. Ai u porosit nga Muhammad Shahu, perandori mogul për të reformuar kalendarin, një detyrë e ndjeshme në vendin e astrologëve dhe me një vit hënor tërësisht të strukturuar rreth Panteonit Hindu. Për të përmbushur këtë në një nivel të lartë teknik, Jai Singhu u përfshi në një skemë ambicioze për të ndërtuar pesë observatorë në shkallë monumentale të paparë për atë kohë. Mbreti astronom kishte ndërtuar observatorë të tillë (1718-1734) në Jaipur, [[Delhi]], [[Mathura]], Varanasi dhe [[Uxhaini]]. Ata janë kështu ndërtimet e fundit të ‘Epokës së Astronomisë prej Guri’. Faltoret e afërta në pjesën e sipërme të ghatit janë Someshvara, Dalabheshvara ({{coord|25|18.496|N|83|00.635|E|display=inline}}), Rameshvara dhe Sthuladanta Vinayaka, që përshkruhen në itinerare të ndryshme pelegrinazhi. Dalabheshvara (“dhënësi i thjerrzës”) i lavdëruar si ‘dhënësi i ushqimit’, është në një dhomë nën 2.5 m nga zona e afërt. Në shenjtëroren e brendshme ndodhet ‘figura në pllakë guri’ (Varanasi shilapatta citra), e datuar nga shekulli i XI-XII që paraqet një seri figurash miniaturë të hyjnive brahmanike të renditura në fasha horizontale. Këto jan të dëmtuara keq, megjithatë krahasuar me Varanasi shilapattat e ngjashme të mbajtura në muzetë e [[Gwaliori]]t, Jhansit dhe [[Laknau]]t. Figurat e gdhendura aty i referohen Shiva lingave kryesore, Keshavas (Vishnu), pesë Vinayakave, Adityas dhe ndihmësve të Shivës. Është theksuar nga Joshi (1989: fq. 156) se objekti i adhurimit të këtyre shilapattave ka marr formën e një pllake guri që paraqet hyjneshën personifikuese të qytetit të Varanasit, lumit Ganga, Shivës dhe mjaft hyjnive ose grupi hyjnish të lidhur me Varanasin. =====Ghati Mir===== [[File:Varanasi, India (40400419553).jpg|thumb|left|345px|Ghati Mir]] Ky ghat përfaqëson dy vendet e vjetra të Jarasandhesvaras dhe Vrdhadityas, që u shndërruan nga Mira Rustam Ali-u në vitin 1735. Imazhet e Jarasandheshvaras dhe Vridhhadityas janë suvatuar në muret e vjetra të rrugicës, në emër të këtyre dy imazheve shumica e pelgrinëve të Pancakroshi ose Antargriha Yatras hedhin lule dhe oriz në Gang. Tashmë pelegrinët hindu hedhin lule dhe oriz në Gang në kujtim të këtyre imazheve. Faltoret dhe statujat në afërsi janë Vrdhaditya, Asa Vinayaka, Yajna Varahaand Visalaksi ("Sy gjera", një nga 52 Sakti-pithat e hyjneshave). Një tjetër vend i rëndësishëm është Dharmakupa që konsiston në një pus të shenjtë të rrethuar nga pesë tempuj si dhe nga Divodasesvara lingami. Tempulli i Dharmesas është i lidhur me mitin fuqisë së Yamas (Zoti i vdekjes) mbi fatin e të vdekurve kudo në tok përveçse në Varanasi. Për shkak të hyrjes së kastave të ulëta ("të paprekshmit") tempulli i Visvesvaras/Visvanathas konsiderohet i papastër. Svami Karapatri-Ji, një brahmin shumë konservator dhe drejtues kulti, ka themeluar një "Tempull të Ri Visvanatha" në vitin 1956 në krye të ghatit. Nëpër shkallë, nën një pemë pipala, kryhen ritualet e derdhjes së ujit në nder të paraardhësve. Ghati Mir gjendet në koordinatat {{coord|25|18.549|N|83|00.653|E|display=inline}} (qendra e Ghatit Mir) i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.21 hektarësh. [[File:Mir Ghat (291262278).jpg|thumb|345px|Ghati Mir, gjatë vërshimit të lumit]] Teksti i shekullit të XVII Giravana-padamanjari përmend Ghatin Jarasandheshvara. Në një nga letrat e shkruara nga Sadashiva Naik-u, përfaqësuesi i Peshvave, Mir Rustam Ali-u është përmendur si padroni i ndërtimit të ghatit. Në burimet e tjera është përmendur gjithashtu se themeluesi i familjes mbretërore të Vanarasit, Balwant Singh-u e shkatërroi fortesën e Mir Rustam Ali-ut në Ghatin Mir dhe me rrënojat e saj ndërtoi fortesën e tij në Ramanagar, në vitin 1763. Me kalimin e kohës ghati është quajtur Ghati Mir; madje edhe James Prinsep (1822) e përmend atë me këtë emër. Faltoret dhe imazhet në afërsi janë Vriddhaditya, Asha Vinayaka, Yajna Varaha, Ananda Bhairava, Bare Hanumani dhe Vishalakshi (“Sy Gjeri”, një nga 52 Shaktipithat). Një tjetër sit i rëndësishëm është Dharmakupa, që konsiston në një pus të shenjtë të rrethuar nga pesë tempuj dhe faltore të vogla; në një nga tempujt ndodhen imazhet e Divodasheshvaras, Vishvabahukas dhe Vindhyavasinit. Tempulli i afërt i Dharmeshit është i lidhur me mitin e fuqisë së Yamas (zoti i vdekjes) mbi fatin e të vdekurve kudo në tokë, përveçse në Varanasi. Tempulli i Vishalakshit është një nga dy tempujt e ndërtuar në stilin e pastër [[Arkitektura Dravidiane|Dravidian]] të vënë në dukje nga një numër i madh statujash miniaturë, pozash, majëzash, shenjtërorja e brendshme dhe veranda e ecjes rituale. Në ghat ndodhen dy manastire. Manastiri Bhajanashram mundëson strehim për të vejat bengaleze dhe shërben si bujtinë dhe menaxhohet nga Trusti Ganapatrai Khemaka i Kalkutës. Manastiri tjetër i përket Sikh Panth-it, që mundëson ushqim falas çdo ditë (bhandara) dhe shpërndanë barna për të varfërit. =====Ghati Lalita===== [[File:Lalita ghat Varanasi.JPG|thumb|left|362px|Ghati Lalita]] Ghati Lalita u ndërtua nga mbreti i [[Nepali]]t në rajonin verior të Varanasit. Ky ghat është emërtuar sipas hyjneshës së famshme Lalita në Varanasi si dhe në Prayaga. Është vendi i Tempullit të Ganga Keshava-s, një tempull druri i ndërtuar në stilin tipik të Katmandus. Tempulli ka një imazh të Pashupateshwarit, një manifestim i perëndisë Shiva. Lingami i mirënjohur i Ganga Kesavas dhe faltoret e Gangatityas, Kasi Devit, Lalita Devit dhe Ghagirath Tirtha janë të lidhura me këtë vend. Njerëzit besojnë se një shikim i shpejt i Lalita Devit siell të njëjtën dobi si ecja cirkumambulatoret përreth gjithë botës. Në fillim të shekullit të XX ky ghat u nda në tre ghate të pavarur, d.m.th. Ghati Nepali, Ghati Lalita dhe Ghati Raxharaxheshvari. Gjatë periudhës së ndërtimit të Tempullit Samaraxheshvara në vitin 1843 dy ghatet e parë u integruan dhe u ndërtuan shkallë guri nga mbreti i Nepalit. Pjesa e sipërme, e quajtur Ghati Rajarajeshvari u ndërtua nga një Babu Keshava Das në fillim të shekullit të XIX. Pjesa jugore e ghatit u rindërtua nga qeveria e Uttar Pradeshit në vitin 1965. [[File:Lalita Ghat (6333847975).jpg|thumb|369px|Ghati Lalita]] Ghati Lalita dhe tempujt në të gjenden në koordinatat {{coord|25|18.547|N|83|00.815|E|display=inline}} (nikja e Lalita Devit). Ghati Lalita dhe tempujt e afërt shtrihen në një sipërfaqe prej 0.02 hektarësh. Në krye të ghatit, qëndron Tempulli i Nepalit, i ndërtuar rreth vitit 1841 nën patronazhin e mbretit të Nepalit dhe mendohet se lingami aty kopjon Pasupatisvaran e famshme në [[Kathmandu]]. Tempulli ka disa gdhendje në dru skenash erotike dhe të katërta portat janë dekoruar me forma arkitekturore gjeomagnetike. Mes ndërtesave të rëndësishme përfshihen Rajarajeshvari Matha, Siddhagiri Matha dhe Umaraogiri Matha. Dy manastiret e fundit ([[matha]]) u ndërtuan nga familjet Sadhu. Moksha Bhavani, një bujtinë, u ndërtua në vitin 1922 nga Jowaharalal Khemka, i Ratangarh-ut (në Raxhastan), në kujtim të babait të tij. Siddhagiri Matha i përket Shaiva Paramahamsa Sampradayas. [[File:'Hanuman Temple' in Lalaita Ghat..jpg|thumb|left|336px|Tempulli i Hanumanit në Ghatin Lalita]] Në dhomën e poshtme, pranë rrugicës përgjatë bregut, ndodhen imazhe të Lalita Devit, Varanasi Devit dhe Bhairavas. Në pjesën e sipërme në një kompleks tempullor ndodhen faltoret e Rajarajeshvarit, Ganga Adityas dhe Ganga Keshavas, të ndërtuara në shekullin e XVIII-XIX, megjithëse imazhet janë kryesisht të shekullit të XII. Imazhi i Ganga Adityas është kopjim i më të vjetrit, që ishte prishur në të shkuarën. Kamaret në pankinën prej guri dhe tërësisht të mbuluara nga lumi në stinën e shirave, është një faltore e vogël e bukur e Gangas, e paraqitur si një figurë femërore e ulur mbi një krokodil. Ky është një vend tipik dhe unik ku imazhi i hyjneshës lumore zhytet çdo vit nga vërshimet e ujit. Festat vendore duke përfshirë festime muzikore dhe lojëra zhvillohen rregullisht në Ghatin e bukur Assi që është në fund të linjës së vazhdueshme të ghateve. Është një vend i parapëlqyer i piktorëve dhe fotografëve. Është këtu në te Assi Ghati që Swami Pranabananda, themeluesi i Bharat Sevasharam Sangh-ut, arriti 'Siddhin' (përsosjen/shpëtimin) në 'Tapasyan' (përpjekjen) e tij për perëndinë Shiva, nën bekimin e Guru Gambhiranandas së Gorakhpurit. [[File:Ghats of Ganga, Varanasi.jpg|thumb|389px|Pamje e Ghatit Manikarnika]] =====Ghati Manikarnika===== '''Ghati Manikarnika''' në mënyrë popullore njihet si "Terreni i madh i kremimit" (Mahasmasana) në qytet. Pranë ghatit, ndodhen platforma të ngritura që përdoren për përkujtimore rituale të vdekjeve. Ky ghat përmendet në mbishkrimet e shekullit të IV të Periudhës Gupta. Megjithatë, ghati i tanishëm si një argjinaturë e përhershme breg-lumore u ndërtua në vitin 1302 dhe ka qenë rikonstruktuar të paktën tre herë gjatë ekzistencës së tij.<ref name="ghats"/> Këtë ghat e përbëjnë dy vende të shenjta buzë ujit, Sidha Vinayaka dhe Swargadvaresvara. Një mit përmend se Shiva bën Taraka mantran ("Lutja e kapërcimit") në veshin e të vdekurit, kështu që forma e Shivës, Tarakesvara (Tempulli i të cilit ndodhet në ghat), urohet kurdo që një hindu vdes. Emri Manikarnika rrjedh nga legjenda e rënies së vathit të Shivës gjatë kërcimit të tij transhendetal. Në afërsi të tij janë faltoret e Manikarnikesvaras (pak më tej në anën e sipërme të rrugicës), Mahesvaras (lingam në qiell të hapur në ghat), Siddhas dhe Manikarna Vinayakas. Tempulli i Manikarnikesvaras arrihet nga ghati duke ngjitur një rrugicë të rrëpirët në jug të Kundas. "Lingami i këtij tempulli të vendosur në mënyrë dramatike në fund të një pusi të thellë – mund të arrihet nga nëpërmjet një tuneli që nis në ghat". [[File:Varanasi, Uttar Pradesh, India (2007) 364 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|thumb|left|336px|Ghati Manikarnika]] Në ghat gjendet edhe një pellg i shenjtë, çakra-Puskarini Kunda ("Pellgu me disk zambaku") dhe gjurmët e këmbëve të Vishnut, Carana Paduka. Sipas mitit puranik kohë më parë se Ganga të mbërrinte te thembrat e Bhagirathas, Cakra-Puskarini Kunda ishte e pranishme. Te Kashi Khanda thuhet: “Për dobinë e tre botëve mbreti Bhagiratha e solli Gangan në vendin ku ndodhet Manikarnika – te “Pylli i Lumturisë së Shivës” ("Annandavana"), te Pellgu i Zambakut të Vishnut (Chakra-Puskarni Kunda)”.<ref>Vinay: Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, 60.137-8</ref> Tashmë Kunda e rrethuar nga një palë kangjella prej hekuri, është rreth 18.29 m. në krye, duke e ngushtuar deri në rreth 6.1 m. atë buzë ujit.<ref>D. L. Eck: Banaras. The City of Light; 1982, fq. 239</ref> Në faltoren e vogël brenda Kundas gjenden statujat e Vishnut dhe Lakshmit, në murin perëndimor; ndërsa aty gjenden edhe një seri prej një dyzine nikesh të vogla që përmbajnë Shiva lingamë. Përgjatë itinerarit të shenjtë, te vetë ghati, gjenden simbolikisht gjurmët e këmbëve të Vishnut (Carana Paduka), të vendosura në një pllakë rrethore mermeri. Thuhet se për 7,000 vjet Vishnu në këtë vend ka kryer tapat dhe nëpërmjet qindra miliona hinduve e ka spërkatur atë me ujin e shenjtë të Gangut dhe e ka zbukuruar atë me lule. Një pllakatë e Prinsep-it nëntitullohet "pika më e shenjtë në qytetin e shenjtë". Vendi i afërt me këtë pikë të shenjtë është rezervuar për kremimin e pak njerëzve të zgjedhur, veçanërisht maharaxhajtë e Varanasit.<ref>D. L. Eck: Banaras. The City of Light; 1982, fq. 246</ref> Zona e këtij ghati ka reputacionin e lashtë si një terren kremimi; sipas teksteve hindu perëndia Shiva ka thënë: “Duke u bërë vetë Koha, Unë shkatërroi botën këtu, o hyjneshë!"<ref>Vinay: [https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ Padma Purana]; 2008, 1.33.14</ref> Megjithatë, nuk është e qartë kur ky sit u pranua plotësisht për kremim. Për më tepër, Naradiya Purana,<ref>Naradiya Purana; 1923, Venkateshvara Press, 11.48.67</ref> Matsya Purana<ref>Vinay: Matsaya Purana; Diamond Pocket Books, 182.23-24</ref> dhe Kashi Khanda<ref>Vinay: Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda, 1991-98, 30.84-85</ref> e përshkruajnë lavdinë e tij në aspektin e ritualeve të kremimit të të vdekurve. Platforma e ngritur bashkangjitur me ghatin përdoret për ritualet e përvjetoreve të vdekjeve. Midis Ghatit Jalasayi dhe Manikarnika në rrjedhën e lumit qëndrojnë katërmbëdhjetë tirtha ujore, mes të cilave më të rëndësishmet janë Vishnu Tirtha, Bhavani Tirtha, Skanda Tirtha, Taraka Tirtha, Avimuktesvara Tirtha dhe Pasupati Tirtha. [[File:Ghats of Varanasi seen from a boat on the Ganges river in October 2014 (cropped).jpg|thumb|358px|Tempuj hindu, Ghati Manikarnika]] I lartësuar mbi ghatin Manikarnika, ndodhet një tempulli i Shiva–Durgas i mbretit të Amethyt (Oudhi; tani pjesë e Uttar Pradeshit), i ndërtuar rreth vitit 1850, që është i dallueshëm me pesë majat e tij me ngjyrë të kuqe të thellë dhe të praruara. Havell (1905) e përshkruan kështu: "Është ndërtuar mbi një tarracë që shikon mbi lum dhe arrihet me një nga ato rrugët e shkallëzuara të rrëpirëta, që të çojnë nga ghatet në qytet, që të sugjeron një qytezë të Italisë Jugore ose Spanjës. Duke u ngjitur në një palë shkallë anësore, kalohet nën Naubata Khanan, ku muzikantët këndojnë lavde të hyjneshës me shoqërime të çuditshme por jo të pakëndshme. Në anën e djathtë të hyrjes është një luan bronzi i Durgës dhe në të majtë demi i Shivës. Qetësia dhe pastërtia brenda janë një lehtësim nga rrëmuja, mospërfillja dhe papastërtia, si dhe atmosfera disi e ndyrë e faltoreve më popullore të Benaresit".<ref>E. B. Havell: Benares, the Sacred City; 1999, fq. 169</ref> Ghati Manikarnika gjendet në koordinatat {{coord|25|18.673|N|83|00.899|E|display=inline}} (Maheshvara linga në breg) dhe {{coord|25|18.669|N|83|00.878|E|display=inline}} (Tempulli Tarakeshvara). Zona e Ghatit Manikarnika shtrihet në një sipërfaqe prej 0.05 hektarësh. çdo vit kur lumi Gang tërhiqet, uji lë një masë të madhe mbetjesh aluvionale në depozitë. Gërmimi dhe heqja graduale e mbetjeve fillon dhe përfundon gjatë Shivaratrit (dita e hënës së plotë e shkurt-marsit). Me këtë rast këtu zhvillohet një festë e madhe. Pak më shumë se 30,000 kufoma kremohen çdo vit në Vanaras, nga të cila rreth 28,000 kremohen në Ghatin e kremimit Manikarnika dhe pjesa tjetër në Ghatin Harishchandra në jug. Duke kremuar një trup të vdekur shpenzohen rreth 5 kuintalë (500&nbsp;kg) dru. çdo trup i vdekur regjistrohet në zyrën e afërt, i pasuar nga negociatat dhe pazari me priftin mortor (Dom) që jep zjarrin e shenjtë për djegien mortore. ;Historia dhe përshkrimi: [[File:Munikurnuka Ghat Benares from the river by James Prinsep 1832 (cropped).jpg|thumb|left|345px|Ghati Manikarnika, litografi e James Prinsep, 1832]] Me Ghatin Manikarnika janë të lidhura dy legjenda. Sipas njërës, besohet se është vendi ku perëndia [[Vishnu]] gërmoi një gropë me [[Chakra]]n e tij dhe e mbushi atë me djersitjen e tij ndërsa kryente argjërime të ndryshme pendestare. Ndërsa perëndia [[Shiva]] po shikonte Vishnun, në atë kohë atij i ra vathi ("manikarnika") në gropë. Ndërsa sipas legjendës së dytë, në mënyrë që ta bënte perëndinë Shiva të lëvizte përqark me adhuruesit e tij, bashkëshortja e tij [[Parvati]] fshehu vathët e saj dhe i kërkoi atij që ti gjente, duke i thënë se ata i kishin humbur në brigjet e Gangut. Idea e hyjneshës Parvati mbrapa gënjeshtrës ishte që Shiva atëherë do të rrinte përqark, duke kërkuar për vathët e humbur. Në këtë legjendë, kurdoherë që një trup kremohet te Ghati Manikarnika, Shiva i kërkon shpirtit të tij nëse i ka parë vathët. Sipas teksteve të lashta, zotëruesi i Ghatit Manikarnika e bleu mbretin Harishchandra si skllav dhe e bëri atë të punonte në Manikarnika te Ghati Harishchandra. Sipas burimesh të tjera mësohet se Ghati Manikarnika është emërtuar sipas Jhansi Ki Rani Laxmibhait. Te Matsya Purana, rreth shekullit të VI-VII, ky ghat është përshkruar si një nga pesë vendeve të ujit të shenjtë. Kulturalisht, ky si ëshë i rëndësishëm në aspektin që ky vend ka qenë vendi i takimit të traditave shaivite dhe vaishnavite. Vishnu Charanapaduka, një pllakë mermeri që paraqet gjurmët e Vishnut, është konsideruar si “vendi më i shenjtë në qytetin e shenjtë”. Sipas [[mitologjia hindu|mitologjisë hindu]] Vishnu këtu kreu meditimin vetë-mohues duke qëndruar në këmbë për rreth 500,000 vjet për të kënaqur Shivën. Më në fund Shiva u shfaq dhe nga virtyti i mirësisë së Vishnut, u vendos aty. Nga kjo zonë, mund të identifikohet lehtësisht Vishnu Kshetra e veriut dhe Shiva Kshetra e jugut. [[File:Burning Ghat dli A136 cor.jpg|thumb|339px|Ghati Manikarnika, nga Samuel Bourne, 1863-1869]] Ky është ghati i parë i bërë me shkallë puka nga mbretrit vëllezër në vitin 1302; dhe u rikonstruktua në vitin 1730 nën patronazhin e Bajirao Pesavas si dhe në vitin 1791 nga Ahilyabai Holkar-i që e rikonstruktoi të gjithë ghatin. Ghatit ju bënë riparime përsëri në vitin 1872. Ghati Manikarnika është përmendur në mbishkrimin Gupta të shekullit të V. Shkallët prej guri u bënë në vitin 1303 dhe u rindërtuan në vitin 1730 nën patronzhin e Bajirao Peshvas. Në vitin 1791 Ahilyabai Holkar-i e rindërtoi të gjithë ghatin. Në vitin 1872 iu bënë përsëri riparime dhe rikonstruktime. Në vitin 1965 qeveria e Uttar Pradeshit e riparoi dhe e rikonstruktoi këtë ghat. Maharaxha Mangal Singh-u i Alwarit në Raxhastan, ndërtoi në vitin 1895 Tempullin Manokameshvara, në çatinë e zonës së tij rezidenciale. Pjesët e tij përfshijnë gjysëm-shenjtëroren, gjysmë-mandapan dhe [[mandapa]]n drejtkëndore. Verandat janë të dekoruara në mënyrë të bukur dhe paraqesin punime mjeshtërore të skalitjeve në gurë. Në të katërt drejtimet e shenjtërores së brendshme ka dyer. Tempulli ka imazhe të bukura të Shivës, Ganeshës dhe Parvatit. Për të shkuar në këtë tempull, duhet të kalohet nëpër zonën rezidenciale, që shumë herë është e pakënaqshme. Pranë bregut është Maheshvara linga në qiell të hapur. Në të djathtë saj gjendet një tempull që dalëngadalë po rrëshqet në Gang. Që nga fillimi i shekullit të XIX ky tempull ka qendruar në të njëjtën mënyrë. Pranë tij është Chakrapuskarini ose Manikarnika Kunda, një pellg i shenjtë uji. Sipas mitologjisë puranike xhevahiri i kreshtës (Mani-) së Shivës dhe vathi (-karnika) i gruas së tij ranë në pellgun e shenjtë, kështu u emërtua Manikarnika. Një rrëfenjë tregon se këtë pellg e bëri Vishnu me diskun e tij (çakra), që është pasqyruar në emërtimin Chakrapuskarini. Sipas tekstit të shekullit të XII, Kashi Khanda, Vishnu e bëri këtë ‘pellg zambakësh dhe e mbushi’ atë me ujë nga djersa e tij si dhe këtu kreu agjërime të rrepta. Depozita, sot e rrethuar me kangjella hekuri, është rreth 18.3 m² në krye, duke u ngushtuar deri në rreth 6.1 m² në fundin e tij. Kunda përfaqëson pellgun e parë në botë. Ishte vendi i parë i shenjtë i gërmuar në fillimin e kohës me djersën e shenjtë të Vishnut. Si një dëshmi e kësaj legjende në afërsi të tij janë të dukshme gjurmët e Vishnut. [[File:Manikarnika ghat at sunrise July 2007.JPG|thumb|left|345px|Tempull i vogël në Ghatin Manikarnika]] Mbretëresha Ahilyabai Holkar e Indores ndërtoi Tempullin Tarakeshvara në 1795, me një planimetri drejtkëndore. Tempulli është i strukturuar me bazën e gjashtë kolonave. Në hyrje është imazhi i Ganeshës. Në shenjtëroren e brendshme, në një enë është një shiva-lingam me katër koka. Si Tempulli Pancayatana në stilin e Banarasit, këtu janë gjithashtu imazhet e Suryas, Durgas, Ganeshas dhe Vishes nëpër katër këndet. Ky imazh i Shivës, paradite dekorohet me maskë me pesë koka prej bronzi, që mundëson çlirimin e shpirtrave të ikur duke u vendosur vargje të shenjta në veshë. Tarakeshvara është e përshtatshme pas përfundimit të riteve të kremimit. Ky tempull është hamendësuar se është një kopje e një faltoreje të famshme rreth 100&nbsp;km në veri të Kalkutës. Në tre sitet e famshme të tempujve të Shivës ekziston imazhi i Tarakeshvaras, d.m.th. në Jnanavapi, në lindje të demit të madh Nandi, në Tempullin Khemaka pranë Tempullit të Artë (Vishvanatha) dhe në Ghatin Kedar. Bajirao Peshva rreth vitit 1735 ndërtoi ghatin e afërt, por para se bazamenti të ngrihej disa metra, pesha e stërmadhe e mureve shkaktoi një rrëshqitje toke, gjë që bëri që i gjithë ndërtimi të rrëzohej, kështu që puna u braktis.<ref name="EBHavell138">E. B. Havell: [https://books.google.al/books?id=XvcRAAAAYAAJ&pg=PA138 Benares: The Sacred City; Sketches of Hindu Life and Religion]; 1905, fq. 138</ref> Façata e papërfunduar dhe pjesa e ghatit janë akoma të dukshme, megjithëse e gjithë struktura u fundos disa metra në tokë që nga ndërtimi i saj. Më vonë, në vitin 1830, mbretëresha Baijabai e [[Gwaliori]]t e riparoi dhe pjesërisht e rindërtoi; Për më tepër, ajo ndërtoi Tempullin Ratneshvara në stilin Gujarati anë të bregut, që u tkurr vetëm pak muaj pasi u ndërtua dhe që atëherë qëndron si i tillë. Ky është një pikë referimi e kësaj zone. ;Pjesa e sipërme e Ghatit Manikarnika: Pjesa e sipërme e Ghatit Manikarnika gjendet pranë Brahmnalit dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.09 hektarësh. Tempulli i Manikarnikeshvaras (Gomath Ashram, Brahmnal) është i vendosur në krye dhe i arritshëm nëpërmjet një rrugice të pjerrët ngjitëse në jug të pellgut të ujit, duke qenë e para nga 108 faltoret në itinerarin Panchakroshi të pelegrinazhit. Gjendet dy kate poshtë oborrit të manastirit. Këtu, nocioni periudhës së artë bëhet i dukshëm pasi pelegrini zbret në nëntokën e errët, nën tokën origjinale, “reale” të botës. Eck thotë se: “Lingami i këtij tempulli – i vendosur në mënyrë dramatike nën tokë në fund të një pusi të thellë – dikur mund të arrihej nëpërmjet një tuneli që fillonte në ghat”.<ref>D. L. Eck: [https://books.google.al/books?id=qnQqAAAAYAAJ&pg=PA246 Banaras: City of Light]; 1982, fq. 246</ref> Rreth 40 metra nga pika e hyrjes në rrugicën e sipërme ngjitëse gjendet faltorja e Siddha (“përsosmëria”) Vinayakas/ Ganeshës (Brahmnal, rrugica Manikarnika) djathtas. Ai është gardiani i lindjes dhe dhënësi i lumturisë, suksesit dhe shpëtimit nga mallkimi i Yamas (zotit të vdekjes). Ai është i 8-t mes 56 Vinayakave që mbrojnë qytetin në të 56 nyjet e përbëra prej 7 shtresave rrethore të spiraleve dhe 8 drejtimeve kardinale. [[File:Scindia Ghat, Varanasi, Uttar Pradesh, India (2011) 1.jpg|thumb|369px|Ghati Scindia]] I ndërtuar rreth vitit 1850 nga mbreti i Amethy-t (Awadhit në Uttar Pradesh), ky tempull i Shiva-Durgas dallohet nga pesë majëzat në të kuqe të thellë dhe të arta. Tempulli është vendosur mbi një terren të ngritur rreth 3.5 metra mbi bregun e afërt. Duke u ngjitur në një palë shkallë anësore, kalohet nën Naubatkhana, ku imazhet e muzikantëve janë duke kënduar lavdet e hyjneshës. Në anën e djathtë të hyrjes është një statujë e rafinuar prej bronzi i luanit të Durgës dhe në të majtë demi i Shivës. Në shenjtëroren e brendshme ndodhet imazhi i Mahisasuramardinit. Në pjesë të ndryshme të tempullit ndodhen imazhe të formave të Vishnut, si Varaha, Narasimha, Balarama, Krishna dhe imazhet e hyjneshës duke ngarë palloin, duke mbajtur Vina dhe duke ngarë luanin. Askund në mur nuk ka ndonjë imazh të Shivës. Ka imazhe që paraqesin jetën e ndodhitë e Krishnës. Tempulli është një shembull i stilit Pancayatan, qendra si bërthama dhe katër tempujt e tjerë të bashkangjitur në të katër këndet. Qetësia dhe pastërtia brenda janë një pushim nga rrëmuaj, turbullimi, papastërtia dhe ajria disi e ndyrë e faltoreve më popullore të Vanarasit. =====Ghati Scindia===== Më parë ishte i njohur si Ghati Viresvara, sipas tempullit me të njëjtin emër që qëndron në krye. Ghati Scindia i njohur edhe si Ghati Shinde kufizohet me Manikarnikan në veri, me tempullin e tij të Shivës, që qëndron pjesërisht i zhytur në lum si rezultat i peshës së madhe të ghatit të ndërtuar rreth 150 vjet më parë. Ghati Scindhia gjendet në koordinatat {{coord|25|18.729|N|83|00.935|E|display=inline}} (Tempulli Vashistha-Vamadeva) dhe {{coord|25|18.730|N|83|00.930|E|display=inline}} (Tempulli Atmavireshvara) dhe bashkë me Ghatin Sankatha shtrihen në një sipërfaqe prej 0.0241 hektarësh. Sipër ghatit, gjenden mjaft nga faltoret më të rëndësishme të Varanasit brenda labirintit të rrugicave të Siddha Kshetras (Fusha e Përmbushjes). Sipas traditës, [[Agni]], zoti hindu i zjarrit ka lindur pikërisht këtu. Besimtarët hindu në këtë vend i luten Vireshwaras, zotit të të gjithë heronjve, për një djal. Në vitin 1780 Ahilabai Holker-i i Indores e bëri ghatin me shkallë puka. Në vitin 1829 mbretëresha Baijabai e riparoi dhe rimodeloi atë; dhe përsëri në vitin 1937 Daulatarao Scindhia e bëri të gjithë ghatin me shkallë puka. Në krye të tij ndodhen faltoret e Vashisthas dhe Vamadevas, si dhe Atmaviresvaras. Në këtë ghat buzë lumit Gang gjendet Paravata Tirtha. Midis Ghateve Manikarnika dhe Scindhia ndodhen tre tirtha ujore, Uma Tirtha, Sarasvata Tirtha dhe Kamblasvetara Tirtha. [[File:Scindia Ghat (3620381973) (cropped).jpg|thumb|left|358px|Ghati Scindia]] Në skajin verior të ghatit poshtë shkallëve të larta është një faltore e Yameshvaras, me lingë të vendosur nga Yama. Duke u ngjitur në shkallët e afërta, në një nike në mes të rrugës është një imazh i Yamadityas (“Dielli i Yamas”), që është i drejtuar nga jugu – drejtimi i Yamas, ‘zotit të vdekjes’. Dobia e adhurimit këtu rrjedh nga adhurimi i Yamadityas kombinuar me atë që vjen nga dobia e adhurimit të paraardhësve në jug të Rameshvaramit dhe bashkë me atë të bërë në veri me ritet në Manikarnika. Në përgjithësi besohet se vetë Yama e ka vendosur këtë imazh, që tregon një figurë njerëzore me shenjat e rrezeve në kokë. Te Kashi Khanda shkruhet: “Më parë Yama kryente pendesa të pastra në Yama Tirtha. Pastaj ai vendosi Yameshvaran (linga) dhe Yamadityan (imazhi i diellit) që jep fuqi të mbinatyrshme”.<ref>S. N. Khandelwal (red.): Kashi Khanda; volumi IV, 2014, 51.108</ref> Duke u ngjitur rreth 10 m., në të majtë ndodhet një tempull që përbëhet nga linga të vendosura nga të diturit mitikë Vashishtha, Vamadeva dhe Janaka (Tempulli Saptarshi). Të gjithë këta të ditur janë përmendur te Ramayana. Në portën e këtij tempulli është murti (idhulli) i një prej 56 Vinayakave (Ganesha) të quajtur Chintamani (‘dhënësi i çlirimit nga shqetësimet’). Rrugica e majtë shkon në Tempullin e Atmavireshvaras, që në vetëvete është një botë e vogël hyjnish. Ky vend është lavdëruar si Panchamudra Mahapitha, një vend mistik që zotëron fuqi mbinatyrore. Në literaturën puranike ky quhet edhe një nga lingat e ‘vetë-lindura’ (“svayambhu”). Në Sidheswari Chowk më 27 mars 2002 u bënë disa ndërtime të vendosura në krahun verior të kësaj ndërtese në mënyrë të paligjshme. Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit paraqiti raportet me numër serial 24 në në Gjykakën e Lartë të Allahabatit më datë 3 dhjetor 2012 dhe më 24 janar 2013. Megjithë padinë kundër urdhrit të AZhV-së për shkatërrimin e ndërtimeve të paligjshme, ato kishin 11 vjet që ishin ndërtuar. [[File:Varanasi, 20-11-1999 17 (2902506039) (cropped).jpg|thumb|Ghati Sankatha]] =====Ghati Sankatha===== Emri i tij i vjetër ishte Ghati Yameshvara sipas emërtimit të faltores. Në krye të rrugicës qëndrojnë tempujt e Yameshvaras dhe Harischandresvaras; me rastin e Yama Dvitiyas besimtarët vazhdojnë të bëjnë banjë të shenjtë. Këtë ghat e ndërtoi në fundin e shekullit të XVIII mbreti i Barodas, por në vitin 1825 e veja e Beniram Panditit, e njohur si "Panditain" dhe nipërit e tij e bënë këtë ghat me shkallë puka bashkë me ndërtimin e një strukture të Tempullit të Sankatha Devit. Në krye të ghatit drejt qytetit ndodhen faltoret e hyjneshave Katyayini dhe Siddhesvari; tre Vinayakave: Hariscandras, Cintamanit, Mitras si dhe Vasukisvaras. Në krye të tij së fundi është vendosur një statujë e re e Santosi Matas ("Nëna e Kënaqjes"). Ghati Sankatha gjendet në koordinatat {{coord|25|18.733|N|83|00.933|E|display=inline}} (Tempulli Sankatha Devi) dhe bashkë me Ghatin Scindhia shtrihen në një sipërfaqe prej 0.0241 hektarësh. Në anën e lumit, në krahun e djathtë është një faltore e Vaikuntha Madhavas, i 27-ti në listën e 42 formave të Vishnut në Kashi. Pranë saj në drejtim të veriut është faltorja e Harishchandreshvaras, një lingë e stërmadhe e lidhur me mitologjinë e Harishchandras, një paraardhës i Ramas, që për ruajtjen e drejtësisë flijoi mbretërinë dhe familjen e tij. Bashkangjitur me këtë lingë është Harishchandra Vinayaka. Në anën tjetër të rrugicës në drejtim të Harishchandreshvaras, në nike ndodhen imazhet e Senas (“ushtrisë”) dhe Simas (“kufiri”) Vinayakave. [[File:Varanasi ghats seen from a boat on the Ganges river in October 2014 (cropped).jpg|thumb|left|345px|Ghati Sankatha]] Forma e 6-të e Durgës, Katyayini (e përmendur gjithashtu si Vikatanana në grupin e 64 yoginive), gjithashtu të vendosur në kompleks. E kënaqur nga tapat e mëdha të asketikut Katyayana, hyjnesha lindi si vajza e tij dhe kështu mori emrin Katyayini. Ajo është portretizuar me tre sy dhe me tetë krahë. Katyayini është hyjnesha mbrojtëse e Braj Mandalas. Dy linga të tjera të rëndësishme të vendosura në këtë kompleks janë Angareshvara (nga Marsi) dhe Budheshvara (nga Mërkuri). Ganesha është paraqitur këtu në formën e Mitras (“mikut”) Vinayaka. Duke ikur nga tempulli në të djathtë në niken e poshtme ndodhet një imazh i vogël i Vira Madhavas, forma e 28-të e Vishnut në Varanasi. Disa fragmente që gjenden aty adhurohen si Rahu dhe Ketu. Në afërsi, në anën tjetër të rrugicës është Brihaspatishvara (një linga e vendosur nga [[Jupiteri]]). Duke vijuar këtë rrugicë duke shkuar drejt ghatit gjendet Parvateshvara majtas, ndërsa Vasukishvara dhe Samudreshvara djathtas. Pas një ecje të shkurtër në anën tjetër të rrugicës është hyrja e Tempullit të Sankatha Devit (“Hyjnesha e rreziqeve”), i quajtur Sankatha-Ji, që është një nga largueset e rreziqeve për ndjekësit e saj. Ajo ishte fillimisht një hyjneshë nënë folklorike e lashtë që më vonë u mitologjizua si bashkëshortja e Shivës dhe lutësit e saj e lavdërojnë atë si vrasësen e demonit. Ikona e saj tempullore e konfirmon këtë identifikim të saj me Hyjneshën e Madhe: Ajo është paraqitur me këmbën e saj mbi demonin e asgjësuar me kokë të prerë. Duke hyrë në kompleksin e Sankatha Devit gjendet një oborr i madh në qendër të të cilit është një pemë e vjetër {{lang|la|ficus religiosa}}, me një numër faltoresh të vogëltha të kokolepsura në masën e rrënjëve të saj. Faltorja kryesore e grupit është Sankataharana Hanumani. Në këndin e largët të kompleksit është hyrja për te shenjtërorja e hyjneshës. Pranë ghatit ndodhen lingat e Sagareshvaras dhe Sankateshvaras. Dera e madhe është e shoqëruar nga kozmogrami i shenjtë i Shri Yantras. Shenjtërorja është e errët, e ndriçuar vetëm nga kandila me vajë mbi altar. Në altar ndodhen tre kamare: e para e portierëve hyjnorë (dvarapalat), e fundit e Hanumanit dhe qendrorja e zënë nga imazhi me maskë argjendi i hyjneshës Sankatha Devi. Adhuruesit lejohet ti prekin këmbët e hyjneshës, që nuk është e zakonshme në tempujt e tjerë të hyjneshës. [[File:Shree Math Kashi.jpg|thumb|Shri Matha Kashi, Ghati Panchaganga]] =====Ghati Panchaganga===== Në Periudhën Gahadavala (shekulli i XI-XII) ky ishte një ghat popullor dhe i shquar, i patronizuar nga familja mbretërore. Që nga ajo periudhë ka qenë një tempull i famshëm i Vindu Madhavas, që u shkatërrua dhe u shndërrua në një xhami në vitin 1673, prej nga e ka marrë emrin Ghati Veni Madhava, tashmë pjesa e poshtme e ghatit. Ky ishte rezorti kryesor i mësuesit të madh të Vedantës, Ramananda (1299-1411), i cili ishte guruja i reformistit dhe poetit të madh, Kabir-it (1398-1518). Manastiri i Ramanandas është akoma aty. Tulasi (1547-1623), poeti i madh, autor i Ramacaritamanasas, ka kaluar disa vjet të jetës së tij (rreth viteve 1580-90) në këtë ghat, ku hartoi shkrimin e famshëm të Vinaya Patrikas (“Lutja për Raman”), që përshkruan lavdinë e Tempullit Vindumadhava.<ref>Bridget Allchin: [https://books.google.al/books?id=JnMKAQAAIAAJ&pg=PA129 The stone-tipped arrow: late stoneage hunters of the tropical old world]; 1966, fq. 129-32</ref><ref>Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, fq. 60-1</ref> [[File:Panchaganga Ghat (3621196500).jpg|thumb|left|389px|Ghati Panchaganga me xhaminë e Alamgiri]] Pas shkatërrimit në vitin 1673, idhulli origjinal me mermer të zi i Vishnut u mbajt në shtëpinë e afërt të Lakshmanabalas, tani e njohur si Tempulli Vindu Madhava dhe që tërheq mijëra besimtarë dhe pelegrinë. Kjo shtëpi qëndrimi e shndërruar në një tempull, u ndërtua në fillim të shekullit të XIX nga mbreti i shtetit të Aundhas në distriktin Satara (në [[Maharashtra]]), në katin e parë të ndërtesës. Ghati u bë me shkallë puka në vitin 1580 nga Raghunatha Tandan-i, sekretari i financave të perandorit mogul [[Akbar]]. Ky informacion mbështetet nga një mbishkrim, që deri një dekadë më parë ishte në një nga niket. Në vitin 1735 Bajirao Peshva i I bashkë me Sadashiva Naik-un e riparuan atë. Në vitin 1665 udhëtari francez Jean Baptise Tavernier, një tregtari xhevahiresh, kreu një vizitë në Varanasi dhe e ka përshkruar Ghatin Veni Madhava dhe tempullin madhështor të Veni Madhavas breg lumit, që ai e quan “pagoda e madhe”.<ref name="Taverinier1977">Jean-Baptiste Tavernier: Travels in India; 1977</ref> Shumica e tempujve të tjerë i përkasin shekullit të XIX-XX. Megjithatë, tempulli i vetëm i vjetër në këtë zonë është Mandiri Rama i Kanganvali Havelit, i ndërtuar në fillim të shekullit të XVII nga mbreti i Amerit (në Raxhastan), Mirza Raja Jaisingh-u, fillimisht si një shkollë vedike. Kjo është përshkruar nga udhëtari francez Jean Baptise Tavernier (në 1665).<ref name="Taverinier1977"/> Në vitin 1775 u rikonstruktua nga nga Sripatirao Pesava dhe Pant Pririnidhi i Andhas. ;Përshkrimi Ghati Pancaganga gjendet në koordinatat {{coord|25|19.012|N|83|01.107|E|display=inline}} (qendra e Ghatit Pancaganga) dhe bashkë me zonën e afërt shtrihen në një sipërfaqe prej 0.016 hektarësh. Dobia dhe lavdia e këtij ghati janë përshkruar në tekstet e shekullit të XI si dhe te Kashi Khanda.<ref name="116Tripathi144">Karunapati Tripathi (red.): Kashi Khanda; 1991-98, 59.116-144</ref> Ky është një nga pesë vendet më të shenjta buzë lumit dhe besohet se është pika e takimit të pesë kanalizimeve, Ganga, Yamuna, Sarasvati, Kirana dhe Dhutapapa, mes të cilëve vetëm i pari është i dukshëm ndërsa pjesa tjetër është zhdukur ose kanë marrë formë të ndryshme shfaqjeje. Dy tirthat e shenjta buzë ujit të përmendura në mitologjinë e lashtë janë Vindu Tirtha dhe Pancanada Tirtha. Te Kashi Khanda përshkruhet lavdia e tij dhe madje edhe sot ky është ghati i dytë më i rëndësishëm pas atij Dashashvamedha, sipas besimtarëve që e vizitojnë dhe dobisë së perceptuar nga njerëzit.<ref name="116Tripathi144"/> Te ghati, pranë bregut të lumit, ndodhen një dyzinë dhomash tre faqëshe faltoresh që janë të drejtuara nga lumi. Disa përmbajnë një lingam ose një statujë, siç janë statujat e holla të shtrira të Vishnut që fle mbi gjarprin Shesha. Të tjerat janë pothuajse të zhveshura dhe përdoren kryesisht për praktika joge dhe meditimi. [[File:Benares. Aurungzebs Mosque LCCN2017658168.jpg|thumb|375px|Ghati Panchaganga me xhaminë e Aurangzebit, 1890]] Në këtë ghat ndodhen tetë tirtha të shenjta buzë ujit të lumit: Pippalada, Vindu Makha, Mayukharka, Jnanahrda dhe Pancanada. Në këtë ghat ndodhet edhe dy manastire, Sri dhe Ramannada. Në afërsi të tij ndodhet Tailanga Svami Matha, e ndërtuar nga një shenjt i madh i shekullit të XIX, Tailanga Svami dhe që përmban një linga të stërmadhe të quajtur Tailangeshvara. Ndërtesa përmban një verandë të gjatë, në pjesën jugore të së cilës (të mbyllur si shenjtërore e brendshme, [[garbhagriha]]) ndodhet idhulli i Vindu Madhavas. çatia e tempullit është bërë me dru dhe pllaka guri të cilësisë së mirë. Ai ka dy porta hyrëse, të ndara nga një verandë, përballë vendit që është lagjja e banimit të familjes së priftit. Ka porta nga lindja dhe veriu për në shenjtëroren e brendshme. Përreth saj nuk ka verandë për ecje cirkumambulatore. Në të majtë të portës hyrëse, ndodhet një statujë e transportuesit të Vishnut, Garuda, një shpend hyjnor dhe në të djathtë ndoshet Hanumani, shërbyesi majmun i Ramas. Këta janë pjesë të tempullit origjinal dhe janë shembuj të shkëlqyer të miniaturës dhe arkitekturës së kolonave. Në sallë mund të shihen piktura të 10 mishërimeve të Vishnut, ndërsa në këndin e kompleksit ndodhet një dhomë që përmban “72 lingat e Shivës” dhe mjaft statuja të Shivës, Ganeshës, Vishnut etj. Sherring-u e ka përshkruar gjallërisht këtë ghat duke thënë: "Ghati është i gjerë dhe i thellë si dhe tepër i fortë. Shkallët dhe kullëzat e tij janë të gjitha prej guri, nëpërmjet numrit të tyre të madh përballojnë një shumësi adhuruesish dhe larësish. Kullëzat janë të ulta dhe të të zbrazëta dhe janë përdorur si tempuj dhe faltore. Secila përmban mjaft idhuj, që janë, kryesisht emblema të Shivës. Një vëshgues i zakonshëm do të jetë në padije të faktit se këto janë mbushur me idhuj dhe vështirë se do ta imagjinonte se ishte mbi duke ecur mbi një radhë të gjatë faltoresh dhe mbi kokat e qindra idhujve. Ai do të duhet të zbriste mjaft shkallë para se të zbulonte sakrilegjin e bërë në padije; por duke bërë kështu, ai do të perceptonte se kullëzat janë të hapura drejt lumit dhe në këtë mënyrë janë shumë të përshtatshme për qëllimi adhurimi".<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; Trübner & Co., 1868</ref> Aarti (rituali ofrimit të kandilave të vajit) në nder të Perëndisë së Diellit dhe Hyjneshës Ganga të lumit në kohën e lindjes dhe perëndimit të diellit është më tërheqës kur shihet në mëngjes. Përgjatë ghatit ndodhen shumë faltore të hyjneshës Ganga. Besohet se gjatë muajit hindu të Karttikas (tetor-nëntor) ujërat e lumit Gang, Varana, Asi, Yamuna (që bashkohen me Gangun në Prayag, 125&nbsp;km në perëndim) dhe dy rrjedha të thara të Kiranas dhe Dhutapapas, pesë lumenjve, bashkohen këtu. Prej këtej ka rrjedhur emri Ghati Panchaganga (Pancha do të thotë pesë; ndërsa ganga është emri i lumit të shenjtë). Në muajin e Karttikas ghatyat (priftërinjtë e ghatit) kryejnë ritualin e ofrimit të kandilëve me vaj paraardhësve, duke i varur në ajër mbi shkopinj bambuje (akasha dipas) për besimtarët që përballojnë shpenzimet e materialeve të përfshira dhe shpërblimin e shërbimit. Kolona prej guri në tarracë, e ndërtuar nga Ahilyabai Holkar-i në fundin e shekullit të XVIII, mund të mbajë 1008 kandila vaji në ditët e festës së paraardhësve. Kolona prej guri ka 1008 foleza të bëra për të mbajtur kandilat që ndizen natën e hënës së plotë në muajin e Karttikas. Gjatë muajit të Vaisakhas (prill-maj) dhe Karttikas (tetor-nëntor), besimtarët, kryesisht zonjat, bëjnë banjë të shenjtë në mëngjes në këtë ghat. Këtu kryhen banja të shenjta dhe festa të veçanta për ditëlindjen e Gangas, në muajin hindu Vaisakha (prill-maj), në ditën e 7-të. =====Ghati Raxha===== [[File:Raja Ghat (4478554243).jpg|thumb|left|369px|Pamje e Ghatit Raxha]] Ghati Raja dhe zonat e afërta monumentale ndodhen në koordinatat {{coord|25|19.434|N|83|01.909|E|display=inline}} (Ghati Raxha, qendra lindore e Tempullit Ravidas) dhe shtrihen në një sipërfaqe prej 0.07 hektarësh. Pranë këtij ghati qëndrojnë mbetjet e Fortesës Gahadavala, ku ndodhen faltoret e Raxhaputa Vinayakas dhe Bhainsasuras. Pjesa veriore e këtij ghati është përmendur në mitet e hershme puranike si Ghati Vedeshvara, ku tani ndodhen shumë pemë dhe një vend ndeshjesh, ku skena mbizotërohet nga buajt e ujit të zotëruar nga barinjtë-mjelës. Në mbishkrimin Mauryan ky ghat është përshkruar si vendi i shenjtë dhe një pikë ankorimi. Dëshmitë arkeologjike tregojnë banimin e zonave të afërta gjatë shekullit të VIII p.e.s. Rëndësia e tij si ghat ankorimi u mbajt deri më 1 janar 1887, kur u ndërtua Lord Duffrin Bridge. Në vitin 1948 emri i urës ndryshoi në Ura Malaviya sipas emrit të themeluesit të Banaras Hindu University, Madan Mohan Malaiya. Në mbishkrimet Gahadavala (rreth vitit 1100) ky ghat është përshkruar po ashtu si një vend i shenjtë dhe si pikë ankorimi. Të lidhura me këtë ghat janë katër tirtha ujore: Sankhya, Uddalaka, Hayagriva dhe Nilagriva Tirtha. Deri në shekullin e XII ky ishte një ghat shumë aktiv për festat fetare dhe transportin lumor, megjithatë që atëherë qyteti u zgjerua në drejtim të jugut dhe me kalimin e kohës ghatet e tjera u bënë më të rëndësishme. [[File:Varanasi (6706127473).jpg|thumb|375px|Ghati Raxha]] Deri në vitin 1988 ghati ishte në baltë të hapur natyrore, por në këtë vit qeveria e Uttar Pradeshit e bëri këtë ghat me shkallë puka. Madje edhe pjesa veriore është e tillë. Në krye të tij në vitin 1986 u ndërtuar një tempull i shenjtit-këpucar Ravidasa (1388-1518), që kishte lindur në skajin jugor të qytetit në fshatin Sir Karahia; në këtë vend ditëlindja e tij festohet gjatë ditës së hënës së plotë të Maghas (janar-shkurt). Në këtë ghat ndodhen katër tirtha ujore (vende të shenjta), Sankha, Uddalaka, Hayagriva dhe Nilagriva. Në pjesën veriore të këtij ghati ndodhen dy manastire dhe një tempull i Badri Narayanas. Pranë Tempullit të tanishëm të Ravidasit është një faltore e vogël e Mahisasuras, “një demon-buall” i vrarë nga hyjnesha dhe më pas i shndërruar në një ndihmës hyjnor. Sipas legjendës popullore, më vonë shpirti i demonit adhuroi Shivën dhe hyjneshën, prej nga është bërë traditë që ai të adhurohet. Përveç trustit tempullor dhe organizatave publike vendore, që kujdesen për kompleksin, nuk ka plane apo programe të veçanta veprimi për ruajtjen e tij. Ndërtimi i Gopal Govardhan Puja Sansthan-it në Ghatin Raj është i paligjshëm, jo vetëm se është ndërtuar në bregun e lumit të ghateve në Varanasi pas vitit 2000, por në radhë të parë sepse është ndërtuar brenda 100 metrave të një monumenti (LalKhan ka Roza/Maqbara) të mbrojtur nga Archaeological Survey of India (ASI), duke shkelur kështu Aktin e Monumenteve Kombëtare të vitit 1958. Me gjithë dy ankesat e bëra nga ASI (më datë 10.10.2000 dhe 30.10.2003), Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit nuk ka ndërmarr ndonjë veprim për të prishur këtë strukturë të paligjshme. Për shkak të mos kryerjes së veprimit konkret nga AZhV-së, ndërtuesit dërguan madje edhe një padi në gjykatën e Komisionerit Divizional më 31 mars 2011. =====Kremimet nëpër ghate===== [[File:Varanasi, India, Varanasi ghats, Cremation ceremony in progress.jpg|thumb|left|369px|Kremime në Ghatin Manikarnika]] Ujërat e zeza të patrajtuara janë një burim i vazhdueshëm i ndotjes së lumenjve në [[India|Indi]]. Mbeturinat e qytetit dhe ujërat e zeza të patrajtuara janë burimi më i madh i ndotjes së Gangut pranë Ghateve të Varanasit.<ref>O. Singh: Frontiers in Environmental Geography; ISBN 978-81-7022-462-4, fq. 246-256</ref> Në traditat hindu, kremimi është një nga ritet e kalimit dhe Ghatet e Varanasit konsiderohen si një nga vendet e mbara për këtë ritual.<ref>Diana Eck: Banaras: City of Light; Princeton University Press, ISBN 978-0-691-02023-5</ref> Në kohën e krmemimit ose "riteve të fundit", kryehet një "Puja" (lutje). Gjatë kremimit recitohen hymne dhe mantra për të shënuar ritualin. Manikarnika dhe Harishchandra Ghati i janë kushtuar ritualeve të kremimit. Në mënyrë të përvitshme, më pak se 2 në 1000 njerëz të cilët vdesin në [[India|Indi]], ose 25,000 deri në 30,000 trupa kremohen në ghate të ndryshme të Varanasit; me një mesatare prej rreth 80 kremime në ditë. Kjo praktikë është bërë problematike për ndotjen që i shkakton lumit.<ref>S. Agarwal: Water pollution; APH Publishing, ISBN 978-81-7648-832-7.</ref> Në vitet 1980, qeveria e Indisë nisi një nismë për Pastrimin e Gangut, për ti pastruar kremimet dhe burimet e tjera të ndotjes nga ghatet e Varanasit. Në shumë raste, kremimi bëhet diku tjetër dhe vetëm hiri shpërndahet në lumë pranë këtyre ghateve.<ref>Gavin Flood: ''Rites of Passage''; te Paul Bowen: ''[http://books.google.com/books?id=_bjmiUSDRkAC Themes and issues in Hinduism]''; 1998, Cassell, London, ISBN 0-304-33851-6, fq. 270</ref> [[File:Varanasi, India - Durga temple, Bhelupur (23430472781) (cropped).jpg|thumb|369px|Tempulli Durga Kunda i shek. të XVIII, i njohur edhe si "Tempulli i Majmunëve"]] === Tempujt hindu === ==== Durga dhe format e saj ==== Në Varanasi ndodhen dy tempuj të "Durgës": [[Tempulli i Durgës në Ramnagar|Tempulli i Durgës]] i ndërtuar në shekullin e XVI (data e saktë nuk dihet) dhe [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Durga Kundi]] (në sanskritisht 'kund' do të thotë "pellg ose pishinë") i ndërtuar në shekullin e XVIII. '''[[Mandiri i Durgës në Varanasi|Mandiri i Durgës]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: दुर्गा मंदिर), i njohur edhe si '''Mandiri Durga Kunda''', '''Tempulli i Durgës''' si dhe '''Tempulli i majmunëve''', është i vendosur pranë Durga Kundës në zonën e Bhelupurit në koordinatat {{coord|25.288622|N|82.999279|E|display=inline}}. Ky tempull i është kushtuar Maa Durgës dhe u ndërtua në shekullin e XVIII nga ''Bengali Maharani'' (mbretëresha e Bengalit).<ref name="Durga Mandir">{{cite web|title=Durga Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/durga-temple|archive-date=8 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408155840/http://www.varanasi.org.in/durga-temple|url-status=dead}}</ref> [[Arkitektura]] e Mandirit të Durgës është një shembull i rafinuar i stilit Nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|tempujve hindu]], që është stili tipik i Indisë Veriore. Tempulli, që zakonisht quhet ‘Tempulli i majmunëve’, ka një [[ujëmbledhësit tempullor indianë|depozitë uji]] drejtkëndore të quajtur Durga Kund ("Kund" do të thotë pellg ose pishinë). Tempulli ka kulla shumë katëshe<ref name="route"/> dhe është i ngjyrosur në të kuqe okre, që përfaqson ngyrën e kuqe të Durgës. Kundi fillimisht ishte i lidhur me lumin kështu që depozita mbushej automatikisht. Ky kanal më vonë u mbyll, duke e ndërprerë furnizimin me ujë, që tashmë realizohet vetëm nëpërmjet shiut ose kullimit nga tempulli. Çdo vit me rastin e Nag Panchamit, në kund kryhet akti i paraqitjes së [[Vishnu]]t të shtrirë mbi gjarprin mistik të përdredhur të quajtur "Shesha".<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Nag-Panchami-celebrated-with-religious-fervour/articleshow/15115776.cms|title=Nag Panchami celebrated with religious fervour|work=The Times of India|language=en|date=24 korrik 2012|accessdate=30 korrik 2015}}</ref> [[File:India-Benares-Monkey Temple LCCN00650694.jpg|thumb|left|Kolona të Tempullit të Durgës në Ramnagar, midis 1890-1924]] Mandiri i Durgës është një nga [[Tempulli hindu|tempujt]] më të ngarkuar në qytet, që qëndron në sektorin jugor të tij mbi një depozitë të madhe drejtkëndore të quajtur Durga Kunda. Tempulli ndodhet në rrugën kryesore Sankat Mochan nga Stacioni Hekurudhor për te Banaras Hindu University, 250 metra në veri të Tempullit të Tulsi Manas, 700 metra në veri-lindje të Tempullit Sankat Mochan Hanuman dhe 1.3 kilometra në veri të Banaras Hindu University.<ref name="Location Durga">{{cite news|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/place/Durgakund+Temple/@25.288622,82.999279,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x398e31f3e4ffffff:0xe551b4ec8d935cae}}</ref> '''[[Tempulli i Durgës në Ramnagar|Tempulli i Durgës]]''' (në gjuhën marathi: दुर्गा मंदिर) është i vendosur në Ramnagar në koordinatat {{coord|25.2819349|N|83.0405957|E|display=inline}}.<ref>http://varanasi.nic.in/history/ramnagar.html</ref> Mendohet se është ndërtuar 500 vjet më parë, dhe tashmë është nën kontrollin e familjes mbretërore të Varanasit. Ky tempull i është kushtuar perëndeshës Durga. Tempulli ka një pellg të ndërtuar me gurë pranë tij. Tempulli i Durgës vlerësohet për punimet e mrekullueshme të gurit, që janë një shembull mjeshtëror i artit të punimit të gurit në Indinë Veriore. [[File:Untitled LACMA M.83.302.13.jpg|thumb|336px|Tempulli i Durgës rreth vitit 1865, foto e Samuel Bourne]] Tempulli është bazuar mbi një planimetri në formë katrore dhe gjendet në një kampus po ashtu katror. Ndërtesa kryesore e tempullit është ndërtuar mbi një platformë katrore. Forma e ndërtesës është gjithashtu katrore. Kampusi i tempullit është një zonë e gjelbër me pemë dhe bimë. Në këtë kampus vizitorët mund të ecin përreth ndërtesës së tempullit kryesor. Kjo ecje është një ritual i zakonshëm në [[Hinduizmi|hinduizëm]]. Tempulli përmban dhoma, që përdoren për nevojat e stafit të tempullit dhe ndonjëherë për Yajna. Ai ka një pellg të stërmadh katror ([[ujëmbledhësit tempullor indianë|Pushkarni]]) përballë tij. Pellgu është i pajisur me shkallë guri në të gjitha anët dhe kulla vëzhgimi në çdo kënd. Në një anë të këtij pellgu ndodhet një tendë prej guri. Punimet në gurë në muret e tempullit vënë gjithashtu në dukje format e tij katrore. Muret e tempullit kanë dizajne në formën e blloqeve katrore dhe shkrime zbukuruese. ;Tempulli Vindhyavasini Tempulli i Vindhya Devit, i njohur me emrin Vindhyavasini gjendet pranë Tempullit Sankatha Devi. Për të shkuar në këtë tempull mund të lundrohet deri te Ghati Ganga Mahala dhe të ngjiten shkallët. Tempulli Vindhyavasini gjendet në koordinatat {{coord|25|18.738|N|83|00.938|E|display=inline}} pranë Ghatit Sankatha dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.015 hektarësh. Duke ardhur nga rrugica që lidh Ghatin Sankatha pranë këndit të Tempullit Sankatha Devi është Tempulli Vindhyavasini, një shfaqje hapsinore e hyjneshës së Malit Vindhya (Vindhya-Vasini), vendi origjinal i cili ndodhet 78&nbsp;km. në jug-perëndim të qytetit të Varanasit. Pas një ecje të gjatë në rrugicë majtas, arrihet në kompleksin e Siddheshvari Devit. Kashi Khanda thotë se duke jetuar këtu për gjashtë muaj mund të fitosh fuqi të mëdha shpërtërore.<ref>Vinay; redaktor S. N. Khandelwal: Skanda Purana (स्कन्द महापुराणम्): Kashi Khanda (संस्कृत एवं हिन्दी अनुवाद); volumi IV, 2014, 71.105</ref> Vindhyavasini është një tërheqje e rëndësishme përreth Varanasit. Vindhyavasini është një nga Shaktipithat më të rëndësishme. Përveç rëndësisë së tij mitologjike, Vindhyachali është i njohur edhe për mjediset e tij të bukura. Pas ngjitjes së 48 shkallëve për te Sita Kundi, rruga të çon te një tjetër kodër, ku gjendet Tempulli Ashtabhuja. Pranë Tempullit Ashtabhuja, ndodhet një tjetër tempull shpellor me një rrugicë të ngushtë. Tavani i shpellës është aq i ulët sa duhet të përkulesh për ti hedhur një vështrim idhullit të hyjneshës Kali, që gjendet aty. Përkrah këtyre tempujve, tempuj të tjerë ndodhen në Vindhyachal. Ndodhen gjithashtu Brahmakundi dhe Agastyakundi, ujërat e të cilëve janë shumë të shenjtë dhe besohet se larja në këto ujëra mund të çliroi nga mëkatet. Përkrahë tyre ndodhen gjithashtu një ashram i Anandamayi Ma-së. ;Tempulli Sankatha Devi [[File:Varanasi 110m - tree shrines (34892136202).jpg|thumb|left|284px|Faltore pemore në oborrin e Tempullit Sankata Devi, pranë Ghatit Sankatha]] '''Tempulli Sankatha Devi''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: संकटा देवी मंदिर, gjithashtu i njohur si '''Mandiri Sankata Mata''' ose thjeshtë '''Mandiri Sankata'''; shpesh i thirrur me parashtesën '''Sri''') është një tempull i vendosur sipër Ghatit Scindia, në labirintin e rrugicave qytetase, kushtuar "Hyjneshës së Shërmimit", Sankatha Devi. Ky tempull u ndërtua në shekullin e XVIII nga mbreti i Barodas në stilin Nagara të [[Arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës hinduiste]] bashkë me Ghatin Sankatha. Tempulli konsiderohet si tempulli i vetëm në Indi kushtuar Sankatha Devit.<ref name="Sankata Ghat history">{{cite web|title=Sankata Ghat history|publisher=Superb India Tours|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.superbindiatours.com/UP/varanasi-tourism/sankata-ghat.html|archive-date=25 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525105918/http://www.superbindiatours.com/UP/varanasi-tourism/sankata-ghat.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Sankata Devi">{{cite web|title=Sankata Devi|publisher=Om Jai|accessdate=1 maj 2015|language=en|url=http://www.omjai.org/Sankata%20Devi%20Namashtakam|archive-date=25 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525102958/http://www.omjai.org/Sankata%20Devi%20Namashtakam|url-status=dead}}</ref><ref name="Religious significance">{{cite web|title=Religious significance|publisher=Karm Jyotish|accessdate=1 maj 2015|language=en|url=http://karmjyotish.blogspot.in/2011/01/mystical-encounter-with-shree-sankata.html}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref name="Coordinates Sankatha">{{cite web|title=Coordinates|publisher=latlong.net|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.latlong.net/|archive-date=7 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/|url-status=dead}}</ref><ref name="Elevation Sankatha">{{cite web|title=Elevation|language=en|publisher=daftlogic.com|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.daftlogic.com/sandbox-google-maps-find-altitude.htm}}</ref> Në vitin 1825, Ghati u bë me shkallë puka nga e veja e Brahmin Pandit.<ref name="Sankata Ghat history"/> Tempulli Sankatha Devi gjendet në koordinatat {{coord|25.312687|N|83.015277|E|display=inline}} rreth 6&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i Varanasi dhe rreth 3&nbsp;km nga Banaras Hindu University. Brenda territorit të tij ndodhet një statujë e stërmadhe luani. Pranë këtij tempulli ndodhen gjithashtu tempujt e nëntë planeteve (nava grahat) ku gjenden edhe statujat e tyre. Tempulli Sankata Devi gjendet në afërsi të dy Shakti Pithave të fuqishme, Pancha Mudra Pithas (Tempulli Atma Veereshwar) dhe Siddh Pitha (Tempulli Siddheshwari). Idhulli i Sankatha Matas me katër krahë është hyjnia kryesore e tempullit. Ai është 1.5 metra i lartë, i veshur me argjend dhe konsiderohet si i vetë-krijuar. Në të dy anët e Sankatha Matas, ndodhen idhujt e Hanumanit dhe Bhairavës. Pranë tyre ndodhet një Shiva lingam i madh si dhe një pemë e madh banyani, që duket sikur mbron idhujt e Ganeshës dhe Hanumanit. Sankata Devi besohet se ka dhjetë duar dhe fuqinë për të mbrojtur bashkëshortët e largët dhe për të siguruar rikthimin e tyre të sigurt. Sankata Devi do të thotë "Hyjnesha e Rreziqeve", ku "Sankata" rrjedh nga fjala sanskrite "sankat" (संकट) që do të thotë '''rrezik'''. Besimtarët i luten asaj me besimin për të shmangur çdo rrezik në jetë ose për të lehtësuar problemet e pranishme. Besohet gjithashtu se gjatë mërgimit të tyre pandavët i bënë homazhe Sankata Devit.<ref name="Sankata Ghat history"/><ref name="Sankata Devi"/><ref name="Religious significance"/><ref name="Religious importance">{{cite web|title=Religious importance|publisher=Temple Travel|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.templetravel.net/2013/04/sankatha-temple-in-varanasi-uttar.html|archive-date=5 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405202456/http://www.templetravel.net/2013/04/sankatha-temple-in-varanasi-uttar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Pandavas paid homage">{{cite web|title=Pandavas paid homage|publisher=Eastern UP Tourism|language=en|accessdate=1 maj 2015|url=http://www.easternuptourism.com/Sankatha-Temple.jsp|archive-date=25 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525104905/http://www.easternuptourism.com/Sankatha-Temple.jsp|url-status=dead}}</ref> ==== Parvati dhe format e saj ==== =====Tempulli i Annapurna Devit===== '''[[Tempulli i Annapurna Devit]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: अन्नपूर्णा देवी मंदिर; në gjuhën tamile: அன்னபூர்ணா தேவி மந்திர்; në gjuhën marathi: अन्नपूर्णा देवी मंदिर dhe në gjuhën bengaleze: অন্নপূর্ণা দেবী মন্দির. I njohur edhe si '''Mandiri i Annapurna Matas''' dhe '''Mandiri i Annapurnas'''), është një tempull me rëndësi të madhe fetare në Varanasi, kushtuar hyjneshës Annapurna Devi. Annapurna Devi është hyjnesha e ushqimit (anna d.t.th. ushqim, ndërsa purna i plotë ose tërësor) dhe një formë (avatar) e hyjneshës [[Parvati]] që njihet edhe si Kashipuradeeshwari ("Mbretëresha e Kashit"). [[File:Annapurna devi.jpg|thumb|291px|Annapurna duke ushqyer Shivën]] Tempulli i Annapurnas u ndërtua në shekullin e XVIII nga Maratha Peshwa Baji Rao.<ref name="Annapurna Devi Mandir">{{cite web|title=Annapurna Devi Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=13 qershor 2015|url=http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi|archive-date=30 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030201733/http://www.varanasi.org.in/annapurna-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Bhavani Devi">{{cite web|title=Bhavani Devi|publisher=Varanasi Temples|language=en|accessdate=17 qershor 2015|url=http://varanasi-temples.com/category/devi-temples/annapurna-devi/}}</ref><ref name="Annapurna Temple in Varanasi">{{cite web|title=Annapurna Temple in Varanasi|publisher=Temple Travel|language=en|accessdate=14 qershor 2015|url=http://www.templetravel.net/2013/04/annapurna-temple-in-varanasi-uttar.html|archive-date=6 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406041844/http://www.templetravel.net/2013/04/annapurna-temple-in-varanasi-uttar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Annapurna Temple, Varanasi">{{cite web|title=Annapurna Temple, Varanasi|publisher=My Temples India|language=en|accessdate=14 qershor 2015|url=http://mytemplesindia.com/hindu-temple-uttarpradesh/annapurna-temple-varanasi-kashi/}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> ;Përshkrimi dhe domethënia: Tempulli i Annapurna Devit është i vendosur në zonën e Visheshwarganjit në Varanasi në një lartësi prej 80.985 metrash<ref name="Elevation Annapurna">{{cite web|title=Elevation|publisher=Elevation finder|accessdate=16 qershor 2015|language=en|url=http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm}}</ref> Ai ndodhet në Annapurna Gali, në Jnanavapi në koordinatat {{coord|25|18.634|N|83|00.576|E|display=inline}} dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.02 hektarësh. Ai është i vendosur në rrugën Dashashwamedh, Vishvanath Gali. Ai gjendet 15 metra në veri-perëndim të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit të famshëm Kashi Vishvanath]], 350 metra në perëndim të Ghatit Manikarnika, 5 kilometra në jug-lindje të stacionit hekurudhor të Varanasit dhe 4.5 kilometra në veri-lindje të Banaras Hindu University.<ref name="Location Annapurna">{{cite web|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=14 korrik 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/}}</ref> Tempulli është ndërtuar në stilin Nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|Arkitekturës hindu]] dhe ka shenjtërore me verandë të madhe me kolona, që bujt imazhe të hyjneshës. Ai bujt dy idhuj të hyjneshës Annapurna Devi; njëri i bërë prej ari dhe tjetri prej tunxhi. Idhulli prej tunxhi përdoret për darshana (ritual adhurimi hindu) të përditshme, ndërsa idhulli prej ari përdoret vetë një herë në vit për darshana; ditën përpara divalit (dita e Annakutës).<ref name="Annapurna Temple in Varanasi"/> Vet Tempulli qëndron në oborrin e kompleksit, një shenjtërore e vogël me një verandë të madhe me kolona. Brenda tempullit ndodhen idhujt e Mahagaurit (Hyjnesha e Madhe e Bardhë), Ganeshës, Gauri Shankaras dhe Hanumanit. Tempulli ka një kullë me një kube, të skalitur dhe zbukurar në [[arkitektura e tempujve hindu|stilin hindu]]. Hyjnesha mban veshje të bardha dhe kalëron një dem po ashtu të bardhë. Sanskritisht maha, महा = e madhe, tepër; ndërsa gauri गौरी = e bardhë.<ref name="Mahagauri">{{cite web|language=en|title=Mahagauri|publisher=Mahagauri.com|accessdate=17 korrik 2015|url=http://www.mahagauri.com/|archive-date=30 dhjetor 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051230150249/http://www.mahagauri.com/|url-status=dead}}</ref> ===== Tempulli Lalita Gauri ===== '''Tempulli Lalita Gauri''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: ललिता गौरी मंदिर), i njohur edhe si '''Mandiri Lalita Mata''', është një tempull mjaft i rëndësishëm kushtuar hyjneshës Lalita Gauri (një formë e hyjneshës Parvati).<ref name="Ghat of Goddess">{{cite news|title=Ghat of Goddess|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=17 shtator 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/This-ghat-of-Goddess-Lalita-is-in-a-shambles/articleshow/13415603.cms}}</ref><ref name="Nine forms of Goddess Gauri">{{cite web|title=Nine forms of Goddess Gauri|publisher=Shri Kashi darshan|language=en|accessdate=15 shtator 2015|url=http://www.shrikashidarshan.org/packages/kashi-darshan/nav-durga-nav-gauri-darshan-yatra.html|archive-date=22 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122174443/http://www.shrikashidarshan.org/packages/kashi-darshan/nav-durga-nav-gauri-darshan-yatra.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Lalita Mandir">{{cite web|title=Lalita Mandir|publisher=Kashiyana.com|language=en|accessdate=11 shtator 2015|url=http://www.kashiyana.com/m/pages/rghat.aspx?id1=20141203183311&id=0|archive-date=25 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925155542/http://www.kashiyana.com/m/pages/rghat.aspx?id1=20141203183311&id=0|url-status=dead}}</ref> Tempulli u ndërtua në fillim të shekullit të XIX midis viteve 1800-1804 nga Rana Bahadur Shah-u në stilin Nagara të [[arkitektura e tempujve hindu|arkitekturës së tempujve hindu]]. Tempulli Lalita Gauri është i vendosur në Ghatin Lalita në lartësinë 73.941 m mbi nivelin e detit, 5 kilometra në jug-lindje të Stacionit të Nyjes Hekurudhore të Varanasit dhe 300 metra në lindje të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]], në koordinatat {{coord|25.310013|N|83.013276|E|display=inline}}. Ghati Lalita është emërtuar sipas këtij tempulli.<ref name="Ghats of Varanasi">{{cite news|title=Ghats of Varanasi|publisher=Shri Kashi darshan|language=en|accessdate=9 shtator 2015|url=http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925151417/http://www.shrikashidarshan.org/about-varanasi/ghats-of-kashi/2/|archive-date=25 shtator 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Devi temples">{{cite web|title=Devi temples|publisher=Varanasi temples website|language=en|accessdate=8 shtator 2015|url=http://varanasi-temples.com/category/devi-temples/page/2/}}</ref><ref name="Devotees throng Lalita Gauri Temple">{{cite news|title=Devotees throng Lalita Gauri Temple|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=7 shtator 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Devotees-throng-Lalita-Gauri-Temple/articleshow/12446197.cms}}</ref> ===== Tempulli Vishalakshi ===== [[File:காசி விசாலாட்சி கோயில்.jpg|thumb|left|291px|Pamje ballore e e Tempullit Kashi Vishalakshi]] '''[[Tempulli Vishalakshi]]''' ose '''Tempulli Vishalakshi Gauri''' është një [[tempulli hindu|tempull hindu]] kushtuar hyjneshës Vishalakshi (një formë e hyjneshës Parvati/Gauri) në Ghatin Mir në bregun e Gangut në Varanasi.<ref name="Eck229">Diana L. Eck: [https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC&pg=PA229 Banaras: City of Light]; fq. 229</ref> Përgjithësisht konsiderohet si një nga [[Shakti Pitha]]t, tempujt më të shenjtë kushtuar Nënës Hyjnore Hindu, Adi Shakti. [[Tempulli Vishalakshi]] ndodhet në Ghatin Mir, pranë Dharmakupas në koordinatat {{coord|25|18|32|N|83|00|39|E|display=inline}} i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.008 hektarësh. Tempulli arrihet duke ndjekur rrugën Godaulia-Chauk, pastaj duke u kthyer djathtas nga Bansphatak-u drejt Gangut dhe duke ecur përmes rrugicës së ngushtë. Jo larg nga Vishvanatha në drejtim të lumit Gang është “Hyjnesha Sy-gjerë”, Vishalakshi. Dy imazhe të hyjneshës janë vendosur krahë për krahë në ''[[garbhagriha]]'' (shenjtërore): një imazh më i vogël prej guri të zi i quajtur Adi Vishalakshi në anën e majtë, ndërsa tjetri më i madh po prej guri të zi është i vendosur më vonë. ;Domethënia: Vishalakshi është një nga [[Shakti Pitha]]t, vendet e shenjta të lidhura me pjesët e trupit të gruas së Shivës, Sati, që ranë ndërsa Shiva i pikëlluar kërcente me tërbim përmes vendit duke mbajtur trupin e saj të pajetë. Në jetën tjetër Sati lindi si hyjnesha Parvati. Të marra si një e tërë, koto pitha përfshijnë trupin e plotë të hyjneshës. Sipas mitologjisë puranike, këtu ra syri (aksh). Në secilën Shakti Pitha adhurohet gjithashtu edhe Shiva në formën e Bhairavas, kundërpjesa mashkullore ose gardiani i hyjneshës kryesuese të pithas.<ref name="Jones 2007">Constance Jones & James D. Ryan: [https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA545 Encyclopedia of Hinduism]; fq. 401-2}}</ref> Hyjnesha është e pranishme në formën e Vishalakshit në vendin e shenjtë të quajtur Vishal Tirtha në Lumin Gang. E gjithë zona që përfshinë Vishalakshy Devin, Dharmeshwarin, Vishwa Bhuja Gaurin etj. është një Shakti Pitha e fuqishme e njohur si Dharma Pitha. Vishalakshi Gauri është një nga 9 gaurit që adhurohen gjatë Navaratrit që bie në mars-prill (9 ditë para Ram Navamit). [[File:Benares- The Golden Temple, India, ca. 1915 (IMP-CSCNWW33-OS14-66).jpg|thumb|345px|Maja e artë e Tempullit Kashi Vishvanatha]] ==== Shiva dhe format e tij ==== ===== Tempulli Kashi Vishvanatha ===== '''[[Tempulli Kashi Vishvanatha]]''' në Varanasi është një nga tempujt më të adhuruar të Shivës, i njohur edhe si Tempulli i Artë.<ref name="route">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow42205744.cms|title=The religious route|accessdate=4 dhjetor 2008|language=en|date=3 prill 2003|newspaper=The Times of India}}</ref> Ai është një [[tempulli hindu|tempull i famshëm hindu]], një nga 12 tempujt e shenjtë ''[[jyotirlingat]]'', që përmendet gjerësisht në literaturën puranike. Në gjuhën vendore quhet "Kashi Vishvanatha Mandir", ku pjesa "Kashi", i reforohet emrit tjetër të qytetit, "Vishvanatha" do të thotë "sunduesi i universit", ndërsa "mandir" është fjala për një vend adhurimi hindu.<ref name="varanasi-tourism-vishwanath">{{cito web|url=http://varanasi-tourism.net/varanasi-temples/kashi-vishwanath-temple.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=varanasi-tourism.net|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=29 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229153845/http://varanasi-tourism.net/varanasi-temples/kashi-vishwanath-temple.html|url-status=dead}}</ref> Tempulli ka qenë shkatërruar dhe rindërtuar mjaft herë përgjatë historisë së tij. [[Xhamia Gyanvapi]], që është pranë tempullit, është ndërtuar në vendin origjinal të tempullit.<ref name="Warrier2014">Shrikala Warrier: [https://books.google.com/books?id=qNhiCAAAQBAJ&pg=PA57 Kamandalu: The Seven Sacred Rivers of Hinduism]; fq. 57–</ref> Tempulli Vishveshvara gjendet në një kompleks tempullor bashkë me disa faltore të tjera dytësore dhe Pusin Jnana Vapi, i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.13 hektarësh në koordinatat {{coord|25|18|38.79|N|83|0|38.21|E|display=inline}}. ;Përshkrimi: [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] është tempulli më popullor dhe i rëndësishm i Varanasit, që është vendi i një numri të madh tempujsh historikë. Ai gjendet në zemër të Varanasit, shumë i frekuentuar nga besimtarët hindu dhe është njëkohësisht një nga tërheqjet kryesore turistike. [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] ka një vendosje të bukur në bregun perëndimor të Gangut, lumit më të shenjt indian, afër ghateve më të rëndësishme të Varanasit, pranë [[Xhamia Gyanvapi|Xhamisë Gyanvapi]].<ref name="varanasitour-gyanvapimosque"/> Zona përreth xhamisë së tanishme të Aurangzebit (e quajtur [[Xhamia Gyanvapi]]) ishte hapësira e ecjes cirkumamabulatore (pradakshina) përreth Tempullit të vjetër Vishveshvara. Në muret e tempullit kishte shumë faltore dytësore që pas shndërrimit në xhami e humbën domethënien. Zona është një pikë e nxehtë e tensioneve të vazhdueshme mes hinduve dhe myslimanëve, prandaj ruhet nën masa të rrepta sigurie.<ref name="lonelyplanet-vishwanath">{{cito web|language=en|url=https://www.lonelyplanet.com/india/varanasi/attractions/vishwanath-temple/a/poi-sig/449259/356519|title=Vishwanath Temple|publisher=Lonely Planet|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Në këtë rast nuk ka patur dyshime që [[Xhamia Gyanvapi]] gjendet në sitin e një tempulli të shkatërruar, pasi ajo përfshin qartësisht pjesë të rëndësishme të mureve të tempullit origjinal, ndryshe nga [[Mosmarrveshja e Ayodhyas]], ku u kërkuan gërmime arkeologjike për të provuar se në vendin e [[Xhamia Babri|Xhamisë Babri]] në [[Ajodhja]] më parë kishte qenë një tempull.<ref>{{cito web|url=http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ayodhya/kashivishvanath.html|title=Why did Aurangzeb Demolish the Kashi Vishvanath?|author=Koenraad Elst|publisher=The Koenraad Elst Site|date=2002|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=21 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221205339/http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ayodhya/kashivishvanath.html|url-status=dead}}</ref> Masat e sigurisë janë tepër të rrepta. [[File:Ganga Dwar, Gateway of Corridor of Kashi Vishwanath Temple, Varanasi 2.webp|thumb|left|358px|Portiku për tu futur në Tempullin Kashi Vishwanath, ndërtuar në 2019-21]] [[Tempulli Kashi Vishvanatha]], pika shenjtë më e shquar e Varanasit, i është kushtuar Shivës, të adhuruar në formën e Vishvanathas ose Vishveshvaras (që do të thotë sunduesi i botës). Vishveshvara Linga është lingë svajambu (e vetë-krijuar).<ref name="Varanasi temples-Vishvanatha">{{cito web|url=http://varanasi-temples.com/shiva-temples/vishweshwar-vishwanath-temple/|title=VISHWESHWAR (VISHWANATH TEMPLE)|work=Temples of Varanasi as referred to in Kashi Khand|language=en|access-date=8 janar 2017}}</ref> Në jug ndodhej Mukti Mandapa, në perëndim Shringar Mandapa, në veri Aishwarya Mandapa dhe në lindje Gyan Mandapa. Sipas Kashi Khandës (Kapitulli 99) Shiva dhe hyjnesha Parvati e vizituan Mukti Mandapën bashkë me devat nga ku ata shkuan dhe u ulën te Shringar Mandapa, drejtuar nga lindja. Këtu, Sipas Kashi Kandas Shiva përshkruan fuqinë e Vishveshvara Lingës si vijon: Duke prekur Vishveshvara Lingën dhe duke u lutur, besimtari është i lirë nga të gjitha mëkatet e grumbulluara nga dy brezat e shkuar.<ref name="Kashi Kanda 99">{{cite book|editor=Karunapati Tripathi|title=Kashi Khanda|language=sa|script-title=hi:संस्कृत एवं हिन्दी अनुवाद|chapter=kapitulli 99|page=paragrafi 5}}</ref> Në shumë tempuj përgjatë gjithë [[India|Indisë]], besimtarët nuk lejohen të hyjnë në shenjtërore (Sanctum Sanctorum), megjithatë, në Tempullin Vishvanatha në Varanasi ata lejohen. Një besimtar që me përkushtim të pastër, malaks me ujë lingan dhe ofron vetëm një lule për Vishveshvarën, merr bekime të barasvlefshme me kryerjen e një puxhaje me qindra Lule të Arta.<ref name="Varanasi temples-Vishvanatha"/> Kullat [[shikhara]] të tempullit mund të shihen që nga Gangu, ndërsa lundrohet. Makina nuk mund të shkoi deri te tempulli për shkak të ngushtësisë së rrugëve. Besimtarët zakonisht në fillim bëjnë një banjë të shenjtë në Gang dhe pastaj vijojnë të kryejnë adhurimin në tempull.<ref name="varanasi-tourism-vishwanath"/> Tempulli Kashi Vishvanatha është i vendosur pothuajse 6&nbsp;km nga Banaras Hindu University; 6&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të nyjës së Varanasi; 17&nbsp;km larg nyjës së Mughalsarait; 4&nbsp;km nga stacioni i Maduadhit; 2&nbsp;km nga stacioni i qytetit të Varanasit.<ref name="devdeepawali-vishwanatha"/> Tempulli gjendet në Vishvanatha Gali, Ck-35/19 Chowk. Në afërsi të kompleksit ndodhet Tempulli Annapoorna.<ref name="dinamalar-vishwnathar">{{cito web|language=en|url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=1676|title=Sri Kasi Viswanathar temple|publisher=temple.dinamalar|accessdate=14 janar 2017}}</ref> I vendosur në mes të një dyzine rrugicash të ngjeshura të Varanasit, mund të arrihet nga një rrugicë e quajtur Vishvanatha Gali, e famshme për dyqanet që shesin ëmbëlsira dhe produkte për puxha, ku gjendet edhe një kënd i famshëm për zonjat.<ref name="indianmirror-vishwanath"/> Duke u afruar te tempulli, gjenden shitës lulesh shportat e të cilëve janë të mbushura me kurora kalendulash dhe jasemini. Megjithëse jyotirlinga është idhulli kryesues, brenda kompleksit tempullor ka mjaft faltore të tjera më të vogla, në të cilat adhurohen edhe zota të tjerë të panteonit hindu, si Mahakala, Vishnu, Dhandapani, Avimukteshwara, Vinayaka, Sanishwara, Virupaksha dhe Virupakshi Gauri etj.<ref name="templedetails-vishwanatha"/> Në kompleks ndodhen gjithashtu imazhe të shoqëruesve apo ndihmësve të Shivës, duke përfshirë Kala Bhairavan, që mban rendin e botës sipas dëshirës së Shivës. Sipas disa studiuesve lingat e tjera si Mahakala, Nikumbheshvara, Dandapanisvara, Vaikuntheshvara, Kala Bhairava, Kapileshvara, Kubereshvara bartin emrat e yakshave.<ref name="indianmirror-vishwanath">{{cito web|language=en|url=http://www.indianmirror.com/temples/kashi-vishwanath.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=indianmirror.com|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Bashkë me një grup lingash të vogla në veri, që quhet oborri i Vishvanathës, ndodhen gjithashtu idhujt e Saubhagya Gaurit, Shringar Gaurit, Savitrit, Vighneshvara Ganeshës, Vyaseshvarës etj. Tempulli Vishvanatha ndodhet brenda një oborri, në anën e majtë të të cilit, duke hyrë nga ana jugore, ndodhen në rresht, njëri pas tjetrit tempujt e Vishnut, Virupakshi Gaurit dhe Avimukta Vinayakas. Në një tempull, që quhet Tempulli Nilakantheshvar, ndodhet një grup prej pesë lingash. Nga aty në të djathtë është dhoma e Vishvanathës, ndërsa në të majtë dhoma e Dandapanishvaras. Pak mbrapa Avimukteshvara Vinayakas ndodhen tempujt e Shanishcharas dhe Virupakshas.<ref name="tirthyatraindia-vishwanatha"/> Në skaj djathtas, pranë hyrjes është Tempulli Avimukteshvara që bart një lingë të quajtur Avimukteshvara, lashtësia dhe domethënia e të cilit është më e hershme se Vishvanatha. Rreth kësaj linge ekziston një kundërthënie sipas të cilës ajo mund të jetë jyotirlinga origjinale e vetë-krijuar.<ref name="kashivishwanath.in-vishwanath"/> Djathtas hyrjes, në veri të tempullit kryesor, midis Xhamisë Gyanvapi dhe kompleksit tempullor gjendet Jnanavapi Mandapa me pusin Jnanavapi Kupa (i njohur edhe me emrat Gyanvapi Kupa, Jnana Vapi, Gyan Vapi, Gyan Bapi, Gyan Kupa, Gyan Kupor, ose Gyan Kapur Kuan, që do të thotë ''Pusi i Diturisë''), ku besohet se u hodh kryeprifti i tempullit bashkë me jytirlingën origjinale për ti shpëtuar sulmit mysliman.<ref name="templedetails-vishwanatha"/><ref name="templepurohit-kashi vishvanath">{{cito web|url=https://www.templepurohit.com/hindu-temple/kashi-vishwanath-temple-varanasi/|title=Kashi Vishwanath Temple, Varanasi|language=en|publisher=Temple Purohit|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Pusi Gyan Vapi është i rrethuar nga një kolonadë e lartë e mbuluar prej 40 kolonash madhështore, të ndërtuara në vitin 1828 nga Rani Baiza Bai dhe që ka një pavjon [[mandapa]] mjaft mbresëlënës me mur guri dhe tendë. Aty ndodhen statujat e Gauri Shankaras, Tarakeshvara, demit Nandi rreth 2 m. të lartë si dhe një idhull i vogël i Maheshvaras në pemën e banianit (ficus religiosa). Pelegrinët e konsiderojnë këtë pus, më të shenjtë se vetë tempulli i tanishëm i Shivës, pasi sipas traditës popullore, besohet se në thellësi të tij, vijon të qëndroi jyotirlinga origjinale. Ky pus ofron mbështetje për kullën qendrore dhe dy anësoret e Tempullit Kashi Vishvanatha. Në kullën e tempullit kryesor qëndron i varur një flamur i vogël me një trident si shtizë. Duke kaluar përmes kangjellave të hekurta mund kalohet nëpërmjet pjesës së mbrapme të xhamisë dhe të shihen mbetjet e tempullit të lashtë. Adhuruesit kalojnë përreth pjesës së mbrapme të tempullit nëpërmjet një korridori të jashtëm të errët, ku shivalingat janë renditur në një zonë të quajtur “Oborri i Shivës”. Në këndin veri-perëndimor ndodhen imazhet e Saubhadya Gaurit, Vighneshvara Ganeshës, Nikumbheshvaras dhe Kapileshvaras. Në kompleks gjenden faltoret e hyjneshës Shringar (“bukuria”) Gauri dhe Saubhagya ("gruaja fatmbarë") Gauri. Nën një pemë të vjetër ficus religiosa ndodhet një idhull i Sanit (Saturni), në afërsi të të cilës është një faltore e Yaksha Bhairavas. Në shenjtëroren e brendshme ndodhen imazhet e Ekdanta Vinayakas (“Ganesha me një çatall”), Perëndia e Diellit dhe shtesa shumë të vona të Ramas dhe familjes së tij. Të gjithë këta idhuj janë pjesë e botës së Shivës me në qendër Tempullin Vishvanatha (Vishveshvara). Kompleksi tempullor konsiderohet një mikrokozmos i Varanasit, që nga ana tjetër konsiderohet si mikrokozmosi i universit. Tempulli ka përmasa të vogla dhe besimtarët duhet të kalojnë përmes një rrugice të ngushtë.<ref name="dinamalar-vishwnathar"/> Kur futesh, është një shfaqje me njerëz që shtyjnë, shkelen dhe ndonjëherë kërkojnë me forcë që të bëjnë vetë një ofertë dhe të prekin lingën, që i pastron të gjithë mëkatet. Duke qenë tempulli më i famshëm i Varanasit, ai vizitohet për ditë nga rreth 3000 besimtarë, por gjatë ditëve të veçanta numri mund ti tejkaloi 100 000 besimtarë.<ref name="culturalindia-vishwanath">{{cito web|url=http://www.culturalindia.net/indian-temples/kashi-vishwanath.html|title=Vishwanath Temple|language=en|publisher=culturalindia.net|accessdate=11 janar 2017|archive-date=9 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209204614/http://www.culturalindia.net/indian-temples/kashi-vishwanath.html|url-status=dead}}</ref> Megjithëse interiori i tempullit nuk është i madh dhe i rafinuar, ai paraqet ajri të qetë, ideale për adhurim. Brenda shenjtërores (sanctum sanctorum-i), në qendër të dyshemesë, qëndron 'jyotirlinga' e shenjtë, e vendosur në mes të një platforme katrore (yoni) prej argjendi solid. Trungu i lingas është prej guri të zi të lëmuar me elemente kuarciti. Kjo 'lingë' e shenjtë, me diametër 90&nbsp;cm dhe 60&nbsp;cm. e lartë është fokusi kryesor përkushtimor në qytet.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> Megjithatë, jyotirlinga origjinale nuk disponohet që nga koha e shkatërrimit të tempullit, pasi mendohet se ndodhet akoma në thellësi të pusit Jnana Vapi.<ref name="tirthyatraindia-vishwanatha">{{cito web|language=en|url=http://www.tirthyatraindia.com/kashi_vishwanath_temple.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=tirthyatraindia.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=26 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026153035/http://www.tirthyatraindia.com/kashi_vishwanath_temple.html|url-status=dead}}</ref> Një pjesë e traditës mendon se linga origjinale e vetë-krijuar është Avimukteshvara Linga, e vendosur në oborrin e Tempullit Kashi Vishvanatha.<ref name="indianscriptures-vishweshwar">{{cito web|url=http://www.indianscriptures.com/sacred-places/jyotir-lingas/vishweshwar|title=VISHWESHWAR|publisher=indianscriptures.com|language=en|date=16 janar 2014|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Megjithatë, besohet se yoni (bazamenti i lingës) është ai i tempullit të shekullit të XIII. Vishveshvara Linga simbolizon kolonën e flakës që lidh qiellin me tokën, ndërsa pusi i afërt Gyanvapi përfaqëson burimin zanafillor të ujit. Hapësira midis Vishvanatha Lingës dhe Mahadeva Lingës, nën kube, përdoret si pagëzimore dhe në të qëndrojnë të varura deri në nëntë kambana. Porta kryesore e këtij tempulli është e veshur me argjend. Ajria rrethuese e zonës së Tempullit Vishvanatha është e mbushur me adhurim dhe përkushtim që të lë mbresa të forta. ;Historia: Tempulli Kashi Vishvanatha ka qenë adhuruar si banesa shpirtërore e Shivës. Në historinë fetare indiane, Vishvanatha ose Vishveshvara Jyothirlinga ka një domethënie të jashtëzakonshme.<ref name="indianscriptures-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.indianscriptures.com/sacred-places/temples/kashi-vishwanath-temple-varanasi-1|title=Kashi Vishwanath Tempule Varanasi|publisher=indianscriptures.com|language=en|accessdate=14 janar 2017}}</ref> Gjithsesi, vendi i parë origjinal i Tempullit Vishveshvara ose Vishvanatha është një çështje historike për tu shqyrtuar. Tempulli Vishvanatha përmendet pothuajse në të gjithë tekstet puranike.<ref name="templesofindia-vishwanath">{{cito web|language=en|url=http://www.templesofindia.net/index.php/temples/kashi-vishwanth-temple-varanasi|title=Kashi Vishwanth Temple Varanasi|publisher=templesofindia.net|accessdate=11 janar 2017|archive-date=16 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216175942/http://templesofindia.net/index.php/temples/kashi-vishwanth-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref> [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] u shkatërrua disa herë nga pushtuesit dhe sunduesit myslimanë. Historia e tempujve të mëparshëm që bujtnin lingën e Vishvanathës është bërthama e historisë së Varanasit përgjatë një mijë viteve të fundit: një tregim i përsëritur shkatërrimi, përdhosjeje dhe rindërtimi. Vetë tempulli ka qenë shkatërruar dhe rindërtuar mjaft herë përgjatë 800 vjetëve kaluar.<ref name="templedetails-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.templedetails.com/kashi-vishwanath-temple/|title=Kashi Vishwanath Temple|date=15 shtator 2016|language=en|publisher=templedetails.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=24 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224030208/http://www.templedetails.com/kashi-vishwanath-temple/|url-status=dead}}</ref> Tashmë mbi rrënojat e vjetra të Tempullit Vishvanatha qëndrojnë dy xhami të ndryshme, njëra e ndërtuar në shekullin e XIII nga Razia Sultana dhe tjetra e ndërtuar në shekullin e XVII nga Aurangzebi. Disa studiues e çojnë datën e ndërtimit rreth vitit 490 të e.s.,<ref name="indiaunveiled-vishwanath">{{cito web|url=http://www.indiaunveiled.in/destination/kashi-vishwanath-temple-golden-temple|title=Kashi Vishwanath Temple (Golden Temple)|language=en|publisher=indiaunveiled|accessdate=11 janar 2017}}</ref> por të dhënat historike tregojnë se Tempulli i parë Kashi Vishvanatha duhet të jetë ndërtuar në vitet 500-508 të e.s., gjatë Periudhës Gupta nën mbretërimin e Vainya Guptas, një adhurues i Shivës, kohë që përkon me fuqizimin e Varanasit si qendër pelegrinazhi.<ref>Rana P.B. Singh: [https://books.google.ca/books?id=JwMaBwAAQBAJ&pg=PA58&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false Banaras: Making of India’s Heritage City]; fq. 58-60</ref> Megjithatë, të dhënat tregojnë se tempulli i shkatërruar për herë të parë nga Qutb-ud-din Aibak-u qe ndërtua në shek. e XI me gjasa nga Chandradeva i Dinastisë Gahadavala,<ref name="mahashivratri-vishwanath">{{cito web|url=http://www.mahashivratri.org/vishwanath-temple-varanasi.html|title=Vishwanath Temple in Varanasi|publisher=mahashivratri.org|language=en|accessdate=11 janar 2017}}</ref> gjatë sundimit të të cilës Varanasi ishte në lulëzim. Varanasi, që ishte një vend i shenjtë pelegrinazhi për hindu, ishte shënjestër sulmesh nga ushtritë dhe sunduesit myslimanë. Ushtria e Mohamed Ghorit, e komanduar nga Qutb-ud-din Aibak-u i shkatërroi tempujt e Varanasit në vitin 1194, kur mundi në betejë mbretin Jayachandra Gahadavala. Për shkak të përkushtimit të besimtarëve hindu, vendi i pelegrinazhit së jyotirlingës vijoi të zhvillohej.<ref name="shaivam-vishwanath">{{cito web|url=http://shaivam.org/temples-special/12-jyothirlingas-11-Kashi-shri-visveshwar-varanasi|title=11. Kashi SHRI VISHWESHWAR (Varanasi)|language=en|publisher=shaivam.org|accessdate=11 janar 2017}}</ref> [[File:Kashi Vishwanath temple.jpg|thumb|327px|Kullat e Tempullit Kashi Vishvanatha me Xhaminë Gyanvapi në sfond në 1905]] Në vitin 1585, me patronazhin e tregtarit të pasur të Varanasit, Raghunath Pandit (të njohur si Todara Mala, ministri i financave i oborrit të Akbarit), me mbështetjen e Akbarit, e rindërtoi tempullin në vendin e tij origjinal.<ref name="SPUday2005">S. P. Udayakumar: [https://books.google.com/books?id=XjkEERJrRdwC&pg=PA99 Presenting the Past: Anxious History and Ancient Future in Hindutva India]; fq. 99</ref> Ai përshtati në mënyrë të përpiktë planin bazë arkitekturor dhe strukturor të Tempullit Vishveshvara të rindërtuar në fundin e shekullit të XIII. Megjithatë, në vitin 1669 Aurangzebi, perandori fanatik mogul do ta rishkatërronte përsëri dhe me mbetjet e tempullit origjinal, ndërtoi [[Xhamia Gyanvapi|Xhaminë Gyanvapi]],<ref>{{cite book|author=Catherine B. Asher|title=Architecture of Mughal India|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA278|language=en|pages=278-9}}</ref><ref name="Bakshi2004">Akhil Bakshi: [https://books.google.com/books?id=l_1tAAAAMAAJ Between Heaven and Hell: Travels Through Sri Lanka, Bangladesh, Bhutan, Nepal, and India]; 2004</ref> me minare 71 m. të larta.<ref name="Vanessa2013"/><ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, Kapitulli 6, Goddesses and Spatial Ordering in Kashi: Shaktiscape, fq. 198</ref> Tempullin do ta ndërtonte më vonë, midis viteve 1776-1785, Ahilyabai Holkari, mbretëresha marathase e Mbretërisë Malwa (Indores), në vendin e tanishëm, pranë xhamisë, pak më tej vendit origjinal.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, Kapitulli 6, Goddesses and Spatial Ordering in Kashi: Shaktiscape, fq. 203</ref><ref name="govt page">{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/temple/KASHI.html|title=Shri Kashi Vishvanatha Temple - A Brief history|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=10 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070210110217/http://varanasi.nic.in/temple/kashi.html|url-status=dead}}</ref> Në këtë mënyrë, Tempulli i tanishëm Vishvanatha ndodhet në vendin e tij të katërt, i zhvendosur dhe rindërtuar disa herë pas shkatërrimeve. Në vitin shek. e XVIII, mbreti i atëhershëm i Kashit, Mansaram dhe djali i tij Belvant Singh ndërtuan shumë tempuj të tjerë në Varanasi. Me porosinë e guvernatorit të përgjithshëm të Indisë, Warren Hastings në vitin 1785, kolektori i atëherëshëm mysliman i Varanasit, Ibrahim Khan, përballë Tempullit Vishvanatha ndërtoi [[Naubat Khana]]n e tempullit (vend-qëndrimi i muzikantëve dhe instrumenteve muzikore të tempullit).<ref name="varanasi-tourism-vishwanath"/> Në vitin 1828, mbretëresha Baija Bai, e veja e mbretit marathas Daulat Rao Scindhia së Gwaliorit, ndërtoi një kolonadë me çati të ulët me mbi 40 kolona në territorin e pusit Gyan Vapi.<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.ca/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA55 The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 55-6</ref> Në vitin 1839, rreth 50 vjet pas ndërtimit, Punjab Kesari (sunduesi i Punxhabit) i fuqishëm sikist i Lahores, Ranjit Singh dhuroi rreth 820&nbsp;kg ar të pastër për mbulimin e dy kullave [[shikhara]] të tempullit.<ref>{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=200|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.ca/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA51 The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 51</ref> Ndërsa kulla e tretë e mbetur, u programua të mbulohej me ar nga Ministria Kulturës dhe Çështjeve Fetare të Uttar Pradeshit.<ref name="ghumakkar-temples">{{cito web|url=http://www.ghumakkar.com/temples-of-varanasi-kashi-kashi-vishwanath-temple-visalakshi-temple-and-kaalbhairav-temple/|title=TEMPLES OF VARANASI (KASHI): Kashi Vishwanath Temple, Visalakshi Temple and Kaalbhairav Temple|author=Vishal Rathod|publisher=ghumakkar.com|language=en|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Në vitin 1841, Dinastia Bhosale e Nagpurit dhuroi argjend për tempullin. Statuja prej guri 2.13 m e lartë e Demit Nandi, që qëndron në lindje të kolonadës u dhurua nga mbreti i [[Nepali]]t, i cili dhuroi edhe një kambanë të stërmadhe. Ky tempull u rikonstruktua nga Maharani Khaneti, gruaja e Sudarshan Shah-ut në v. 1857.<ref name="culturalholidays.com-vishwanath">{{cite web|url=http://www.cultureholidays.com/Temples/kashi.htm|title=Cultural holidays - Kashi Vishwanatha temple|language=en|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=8 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408111550/http://www.cultureholidays.com/Temples/kashi.htm|url-status=dead}}</ref> Më 28 janar 1983 tempulli u ble nga Qeveria e [[Uttar Pradeshi]]t dhe që atëherë menaxhimi i tij iu besua Bordit të Tempullit Vishvanatha (Sri Kashi Vishwanath Mandir Nyas Parishad), me president Dr. Vibhuti Narayan Singh (ish mbreti i Kashit ose Kashi Naresh) dhe një komitet ekzekutiv me komisionerin divizional si kryetar.<ref name="devdeepawali-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.devdeepawali.com/heritage-of-varanasi/temples/kashi-vishwanath-temple/|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=devdeepawali.com|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=14 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314031435/http://www.devdeepawali.com/heritage-of-varanasi/temples/kashi-vishwanath-temple/|url-status=dead}}</ref> Tempulli ndodhej në një zonë tepër të ngjeshur dhe së fundmi, për ti dhënë më tepër hapsirë besimtarëve u shkatërrua një grup muresh. Në vitin 2012 tempulli u rikonstruktua i gjithi duke u veshur me ar, zona përreth tij u pastrua dhe u zgjerua dhe u zbukuruan faltoret më të vogla rreth tij. Qeveria e Uttar Pradeshit ka ndërmarr një program për të pastruar mjedisin e tempullit, duke bëri shpronësimin e nëntë ndërtesave dhe komplekseve për tu prishur përgjatë itinerarit që të bëhej zgjerimi i rrugës.<ref name="ndtv-vishwanatha">{{cito web|url=http://www.ndtv.com/cities/famed-kashi-vishwanath-temple-complex-set-for-a-makeover-507652|title=Famed Kashi Vishwanath temple complex set for a makeover|language=en|date=16 dhjetor 2012|publisher=ndtv.com|accessdate=11 janar 2017}}</ref> Gjithashtu përveç mbulimit me ar të kupolës së kullës kryesore, u mbulua gjithashtu me ar edhe pjesa e poshtme e kullës së Tempullit Vishvanatha si dhe kullat e tempujve Sri Bhuwaneshwar, Sri Tarakeshwar dhe Sri Dhandapani. Është llogaritur se për realizimin e projektit u nevojitën 19&nbsp;kg ar dhe 4 000&nbsp;kg bakër. ;Arkitektura: [[File:Elevation Plan of Kashi Vishwanath.jpg|thumb|left|357px|skicë vertikale e tempullit]] [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] ka një popullaritet të jashtëzakonshëm në të gjithë Indinë. Në fakt stili arkitekturor i shumë tempujve indianë është frymëzuar nga ky tempull. Por me gjithë famën e tij, tempulli i tanishëm nuk ka asgjë nga madhështia arkitekturore dhe lashtësia e tempujve klasikë indianë në Orissa ose në Indinë Jugore. Tempulli i tanishëm gjendet i ngjeshur në zonën Vishvanatha Gali në brendësi të Varanasit, e cila është e 'endur' dendur dhe veçoritë e tij arkitekturore janë të fshehura nga shikimi mbrapa kompleksit të mureve. Struktura tempullore përfaqëson stilin e lashtë indian të arkitekturës.<ref name="indianscriptures-vishwanatha"/> [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] është i vendosur në mes të një katërkëndëshi të mbuluar me çati, në një sipërfaqe prej 4.65 m². Struktura tempullore në thelb përbëhet nga tre pjesë të veçanta: tre kullat me kupola të vendosura në këndet e tempullit. E para është kulla e praruar majëzore e Kashi Vishvanathës, në këndin jug-lindor me një lartësi 15.5 metrash, e dyta është një kullë e madhe e praruar dhe e treta është kulla po e artë e Mahadevës, në krye të së cilës qëndron një trident me një flamur.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> Tre kullat tempullore të ndërtuara nga Ahilyabai Holkari, kanë kupola të hijshme por vlen të veçohet kupola në formë bulbore mbi sallën kryesore. Ajo u ndërtua në stilin e zambakut të përmbysur të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] duke u mbuluar me bakër, që më vonë do të kthehej në ar, ashtu si dhe të tjerat. Kulla 15.5 metra e lartë, e veshur me ar dhe e skalitur me skulptura është një tërheqja kryesore e tempullit. Idhujt e hyjnive hindu dhe shkrimet përreth janë skalitur me argjend.<ref name="religions.iloveindia-vishwanatha">{{cito web|language=en|url=http://religions.iloveindia.com/indian-temples/kashi-vishwanath-temple.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=religions.iloveindia.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=10 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410085557/http://religions.iloveindia.com/indian-temples/kashi-vishwanath-temple.html|url-status=dead}}</ref> Për arsye se tempulli në tërësi ka tre kulla të mbuluara me ar të pastër njihet edhe si Tempulli i Artë.<ref name="kashivishwanath.in-vishwanath">{{cito web|language=en|url=http://www.kashivishwanath.in/vishwanath.html|title=Vishwanath Temple|publisher=kashivishwanath.in|accessdate=11 janar 2017|archive-date=9 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109042356/http://kashivishwanath.in/vishwanath.html|url-status=dead}}</ref> Tempulli ka ngjashmëri edhe me Tempullin e Artë të Amritsarit. Tempulli Vishvanatha përbëhet nga një sallë [[mandapa]] dhe një shenjtërore [[garbhagriha]], përkrahë shumë faltoreve dytësore. Sabhagurha (salla e mbledhjes) që shtrihet dhe të çon drejt [[garbhagriha]]s (shenjtërores) është një tërheqje interesante në brendësi të tempullit. {{Multiple image|total_width = 531| image_style = border: none| image_gap = 1 | image1 = Temple Of Vishveshwur Benares by James Prinsep 1834 (cropped3).jpg | caption1 = [[Xhamia Gyanvapi]], skicuar si ''Tempulli i Vishveshvurit'' nga J. Prinsep, 1834 | image2 = Plan Of The Ancient Temple Of Vishveshvur by James Prinsep 1832 (cropped2).jpg | caption2 = Plani i Tempullit të Lashtë Vishveshvur, nga J. Prinsep<ref name="books.google.ca">((cite book|title=Benares Illustrated in a Series of Drawings|author=James Prinsep|url=https://books.google.ca/books?id=0uA_AQAAMAAJ|editor=Om Prakash Kejariwal|publisher=Vishwavidyalaya Prakashan|year=1996|orig-year=1830|lang=en|page=29|isbn=9788171241767}}</ref> }} ;Tempulli i mëparshëm Mbetje të rëndësishme të tempullit të shkatërruar nga Aurangzebi u përdorën për ndërtimin e një pjese të madhe të murit perëndimor të xhamisë që i zuri vendin tempullit. Këto mbetjet mund të shihen te themelet, kolonat dhe në pjesën e mbrapme të xhamisë, tregojnë punimesh artistike shumë të stërholluara.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/><ref name="kashivishwanath.in-kashi">{{cito web|language=en|url=http://www.kashivishwanath.in/kashivishwanath.html|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=kashivishwanath.in|accessdate=11 janar 2017|archive-date=11 maj 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511161827/http://kashivishwanath.in/kashivishwanath.html|url-status=dead}}</ref> Një pamje e afërt e modelit të rrënojave të tempullit tregon karakterin e përzier dhe e kompozuar në stilin Xhainist dhe hindu. Literatura puranike e përshkruan hollësisht Tempullin Kashi Vishveshvara të shekullit të XIII, veçanërisht planin e tij arkitekturor duke e quajtur Tempulli Moksha Lakshmivilasa. Tempulli kishte pesë [[mandapa]] (pavjone) në katër drejtimet dhe për më tepër një në qendër, që shërbente si shenjtërorja e Vishveshvarës. Orientimi drejtimor u ndoq në mënyrë të përpiktë në ndërtim. Nga lindja në veri katër [[mandapa]]t ishin Jnana (“dituria”), Mukti (“çlirimi”), Shringara (“bukuria”) dhe Aishvarya (“begatia”). Në katër drejtimet kardinale ndodheshin faltoret e katër hyjnive ndihmëse, Tarakeshvara (në jug-lindje), Dandapani (jug-perëndim), Ganesha (veri-perëndim) dhe Bhairava (veri-lindje). Hyrja kryesore është në perëndim. Struktura e tempullit është e përbërë nga tre pjesë: e para përfshin një kullë shikhara mbi tempullin e Vishvanathës ose Mahadevës; e dyta është kupola prej ari dhe e treta është majëza prej ari mbi kullë që mban një flamur dhe një trident. Sipas strukturës tempulli ka një sabha gurha ose sallë kongregacioni që të çon te shenjtërorja [[garbhagriha]]. Plani i themeleve të tempullit të lashtë të Vishveshvaras u rindërtua nga James Prinsep në vitin 1830. Tempulli kryesor ishte katror; çdo anë ishte 108 këmbë (32.92 m) i ndarë në 27 rrjeta (pada) në një përmasë. Në të vërtetë ekzistojnë vetëm 26 rrjeta, por një rrjet shtesë u rregullua për ta bërë kozmogramën reale në simbologjinë numerike. Në lidhje me planin katror, Malville ka komentuar se: “katrori mbron brendësinë dhe mund të përfaqësoi gjithashtu rrugëtimin ekliptik dhe ciklik të diellit si matës i kohë”.<ref>John McKim Malville: Cosmogonic Motifs in Indian Temples; 1992, fq. 25</ref> Faltorja qendrore që qëndron në qendër ishte gjithashtu një katror prej 64 (8 x 8) rrjetash, ku secila rrjet ishte 16 këmbë² (1.49 m.²). Kjo është një formë e manduka mandalas, në qendër të së cilës ishte linga kryesore, simboli i Shivës që qëndron në një ujëmbledhës dekorativ. “Këndet e tij janë në të njëjtën kohë këndet e kontureve të jashtme të qelizës”.<ref>Andreas Volwahsen: Living Architecture: Indien; 1969, fq. 52</ref> Bashkangjitur me shenjtëroren qendrore, kishte katër paradhoma ([[mandapa]]) që përputhen me Jnanan (diturinë), Muktin (çlirimin), Shringaran (dekorimin) dhe Aishvaryan (lavdinë), që përfaqësojnë përkatësisht lindjen, jugun, perëndimin dhe veriun.<ref>Anant Sadashiv Altekar: History of Benares: from the the earliest times down to 1937; 1937</ref> Secila nga [[mandapa]]t ka një shtrirje prej 16 x 16 këmbësh (16 rrjetash). Shenjtëroja e brendshme përfaqëson formën e parë rrethore, ndërsa katër [[mandapa]]t kardinale përfaqësojnë rrethin e dytë dhe kardinalitetin. Në nivelin e tretë në pjesën tjetër të katër drejtimeve kardinale, gjenden katër faltore dytësore ndihmëse, secila me një sipërfaqe prej 9 rrjetash (12 x 12 këmbë) që përputhet me Tarakeshvaran (jug-lindja), Dandapanin (jug-perëndimin), Ganeshën (veri-perëndimin) dhe Bhairavën (veri-lindja). I gjithë tempulli në formën e plotë duhet të ketë patur një grup të mahnitshëm prej nëntë kullëzash. Lartësia zvogëlohej nga qendra në drejtim të jashtëm në raportin 16, 8 dhe 6, siç mund të kuptohet nga plani i terrenit. Kjo mënyrë, mandala-rrjet që përbëhet përkatësisht nga 64, 16 dhe 9, së bashku pasqyron gjeometrinë e shenjtë. Katër rrjetat kryesore drejtimore të 16, secila është ndarë në 64 në qendër. Përveç kësaj, [[mandapa]] ndihmëse, kishte gjithashtu tetë dhoma më tepër me rrjeta 9-she; ku numri i tyre arrinte kështu 12. Ky është i krahasueshëm me 9 x 12 = 108. Në tërësi, i llogaritur në këtë mënyrë: [(16 x 4) + 64 + {(9 x 4) + (9 x 8)}], numri përfundimtar arrin në 236. Simboli i rrethit të trefishtë formohej mbi bazën e një kornize rrjetash që thelbësisht përfaqësonte tre botët apo mbretëritë mitike, duke simbolizuar pushtetin e Shivës si kontrolluesin e tre botëve, tokës, atmosferës dhe qiellit apo parajsës.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6, fq. 199</ref> Në llogaritjet klasike indiane që kanë të bëjnë me ndërtimin e një tempulli dhe karakteristikat e tij, numri i plotë merej si baza e pjesës tjetër si mjet përcaktimin.<ref>Andreas Volwahsen: Living Architecture: Indien; 1969, fq. 50-1</ref> Duke ndjekur këtë parim, Tempulli Vishveshvara mund të vendoset në atë shkallë. [[File:Gyan Vapi with Nandi and Shiva Shrine.jpg|thumb|left|396px|Përpara, nga e majta në të djathtë: një faltore e vogël e Shivës, një statujë e demit Nandi dhe një rrethim me kolona i Gyan Vapit (d.m.th. "Pusi i Diturisë"). Në sfond shihen majëzat e Tempullit Kashi Vishwanath]] Tempulli u ndërtua mbi një plan navaratna, d.m.th. me nënë kullëza së bashku duke përfshirë edhe kullëzën më të lartë qendrore (39 m e lartë). Kullëzat këndore ishin rreth 14.6 m të larta dhe ato mbi [[mandapa]] ishin 19.5 m.<ref>T.P. Verma, 1971-84. The Temples of Banaras. Bharati (Bulletin of the College of Indology, BHU, Varanasi), nr. 15; fq. 201</ref> Plani kryesor i themeleve regjistronte një seri prej 676 rrjetash, padash (26 x 26), ku secila rrjet ishte 4 këmbë x 4 këmbë. Përveç kësaj, në secilin nga katër zgjatimet këndore, ndodheshin gjatë rrjeta të tilla. Për më tepër, shtatë rrjetat ishin gjithashtu në katër pjesët drejtimore. Kështu në tërësi, numri arrinte 728. Me një rregullim të vogël të 1, numri arrinte 729, që simbolizonte shumën e 27 x 27 (asterismat hënorë), d.m.th.. takimi i një makrokozmosi me një mikrokozmos, një kozmogram. Planimetria e lashtë e Tempullit Vishvanatha mund të provohet me strukturën gjeometrike. Ekzistonin tre rrathë bazë që ishin përfaqësues të tre fazave të jetës (lindja, lulëzimi dhe vdekja - dhe - rilindja), që përputhen më tej me tre botët mitike (lokat), toka, qielli dhe parajsa, dhe tre fazat e kohës (kala) – koha e shkuar, e tashme dhe e ardhme. Trefishimi i formës gjeometrike bashkohet në modelin katror. Katër dhomat kardinale ishin mes dy rrathëve të jashtëm në hapësirën këndore prej 37°, duke dhënë kështu 37 x 4 = 148°. Katër dhomat drejtimore ishin në hapësirën këndore prej 53°, duke dhënë kështu 53 x 4 = 212°. Në këtë mënyrë, në fundi, ata mbulojnë të 360 gradët e një rrethi. Kjo llogaritje sugjeron se tempulli ishte planifikuar mbi bazën e një rrjeti, hapësire këndore dhe rrjetave të lidhura.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6, fq. 200</ref> Struktura e trefishimit ka një lidhje të ngushtë me Shivën: tre sytë, tridenti, kontrollimi i tre botëve dhe mjaft triada të tilla simetrike. Theksi i Stella Kramrisch është tërheqës në këtë kontekst: “Tempulli indian, një zhvillim i harlisur në pamje të parë të rastësisht dhe forma të panumërta ... nuk e humb kurr kontrollin mbi pasurinë e tij ekstravagante.... Ai vizualizon forcën kozmike që krijon forma të panumërta dhe këto janë një e tërë dhe pa të paktën një nga to harmonia e përbotshme do të ishte e paplotë”.<ref>Stella Kramrisch: The Hindu Temple; 1999, fq. 23</ref> Ky kuptim intuitiv është vërtetuar nga planimetria e shenjtë e Tempullit të lashtë Vishveshvara. Në fakt, tempulli ishte përfaqësimi i njëmendët e Purushas (“qenia zanafillore”) dhe ishte gjithashtu një numër përkujtues i koncepteve kozmologjike.<ref>John McKim Malville: Astrophysics, Cosmology, and the Interior space in Indian myths and temples; 1991, fq. 123</ref> ;Domethënia: Në Varanasi, më shumë se ghatet apo edhe Gangu, fokusi përkushtimor mbetet jyotirlinga e vendosur në Tempullin Kashi Vishvanatha.<ref name="mahashivratri-vishwanath"/> Ai është pika më e shenjtë në qytet.<ref name="indianmirror-vishwanath"/> Ai është qendra e besimit për miliona hindu, si një nga tempulli më i shenjtë dhe i adhuruar i Shivës në Indi. Tempulli e ka të ngulitur rëndësinë e tij në shkrimet e vjetra indiane që prej kohësh të shumë të hershme, veçanërisht në literaturën puranike.<ref name="tirthyatraindia-vishwanatha"/> Rëndësia e këtij tempulli qëndron në faktin se ai bart një nga dymbëdhjetë [[jyotirlingat]] (lingat e dritës) të Shivës, i vendosur në bregun perëndimor të Gangut.<ref name="varanasionline-vishwanath">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/kashi-vishwanath-temple|title=Kashi Vishwanath Temple|publisher=varanasionline.in|language=en|accessdate=11 janar 2017|archive-date=14 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214222354/http://www.varanasionline.in/city-guide/kashi-vishwanath-temple|url-status=dead}}</ref> Jyotirlinga Vishvanatha ose Vishveshvara në Tempullin Kashi Vishvanatha ka një rëndësi të jashtëzakonshme në historinë fetare të Indisë.<ref name="indianscriptures-vishwanatha"/> Kashi Vishvanatha është më e shquara nga të 12-ta [[jyotirlingat]] dhe quhet mbreti i jyotirlingave që përfaqësojnë natyrën pa fillim dhe pa fund të Shivës. Një darshan (përjetim pamor i hyjnores) i vetëm i Vishveshvara Jyotirlingas konisderohet si bekues me të gjitha virtytet e përfituara nga darshani i gjithë jyotirlingave të tjera, të shpërndara në pjesë të ndryshme të Indisë.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> Idhulli kryesues i tempullit është Vishvanatha, epitet i Shivës që do të thotë ''Sunduesi i Universit''. [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] është i rrënjosur thellë në botëkuptimin hindu dhe ka qenë një mishërim i gjallë i traditave dhe vlerave të larta shpirtërore që janë trashëguar prej lashtësisë. Ai ka qenë një pikturë e gjallë e traditave kulturore dhe vlerave të më të larta shpirtërore prej kohësh të qëmotshme.<ref name="varanasitour-gyanvapimosque">{{cito web|language=en|url=http://www.varanasitour.com/pilgrimage-in-varanasi/kashi-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque.html|title=Kashi Vishwanath Temple and Gyanvapi Mosque|publisher=varanasitour.com|accessdate=11 janar 2017|archive-date=13 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013022615/http://varanasitour.com/pilgrimage-in-varanasi/kashi-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque.html|url-status=dead}}</ref> Tempullin, si një nga vendet më të rëndësishme të adhurimit hindu, e kanë vizituar shumica e shenjtëve të rëndësishëm hindu, si Goswami Tulsidasi, Swami Vivekananda, Adi Sankaracharya, Gurunanak Devi, Swami Dayananad Saraswati, Ramakrishna Paramhansa dhe mjaft personalitete të tjera shpirtërore.<ref name="templesofindia-vishwanath"/> Siç përmendet në shkrimet e lashta indiane, një banjë në lumin Gang bashkë me 'darshanin' e Vishvanatha lingës konsiderohen si dy mënyrat kryesore për të arritur shpëtimin ('moksha').<ref name="varanasionline-vishwanath"/> Kështu, sipas traditës popullore, njerëz nga i gjithë vendi, përpiqen ta vizitojnë tempullin të paktën një herë në jetën e tyre. Mbetjet (hiri) e të afërmve të kremuar në Ghatin Manikarnika, ku bën pjesë edhe tempulli, hidhen në Gang si një mënyrë që ndihmon në arritjen e shpëtimit.<ref name="religions.iloveindia-vishwanatha"/> [[File:Vishwanath Temple Varanasi.jpg|thumb|345px|[[Tempulli i Ri Vishwanath]] nga lartë]] Tempulli Kashi Vishvanatha llogaritet mes tempujve më të vizituar hindu, pasi besimtarë të panumërt dhe vizitorë të tjerë vijnë shkojnë aty çdo vit.<ref name="varanasi-tourism-vishwanath"/> Ai frekuentohet përditshmërisht nga 3000 besimtarë, ndërsa gjatë kohëve të caktuara numri i tejkalon 100 000-ët, bile thuhet se mund të arrijë edhe një milion.<ref name="templepurohit-kashi vishvanath"/> ===== Tempulli i Ri Vishwanatha ===== '''[[Tempulli i Ri Vishwanath]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: श्री विश्वनाथ मंदिर), '''Mandiri i Ri Vishvanatha''' ose ''Mandiri i Ri Birla'' është një nga tërheqjet më të rëndësishme të Varanasit. I themeluar nga Raja Birla i Familjes Birla, një nga familjet më të mëdha industrialiste në Indi, u ndërtua si një kopje e [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit të vjetër Kashi Vishvanatha]]. Tempulli është projektuar nga Madan Mohan Malaviya (themeluesi i Banaras Hindu University – BHU), si pjesë e kampusit të BHU-së dhe përfaqëson ripërtëritjen kombëtare të [[India|Indisë]]. Tempulli gjendet në kampusin e Benaras Hindu University dhe i është kushtuar adhurimit të Shivës. Në të ndodhen idhujt e Shivës dhe Lakshmi Narayanjës. Lartësia e përgjithshme e tempullit është 77 metra. Mandiri i Ri Shri Vishvanatha ka kullën tempullore ([[shikhara]]) më të lartë në botë, madje edhe më e lartë se Qutub Minar në [[Nju Delhi]].<ref name="Brief description">{{cite news|title=Brief description|publisher=Benaras Hindu University website|language=en|accessdate=7 mars 2015|url=http://www.bhu.ac.in/VT/}}</ref><ref name="The temples">{{cite news|title=The temples|publisher=Benaras Hindu University website|language=en|accessdate=7 mars 2015|url=http://www.bhu.ac.in/Centre/temples.htm}}</ref><ref name="Vishvanath Temple">{{cite news|title=Vishvanath Temple|language=en|publisher=Wikinapia|accessdate=7 mars 2015|url=http://wikimapia.org/142627/Vishvanath-Temple-BHU}}</ref><ref name="New Vishvanath Temple">{{cito web|title=New Vishvanath Temple|publisher=Varanasi city website|accessdate=7 mars 2015|language=en|url=https://www.varanasicity.com/temples/new-vishwanath-temple.html}}</ref><ref name="Birla Temple">{{cite web|title=Birla Temple|publisher=varanasi.org.in|accessdate=7 mars 2015|language=en|url=http://www.varanasi.org.in/birla-temple|archive-date=15 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315074925/http://www.varanasi.org.in/birla-temple|url-status=dead}}</ref><ref name="History New">{{cite news|title=History|publisher=Eastern Uttar Pradesh Tourism website|accessdate=7 mars 2015|language=en|url=http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp|archive-date=12 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512202727/http://www.easternuptourism.com/New-Vishvanath-Temple.jsp|url-status=dead}}</ref> ;Historia dhe përshkrimi: [[File:Temple Varanasi.jpg|thumb|left|336px|Tempulli i Ri Vishvanatha]] Në vitet 1930, Madan Mohan Malaviya planifikoi të kopjonte [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullin Shri Kashi Vishvanath]] në kampusin e Benaras Hindu University. Familja Birla ndërmori ndërtimin dhe themelimin u nis në mars të vitit 1931. Tempulli u përfundua në vitin 1966.<ref name="Brief description"/><ref name="The temples"/><ref name="Vishvanath Temple"/><ref name="New Vishvanath Temple"/><ref name="Birla Temple"/><ref name="History New"/> Ndërtimi i [[Tempulli i Ri Vishwanath|Tempullit të Ri Vishvanatha]] nga Birla Group of Industries kërkoi tridhjetë e pesë vjet për tu përfunduar (1931-1966). Projekti i tempullit u frymëzua nga [[Tempulli Kashi Vishvanatha]] dhe është bërë kryesisht prej mermeri. [[Tempulli i Ri Vishwanath]], megjithëse është një tempull kushtuar [[Shiva|Shivës]], përbëhet nga nëntë tempuj brenda kompleksit dhe është i hapur për të gjitha kastat, fetë dhe besimet. Tempulli i [[Shiva|Shivës]] ndodhet në katin përdhes, ndërsa tempujt e Lakshmi Narayanit dhe Durgës janë në katin e parë. Tempujt e tjerë brenda Tempullit të Ri Shri Vishwanath janë ata të Natarajas, Mata Parvatit, Ganeshës, Panchmukhi Mahadevit, Hanumanit, Saraswatit dhe Nandit. Muret e brendshme prej mermeri të tempullit janë të mbushur me ilustrime dhe tekste të [[Bhagavad Gita]]s dhe shkrimeve të shenjta hindu.<ref name="Brief description"/><ref name="The temples"/><ref name="Vishvanath Temple"/><ref name="New Vishvanath Temple"/><ref name="Birla Temple"/><ref name="History New"/> Mandiri Shri Vishvanatha gjendet 3.3 kilometra në jug-perëndim të [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Mandirit të Durgës]], 7 kilometra në jug-perëndim të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Shri Kashi Vishvanath]] dhe 9 kilometra në jug të Stacionit Hekurudhor të Varanasit në koordinatat {{coord|25.266034|N|82.987847|E|display=inline}}. Tempulli është shumë i ngarkuar përditë por në disa raste të veçanta ai bëhet tejet i mbushur nga besimtarë nga [[India]] ashtu si dhe nga vende të tjera. ===== Tempulli Kala Bhairava ===== '''[[Tempulli Kala Bhairava]]''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: काल भैरव मंदिर) është një nga tempujt më të vjetër të Shivës në Varanasi. Ai i kushtohet Kala Bhairavas, 'kryepolicit' hyjnor të Varanasit. I shtrirë në një sipërfaqe prej 400 m² (0.04 ha) me raportin 16 m. x 25 m. pranë zyrës kryesore postare të Varanasit në K-32/22 Bharonath, Vishveshvar Ganj, në koordinatat {{coord|25|19|3.52|N|82|58|26.09|E|display=inline}}, ky tempull ka rëndësi të madhe historike dhe kulturore, veçanërisht mes banorëve të Varanasit. Seksioni i qytetit në të cilin gjendet tempulli i Kala Bhairavës është i njohur si Kotvalpuri. Për në tempull mund të shkohet si nëpërmjet kryqëzimit Vishveshvar Ganj, ashtu dhe nëpërmjet parkut Maidagin. ;Përshkrimi: [[File:Bhairava Brahma.jpg|thumb|296px|Pikturë rreth 1820; legjenda e Bhairavës që i pret kokën e pestë Brahmës]] [[Tempulli Kala Bhairava]] gjendet në një largësi prej 6&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i kazermës së Varanasit, pranë zyrës kryesore postare, në Vishveshvar Ganj, midis parkut Maidagin dhe rrugicës Chaukhamba e zonës Bhaironath, 1&nbsp;km në lindje të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Kashi Vishvanatha]], në Varanasi.<ref name="euptourism-bhairava">{{cito web|url=http://www.easternuptourism.com/varanasi-kaal-bhairav.php|title=Kaal Bhairav|publisher=easternuptourism.com|language=en|accessdate=25 janar 2017|archive-date=10 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210013338/http://easternuptourism.com/varanasi-kaal-bhairav.php|url-status=dead}}</ref> Duke hyrë nga rruga, nëpërmjet një porte që ruhet nga qeni transportues i Bhairavës, gjendet një kopësht i bukur, në qendër të të cilit ndodhet faltorja kryesore e Bhairavës. Në anën jugore jashtë kopshtit katërkëndësh të kompleksit ndodhet një faltore e vjetër, që bart shumë idhuj, një ndër të cilët është dhe vetë Bhaironathi. Në këtë tempull ka statuja të tjera mes të cilave, ajo e Shivës, Ganeshës dhe Surajnarayanit. Imazhi pjesërisht i shkatërruar i Dandapanit (“kolona e ndëshkimit”) më vonë është rivendosur në pjesën e mbrapme të këtij tempulli dhe iu dha emri “Kshetrapala Bhairava”, ‘Bhairava që mbron territorin’. Në këtë zonë ndodhen gjithashtu edhe faltoret dhe imazhet e Kaleshvaras dhe Mahakalas, të përfaqësues të “vdekjes”. Në derën e mbrapme të tempullit ndodhet një shtatore e Kshetrapal Bhairavës.<ref name="euptourism-bhairava"/><ref name="Kaal Bhairav Mandir">{{cite web|title=Kaal Bhairav Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=15 qershor 2015|url=http://www.varanasi.org.in/kalbhairav-temple-varanasi|archive-date=8 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608074016/http://www.varanasi.org.in/kalbhairav-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Kaal Bhairav">{{cite web|title=Kaal Bhairav|publisher=Religious Portal|language=en|accessdate=15 qershor 2015|url=http://www.http://religiousportal.com/lord-bhairav/|archive-date=12 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm|url-status=dead}}</ref> Duke kryer një ecje rituale circumambulacioni përreth kompleksit të tempullit, mund të shihen një grup faltoresh dytësore të Devit, Hanumanit, Krishnas dhe Radhas, Parvatit dhe Ganeshës. Më interesante është një pllakatë e madhe e “Nëntë Planeteve” (Navagraha), ku mbi çdo shtëpi planetare të zodiakut të të cilës ndodhet paraqitja dhe altari indiavidual. [[Tempulli Kala Bhairava]] është i skalitur në mënyrë të bukur. I gjithë tempulli është i ngjyrosur në portokalli. Baza e tempullit është ndërtuar me gurë të thjeshtë në tre anë. Kulla tërheqëse e tempullit është mjaft e lartë. Ajo është e rrethuar nga shumë kupola të vogla, që ngrihen në seri njëra pas tjetrës deri te kupolën e sipërme që është e praruar. Përballë faltores kryesore ndodhet një verandë, që mbahet nga kolona dhe është dekoruar me piktura dhe skalitje sipas [[Arkitektura e tempujve hindu|Stilit të Arkitekturës Hindu]]. Dera e hyrjes së tempullit është në krahun verior. Muri në të gjitha anët e derës, që të çon në ndërtesë, është i dekoruar me piktura. Pragu i faltores ruhet nga dy idhuj, të njohur si 'dvarpaleshvara'. Vetë dera është skalitur dhe zbukuruar mjeshtërisht. Në brendësi të faltores ndodhet një dhomë e vogël. Në anën tjetër është vendosur një faltore e vogël prej bakri. Pranë murit, në këmbë, mund të shihet arma e hyjnisë, tridenti me thumbat e tij, e ngjyrosur me të kuqe. Në shenjtëroren e brendshme të tempullit, në anën e djathtë të hyrjes, ndodhet një statujë e idhullit Kala Bhairava. Statuja rreth 1.22 m e lartë është prej guri, por me fytyrë argjendi, me trup të bëshëm, e ngjyrosur me blu të zënë, me katër krahë në një pozicion grotesk duke mbajtur një trident. Për vizitorët e dukshme përmes derës së shenjtërores është vetëm fytyra e dekoruar me lule e idhullit. Pjesa tjetër e statujës është e mbuluar me rrobë. Mbrapa statujës së zbukuruar me kurora lulesh, ndodhet figura e një qeni, që është transportuesi i tij. Në anën e majtë të hyrjes ndodhet një tjetër statujë e stërmadhe qeni, mbi të cilën ndodhen dhjetë piktura të vogla, që paraqesin dhjetë avatarët e Vishnut. Përballë idhullit ndodhen tre kambana të varura. Një fener i vogël mbahet gjithmonë ndezur. Një prift ulet në afërsi dhe vendos një lloj pudre të përhimët (kundi) në ballin e adhuruesve. Një tjetër prift rri i ulur pranë tempullit me një kopan të bërë prej pendësh palloi në dorë, me të cilin çokit lehtësisht kokat e besimtarëve që hyjnë. ;Historia: Data e saktë e ndërtimit të Tempullit Kala Bhairava është e panjohur, por mendohet se u ndërtua në mesin e shekullit të XVII.<ref name="euptourism-bhairava"/><ref name="Kaal Bhairav Mandir"/><ref name="Kaal Bhairav"/> Strukturën e tanishme e ndërtoi mbreti marathas Bajirao Peshva i II (1796-1851) në vitin 1817, në sitin e tempullit të vjetër; kjo është regjistruar në një mbishkrim në gurë në murin e mbrapëm të oborrit të brendshëm. Për shumë shekuj ky tempull ishte një qendër shpirtërore në Varanasi për asketikët më të rreptë të Shivës, "kapalikat" ose "mbajtësit e kafkave" dhe pasardhësit e tyre më të vonë, gorakhnathët. Sot, gjithsesi, tempulli nuk është zotërimi ekskluziv i këtyre yogive të skajshëm, por është i mbajtur nga familjarë të zakonshëm. Megjithëse është popullor dhe i dashur mes atyre që jetojnë nën ndikimin e tij në rrethinat e seksionit Kotvalpuri të qytetit, sot tempulli nuk është një ndalesë e detyrueshme për pelegrinët. Përgjithësisht njerëzit bëjnë darshanin e [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullit Vishvanatha]] dhe [[Tempulli i Annapurna Devit|Annapurna]] dhe ikin. ===== Tempulli Mrityunjay Mahadev ===== '''Tempulli Mrityunjay Mahadev''' (në [[gjuha hindi|në gjuhën hindi]]: मृत्युंजय महादेव मंदिर) është një [[tempulli hindu|tempull hindu]] kushtuar Mahadevit (epitet i Shivës) në Varanasi.<ref name="Mrityunjay Mahadev Mandir">{{cite web|title=Mrityunjay Mahadev Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/mrityunjay-mahadev-temple-varanasi|archive-date=8 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408155841/http://www.varanasi.org.in/mrityunjay-mahadev-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Indian temples">{{cite web|title=Indian temples|publisher=Temple Travel|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.templetravel.net/2013/04/mritunjay-mahadev-temple-in-varanasi.html|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402101858/http://www.templetravel.net/2013/04/mritunjay-mahadev-temple-in-varanasi.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Mrityunjay Mahadev">{{cite web|title=Mrityunjay Mahadev|publisher=varanasi-temples.com|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://varanasi-temples.com/category/shiva-temples/main-shiva-temples/mrityunjay-mahadev/}}</ref><ref name="Temples">{{cite web|language=en|title=Temples|publisher=myvaranasicity.com|accessdate=1 mars 2015|url=http://myvaranasicity.com/about/markandeya-mahadevkaithi}}</ref> 'Mrityunjay Mahadev' do të thotë “zoti që triumfon mbi vdekjen”, ku fjala 'mrityu' do të thotë vdekje, ndërsa 'jay' fitore. '''Tempulli Mrityunjay Mahadev''' është i vendosur midis rrugës Daranagari dhe [[Tempulli Kala Bhairava|Tempullit Kala Bhairava]] pranë Tempullit Kala Bhairava, Vishveshvarganj, Vriddha Kal, K52/39, në koordinatat {{coord|25.317645|N|82.973914|E|display=inline}} në Varanasi. Tempulli ndodhet 2&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të qytetit, 1.7&nbsp;km në perëndim të Ghatit Gola, 1.1&nbsp;km në veri të Ghatit Pancha Ganga dhe 500 m. në jug-lindje të ''Kotwalit''.<ref name="Location Mrityunjay">{{cite news|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/place/Mrityunjaya+Mahadev+Temple/@25.322127,83.005778,16z/data=!4m5!1m2!2m1!1sMrityunjay+Mahadev+Temple+Varanasi!3m1!1s0x398e2e3d7dd1fb31:0x15ea53adbe61e75a}}</ref> Në pjesën e mbrapme të këtij kompleksi ndodhet një pus i vjetër, i quajtur 'Kalodak Kupa' që ka rëndësi të madhe fetare. Uji i tij thuhet se është një përzierje e mjaft rrjedhave nëntokësore që besohet se shërojnë të gjitha sëmundjet. Sipas një legjende rreth pusit thuhet se Dhanvantari, Zoti i Mjeksisë Ayurveda, avatar i Vishnut, ka hedhur në të të gjitha barnat e tij duke i dhënë pusit fuqi shëruese magjike.<ref name="Mrityunjay Mahadev Mandir"/><ref name=" Mrityunjay Mahadev "/> Mrityunjayeshvar Linga është në afërsi të Kaleshvar Lingës. Te Kashi Khanda Mrityunjayeshvar-i është përmendur edhe si Apa Mrityu Hareshvar-i (Zoti që parandalon vdekjen e parakohshme). Historia e këtij tempulli lidhet me pusin e tij të vjetër dhe 'shivalingën'. Ai është ndërtuar në shekullin e XVIII. Këtu vijnë njerëz nga e gjithë [[India]] dhe kryejnë “Mrityunjay Path” dhe spërkaten me ujë nga pusi i tempullit pasi besojnë se çlirohen nga problemet, shërojnë sëmundjet dhe e mbajnë larg vdekjen e parakohshme.<ref name="Mrityunjay Mahadev Mandir"/><ref name="Mrityunjay Mahadev"/> ===== Tempulli Tilbhandeshvar Mahadev ===== '''Tempulli Shri Tilbhandeshvar Mahadev''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: श्री तिलभांडेश्वर महादेव मंदिर), i njohur edhe si '''Tempulli Tilbhandeshvar''', është një tempull hindu në Varanasi, i vendosur pranë Bengal Tola Inter College dhe zonës së Madanpuras, në koordinatat {{coord|25.302926|N|83.003061|E|display=inline}}, 500 në lindje të lumit Ganga, 3.2&nbsp;km në veri të Banaras Hindu University dhe 1.5&nbsp;km në jug-perëndim të [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Mandirit Shri Kashi Vishvanath]],<ref name="Location Tilbhandeshvar">{{cite news|title=Location of Sri Tilbhandeshëar Mahadeva Temple, Bhelupur, Varanasi|language=en|publisher=Google Maps|access-date=17 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/dir//Sri+Tilbhandeshëar+Mahadeva+Temple,+Bhelupur,+Varanasi,+Uttar+Pradesh+221001,+India/@25.3030071,82.9661604,13z/data=!3m1!4b1!4m8!4m7!1m0!1m5!1m1!1s0x398e31fcb85fffaf:0xfd440f75286ab3f7!2m2!1d83.0030685!2d25.3029341}}</ref> rreth 5&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të Varanasit dhe 9&nbsp;km nga [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Mandiri i Durgës]]. Ky tempull i është kushtuar Shivës dhe besohet se është ndërtuar në shekullin e XVIII.<ref name="Temple info Tilbhandeshvar">{{cite web|title=Tilbhandeshwar Temple information|publisher=Varanasi.org|language=en|access-date=23 mar 2015|url=http://www.varanasi.org.in/tilbhandeshwar-temple-varanasi|archive-date=30 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430123030/http://www.varanasi.org.in/tilbhandeshwar-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref> Përveç Tilbhandeshvarit këtu shihen edhe Mahadevi, Vibhandeshvari, Maa Parvati, Bhairava, Ayappani dhe zota të tjerë hindu. Ky tempull përfaqëson një kombinim unik të Kulturës Malyali dhe Banarsi. Besohet se Mata Sharda ka kaluar disa ditë në këtë tempull në Varanasi.<ref name="Temple info Tilbhandeshvar"/><ref name="History Tilbhandeshvar">{{cite web|title=History|publisher=Temples of Bharat|date=1 shtator 2009|accessdate=26 mars 2015|language=en|url=https://templesofbharat.blogspot.com/2009/09/shri-tilbhandeshwar-mahadev-temple.html}}</ref> Tempulli Shri Tilbhandeshvar Mahadev u ndërtua në shekullin e XVIII. Tempulli ka një ajri shumë të qetë, mjaft të përshtatshme për meditim. Besimtarët i ofrojnë 'jal' shivalingës dhe meditojnë në këmbët e Shivës. Besohet se linga e tempullit është e vetë-krijuar (svayambu) 2,500 vjet më parë dhe çdo vit rritet me madhësinë e një "til-i" (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: तिल; që d.t.th. farë sesami). Tashmë linga është 1.067 m e lartë dhe me diametër në bazë afërsisht 0.92 m. ===== Tempulli Gurudham ===== [[File:Guradham Mandir.jpg|thumb|left|357px|Tempulli Gurudham]] Gurudham u ndërtua nga Jai Narayan Ghoshal-i në vitin 1814. Kompleksi i tempullit shtrihet në një sipërfaqe prej 4.86 hektarësh. Ai është një nga tre monumete të tilla në Indi që ruajnë arkitekturën arketipike të simbolizmit të Tantras.<ref>Rana P.B. Singh: Varanasi, India’s Cultural Heritage City: Contestation, Conservation & Planning; 2011, kapitulli 10, fq. 209-50.</ref> Ky tempull shpjegon qartësisht konceptin e tempullit si kozmogramë, ku simbolizmi i hapësirës, formës kozmo-magjike dhe trupi formon një rrjet të Mandalas Tantrike. Shtatë sferat-trupore (çakrat) janë përfaqësuar plotësisht në planin e tij hapësinor bazë. Në këtë tempull janë paraqitur në mënyrë hapësinore 4 pamjet mikro-kozmike të shtatë qendrave më të shenjta të Indisë ([[Sapta Puri]]t) dhe fazat e meditimit. Tempuj të ngjashëm në Indi janë në Bansbaria (Hamseshvari), pranë Chidambaramit (Satya Jnana) dhe Prayagas/Allahabadit (Hamsa Tirtha në Jhunsi).<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6, fq. 204</ref> Tempulli perceptohet si ruajtësi i dritës, që pasqyron gjendej e Gurusë dhe mënyrat e meditimit. Struktura bazë është tetëkëndore, duke përmbajtur një portë që simbolizon shtatë sitet më të shenjta që mundësojnë çlirimin shpëtimtar ([[Sapta Puri]]t) dhe e fundit, porta e vetë Gurusë. Këto tetë porta i referohen gjithashtu tetë drejtimeve. Për më tepër, një sens i hyjnore dhe besimit mistik imponohet si Shaivizëm (Avanti, Varanasi), Vaishnavizëm ([[Ajodhja]], [[Mathura]], [[Puri]]) dhe të gjithë së bashku ([[Kançipurami|Kanchi]]), dhe Shaktizëm/Tantrizëm (Maya/Haridvara). Këto tre grupe mund të identifikohen me tre shkollat e [[Hinduizmi]]t. Guruja është i shkëputur nga to, pasi ai është integrimi suprem i tyre. Me drejtimin e tij, mund të merret ajo gjendje e bekimit hyjnor. Për më tepër, numri tetë mund të krahasohet me forma të ndryshme hyjnore, si tetë Bhairavat, tetë Devit, tetë Candit etj. Në shenjtëroren e brendshme të tempullit, mbi një zambak me njëmijë petale, është vendosur statuja e Gurusë bashkë me atë të energjisë së tij hyjnore: të dyja të bëra nga përzierja e tetë metaleve (ashta dhatu). Zambaku shpreh një simbolizëm të dyfishtë ekzoterik dhe ezoterik. Ai simbolizon një zanafille simetrike dhe hapësinore të ‘njëshit, si fjala rrënjë, Om. Zambaku, në kuptimin më të gjerë, shënon krijimin e gjeneruar nga fara zanafillore e ujërave kozmike; te Taittiriya Samhita thuhet se “zambaku është vetë toka mbi ato ujëra”. Sipas një tjetër teksti, zambaku është simboli i thjeshtësisë shpirtërore të tërësisë, duke e treguar veten në qendër të hapësirës misterioze (akasha) në thellësi të zemrës.<ref>[http://www.swamij.com/upanishad-chandogya.htm Chandogya Upanishad]{{Lidhje e vdekur}}, përkthyer në anglisht nga Swami Nikhilananda, pjesa 8, kapitulli 1, paragrafi 3</ref> Konceptimi i Gurusë në këtë tempull është një simbol i Brahmanit, Njëshit Suprem, që ka njëkohësisht një aspekt të shfaqur dhe një të pa shfaqur. Në një farë mënyre, ai përfshin të gjithë universin dhe në mënyra të tjera pasqyron konceptin e [[panteizmi]]t: Njëshi diferencohet në Shumë dhe në tërësinë e tyre Shumë përbën një të Tërë.<ref>Dane Rudhyar: Rhythm of Wholeness; 1983, fq. 31-2</ref> Rudhyar thotë se: “Tërësia është një çdo të tërë, por ajo është edhe në çfarë quhen në mënyrë të papërshtatshme ‘pjesë’ të një të tëre”. Në fakt, “nuk ka pjesë, vetëm të tëra – një hierarki e të tërave – që është e organizuar në fusha të veprimtarisë dhe ndërgjegjes që ka një shtrirje të kufizuar të ekzistencës”.<ref>Dane Rudhyar: Rhythm of Wholeness; 1983, fq. 43</ref> Duke ndjekur analogjinë që “tempulli në vetvete është një trup”, sistemi i pleksuseve të kundalinit, siç përshkruhet në Sistemin e Jogës, mund të krahasohet me Tempullin Gurudham. Çdo pikë nga më e ulëta deri te më e larta (shtatë sferat) është e simbolizuar nga petalet e zambakut, d.m.th.., 4, 6, 10, 12, 16, 2 dhe 1000. Një ndërmjetës duhet të ndjek sistemin në këtë sekuencë me synimin e arritjes së gjendjes më të lartë. Vetëm pastaj ai mund të marr bekimin nga Guruja nëpërmjet prekjes së këmbëve të tij, siç tregohet në planin hapësinor të tempullit. Tashmë gjendja e tempullit është shumë e keqe, për shkak kryesisht të lënies pas dore, zënia e paligjshme e hapsirës dhe shkeljet nga banorët dhe të nguliturit e afërt. Ky tempull shpejt do të jetë jashtë skene nga trashëgimia e qytetit dhe kjo trashëgimi e madhe do të mbetet vetëm nëpër kujtime.<ref>Rana P.B. Singh: Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India; 2009, kapitulli 6; fq. 205</ref> [[File:Temple népalais sur les bords du Gange. (6334606914).jpg|thumb|389px|Pamje e Tempullit Nepalez]] ===== Tempulli Nepalez ===== '''Tempulli Nepalez''' ({{lang-hi|नेपाली मंदिर}}, {{lang-ben|নেপালি মন্দির}}) është një nga tempujt më të vjetër dhe të rëndësishëm të Varanasit. Tempulli njihet edhe si '''Kanthwala Mandir''' ('kanthwala' në gjuhën hindi d.t.th. ''druri'') dhe '''Mini Khaxhuraho'''. Ky [[Tempulli hindu|tempull]] kushtuar Shivës, është ndërtuar në fillim të shekullit të XIX nga mbreti i [[Nepali]]t si kopje e [[Tempulli Pashupatinath|Tempullit Pashupatinath]] në [[Kathmandu]].<ref name="Nepali Mandir">{{cite web|title=Nepali Mandir|publisher=ixigo.com|accessdate=1 gusht 2015|url=https://www.ixigo.com/nepali-temple-varanasi-india-ne-1652334|language=en|archive-date=25 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925172251/https://www.ixigo.com/nepali-temple-varanasi-india-ne-1652334|url-status=dead}}</ref><ref name="A piece of Nepal in Varanasi">{{cite news|title=A piece of Nepal in Varanasi|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/A-piece-of-Nepal-in-Varanasi/articleshow/5938486.cms}}</ref><ref name="This ghat of Goddess Lalita">{{cite news|title=This ghat of Goddess Lalita|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/This-ghat-of-Goddess-Lalita-is-in-a-shambles/articleshow/13415603.cms}}</ref><ref name="Kathwala Temple">{{cite web|title=Kathwala Temple|publisher=TripAdvisor|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.tripadvisor.com/Travel-g297685-d2431881/Varanasi:India:Nepali.Temple.Kathwala.Temple.html}}</ref><ref name="Information Nepalez">{{cite web|title=Information|publisher=buzzntravel|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=http://www.buzzntravel.com/nepali-temple|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003759/http://www.buzzntravel.com/nepali-temple|url-status=dead}}</ref> Tempulli Nepalez është i vendosur në Ghatin Lalita në Varanasi. Ndodhet 3.8&nbsp;km në jug-lindje të nyjës hekurudhore të Varanasit dhe 100 metra në jug-perëndim të Ghatit Manikarnika në lartësinë 78.161 m në koordinatat {{coord|25.309821|N|83.012859|E|display=inline}}.<ref name="Location Nepalez">{{cite news|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 gusht 2015|url=https://www.google.co.uk/maps}}</ref> ;Historia dhe ndërtimi: [[File:The Nepalese Temple in The Sacred City of the Hindus- an account of Benares in ancient and modern times (page 190 cropped).jpg|thumb|left|369px|Tempulli nepalez, nga libri i Matthew Athmore Sherring mbi Varanasin, 1868<ref>{{cite book|title=The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times|url=https://books.google.al/books?id=L31CAAAAIAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&pg=PA136|author=Matthew Atmore Sherring|contribution=Fitzedward Hall|publisher=Trübner & Company|location=Londër|lang=en|year=1868|accessdate=4 maj 2024}}</ref>]] Mbreti i Nepalit, Rana Bahadur Shah u strehua në Varanasi nga viti 1800 deri në 1804 dhe e quajti veten "Swami Nirgunanda". Gjatë ekzilit të tij, ai vendosi të ndërtoi një kopje të [[Tempulli Pashupatinath|Tempullit Pashupatinath]] në Varanasi. Ndërtimi i këtij tempulli filloi gjatë qëndrimit të tij në Varanasi. Gjatë ndërtimit, Shahu u kthye në Nepal. Më 25 prill 1806, Rana Bahadur Shah-u u vra nga gjysmë-vëllai i tij, Sher Bahadur Shahu. Djali i tij Girvan Yuddha Bikram Shah Deva e përfundoi projektin 20 vjet pas datës së caktuar. Toka më vonë iu transferua Rana Bahadur Shah-ut nga Kashi Nareshi në vitin 1843. Tempulli, pranë zonës, Ghati Lalita dhe një [[Dharamshala]] i përkasin Qeverisë së Nepalit.<ref name="Nepali Mandir"/><ref name="A piece of Nepal in Varanasi"/><ref name="This ghat of Goddess Lalita"/><ref name="Kathwala Temple"/><ref name="Information Nepalez"/> Tempulli është bërë prej terrakote, guri dhe druri dhe kërkoi tre dekada për tu përfunduar. Druri është rezistent ndaj termiteve. Ai është ndërtuar në [[Arkitektura Nepaleze|Stilin Nepalez të Arkitekturës]] dhe është i rrethuar nga pemë tamarindi dhe pipali (ficus religiosa). Tempulli ka Stil Arkitekturor [[Pagoda]], kryesisht i gdhendur me dru. Ka skulptura të ngjashme me ato të paraqitura te [[Grupi i Monumenteve të Khaxhurahos]] dhe prandaj quhet edhe "Mini Khaxhuraho".<ref name="Nepali Mandir"/><ref name="A piece of Nepal in Varanasi"/><ref name="This ghat of Goddess Lalita"/><ref name="Kathwala Temple"/><ref name="Information Nepalez"/> ===== Tempulli Samarajeshvara ===== Tempulli Samarajeshvara gjendet në koordinatat {{coord|25|18.551|N|83|00.814|E|display=inline}} (Samarajeshvara, Tempulli Nepalit) në zonën e Ghatit Lalita i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.015 hektarësh. Pjesa e sipërme e Ghatit Lalita është Tempulli Samarajeshvara, i ndërtuar në vitin 1843 nëpërmjet patronzhit të mbretit Rajendra Vikram Shah dhe princi Surendra Vikram Shah në kujtim dhe përmbushje të fjalëve të fundit të mbretëreshës së [[Nepali]]t, Raxhalakshmi Devi, që vdiq në vitin 1841. Ky është një kopjim i Tempullit Pashupatinatha në [[Kathmandu]]. Strukturat kryesore janë bërë prej druri, ndërsa muret janë prej tulle. Bazë është vendosur mbi një platformë të ngritur 1.3 metra lartë në formë katrore. Shenjtërorja e brendshme ka katër porta, ku dyerët prej druri janë dekoruar në mënyrë të bukur me dizajne të shkruara. Pjesa e sipërme e dyerve jugore dhe veriore konsistojnë në imazhe të dhjetë mishërimeve të Vishnut. Në tetë drejtimet e katër mureve ndodhen imazhet e 8 hyjneshave nëna, Matrikat, në një seri të dy gjendjet e saj shpirtërore, e qetë dhe e inatosur. Këto Matrika, Vaishnavi, Varahi, Camunda, Durga, Sarasvati (Brahmani), Maheshvari, Kaumari dhe Indrani, janë dekoruar me armët e tyre tradicionale bashkë me armët tantrike si [[gjarpri]], shpata, kafka, tridenti etj. Në shenjtëroren e brendshme në këndin verior vërehet një imazh i Mahishasuramardinit 18-kokësh. Në bazat prej druri të kolonave që mbajnë verandat ndodhen imazhe erotike që tregojnë ndikimin e Tantrizmit; këta imazhe janë të krahasueshëm me imazhet erotike që gjenden në [[Khaxhuraho]], Modhera, [[Bhubaneshvari|Bhubaneshvar]] dhe [[Konarka]]. Pjesa e mesme e portës kryesore hyrëse përmban imazhin e Shivës me katër krahë që qëndron mbi doriun e tij Nandi (demi). Ky tempull më së pari paraqet të gjitha karakteristikat e rëndësishme dhe mitet e lidhura me Shivën, por mbizotëron ndikimi tantrik. Duke ndjekur traditën e stilit Pancayatana të Vanarasit, në shenjtëroren e brendshme janë vendosur gjithashtu hyjnesha, Surya, Vishnu dhe Ganesha. Tempulli Samrajeshvara dhe shtëpia e bashkangjitur e qëndrimit të pelegrinëve ([[Dharamshala]]) i përkasin Guthi Samsthan-it të [[Nepali]]t, që gjatë tre viteve të fundit e mbrojti dhe ruajti tempullit dhe shtëpinë e qëndrimit në një mënyrë të mirë. Ky projekt u sponsorizua nga Departamenti i Arkeologjisë së Qeverisë së Nepalit, nën mbikëqyrjen e Dr. Rishikeshav Regmit. Shumë nga drurët e prishur janë zëvendësuar dhe të vjetrit janë ruajtur të bashkangjitur me verandën. Zëvendësimi i arkitekturës së drurit nuk ka qenë në cilësinë dhe madhështinë e të vjetrës. Për më tepër, në mjaft vende stili është ndryshuar. ===== Tempulli Panchakroshi ===== Tempulli Panchakroshi gjendet në koordinatat {{coord|25|18.791|N|83|00.833|E|display=inline}} pranë rrugicës Bhikharidas te Gola Gali. Kompleksi tempullor shtrihet në një sipërfaqe prej 106.25 m² ose 0.0106 ha me përmasat 8.5m x 12.5m. Tempulli zotëron 107 imazhe të itinerarit të pelegrinazhit Panchakroshi përveç 194 imazheve të tjerë të lidhur me itinerare të tjerë pelegrinazhi në Varanasi. Këto miniatura si nike guri (përmasat mesatare të tyre janë rreth 30 X 45&nbsp;cm.) në mure dhe në portën ballore përmbajnë forma të gdhendura të emrave të tyre, ku disa prej tyre tani janë të rrënuara dhe të keq-riparuara me çimento. Studiuesi i arkitekturës dhe pelegrinazhit Niels Gutschow thekson se "pasi i iniciuari mund të kryej yatran brenda trupit të tij, Mandiri Panchakroshi shërben si mjet: 301 perënditë dhe perëndeshat, [[ghatet]], pellgjet dhe puset janë vizualizuar, adhuruar dhe kaluar në circumambulacion ritual në një veprim të vetëm lëvizjeje. Muret e tempullit shndërrohen në një skenë të madhe të shenjtë".<ref>{{cite journal|last=Gutschow|first=Niels|date=shtator 1994|title=Varanasi/Benares: the centre of Hinduism|language=en|journal=Erdkunde, Archiv für Wissenschaftliche Geographie|volume=48|page=200}}</ref> Në shenjtëroren e brendshme Dvadasheshvara lingami i Shivës përbëhet nga baza prej guri mbi të cilën qëndrojnë 12 kristale që përbëjnë lingamin. E ardhmja e këtij tempulli është në rrezik. Tashmë nga 273 mbishkrimet në bazën e nikeve, 30 janë të padeshifrueshme dhe 19 janë gjithashtu të dëmtuara pjesërisht. Përdorimi i shtresave të bojërave, smaltit në ngjyrë okre dhe të kuqe si dhe çimentos për riparime, së bashku e kanë përshpejtuar degradimin. Me mbështetjen e banorëve vendorë, në emër të detyrës fetare, janë bërë megjithatë disa restaurime. ;Historia: I ndërtuar në fillim dhe në mes të shekullit të XIX, ky tempull përfaqëson “një Kashi mikro-kozmik” nëpërmjet paraqitjes së 321 imazheve hyjnore të itinerareve të ndryshëm të pelegrinazhit në qytet, duke përfshirë 107 imazhe në itinerarin e jashtëm që paraqesin kufirin kozmik (Panchakroshi). Prej këtej dhe ka rrjedhur emri i Tempullit Panchakroshi. Këtu janë portretizuar 12 format e Shivës dhe 56 format e Ganeshës, fillimisht të vendosura në vende të ndryshme të Indisë si dhe të përfaqësuara në Varanasi. Dizajni arkitekturor është një vepër unike që paraqet një proces të shfaqjes hapësinore nëpërmjet të cilit India përfaqësohet në artin tempullor. Me kryerjen e pelegrinazhit në këtë tempull, pelegrinët ndjejnë se ata kanë qenë në të gjithë Varanasin dhe madje edhe në të gjithë Indinë. ==== Vishnu dhe format e tij ==== ===== Kompleksi tempullor Jagannath, Assi ===== Kompleksi tempullar Jagannath në Assi gjendet në kordinatat {{coord|25|17.591|N|83|00.746|E|display=inline}} në Ghatin Asi, në drejtim të Nagawas. Kompleksi ka një sipërfaqe prej 7.87 hektarësh 35m X 225m, ku shtrirja e tempullit kryesor të kompleksit është 35m X 44m. Zona e kompleksit tempullor simbolizon Puri Kshetran e [[Orissa]]s. Tempulli në nder të Jagannathas u ndërtua në vitin 1802 si kopje e [[Tempulli Jagannatha në Puri|Tempullit të famshëm Jagannatha]] në Puri të [[Orissa]]s. ;Përshkrimi: Imazhet në tempull janë të Jagannathit, vëllait të tij Balarama dhe motrës së tyre Subhadra. Në dhomën e mbrapme, bashkangjitur me murin është një imazh 4 metra i lartë i Pracanda Narasimhas, një statujë e stërmadhe mbi një pllakë druri; në afërsi me të është imazhi i të përkushtuarit Prahalada. Kompleksi është i ndarë në tre pjesë të lidhura me porta. Tempulli kryesor është në pjesën jugore, pjesa e fundit. Kufiri ballor është i zbukuruar nga gurë të kuq ranorë në formë rrjetore. Jashtë tempullit kryesor, në qiell të hapur është Garuda i drejtuar nga Jagannatha. Në të katërt këndet e kompleksit të brendshëm ndodhen imazhe të hyjnive vaishnavite, si Rama Pancayatana, Lakshminarayana, Krishna dhe forma Kaliyamardan e Krishnës. Mbi platformën me bazë katrore planimetria e tempullit është në formë të parregullt. [[Gopurami|Kulla kryesore]] është 16 metra e lartë. Kompleksi i stërmadh me rëndësi të madhe trashëgimore, me rrugica pelegrinazhi, kopshte lulesh dhe pellgje të shenjta në fillim të shekullit të XX tani është i rrezikuar. Ndërtimet e paligjshme dhe për më tepër krijimi i një hoteli të madh brenda vetë kompleksit janë dëmtuesit kryesorë. ===== Mandiri Gopal ===== Mandiri Gopal gjendet në koordinatat {{coord|25|18.728|N|83|00.703|E|display=inline}} pranë Chowkhambhas i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.13 hektarësh. Tempulli i kushtohet Krishnës, mishërimit të 8-të të Vishnut. Tempulli administrohet dhe menaxhohet nga Trusti i Mandirit Gopal, që përbëhet nga familje priftërinjsh, ndjekës, manastiri dhe qytetarë të shquar të Varanasit. Drejtuar nga tempulli kryesor janë tempujt e Ranachoda-Jit, Baladeo-Jit dhe Dau-Jit. Tempuj të tjerë të në afërsi janë ata kushtuar Siddhda Durgas dhe Vindu Madhavas. ;Historia: Një tempull të vogël kushtuar Krishnës e ndërtoi Vallabhacharya, Gjatë Periudhës së hershme Mogule poeti-shenjt që drejtonte Krishna Bhaktin ishte Vallabhacharya (1479-1531), që në moshën 11 vjeçare erdhi në Varanasi për të studiuar. Më vonë pas përfundimit të pelegrinazhit në të gjithë vendet e rëndësishme në Indi, ai më në fund u vendos në Varanasi. Ndërsa jetonte në Varanasi në zonën Jatanbar ai parashtroi filozofinë e Shuddhadvaitas dhe shkroi rreth 84 libra. Ai ishte martuar në vitin 1504 dhe djali i tij Vitthalanatha lindi në 1515 në Varanasi. Tempulli u rikonstruktua dhe zgjerua në vitin 1730 nga një nga shenjtët e mëdhenj të të njëjtës linjë, Sri Gopal-Ji. Struktura e tanishme e tempullit u ndërtua në vitin 1777 dhe u emërtua Mandiri Gopala. Duke qëndruar në zonën Chaukhambha, Mandiri Gopala është selia qendrore e Grupit të Ndjekësve Vallabha. ===== Tempulli Adi Keshava ===== Tempulli Adi Keshava, pranë vend-bashkimit të lumit Varana me Gangun në Fortesën Rajghat, A-37/51. Ai ka një domethënie shumë të vjetër, pasi sipas legjendës Vishnu këtu u shfaq për herë të parë kur erdhi për të marr qytetin nga mbreti Divodas për Shivën. Fatkeqësisht, për shkak të largësisë së tij nga tempujt e tjerë dhe pasi njerëzit po e harrojnë rëndësinë e tij, e vizitojnë vetëm pak pelegrinë nga jashtë Varanasit. Tempulli Bindu Madhava, bashkë me Tempullin Adi Keshava, janë vendet ku qëndroi dhe u predikoi banorëve duke kënduar dhe kërcyer gjatë vizitës së tij në Varanasi Sri Chaitanya Mahaprabhu. Kashi Khanda, në kapitullin 69 përmend forma të ndryshme të Keshavës (Vishnu) në Varanasi. Një besimtar që e adhuron Vishnun në formën e Adi Keshavës besohet se i largohen brengat dhe do të gëzoi vetëm lumturi, duke arritur muktin. ===== Tempulli Bindu Madhava ===== Tempulli Bindu Madhava është një nga tempujt më të rëndësishëm të Krishnës në Varanasi. Në altar ndodhet një statujë e bukur e Krishnës dhe statujat më të vogla të hyjnive Sita-Rama dhe Lakshmi-Narayana. Dhoma e tempullit është disi e vogël, me mure të përbërë nga dritare. Më parë ishte një tempull madhështor dhe shumë i që gjatë shekullit të XII deri në të XVI-in u shkatërrua dhe rindërtua mjaft herë. Perandori mogul Aurangzeb e shkatërroi dhe në vend të tij ndërtoi një xhami, që sot dominon panoramën, por nuk përdoret më. Në pjesën e mbrapme të xhamisë mund të shihen akoma mbetjet e Tempullit të vjetër Bindu Madhava që u përdorën për të ndërtuar xhaminë. [[File:Assi ghat banaras mandiro ka seher.jpg|thumb|369px|Tempulli Lakshminarayana në Ghatin Assi]] ===== Tempulli Lakshminarayana dhe Sangameshvara, Assi ===== Tempulli Lakshminarayana Pancaratna dhe Asi Sangameshvara gjenden në koordinatat {{coord|25|17.358|N|83|00.356|E|display=inline}}. duke ngjitur rreth 20 shkallë në Ghatin Asi në të djathtë është Tempulli Lakshminarayana dhe duke u kthyer majtas në rrugicë gjendet Asi Sangameshvara te Ashrami Hariharbaba. Siparfaqja e Tempullit Lakshminarayana është 0.01 hektarë, ndërsa ajo e Tempullit Asi Sangameshvara është 0.006 hektarë. ;Tempulli Lakshminarayana Pancharatna Mandiri Lakshminarayana Pancharatna u ndërtua në fillim të shekullit të XX nga mbretëresha Dulari Radhakunvar e Surasandit në Bihar, pranë Ghatit Asi, pronë e mbretëreshës, që e bleu në vitin 1902 nga mbreti i atëhershëm i Banarasit, Prabhunarayan Singh. Ky tempull vaishnavit me pesë kulla është ndërtuar mbi një platformë 4 metra të lartë dhe konsiston në një tempull me pesë kulla. Tempulli kryesor përbëhet nga një [[mandapa]] (pavjon) dhe një gjysmë-mandapa. Shenjtërorja e brendshme është në formë drejtkëndore dhe ka tre porta. Porta kryesore është e drejtuar nga lindja. Në hyrje në pjesën e sipërme ndodhet një imazh i Ganeshës. Në shenjtëroren e brendshme ndodhet një imazh prej tetë metalesh i Lakshinayayanas dhe në katër këndet e saj janë imazhet e Shivës, Radha-Krishnës, Rama-Sitas dhe Lakshmanas. Ndodhet gjithashtu edhe një imazh i Mayureshvara Shivas. Në periudhën mesjetare, në shekujt e XI-XII u zhvillua një traditë e stilit Pancayatan të shenjtërores së brendshme; sipas saj aty duhet të ndodheshin imazhet e [[Surya]]s (perëndia-diell), Ganeshës, hyjneshës Parvati, Vishnut dhe në qendër Shiva. Megjithatë në këtë tempull, ky rregull nuk është zbatuar. Sipas një legjende, përpara përurimit të majëzës, mbretëresha vdiq (27 qershor 1927) dhe kështu kalasha (majëza) nuk u vendos. ==== Faltoret Diellore të Adityas ==== Tashmë adhurimi i [[Dielli]]t nuk është aq i rëndësishëm në panoramën rituale të Varanasit. Megjithatë, dëshmitë historike tregojnë se gjatë Periudhës Gupta, midis shekullit të IV-V të e.s., adhurimi i diellit ishte i zakonshëm dhe me fillimin e shekullit të XII ishte i mirë-përcaktuar. Kashi Khanda, një tekst i shekullit të XIV, përmend 14 imazhe dhe faltore të diellit (Adityas) në Varanasi, me cilësi dhe kuptime të shumëfishta. Të tëra këto ekzistojnë edhe sot si pjesë e panoramës rituale. Këto faltore u rrafshuan bashkë me të tjerët në fundin e shekullit të XII nga pushtuesit myslimanë. Hapësira e shenjtë e lidhur me perëndinë e diellit dhe faltoret e tij i referohet një forme të 'arkeo-astronomisë jo-shkatërruese'. Nga Adityat, 10 qëndrojnë afërsisht përgjatë trekëndëshave dybrinjëshëm të formuar nga Uttararka (nr. 14), Karna (nr. 3 ) dhe Khakhola Aditya (nr. 11). Brinja më e gjatë është e vendosur nga Karna dhe dielli verior, Uttararka; kjo linjë përfaqëson veriun kozmik me pak shmangie prej vetëm 1.14º në lindje, që është e papërfillshme. Dy sitet ballore të trekëndëshit kanë brinjë prej 2001 metrash dhe 1997 metrash, përkatësisht, me 0.2% ndryshim, që është e krahasueshme me saktësinë e të dhënave të GPS-it.<ref>{{cite journal|title=Cosmic Order and Cityscape of Varanasi (Kashi): The Sun Images and Cultural Astronomy|language=en|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=National Geographical Journal of India|date=mars 1995|page=71}}</ref> Faltorja e Madhyameshvaras qëndron brenda trekëndëshit, thjesht 45 metra larg nga qendra e faqes veri-jug 2.5-km të gjatë. Vendndodhja e Madhyameshvaras pranë qendrës së trekëndëshit Aditya është domethënëse; përpara pushtimit mysliman Madhyameshvara ishte një nga tempujt më të vjetër dhe më të mëdhenj të Varanasit si siti i Zotit të Qendrës. Madhyameshvara ishte qendra fillestare e qytetit, që do të ketë qenë simbolikisht e rrethuar dhe mbrojtur nga drita e Adityas. Qendra e tanishme e Varanasit është në një vend të ndryshëm, d.m.th. në Jnanavapi, një pus i shenjtë pranë Tempullit Vishvanatha. Rregullsia gjeometrike e Adityas e kombinuar me zbulimin se qendra e trekëndëshit të Adityas të inkurajon të besosh se janë zbuluar sitet e tempujve origjinalë të diellit.<ref>{{cite journal|title=Khajuraho, India: A Search in Landscape Geometry and Cosmo-Vision|language=en|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=The Ley Hunter|year=1998|pages=15-8}}</ref> Një numër i Adityave janë lidhur me ngjarje specifike astronomike dhe simbolizmin diellor. Khakhola Aditya (nr. 11) është i lidhur me një histori mahnitëse që përfshin dy motra, Vinitan, nënën e shpendëve dhe Kadrun, nënën e gjarpërinjve. Si rezultat i konkurrencës, Kadru dërgoi gjarprinj të zinj të mbledhur në dy sipërfaqe të diellit. Kur ata ikën nga dielli për shkak të veprimit të Vinitas, gjarpërinjtë morën flakë. Historia mund ti referohet dy ngjarjeve të rëndësishme astronomike që ndodhën në fundin e shekullit të XI: një shpërthim i vendeve diellore duke filluar rreth vitit 1077 dhe rënie të pazakonta meteorësh në vitet 1060-1090.<ref>{{cite journal|title=Visual astronomy in the mythology and ritual of India: the Sun temples of Varanasi|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=Vistas in Astronomy|language=en|volume=39 (4)|pages=431-49}}</ref> Më në jug, Mayukha Aditya (nr. 9) që përshkruan një ngjarje kur dielli la qiellin, vetëm me rrezet e tij, mund të lidhet me eklipsin e plotë diellor që ishte i dukshëm në Varanasi në vitin 1054. Skaji jugor i trekëndëshit, Karnaditya është i lidhur me Karnan, një figurë e rëndësishme e [[Mahabharata]]s, që ishte djali i [[Surya]]s (perëndia e diellit) dhe Kuntin. Ai ishte i dalluar nga një bujari e jashtëzakonshme, duke dhënë çfarëdo që ti kërkohej. Karnaditya simbolizon bujarinë e diellit, që ofron energji të pakufizuar për tokën dhe krijesat e saj, duke mos kërkuar asgjë në shkëmbim. Më jugorja e Adityave, Lolarka, është një nga vendet më të lashta të shenjta në Varanasi dhe vendndodhja e festës së madhe të Lolarka Shashthit, kur çiftet vijnë për tu larë në mënyrë që të ngjizin një djalë, kohë në të cilën shfaqet plotësisht kuptimi i diellit si burim i pjellorisë njerëzore. [[File:Lolarkund Assi Ghat, Varanasi.JPG|thumb|280px|Lolarkunda, Ghati Assi, Varanasi]] ===== Tempulli Lolarkeshvara dhe Lolarka Kunda ===== Tempulli Lolarkeshvara dhe Lolarka Kunda gjenden në koordinatat {{coord|25|17.474|N|83|00.356|E|display=inline}} (Tempulli Lolarkeshvara) dhe {{coord|25|17.480|N|83|00.355|E|display=inline}} (qendra e Lolarka Kundas), pranë Tulasi Ghatit, në pjesën e sipërme në pellgun ujor dhe tempullin e mirënjohur. Sipërfaqja e tyre arrin në 0.08 hektarë. Në pjesën e sipërme të hapësirës nën pemën e fikusit të shenjtë ndodhen imazhet e perëndisë së Diellit, njëri i ri dhe tjetri kopje e vjetër. Në pjesën jugore qëndron faltorja e Bhadreshvara Shivas, gjithashtu i njohur si Lolarkeshvara, një linga e madhe si Svayambhu (“e vetë-shfaqur”). Duke kaluar 150 metra përgjatë një rrugice të ngushtë në veri-perëndim, është një faltore e dy hyjneshave vendore, që mbrojnë qytetin nga jugu, të emërtuara Carmamunda, ‘hyjnesha kokë-lëkurë’ dhe Maharunda, ‘hyjnesha e gjymtuar’ (bashkangjitur me shtëpinë e Munnar Pandas). Rreth 21 m. në lindje është një faltore e Svapaneshvarit (e quajtur vendorisht Mahisasuramardini). Në tekstet puranike, ajo quhet Camunda, një nga tetë hyjneshat nëna (matrika), që mbajnë varëse kafkash dhe lëvdohen si vrasëset e dy vëllezërve demonë të quajtur Canda dhe Munda. Kompleksi ka mjaft ndërtime të shëmtuara, plehra të shpërndara në afërsi, drurë gjysmë-të djegur, të përdorur nga pelegrinët dhe skena të ngjashme të pakëndshme. ;Përshkrimi: [[File:Vertigo View At Varanasi Lolark Kund (243970515).jpeg|thumb|left|369px|Pamje nga lart e Lolarka Kundës]] Lolarka (“Dielli Fërgëllues”) është midis dy siteve më të vjetra të përmendura te Mahabharata (rreth 1500 p.e.s.) dhe është mes dymbëdhjetë perëndive diellore. Sipas Skanda Puranas, uji i lumit (përroit) Asi dhe fuqia e zjarrit të perëndisë së diellit Lolarka veprojnë bashkë për të shkatërruar çdo mëkat. Lolarka Kunda (pellgu i shenjtë i ujit), bashkë me shkallët, është në formë trekëndore, me përmasa 23 metra nga veriu në jug dhe 15 metra nga lindja në perëndim. Tre shkallë të gjata zbresin në Kunda në perëndim, veri dhe jug. Pas 35 shkallëve të rrëpirta arrihet në pishinën (pellgun) 17 metra poshtë. Në krahun lindor është një mur, që është i degëzuar nga një prerje e gjerë që e lejon ujin të rrjedh nga Kunda në pusin e afërt në lindje dhe më pas në lumin Gang. Arkitektura me gurë të kuq në të verdhë e pusit është vepër e Rani Ahilyabait, mbretit të Cooch Biharit dhe Amrit Raos, që bëri riparimet dhe zgjerimet në periudha të ndryshme gjatë fundit të shekullit të XVIII. Në niken e shkallëve është disku i [[dielli]]t. Në platformën e afërt në këndin veri-perëndimor ndodhet një statujë në këmbë e Ganeshës. ==== Shenjtët hindu ==== ===== Tempulli i Tulsi Manas ===== [[File:TULSI MANDIR BANARAS, UTTAR PRADESH.jpg|thumb|369px|Tempulli i Tulsi Manas]] '''Tempulli Tulsi Manas''' ({{lang-hi|तुलसी मानस मंदिर}}, Tulsi Manas Mandir), i njohur edhe si Tempulli Birla i Tulsi Manas është një tempull me mjaft rëndësi historike dhe kulturore në Varanasi, pasi në këtë vend shenjti-poet, reformatori dhe filozofi Goswami Tulsidas (1532–1623) në shekullin e XVI shkroi eposin hindu Ramcharitmanas.<ref name="Tulsi Manas Mandir">{{cite web|title=Tulsi Manas Mandir|publisher=Varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/tulsi-manas-mandir-temple-Varanasi|archive-date=8 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608074459/http://www.varanasi.org.in/tulsi-manas-mandir-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="jindal1955">{{Citation|title=A History of Hindi Literature|author=K. B. Jindal|year=1955|language=en|url=https://books.google.com/books?id=IkA9AAAAIAAJ|quote=... Libri njihet në mënyrë popullore si ''Ramayana'', por vetë poeti e quajti ''Ramcharitmanas'' d.m.th. 'Liqeni i Veprave të Ramës'}}</ref> Tempulli i është kushtuar Ramës, heroit të eposit të Ramajanës, që tregon historinë e jetës së tij.<ref name="History bharatonline">{{cite web|title=History|publisher=bharatonline.com|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.bharatonline.com/uttar-pradesh/travel/varanasi/tulsi-manas-mandir.html}}</ref><ref name="Golgman1">Valmiki, Robert P. Goldman: The Rāmāyaṇa of Vālmīki: An Epic of Ancient India; volumi 1, 1990, fq. 14-5</ref><ref name="Tulsi Manas Temple">{{cite web|title=Tulsi Manas Temple|publisher=Varanasi City website|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasicity.com/temples/tulsi-manas-mandir.html}}</ref> Tempulli i Tulsi Manas gjendet në rrugën Sankat Mochan në zonën e Bhelupurit, në koordinatat {{coord|25.287206|N|83.000417|E|display=inline}}, rreth 7&nbsp;km larg stacionit hekurudhor të Varanasit, 1.3&nbsp;km në veri të Banaras Hindu University, 250 metra në jug të Durga Kundit, pranë [[Mandiri i Durgës në Varanasi|Tempulli i Durgës]], dhe 700 metra në veri-lindje të Tempullit Sankat Mochan Hanuman, që duke parë se është ndërtuar nga vetë Goswami Tulsidasi është një tempull mjaft i vjetër.<ref name="Location Tulsi">{{cite news|title=Location of Tulsi Manas Mandir|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/dir//Shri+Satya+Narayan+Tulsi+Manas+Mandir,+Durga+Kund+Sankat+Mochan+Rd,+Near+Jalan,+Durga+Kund,+Tulsi+Manas+Mandir+Colony,+Naria,+Varanasi,+Uttar+Pradesh+221005,+India/@25.2799202,83.0002224,14z/data=!4m9!4m8!1m0!1m5!1m1!1s0x398e31f3a5a3f463:0xd69495ede9e8c29f!2m2!1d83.000395!2d25.28722!3e0}}</ref> Tempulli Tulsi Manas u ndërtua në vitin 1964 nga Familja Birla duke skalitur skena nga vargjet e Ramcharitmanas-it në muret prej mermeri të bardhë.<ref name="Tulsi Manas Mandir"/><ref name="Tulsi Manas Temple"/>. Tempulli me kopshtin e bukur duket shumë tërheqës dhe tashmë është bërë pikë referimi për turistët në Varanasi. Secila anë e tempullit ka statuja të ndryshme që tregojnë skena të ndryshme të eposit hindu si të Ramës, Sitas, Lakshhmanës, Hanumanit etj. Porta kryesore e tempullit shkruan Shri Tulsi Manas Mandir Haridwar. Në anën e djathtë të portës hyrëse, ndodhet një Kopësht tërheqës Tulsi që ka një ajri shumë të qetë dhe të pastër. Në anën e majtë të tempullit kryesor ndodhet një pellg i bukur që ka katër shkallë. Shkallët veriore të pellgut kanë statujën e Shri Kakbhushundi ji-së, bregu jugor ka statujën e Shri Yagywalkaji Maharaj-it, bregu lindor ka statujën e Shri Ashuthosh Shankar-it dhe bregu perëndimor ka statujën e Goswami Tulsidas Ji-së. Qendra e tempullit ka Ram Darbarin me Shivën dhe Mata Parvatin. Në tempull janë të pranishme statujat e të gjithë zotave të përshkruar në epos. Muri i tempullit është bërë me tipe të ndryshme chaupayi, doha, chhanda dhe soratha. Kati i dytë i tempullit ka statuja dhe skena të legjendave të rëndësishme hindu nga [[Ramajana]] dhe [[Mahabharata]]. Tempulli është emërtuar sipas Tulsidasit, shenjtit hindu të shekullit të XVI. ===== Tempulli Agastyeshvara (Agastakunda) ===== Tempulli Agastyeshvara gjendet në koordinatat {{coord|25|18.511|N|83|00.418|E|display=inline}} pranë Godaulias i shtrirë në një sipërfaqe prej 0.02 hektarësh të ndarë në tre prona. Agastyeshvara linga thuhet se është vendosur nga i dituri vedik Agastya. Në literaturën e hershme puranike Agastya është përmendur sikur i kishte bërë malet Vindhya të përkuleshin para tij, kur u përpoqën të ngrihen më lartë për të zënë diskun e diellit dhe errësonin rrugën e tij. Ky mit mendohet se përfaqëson përparimin e arjanëve drejt jugut në pushtimin e qytetërimit të Indisë. Ky tempull paraqet linga të rëndësishme të Varanasit, që përfaqësojnë mikrokozmosin e qytetit. Shenjtërorja e brendshme është e rrethuar nga një verandë për ecje rituale qarkore më të gjerë, që është e bllokuar në jug nga një Ficus religiosa, trungu i poshtëm dhe rrënjët e të cilit janë përhapur në një mënyrë që dëmtojnë ndërtesën kryesore. Figura qendrore e shenjtërores së brendshme është Agastyeshvara, në jug të të cilit në një pllakë guri është imazhi i Lopamudras, gruas së tij. Në lindje janë Kedareshvara, Visveshvara dhe Dattatreya. Në verandën perëndimore është linga me një gojë, Sutikshana, e emërtuar sipas njërit prej studentëve të Agastyas. Imazhet e tjerë të pranishëm në tempull janë ata të Narasimhas, Parvatit, Hanumanit, Ganeshës, nava grahave (nëntë planeteve) dhe Kalit, ashtu si dhe rreth shtatëdhjetë linga përkushtimore të vendosura nga besimtarët që bëjnë një betim që pas përfundimit të pelegrinazhit dhe dëshirës do të vendosin një lingë. Në murin lindor drejt verandës cirkumambulatore është një disk diellor i madh. Prania e Dattatreyas në dy vende tregon ndikimin e Tantrizmit. Kjo është e dukshme nga mbizotërimi i lingave përkushtimore, që në të kaluarën ishin shumë popullore mes besimtarëve hindu të jugut, veçanërisht në [[Maharashtra]] dhe [[Guxharat]]. ===== Tempulli i Vyasas në Ramnagar ===== Tempulli i Vyasas gjendet në Ramnagar, në bregun përkundrejt Varanasit të Gangut. Ky tempull i është kushtuar Veda Vyasas, që është i njohur si autori i eposit Mahabarata. Tempulli i Vyasas në Ramnagar, është i drejtuar 19&nbsp;km larg Varanasit në anën tjetër të Gangut, që dikur ishte e mbuluar e gjitha me pyje xinxifeje. Vyasa është një i ditur tepër i respektuar në traditën hindu, sipas të cilës besohet se ai ishte një mishërim tokësor i Vishnut. Ai quhet gjithashtu Veda Vyasa pasi besohet se ai, bashkë me një grup studiuesish ka klasifikuar Vedat në katër pjesë. Veda Vyasa është personazh ashtu si dhe autor i eposit të rëndësishëm fetar të Mahabaratës. Ai është gjithashtu hartues i Vedanta Sutrave, ashtu siç konsiderohet një nga shtatë të urtët jetëgjatë. Guru Purnima, e njohur edhe si Vyasa Purnima është festa e madhe hindu kushtuar Vyasas, që mendohet se përfaqëson ditëlindjen si dhe ditën kur ai klasifikoi Vedat. Ai ka lindur në ishullin e Lumit Yamuna prandaj është quajtur Dvaipayana (që d.t.th. i lindur në ishull), që është quajtur Vedvyas, sipas tij. Emri modern i atij vendi është Kalpi dhe ndodhet në distriktin Jalaun të Uttar Pradeshit. Kauravat dhe Pandavat ishin nipër të tij dhe Dhritarashtras dhe Pandu-të ishin bijtë e tij. Bijtë e tij u adoptuan si bijtë e Vichitraviryas së familjes mbretërore. Sipas tregimeve puranike, Shiva e dëboi Vyasan nga Varanasi për shkak të zemërimit të tij të shpejtë dhe prandaj Vyasas iu desh të qëndronte në anën tjetër të Gangut, dmth. në Ramnagar. Që nga ajo kohë Vyasa nuk u lejua të kthehej në Varanasi, por jetoi në Ramnagar, në bregun tjetër të Gangut, ku krijoi dhe një ashram. Sipas legjendës bijtë e tij, gjatë periudhës së ekzilit të tyre shkuan ta vizitonin në Vedhagiri për tu këshilluar me të. Mbetjet e [[ashrami]]t ndodhen akoma në krye të kodrës Vedhagiri. ==== Tempuj të tjerë hindu ==== ===== Sekti Aghori ===== [[File:Aghori de Benarés.jpg|thumb|left|248px|Aghori i lyer me hirin e kremimit në Varanasi]] '''Baba Keenaram Sthali''' ose '''Baba Keenaram Sthal-Kreem Kundi''' është një qendër me famë botërore pelegrinazhi dhe selia e sektit Aghora. Është i vendosur në Ravindrapuri të distriktit të Varanasit në Uttar Pradesh. Krim-Kundi (Baba Keenaram Sthali) besohet se është terreni i pikëtakimit të dy rrymave të mendimit, traditës Kailashi dhe Girnari dhe konsiderohet si bashkuese e sekteve të Shavizmit, Vaishnavizmit dhe Shaktizmit. Siti është vendndodhja e varrit , të njohur si samadhi, të Baba Keenaram Ji. Megjithëse siti është i njohur si vendi i veprimtarisë së shenjtit të madh Baba Keenaram (të lindur në vititin 1601), besohet se është mijëra vjeçar. Konsiderohet si qendra e pelegrinazhit dhe selia e ndjekësve të sektit Aghora. Respektohet nga hindut që besojnë se Baba Keenarami ishte një nga mishërimet e Shivës. Pithadhishwer-i (kryemurgu) i tanishëm i Baba Keenaram Sthalit, që nga viti 1978, është Baba Siddharth Gautam Ram. [[File:A Sadhu in Varanasi (cropped).jpg|thumb|258px|Një sadhu aghori në Varanasi]] Aghor Pitha: Me ardhjen e shenjtit të madh të shekullit të XX, Parampujya Aghoreshwar Bhagwan Ramji, tradita aghori u integrua në shoqëri. Ai i përdori aftësitë e tij shpirtërore për mirëqenien publike dhe çrrënjosjen e të keqes nga shoqëria. Ai më 21 shtator 1961 themeloi Sri Sarveshwari Samooh, objektivat e të cilit janë shërbimi publik, vendosja e paqes botërore dhe mbajtja e harmonisë mes besimeve. Parampujya Aghoreshwar Bhagwan Ramji themeloi gjithashtu [[ashrami]]n “Awadhoot Bhagwan Ram Kusta Sewa” për trajtimin e pacientëve me lebrozë. Ky institucion ka qenë përfshirë dhe certifikuar nga Limca Book of Records dhe Guinness Book of World Records si spitali që ka kuruar plotësisht më shumë pacientë në botë. Pasi Aghoreshwar Bhagwan Ramji ndërroi jetë më 29 nëntor 1992, drejtimin e organizatës e mori presidenti i tanishëm Parampujya Baba Gurupad Sambhava Ramji, që themeloi Mahavibhuti Sthalin (samadhi) e Aghoreshwar Bhagwan Ramjit në bregun e Gangut. Ky vend është një shembull i pakrahasueshëm i arkitekturës dhe skulpturës. Në bregun e Gangut Departamenti i Turizmit të Uttar Pradeshit ka ndërtuar gjithashtu edhe “Ghati Aghoreshwar Bhagwan Ram”. ===== Bharat Mata ===== [[File:Bharat Mata Mandir Varanasi India - panoramio (3).jpg|thumb|left|358px|Pamje e Mandirit Bharat Mata]] '''Mandiri Bharat Mata''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: भारत माता मंदिर, "Tempulli i Nënës Indi") është i vendosur në kampusin e Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith në Varanasi {{coord|25.317209|N|82.989291|E|display=inline}}. Në vend të statujave tradicionale të hyjnive, ky tempull ka një hartë të stërmadhe të Indisë të skalitur në mermer. Tempulli i është kushtohet Bharat Matas dhe konsiderohet si i vetmi në llojin e tij në botë.<ref name="Bharat Mata Mandir">{{cite web|title=Bharat Mata Mandir|publisher=varanasi.org|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasi.org.in/bharat-mata-mandir-temple-Varanasi|archive-date=23 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923101611/http://www.varanasi.org.in/bharat-mata-mandir-temple-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Bharat Mata">{{cite web|title=Bharat Mata|publisher=varanasicity.com|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.varanasicity.com/temples/bharatmata-mandir.html}}</ref><ref name="LP">{{cite web|title=Bharat Mata Temple, LP|publisher=Lonely Planet|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/varanasi/sights/other/bharat-mata-temple}}</ref><ref name="Temple news">{{cite news|title=Temple news|publisher=The Times of India|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Bharat-Mata-temple-stands-tall-amidst-garbage/articleshow/40256055.cms}}</ref><ref name="Coordinates">{{cite web|title=Coordinates|publisher=latlong.net|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.latlong.net/|archive-date=7 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807151635/http://www.latlong.net/|url-status=dead}}</ref> Mandiri Bharat Mata gjendet 1.5&nbsp;km në jug të Nyjes Hekurudhore të Varanasit dhe 6&nbsp;km në veri të Benaras Hindu University.<ref name="Location Bharat">{{cite web|title=Location|publisher=Google Maps|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=https://www.google.co.uk/maps/place/Bharat+Mata+Mandir/@25.317209,82.989291,17z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x398e2dfca37c5b4f:0x8c660c7cc61a3955}}</ref><ref name="Elevation Bharat">{{cite web|title=Elevation|publisher=Free Map tools|language=en|accessdate=1 mars 2015|url=http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm}}</ref> Mandiri Bharat Mata u ndërtua në vitin 1936 nga veprimtari i lirisë Babu Shiv Prasad Gupta dhe u përurua nga [[Mahatma Gandi]] në kampusin e Mahatma Gandhi Kashi Vidyapith.<ref name="Bharat Mata Mandir"/><ref name="Bharat Mata"/> Tempulli Bharat Mata u dhurua nga atdhetarët Babu Shiv Prasad Gupta (Barat Ratana) dhe Durga Prasad Khatri, numizmatë dhe antikuarianë të shquar. Ai është një lloj vendi adhurimi për të gjithë ata që morën pjesë në formimin e Indisë përpara ndarjes së saj. Festat të rëndësishme që zhvillohen në këtë tempull janë Dita e Pavarësisë së Indisë dhe Dita e Republikës. ===== Dhanvantari - "Kashiraj Divodas"- perëndia e mjekësisë ===== Tempulli i Divodasit ose Dhanvantarit gjendet në Varanaseya Sanskrit Vishwavidyalaya, në muzeun universitar të Varanasit. Statuja gurëzezë e drejtuar nga jugu e Divodasit sipas një legjende u shfaq në mënyrë të mrekullueshme poshtë territorit të një familje brahmine në Zonën Chowk të Varanasit kur po ndërtohej. Ky tempull, sipas besimit popullor thuhet se i kuron sëmundjet e atyre që adhurojnë me gjithë zemër. Rrëfenja e mbretit Divodas i përket periudhës së vedave, por që me kalimin e kohës u modifikua në literaturën puranike për t’ju përshtatur traditave dhe sunduesve vendorë. Te vedat një mbret i quajtur Divodas është përmendur në lidhje me shkatërrimin nga Indra të njëqind qyteteve,<ref>Rig Veda Samhita; redakutuar nga Shripad Sharma; Svadhyayamandala, Anudha, 1940, 4.30.20</ref> por është e vështirë që kjo figurë të pranohet si mbret i Varanasit.<ref>Diana L. Eck: Banaras. City of Light; 1982, Alfred Knopf, New York, fq. 387</ref> Te Mahabharata Divodasi është përshkruar si fortifikuesi i qytetit të Varanasit si dhe rrëmbyesi i zjarrit flijues të armiqve të tij.<ref>Mahabharata; redaktimi kritik nga V.S. Sukthankar (& tj.); 1933-1959, 12.31.26-28</ref> Akt që çoi në përplasje me Shivën që dëshironte të ngulitej aty.<ref>Mahabharata; redaktimi kritik nga V.S. Sukthankar (& tj.); 1933-1959, 12.97.20</ref><ref>David Shulman: Tamil Temple Myths; 1980; fq. 77</ref> [[File:Sankat Mochan temple entrance, Varanasi - IRCTC 2017 (2).jpg|thumb|296px|Hyrja e Tempullit Sankat Mochan Hanuman]] ===== Tempulli Sankat Mochan Hanuman ===== '''Tempulli Sankat Mochan Hanuman''' është një tempull kushtuar Hanumanit (zoti majmun). Ai është i vendosur në pjesën jugore të qytetit, afër përroit Assi, pranë Mandirit të Durgës, Tempullit të Ri Vishwanath dhe pranë kampusit të Banaras Hindu University, rreth 11&nbsp;km nga stacioni hekurudhor i Varanasit dhe po aq nga vendqëndrimi i autobusëve.<ref>{{cite web|url=http://varanasi.nic.in/temple/temple.htm|title=Temples of Varnasi|publisher=Varanasi Official website|language=en|accessdate=23 dhjetor 2016}}</ref> ''Sankat Mochan'' është një epitet i Hanumanit që do të thotë lehtësues nga telashet ('sankat' hindi d.t.th. 'problem' ndërsa 'mochan' d.t.th. lehtësues). ''Hanuman Jayanti'', ditëlindja e Hanumanit, festohet me fanfarë nëpërmjet një procesioni të veçantë të quajtur ''shobha yatra'', duke filluar nga Durgakunda në afërsi të Mandirit historik të Durgës deri te Sankat Mochani.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Varanasi/Sankat-Mochan-Sangeet-Samaroh-from-April-13/articleshow/4375831.cms|title=Sankat Mochan Sangeet Samaroh from April 13|date=8 prill 2009|work=The Times of India|language=en}}</ref> Ky tempull quhet edhe Tempulli i Majmunëve për shkak të pranisë së mjaft majmunëve brenda kompleksit. Ai është vendi kryesor për organizimin jo vetëm të aktiviteteve fetare të lidhura me Hanumanin por edhe për veprimtari kulturore në Varanasi. ;Historia Tempulli Sankat Mochan u themelua në shekullin e XVI nga shenjti Goswami Tulsidas, që është autori i ''Ramacharitamanasas-it'', që është versioni në dialektin avadhi të gjuhës hindi i eposit hindu Ramajana që u shkrua nga Valmiki. Besohet se tempulli ka qenë ndërtuar saktësisht në vendin ku shenjti hindu Goswami Tulsidas pati një vizion të Hanumanit.<ref>Winand M. Callewaert: [https://books.google.com/books?id=RyTeRVRLiOYC&pg=PA90 Banaras: Vision of A Living Ancient Tradition]; 2000, fq. 90</ref> Fillimisht tempulli ishte mjaft i vogël dhe u zgjerua në strukturën e tanishme në fillim të viteve 1900 nga arsimtari i lëvizjes indiane për pavarësi, Madan Mohan Malviya, themeluesi i Banaras Hindu University.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/89192/|title=Blasts in Sankatmochan temple and railway station kill dozen, several injured|date=8 mars 2006|work=Indian Express|language=en}}</ref> ;Domethënia Tempulli Sankat Mochan konsiderohet si një nga tre tempujt më të rëndësishëm për banorët e Varanasit, i renditur mbrapa vetëm Tempullit Kashi Vishwanth dhe Anapurna. Pas sulmit terrorist të vitit 2007, brenda tempullit u vendos një postë policore e përhershme.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/varanasi-temple-gets-permanent-police-post/396/|title=Varanasi temple gets permanent police post|language=en|date=14 mars 2006|work=Indian Express}}</ref> === Xhamitë === ==== Xhamia Alamgir ==== [[File:Alamgir Mosque by the Ganges ghats, Varanasi.jpg|thumb|left|339px|Xhamia Alamgir pranë Ghatit Panchaganga]] [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgir]], {{coord|25|18|39.6|N|83|0|36|E|display=inline}}, e njohur edhe si '''Beni Madhav Ka Darera''', Xhamia Dharhara dhe '''Xhamia e Aurangzebit''', u ndërtua nga Aurangzebi në shekullin e XVII mbi rrënojat e një tempulli hindu në Varanasi.<ref name="Crowther Raj Wheeler">Crowther, Raj & Wheeler: [https://books.google.com/books?id=7-EvAQAAIAAJ India, A Travel Survival Kit]; 1984</ref><ref>Shobhna Gupta: [https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC&pg=PA38 Monuments of India]; 2003, fq. 38</ref> [[Xhamia Alamgir në Varanasi|Xhamia Alamgir]] është struktura më e madhe në brigjet e Gangut në Varanasi. Ajo është një amalgamë e ndjesive fetare hindu-myslimane, pasi e gjithë pjesa e poshtme e saj mbahet si një tempull hindu. Xhamia gjendet në një pozicion të shquar mbi Ghatin Panchaganga.<ref name="Hussain342">Ansar Hussain: [https://books.google.com/books?id=XRpFol4AnO0C&pg=PA342 Rediscovery of India, The: A New Subcontinent]; 1999, fq. 342</ref> Xhamia shtrihet në një sipërfaqe prej 0.108 hektarësh. [[File:Ganga bird 07.jpg|thumb|396px|Xhamia Alamgir]] Xhamia gjendet në anën e majtë të lumit të shenjtë të Gangut. Dharhara Masjid në Ghatin Panchaganga mund të arrihet lehtësisht nga bregu i lumit me varkë nga Ghati Dashashvamedha. Pranë rrugës që shkon nga ana perëndimore e xhamisë ndodhet një mur i lartë, që vijon përreth këndit veri-lindor. Në murin verior një derë të fut në rrethim, në pjesën ballore të xhamisë; kjo e fundit e vendosur në anën e saj jugore. Nga ana lindore fillojnë shkallët e gjata që zbresin buzë lumit. Xhamia është një përzierje e bukur e [[Arkitektura e tempujve hindu|Arkitekturës hindu]] dhe [[Arkitektura Perse|Perse]], apo [[Arkitektura Mogule|Mogule]], veçanërisht pasi pjesa e poshtme e mureve të xhamisë është ndërtuar plotësisht me mbetjet e tempullit hindu.<ref name="Kumar90"/> Thuhet se themelet e kësaj ndërtese janë po aq të thellë sa lartësia e saj.<ref name="asisarnath-dharhara">{{cito web|url=http://www.asisarnathcircle.org/|title=Dharahra Masjid|work=ASI, Sarnath Circle|language=en|accessdate=24 dhjetor 2016|archive-date=2 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002022207/http://asisarnathcircle.org/|url-status=dead}}</ref> Xhamia ka kube dhe minare të larta, që konsiderohen si kryevepra arkitekturore.<ref name="varanasionline-mosques"/><ref name="Shetty73">Rekha Shetty: [https://books.google.com/books?id=a6JQAwAAQBAJ&pg=PT73 Innovation Sutra: The Secret of Good Business and a Good Life]; 2014, fq. 73</ref><ref name="Betts McCulloch213"/> Dy nga minaret e saj 64 m të larta janë të dëmtuara; një minare është rrëzuar duke vrarë disa njerëz ndërsa tjetra u rrëzua qëllimisht për shkak të mungesës së qëndrueshmërisë.<ref name="Betts McCulloch213"/> Jo-[[myslimanët]] nuk lejohet të hyjnë në xhami.<ref>Fodor's essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala; 2015, Fodor's, New York, isbn 9781101878682</ref> Xhamia ka një kordon sigurie të ruajtur nga forcat e policisë.<ref name="Vit-Suzan11">Dr. Ilan Vit-Suzan: [https://books.google.com/books?id=TKv8AgAAQBAJ&pg=PR11 Architectural Heritage Revisited: A Holistic Engagement of its Tangible and Intangible Constituents]; 2014, fq. 11</ref> ;Historia: [[File:Varanasi Aurangzeb Mosque.jpg|thumb|left|369px|Xhamia e Aurangzebit, Varanasi]] Xhamia Alamgir, ashtu si [[Xhamia Gyanvapi]], ka një histori kontroverse. Xhamia u ndërtua në vitin 1673 në vendin e një tempulli të Krishnas, të njohur si Vishnu Madhava,<ref name="asisarnath-dharhara"/> pasi në vitin 1669 perandori fanatik mogul Aurangzeb urdhëroi shkatërrimin e të gjithë tempujve hindu në Varanasi.<ref name="varanasionline-mosques">{{cito web|url=http://www.varanasionline.in/city-guide/mosques-in-varanasi|title=Mosques in Varanasi|work=varanasionline.in|language=en|accessdate=31 janar 2017|archive-date=27 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927070439/http://www.varanasionline.in/city-guide/mosques-in-varanasi|url-status=dead}}</ref><ref name="Dunlop Sykes Jackson135">Dunlop, Sykes & Jackson: [https://books.google.com/books?id=AnLWgVtbJpoC Fodor's Exploring India]; 2001, fq. 135</ref> Xhamia u emërtua Xhamia Alamagir, sipas titullit honorifik të Aurangzebit, "Alamgir".<ref name="Kumar90">Brajesh Kumar: [https://books.google.com/books?id=Qqei_Wo1qXwC&pg=PA90 Pilgrimage Centres of India]; 2003, fq. 90</ref><ref name="Betts McCulloch213">Betts & McCulloch: [https://books.google.com/books?id=y-pUBAAAQBAJ India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip]; 2013, fq. 213</ref> Perandori Shah Alam (1707-1712) e përfundoi strukturën e tanishme nën mbikëqyrjen e Ali Ibrahim Khan-it, një ushtarak i Varanasit.<ref name="asisarnath-dharhara"/> Në vitin 1868 Sherring shkruante se: “Vetë xhamia nuk paraqet asgjë mbresëlënëse dhe në fakt, vështirë se mund të quhet e bukur. Ajo është e thjeshtë dhe e zakonshme; dhe, po mos të ishte për minaret që ngrihen mbi të, ajo nuk do të llogaritej fare si një objekt i dallueshën në Banaras”.<ref>Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ&pg=PA111&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 111</ref> Një nga minaret u rrëzua në vitin 1948 dhe tjetra pësoi plasaritje që bëri që të hiqej në vitin 1954. Kjo datë e fundit duket e mbështetur, megjithatë Eric Newby, në librin e tij "Slowly doën the Ganges" pohon se gjatë vizitës së tij në Varanasi në dimrin mids viteve 1963-4, minarja e lartë e mbetur e xhamisë ishte akoma aty.<ref>Eric Newby: Slowly Down the Ganges; 1966, fq. 216</ref> [[File:Gyanvapi_Mosque.jpg|thumb|369px|Xhamia Gyanvapi]] ==== Xhamia Gyanvapi ==== '''[[Xhamia Gyanvapi]]''' në Varanasi është ndërtuar nga perandori mogul Aurangzeb, mbi sitin e tempullit të shkatërruar [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Kashi Vishvanatha]].<ref name="Desai23">Madhuri Desai: [http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf "Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf |date=4 gusht 2016 }}; 2003, fq. 23</ref> Është e vendosur në veri të Ghatit Dashashvamedha, pranë Ghatit Lalita përgjatë lumit Gang. Është një xhami publike në zemër të qytetit të Varanasit,<ref name="DianeSarah2002">D. P. Mines & S. Lamb: [https://books.google.com/books?id=QFhYnt2rL6YC&pg=PA344 Everyday Life in South Asia]; 2002, fq. 344–</ref> i administruar nga Anjuman Inthazamiya Masajid (AIM).<ref>{{cite journal|journal=Frontline|language=en|url=https://books.google.com/books?id=IqhKAQAAIAAJ|title=VHP game in Benares, with official blessings|year=1995|publisher=S. Rangarajan for Kasturi & Sons|volume=12|issue=14-19|page=14}}</ref> [[Xhamia Gyanvapi]] ose Xhnanavapi gjendet në koordinatat {{coord|25.311229|N|83.010461|E|display=inline}} e shtrirë në një sipërfaqe prej 0.07 hektarësh. Ajo është 30 metra në veri të Tempullit të tanishëm Vishvanatha. Ajo mund të arrihet si nga zona Dashashvamedha duke ndjekur rrugicën Vishvanatha ashtu dhe nga Bansphatak-u gjatë rrugës Godaulia-Chauk. Çdo të premte këtu mblidhet një numër i konsiderueshëm myslimanësh për tu lutur (namaz). ''Gyan Vapi'' (në sanskritisht "pusi i diturisë"), emri i xhamisë, ka rrjedhur nga një pus me të njejtin emër i vendosur pranë xhamisë.<ref name="Limited95">[https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA95+ Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 95</ref> Mbetjet e një tempulli të mëparshëm mund të shihen në themele, kolona dhe në pjesën e mbrapme të xhamisë.<ref name="Betts-McCulloch108">Betts & McCulloch: [https://books.google.com/books?id=y-pUBAAAQBAJ&pg=PA108 India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip]; 2013, fq. 108</ref> Façata e xhamisë është modeluar pjesërisht sipas hyrjes së [[Taxh Mahali]]t.<ref name="Asher278">Catherine Blanshard Asher: [https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA278 Architecture of Mughal India]; 1992, fq. 278</ref> ;Historia: Xhamia u ndërtua nga perandori mogul Aurangzeb, pas shkatërrimit të tempullit të tretë Vishvanatha, në vitin 1669, duke e lënë pjesën e mbrapme të tij si paralajmërim kërcënues.<ref name="Madhuri_2007_1">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=1|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/force-of-faith-trumps-law-and-reason-in-ayodhya-case/article805124.ece|title=Force of faith trumps law and reason in Ayodhya case|newspaper=The Hindu|language=en|date=11 nëntor 2011|author=Siddharth Varadarajan}}</ref> Xhamia është emërtuar sipas pusit ''Gyan Vapi'' ("Pusi i diturisë"), që gjendet midis territorit të xhamisë dhe Tempullit Kashi Vishvanatha. Legjendat hindu përmendin se lingami i tempullit zanafillor ishte i fshehur në këtë pus, kur tempulli u shkatërrua.<ref name="Madhuri_2007_5">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=5|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC&pg=PA95 Good Earth Varanasi City Guide]; 2002, fq. 95</ref> Në vitin 1742, sunduesi i Marathas, Malhar Rao Holkari bëri një plan për të shkatërruar xhaminë dhe për të rindërtuar Tempullin e Vishweshwarit në sitin e tij të mëparshëm. Megjithatë, plani i tij nuk u sendërtua, pjesërisht për shkak të ndërhyrjes nga Nawabët e [[Laknau]]t, që kontrollonin territorin. Më vonë, në vitin 1780, nusja e djalit të tij, Ahilyabai Holkari ndërtoi [[Tempulli Kashi Vishvanatha|Tempullin Kashi Vishvanatha]] të tanishëm pranë xhamisë.<ref name="Madhuri_2007_2">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=2|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref> Gjatë Periudhës Britanike, Pusi Gyan Vapi ishte një destiancion i rregullt në itinerarin e pelegrinazhit hindu në qytet.<ref name="Madhuri_2007_5"/> Reginald Heber, që e vizitoin sitin në vitin 1824, përmendte se uji i Gyan Vapit — i prurë nga një kanal nëntokësor i Gangut — konsiderohej më i shenjtë se vetë Gangu nga hindut.<ref name="Reginald_1829">Reginald Heber: [https://archive.org/stream/narrativeofjourn01hebe#page/258/mode/2up Narrative of A Journey Through the Upper Provinces of India]; 1829, fq. 257–8</ref> M. A. Sherring, në librin e tij të vitit 1868 ''The Sacred City of the Hindus'', përmend se njerëzit e vizitonin Gyan Vapin "në mizëri" dhe hidhnin oferta që e kishin ndotur pusin. Sherring përmend se hindut i lejonin pa dëshirë myslimanët të mbanin xhaminë por pretendonin oborrin dhe muret. Myslimanët duhet të përdornin hyrjen anësore, pasi hindut nuk do ti lejonin ata të përdornin hyrjen ballore përmes oborrit.<ref name="MASherring_1868"/> Gjatë përleshjeve mes hinduve dhe myslimanëve të vitit 1809, një turmë myslimane vrau një lopë (e shenjtë për hindut) në atë vend dhe e përhapën gjakun e saj në ujin e shenjtë të pusit. Si hakmarrje, hindutë hodhën copa mishi derri (''harram'' për myslimanët) në dritaret e mjaft xhamive. Për rrjedhojë, të dy krahët morën armët, duke çuar në mjaft të vdekur, përpara se administrata britanike ta shuante përleshjen.<ref name="Reginald_1829"/><ref name="Madhuri_2007_33">{{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|date=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|page=33|access-date=19 dhjetor 2016}}</ref><ref name="Edwin_1909">Edwin Greaves: [https://archive.org/stream/kashicityillustr00grea#page/80/mode/2up/search/gyan Kashi The City Illustrious, or Benares]; 1909, fq. 80–2</ref> Në vitet 1990, [[Vishva Hindu Parishad|Vishwa Hindu Parishad]] (VHP) ndërmori një fushatë për të rimarr sitet e xhamive të ndërtuara pas shkatërrimit të tempujve hindu. Pas shkatërrimit të [[Xhamia Babri|Xhamisë Babri]] në dhjetor 1992, rreth një mijë policë u vendosën për të parandaluar një incident të ngjashëm në sitin e Xhamisë Gyanvapi.<ref name="BBC_cracking_2004">{{cite news|title=Cracking India's Muslim vote|author=Sanjoy Majumder|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3564693.stm|publisher=BBC News|language=en|location=Uttar Pradesh|date=25 mars 2004}}</ref> Prijësit e [[Partia Bharatiya Janata|Partisë Bharatiya Janata]], që përkrahnin kërkesën e rimarrjes së Xhamisë Babri, kundërshtuan kërkesën e VHP-së për Gyanvapin, në terrenin e të cilës ishte një xhami e përdorur në mënyrë aktive.<ref name="Katju2003">Manjari Katju: [https://books.google.com/books?id=b70nKb-8YuMC&pg=PA113 Vishva Hindu Parishad and Indian Politics]; 2003, fq. 113–4</ref> Xhamia tashmë është nën mbrojtjen e Aktit të vitit 1991 për mbrojtjen e Vendeve të adhurimit.<ref>{{cite news|title=Mosques will not be surrendered, says Babri panel|language=en|url=http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html|agency=Press Trust Of India|newspaper=Indian Express|location=New Delhi|date=15 shtator 1999|access-date=11 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520040348/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19990915/ige15008.html|archive-date=20 maj 2014|url-status=dead}}</ref> Hyrja në terrenin e xhamisë është e kufizuar dhe ndalohet fotografimi i pamjes së jashtme të xhamisë.<ref name="Madhuri_2003"/> ;Arkitektura: [[File:Kashi-gyanvapi (1).jpg|thumb|left|389px|Xhamia Gyan Vapi]] Xhamia është ndërtuar sipas [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]], ku façata është modeluar pjesërisht sipas hyrjes së [[Taxh Mahali]]t.<ref name="Catherine1992">Catherine B. Asher: [https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA278 Architecture of Mughal India]; 1992, fq. 278–9</ref> Xhamia është mbi një platformë të ngritur me dy minare të larta tetëkëndore në të dy krahët. M. A. Sherring e përshkruan xhaminë (pa mbetjet e tempullit) si të thjeshtë, me pak skalitje. Muret e saj ishin "lyer me një një gëlqere të pisët, përzier me pak bojë". Mbetjet e tempullit të mëparshëm mund të shihen te themelet, kolonat dhe pjesa e mbrapme e xhamisë.<ref name="Vanessa2013">V. Betts & V. McCulloch: [https://books.google.com/books?id=acT9AgAAQBAJ&pg=PA108 Delhi to Kolkata Footprint Focus Guide]; 2013, fq. 108–</ref> Veçoria më e spikatur e xhamisë është një radhë kolonash hindu me skalitje të bukura arkitekturore. Kjo u kujton vizitorëve madhështinë, përmasat e mëdha dhe punimin mjeshtëror të tempullit origjinal hindu. Kolonat e larta, për më tepër në faqen e saj veriore, janë zhvendosur nga i njëjti tempull. James Prinsep (1831) rindërtoi projektin e [[Tempulli hindu|tempullit hindu]] dhe duke mbivendosur përmasat e themeleve të xhamisë së tanishme, shpjegoi strukturën tetëkëndore me 9 dhoma të tempullit. Disa studiues myslimanë mendojnë se kjo u ndërtua fillimisht mbi një manastir të rrënuar budist dhe e shpallën atë si qendër të Din-e-Ilahi-t, një ide fetare e universalitetit të frymëzuar nga perandori mogul [[Akbar]] (1556-1605). Ajo u përdor si vend lutjesh nga perandorët e mëvonshëm. Në murin e mbrapëm të xhamisë mund të shihet një strukturë tempullore, që besohet se i përket Tempullit të mëparshëm Kashi Vishvanatha. Në vitin 1822, James Prinsep në librin e tij ''Benares Illustrated'' një ilustrim të murit të mbrapëm e titulloi "Tempulli i Vishveshvurit". Hindutë i adhuronin plintat e xhamisë si plinatat e Tempullit të vjetër Kashi Vishvanatha.<ref name="books.google.ca"/><ref name="Madhuri_2003">{{cite journal|url=http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|title=Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras|journal=Traditional Dwellings and Settlements|author=Madhuri Desai|language=en|volume=XV|issue=1|year=2003|pages=23–37|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|url-status=dead}}</ref> Matthew Atmore Sherring (1868) shkroi se struktura e mbetur e tempullit përkrah elementeve hindu kishte edhe elemente xhainiste dhe budiste.<ref name="MASherring_1868">Matthew Atmore Sherring: [https://books.google.ca/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA55 The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times]; 1868, fq. 55–6</ref> Sherring shkruan gjithashtu se myslimanët kishin ndërtuar një portik në mes të platformës përballë xhamisë, por nuk lejoheshin ta përdornin atë nga hindut. Dhuna u parandalua nga ndërhyrja e drejtuesit britanik të Benaresit. Ai pohon se hindut adhuronin një pemë pipali që rrinte mbi portik dhe se ata nuk i lejonin myslimanët të "këputnin asnjë gjethe të vetme nga ajo".<ref name="MASherring_1868"/> ==== Xhamia Razia Bibi ==== Xhamia Razia Bibi gjendet në rrugën Godaulia-Chauk në Bansphatak në koordianatat {{coord|25|18.695|N|83|00.658|E|display=inline}} dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 0.06 hektarësh. Zona administrohet po ashtu nga Bordi Suni i Vakëfeve që përfaqësohet nga një mutawalli. Tempulli i parë Vishveshvara ose Vishvanatha pranohet se u. Xhamia Razia Bibi u ndërtua gjatë mbretërimit të Razia Sultanas (1236-1240) mbi rrënojat e Tempullit origjinal Kashi Vishvanatha, të shkatërruar në vitin 1194 nga Qutb-ud-din Aibak-u. Në vitin 1448 Muhmud Shah Sharqui shkatërroi mbetjet e atyshme dhe e zgjeroi Xhaminë Razia Bibi. Xhamia gjendet mbi një kodrinë të ngritur. Çdo të premte këtu mblidhen mjaft myslimanë për të kryer namaz. Kodrina mbi të cilën qëndron Xhamia Razia Bibi është e rrethuar nga shtëpi, kështu që oborri i xhamisë është praktikisht në të njëjtin nivel me tarracat e shtëpive. Megjithatë muri i vjetër rrethues me një kontrafortë të rrumbullakët në krye është akoma i dukshëm në krahun perëndimor. Salla e lutjeve në Xhaminë Razia Bibi është e pazakontë, mesi i façatës shtyhet drejt portës qendrore me tre arkada anësore në të gjitha anët. Brendësia është e ndarë nga një mur i trash me hapje të mundësuara nga tre arkada. Dy sallat, e formuara kështu janë ndërtuar prej trarëve dhe qemerëve të kolonave të bëra me gurë të marr nga një ndërtesë që daton përpara vitit 1000. Fillimisht, muri verior hapej drejtpërdrejt në një kopësht, nuk kishte mur të ndërmjetëm, por vetëm dy kolona të dyfishta që mbajnë trarët në lindje. Kjo ishte murosur në mënyrë jo të rafinuar në kohë relativisht të vona. Është e qartë nga studimi i afërt i dizajnit dhe planit arkitekturor se xhamia nuk u përfundua dhe se muri jugor mendohej të ishte në qendër. Struktura e sallës jugore është e shekullit të XIII (Razia Sultana) dhe zgjatja e planifikuar është me gjasa e shekullit të XV (Mahmud Shah Sharqui). Kjo mund të konfirmohet nga stili i zgjatjes së mbrapme të murit të kiblës (drejtuesja nga [[Meka]]) dhe niket në murin verior. ==== Xhamia Adhai Kangra ==== Adhai Kangra Masjid është një xhami e rëndësishme në Varanasi, e vendosur në anën jugore të sheshit përballë Stacionit Hekurudhor të Kashit në Varanasi. Xhamia Kangra Masjid është një ndër xhamitë e ndërtuara në periudhën e hershme të sundimit mysliman në Azinë Jugore. Besohet se ajo u ndërtua në fundin e shekullit të XII dhe fillimi i të XIII, kur sundimi mysliman po përpiqej të krijonte një bazë të fortë në vendet e Azisë Jug-lindore. Megjithëse ‘adhai kangra’ do të thotë dy kube e gjysëm, kjo xhami ka vetëm një kube të përfunduar me një tambur të madh. Përveç kubesë, një tjetër aspekt interesant i arkitekturës së saj është porta mbresëlënëse lindore që i drejton besimtarët në sallën kryesore të lutjeve. Dhomat që shtrihen në veri dhe jug të sallës kryesore të lutjeve kanë kolona të stilit të [[arkitektura e tempujve hindu|tempullit hindu]]. Adhai Kangra Masjid është simboli i përsosur i bashkimit të Hinduizmit dhe Islamit, pasi thuhet se muret e saj janë të skalitur me mbishkrime hindu. Xhamia vijon të përdoret për lutje nga myslimanët e qytetit dhe është e mbajtur mirë.<ref name="varanasionline-mosques"/> ==== Xhamia Ganje Shahida ==== '''Xhamia Ganje Shahida''' (në gjuhën urdu: گنج شهيداں مسجد) besohet se është ndërtuar në fund të shekullit të XIII në kohën kur Sulltanati i Delhit po përpiqej të zgjeronte territorin dhe pushtetin e tij.. Ajo është e vendosur në perëndim të Stacionit Hekurudhor të Kashit pranë Ghatit Raj në koordinatat {{coord|25|19.463|N|83|01.622|E|display=inline}} në zonën e fortesës së vjetër. Sipas arkeologëve, muret e xhamisë janë ndërtuar tërësisht nga gurë të marrë nga tempuj dhe ka pësuar faza të ndryshme zhvillimi me ndryshime të shumta të kolonave dhe pllakatave. Në shekullin e XIX u zbulua se Ganje Shahida në fakt ishin dy xhami. Salla e dyfishtë e xhamisë ka formë gjatësore dhe xhamia nuk ka kube. Aktualisht, xhamia menaxhohet nga Bordi i Vakëfeve Suni.<ref name="varanasionline-mosques"/> Kompleksi i xhamisë shtrihet në një sipërfaqe prej 0.03 hektarësh. Zona administrohet dhe menaxhohet nga Bordi i Vakëfeve Synite, një shoqëri bamirëse dhe e përfaqësuar nga mutawalli, që shërben si administrator dhe kryerës i riteve fetare. Gjatë periudhës së Sulltanatit të Delhit, mesazhi i Islamit u përhap nga mesazherët dhe maulvët, që ishin gjithmonë gati për tu flijuar për çështjen e besimit, prandaj quheshin shahida (martirë). Qyteti i Varanasit është plot me shahidë të tillë. Këto vende i vizitojnë ata që kërkojnë shërimin shpirtëror, pavarësisht kastës, pikëpamjeve ose fesë, ku rreth 40 % e vizitorëve janë nga bashkësia hindu. Xhamia Ganje-Shahida ëshë një nga këta shembuj. Që nga gjysma e dytë e shekullit të XIX, është provuar tashmë se kjo xhami ishte zhvilluar në faza të ndryshme me mjaft ndryshime, duke përdorur kolona, shtylla dhe pllaka guri të një tempulli të vjetër. Xhamia Ganje-Shahida u ndërtua tërësisht nga gurët e marr nga tempujt e shkatërruar. Në vitin 1857 ishte e braktisur, por që atëherë është restauruar dhe rikthyer në funksionin e saj fetar. Në fakt, ajo është një çift xhamish, njëra më në jug që ka një tavan më të lartë dhe një minbar. Është e mundur të gjendet se kush është më e vjetër nga një shqyrtim i asaj që tani është e dukshme. Salloni i dyfishtë është gjatësor me tre galeri që shtrihen paralele me façatën, që është e drejtuar nga lindja dhe është më e gjatë se anët; Struktura është me kolona mbajtëse, arkitrarë dhe pllaka. Dy mehrabë, një për çdo xhami, janë prerë në murin e kiblës dhe nuk janë prej guri ranor me faqen e jashtme shumë më të gjatë se sa të lartë. Rrënojat e mbetura në shekullin e XIX kanë qenë restauruar në mënyrë të dobët. E tërë ndërtesa ësthë mbuluar me një tarracë që arrihet nëpërmjet shkallëve të shtuara në murin e krahut jugor dhe nuk ka kube. Hyrja, larëset dhe muri rrethues janë shtuar së fundmi. Në afërsi të Xhamisë Ganje-Shahida, është mazari (varri) i Hazret [[Shehu|Shejh]] Shah Dainas, që erdhi këtu për të mësuar vëllazërinë islame në shekullin e XVIII. ==== Xhamia Chaukhamba ==== '''Xhamia Chaukhamba''' (në gjuhën urdu: چوکھمبا مسجد) është një xhami e shekullit të XIV në Varanasi. Ajo është në rrënoja dhe përdoret si një vend pelegrinazhi nga myslimanët. ''Chau'' do të thotë ''katër'', ndërsa ''khamba'' d.t.th. ''shtyllë'' pasi kjo xhami në skajin e saj veri-lindor ka katër kolona. Është ndërtuar gjatë mbretërimit të Sulltanit të Delhit Feroz Shah Tughlaq (1351–1388).<ref>Martin Gaenszle & Jörg Gengnagel: [https://books.google.com/books?id=cMJMNvvpEuYC&pg=PA112&lpg=PA112&dq=Chaukhamba+Mosque+Varanasi&source=bl&ots=_llZPDngCM&sig=-IruzS_zYsuCMjBFYZVdkbHupTg&hl=en&sa=X&ei=8l9lUP3cDoL3rQfJqYBI&ved=0CDMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Chaukhamba%20Mosque%20Varanasi&f=false Visualizing Space in Banaras]; 2006, fq. 112</ref> [[File:Anauthorized Constructions, Scindia Ghat Varanasi.jpg|thumb|264px|Ndërtime të paligjshme në anën veriore të Sidheswari Chowk]] == Kërcënimet rreth trashëgimisë së Varanasit == Si shumica e zonave urbane në Indi, Varanasi po ashtu përballet me trysninë e fortë të zhvillimit. Ndikimi i kësaj trysnie është më e rëndë në qendrën e qytetit të vjetër, ku është ndërtuar çdo centimetër dhe dendësia e popullsisë është tepër e lartë (400 deri në 500 banorë për hektarë). Trysnitë e zhvillimit mund të klasifikohen si në vijim: popullsia në rritje, ngushtimi i hapsirave, hapësirat e modifikuara urbane, trafiku në rritje, trysnitë e turizmit dhe pelegrinazhit, trysnitë mjedisore dhe kërcënimi i lumit Gang. === Ngushtimi i hapësirave === [[File:Varanasi, Gopal Govardhan Puja Sansthan, Raj Ghat (2013).jpg|thumb|left|339px|Ghati Raxha. Ndërtese e paligjshme, ndërtuar pranë lumit pas vitit 2000 dhe brenda 100 metrave të një monumenti të mbrojtur nga ASI (LalKhan ka Roza/Maqbara)]] Me rrigjen e popullsisë, është duke u rritur kërkesa për përdorimin e çdo cm. të hapësirës së lirë. Kjo është duke krijuar trysni për zëvendësimin e formave ekzistuese arkitekturore të bollshme me plane për përdorimin optimal të hapsirës. Parqet janë duke u bërë më të vegjël dhe po i hapin rrugë strukturave rezidenciale dhe komerciale prej betoni. Pemët janë duke u pakësuar gjithmonë e më shumë duke rrezikuar edhe disa që janë monumente natyrore madje. Legjislacioni në fuqi është i paaftë të parandaloi zënien e hapësirave të lira madje edhe brenda komplekseve tempullore, nga që janë vendosur pranë strukturave rezidenciale dhe komerciale, shpesh të nxitura për të plotësuar kërkesat e turizmit. Këto ndërtime gjithmonë e më shumë janë duke ja zën frymën një zonë tashmë të populluar dhe ndërtuar dendur. Legjislacioni është gjithashtu i paaftë për pengimin e vendeve ose ndërtesave për publike për qëndrimin e pelegrinëve, të quajtura “[[dharamshala]]”, nga shndërrimi në ndërtesa banimi. Këta trende janë duke shqetësuar dhe shkatërruar gjithmonë e më shumë bukurinë dhe harmoninë ekzistuese arkitekturore të trashëgimisë ndërtimore. [[File:Darbhanga place in Varanasi - before demolition (2002), after new construction (2011).jpg|thumb|Pjesa e mbrapme e Pallatit Darbhanga - përpara dëmtimit (2 kate), gjatë ndërtimit (vitet 2004-2012) dhe pas ndërtimit të ri (4 kate)]] === Hapësirat e modifikuara urbane === Modifikimi i hapësirave urbane në qytetin e vjetër të Varanasit mund të ndryshoi negativisht edhe jetën kulturore dhe fetare, për të cilën qyteti është i shenjtë dhe të shkatërroi destinacionet turistike – që janë burimet kryesore të të ardhurave për popullsinë e tij. Shumë nga këto janë ndërtesa të mundshme të trashëgimisë. Ato janë gjithashtu pjesë e një pronësie kolektive (si [[tempulli hindu|tempujt]], [[ashrami|ashramët]], [[matha]]t etj.) ose janë të zëna nga qeramarrësit, duke e bërë kështu të vështirë mirëmbajtjen ose restaurimin e tyre. Në fakt, kur pjesë të këtyre ndërtesave rrëzohen, ato shpesh zëvendësohen me të ndërtime të reja, të lira dhe të ndryshme nga origjinali. Dhe shpesh këto përdoren si bujtina ose struktura të tjera turizmi që janë të papërshtatshme me nevojat fetare të qytetit dhe kapacitetin urban të një qendre të ngarkuar dhe kështu të destinuara të kenë një ndikim të rëndë në qëndrueshmërinë afat-gjatë të aseteve kulturore të qytetit. Kjo prirje, përgjatë viteve të ardhshëm, mund të kontribuoi në një shkatërrim të ngadaltë të ndërtesave të trashëgimisë së qytetit, duke çuar në një transformim të pamjes arkitekturore të qytetit të vjetër, dhe duke prekur harmoninë estetike dhe fetare të ghateve. Qyteti është me fat që shumë nga modifikimet e bëra përreth dhe brenda zonave të trashëgimisë nuk janë gjithëmonë të pakthyeshme, por disa raste të veçanta shkatërrimi, ose të ashtu quajturat “ri-ndërtime”, janë të pakthyeshme. Një rast i till është një pallat i vjetër në një nga ghatet më të fotografuara dhe të rëndësishme të qytetit. Ky pallat u shit në një zinxhir hotelesh dhe u shkatërra në mënyrë që të bëhej një hotel me pesë yje. Veprimtaria shkatërruese nuk mund të ndalohej pasi më parë nuk kërkoheshin leje për shkatërrimin e ndonjë ndërtese që zotërohej, dhe prone të veçuar të trashëgimisë. Autoriteti i Zhvillimit të Varanasit, me ankesën e një OJQ-je vendore dhe provat pasuese të sjella nga ajo, së fundmi ka ndërmarr një hap pozitiv në drejtim të ruajtjes së trashëgimisë arkitekturore të qytetit. Autoriteti e ka bërë të vështirë për zotëruesit e ndërtesave të trashëgimisë të kenë leje të veçanta për shkatërrimin e përpara modifikimit të ndonjë pjese të strukturës ekzistuese. Kjo ka penguar më tepër mundësin e shkatërrimit të pallatit dhe ka anulluar lejen e mëparshme të ndërtimit. === Popullsia në rritje === Sipas censusit të vitit 2001, popullsia e qytetit ishte rreth 1.5 milionë. Censusi i parë i bërë në vitet 1828-29 nga James Prinsep regjistronte një tërësi prej 181,482 banorësh. Që nga viti 1921 qyteti ka regjistruar një rritje të vazhdueshme të popullsisë. Ndikimi i rëndë i migrimit nga zonat rurale në ato urbane në kërkim të jetesës më të mirë e ka mbajtur nivelin e rritjes së popullsisë të lartë, duke arritur në rreth 32.5% në vitet 1991-2001. Popullsia e qytetit që nga viti 2021 i kaloi 2 milionë banorët. Për më tepër, ka një rrjedhje të përditshme të vlerësuar prej 30,000 banorësh në qytet. Bregu i lumit dhe zona e trashëgimisë së qytetit të vjetër është e populluar mjaft dendur (mbi 500 banorwha) dhe është këtu që trysnia e zhvillimit është duke ndryshuar në mënyrë të pakthyeshme panoramët shoqëroro-kulturore të trashëgimisë së qytetit. Trashëgimia ndërtimore e qytetit, që është një burim i i paçmueshëm dhe i pa-zëvendësueshëm, sot është seriozish e kërcënuar. Administrata shtetërore dhe bashkiake kanë nisur përpjekjet për mbrojtjen dhe menaxhimin e zonave të trashëgimisë dhe po mendojnë të bëjnë disa kufizime në ndalimin e shkatërrimit të këtyre zonave, por është akoma larg nga ndalimi i degradimit të kësaj trashëgimie. === Trafiku në rritje === Popullsia në rritje ka çuar në bllokimin e trafikut, jo vetëm në orët e pikut, por në shumicën e orëve të ditës. Kjo ka rritur ndotjen akustike dhe smogun. Pasi rrugët në qytetin e vjetër nuk mund të zgjerohen, është e rëndësishme që shumë nga rrugët në qendrën e qytetit të bëhen shëtitore dhe zona këmbësorësh. Një pjesë e trafikut është shndërruar në qarkullim një drejtimësh, por më shumë rrugë kanë nevojë të bëhen një drejtimshe, në mënyrë që ta bëjë trafikun të të qarkulloi më lehtësisht. Këto prirje dhe ngjarje janë tregues të fortë se nëse nuk ndëryhet urgjentisht në legjislacion, duke monitoruar dhe vlerësuar ndikimin, prirjet e tanishme të degradimit arkitekturor do të bëhen të pakthyeshme. Synimi i emërimit të zonave të trashëgimisë së qytetit në [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] është një hap i parë pozitiv në këtë drejtim. === Trysnitë e turizmit dhe pelegrinazhit === Varanasi ka qenë gjithmonë destinacioni më i rëndësishëm i turizmit kombëtar fetar, por trysnitë e turizmit të paqëndrueshëm nuk nuk burojnë nga ky segment i turizmit, përveç popullsisë në rritje që ai sjell. çdo vit më shumë se një milionë pelegrinë vijnë në këtë qytet dhe të gjithë lahen në lumin Gang, pasuar nga adhurimi në tempuj të ndryshëm. Turizmi dhe veprimtaritë e ndërlidhura janë një burim i rëndësishëm i të ardhurave për banorët, por është e rëndësishme të mbahet një zhvillim i turizmit të qëndrueshëm që është në harmon me atmosferën ekzistuese kulturore dhe fetare të qyteti. Disa përpjekje për ta ndalur këtë janë marrë nga autoritetet e shqetësuara nëpërmjet llojeve të përcaktuara të veprimtarive dhe organizimeve të promovuara dhe rivitalizimi i festave fetare. Qyteti i Varanasit dhe rajoni rreth tij (Kashi Kshetra) vizitohet nga mijëra hindu, budistë, xhainistë, shenjtë sufi dhe vizitorë të huaj çdo ditë. I njohur në botë si "qyteti i shenjtë" dhe "qyteti më i lashtë i banuar vazhdimisht", Varanasi dhe rajoni i tij është i pasur në trashëgimi arkitekturore dhe kulturore (që përfshin tempuj, faltore, pallate, [[matha]], xhami, [[ashrami|ashramë]], dhe panaire, festa, performanca muzikore, tradita luftimi, artizanate, endjen e mëndafshit, sarit, Rama Lilat etj.), bukuritë natyrore. Jeta vendore kulturore dhe fetare e Varanasit bashkë me trashëgiminë arkitekturore dhe panoramën natyrore të lumit Gang përbëjnë një burim të pamat për turizmin e qëndrueshëm, si për të vetë indianëve ashtu dhe vizitorëve të huaj. Gjashtë muajt, nga tetori deri në mars, ka qenë gjithmonë stina kryesore për turizmin ndërkombëtar, por prirjet e fundit tregojnë një model të vazhdueshëm përgjatë gjithë vitit. Në fakt, trashëgimia fetare, kulturore, natyrore, arkitekturore dhe artizanale e Varanasit dhe veprimtaritë e lidhura ekonomike si pelegrinazhi, ritualet dhe mësimet fetare, arti, muzika, turizmi, strukturat mikëpritëse, endja e mëndafshit dhe tapeteve, punimi i metaleve, shkollat dhe universitetet etj. formojnë bazën e ekonomisë së qytetit të Varanasit. Midis turistëve ndërkombëtar që vizitojnë Varanasin, më shumë se 40% i përkasin katër vendeve, [[Japonia|Japonisë]], [[Franca|Francës]], Britanisë dhe [[Gjermania|Gjermanisë]]. Ndërsa japonezët e vizitojnë qytetin kryesisht për shkak të lidhjes së tij me Budën, që në vitin 528 p.e.s. bëri predikimin e tij të parë në [[Sarnathi|Sarnath]], britanikët janë të tërhequr kryesisht nga historitë koloniale të Indisë, gjermanët ndjekin perceptimin e tyre indologjik dhe francezët udhëhiqen nga aspektet estetike që zgjedhin këtë qytet si destinacion të tyre. Ka pasur një shtim të turistëve nga [[Australia]], [[Italia]] dhe [[Zvicra]]. Turizmi i huaj është më së shumti stinor duke u përqëndruar në muajt korrik-shtator dhe pastaj përgjatë muajve të dimrit nga nëntori deri në mars. Ka gjithashtu shumë të huaj që janë vizitorët të rregullt çdo vit, që qëndrojnë për një periudhë të caktuar prej katër deri në gjashtë muaj çdo dimër. Llojet e turizmit ose studentëve të huaj që qëndrojnë në shtëpi qëndrimi të përhapura në të gjithë qytetin, zakonisht duan të mësojnë kulturën vendore dhe të përpiqen të integrohen me popullsinë vendore. Këta turistë janë aveturierë dhe gati për tu përshtatur me zakonet vendore. Ata zakonisht vijnë për të jetuar dhe përjetuar ajrinë kulturore të Varanasit ose për të mësuar muzikë, kërcim, yoga, ayurveda etj. Ky turizëm është një turizëm me ndikim të butë dhe shpesh në harmoni me shoqërinë, kulturën dhe mjedisin duke qenë i qëndrueshëm. Masa e turizmit ndikim-rëndë i qëndrimit dy ditor të luksit, që e shikojnë kulturën vendore si në muze, është kërcënimi i ri kryesor për mjedisin vendor urban dhe kulturor që është tërheqja e njëmendtë turistike. Trysnia për zhvillimin e këtij lloji të turizmit në qytetin e vjetër është e pamatë. Pasi zonat e trashëgimisë janë tërheqje e natyrshme për turistët, ka një prirje në rritje në qytet për ti përdorur pasuritë e trashëgimisë për mikëpritjen dhe qëllime komerciale që synojnë të kënaqin vetëm kërkesat e turistëve të huaj. Kur pasuritë e trashëgimisë janë në zona të gjera, veprimtari të tilla janë në harmoni me mjedisin e tyre. Ndikimi negativ i këtij turizmi mbi kulturën dhe ekonominë vendore shumëfishohet kru struktura të tilla mikëpritëse janë brenda zonave të trashëgimisë të populluara dendur, si ghatet, ku ata janë në mospërputhje me ajrinë shpirtërore dhe fetare të vendit dhe ku ato e mbingarkojnë kapacitetin e mjedisit urban dhe kulturor, burimet ujore, sistemin e kanalizimeve etj. Ky lloj turizmi nuk sjell përfitime ekonomike për qytetin, por vetëm për strukturat e pritjes së luksit. Meqë ky lloj turizmi sjell përfitime më të mëdha ekonomike për zotëruesit e këtyre strukturave, ata priren ta rrisin përdorimin e strukturave të trashëgimisë për ti përshtatur me këtë turizëm. === Trysnitë mjedisore === Argjila e pasur dhe me shumicë e ka mbajtur eko-sistemin e lumit akoma të paprekur, por rritja e trysnisë urbane dhe ndotja bujqësore kanë nisur ta ngushtojnë shtrirjen e përballueshme të sistemit lumor në minimum. Eko-sistemi lumor është duke u përballur me trysnitë e popullsisë në rritje në zonën e trashëgimisë buzë lumit dhe gjithashtu nga pjesë të tjera të qytetit, ujërat e zeza të të cilit derdhen drejtpërdrejt në lum. Është duke u përballur edhe nga ndotësit bujqësor nga fshatrat rreth qytetit. Megjithatë, afërsisht 80% e ndotjes së lumit Gang në Varanasi janë mbetjet urbane. Lumi dhe uji nëntokësor janë gjithashtu një burim i ujit të pijshëm për popullsinë që jeton në zonat e trashëgimisë. Lumi përballet me trysni shtesë gjatë ditëve të festave fetare kur miliona besimtarë lahen në të. Përkrahë kësaj, përdorimi në rritje i plastikës dhe materialeve të pashpërbëshme bllokojnë kanalizimet dhe ndotin ujin e tij. Në mënyrë që këto probleme të përballohen, kërkohen nisma politike me bazë të gjerë dhe duhet të zbatohen në mënyrë të përpiktë, duke monitoruar dhe vlerësuar ndikimin e legjislacionit mjedisor. Megjithëse në Indi ka mjaft ligje mjedisore, në të gjitha nivelet, si kombëtare ashtu dhe shtetërore, zbatimi i tyre racional është një çështje thelbësore. Aktet në nivel qendror përfshijnë marrjen me ndotjen e ujit, të detit, mbetjet e rrezikshme, rrezatimet, pesticidet ruajtjen e pyjeve dhe jetës së egër. Shteti i Uttar Preadeshit tashmë ka nxierë disa akte, por asgjë të lidhur drejtpërdrejt me çështjet kryesore mjedisore. Rreth 60% e gjithë ndotjes përqendrohet në bregun e lumit dhe zonën e afërt të qytetit të vjetër të Varanasit. Dendësia e popullsisë në këtë zonë është më shumë se 500 banorë për hektarë dhe numri i banorëve për shtëpi është rreth 10. Kjo zonë është pothuajse e zhveshur nga parqet dhe hapësirat e lira. Hedhja e mbetjeve të ngurta në çdo kënd rrugor i jep një pamje të padurueshme. Në qytet haset akoma përdorimi i qymyrit dhe drurit përveç djegjes së kufomave në zonat e dy ghateve të kremimit. Për shkak të ndotjes së ujit, në këtë zonë janë të zakonshme sëmundjet e lidhura me ujin. === Kërcënimi i Lumit Gang === Standarti i pastërtisë i vendosur për Gangun nga ministria e mjedisit të Indisë është një maksimum oksigjenit biokimik është 3 miligramë për litër. Testet e zhvilluar gjatë Gangut tregojnë një nivel prej mbi 5.5 miligram për litër dhe fekalet llogariten në 5,000 deri në 10,000 për 100 litra ujë, ndërsa kufiri për këtë të fundit është vetëm 3,000 për 100 litra ujë. Në disa pika të derdhjes së ujërave të zeza fekalet e kalojnë nivelin 100,000 për 100 litra. Në vitin 1986 u krijua Autoriteti Qendror i Gangut (AQG) dhe paraqiti një master plan për pastrimin me Planin e Veprimit të Gangut tepër të përkrahur me një buxhet prej 293 milionë rupish (i barasvlefshëm me 18.5 milionë dollarë) për pesë vitet e para. Ai nisit funksionimin e tij në vitin 1988. Faza e dytë u planifikua për periudhën e viteve 1994-99 me një buxhet prej 491 milionë rupish (16.5 milionë dollarë), por nuk është zbatuar ndonjëherë. Faza e tretë, që përfshin edhe buxhetin e fazës së dytë, është një proces me një buxhet prej 2.080 miliardë rupish (45.2 milionë dollarë) që pritej që nga fundi i vitit 2000 të zbatohej. Masat përfshinin parandalimin e ndotjes, kontrollimin dhe shmangjen e derdhjeve, rritjen e kapacitetit të impianteve të trajtimit dhe mbi 30 skema të lidhura. Limitet kohore kanë kaluar tashmë dhe Gangu është akoma duke pritur që të pastrohet. OJQ-ja The Swatcha Ganga Campaign (SGC) në vitin 1982 duke u marr me ‘lëvizjen e pastrimit të Gangut, është një institucion gjerësisht i promovuar në këtë zonë. Në masa të ndryshme, këto agjensi duket se shqetësohen më shumë me krijimin e reputacionit në nivel vendor, kombëtar dhe ndërkombëtar sesa me duke ndërmarr veprime vendimtare për të pastruar lumin. Është e dukshme se mbi bazën e burimeve dhe informacionit të dorës së parë që rreth një e katërta e fondeve të dhuruara u përdor ndërsa pjesa tjetër ka shkuar në xhepat e zyrtarëve. Ka një mungesë të pjesëmarrjes publike dhe mungesës së ndërgjegjësimit për problemet e lumit. Në të njëjtën kohë kanë dështuar edhe përpjekjet për të rigjallëruar etikën e vjetër teologjike të harmonisë me natyrën dhe shpirtin e vetë-mjaftueshmërisë. Zgjidhja e vetme është nëpërmjet ndërgjegjësimit publik të sensit qytetar dhe krijimit të karakterit moral në përpjekje për të shpëtuar simbolin kulturor të lumit Gang. Ndikimi në rritje i ndotjes dhe zvogëlimi i prurjeve të ujit në Gang së bashku e kanë shumëfishuar efektin në Varanasi. Nga fundi i marsit rritja e një ishulli të stërmadh rëre dhe zvogëlimi i menjëhershëm i nivelit të Gangut do të dalë shpejt si një kërcënim për ekzistencën e ghateve. Rreth një dekadë më parë gjerësia e lumit ishte 225–250 m., megjithatë ai arriti në rreth 60–70 m. Rrjedha kryesore ka humbur shpejtësinë e rrjedhës për shkak të volumit më të vogël dhe trysnisë së ujit. Thellësia e shtratit ka rënë pre në mënyrë drastike e depozitimeve. Kapaciteti natyror i lumit për të mbajtur shpejtësinë e rrjedhjes e kontrolluar rezulton se pranë Ghatit Asi, ghatit të parë, lumi tashmë e ka lënë bregun rreth 7–8 m. Prania e ghateve në Varanasi është në rrezik për shkak se vetë ekzistenca e Gangut është në rrezik. ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi Hindu në Indi]] * [[Arkitektura e Uttar Pradeshit]] * [[Feja në Varanasi]] * [[Ghatet në Varanasi]] * [[Tempujt hindu në Varanasi]] * [[Laknau]] * [[Sarnathi]] == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{Reflist|30em}} ==Bibliografia== {{refbegin}} {{div col}} * {{cite book|title=The stone-tipped arrow: late stoneage hunters of the tropical old world|author=Bridget Allchin|url=https://books.google.al/books?id=JnMKAQAAIAAJ|publisher=Phoenix House|year=1966|language=en|id=ASIN B0000CN8P3}} * {{cite book|first=Anant Sadashiv|last=Altekar|title=History of Benares: from the the earliest times down to 1937|publisher=The Culture Publication House, Benares Hindu University|language=en|year=1937}} * {{cite book|last=Arnett|first=Robert A.|title=India Unveiled|url=https://archive.org/details/indiaunveiled0000arne_e5e3|publisher=Atman Press|year=2006|ISBN=0-9652900-4-2|language=en}} * {{cite book|author=P. Arundhati|title=Annapurna: A Bunch of Flowers of Indian Culture|url=https://books.google.com/books?id=cfK2LoH_j54C|accessdate=19 nëntor 2012|date=1 janar 2001|publisher=Concept Publishing Company|language=en|isbn=978-81-7022-897-4}} * {{cite book|author=Catherine B. Asher|title=Architecture of Mughal India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC|date=24 shtator 1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26728-1}} * {{cite book|author=Akhil Bakshi|title=Between heaven and hell: travels through Sri Lanka, Bangladesh, Bhutan, Nepal, and India: an account of the expedition hands across the borders|url=https://books.google.com/books?id=l_1tAAAAMAAJ|year=2004|language=en|publisher=Odyssey Books}} * {{cite book|last=Bansal|first=Sunita Pant|title=Hindu Pilgrimage. Teertha|url=https://books.google.com/?id=F303Zb7EC0kC|publisher=Pustak Mahal|year=2008|language=en|isbn=9788122309973}} * {{cite book|last=Berwick|first=Dennison|title=A Walk Along The Ganges|url=https://books.google.com/books?id=JTJszmJc2oUC|year=1986|publisher=Dennison Berwick|language=en|isbn=978-0-7137-1968-0}} * {{cite book|author1=Vanessa Betts|author2=Victoria McCulloch|title=Delhi to Kolkata Footprint Focus Guide|url=https://books.google.com/books?id=acT9AgAAQBAJ|date=30 tetor 2013|publisher=Footprint Travel Guides|language=en|isbn=978-1-909268-40-1}} * {{cite book|author1=Vanessa Betts|author2=Victoria McCulloch|title=India – The North: Forts, Palaces, the Himalaya Dream Trip|url=https://books.google.com/books?id=y-pUBAAAQBAJ|publisher=Footprint Travel Guides|language=en|date=27 shtator 2013|isbn=978-1-907263-74-3}} * {{cite book|last1=Bindloss|first1=Joe|last2=Brown|first2=Lindsay|last3=Elliott|first3=Mark|title=Northeast India|url=https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC|year=2007|publisher=Lonely Planet|language=en|isbn=978-1-74179-095-5}} * {{cite book|last=Bradnock|first=Robert W.|title=Footprint India|url=https://archive.org/details/footprintindia0000brad|publisher=Footprint Travel Guides|year=2004|ISBN=1-904777-00-7|language=en}} * {{cite book|last1=Broughton|first1=Simon|last2=Ellingham|first2=Mark|title=World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific|language=en|url=https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC|year=2000|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-636-5}} * {{cite book|last1=Bruyn|first1=Pippa de|last2=Bain|first2=Keith|last3=Allardice|first3=David|title=Frommer's India|url=https://books.google.com/books?id=qG-9cwHOcCIC|date=18 shkurt 2010|publisher=John Wiley & Sons|language=en|isbn=978-0-470-64580-2}} * {{cite book|author=C. MacKenzie Brown|title=The Devi Gita: The Song of the Goddess|url=https://books.google.com/books?id=OxayHczql9EC|accessdate=19 nëntor 2012|year=1998|publisher=SUNY Press|language=en|isbn=978-0-7914-3940-1}} * {{cite book|first=Winand M.|last=Callewaert|title=Banaras: Vision of A Living Ancient Tradition|url=https://books.google.com/books?id=RyTeRVRLiOYC|year=2000|publisher=Hemkunt Press|language=en|isbn=81-7010-302-9}} * {{Cite book|first=Mahadev|last=Chakravarti|year=1994|title=The Concept of Rudra-Śiva Through The Ages|place=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|edition=botimi i dytë i përmirësuar|language=en|isbn=81-208-0053-2}} * {{Cite book|first=B. K.|last=Chaturvedi|year=2006|title=Shiv Purana|place=New Delhi|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd|edition=First|language=en|isbn=81-7182-721-7|url=https://books.google.com/books?id=bchgql0em9YC&pg=PA58&dq=jyotirlinga&hl=en&sa=X&ei=tatJT_lXtIayAvm-2OoI&ved=0CEEQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false}} * {{cite book|author=William Crooke|title=The Popular Religion and Folklore of Northern India|url=https://archive.org/details/popularreligionf0000croo|origyear=1896|edition=botimi i 2-të i përmirësuar|publisher=Munshiram Manoharlal|location=Delhi|language=en|date=mars 1968}} * {{cite book|title=Sir Banister Fletcher's a History of Architecture|url=https://archive.org/details/sirbanisterfletc0000flet_c4l9|edition=botimi i njëzetë|editor=Dan Cruickshank (redaktor)|publisher=Architectural Press|year=1996|ISBN=0-7506-2267-9|language=en}} *{{Cite book|author1=Alexander Cunningham|author2=Surendranath Majumdar Sastri|year=2002|origyear=1924|title=Ancient Geography of India|publisher=Munshiram Manoharlal|language=en|ISBN=81-215-1064-3}} * {{cite book|author1=Geoff Crowther|author2=Prakash A. Raj|author3=Tony Wheeler|url=https://books.google.com/books?id=7-EvAQAAIAAJ|title=India, A Travel Survival Kit|publisher=Lonely Planet|language=en|year=1984}} * {{cite book|last=Das|first=G. N.|title=Couplets from Kabīr|language=en|url=https://books.google.com/books?id=bNc2VfJiQW4C|year=1991|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0935-2}} * {{cite book|author=Madhuri Desai|url=http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|format=pdf|title="Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras"|language=en|year=2003|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=4 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804050939/http://iaste.berkeley.edu/pdfs/15.1c-Fall03desai-sml.pdf|url-status=dead}} * {{cite thesis|last=Desai|first=Madhuri|year=2007|title=Resurrecting Banaras: Urban space, architecture and religious boundaries|url=https://www.proquest.com/openview/ce5e74a62b4c5ca47130b36147e83687/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750|degree=Ph.D.|publisher=University of California, Berkeley ProQuest Dissertations Publishing|language=en|access-date=19 dhjetor 2016}} * Rajendra Kumar Dube: ‘Banarasi Sari Industry: Issue of Its Dignity’, SANMARG, Varanasi Visheshankm (në hindi), redaktor K. K. Mishra, Varanasi, 1986. * {{cite book|author1=Fiona Dunlop|author2=Carol Sykes|author3=Felicity Jackson|title=Fodor's Exploring India|url=https://books.google.com/books?id=AnLWgVtbJpoC|year=2001|publisher=Fodor's Travel Publications|language=en|isbn=978-0-679-00707-4}} * {{cite book|last=Eck|first=Diana L.|title=Banaras, City of Light|language=en|url=https://books.google.com/books?id=J57C4d8Bv6UC|year=1982|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-11447-9}} * Mircea Eliade: The Sacred and the Profane; 1991, Princeton University Press, Princeton. Org. 1959. * Gavin Flood: ''Rites of Passage''; te Paul Bowen: ''[http://books.google.com/books?id=_bjmiUSDRkAC Themes and issues in Hinduism]''; 1998, Cassell, London, ISBN 0-304-33851-6. * {{cite book|author=Sandria B. Freitag (red.)|title=Culture and Power in Banaras|publisher=Berkeley: University of California Press|language=en|year=1989}} * Marc Gaborieau: “The cult of saint among the Muslims of Nepal and North India”; Saints and their Cults: Studies in Religious Sociology, Folklore and History; red. S. Wilson, Cambridge: Cambridge University Press, 1983. * {{cite book|last=Gandhi|first=Surjit Singh|title=History of Sikh Gurus Retold: 1469–1606 C.E|url=https://books.google.com/books?id=qw7-kUkHA_0C&pg=PA90|year=2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|language=en|isbn=978-81-269-0857-8}} * Th. H. Gastner: Myth and Story; 1954, Numen, nr. 1, fq. 184-212. * {{cite book|title=Visualizing Space in Banaras|author=Martin Gaenszle|author2=Jörg Gengnagel|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2006|isbn=3447051876|language=en|url=https://books.google.com/books?id=cMJMNvvpEuYC}} * {{cite book|url=https://archive.org/stream/kashicityillustr00grea|title=Kashi the city illustrious, or Benares|language=en|year=1909|author=Edwin Greaves|publisher=Indian Press|location=Allahabad}} * {{Cite book|last=Gwynne|first=Paul|title=World Religions in Practice: A Comparative Introduction|year=2009|language=en|publisher=Blackwell Publication|location=Oxford|isbn=978-1-4051-6702-4|url=https://books.google.com/books?id=tdsRKc_knZoC}} * {{cite book|first=Amita|last=Gupta|title=Early Childhood Education, Postcolonial Theory, and Teaching Practices in India: Balancing Vygotsky and the Veda|language=en|url=https://books.google.com/books?id=qi2EAXesijkC|year=2006|publisher=Macmillan|isbn=978-1-4039-7114-2}} * {{cite book|first=Shobhna|last=Gupta|title=Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=W4r5iLMVGkAC|year=2003|publisher=Har-Anand Publications|language=en|isbn=978-81-241-0926-7}} * {{cite journal|last1=Hamner|first1=Steve|last2=Tripathi|first2=Anshuman|last3=Mishra|first3=Rajesh Kumar|last4=Bouskill|first4=Nik|last5=Broadaway|first5=Susan C.|last6=Pyle|first6=Barry H.|last7=Ford|first7=Timothy E.|title=The role of water use patterns and sewage pollution in incidence of water-borne enteric diseases along the Ganges river in Varanasi, India|journal=International Journal of Environmental Health Research|language=en|volume=16|issue=2|year=2006|pages=113-32|issn=0960-3123|doi=10.1080/09603120500538226|pmid=16546805}} * {{Cite book|last=Harding|first=Elizabeth U.|title=Kali: The Black Goddess of Dakshineswar|chapter=God, the Father|publisher=Motilal Banarsidass|year=1998|language=en|isbn=978-81-208-1450-9}} * {{cite book|author=Ernest Binfield Havell|title=Benares: The Sacred City; Sketches of Hindu Life and Religion|url=https://books.google.al/books?id=XvcRAAAAYAAJ|publisher=Blackie & Son|language=en|year=1905}} * {{cite book|url=https://archive.org/stream/narrativeofjourn01hebe|title=Narrative of a journey through the upper provinces of India, from Calcutta to Bombay, 1824-1825|author=Reginald Heber|year=1829|language=en|publisher=Philadelphia, Carey, Lea & Carey}} * {{cite book|last=Herman|first=A. L.|title=Community, Violence, and Peace: Aldo Leopold, Mohandas K. Gandhi, Martin Luther King, Jr., and Gautama the Buddha in the Twenty-First Century|url=https://books.google.com/books?id=3Kp333dcCpAC|year=1999|publisher=SUNY Press|language=en|isbn=978-0-7914-3983-8}} * {{cite book|first=James|last=Heitzman|title=The City in South Asia|language=en|url=https://books.google.com/books?id=c2p0kqUqfQ4C&pg=PA54|publisher=Psychology Press|year=2008|isbn=9780415343558}} * {{cite book|author=Ansar Hussain|url=https://books.google.com/books?id=XRpFol4AnO0C|title=The Rediscovery of India: A New Subcontinent|publisher=Orient Blackswan|date=1 janar 1999|language=en|ISBN=978-81-250-1595-6}} * {{cite book|first=Knut A.|last=Jacobsen|title=Pilgrimage in the Hindu Tradition: Salvific Space|url=https://books.google.com/books?id=Kn6_3oBFAqIC|year=2013|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-0-415-59038-9}} * {{cite book|last=Jayaswal|first=Vidula|title=Ancient Varanasi: an archaeological perspective (excavations at Aktha)|year=2009|publisher=Aryan Books International|language=en|isbn=978-81-7305-355-9}} * {{Citation|title=A History of Hindi Literature|author=K. B. Jindal|year=1955|publisher=Kitab Mahal|language=en|url=https://books.google.com/books?id=IkA9AAAAIAAJ}} * {{cite book|first1=Constance|last1=Jones|last2=Ryan|first2=James D.|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC|language=en|accessdate=14 nëntor 2012|year=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=9780816075645}} * {{cite book|last=Kasbekar|first=Asha|title=Pop Culture India!: Media, Arts, And Lifestyle|url=https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C|year=2006|publisher=ABC-CLIO|language=en|isbn=978-1-85109-636-7}} * Kashi Khanda (e Skanda Puranas). Gurumandala Granthamalaya No.XX vol.IV, Kalkuta, 1961. (shkruar midis shekullit të XI dhe XIII). * Kashi Rahasya (shtojcw e Brahmavaivarta Puranas), 1957. Gurumandala Granthamalaya, No. XIV, vol. III, Kalkuta. Shkruar nw shekullin e XVI. * {{cite book|author=Manjari Katju|title=Vishva Hindu Parishad and Indian Politics|url=https://books.google.com/books?id=b70nKb-8YuMC|date=1 janar 2003|publisher=Orient Blacksw/an|language=en|isbn=978-81-250-2476-7}} * {{cite book|author1=Suvir Kaul|title=The Partitions of Memory: The Afterlife of the Division of India|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|language=en|isbn=9781850655831}} * {{cite book|last=Kishore|first=Kaushal|title=Holy Ganga|url=https://books.google.com/books?id=mbGeAwAAQBAJ|year=2008|publisher=Rupa Publications|language=en|isbn=978-81-291-3328-1}} * {{cite book|last=Kochhar|first=Atul|title=Benares: Michelin Starred Cooking|url=https://books.google.com/books?id=Pu3sCAAAQBAJ|date=4 qershor 2015|publisher=Bloomsbury Publishing|language=en|isbn=978-1-4729-2078-2}} * {{cite book|last=Kramrisch|first=Stella|origyear=1946|title=The Hindu Temple|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|publisher=Motilal Banaridass|location=Delhi|language=en|year=1999}} * {{cite book|author=Brajesh Kumar|url=https://books.google.com/books?id=Qqei_Wo1qXwC|title=Pilgrimage Centres of India|publisher=Diamond Pocket Books|year=2003|language=en|ISBN=978-81-7182-185-3}} * Nita Kumar: ‘The Mazars of Banaras: A New Perspective on the City’s Sacred Geography’, Trends in the Geography of Belief Systems; redaktorë: R.L. Singh & Rana P.B. Singh, (Varanasi: National Geographical Society of India, Pub. 34, 1987). * Nita Kumar: The Artisan of Banaras: Popular Culture and Identity, 1880-1986; Princeton NJ: Princeton University Press, 1988. * {{cite book|author=Sudarshan Lal|title=Fairs and Festivals of Varanasi|publisher=Jnana Pravaha|language=en|year=2003}} * Richard Lannoy: The Speaking Tree: A study of Indian Culture and Society; 1971, Oxford University Press, Londër dhe New/ York. *Lawlor, Robert 1982. Sacred Geometry. Thames & Hudson, London. * Vera Lazzaretti: Constructing the eternal city of light through history and society: evolution of the image of Kashi in the 18th - 20th centuries “picture maps”; Cracow/ Indological Studies 2012, nr 14: History and Society as Depicted in Indian Literature and Art. Part I. DRSYA. Visual and Performing Arts. Institute of Oriental Studies, Jagiellonian University, Cracow; ISSN 1732-0917. *Lipner. J. Hindus-Their Religious Beliefs and Practices. London: Routledge. 1991 * {{Cite book|last=Lochtefeld|first=James G.|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|year=2002|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=0-8239-3179-X|language=en|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC}} *Malville, J.McKim and Singh, Rana P.B. 1998. Pilgrimage mandalas of the Gangetic plains. A paper presented at the 14th I.C.A.E.S., July 26-Aug.1, Session on “Pilgrimage: Text and Context”, W/illiamsburg, VA, U.S.A. *Malville, John McKim 1985. Sun w/orship in contemporary India. Man in India (Ranchi), 63 (3): 207-221-233. *Malville, John McKim. 1992. Cosmogonic Motifs in Indian Temples. In, Sacred Architecture and Traditions of India, China, Judaism and Islam, ed. Emily Lyle. Edinburgh University Press, Edinburgh: 25-39. *Malville, John McKim. 1994. Astronomy at Vijayanagara: Sacred Geography confronts the cosmos. National Geographical Journal of India, 40: 171-188; also in, The Spirit and Pow/er of Place: Human Environment & Sacrality, ed. Rana P. B. Singh. National Geographical Society of India, Pub. 41, Varanasi. *Margold, H. 1991. The Alchemist’s Almanach. Bear & Co., Santa Fe, NM. *{{cite book|title=Matsya Purana|url=https://books.google.al/books?id=KUIYFxbng1YC|publisher=Diamond Pocket Books|author=Vinay|id=ISBN 81-288-0678-5, 9788128806780|language=sa}} * {{cite book|author=Medhasananda|title=Varanasi at the crossroads: a panoramic view of early modern Varanasi and the story of its transition|url=https://books.google.com/books?id=K4MMAQAAMAAJ|year=2002|publisher=Ramakrishna Mission, Institute of Culture|language=en|isbn=978-81-87332-18-3}} * {{cite book|first1=Ronald|last1=Mellor|first2=Amanda H.|last2=Podany|title=The World in Ancient Times: Primary Sources and Reference Volume|url=https://books.google.com/books?id=l8MqX3QAmIkC|year=2005|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-522220-3}} * {{cite book|last=Melton|first=J. Gordon|title=The Encyclopedia of Religious Phenomena|url=https://books.google.com/books?id=n2LTTK5B_OMC&pg=PA29|date=1 janar 2007|publisher=Visible Ink Press|language=en|isbn=978-1-57859-209-8}} * {{cite book|author=Merriam-Webster|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC|year=1999|publisher=Merriam-Webster|language=en|isbn=978-0-87779-044-0}} * {{cite book|author1=Diane P. Mines|author2=Sarah Lamb|title=Everyday Life in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=QFhYnt2rL6YC|year=2002|publisher=Indiana University Press|language=en|isbn=0-253-34080-2}} * {{cite book|last=Misra|first=Jaishree|title=Rani|language=en|url=https://books.google.com/books?id=vwITlHzYxnoC|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310210-6}} * {{cite book|first=Swati|last=Mitra|title=Good Earth Varanasi City Guide|url=https://books.google.com/books?id=NviJaunGDJMC|year=2002|publisher=Eicher Goodearth Limited|language=en|isbn=978-81-87780-04-5}} * {{cite book|last=Mohanty|first=Bidyut|title=Urbanisation in Developing Countries: Basic Services and Community Participation|url=https://books.google.com/books?id=88_4KESo8d0C|year=1993|publisher=Concept Publishing Company|language=en|isbn=978-81-7022-475-4}} * {{cite book|translator=F. Max Muller|title=The Upanishads, Vol. I|date=1 qershor 2004|publisher=Kessinger Publishing, LLC|language=en|ISBN=1419186418}} * {{cite book|translator=F. Max Muller|title=The Upanishads Part II: The Sacred Books of the East Part Fifteen|date=26 korrik 2004|publisher=Kessinger Publishing, LLC|language=en|ISBN=1417930160}} * {{cite book|title=Slowly Down the Ganges|url=https://archive.org/details/slowlydownganger0000eric|author=Eric Newby|year=1966|publisher=Hodder & Stoughton|language=en|location=Londër}} * {{cite book|author=Abdus Salam Nomani|title=Tarikh Asar-e-Banaras|language=ur|publisher=Banaras: Maktabe Nadawatal Maurrif|year=1968}} *{{cite book|title=Padma Purana|url=https://books.google.al/books?id=QI4wPwAACAAJ|publisher=Diamond Pocket Books|author=B. K. Chaturvedi Vinay|year=2008|id=ISBN 81-288-1748-5, 9788128817489|language=sa}} * {{cite book|last=Pandey|first=K. N.|title=Adoption of Agricultural Innovations: A Study of Small and Marginal Farmers of Varanasi, U.P.|url=https://books.google.com/books?id=NLk3-qPOBrEC|year=1989|publisher=Northern Book Centre|language=en|isbn=978-81-85119-68-7}} * {{cite book|first=Tracy|last=Pintchman|title=Guests at God's Wedding: Celebrating Kartik among the Women of Benares|url=https://books.google.com/books?id=W-9Hq-DOXnEC|year=2005|publisher=SUNY Press|language=en|isbn=978-0-7914-8256-8}} * {{cite book|last=Pletcher|first=Kenneth|title=The Geography of India: Sacred and Historic Places|url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&pg=PA159|year=2010|publisher=The Rosen Publishing Group|language=en|isbn=978-1-61530-142-3}} * {{cite book|last1=Possehl|first1=Gregory L.|title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective|year=2010|publisher=AltaMira|isbn=978-075-910-172-2|url=http://books.google.co.uk/books?id=pmAuAsi4ePIC|language=en}} * {{cite book|last=Prakash|first=Satya|title=Cultural Contours of India: Dr. Satya Prakash Felicitation Volume|url=https://books.google.com/books?id=nKJiBUFrmfoC|year=1981|publisher=Abhinav Publications|language=en|isbn=978-0-391-02358-1}} * {{cite book|url=https://books.google.ca/books?id=0uA_AQAAMAAJ|title=Benares Illustrated in a Series of Drawings|author=James Prinsep|language=en|isbn=9788171241767}} * {{cite book|first=Satyajit|last=Ray|title=Adventures of Feluda: Mystery of the El|url=https://books.google.com/books?id=RKjNXSvBrz8C|year=2003|publisher=Penguin Books India|language=en|isbn=978-0-14-333574-0}} * {{cite book|title=Rig Veda Samhita|editor=Shripad Sharma (redaktor)|publisher=Svadhyayamandala|location=Anudha|language=en|year=1940}} * {{cite book|author=Dane Rudhyar|year=1983|title=Rhythm of Wholeness|publisher=Quest Books, Theosophical Publ. House|language=en|location=Wheaten}} * {{cite book|author=Swami Satyananda|title=Devi Gita|language=en|url=https://books.google.com/books?id=TqeK1wVsiTIC|accessdate=19 nëntor 2012|date=1 korrik 1996|publisher=Devi Mandir|isbn=978-1-877795-13-8}} * {{cite book|last=Schreitmüller|first=Karen|title=Baedeker India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=bGgf_LkeG2kC|year=2012|publisher=Baedeker|isbn=978-3-8297-6622-7}} * {{Cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|language=en|isbn=978-9-38060-734-4}} * {{cite book|last=Sharma|first=Virendra Nath|title=Sawai Jai Singh And His Astronomy|language=en|url=https://books.google.com/books?id=QRA2mgZnXXMC|year=1995|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1256-7}} * {{cite book|last1=Sharma|first1=Urmila|last2=Sharma|first2=S.K.|title=Indian Political Thought|url=https://books.google.com/books?id=BX3wIjJ9mvMC|year=2001|publisher=Atlantic Publishers & Dist|language=en|isbn=978-81-7156-678-5}} * Kerrin Graefin V. Schwerin: ‘Saint Worship in Indian Islam: the legend of the Martyr Salar Masud Ghazi’; Ritual and Religion among Muslims in India; red. Imtiaz Ahmad, Delhi: Manohar, 1981. *Mahesh Senagala: Circuits, Death And Sacred Fiction: The City Of Banaras. * {{cite book|first=Myra|last=Shackley|title=Managing Sacred Sites: Service Provision and Visitor Experience|url=https://books.google.com/books?id=F18-QxgyHIEC|year=2001|publisher=Cengage Learning EMEA|language=en|isbn=978-1-84480-107-7}} * {{cite book|author=Matthew Atmore Sherring|title=The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times|url=https://books.google.al/books?id=2udTAAAAcAAJ|publisher=Trübner & Co.|year=1868|language=en|location=Londër}} * {{cite book|author=Rekha Shetty|url=https://books.google.com/books?id=a6JQAwAAQBAJ|title=Innovation Sutra: The Secret of Good Business and a Good Life|publisher=Penguin Books Limited|date=1 maj 2014|language=en|ISBN=978-93-5118-696-0}} * {{cite book|author=David Shulman|title=Tamil Temple Myths|url=https://archive.org/details/tamiltemplemyths0000shul|year=1980|publisher=Princeton University Press|language=en|location=Princeton}} * {{cite book|last=Singh|first=Ram Bali|title=Rajput Clan-settlements in Varanasi District|year=1975|publisher=National Geographical Society of India|language=en|oclc=4702795}} * Singh, Rana P. B. 1987. The Pilgrimage Mandala of Varanasi (Kashi): A Study in Sacred Geography. National Geographical Journal of India, nr. 33 (4): fq. 493-524. * Singh, Rana P. B. 1988. The Image of Varanasi: Sacrality and perceptual world. National Geographical Journal of India, nr. 34 (1): fq. 1-32. * Singh, Rana P.B., 1991. Panchakroshi Yatra, Varanasi: Sacred Journey, Ecology of Place & Faithscape. Tara Book Agency, Varanasi. * Singh, Rana P. B. 1993. Cosmic layout of Hindus’ Sacred City, Varanasi (Benares). Architecture & Behaviour (Lausanne, Switzerland), nr. 9 (2): fq. 239-249. * Singh, Rana P. B. 1993. Ed. Banaras (Varanasi): Cosmic Order, Sacred City and Hindu Traditions. Tara Book Agency, Varanasi. * Singh, Rana P.B. 1994. Sacred Geometry of India’s Holy City, Varanasi: Kashi as Cosmogram. National Geographical Journal of India, nr. 40, fq. 189-216. * Singh, Rana P.B.; 2002. Towards the Pilgrimage Archetype. The Panchakroshi Yatra of Banaras. Indica Books, Banaras. * Rana P.B. Singh, 2009, Identity of 'India' & 'Indianness', and Geography in India: Sensitive Appraisal from the past and move to 21st Century; in, Singh, Ravi S. (red.) Indian Geography: Perspectives, Concerns and Issues. Rawat Publications, Jaipur & New Delhi, ISBN 81-316-0228-1. * {{cite book|author=Rana P.B. Singh|language=en|url=https://books.google.com/books?id=JwMaBwAAQBAJ|title=Banaras: Making of India’s Heritage City|publisher=Cambridge Scholars Publishing|date=2 tetor 2009|ISBN=978-1-4438-1579-6}} * {{cite book|author=Rana P.B. Singh|title=Cosmic Order and Cultural Astronomy: Sacred Cities of India|date=1 nëntor 2009|publisher=Cambridge Scholars Publishing|language=en|ISBN=978-1-4438-1417-1}} * Rana P.B. Singh, referimi: ''Muslim Shrines and Multi-Religious visitations in Hindus' city of Banaras, India: Co-existential Scenario''; 2013, konferenca 'Compostela International Studies in Pilgrimage History and Culture'; Antón M. Pazos (redaktor), volumi 4, publikuar në librin: 'Pilgrims and Pilgrimages as Peacemakers in Christianity, Judaism and Islam'; fq. 127-59. * {{cite book|author1=Rana P.B. Singh|author2=Pravin S. Rana|title=Banaras Region: Spiritual and Cultural Guide, Pilgrimage & Cosmology Series|location=Varanasi|publisher=Indica Books|language=en|year=2006}} * {{cite book|editor=Rana P.B. Singh|title=Heritagescapes and Cultural Landscapes|year=2011|chapter=kapitulli 10 - Varanasi, India’s Cultural Heritage City: Contestation, Conservation & Planning|series=Planet Earth & Cultural Understanding, Series Pub. 6|publisher=Shubhi Publications|location=Nju Delhi|language=en|ISBN=978-81-8290-226-8}} * Rana P.B. Singh, 2015, Banaras: Visioning Cultural Heritage & Planning. SANDHI, A Journal of Interfacing Science-Heritage and Technology-Tradition of India [IIT Kharagpur, India], vol. 1 (no. 1), shkurt: fq. 100-22. ISBN 978-93-80813-32-5. * {{cite journal|title=Cosmic order and Cityscape of Varanasi (Kashi): The Sun images and cultural astronomy|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=National Geographical Journal of India|language=en|ISSN=0027-9374|volume=41|date=mars 1995}} * {{cite journal|title=Khajuraho, India: A Search in Landscape Geometry and Cosmo-Vision|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|journal=The Ley Hunter|location=Stroud, B.M.|language=en|issue=132|year=1998}} * {{cite journal|title=Visual astronomy in the mythology and ritual of India: the Sun temples of Varanasi|author1=Rana P. B. Singh|author2=John McKim Malville|publisher=Vistas in Astronomy.|journal=An International Review Journal|location=Elsevier Oxford, UK|language=en|volume=39 (4)|pages=431-49|id=doi:10.1016/0083-6656(95)00004-6}} * {{cite book|last1=Singh|first2=Pravin S.|last2=Rana|title=Banaras region: a spiritual & cultural guide|year=2002|publisher=Indica Books|language=en|isbn=9788186569245}} * {{cite book|author1=Rana P.B. Singh|author2=Neelam Pal|year=2012|chapter=kapitulli 7, "Varanasi: Master Plans and Perspectives of Heritagescapes"|title=Holistic Development: A Regional Perspective|editor1=K.N. Singh|editor2=N.K. Rana|publisher=Radha Publications|location=New Delhi|language=en|ISBN=81-7487-784-3}} * {{cite book|last=Sircar|first=Dines Chandra|title=The Shakta Pithas|language=en|url=https://books.google.com/books?id=I969qn5fpvcC|accessdate=14 nëntor 2012|year=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=9788120808799}} * {{cite book|author=V. K. Subramanian|title=Art Shrines of Ancient India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C&|accessdate=20 nëntor 2012|date=1 janar 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-431-8}} * {{cite book|title=Mahabharata|editor=V.S. Sukthankar etj. (redaktim kritik)|publisher=Bhandarkar Oriental Research Institute|location=Baroda|language=sa|date=1933–1959}} *{{cite book|first=Kuber Nath|last=Sukul|title=Varanasi Down The Ages|language=en|url=http://books.groogle.com/books?id=Y2LUAAAAMAAJ|year=1974|publisher=Kameshwar Nath Sukul|access-date=11 shkurt 2017|archive-date=26 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115034/http://books.groogle.com/BOOKS?ID=Y2LUAAAAMAAJ|url-status=dead}} * {{cite book|last=Tavernier|first=Jean-Baptiste|origyear=1889|title=Travels in India|translator=V. Ball|edition=botimi i III|editor=William Crooke|publisher=Macmillan|location=New Delhi|year=1977|language=en}} * {{cite book|last=Tiwari|first=Reena|title=Space-Body-Ritual: Performativity in the City|url=https://books.google.com/books?id=P7W1I4j75E8C|year=2010|publisher=Lexington Books|language=en|isbn=978-0-7391-2857-2}} * {{cite book|editor=Karunapati Tripathi|title=Kashi Khanda|script-title=hi:संस्कृत एवं हिन्दी अनुवाद|date=1991–1998|publisher=Sampurnananda Sanskrit Vishvavidyalaya|location=Varanasi|origyear=shek. i XII-XIV|language=sa}} * {{cite book|last=Twain|first=Mark|title=Following the Equator: A journey around the world|url=http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/|year=1897|publisher=Hartford, Connecticut, American Pub. Co.|language=en|isbn=0-404-01577-8|oclc=577051|chapter=L|chapter-url=http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/51/|accessdate=11 shkurt 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228225229/http://www.literaturecollection.com/a/twain/following-equator/|archivedate=28 shkurt 2008|url-status=dead}} * {{cite book|author=S. P. Udayakumar|title=Presenting the Past: Anxious History and Ancient Future in Hindutva India|url=https://books.google.com/books?id=XjkEERJrRdwC|date=1 janar 2005|publisher=Greenwood Publishing Group|language=en|isbn=978-0-275-97209-7}} * {{cite book|last=Warikoo|first=K.|title=Religion and Security in South and Central Asia|url=https://books.google.com/books?id=0zRZBwAAQBAJ|date=1 nëntor 2010|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-1-136-89020-8}} * {{cite book|author=Shrikala Warrier|title=Kamandalu: The Seven Sacred Rivers of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=qNhiCAAAQBAJ|date=dhjetor 2014|publisher=MAYUR University|language=en|isbn=978-0-9535679-7-3}} * {{cite book|first1=Annelies|last1=Wilder-Smith|first2=Marc|last2=Shaw|first3=Eli|last3=Schwartz|title=Travel Medicine: Tales Behind the Science|language=en|url=https://books.google.com/books?id=itegkZspCgUC|year=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-08-045359-0}} * {{cite encyclopedia|last=Wood|first=Jolie M. F.|title=Contentious politics and civil society in Varanasi|encyclopedia=Re-framing Democracy and Agency at India: Interrogating Political Society|url=https://books.google.com/books?id=9Fq4eUi_3oMC|year=2011|publisher=Anthem Press|isbn=9780857283504|language=en|editor=Ajay Gudavarthy}} * {{cite book|author=Valmiki|translator=Robert P. Goldman|title=The Rāmāyaṇa of Vālmīki: An Epic of Ancient India|volume=1|publisher=Princeton University Press|year=1990|language=en|isbn=0-691-01485-X}} * {{cite book|last=Vanamali|first=Diana L.|title=Shakti: Realm of the Divine Mother|url=https://books.google.com/books?id=N5Ju3nWR52UC&pg=PA143|accessdate=14 nëntor 2012|year=2008|publisher=Inner Traditions / Bear & Co.|isbn=9781594771996|language=en}} * {{Cite book|first=R.|last=Venugopalam|year=2003|title=Meditation: Any Time Any Where|place=Delhi|publisher=B. Jain Publishers (P) Ltd.|edition=i parë|isbn=81-8056-373-1|language=en|url=https://books.google.com/books?id=ZtnNw_hiA9oC}} * {{cite book|first=Zak|last=Vera|title=Invisible River: Sir Richard's Last Mission|url=https://books.google.com/books?id=8HhVcspIBU4C|year=2010|publisher=AuthorHouse|language=en|ISBN=978-1-4389-0020-9}} * {{cite book|author=Lalita Prasad Vidyarthi|title=The Sacred Complex of Kashi: A Microcosm of Indian Civilization|url=https://books.google.ca/books?id=yOR1hvfH8s8C|publisher=Concept Publishing Company|language=en|year=1979}} * {{cite book|first=Dr. Ilan|last=Vit-Suzan|title=Architectural Heritage Revisited: A Holistic Engagement of its Tangible and Intangible Constituents|language=en|url=https://books.google.com/books?id=TKv8AgAAQBAJ|date=28 mars 2014|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-1-4724-2064-0}} * {{cite book|last=Vivekananda|first=Swami|title=The Complete Works of Swami Vivekananda|chapter=The Paris Congress of the History of Religions|chapter-url=http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/translation_prose/the_paris_congress.htm|language=en|volume=4}} * {{cite book|last=Volwahsen|first=Andreas|year=1969|title=Living Architecture: Indien|publisher=Oxford & IBH Co.|location=Kalkuta|translator=Anne E. Keep|language=en}} *Ghats of Varanasi on the Ganga in India - The Cultural Landscape Reclaimed - Varanasi Site W/orkshop, 2014. Department of Landscape Architecture University of Illinois at Urbana Champaign, USA and Bhanubhen Nanavati College of Architecture for W/omen (BNCA), Pune, India *Cross Currents: Trans-Cultural Architecture Education and Urbanism. ACSA 2000 International Conference – Hong Kong China. Reena Tiwari: City's Spatial Structure: A Concretization of Myth and Ritual. fq. 300-304. * {{cite book|title=Fodor's India, 5th Edition|url=https://books.google.com/books?id=eM-wM2K5mgYC|publisher=Random House Digital, Inc|language=en|year=2004}} * {{cite book|title=Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala.|year=2015|publisher=Fodor's|location=New York|language=en|isbn=9781101878682}} *{{cite book|title=Students' Britannica India|language=en|url=https://books.google.com/books?id=DPP7O3nb3g0C&pg=PA202|year=2000|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-0-85229-760-5}} * {{cite book|title=Sāmarasya: Studies in Indian Art, Philosophy, and Interreligious Dialogue: In Honour of Bettina Bäumer|url=https://books.google.com/books?id=MZ3WAAAAMAAJ|publisher=D.K. Printworld|language=en|accessdate=7 nëntor 2012|year=2006|isbn=9788124603383}} * [https://books.google.al/books?id=CUZpPim5nnQC&pg=PA259 Time Out India: Perfect Places to Stay, Eat and Explore]; Time Out Guides, 2010; ISBN 1-84670-164-3, 9781846701641. * {{cite book|title=Indian Culture: Tradition & Continuity|year=2002|publisher=Department of Culture, Ministry of Tourism and Culture of India|location=New Delhi|isbn=9788187614081|url=https://books.google.com/books?id=9vptAAAAMAAJ&q|language=en|edition=bot. i parë}} * {{cite book|title=Dr. Rajendra Prasad, Correspondence and Select Documents: Volume Seventeen. Presidency Period January 1954 to December 1955|language=en|url=https://books.google.com/books?id=uBSEJznCfJkC|year=1984|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7023-002-1}} *{{cite book|title=Uttar Pradesh district gazetteers|url=https://books.google.com/books?id=Dg9uAAAAMAAJ|year=1965|language=en|publisher=Qeveria e Uttar Pradeshit}} * {{cite book|author=Students' Academy|title=Banaras (Varanasi) – The City of Gods|url=https://books.google.com/books?id=sHc3AgAAQBAJ|publisher=Lulu.com|language=en|isbn=978-0-557-91475-3}} * {{cite book|title=Real Corp: CORP 007 Proceedings|url=https://books.google.com/books?id=iGT03xAcFQIC|year=2007|publisher=Lulu.com|language=en|isbn=978-3-9502139-3-5}} * {{cite book|title=City Development Plan for Varanasi|language=en|url=http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf|year=2006|publisher=Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission|accessdate=11 shkurt 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223090737/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/CDP_Varanasi.pdf|archivedate=23 shkurt 2014|url-status=dead}} * {{cite book|title=Indian History|date=2010|publisher=Allied Publishers|language=en|isbn=978-81-8424-568-4}} {{div col end}} {{refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Varanasi}} * [http://varanasi.nic.in/ Official website of Varanasi District] * [https://nnvns.org.in:449/nnvns/index.php?lang=en Varanasi Nagar Nigam (Municipal Corporation of Varanasi)] * [https://web.archive.org/web/20090908004947/http://www.up-tourism.com/destination/varanasi/varanasi.htm State Government Tourism Website] [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Historia e Indisë]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] ohcdimrapw6vf0vwyzkhqks4dqmfvwh 0 212457 3010606 3000512 2026-07-18T15:10:27Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010606 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Agra | native_name = आगरा | native_name_lang = hindi | settlement_type = Qytet metropolitan<ref>{{cite web|title=Metropolitan Cities of India|url=http://www.cpcb.nic.in/EnvironmetalPlanning/ground/Chapter3.pdf|lang=en|website=cpcb.nic.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923210838/http://www.cpcb.nic.in/EnvironmetalPlanning/ground/Chapter3.pdf|access-date=22 dhjetor 2020|archive-date=23 shtator 2015}}</ref> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | space = 1 | total_width = 327 | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Taj Mahal, Agra, India.jpg | image2 = Jaswant Singh-ki-Chattri.jpg | image3 =Tomb of Itmaduddaulah.jpg | image4 = Tomb of Akbar the Great.jpg | image5 = Guru ka Tal wikijib-15.jpg | image6 = Mariam's Tomb, Sikandra, Agra (cropped).JPG}} | imagesize = 327 | image_caption = '''Nga lart, nga majtas djathtas:''' [[Taxh Mahali]]; Çhatri Xhasvant Ki; Varri I'timād-ud-Daulah; Varri i Akbarit; Varri i Mariam-uz-Zamanit | nickname = ''Qyteti i Taxhit'' (''Taxh Nagari''), "Akbarabad" | image_map = File:Uttar Pradesh district location map Agra.svg | mapsize = 318 | map_caption = Vendndhodhja e distriktit të Agrës në Uttar Pradesh | image_map1 = File:Agralocation.png | mapsize1 = 307 | map_caption1 = Vendndodhja e Agrës në Indi | coordinates = {{coord|27.18|N|78.02|E|region:IN-UP|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = [[India]] | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_type2 = Divizioni | subdivision_type3 = Distrikti | subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]] | subdivision_name2 = Agra | subdivision_name3 = Agra<ref>{{cite web|publisher=Directorate Of Census Operations, Uttar Pradesh|year=2001|title=District census handbook (Part A & B) – Agra|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/1452/1/38298_2001_AGR.pdf|lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413124028/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/1452/1/38298_2001_AGR.pdf|archive-date=13 prill 2021}}</ref> | government_type = Korporatë bashkiake | governing_body = Korporata bashkiake e Agrës (Agra Nagar Nigam) | leader_title = Kryetari i bashkisë | leader_name = Hemalata Diwakar<ref>{{cite news|url=https://english.jagran.com/india/agra-nagar-nigam-election-result-live-agra-nagar-nikay-parshad-chunav-results-2023-candidate-winner-list-news-updates-10077779|title=BJP's Hemlata Diwakar Is New Mayor Of Agra, Wins By 1.13 Lakh Votes|lang=en|work=Jagran English|accessdate=22 maj 2023}}</ref> | leader_party = [[Partia Bharatiya Janata]] | leader_title1 = Komisioneri bashkiak | leader_name1 = Ankit Khandelwal, IAS | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 121 | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=Agra Nagar Nigam|url=http://www.nagarnigamagra.com/pdfs/AgraCityDetails.pdf|website=nagarnigamagra.com|lang=en|access-date=21 nëntor 2020}}</ref> | area_rank = | elevation_footnotes =<ref name="auto">{{cite web|title=Elevation of Agra – Wolfram Alpha|url=https://www.wolframalpha.com/|access-date=26 shtator 2020|lang=en|website=www.wolframalpha.com}}</ref> | elevation_m = 170 | population_total = 1 585 704 | population_as_of = 2011 | population_footnotes =<ref name="population">{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=136600|lang=en|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=21 maj 2016}}</ref> | population_metro = 1 760 285 | population_metro_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://citypopulation.de/India-UttarPradesh.html|title=Uttar Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=citypopulation.de|lang=en|access-date=11 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021344/http://citypopulation.de/India-UttarPradesh.html|archive-date=12 nëntor 2017|url-status=live}}</ref> | population_rank = e 23-ta | population_demonym = | demographics_type1 = Gjuhët | demographics1_title1 = Zyrtare | demographics1_info1 = [[Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=Ministry of Minority Affairs|lang=en|access-date=7 dhjetor 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 maj 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Shtesë&nbsp;zyrtare | demographics1_info2 = [[Urdu]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Rajonale | demographics1_info3 = Braxh Bhasha | timezone1 = | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 282001-282009 | area_code = 0562 | area_code_type = Prefiksi | registration_plate = UP-80 | blank2_name_sec1 = Raporti gjinor | blank2_info_sec1 = 875 femra ♀ / 1000 meshkuj ♂ | blank3_name_sec1 = Alfabetizmi | blank3_info_sec1 = 73.11% | blank_name_sec1 = GDP-ja nominale (distrikti i Agrës) | blank_info_sec1 = Rs. 60 4 880 000 000 (rreth 7 243 000 000 $) (2019-20)<ref>{{cite web|title=District Domestic Product Estimates Uttar Pradesh Year 2019-20|url=http://updes.up.nic.in/esd/Book/DDP2019-20%20M21.pdf|lang=en|website=Directorate of Economics And Statistics Government Of Uttar Pradesh|access-date=6 nëntor 2021}}</ref> | website = {{URL|agra.nic.in|Official District Website}}, {{url|https://nagarnigamagra.com/|Nagar Nigam Agra}} | footnotes = | unemployment_rate = | founder = | official_name = }} '''Agra''' ({{lang-hi|आगरा}}, gjuha urdu:آگرہ) është një qytet në brigjet e lumit Yamuna në Uttar Pradeshin verior, në Indi.<ref name="whc.unesco.org">http://whc.unesco.org/en/list/251</ref> Ndodhet 378&nbsp;km në perëndim të kryeqytetit të [[Uttar Pradesh]]it, [[Laknau]], 206&nbsp;km në jug të kryeqytetit të Indisë, [[Nju Delhi]] dhe 125&nbsp;km në veri të [[Gwaliori]]t. Me një popullsi prej 1,686,993 banorësht (vlerësim i 2013-ës), është një nga qytetet më të populluara në [[Uttar Pradesh]] dhe i 19-ti në [[India|Indi]].<ref name="WorldGazetteerCities">{{cito web|lang=en|website=World Gazetteer online|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-104&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|title="India: largest cities and towns and statistics of their population"|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209022942/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-104&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|archive-date=9 shkurt 2012|accessdate=25 mars 2010}}.</ref> Agra është gjithashtu qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër. Është një nga destinacionet kryesore turistike për shkak të ndërtesave të mrekullueshme të Periudhës Mogule, si [[Taxh Mahali]], [[Fortesa e Agras]] dhe [[Fatehpur Sikri]], të treja [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|monumente të trashëgimisë botërore të UNESCO-s]].<ref name="whc.unesco.org"/> Agra është përfshirë në Trekëndëshin e Artë të itinerarit turistike të Indisë bashkë me Delhin dhe [[Jaipuri]]n; dhe Harkun e Trashëgimisë së Uttar Pradeshit, bashkë me [[Laknau]]n, kryeqytetin e tij dhe [[Varanasi]]n. Agra bën pjesë në rajonin kulturor Braxh. Qyteti përmendet për herë të parë në eposin e [[Mahabharata|Mahabharatës]], ku quhej ''Agrevaṇa'' (e rrjedhur nga {{lang-sa|अग्रेवण}}, që do të thotë "kufiri i pyllit").<ref>{{cite web|url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de|title=Sanskrit-English Dictionary|accessdate=8 nëntor 2009|last=Williams|first=Monier|work=Cologne Digital Sanskrit Dictionaries|lang=en|publisher=Cologne University|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225181006/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/|archive-date=25 shkurt 2009}}</ref> Legjenda ia atribuon themelimin raxha Badal Singh-ut, një mbret i Sikarwar Rajputit (1475), fortesa e të cilit, Badalgarh, qëndron pranë sitit të fortesës së tanishme. Megjithatë, poeti persian i shekullit të XI Masud Sa'd Salman shkruan për një sulm të dëshpëruar të fortesës së Agrës, të drejtuar nga mbreti Shahi Jayapala, nga sulltani Mahmud Ghazni.<ref>{{cite web|url=http://agra.nic.in/hist.htm|language=en|title=Agra District profile|accessdate=8 nëntor 2009|work=faqja zyrtare e Agrës}}</ref> Qyteti përmendet për herë të parë në vitin 1080, kur e pushtuan forcat Ghaznavide. Sulltani Sikandar Lodi (1488–1517) ishte i pari që e zhvendosi kryeqytetin e tij nga [[Delhi]] për në Agra në vitin 1506. Ai e qeverisi vendin nga aty dhe Agra u bë e rëndësishme si kryeqyteti i dytë. Ai vdiq në vitin 1517 dhe djali i tij, Ibrahim Lodi, qëndroi në pushtet aty për nëntë vjet të tjerë dhe ndërtoi mjaft pallate, puse dhe xhami në fortesë. Në fund u mund në Betejën e Panipatit në vitin 1526.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|title=Agra Fort|accessdate=8 nëntor 2009|publisher=Archaeological Survey of India|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091203060952/http://www.asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|archivedate=3 dhjetor 2009}}</ref> Midis viteve 1540 dhe 1556, afganët, duke filluar me Sher Shah Surin e sunduan zonën. Ajo u bë kryeqytet i [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] nga viti 1556 deri në 1658. ==Historia== === Origjina === Megjithëse historia e Agrës është e lidhur kryesisht me [[Perandoria Mogule|Perandorinë Mogule]], vendi u krijua përpara kësaj periudhe dhe përmendet te eposi i Mahabaratës, Mahirshi Angira në vitin 1000&nbsp;p.e.s. Përgjithësisht pranohet se Agra u themelua nga sunduesi mysliman i Sulltanatit të Delhit, Sikandar Lodi në vitin 1504. Pas vdekjes së sulltanit, qyteti i kaloi të birit, Ibrahim Lodit. Ai e sundoi Sulltanatin nga Agra deri në rrëzimin nga Baburi, themeluesi i Dinastisë Mogule, në Betejën e Parë të Panipatit në vitin 1526. === Periudha Mogule === [[File:One of the drawings of Mughal monuments at Agra and Fatehpur Sikri.jpg|thumb|left|375px|Fortesa e Kuqe në Agra, rreth vitit 1820]] Periudha e artë e qytetit fillon me Mogulët. Në atë kohë njohej si '''Akbarabad''' dhe qe kryeqyteti i Perandorisë Mogule nën padishahët (perandorët) [[Akbar]], Jahangir dhe Shah Jahan. Akbari e bëri atë simbolin e një nga dymbëdhjetë subahët e tij (provinca të nivelit kryesor), që kufizohej me subahët e Delhit, Awadhit (Oudhi), Allahabadit, Malwas dhe Ajmerit. Shah Jahani, më vonë e zhvendosi kryeqytetin e tij në Shahjahanabad, në vitin 1649. Meqë Akbarabadi ishte një nga qytetet më të rëndësishme të Indisë Mogule, ai pati një aktivitet mjaft të madh ndërtimor. Baburi, themeluesi i Dinastisë Mogle, krijoi kopshtin e parë persian në brigjet e lumit Yamuna. Kopshti quhet Aram Bagh ose Kopshti i Prehjes. Nipi i tij, [[Akbar]]i i Madh ngriti ledhet e larta të Fortesës Madhështore të Kuqe, përveç bërjes së Agrës një qendër mësimi, arti, tregëtie dhe fetare. Akbari ndërtoi edhe një qytet të ri në rrethinat e Akbarabadit të quajtur [[Fatehpur Sikri]]. Ky qytet u ndërtua në formën e një fortifikimi ushtarak mogul. Djali i tij, Xhahangiri ishte i dhënë pas kopshteve, florës dhe faunës, dhe krijoi shumë kopshte brenda Fortesës së Kuqe ose Lal Qil'as. Shah Jahani, i njohur për interesin e tij zjarrtë për arkitekturën, i dha Akbarabadit monumentin e tij më të vlerësuar, [[Taxh Mahali]]n. I ndërtuar në kujtim të dashurisë për gruan e tij Mumtaz Mahal, mauzoleu u përfundua në vitin 1653. Më vonë, gjatë mbretërimit të tij, Shah Xhahani e zhvendosi kryeqytetin në [[Delhi]], por djali i tij, Aurangzebi e ktheu përsëri atë në Akbarabad, duke e uzurpuar fronin dhe burgosur të atin në fortesë. Akbarabadi mbeti kryeqyteti i Indisë, gjatë sundimit të Aurangzebit, deri sa ai e zhvendosi atë në Aurangabad në rajonin e Dekanit në vitin 1653. === Periudha e mëvonshme === [[File:Agra, Main Street, c.1858.jpg|thumb|left|357px|Agra, rruga kryesore, rreth v. 1858]] Pas rënies së Perandorisë Mogule, qyteti ra nën ndikimin e marathasve dhe u quajt Agra, përpara se të binte në duart e britanikëve në vitin 1803. Në vitin 1835, kur u krijua nga britanikët ‘presidenca e Agrës’, qyteti u bë selia e qeverisë dhe vetëm dy vjet më vonë pa urinë e viteve 1837–38. Gjatë Rebelimit Indian të vitit 1857, sundimi britanik në Indi u kërcënua, lajmi i rebelimit e arriti Agrën më 11 maj dhe më 30 maj dy kompani të këmbësorisë vendore, regjimentet e 44-rt dhe 67-të, u rebeluan dhe marshuan për në Delhi. Mëngjesin tjetër trupat indiane në Agra u detyruan të çarmatosen, më 15 qershor [[Gwaliori]] (që gjendet në jug të Agrës) u rebelua. Më 3 korrik, britanikët u detyruan të tërhiqen në fortesë. Dy ditë më vonë një forcë e vogël britanike në Sucheta u mund dhe u detyrua të tërhiqet, gjë që çoi në plaçkitjen e qytetit nga një turmë. Megjithatë, rebelët u zhvendosën në Delhi, që i lejoi britanikët ta rikthenin rendin nga 8 korriku. Delhi iu dorëzua britanikëve në shtator, muajin pasues rebelët ikën nga Delhi bashkë me rebelët nga India Qendrore, duke marshuar për në Agra, por u mundën. Pas kësaj, sundimi britanik u stabilizua përsëri në qytet deri në pavarësinë e Indisë në 1947.<ref name='Digital South Asia Library of University of Chicago'>{{cite journal|title=Agra City|journal=Imperial Gazetteer of India|lang=en|volume=5|pages=83–4|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|format=GIF|accessdate=8 nëntor 2009|archive-date=22 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522172131/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|url-status=dead}}</ref> === Trashëgimia === Agra ka lidhje historike me Shauripurin e Xhainizmit dhe Runuktan e Hinduizmit të vitit 1000 p.e.s. Ajo është vendlindja e besimit të njohur si Din-i-Ilahi, që lulëzoi gjatë sundimit të [[Akbar]]it dhe besimi Radha Swami, që ka rreth 2 milionë ndjekës. [[Taxh Mahali]], [[Fortesa e Agras]] dhe [[Fatehpur Sikri]] janë monumente të trashëgimisë botërore të UNESCO-s. ==Klima== Agra karakterizohet nga një klimë gjysëm e thatë që kufizohet me një klimë të lagësht subtropikale. Qyteti karakterizohet nga dimra të butë, vera të thata dhe të nxehta si dhe një stinë musonesh. Megjithatë musonet, megjithëse thelbësorë në Agra, nuk janë mjaft të fortë sa musonet në pjesët e tjera të Indisë. Ky është faktori kryesor i klimës gjysëm aride në Agra në dallim nga klima e lagësht subtropikale. {{Weather box | location = Agra, Indi <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = NOAA (1971–1990),<ref name= "NOAA">{{cite web|url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/IN/42261.TXT|lang=en|title=Agra Climate Normals 1971-1990|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|accessdate=18 janar 2014}}</ref> World Meteorological Organization (reshjet 1901–2000)<ref name= "WMO">{{cite web|url=http://worldweather.wmo.int/066/c01561.htm|language=en|title=World Weather Information Service–Agra|publisher=World Meteorological Organization|accessdate=18 janar 2014|archive-date=9 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109065849/http://worldweather.wmo.int/066/c01561.htm|url-status=dead}}</ref> dhe India Meteorological Department (rekordet).<ref name="IMD">{{cite web|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|format=PDF|title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010|lang=en|publisher=India Meteorological Department|df=dmy|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=21 maj 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf}}</ref> | Jan high C = 22.3 | Feb high C = 25.2 | Mar high C = 32.0 | Apr high C = 38.5 | May high C = 41.6 | Jun high C = 40.7 | Jul high C = 35.2 | Aug high C = 33.7 | Sep high C = 34.4 | Oct high C = 34.3 | Nov high C = 29.7 | Dec high C = 24.0 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 8.0 | Feb low C = 10.4 | Mar low C = 15.9 | Apr low C = 22.3 | May low C = 26.4 | Jun low C = 28.5 | Jul low C = 26.8 | Aug low C = 25.8 | Sep low C = 24.4 | Oct low C = 19.9 | Nov low C = 13.7 | Dec low C = 9.1 <!-- temperatura mesatare për muajin në ° C --> | Jan mean C = 15.1 | Feb mean C = 17.8 | Mar mean C = 24.0 | Apr mean C = 30.5 | May mean C = 34.0 | Jun mean C = 34.6 | Jul mean C = 31.1 | Aug mean C = 29.6 | Sep mean C = 29.4 | Oct mean C = 27.0 | Nov mean C = 21.7 | Dec mean C = 16.6 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 13.2 | Feb precipitation mm = 17.6 | Mar precipitation mm = 9.3 | Apr precipitation mm = 6.3 | May precipitation mm = 11.3 | Jun precipitation mm = 55.7 | Jul precipitation mm = 203.3 | Aug precipitation mm = 243.2 | Sep precipitation mm = 129.7 | Oct precipitation mm = 24.8 | Nov precipitation mm = 4.3 | Dec precipitation mm = 6.1 <!-- Lagështia mesatare për muajin në %--> | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 55 | Mar humidity = 45 | Apr humidity = 35 | May humidity = 34 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 72 | Aug humidity = 77 | Sep humidity = 67 | Oct humidity = 54 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 64 }}} ==Demografia== Sipas censusit indian të vitit 2011,<ref name="population"/><ref name="AGR"/> qyteti i Agrës ka një popullsi prej 1,585,704 banorësh, ndërsa popullsia e kantonit të Agrës është 53,053. Aglomerati urban i Agrës ka një popullsi prej 1,760,285 banorësh.<ref name="AGR"/> Meshkujt përbëjnë 53% të popullsisë ndërsa femrat 47%. Qyteti i Agrës ka një përqindje mesatare të alfabetizmit prej 73.11%, më e ulët se mesatarja kombëtare prej 74%.<ref name="AGR"/> Përqindja e alfabetizmit të meshkujve është mjaft më e lartë se ajo e femrave. Raporti seksual në qytet është 875 femra për njëmijë meshkuj, ndërsa raporti seksual fëminor është 857 për mijë.<ref name="AGR"/> Raporti i alfabetizmit në distriktin e Agrës është 62.56%.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/news/Yadav-village-near-Agra-to-boycott-polls/articleshow/33460267.cms?</ref> {{bar box |title=Feja në Agra<ref name="AGR">http://www.census2011.co.in/census/city/115-agra.html Agra City Population Census 2011</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|Hindut|orange|80.68}} {{bar percent|Myslimanët|green|15.37}} {{bar percent|Xhainistët|pink|1.04}} {{bar percent|Të pa deklaruarit|red|1.66}} {{bar percent|Të tjerë†|black|1.25}} |caption=Shpërndarja e besimit në Agra<br /> †<small>Përfshin të krishterët (0.42%), sikistët (0.62%) dhe budistët (<0.19%).</small> }} Sipas censusit të vitit 2011, distrikti i Agrës ka një popullsi prej 4,380,793 banorësh,<ref name="districtcensus">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/district.php|title=District Census 2011|lang=en|accessdate=30 shtator 2011|year=2011|publisher=Census2011.co.in}}</ref> pak a shumë sa popullsia e shtetit të [[Moldavia|Moldavisë]]<ref name="cia">{{cite web|author=US Directorate of Intelligence|title=Country Comparison: Population|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|lang=en|accessdate=1 tetor 2011|lang=en|archive-date=27 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|url-status=dead}}</ref> ose shteti amerikan i [[Kentucky]]t.<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data, Kentucky|publisher=U. S. Census Bureau|accessdate=30 shtator 2011|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225031104/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archivedate=25 dhjetor 2010}}</ref> Agra renditet si distrikti i 41-të nga 640 distrike në Indi për popullsi.<ref name="districtcensus"/> Distrikti ka një dendësi popullsie prej 1084 /km².<ref name="districtcensus"/> 52.5% e popullsisë së Agrës i përketë moshës 15–59 vjeç. Rreth 11% e popullsisë është nën moshën 6 vjeç. Agra mbizohërohet nga yadavët dhe jatët. Në qytet hindut përbëjnë 88.77% të popullsisë, ndërsa myslimanët 9.30%.<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/muslim-growth-outsmarts-hindus-for-the-first-time-in-mughal-city-agra/1/461217.html|work=India Today|language=en|title=Muslim growth outsmarts Hindus for the first time in Mughal city Agra}}</ref> [[Hinduizmi]], [[Islami]] dhe [[Xhainizmi]] janë tre besimet kryesore në distriktin e Agrës me një përqindje prej 80.68% hindush, 15.37% myslimanësh dhe 1.04% xhainistë. Besimet e tjera përbëjnë 1.5% të popullsisë. ==Transporti== ===Ajror=== Air India fluturon në sektorët në vijim në Aeroportin e Agras: '''[[Delhi]]''' - '''[[Varanasi]]''' - '''Agra''' (të hënën, të mërkurën dhe të shtunën)<br> '''Agra''' - '''Khaxhuraho''' - '''[[Varanasi]]''' - '''Delhi''' (të hënën, të mërkurën dhe të shtunën)<br /> '''[[Mumbai|Bombei]]''' - '''Agra''' - '''Bombei''' (të martën dhe të enjten) Air India e lidh Agran me pjesën tjetër të botës nëpërmjet Bombeit dhe Delhit 5 ditë në javë. Këto fluturime zakonisht zhvillohen në kohë dhe me ngarkesë të plotë. Agra ka akoma nevojë për më shumë fluturime të përditshme për në '''[[Kalkuta]]''', '''Jaipur''', '''Goa''', '''Kochi''', '''Delhi''', '''Bombei''', '''[[Laknau]]''', '''[[Varanasi]]''' dhe destinacione të tjera turistike brenda vendit. Shumë linja ajrore janë duke treguar interes për të nisur shërbimet nga Agra në të ardhmen e afërt. ;Aeroporti Ndërkombëtar Taxh: Për Agran është propozuar një aeroport i ri ndërkombëtar për ti dhënë një nxitje turizmit në [[Uttar Pradesh]]. Projekti i "Aeroportit Ndërkombëtar Taxh" në Agra do të zbatohet në marrëveshje me qeverinë e shtetit sipas prioriteti kryesor të këtij projekti, [[Taxh Mahali]], që është vendi më i vizituar turistik në botë. Consortium of Rites Ltd dhe KPMG Advisory Services Pvt Ltd, këshilluesit e zgjedhur për këtë projekt, bënë një prezantim të detajuar të Komiasioneri i Infrastrukturës dhe Zhvillimit Industrial, Anil Kumar Gupta mbi hapat e mëtejshëm të projektit. Këshilluesve ju kërkua të identifikoheshin vendet më të përshtatshëm në fundin e këtij viti buxhetor. Vendi i projektit do të zgjidhet në mënyrë që të mundësoi projektimin dhe aprovimin e menjtëhershëm të zbatimit pa pengesa. Për ta zhvilluar nëpërmjet partneritetit publik privat, në mënyrë që të siguroi zbatimin në afat të projektit, qeveria ka siguruar bashkëpunimin e plotë në të gjitha nivelet e administratës. Zhivllimi i një aeroporti ndërkombëtar pranë Taxh Mahalit do të rrisi numrin e turistëve, aeroporti i ri do të plotësoi kështu nevojat e fluturimeve të shpeshta, të sipërmarrjeve dhe eksporteve nga rajoni. Nëse gjithçka shkon sipas planit, Agra do të ketë një aeroport ndërkombëtar në vitin 2021 ose 2022. [[File:Agra Cantonment railway station - 5.jpg|thumb|358px|Stacioni Hekurudhor i Kantonit të Agras]] ===Hekurudhor=== Agra gjendet në linjën qendrore hekurudhore midis Delhit dhe Bombeit, midis Delhit dhe Madrasit dhe shumë trena si Bhopal Shatabdi, Taj Express, Bhopal Express, Malwa Express, Gondwana Express, Jabalpur - Jammutawi Express, Shreedham Express, Garib Rath, Tamil Nadu Express, Chennai Rajdhani, Allahabad Mathura Express etj. e lidhin atë me të gjithë qytetet kryesore indiane si [[Nju Delhi]], [[Mumbai|Bombei]], [[Kalkuta]], Madrasi, Visakhapatnami, [[Hajderabadi]], Bengaluru, [[Pune]], Bhopali, Indore, Kochi, [[Gwaliori]], Jabalpuri, [[Uxhaini]], [[Xhaipuri]], Aligarh, [[Mathura]], Alwari, [[Laknau]], Thiruvananthapurami etj. Përmes Agras udhëtojnë edhe disa trena lindorë nga Delhi, në lidhje të drejtpërdrejtë me pika në Indinë Lindore, duke përfshirë edhe Kalkutën, janë të disponueshme. Janë afërsisht 20 trena për në [[Nju Delhi]] dhe Nyjen e [[Gwaliori]]t çdo ditë dhe të paktën tre ose katër për në Bhopal, Indore, Nagpur, Bombei dhe Madras. Në Agra ndodhen tre stacione hekurodhore kryesore. ====Stacionet hekurudhore==== [[File:Agra Cantt.jpg|thumb|left|327px|Stacioni Hekurudhor i Kantonit të Agras]] Stacionet hekurudhore të disponueshëm nga Rrjeti Hekurudhor Indian në Agra janë:</br> * Stacioni Hekurudhor i Kantonit të Agras * Stacioni Hekurudhor i Fortesës së Agras, Agra * Stacioni Hekurudhor i qytetit të Agras * Stacioni Hekurudhor Raja Ki Mandit, Agra * Stacioni Hekurudhor Idgah, Agra * Stacioni Hekurudhor i Urës Yamuna, Agra * Stacioni Hekurudhor Billochpura, Agra * Stacioni Hekurudhor Fatehpur Sikri, Agra * Stacioni Hekurudhor Etmadpur, Agra * Stacioni Hekurudhor i Trasesë Keetham ====Treni me shpejtësi gjysëm të lartë Agra-Delhi ==== Në korrik 2014, një provë udhëtoi një "tren të shpejtësisë gjysëm të lartë" me 10 vagona dhe 2 gjeneratorë midis [[Nju Delhi]]t dhe Agras arriti shpejtësinë 160&nbsp;km/h. Hekurudhat po planifikojnë që nga nëntori 2014 ti fusin këta trena në shërbim. New Delhi Agra Shatabdi Express është një tren i të njëjtit tip, që merr rreth 2 orë për ta përfunduar udhëtimin e tij. Një tren i ri i shpejtësisë gjysëm të lartë, Gatimaan Express, që redukton kohën e udhëtimit midis Delhit dhe Agras në 100 minuta ka filluar më 5 prill 2016. ===Rrugor=== Vendqëndrimi i Autobuzave Idgah, Taj Depot, Ford Depot dhe Terminali i Autobuzave Ndërshtetëror janë vendqëndrimet kryesore të autobuzave në Agra, që e lidhin atë me shumicën e qyteteve të mëdha në Indinë Veriore. Është një nyje e rëndësishme e autostradave me tre 3 autostrada kombëtare dhe 2 autostrada të shpejta (Autostrada e Shpejtë Yamuna dhe Autostrada e Shpejtë Agra-Laknau) nisin nga Agra. Një tjetër autostradë kombëtare kalon përmes qytetit duke e çuar në 7 numrin e autostradave. * Nga Delhi: Autostrada Kombëtare 19 (numri i vjetër 2), një autostradë moderne e ndarë, që lidh largësinë 200&nbsp;km nga Delhi në Agra. Udhëtimi zgjat rreth 4 orë. Hyrja kryesore për në autostradë është përgjatë rrugës Mathura në Delhi, por, nëse vjen nga jugu i Delhit ose Aeroporti i Delhit, ësthë më e lehtë të marrës Aurobindo Marg (rruga Mehrauli) dhe pastaj të marrësh Autostrada Kombëtare 2 nëpërmjet Tughlakabadit. * Nga Delhi / Noida: Autostrada e Shpejtë Yamuna, një autostradë moderne me hyrje të kontrolluar që lidh largësinë 200&nbsp;km nga Delhi në Agra. Udhëtimi zgjat rreth 2 orë. Kjo autostradë ka nyje për në Aligarh dhe [[Mathura]] nëpërmjet autostradave shtetërore. * Autostrada e Shpejtë Yamuna (më parë e quajtur Autostrada e Shpejtë Taj) ësthë një autostradë me 6-korsi (e zgjerueshme në 8 korsi), 165&nbsp;km e gjatë, një autostradë e shpejtë me hyrje të kontrolluar, që lidh Noidan e madhe me Agran nëpërmjet Khairit dhe [[Mathura]]s në shtetin indian të Uttar Pradeshit. * Autostrada Kombëtare 509 (numri i vjetër 93) është një autostradë kombëtare që lidh Agran me Moradabadin nëpërmjet Aligarhut. * Autostrada e Shpejtë Agra-Laknau është një autostradë me 6-korsi (të zgjerueshme në 8 korsi), 302&nbsp;km e gjatë, me hyrje të kontrolluar, që lidh [[Laknau]]n me Agran nëpërmjet Kannaujit dhe Etawahut në shtetin e [[Uttar Pradesh]]it. ===Transporti vendor=== Shërbimet urbane menaxhohen nga Korporata Bashkiake e Agras. Mënyra të tjera transporti përfshijnë rikshout dhe autorikshout. Ndërsa pasagjerët duhet të negociojnë pagesën e rikshouve që zakonisht janë të shtrenjtë, ekziston një sistem i quajtur 'Tempo' që përfshin autorikshou që bëjnë itinerare të caktuara. Tempot marrin rreth 6 persona njëkohësisht dhe duket se janë më ekonomikët dhe praktikët. Mjetet ndotëse nuk lejohen pranë [[Taxh Mahali]]t, kështu që duhen marrë makina elektrike ose Tonga që një km larg Taxh Mahalit. ===Metroja=== [[Taxh Mahali]], [[Fortesa e Agras]] dhe [[Varri i Akbarit]], përveç monumenteve të tjera të qytetit tani do të kenë një lidhje me metro. Raporti i fizibilitetit i hartuar nga Rail India Technical and Economic Service (RITES) ka propozuar 30 stacione, 11 nëntokësorë dhe 19 mbi tokë, për dy korridore të tranzitit të shpejtë në qytet në fazën e parë. Dy itineraret janë nga Sikandra në Portën Lindore të Taxh Mahalit nëpërmjet Fortesës së Agras dhe nga Kantoni i Agras për në Kalindi Vihar. [[File:TM from Red Fort.jpg|thumb|357px|[[Taxh Mahali]] nga [[Fortesa e Agras]]]] == Trashëgimia Monumentale Mogule== ===Taxh Mahali=== {{Kryesore|Taxh Mahali}} '''[[Taxh Mahali]]''' {{lang-hi|ताजमहल}} është një mauzole monumental në bregun jugor të lumit Yamuna në qytetin indian të Agras {{coord|27|10|30|N|78|02|31|E|display=inline}} emri i të cilit do të thotë ‘’Kurora e Pallatit’’<ref name="Ahmed1998">Akbar S. Ahmed: [https://books.google.com/books?id=xu8BAwAAQBAJ&pg=PA94 Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World]; 1998, fq. 94</ref>). Ai u porosit në vitin 1632 nga perandori mogul Shah Jahan (mbretërimi 1628–1658), për të bujtur varrin e gruas së tij të parapëlqyer, [[Mumtaz Mahal]]. Varri është pjesa qendrore e një kompleksi 17 hektarë,<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/252|language=en|title=UNESCO Taj Mahal|year=2016|website=UNESCO Culture World Heritage Centre, World Heritage List|publisher=UNESCO|accessdate=10 shtator 2016}}</ref> që përfshin një xhami dhe një shtëpi mysafirësh dhe është i vendosur në kopshte formale, të kufizuar nga tre krahë me mure me bedena. [[File:Taj Mahal N-UP-A28-a.jpg|thumb|left|358px|Taxh Mahali]] Taxhi Mahali është monumenti më i bukur i ndërtuar prej Mogulëve, sunduesve muslimanë të [[India|Indisë]]. Taxh Mahali u ndwrtua nga perandori Mogul Shah Jahan si vendi i prehjes pwrfundimtare i gruas sw tij tw dashur, [[Mumtaz Mahal]]. Ndërtimi i mauzoleut përfundoi thelbësisht në vitin 1643, por punimet vijuan në fazat e tjera të projektit për 10 vjet të tjerë. Kompleksi besohet se është përfunduar tërësisht në vitin 1653 me një kosto të vlerësuar rreth 32&nbsp;milionë rupi, që mund barazohet afërsisht me vlerën e 52.8&nbsp;miliardë rupive të sotme (827&nbsp;milionë dollarë). Projekti i ndërtimit përfshiu rreth 20 000 artizanë nën drejtimin e një bordi arkitektësh të udhëhequr nga arkitekti i borrit të perandorit, Usta Ahmad Lahauri. Megjithatë [[Ramadan Sokoli]], në veprën e tij studimore "16 Shekuj" shkruan se arkitekti është shqiptari [[Mehmet Isai]] nga [[Opari]] i [[Korçë]]s. I veshur me mermer, ai është ndoshta monumenti më i bukur në Indi. Mund të vëzhgohet që nga [[Fortesa e Agras]] nga ku perandori Shah Jahan e sodiste gjatë 8 viteve të fundit të jetës së tij, si i burgosur nga djali i tij, Aurangzeb. Konsiderohet si një kryevepër e simetrisë. Në të janë skalitur vargje të Kuranit dhe në krye të portës ndodhen 22 kupola të vogla, që simbolizojnë numrin e viteve që u deshën për ndërtimin e monumentit. Taxh Mahali u ndërtua mbi një platformë mermeri sipër një platforme guri ranor. Kupola më elegante e Taxh Mahalit ka një diametër prej 18 metrash në lartësinë 24 m; drejtpërdrejtë nën këtë kupolë ndodhet varri i Mumtaz Mahalit. Varri i Shah Jahanit u vendos pranë varrit të saj nga djali i tij, Aurangzebi. Interioret janë dekoruar me punime të rafinuara zbukurimi, që përfshin gurë gjysëm të çmuar. Taxh Mahali është shpallur [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Monument i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s]] në vitin 1983 si një "xhevahir i artit mysliman në Indi dhe një nga kryeveprat e admiruara universalisht të trashëgimisë botërore". I përshkruar nga laureati i Çmimit Nobel në letërsi [[Rabindranath Tagore]] si "pikë loti në faqen e kohës", ai vlerësohet nga shumë si shembulli më i mirë i [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] dhe një simbol i historisë së pasur të Indisë. Agra zakonisht identifikohet si "Qyteti i Taxhit".<ref name="Madan">Madan Gopal: India Through The Ages; 1990, fq. 173</ref> Taxh Mahali tërheq 7–8 milionë vizitorë në vit. Në vitin 2007, u përfshi në iniciativën e Shtatë Mrekullive të Reja të Botës (2000–2007). ==== Frymëzimi ==== Taxh Mahali u porosit nga perandori Shah Jahan në vitin 1631, për tu ndërtuar në kujtim të gruas së tij [[Mumtaz Mahal]], një princeshë persiane, që vdiq duke lindur fëmijën e tyre të 14-të, vajzën Gauhara Begum.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/a_nav/taj_nav/main_tajfrm.html|title=Public Broadcasting Service|lang=en|publisher=PBS|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=13 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213050957/http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/a_nav/taj_nav/main_tajfrm.html|url-status=dead}}</ref> Ndërtimi i Taxh Mahalit filloi në vitin 1632.<ref name=":0">Jadunath Sarkar: [https://archive.org/stream/studiesinmughali00sarkuoft#page/30/mode/2up Studies in Mughal India]; 1919, fq. 30-1</ref> Oborri perandorak që dokumentoi pikëllimin e Shah Jahanit pas vdekjes së [[Mumtaz Mahal]]it, ilustron historinë e dashurisë si frymëzuese të ndërtimit të Taxh Mahalit.<ref>Muhammad Abdullah Chaghtai: ''Le Tadj Mahal D'Agra (Hindi). Histoire et description'' (Brussels) 1938 fq. 46.</ref><ref>'Abd al-Hamid Lahawri: ''Badshah Namah''; red. Maulawis Kabir al-Din Ahmad dhe 'Abd al-Rahim nën mbikqyrjen e William Nassau Lees. Vol. I, Kalkuta, 1867, fq. 384-9</ref><ref>Muhammad Salih Kambo: ''Amal-i-Sal-lih or Shah Jahan Namah''; red. Ghulam Yazdani, Vol.I (Kalkuta), 1923, fq. 275</ref> Mauzoleu kryesor u përfundua në vitin 1643,<ref name=":0" /> ndërtesat përreth dhe kopshti u përfunduan rreth dhjetë vjet më vonë. {{multiple image | total_width = 432 | border = infobox | image_style = border:none; | image_gap = 1 | header = '''Shah Jahani dhe Mumtaz Mahali''' | image1 = Shahjahan on globe, mid 17th century.jpg | caption1="Shah Jahani mbi një glob", Smithsonian Institution | image2 = Mumtaz Mahal.jpg | caption2 = Pikturë e [[Mumtaz Mahal]]it }} ==== Arkitektura dhe dizajni ==== {{Kryesore|Origjina dhe arkitektura e Taxh Mahalit}} Taxh Mahali përfshin dhe vijon traditat e dizajnit të [[Arkitektura Perse|Arkitekturës Perse]] dhe asaj më të hershme [[Arkitektura Mogule|Mogule]]. Frymëzimi specifik erdhi nga ndërtesat timuride dhe mogule duke përfshirë Gur-e Amir-in (varri i Timurit, pararendësi i Dinastisë Mogule, në [[Samarkanda|Samarkandë]]),<ref>M. A. Chaghtai: ''Le Tadj Mahal''; 1938, fq. 146.</ref> [[Varri i Humayunit]], [[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut]] (ndonjëherë i quajtur ''Taxhi Foshnje''), dhe Xhama Masxhidi i vetë Shah Jahanit në Delhi. Ndërsa ndërtesat e mëparshme mogule ndërtoheshin kryesisht me gurë të kuq ranorë, Shah Jahani promovoi përdorimin e mermerit të bardhë të zbukuruar me gurë gjysëm të çmuar. Ndërimet nën patronazhin e tij arritën nivele të reja rafinimi.<ref>Trewin Copplestone: ''World architecture&nbsp;— An illustrated history''; 1963, fq. 166.</ref> ===== Varri ===== Varri është epiqendra e të gjithë kompleksit të Taxh Mahalit. Është një strukturë e madhe prej mermeri të bardhë, që qëndron mbi një plintë katrore dhe konsiston në një ndërtesë simetrike me një ''iwan'' (portë në formë harku), e kryesuar nga një kuplë e madhe me majëz. Si shumica e varreve mogule, elementet bazë janë me origjinë perse.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç581007/Taj-Mahal|language=en|title=Taj Mahal Mausoleum from Britannica|accessdate=4 mars 2015}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Struktura bazë është një kub i madh shumë-dhomësh me kënde të prera që formojnë një strukturë të barabartë tetëkëndore që është afërsisht 55 m e gjatë në secilin krahë. Secila brinjë e iwanit është e strukturuar me një ''pishtak'' të madh (qemer me dy ballkone të ngjashëm të vendosur në të dy krahët. Ky motiv i ''pishtakëve'' të mbivendosur është kopjuar në zonat e këndeve të prerë, duke e bërë dizajnin tërësisht simetrik në të gjithë krahët e ndërtesës. Varrin e kornizojnë katër minare, në secilin kënd të plintës përballë këndeve të prerë. Dhoma kryesore bujt sarkofagët falls të Mumtaz Mahalit dhe Shah Jahanit; varret e vërtetë ndodhen në një nivel më poshtë.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agratajmahal.asp|title=ASI|accessdate=4 mars 2015|lang=en|archive-date=15 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215034204/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agratajmahal.asp|url-status=dead}}</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeri pamjesh të mauzoleut </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:El Taj Mahal-Agra India0006.JPG|Taxh Mahali nga hyrja kryesore. File:Taj Mahal inside view 02.JPG|Korniza e katër minareve të varrit. File:Inside the Taj Mahal in Agra, India Wellcome V0046065.jpg| image_skyline e brendshme e kupolës sferike mbi varret e Shah Jahanit dhe Mumtazit. File:TajCenotaphs.jpg | Sarkofagët falls të Mumtaz Mahalit dhe Shah Jahanit në dhomën kryesore. File:Tombs-in-crypt.jpg | Varret e vërtetë të Mumtazit dhe Shah Jahanit në nivelin më të ulët. File:Dome Chhatris Spires - Taj Mahal - Agra 2014-05-14 3805.JPG|Kupola kryesore prej mermeri, kupolat e vogla dhe majëzat dekorative që zgjaten nga skajet e mureve bazë. </gallery> |} Veçoria më spektakolare e mauzoleut është kupola prej mermeri që kurorëzon varrin. Kupola është afërsisht 35 m e lartë, afërsisht e njëjtë me gjatësinë e bazës dhe e theksuar nga "tamburi" cilindrik që është afërsisht 7 m i lartë. Për shkak të formës së saj, kupola quhet shpesh një ‘’kupolë qepë’’ ose ''amrud'' (kupolë guava).<ref>{{cite web|url=http://www.strombergarchitectural.com/products/domes/types/onion--bulbous--domes|language=en|title=Onion domes, bulbous domes|publisher=strombergarchitectural.com|accessdate=4 mars 2015|archive-date=7 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507194519/http://www.strombergarchitectural.com/products/domes/types/onion--bulbous--domes|url-status=dead}}</ref> Kreu është dekoruar me një dizajn zambaku që shërben edhe për të theksuar lartësinë e saj. Forma e kupolës theksohet nga katër kupola më të vogla [[çhatri]] të vendosura në këndet e saj, që kopjojnë formën e qepës së kupolës kryesore. Kupola është lehtësisht asimetrike.<ref>{{cite journal|title=On the symmetry of the central dome of the Taj Mahal|last1=Ahuja|first1=Dilip R.|last2=Rajani|first2=M.B.|journal=Current Science|lang=en|volume=110|issue=6|year=2016|pages=996–7|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/110/06/0996.pdf}}</ref> Bazat e tyre me kolona hapen mbi çatinë e varit duke e lejuar dritën në brendësi. Majëzat e larta dekorative (''guldasta'') zgjaten nga skaji i mureve bazë dhe mundësojnë një përforcim pamor të lartësisë së kupolës. Motivi i zambakut përsëritet si te ''[[çhatri]]t'' ashtu dhe te ''guldastat''. Kubeja dhe çhatrit janë të kryesuar nga një majëz e artë që përzien elementet dekorative tradicionale perse dhe hindu. Majëza kryesore fillimisht u bë prej ari por u zëvendësua nga një kopje e bërë prej bakri të praruar në fillim të shekullit të XIX. Kjo karakteristikë mundëson një shembull të qartë të bashkimit të elementeve dekorative perse dhe hindu.<ref>{{cite web|url=http://www.tajmahal.gov.in/exterior_decoration.html|title=Welcome To Official Website of Taj Mahal-U.P.Tourism|lang=en|accessdate=25 maj 2016|archive-date=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531224848/http://www.tajmahal.gov.in/exterior_decoration.html|url-status=dead}}</ref> Majëza është kurorëzuar nga një gjysëm-hënë, motiv tipik islamik, cepat e të cilës janë të drejtuar nga qielli.<ref name="Tillitson, G.H.R. 1990">G.H.R. Tillitson: Architectural Guide to Mughal India; 1990, Chronicle Books.</ref> Minaret, që janë secila mbi 40 m e lartë, paraqesin prirjen e dizenjuesit ndaj simetrisë. Ato janë dizenjuar si minare funksionuese—një element i xhamive, i përdorur nga muezinët për ti thirrur myslimanët në lutje. Secila minare është e ndarë efektivisht në tre pjesë të barabarta nga dy ballkone që rrethojnë trungun. Në krye të kullës ndodhet një ballkon përfundimtar i kurorëzuar nga një [[çhatri]] që pasqyron dizajnin e atyre të varrit. Çhatrit ndajnë të gjitha të njëjtët elemente dekorative të një dizajni zambaku të kurorëzuar nga një majëz e artë. Minaret u ndërtuan pak jashtë plintës në mënyrë që në rast rrëzimi, një incident i shpeshtë me shumë ndërtime të larta të periudhës, materialet e kullave të prireshin të binin larg nga varri. ===== Dekorimet e jashtme ===== Dekorimet e jashtme të Taxh Mahalit janë ndër më të rafinuarat e Arkitekturës Mogule. Me ndryshimin e zonës së sipërfaqes, dekorimet përpunohen në mënyrë proporcionale. Elementet dekorative u krijuan duke vendosur bojë, stuko, zbukurime gurësh ose skalitje. Në përputhje me ndalimin islamik kundër përdorimit të formave antropomorfike, elementet dekorative mund të klasifikohen në kaligrafi, forma abstrakte dhe motive bimore. Përgjatë gjithë kompleksit ndodhen syre nga Kurani që përfshijnë si elemente zbukuruese. Studimet e fundit sugjerojnë se pasazhet u zgjodhën nga Amanat Khan-i.<ref>[http://www.tajmahal.org.uk/calligraphy.html Taj Mahal Calligraphy].</ref> Kaligrafia u krijua nga një kaligraf i quajtur Abdul Haq, të cilit Shah Jahani i dha titullin "Amanat Khan" si shpërblim për "virtuozitetin e tij verbues".<ref name="IAAO">{{cite web|url=http://www.islamicart.com/library/empires/india/taj_mahal.html|title=The Taj Mahal|last=Anon|work=Islamic architecture|publisher=Islamic Arts and Architecture Organization|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=17 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417083242/http://islamicart.com/library/empires/india/taj_mahal.html|url-status=dead}}</ref> Pranë rreshtave nga Kurani në bazën e brendshme të kupolës është shkruar: "Shkruar nga qenia e parëndësishme, Amanat Khan Shirazi".<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/taj_mahal/tlevel_2/t4visit_3calligraphy.html|language=en|title=Public Broadcasting Service|publisher=PBS|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=31 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531164509/http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/taj_mahal/tlevel_2/t4visit_3calligraphy.html|url-status=dead}}</ref> Një pjesë e madhe e kaligrafisë është hartuar në shkrimin e ekstravagant ‘thuluth’ të bërë me gdhendje kuarci të kuq ose mermeri të zi<ref name="IAAO" /> në panele mermeri të bardhë. Panelet më të lartë janë shkruar pak më të mëdhenjë për të pakësuar efektin pjerrësisë kur shihet nga poshtë. Kaligrafia në cenotafet prej mermeri në varr është veçanërisht e hollësishme dhe delikate. Format abstrakte janë përdorur në të gjithë kompleksin, veçanërisht te plintat, minaret, portiku, xhamia, xhavabi dhe, në një masë më të vogël, në sipërfaqen e varrit. Kupolat dhe qemeret e ndërtesave në gurë ranorë janë punuar me vizatime zbukuruese em hulliza për të krijuar forma të stërholluara gjeometrike. Zbukurime në ‘’opus spicatum’’ përcaktojnë hapsirën midis shumë elementeve bashkuese. Zbukurimet e bardha janë përdorur në ndërtesat me gurë ranorë, ndërsa zbukurimet e errëta ose të zeza në ato me mermer të bardhë. Zonat me llaç të ndërtesave prej mermeri janë ngjyrosur me një ngjyrë kontrastuese që krijon një grupim kompleks modelesh gjeometrike. Dyshemetë dhe shëtitoret përdorin pllaka kontrastuese ose blloqe me modele mozaikësh. Mbi muret e ulëta të varrit janë vendosur dado mermeri të bardhë të skalitura me basorelieve realiste lulesh dhe bimësh kacavjerrëse. Mermeri është lëmuar për të përforcuar hollësitë elegante të skalitjeve. Strukturat e dadove dhe hapsira midis harqeve është dekoruar me gdhendje në ‘’pietra dura’’ tepër të stilizuara, përgjithësisht bimë gjeometrike, lule dhe fruta. Gurët zbukurues janë prej mermeri të verdhë, kuarci të kuq dhe xhade, të lëmuar dhe niveluar në sipërfaqen e mureve.<ref name="IAAO" /> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Hollësi të dizajnit të jashtëm </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:The Taj with its minaret.JPG|Baza, kupola dhe një minare. File:Индия39.jpg|Kaligrafi dhe zbukurime bimore mbi iwanin e hyrjes File:Taj Mahal finial-1.jpg|Majëza, tamga e [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]]. File:India-6189 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|kolonë dekoruese që përfundon me majëz File:Agra castle India persian poem.jpg|Bukurshkrim i poemave perse. File:Taj mahal detail outside wall.jpg|Motive bimore. File:Taj Mahal reflective tiles in normal exposure.JPG|Pllaka pasqyruese. File:Мраморная решетка.jpg|Rrjetë mermeri ‘xhali’. File:India-6153 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|Kaligrafi në mure. </gallery> |} ===== Dekorimi i brendshëm ===== Dhoma e brendshme e Taxh Mahalit shkon përtej elementeve dekorative tradicionale. Punimet zbukuruese gdhendëse nuk janë në ‘pietra dura’, por gurë të çmuar dhe gjysëm të çmuar.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-03-19/news/27399169_1_coffee-tables-inlay-work-wood|language=en|title=Economic times article|accessdate=5 maj 2015|archive-date=29 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529010941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-03-19/news/27399169_1_coffee-tables-inlay-work-wood|url-status=dead}}</ref> Dhoma e brendshme është një tetëkëndësh me dizajnin që lejon hyrjen nga çdo faqe, megjithëse vetëm dera e drejtuar nga kopshti në jug përdoret. Muret e brendshëm janë rreth 25 m të lartë dhe të kurorëzuar nga një brendësi "false" kubeje e dekoruar me një motiv diellor. Hapsirën e përcaktojnë tetë harqe pishtakë në nivelin e tokës dhe, si për jashtë, çdo pishtak i ulët është i kurorëzuar nga një i dytë në mes të murit.<ref name="GWW">Vikas Khatri: [https://books.google.co.in/books?id=mVKcA0S3kqYC&pg=PA128 Greatest Wonders of the World]; 2012, fq. 128</ref> Katër hareqet e sipërm qëndrorë formojnë ballkone ose zona shikimi, ku çdo dritare e jashtme ballkoni ka ekrane të stërholluar ''xhali'' të skalitur në mermer. Përveç dritareve të ballkoneve, drita hyn nëpërmjet hapjeve të mbuluara me çhatri në kënde. ''Xhalit'' që kufizone me cenotafet janë të përbërë nga tetë panele të skalitur me punim të stërholluar çpues. Sipërfaqet e mbetura janë zbukuruar në hollësi elegante me gurë gjysëm të çmuar që formojnë bimë të gërshetuara kacavjerrëse, fruta dhe lule. Çdo mur i dhomës është dekoruar mjeshtërisht me basorelieve dadosh, gdhendje të stërholluar guri dhe panele të rafinuara kaligrafike që pasqyrojnë, në hollësi, elementet e dizajnit që shihen përgjatë pjesës së jashtme të kompleksit.<ref>Ali & Tabassum Javid: [https://books.google.co.in/books?id=fg-lGID3WpQC&pg=PA272 World Heritage Monuments and Related Edifices in India]; volumi 1, 2008, fq. 309</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Hollësi të dizajnit të brendshëm </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:Flowers in Marble, the Taj Mahal, Agra, Uttar Pradesh, India.jpg|Lule të skalitura në mermer. File:TajJaliInlay.jpg|Hollësi i zbukurimit në ‘pietra dura’ të ''xhalit''. File:TajJaliPiercwork.jpg|Eleganca punimi të stërholluar File:Taj Mahal Mosque Interior Hall.jpg|Harkada të xhamisë. File:TajPaintedGeometry.JPG|Vizatim i gdhendur. File:TajFinialTiling.jpg|Pllaka të dekoruara me majëz. File:Banke bihari (344).JPG|Zbukurim i tavanit të kupolës File:Carving Work on Limestone - Ajith.JPG|Detaje nga punimi i një ''xhali''. </gallery> |} Tradita myslimane e ndalon dekorimin e rafinuar të varreve. Kështu, trupat e Mumtazit dhe Shah Jahanit u vendosën në një kriptë relativisht të thjeshtë poshtë dhomës kryesore me fytyra të kthyera djathtas në drejtim të [[Meka|Mekës]]. Cenotafi i Mumtaz Mahalit është vendosur në qendrën e saktë të dhomës kryesore mbi një bazë drejtkëndore mermeri 1.5 me 2.5 m. Si baza ashtu dhe varroshi janë zbukuruar në mënyrë të stërholluar me gurë të çmuar dhe gjysëm të çmuar. Mbishkrimet kaligrafike mbi varrosh identifikojnë dhe lavdërojnë Mumtazin. Mbi kapakun e varroshit ndodhet një tabletë e ngritur drejtkëndore që sugjeron një tabelë shkrimi. Cenotafi i Shah Jahanit ndodhet përkrahë të Mumtazit në anën perëndimore, që është i vetmi element asimetrik në të gjithë kompleksin. Cenotafi i tij është më i madh sesa i gruas, por pasqyron të njëjtët elemente: një varrosh më i madh mbi një bazë pak më të lartë i dekoruar mjeshtërisht me gurë të gdhendur dhe kaligrafia që e identifikon atë. Mbi kapakun e varroshit është skalitur një kuti e vogël pene.<ref name="GWW" /> Kutia e penës dhe tabela e shkrimit janë ikona tradicionale, mortore mogule që dekorojnë si varroshet e burrave ashtu dhe të grave. Kaligrafia në anët e varrit të vërtetë të Mumtaz Mahalit paraqet Nëntëdhjetë e Nëntë Emrat e Zotit. Varri i Shah Jahanit mban një mbishkrim kaligrafik që lexon: "Ai udhëtoi nga kjo botë për në sallën e gostisë së Përjetësisë natën e 26 të muajit të Raxhabit, në vitin 1076 hixhra".<ref>{{cite web|url=http://www.taj-mahal.net/augEng/textN/p76.htm|title=The Rauza (Tombs) in the Mausoleum|work=Taj.net|lang=en|accessdate=5 maj 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428133614/http://www.taj-mahal.net/augEng/textN/p76.htm|archivedate=28 prill 2015}}</ref> ===== Kopshti ===== {{Kryesore|Kopshtet Mogule}} [[File:Taj Mahal 5.jpg|thumb|left|369px|Shëtitoret përkrahë pellgut pasqyrues]] Kompleksi është i vendosur përreth një ''[[charbaghu]]'' të madh katror 300 m. Kopshti përdor rrugica të ngritura që ndajnë secilën nga katër zonat e kopshtit në 16 parcela të fundosura me shtrate lulesh. Në mes të rrugës midis varrit dhe portikut në qendër të kopshtit ndodhet një depozitë e ngritur mermeri me një pellg pasqyrues të vendosur në aksin veri-jug për të pasqyruar pamjen e mauzoleut. Depozita e ngritur prej mermeri quhet ''Al Hawd al-Kawthar'' që do të thotë "Ujëmbledhësi i Teprisë" premtuar Muhametit.<ref name="Begley">{{cite journal|last=Begley|first=Wayne E.|title=The Myth of the Taj Mahal and a New Theory of Its Symbolic Meaning|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1979-03_61_1/page/14|journal=The Art Bulletin|lang=en|volume=61|issue=1|page=14|date=mars 1979|doi=10.2307/3049862}}</ref> Gjetiu, kopshti planifikohet me shëtitore pemësh dhe çesma. Kopshti ‘’charbagh’’, një dizajn i frymëzuar nga [[Kopshtet Perse]], u fut në Indi nga Baburi, perandori i parë mogul. Ai simbolizon katër lumenjtë që rrjedhin në Xhenet dhe imitojnë Kopshtin e Parajsës të rrjedhur nga ''paridaeza'' persian, që do të thotë 'kopësht i rrethuar me mur'. Në tekstet mistike islamike të Periudhës Mogule, Parajsa përshkruhet si një kopësht ideal teprie me katër lumenj që rrjedhin nga një burim ose mal qendror, që e ndan kopshtin në veri, perëndim, jug dhe lindje. Shumica e charbaghëve mogulë janë drejtkëndorë me një varr ose pavijon në qendër. Kopshti i Taxh Mahalit është i pazakontë në elementin kryesor, varrin, që është i vendosur në skajin e kopshtit. Me zbulimin e [[Mehtab Baghu]]t ose "Kopshtit të Dritës së Hënës" në anën tjetër të lumit Yamuna, interpretimi i Archaeological Survey of India është se vetë lumi Yamuna u përfshi në dizajnin e kopshtit dhe u projektua të përfaqësonte një nga lumenjtë e Parajsës.<ref>{{cite journal|last=Wright|first=Karen|date=1 korrik 2000|title=Works in Progress|journal=Discover|location=Waukesha, WI, USA|publisher=Kalmbach Publishing|url=http://discovermagazine.com/2000/jul/featworks|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015}}</ref> Ngjashmëritë në planimetri dhe karakteristika arkitekturore me Kopshtet Shalimar sugjerojnë se kopshtet janë projektuar nga i njëjti arkitekt, Ali Mardani.<ref>John Allan: The Cambridge Shorter History of India; 1958, fq. 318</ref> Përshkrimet e hershme të kopshtit tregojnë morinë e bimësisë, duke përfshirë trëndafila, dafodilë dhe fruta.<ref>[http://travel.howstuffworks.com/taj-mahal-landmark.htm The Taj by Jerry Camarillo Dunn Jr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616160025/http://travel.howstuffworks.com/taj-mahal-landmark.htm|language=en|date=16 qershor 2008}}.</ref> Me rënien e Perandorisë Mogule, Taxh Mahali dhe kopshtet e tij degraduan po ashtu. Nga fundi i shekullit të XIX, [[Perandoria Britanike]] kontrollonte më shumë se tre të pestat e Indisë<ref name="Royals">Sue Royals: [https://books.google.com/books?id=NB4R6JBqkaQC Our Global Village – India]; 1996, fq. 7</ref> dhe mori kontrollin e Taxh Mahalit. Ajo e ndryshoi peizazhin sipas shijeve të tyre, duke i ngjarë kështu lëndinave formale të Londrës.<ref name="Koch, p. 139">Ebba Koch: The Complete Taj Mahal: And the Riverfront Gardens of Agra; 2006, fq. 139.</ref> [[File:Taj 12.jpg|thumb|358px|Porta e Madhe (Darwaza-i rauza), hyrja kryesore për në mauzole.]] ===== Ndërtesat periferike ===== Kompleksi i Taxh Mahalit është i kufizuar në tre krahë nga mure me bedena, me gurë të kuq ranorë; ndërsa krahu tjetër i drejtuar nga lumi është i hapur. Jashtë mureve ndodhen mjaft mauzoleumë shtesë, duke përfshirë ata të grave të tjera të Shah Jahanit dhe një varr më i madh për shërbëtorin e parapëlqyer të Mumtazit.<ref>{{cite web|url=http://thetajindia.weebly.com/outlying-buildings.html|language=en|title=Thetajindia.weebly.com|accessdate=7 shkurt 2015}}</ref> Porta kryesore (''darwaza'') është një strukturë monumentale e ndërtuar kryesisht prej mermeri dhe përkujtuese e Arkitekturës Mogule të perandorëve më të hershëm. Harkadat e saj pasqyrojnë formën e harkadave të varrit dhe harqet e tij ''pishtakë'' përfshijnë kaligrafinë që zbukuron varrin. Tavanet sferikë kanë dizajne të stërholluar gjeometrike si ata që gjenden në ndërtesat e tjera prej guri ranor në kompleks.<ref>{{cite web|url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&id=598:taj-mahal-tour&Itemid=475|title=Taj Mahal Tour|work=Indiatribune.com|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=4 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204161834/http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&id=598:taj-mahal-tour&Itemid=475|url-status=dead}}</ref> Në skajin e largët të kompleksit ndodhen dy ndërtesa të mëdha prej guri të kuq ranor që pasqyrojnë njëra-tjetrën. Pjesa e mbrapme e ndërtesave paralelizojnë muret perëndimore dhe lindore. Ndërtesa perëndimore është një xhami, ndërsa tjetra është ''xhavabi'', megjithëse u ndërtua për balancim arkitekturor mund të ketë shërbyer si shtëpi mysafirësh. Dallimet mes dy ndërtesave përfshijnë mungesën e mihrabit të ''xhavabit'' dhe dizajni gjeometrik i dyshemeve, ku dyshemeja e xhamisë është projektuar me skicimin e 569 qilimave të lutjeve në mermer të zi. Dizajni bazë i një salle të gjatë të xhamisë të kurorëzuar nga tre kube të ngjashme është i ngjashëm me të tjerët e realizuar nga Shah Jahani, veçanërisht ''Masxhid-i Xhahan-Numa'', ose Xhama Masxhidi i Delhit. Xhamitë mogule të kësaj periudhe e ndajnë sallën e shenjtërores në tre zona duke përfshirë një shenjtërore kryesore dhe shenjtërore pak më të vogla në anët e tjera. Te Taxh Mahali, secila shenjtërore hapet drejt një kubeje të gjerë sferike. {{wide image|Taj Mahal-10 (cropped).jpg|876px|{{center|Taxh Mahali dhe ndërtesat dytësore të para përgjatë Lumit Yamuna (pamje veriore)}}}} ==== Ndërtimi ==== Taxh Mahali është ndërtuar mbi një parcelë toke në jug të qytetit të rrethuar me mure të Agras. Shah Jahani i ofroi Maharaxha Jai Singh-ut një pallat të madh në qendër të Agras në shkëmbim të terrenit.<ref>M. A. Chaghtai: ''Le Tadj Mahal''; 1938, fq. 54</ref><ref>'Abd al-Hamid Lahawri: ''Badshah Namah''; Vol. I, 1867, fq. 403</ref> Një sipërfaqe prej pak a shumë 1.2 hektarësh u gërmua, u mbush për të pakësuar depërtimin e ujit dhe u nivelua 50 m mbi bregun e lumit. Në zonën e varrit, u gërmuan puse dhe u mbushën me gurë dhe çakull për të formuar themelet e mauzoleut. Në vend të kallamave të bambusë, punëtorët ndërtuan një skeleri kolosale prej tullash që pasqyronte varrin. Skeleria ishte e stërmadhe sa përgjegjësit e punëtorëve e vlerësuan se do të merrte vite për tu çmontuar.<ref>{{cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/1523242|title=Mughal Palace Gardens from Babur to Shah Jahan (1526-1648)|journal=Muqarnas|volume=14|year=1997|pages=143-165|author=Ebba Koch|publisher=Brill|issn=07322992|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015}}</ref> Taxh Mahali u ndërtua duke përdorur materiale nga e gjithë [[India]] dhe [[Azia]]. Besohet se për të transportuar materialet u përdorën më shumë se 1000 elefantë. Mermeri i bardhë i tejdukshëm u soll nga Makrana në Raxhastan, kuarci i kuq nga [[Panxhabi]], xhada dhe kristali nga [[Kina]]. Bruzi u soll nga [[Tibeti]], ‘lapis lazuli’ nga [[Afganistani]], safiri nga [[Sri Lanka]], ndërsa karneliani nga [[Arabia]]. Në tërësi, u gdhendën për zbukurime njëzet e tetë tipe gurësh të çmuar dhe gjysëm të çmuar mbi mermer të bardhë. Sipas legjendës, Shah Jahani dekretoi se kushdo mund të mbante tulla të marra nga skeleria dhe kështu ajo u çmontua nga fshatarët përgjatë natës. Për të transportuar mermerin dhe materialet e tjera për në sitin e ndërtimit u ndërtua një platformë dheu të ngjeshur 15 kilometra (9.3&nbsp;milje) dhe skuandrat e njëzet ose tridhjetë blloqe të tërhequr nga qe dhe elefantë me karro të ndërtuara apostafat.<ref name="CarrollDivision1973">David Carroll: [https://books.google.com/books?id=kgkUX5kkCr0C The Taj Mahal]; 1973, fq. 64</ref> Për të ngritur blloet në pozicionin e dëshiruar u përdor një sistem i stërholluar tërheqjeje ‘shtylle dhe trari’. Uji u mor nga lumi nga një seri ''purësh'', një mekanizëm me kova dhe litarë, i vënë në lëvizje nëpërmjet kafshëve, në një depozitë të madhe të ngritur në një depozitë të madhe shpërngarjeje. Kalohej në tre depozita dytësore, nga të cilat tejçohej për në kompleks. Plinta dhe varri morën pak a shumë 12 vjet për tu përfunduar. Pjesët e tjera të kompleksit morën edhe 10 vjet shtesë dhe u përfunduan në radhën minaret, xhamia dhe xhavabi dhe portiku. Duke qenë se kompleksi u ndërtua në faza, ekzistojnë mospërputhje në datat e përfundimit, për shkak të opinionit të ndryshëm mbi "përfundimin". Ndërtimi i vetë mauzoleut u përfundua thelbësisht në vitin 1643,<ref name=":0" /> ndërsa puna vijoi me ndërtesat e tjera dytësore. Vlerësimet e kostos së ndërtimit variojnë për shkak të vështirësive në vlerësimin e kostove sipas kohës. Kosoja e përgjithshme është vlerësuar rreth 32 milionë rupi,<ref name=":0" /> që është rreth 52.8 miliardë rupi të tanishëm indianë (rreth 827 milionë dollarë).<ref>{{cite web|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=rupees+52.8+billion+%28dollars+US%29|title=WolframAlpha Computational Knowledge Engine|lang=en|accessdate=20 maj 2015|publisher=Wolfram Alpha LLC}}</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeri pamjesh të Taxh Mahalit </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:1 (1 of 1)-10.jpg| image_skyline e pasqyruar në ujë File:Taj Mahal East Side.JPG|Pamja lindore në mëngjes File:Taj Mahal Sunset Edit1.jpg|Pamja perëndimore në perëndim File:Taj Mahal in India.jpg|Taxh Mahali në mjegull File:Fountain Facing Assembly Hall - Taj Mahal Complex - Agra 2014-05-14 3810.JPG File:Satti-un-Nisa Mausoleum - Taj Mahal Complex - Agra 2014-05-14 3726-3728 Compress.JPG|Mauzoleu Satti-un-Nisa File:Taj Mahal, Agra - Visit During WCI 2016 (73).jpg File:Taj Mahal, Agra - Visit During WCI 2016 (82).jpg|Tabela e planimetrise se kompleksit në gjuhën hindi File:Jawab at the East of Taj Mahal, Agra.jpg|Xhamia e kompleksit File:North side of the Taj Mahal 03.jpg|Pamja veriore e kompleksit File:Agra 03-2016 03 view from Mehtab Bagh.jpg|Xhavabi </gallery> |} [[File:AgraFort.jpg|thumb|280px|''Porta Amar Singh'', një nga dy hyrjet për në Fortesën e Kuqe të Agrës]] ===Fortesa e Agras=== {{Kryesore|Fortesa e Agras}} '''[[Fortesa e Agras]]''' {{lang-hi|आगरा का किला}} është një fortesë historike në qytetin e Agras. Ndonjëherë e quajtur edhe ''Fortesa e Kuqe e Agras'', ajo u nis nga perandori mogul [[Akbar]] nw vitin 1565. Fortesa së bashku me [[Taxh Mahali]]n dhe [[Fatehpur Sikri]]n janë 3 [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Monumentet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] nw Agra.<ref>{{cite web|title=Agra Fort - World Heritage Centre|url=http://whc.unesco.org/en/list/251|lang=en|work=UNESCO.ORG}}</ref> [[File:Jahangiri Mahal1.JPG|thumb|left|396px|Akbari Mahali, Fortesa e Agras]] Ajo ka shërbyer si rezidencë perandorake e Dinastisë Mogule deri në vitin 1638, kur kryeqyteti u zhvendos nga Agra në [[Fortesa e Kuqe|Fortesën e Kuqe]] në Delhi. dhe ndodhet rreth 2.5&nbsp;km në veri-perëndim të monumentit tjetër të famshëm, [[Taxh Mahali]]t. Fortesa mund të përshkruhet më mirë si një qytet i rrethuar me mure. Një pllakatë guri në portën e fortesës pohon se ajo u ndërtua përpara vitit 1000 por u rindërtua më vonë nga Akbari. Fortesa prej guri të kuq ranor u shndërrua në një pallat gjatë kohës së Shah Jahanit dhe u ripunua gjerësisht me zbukurime mermeri dhe ‘pietra dura’. Ndërtesa të shquara në fortesë përfshijnë Xhaminë e Perlës ose ''Motī Masjid'', Diwan-e-Am-in dhe Diwan-e-Khas-in (sallat e pritjeve publike dhe private), Pallatin e Jahangirit, Khas Mahalin, Shish Mahalin (pallati i pasqyruar) dhe Musamman Burj-an. [[File:Agra Fort, India 1.jpg|thumb|280px|Pamje e jashtme e mureve të Fortesës së Agras]] ====Historia==== Struktura e tanishme u ndërtua nga Mogulët, megjithëse fortesa ishte ndërtuar që të paktën nga shekulli i XI. Fortesa e Agras ishte fillimisht një fortesë me tulla e njohur si Badalgarh, e zotëruar nga Raxha Badal Singh, mbreti hindu Sikarwar raxhput (rreth vitit 1475). Ajo përmendet për herë të parë në 1080, kur e pushtoi një forcë Ghaznavide. Sikandar Lodi (1488–1517) ishte sulltani i parë i [[Delhi]]t që u zhvendos në Agra dhe jetoi në fortesë. Ai e qeverisi vendin nga aty dhe Agra mori statusin e kryeqytetit të dytë. Ai vdiq në vitin 1517 dhe djali i tij, Ibrahim Lodi, e mbajti atë për nëntë vjet deri sa u mund dhe vra në betejën e Panipatit në vitin 1526. Gjatë sundimit të tij ai ndërtoi mjaft pallate, puse dhe xhami në fortesë. Pas betejës së parë të Panipatit në vitin 1526, Baburi fitimtar qëndroi në fortesë, në pallatin e Ibrahim Lodit. Më vonë ai ndërtoi një baoli ([[puset e shkallëzuar|pus të shkallëzuar]]) në të. Perandori Humayun u kurorëzua në fortesë në vitin 1530. Ai u mund në Bilgram në vitin 1540 nga Sher Shah Suri. Fortesa mbeti me Surin deri në vitin 1555, kur Humanyuni e rimori atë. Gjenerali i Adil Shah Surit, Hemu, e ripushtoi Agran në vitin 1556 dhe e ndoqi guvernatorin e mëparshëm deri në Delhi ku u ndesh me Mogulët në Betejën e Tughlaqabadit.<ref name="jnsarkar">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qoRDAAAAYAAJ|title=Military History of India|publisher=Orient Longmans|last=Sarkar|first=Jadunath|year=1960|lang=en|pages=66-7}}</ref> [[File:DIWAN-I-AM.jpg|thumb|left|333px|Diwan-i-Ami]] Duke e kuptuar rëndësinë e pozicionimit të saj qendror, [[Akbar]]i e bëri atë kryeqytetin e tij dhe mbërriti në Agra në vitin 1558. Historiani i tij, Abu'l-Fazl, tregon se ajo ishte një fortesë me tulla e njohur si 'Badalgarh'. Ajo ishte në gjendje të rrënuar dhe Akbarit iu desh ta rindërtonte me gurë të kuq ranorë nga zona Barauli në Raxhastan. Arkitektët i vendosën themelet dhe e ndërtuan me tulla në pjesën e brendshme dhe me gurë ranorë në sipërfaqet e jashtme. Në të punuan rreth 4 000 ndërtues përditë për tetë vjet duke e përfundluar në vitin 1573.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|title=Agra Fort (1983), Uttar Pradesh – Archaeological Survey of India|lang=en|accessdate=19 maj 2013|archive-date=3 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203060952/http://www.asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|url-status=dead}}</ref> Formën e saj përfundimtare e mori vetëm gjatë sundimit të nipit të Akbarit, Shah Jahanit. Sips legjendës Shah Jahani ndërtoi Taxh Mahalin e bukur në kujtim të gruas së tij të parapëlqyer, [[Mumtaz Mahal]]. Ndryshe nga gjyshi i tij, Shah Jahani parapëlqente mermerin e bardhë si material ndërtues. Ai shkatërroi disa ndërtesa të mëparshme brenda fortesës për të bërë të reja. Në fundin e jetës së tij, Shah Jahani u rrëzua nga froni dhe u burgos nga djali i tij, Aurangzebi, në fortesë. Thuhet se Shah Jahani vdiq në Muasamman Burxh, një kullë me një ballkon mermeri me pamje nga Taxh Mahali. Chhatrapati Shivaji e vizitoi Forteswn e Agras, si pasojë e kushteve të Traktatit të Purandarit të hyrë me Mirza Raja Jaisingh-un për të takuar Aurangzebin te Diwan-i-Khas-i (salla e pritjeve të veçanta). Në takim ai u vendos qëllimisht mbrapa njerëzve të rangut të ulët. Shivaji i fyer doli me tërbim nga takimi perandorak dhe u mbyll në zonën e Jai Sing-ut më 12 maj 1666. Duke patur frikë nga burgu, ai u arratis më 17 gusht 1666. Fortesa u pushtua dhe zotërua nga Perandoria Maratha në fillim të shekullit të XVIII. Pas kësaj, ai ndryshoi duar midis Marathas dhe armiqve të tyre shumë herë. Pas mundjes së tyre katastrofike në Betejën e Tretë të Panipatit nga Ahmad Shah Abdali në vitin 1761, Maratha mbeti jashtë rajonit për dhjetëvjeçarin tjetër. Më në fund Mahadji Shinde e mori fortesën në vitin 1785. Gjatë luftës së dytë Anglo-Maratha në 1803 ajo i kaloi East India Company. Fortesa ishte vendi i një beteje gjatë Kryengritjes Indiane të vitit 1857, që shkaktoi fundin e sundimit të East India Company në Indi dhe çoi në sundimin e drejtpërdrejtë të Indisë nga Britania. [[File:RedFortAgra-Map-20080211.jpg|thumb|327px|Plani i Fortesës së Agras në paraqitje në fortesë, 2008]] ====Planimetria==== Fortesa është një shembull tipik i Arkitekturës Mogule, duke paraqitur efektivisht dallimin mes Stilit Indiano-Verior të ndërtimit të fortesave nga atij të Jugut. Në jug, shumica e fortesave u ndërtuan në shtratin e detit, si ajo në Bekal të [[Kerala]]s.<ref>{{cite book|last=Koroth|first=Nandakumar|title=History of Bekal Fort|lang=en}}</ref> Fortesa 380 000 m² ka një plan gjysëm rrethor, korda e saj qëndron paralel me lumin dhe muret e saj janë 21.34 m të lartë. Ledhe të dyfishta kanë kulla masive të rrumbullakta në intervale, me bedena, frëngji, vrima goditjeje dhe fasha horizontale. Në katër faqet e saj gjenden katër porta, ku Porta Khizri hapet drejt lumit. Mjediset e jashtme të ndaluara të kësaj ndërtese fshehin një parajsë të brendshme. Fortesa është ndërtuar në formë gjysmë-hëne, e rrafshët në lindje, me një mur të gjatë pothuajse të drejtë nga ana e lumit. Perimetri i përgjithshëm i saj është 2.4&nbsp;km dhe është e rrethuar nga ledhe të dyfishtë me bedena prej guri të kuq ranor, të ndërprera në intervale të rregullta nga kulla mbrojtëse. Muri i jashtëm është i rrethuar nga një hendek 9 m i gjerë dhe 10 m i thellë. Dy nga portat e fortesës janë të rëndësishme: "Porta e Delhit" dhe "Porta e Lahores". Porta e Lahores është e njohur në popull edhe si "Porta e Amar Singh-ut", për Amar Singh Rathoren. [[File:Akbari Darwaja - Southern Entrance - Agra Fort - Agra 2014-05-14 4028-4031.TIF|thumb|left|444px|pamje panoramike e hyrjes jugore, Akbari Darwaza]] Porta monumentale e Delhit, që drejtohet nga qyteti në anën perëndimore të fortesës, konsiderohet se më madhështorja nga katër portat dhe një kryevepër e kohës së [[Akbar]]it. Ajo u ndërtua rreth vitit 1568 si për të përforcuar sigurinë ashtu dhe si porta formale e perandorit dhe përfshin karakteristika të të dyjave. Ajo është zbukuruar me punime në gdhendje të mermerit të bardhë. Një urë e lëvizshme përdorej për të kapërcyer hendekun dhe të për arritur portën nga toka; brenda, ndodhet një portë e brendshme e quajtur ‘Hathi Pol’ ("Porta e Elefantit") – e ruajtur nga dy elefantë në madhësi reale prej guri me kalëruesit e tyre – i shtonte një tjetër shtresë sigurie. Ura e lëvizshme, pak e ngritur dhe me kthim 90 gradë midis portave të brendshme dhe të jashtme e bënë hyrjen të papushtueshme. Gjatë një rrethimi, sulmuesit do të përdornin elefantë për të thyer portat e fortesës. Pa një nivel, morën vrull, por megjithatë diçka nga kjo planimetri i bënte elefantët inefektivë. Për shkak se Ushtria Indiane (në veçanti Brigada Parashytiste) është duke e përdorur pjesën veriore të Fortesës së Agras, Porta e Delhit nuk mund të përdoret nga publiku. Turistët hyjnë nëpërmjet Portës së Amar Singh-ut. Siti është shumë i rëndësishëm në aspektin e historisë arkitekturore. Abul Fazali tregon se në fortesë u ndërtuan pesëqind ndërtesa në dizajnin e bukur të [[Arkitektura e Bengalit|Bengalit]] dhe [[Guxharat]]it. Disa prej tyre u shkatërruan nga Shah Jahani për ti hapur rrugë pallateve të tij me mermer të bardhë. Shumica e ndërtesave të tjera u shkatërruan nga britanikët midis viteve 1803 dhe 1862 për të ngritur barakat. Pothuajse tridhjetë ngrehina mogule kanë mbijetuar në anën jug-lindore, përballë lumit. Nga këto, Porta e Delhit dhe Porta e Akbarit dhe një pallat – "Bengali Mahali" – janë përfaqësues të ndërtimtarisë së Akbarit. Bengali Mahali është ndërtuar gjithashtu me gurë të kuq ranorë dhe tani është e ndarë në Akbari Mahal dhe Jahangiri Mahal. Akbar Darwaza (Porta e Akbarit) u riemërtuar nga britanikët Porta e Amar Singh-ut. Ajo është e ngjashme në dizajn me Portën e Delhit. Të dyja janë ndërtuar me gurë të kuq ranorë. <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pamje të Fortesës së Agras </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=224px> File:Plan du fort d'Agra (1901).jpg|Plani i Fortesës së Kuqe të Agras nga libri i Murray-it ‘Handbooks for Travellers, 1911’ File:Diwan-E-Aam (Hall of Public Audience).jpg|Eksteriori i Diwan-i-Amit ose Sallës së Takimeve Publike. File:Agra-Fort-Diwan-i-Am-Hall-of-Public-Audience-Apr-2004-03.JPG|Interiori i Diwan-i-Amit File:Diwan-i-Am-1.jpg|Diwan-i-Ami File:Agra Fort - views inside and outside (31).JPG|Porta e Pallatit të Jahangirit File:Agra Fort 20.jpg|Diwan-e-Khasi File:Delhi gate 6.jpg|Porta e Delhit, nga Seeta Ram, 1814–15 File:Agrafortushnish2.jpg|Brendësia e Fortesës së Agras File:Architectural detail, Red Fort, Agra, India (8130236520).jpg|Detaj arkitekturor i fortesës File:Watch tower (Agra Fort)-1.jpg|Kullë vrojtimi e fortesës Image:AgraFortColumn.jpg|Kolonë e dekoruar File:Agrafortushnish3.jpg|Dekorime të tavanit File:Inside Red Fort, Agra.jpg|Brendësia e kompleksit të gjatë të mureve të fortesës File:Garden within the Agra Fort.jpg|Kopësht brenda Fortesës së Agras </gallery> |} [[File:Audienzhalle.jpg|thumb|345px|''Diwan-i-Khas-i'' – Salla e Takimeve Private]] ===Fatehpur Sikri=== {{Kryesore|Fatehpur Sikri}} '''[[Fatehpur Sikri]]''' ({{Lang-hi|फ़तेहपुर सीकरी}}, është një qytet në Distriktin e Agras në Uttar Pradesh të [[India|Indisë]] në koordinatat {{coord|27.091|N|77.661|E|display=inline}}. Qyteti u themelua në vitin 1569 nga perandori mogul [[Akbar]] dhe shërbeu si kryeqyteti i [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] nga viti 1571 deri në vitin 1585, kur u braktis. Pas fitoreve të tij ushtarake mbi Chittor-in dhe Ranthamboren, Akbari vendosi ta zhvendoste kryeqytetin e tij nga Agra në vendndodhjen e re 37&nbsp;km në drejtimin perëndim jug-perëndim mbi kreshtën Sikri, në nder të shenjtit sufi Salim Chishti.<ref>((cite book|editor1=Michael Brand|editor2=Glenn D. Lowry|contribution=Ziyaud-Din A. Desai, Attilio Petruccioli|year=1985|title=Fatehpur Sikri: A Sourcebook|chapter=chapter IV|url=https://books.google.al/books?id=V-xOAAAAMAAJ|publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture at Harvard University and the Massachusetts Institute of Technology|lang=en|pages=53-73|oclc=13285022|accessdate=6 prill 2024}}</ref> Këtu ai filloi ndërtimin e një qyteti të rrethuar me mure, që mori pesëmbëdhjetë vitet në vijim për tu planifikuar dhe ndërtuar, me një sërë pallatesh perandorakë, haremesh, oborreth, një xhami, lagje private dhe ndërtesa të tjera shërbimi. Ai e emërtoi atë Fatehabad, ku fjala perse me origjinë arabe ''fateh'' do të thotë "fitimtar". Më vonë u quajt Fatehpur Sikri. Në Fatehpur Sikri sipas legjendës lindën dhe oborrtarët e famshëm të Akbarit, ''nëntë xhevahiret'' ose Navaratnat. Fatehpur Sikri është një nga shembujt e ruajtur më mirë të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] në Indi. [[File:Entrance to the Fatehpur Sikri's Fort.JPG|thumb|left|358px|Hyrja e Fatehpur Sikrit]] Sipas historianëve bashkëkohorë, Akbari pati një interes të madh në ndërtimin e Fatehpur Sikrit dhe me gjasa diktoi dhe stilin e tij arkitekturor. Duke u përpjekur të ripërtërinte shkëlqimin e oborrit persian të bërë të famshëm nga paraardhësi i tij, Timuri, Akbari e planifikoi kompleksin mbi parimet perse. Por u ndikua edhe nga stilet vendase nëpërmjet zbukurimeve tipike indiane. Gjetja e lehtë e gurit të kuq ranor në zonat e afërta të Fatehpur Sikrit bënë gjithashtu që të gjitha ndërtesat e tij të ndërtoheshin nga ky gur i kuq. Kompleksi perandorak i pallateve përbëhet nga një numër pavijonesh të pavarura të orgnizuara në formë gjeometrike mbi një terren të një niveli, një model i rrjedhur nga tendat e fushimit arabe dhe aziatiko-qendrore. Në tërësi, në këtë mënyrë monumentet në [[Fatehpur Sikri]] pasqyrojnë gjeniun e Akbarit në përshtatjen e ndikimeve të ndryshme rajonale arkitekturore brenda një stili unik të vetin. Kompleksi perandorak u braktis në vitin 1585, pak pas përfundimit të tij, për shkak të shterjes së liqenit të vogël të ushqyer nga burimi që furnizonte qytetin me ujë dhe afërsia me Rajputanan, me të cilën Perandoria Mogule ishte në shpesh në luftë. Kështu kryeqyteti u zhvendos në [[Lahore]] në mënyrë që Akbari mund të kishte një bazë në pjesët pak të qëndrueshme të perandorisë, përpara se të vendosej përsëri në Agra në vitin 1598, ku e kishte nisur sundimin e tij pasi e zhvendosi vëmendjen e tij në rajonin e Dekanit. Në fakt, ai nuk u kthye kurr në qytet përveç një kohe të shkurtër në vitin 1601. Në historinë e mëvonshme mogule u zu për një kohë të shkurtër nga perandori mogul Muhammad Shah (mbr. 1719 -1748) dhe regjenti i tij, Sayyid Hussain Ali Khan Barha. Një nga vëllezërit e Syed u vra këtu në vitin 1720. Pallatet u zunë nga sunduesit marathas pas pushtimit të Delhit, pastaj u vendos nën ushtrinë britanike, që përdori kompleksin e fortifikuar si një qendër administrative dhe barraka. Nën drejtimin e Lord Curzon sitit filluan ti bëheshin restaurime. Për shkak se zona e pallatit kishte qenë pothuajse vazhdimisht në përdorim, shumë nga kompleksi perandorak që shtrihet gati 2 milje gjatësi dhe 1 milje gjerësi zona është përgjithësisht e paprekur. Ajo është akoma e rrethuar nga një mur pesë mije i gjatë, i ndërtuar gjatë fillimisht në tre krahët e qytetit. Megjithatë përveç kompleksit të ndërtesave perandorake dhe xhamisë madhështore, që vijon të përdoret, nga qyteti ka mbijetuar pak. Siti i mëparshëm i qytetit është kryesisht shterp, përveç rrënojave të pazareve të qytetit të vjetër pranë ''[[Naubat Khana]]s'', hyrja për në Rrugën e Agras. Qyteza moderne gjendet në skajin perëndimor të kompleksit, që midis viteve 1865 to 1904, ishte një bashki dhe më vonë u bë një zonë nagar panchayat (vendbanim i ndërmjetëm midis qytetit dhe fshatit) që në vitin 1901 kishte një popullsi prej 7 147 banorësh. Për një kohë të gjatë vijoi të ishte e njohur për muratorët dhe skalitësit e gurëve, megjithëse në kohën e Akbarit ishte e njohur si edhe si 'fabrika e leshit' dhe 'tjerrjes së mëndafshit'. Në afërsi të tij ekziston akoma fshati i Sikrit. Duke i bazuar argumentet e tij te gërmimet nga Archaeological Survey of India në vitet 1999-2000 në Chabeli Tila, gazetari i vjetër i Agras Bhanu Pratap Singh tha se objeket e vjetra, statujat dhe strukturat i përkasin një kulture dhe qendre fetare të braktisur më shumë se 1000 vjet më parë. “Gërmimet dhanë një sasi statujash xhainiste, qindra prej tyre, duke përfshirë themelet e një tempulli. Statujat ishte një mijë vjeçare të ''Bhagwan'' Adi Nath-it, ''Bhagwan'' Rishabh Nath-it, ''Bhagwan'' Mahavirës dhe Yakshinëve xhainistë" – tha Swarup Chandra Jain, lideri i vjetër i bashkësisë Xhainiste.<ref>{{citation|title=Fatehpur Sikri, that Mughal emperor Akbar established as his capital and is now a World Heritage Site, was once a "flourishing trade and Jain pilgrimage centre", a new book says.|url=http://indiatimes.com/lifestyle/travel/fatehpur-sikri-a-jain-pilgrimage-centre-89615.html|language=en|work=India Times|date=17 korrik 2013}}</ref><ref>{{citation|title=Fatehpur Sikri was once a Jain pilgrimage centre: Book|url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/fatehpur-sikri-was-once-a-jain-pilgrimage-centre-book_831821.html|language=en|work=Zee News|date=27 shkurt 2013}}</ref><ref>{{citation|title=Fatehpur Sikri was once a Jain pilgrimage centre|url=http://www.freepressjournal.in/fatehpur-sikri-was-once-a-jain-pilgrimage-centre/154050|language=en|work=The Free Press Journal|date=28 shkurt 2013|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=6 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206132019/https://www.freepressjournal.in/fatehpur-sikri-was-once-a-jain-pilgrimage-centre/154050|url-status=dead}}</ref> Një kodrinë 400 m² u hap pranë fshatit Nagari, rreth gjysëm kilometri nga ledhet e fortesës së shekullit të XVI, u gjet një dhomë prej guri ranor, e mbushur me idhuj pa koka dhe të shkatërruar të ''tirthankarëve'' xhainistë.<ref>{{citation|title=Excavation at Akbar's fort at Fatehpur Sikri reveals flourishing Jain and Hindu habitation|url=http://indiatoday.in/story/excavation-at-akbars-fort-at-fatehpur-sikri-reveals-flourishing-jain-and-hindu-habitation/1/243578.html|language=en|work=India Today|date=28 shkurt 2000}}</ref> [[File:General Plan of Fatehpur Sikri City India 1917.jpg|thumb|396px|Plani i përgjithshëm i qytetit të Fatehpur Sikrit në 1917]] =====Arkitektura===== Fatehpur Sikri qëndron mbi një kurriz shkëmbor, 3&nbsp;km të gjatë dhe 1&nbsp;km të gjerë, ku qyteti pallat është i rrethuar nga një mur 6&nbsp;km nga tre krahë, ndërsa në të katërtin kufizohet me një liqen. Arkitektët e tij ishin Tuhir Das dhe Dhruv Chawla që e ndërtuan duke përdorur parime indiane. Ndërtesat e Fatehpur Sikrit tregojnë një sintezë të shkollave të ndryshme rajonale artizanale arkitekture si ajo e [[Guxharat]]it dhe Bengalit. Kjo pasi për ndërtimin u përdorën artizanë nga këto rajone. Ndikimet nga [[Arkitektura e tempujve hindu|Arkitektura hindu]] dhe [[Tempulli xhainist|xhainiste]] shihen krahë për krahë me elementet islamike. Materiali ndërtimor i përdorur në të gjitha ndërtesat në [[Fatehpur Sikri]], kompleksi i pallatit qytet, është guri i kuq ranor i nxjerr në vend, i njohur si 'gurë ranor Sikri'. Ai hyhet nëpërmjet portave përgjatë murit fortifikues 8&nbsp;km të gjatë, përkatësisht Porta e Delhit, Porta e Lal-it, Porta e Agras, Porta e Birbalit, Porta e Chandanpal-it, Porta e Gwalior-it, Porta Tehra, Porta Chor dhe Porta e Ajmerit. [[File:Fatehput Sikiri Buland Darwaza gate 2010.jpg|thumb|left|307px|[[Buland Darwaza]], hyrja 54 m. e lartë për në kompleksin e Fatehpur Sikrit]] Disa nga ndërtesat e rëndësishme të këtij qyteti, si fetare ashtu dhe shekullore janë: * Buland Darwaza: E vendosur në murin jugor të xhamisë së mbledhjes kongregacionale, Xhama Masxhidi në Fatehpur Sikri është 55 m. e lartë, nga jashttë, duke bërë një kalim gradual në një shkallë njerëzore në brendësi. Porta u shtua rreth pesë vjet pas përfundimit të xhamisë rreth vitit 1576-77 si një 'hark fitoreje', për të përkujtuar fushatën e suksesshme të [[Akbar]]it në [[Guxharat]]. Ajo përmban dy mbishkrime në harkadë. Portiku qendror përfshin tre hyrje harkore, me më të madhen prej tyre në qendër, të njohur si në vend si Porta Patkua, sipas zakonit të vendosjes së patkonjve në derën e madhe prej druri për fatmbarësi. Jashtë shkallëve gjigante të [[Buland Darwaza]]s, në të majtë ndodhet një pus i thellë. [[File:Jama Masjid-Sikri-Fatehpur Sikri-India0008.JPG|thumb|333px|Xhama Masxhidi, Fatehpur Sikri]] * [[Xhama Masxhidi, Fatehpur Sikri|Xhama Masxhidi]]: Është një ''Xhami Xhama'' që nënkupton se është një xhami kongregacionale dhe ndoshta ishte një nga të parat që u ndërtuan në kompleks, pasi mbishkrimi i saj jep vitin 979 hixhra (1571-72) si datë të përfundimit të saj, me një hyrje të stërmadhe përballë oborrit, Buland Darwaza e shtuar rreth pesë vjet më vonë. Ajo u ndërtua sipas stilit të xhamive indiane, me iwan-ë përreth një oborri qendror. Një veçori dalluese është radha e [[çhatri]]ve mbi shenjtërore. Në secilën prej shtatë kamareve ndodhen tre mihrabë, ndërsa mihrabi qendror është i mbuluar nga një kupolë, është dekoruar me zbukurime mermeri të bardhë, në forma gjeometrike. * [[Varri i Salim Chishtit]]: Një varr prej mermeri të bardhë të mbyllur i shenjtit sufi, Salim Chisti (1478–1572), brenda oborrit të Xhama Masxhidit. Struktura një-katëshe është ndërtuar përreth një dhome qendrore katrore, brenda të cilës ndodhet varri i shenjtit, nën një tende druri të zbukuruar me mozaikë guackash. Përreth tij ndodhet një korridor për cirkumambulacion, me ''xhali'' të skalitur, ekrane të shpuar guri përreth me dizajne të stërholluara gjeometrike dhe një hyrje në jug. [[File:Fatehpur Sikiri Salim Chishti Tomb 2010.jpg|thumb|left|345px|Varri i Salim Chishtit në oborrin e [[Xhama Masxhidi, Fatehpur Sikri|Xhama Masxhidit]], Fatehpur Sikri]] Varri është ndikuar nga mauzoleumet më të hershëm të fillimit të shekullit të XV të Periudhës së Sulltanatit të Guxharatit. Karakteristika të tjera të rëndësishme të varrit janë kllapat serpentine prej mermeri të bardhë, që mbështetin strehët e pjerrta përreth parapetit. Në të majtë të varrit, në lindje, qëndron një varr guri të kuq ranor të Islam Khan-it I, djalit të Shaikh Badruddin Chistit dhe nipi i Shaikh Salim Chishtit, që u bë një gjeneral në ushtrinë mogule gjatë mbretërimit të Jahangirit. Varri është i kryesuar nga një kupolë dhe tridhjetë e gjashtë ''[[çhatri]]'' të vegjël me kupola dhe përmban një numër varresh, disa të pa-emra, të gjithë pasardhës meshkuj të Shaikh Salim Chishtit. * ''Diwan-i-Ami'': Diwan-i-Ami ose Salla e Takimeve Publike, është një tip ndërtese që gjendet në shumë qytete ku sunduesi takonte publikun e gjerë. Në këtë rast, ai është një strukturë me shumë-ndarje drejtkëndore si pavijon përballë një hapsire të madhe të lirë. Në jug-perëndim të Diwan-i-Ami dhe pranë Shtëpisë së Sulltanës Turke ndodhen Banjat Turke. * ''Diwan-i-Khasi'': Diwan-i-Khasi ose Salla e Takimeve Private, është një ndërtesë e thjeshtë katrore me katër ''[[çhatri]]'' në çati. Megjithatë ajo është e famshme për kolonën e saj qendrore, që ka një bazë katrore dhe një trung tetëkëndor, të dy të skalitur me fasha dizajnesh gjeometrike dhe lulëzore, përveç tridhjetë e gjashtë kllapave të saj serpentine që mbajnë një platformë rrethore për [[Akbar]]in, që është e lidhur me secilin kënd të ndërtesës në katin e parë, me katër shëtitore guri. Këtu Akbari takonte përfaqësues të feve të ndryshme për të diskutuar rreth besimeve të tyre dhe kryente takime private. [[File:Fatehpur Sikri Panch Mahal.jpg|thumb|345px|Panch Mahali, Fatehpur Sikri]] * ‘’Ibadat Khana’’: (Shtëpia e adhurimit) ishte një shtëpi takimi e ndërtuar në vitin 1575 nga perandori mogul [[Akbar]], ku u vendosën themelet e një besimi të ri sinkretik, ''Din-e-Ilahi''. * ‘’Anup Talao’’: Anup Talao u ndërtua nga Raxha Anup Singh Sikarwar-i. Një pellg zbukurues me një platformë qendrore dhe katër ura që të çojnë te ai. Disa nga ndërtesat e rëndësishme të kompleksit perandorak janë përreth saj, ku përfshihen ''Khwabgah'' (Shtëpia e Ëndrrave), rezidenca e Akbarit, ''Panch Mahali'', një pallat pesë katësh, ''Diwan-i-Khasi'' (Salla e Takimeve Private), ''Ankh Michauli'' dhe Selia e Astrologut, në këndin jug-perëndimor të Oborrit Pachisi. * ‘’Hujra-i-Anup Talao’’: Thuhet se ka qenë rezidenca e gruas myslimane të Akbarit, megjithëse kjo është vënë në dyshim për shkak të përmasave të saj të vogla. * ‘’Pallati i Mariam-uz-Zamani’’: Ndërtesa e grave raxhputase të Akbarit, duke përfshirë Mariam-uz-Zamanin, tregon ndikime guxharatase dhe është ndërtuar përreth një oborri, me kujdesin e veçant për të siguruar privaci. [[File:Fatehpur Sikri - Hiran Minar.jpg|thumb|left|280px|Minarja Hiran, Fatehpur Sikri]] * ‘’[[Naubat Khana]]’’: e njohur edhe si ‘’Naqqar Khana’’ që do të thotë ''shtëpia e tamburëve'', ku muzikantët luanin tamburët për të shpallur mbërritjen e perandorit. Është e vendosur përpara ''Portës Hathi Pol'' ose Porta e Elefantit, hyrja jugore e kompleksit, që sugjeron se ishte hyrja perandorake. * ‘’Oborri Pachisi’’: Është një katror i shënuar si një dërrasë loje e madhe, pararendësja e lojës moderne ‘Ludo’, ku njerëzit shërbejnë si gurë loje. * ‘’Panch Mahali’’: Është një strukturë pallatore pesë-katëshe, me nivele që zvogëlohen gradualisht në madhësi, deri në nivelin fundor, që përbëhet nga një [[çhatri]] i madh me kupolë. Fillimisht façata kishte ekrane të shpuara guri dhe me gjasa e ndante po ashtu interiorin, duke sugjeruar se ishte ndërtuar për zonjat e oborrit. Katet mbahen nga kolona të skalitura në mënyrë të stërholluar në çdo nivel, duke arritur në 176 kolona në tërësi. * ‘’Shtëpia e Birbalit’’: Është shtëpia e ministrit të parapëlqyer të Akbarit, që ishte i besimit hindu. Veçori të rëndësishme të ndërtesës janë tendat e pjerrta horizontale ose çaxha dhe kllapat që i mbajnë ato. * ‘’Minarja Hiran’’: Minarja Hiran, ose Kulla e Elefantit, është një kullë rrethore e mbuluar me projeksione guri në formën e çatajve të elefantit. Tradicionalisht mendohej se ishte ndërtuar si një përmendore për elefantin e parapëlqyer të perandorit Akbar. Megjithatë, me gjasa u përdor si një pikë nisjeje të miljes pasuese.<ref>{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho000001003u00568000.html|title=General view of the Hiran Minar, Fatehpur Sikri|work=British Library|language=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=14 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614151550/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho000001003u00568000.html|url-status=dead}}</ref> Gërmimet e fundit të bëra nga ASI në vitin 2000 çuan në zbulimin e një qyteti të lashtë xhainist shumë afër kompleksit të fortesës. Ndërtesa të tjera përfshinin ''Taksali'' (vendi i prerjes së parave), ''Daftar Khana'' (Zyrat e Regjistrave), ''Karkhana'' (Punishtja mbretërore), ''Khazana'' (Thesari), ''Hamami'' (Banjat Turke), Lagjet e ''Daroghas'', stallat, Karvan sarai, Lagjja e Hakimit etj. <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pamje të ndryshme të Fatehpur Sikrit </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=234px> File:Fatehpur Sikri 099.JPG|Buland Darwaza File:Fatehpur Sikri near Agra 2016-03 img05.jpg|Ana e zezë e Buland Darwazas. File:Fatehpur Sikri 042.JPG|Porta perandorake File:Fatehpur Sikri 120.JPG|Hyrja e pallatit të mbretëreshës File:Fatehpur Sikri 175.JPG|Diwan-i-Khasi File:Fatehpur Sikri 146.JPG|Shtëpia e Mariam-uz-Zamanit File:Fatehpur Sikri 163.JPG|Anup Talao File:Birbal's house at Fatehpur Sikri.jpg|Shtëpia e Birbalit në Fatehpur Sikri File:Fathepur Sikri 2.JPG|Porta lindore e Xhama Masxhidit File:Salim Chishtis tomb and Islam Shahs tomb in Jama Masjid courtyard, Fatehpur Sikri.jpg|Varri i Salim Chishtit dhe Islam Shahut në oborrin e Xhama Masxhidit File:Fatehpur Sikri-Pachhisi courtyard-20131018.jpg|Oborri Pachhisi File:Diwan-i-Am Quadrangle 006.jpg|Diwan-i-Ami </gallery> |} [[File:Agra-Itmad ud Daulah mausoleum-South facade-20131019.jpg|thumb|396px|Pamje ballore e Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut]] ===Varri i Itimad-Ud-Daulah-ut=== {{Kryesore|Varri i Itmad-ud-Daulah-ut}} '''[[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut]]''' (gjuha urdu:اعتماد الدولہ کا مقبرہ, ''I'timād-ud-Daulah kā Maqbara'') është një mauzoleum i Periudhës Mogule në qytetin e Agras, në shtetin indian të Uttar Pradeshit. Shpesh i përshkruar si një "kuti stolish", ndonjëherë i quajtur "'''Taxhi foshnje'''", Varri i I'timād-ud-Daulah-ut shpesh konsiderohet si një projekt paraprak i [[Taxh Mahali]]t. Bashkë me ndërtesën kryesore, struktura konsiston në ndërtesa të shumta të jashtme dhe kopshte. Varri, i ndërtuar midis viteve 1622 dhe 1628 përfaqëson një tranzicion midis fazës së parë të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] – të ndërtuar kryesisht në gurë të kuq ranorë me dekorime mermeri, si në [[Varri i Humayunit|Varrin e Humayunit]] në Delhi dhe Varri i [[Akbar]]it në Sikandra – për në fazën e dytë, të bazuar në zbukurime në mermer të bardhë dhe ''pietra dura'', të paraqitur në mënyrë më elegante te [[Taxh Mahali]]. [[File:Agra 03-2016 17 Itmad-Ud-Daulah east gate (cropped).jpg|thumb|left|369px|Pamje e jashtme e Portës hyrëse lindore të Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut]] Mauzoleu u porosit nga Nur Jahani, gruaja e Jahangirit, për babain e saj, Mirza Ghiyas Beg, fillimisht një amir pers në mërgim,<ref>کتاب [http://www.sufi.ir/books/download/farsi/rahian-safar-rohani.pdf سفرنامه هند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819033222/http://www.sufi.ir/books/download/farsi/rahian-safar-rohani.pdf |date=19 gusht 2019 }} ص55–58 در سال ۱۳۵۰ خورشیدی. نوشته محمدرضا خانی. به فارسی.</ref> që i ishte dhënë titulli ''I'timād-ud-Daulah'' (kolona e shtetit). Mirza Ghiyas Beg-u ishte edhe gjyshi i Mumtaz Mahalit (fillimisht të quajtur Arxhumand Bano, vajza e Asaf Khanit), gruaja e perandorit Shah Jahan, shkaktare e ndërtimit të Taxh Mahalit. Nur Jehani ishte përgjegjëse edhe për ndërtimin e Varrit të Jehangirit në [[Lahore]]. I vendosur në bregun e djathtë të lumit Yamuna, mauzoleu është i vendosur në një kopësht të madh në formë kryqi të përshkruar nga rrjedha uji dhe shëtitore. Mausoleu vetë shtrihet në rreth 23 m², e ndërtuar mbi një bazë rreth 50 m² dhe rreth 1 m të lartë. Në çdo kënd ndodhen kulla gjashtëkëndore, rreth 13 m të larta. Muret janë bërë me mermer të bardhë nga Raxhastani të zbukurar me gurë gjysëm të çmuar – kornelian, kuarc të kuq, lapis lazuli, oniks dhe topaz në imazhet e qiparisave dhe botilave të verës, ose dekorime më të rafinuara si frutat ose vazot që kanë lule. Drita depërton në brendësi nëpërmjet dritareve delikate xhali të skalitura në mënyrë të stërholluar me mermer të bardhë. Dekorimi i brendshëm konsiderohet nga shumë si frymëzuesi i atij të Taxh Mahalit, që u ndërtua nga nipi i saj, perandori Shah Jahan. Shumë nga të afërmit e Nur Jahanit janë varrosur në këtë mauzoleum. Elementi i vetëm asimetrik në të gjithë kompleksin janë varret e babait dhe nënës së saj, që janë vendosur pranë njëri-tjetrit, një vendosje e imituar edhe te Taxh Mahali. <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Imazhe të Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:Itmad-ud-Daula 29.JPG|Porta hyrëse, pamje e brendshme File:Itmad-ud-Daula 24.JPG|Mauzoleu i parë nga porta File:Itmad-ud-Daula 15.JPG| image_skyline këndore File:Itmad minar.jpg|kreu me kupolë i një minareje File: Decoration on the wall of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb 4.jpg|Korniza dhe mbështetjet, detaje File:I'timād-ud-Daulah - turret top.jpg|Zbukurime të kullës këndore File:Itmad detail.jpg|Detaje nga nike në murin e jashtëm File:A gate of Itmad-ud-Daulah's tomb.jpg|Detaje nga nike në murin e jashtëm File:Itimad-ud-Daula’s Tomb 170.jpg|Detaje nga zbukurimet e murit të brendshëm File:Grills of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb 2.jpg|Dritare ''xhali'' prej guri të shpuar File:Itmad5.jpg|Vazo në pietra dura në mure mermeri me borde me dizajn gjeometrik, floreal File:Decoration on the wall of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb.jpg|Dekorimi i brendshëm me vazo, me shtampa bimore dhe gjeometrike File: Decoration on the wall of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb 0.jpg|Pietra dura në murin e brendshëm të mauzoleut File:Baby Taj - detail of inlay work.JPG|Pietra dura në murin e brendshëm të mauzoleut </gallery> |} [[File:Akbar's Tomb 017.jpg|thumb|339px|Hyrja kryesore e jashtme e Varrit të Akbarit, e ndërtuar si imitim i [[Buland Darwaza]]s në [[Fatehpur Sikri]], themeluar nga Akbari]] ===Varri i Akbarit, Sikandra=== {{Kryesore|Varri i Akbarit}} '''[[Varri i Akbarit]]''' është mauzoleu i perandorit mogul [[Akbar]] dhe një kryevepër e rëndësishme e [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]]. Ai u ndërtua në vitet 1605–1613 dhe u vendos në një terren prej 48.2 hektarë në Sikandra, një rrethinë e Agras, në Uttar Pradesh të [[India|Indisë]]. [[File:Akbar Mausoleum - South Facade - Sikandra - Agra 2014-05-14 3624-3629 Compress.JPG|thumb|left|579px|Pamje ballore e Varrit të Akbarit]] Akbari e planifikoi varrin dhe zgjodhi vetë vendin e përshtatshëm për të. Pas vdekjes së tij, ndërtimin e përfundoi djali i tij princi Salim i quajtur Jahangir, në vitet 1605–1613. Sikandra, vendi i prehjes së fundit të perandorit mogul, [[Akbar]]i i madh, është në Autostradën Delhi-Agra, vetëm 13&nbsp;km nga [[Fortesa e Agras]]. [[Varri i Akbarit]] të Madh pasqyron tërësinë e personalitetit të tij. Varri i madh me gurë ranorë okre të kuqe, i skalitur bukur me drerë, lepuj dhe langurë është i vendosur në mes të një kopshti të harlisur. Vetë [[Akbar]]i e planifikoi dhe zgjodhi vendin e përshtatshëm për varrin e tij. Për të ndërtuar një varr gjatë jetës së personit ishte një zakon turk, që mogulët e ndoqën me përpikmëri. Djali i Akbarit, Jahangiri e përfundoi ndërtimin e këtij varri piramidal në vitin 1613. Në varr janë gdhendur 99 emrat e Allahut. Akbari ishte një nga perandorët më të mëdhenj në historinë e Indisë. Megjithatë, gjatë mbretërimit të stërnipit të tij, Aurangzebit, Xhatët kryengritës nën drejtimin e Raxha Ram Xhatit, e grabitën varrin e rafinuar, duke plaçkitur të gjithë xhevahiret prej ari dhe argjendi si dhe tapetet, ndërsa shkatërruan të gjitha gjërat. Madje në mënyrë që të hakmerrej për vdekjen e babait të tij Gokula, ai i mori dhe i dogji edhe kockat e Akbarit. Gjatë kësaj kohe u plackit gjithashtu edhe [[Taxh Mahali]] fqinj dhe u grabitën dy porta të Agras. Më vonë ai u dënua me vdekje nga Aurangzebi. Varri mbeti i rrënuar deri në riparimet e gjera që i kryen britanikët nën drejtimin e Lord Curzon-it. Është i vendosur në Sikandra, në rrethinat e Agras, në rrugën e [[Mathura]]s (Autostrada Kombëtare 2), 8&nbsp;km në drejtimin perëndim – veri-perëndim të qendrës së qytetit në koordinatat {{coord|27|13|13.7|N|77|57|1.7|E|display=inline}}. Rreth 1&nbsp;km larg varrit, qëndron [[Varri i Mariam-uz-Zamanit]], gruas së [[Akbar]]it dhe nënës së Jahangirit.<ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/10/27/stories/2003102700380200.htm Remembering the Great Emperor]{{Lidhje e thyer}}; The Hindu, 27 tetor, 2003.</ref> [[File:Agra-057-2.jpg|thumb|396px|Pamje këndore e mauzoleut]] ====Arkitektura==== Porta jugore është më e madhja, me katër minare me mermer të bardhë, të kryesuara me [[çhatri]] që janë të ngjashme dhe u paraprijnë atyre të [[Taxh Mahali]]t. Ajo përbënë hyrjen e zakonshme të varrit. Vetë varri është i rrethuar nga një rrethim me mure 105 m². Ngrehina e varrit është një piramidë me katër kate, e kryesuar nga një pavijon mermeri që përmban varrin e pavërtetë. Varri i vërtetë, si në mauzoleumet e tjerë, ndodhet në bazament nën të pavërtetin.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/22/stories/2003092200330200.htm|location=Chennai, Indi|work=The Hindu|title=Fascinating monuments, timeless tales|date=22 shtator 2003|language=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=29 tetor 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031029183321/http://www.hindu.com/mp/2003/09/22/stories/2003092200330200.htm|url-status=dead}}</ref> Ndërtesat janë ndërtuar kryesisht nga një gurë ranor i kuq i zënë, i zbukuruar me mermer të bardhë. Panelet zbukuruese të punuar me gdhendje të këtyre materialeve dhe një rrasë e zezë zbukurojnë varrin dhe kabinën e portës. Dizajnet e paneleve janë gjeometrike, floreale dhe kaligrafike, duke paraqitur dizajnë më të stërholluara dhe të rafinuara që më vonë do të përfshiheshin në [[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut|Varrin e Itmad-ud-Daulah-ut]].<ref>[http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2257 Akbar's Tomb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619173350/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2257 |date=19 qershor 2010 }} Archnet.org.</ref><ref>Catherine E. B. Asher: [https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA107&dq=Akbar%27s+Tomb+Sikandra#v=onepage&q=Akbar%27s%20Tomb%20Sikandra&f=false Akbar's Tomb - ''Architecture of Mughal India, Part 1,&nbsp;Volume 4'']; 1992, fq. 107.</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Detaje arkitekturore nga Varri i Akbarit </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:Akbar's Tomb 024.jpg|Porta e Varrit të Akbarit File:Akbar's Tomb7.JPG|Varri i Akbarit File:Akbar-tomb.jpg|Cenotafi i Akbarit brenda mauzoleut, varri i vërtetë sipas traditës ndodhet poshtë tij File:Unknowntomb.JPG|Një varri i panjohur në kompleksin e Varrit të Akbarit File:Sikandra 036.JPG|Galeria perimetrike përreth cenotafit File:The Tomb of Akbar at Sikandra.jpg|Varri i Akbarit, rreth vitit 1905 File:Main entrance of Akbar's Tomb complex from inside.jpg|Hyrja kryesore e Kompleksit të Varrit të Akbarit nga brenda. File:Tomb ceiling detail, Tomb of Akbar the Great, Sikandra, Agra.jpg|Hollësi të tavanit të varrit, Varri i Akbarit, Sikandra Image:LDAkbarTombInlay1.jpg|Panele zbukuruese mbi Portën Jugore Image:LDAkbarTombInlay2.jpg|Hollësi të punimit zbukurues me gdhendje File:Calligraphy over the entrance to the main burial chamber at Akbar's tomb.jpg|Kaligrafi mbi hyrjen e dhomës kryesore mortore. File:The true tomb of Akbar, at the basement of the tomb, Sikandra.jpg|Varri i vërtetë i Akbarit, në bazamentin e mauzoleut. File:Kanch Mahal, Sikandara, Agra.JPG|Kanch Mahali, i ndërtuar nga Jahangiri, si një zonë haremi më vonë e përdorur si një strehim gjuetie. File:Inside work of Akbar's tomb.jpg|Punimi i brendshëm i Varrit të Akbarit </gallery> |} ===Xhama Masxhidi (Agra)=== {{Kryesore|Xhama Masxhidi (Agra)}} [[File:Agra, mešita.jpg|thumb|left|333px|Xhama Masxhidi, Agra]] [[Xhama Masxhidi (Agra)|'''Xhama Masxhidi''']] i Agrës është një xhami në krahun tjetër të [[Fortesa e Agras|Fotretës së Agrës]], përballë Stacionit Hekurudhor të Fortesës së Agras në koordinatat {{coord|27.1819|N|78.0161|E|display=inline}}. Xhama Masxhidi është e njohur në popull edhe si ‘’Xhami Masxhidi’’ ose "Xhamia e të Premtes". Është një nga xhamitë më të mëdha në [[India|Indi]]. [[File:Streets of Agra (Jama Masjid).jpg|thumb|333px|Pjesa e mbrapme e Xhama Masxhidit]] Xhamia u ndërtua nga perandori mogul Shah Jahan në vitin 1648, kushtuar vajzës së tij të parapëlqyer, Jahanara Begum. Për tu përfunduar u deshën gjashtë vjet dhe 5 000 punëtorë. Mbishkrimi në hyrjen e saj tregon se ajo kushtoi 500 000 rupi të asaj kohe për tu ndërtuar. Ajo u ndërtuar me gurë të kuq ranorë dhe mermer. Midis Xhama Masxhidit dhe Portës së Delhit të Fortesës së Agras dikur ndodhej tregu i gjerë tetëkëndor Tropolia Chowk. Por ky treg u shkatërrua në vitet 1871-73 për ti hapur rrugë vendosjes së binarëve hekurudhorë dhe Stacionit Hekurudhor të Fortesës së Agras. [[File:Jama Masjid side gateway (9960451954).jpg|thumb|left|389px|Hyrje anësore e Xhama Masxhidit]] [[Xhama Masxhidi (Agra)|Xhama Masxhidi]] është një xhami e shquar për kupolën e saj të pazakontë dhe mungesën e minareve. Ajo është një xhami mjaft e thjeshtë prej guri të kuq ranor me pak dekorime në mermer të bardhë dhe mure dhe tavane në ngjyrë blu. Është një xhami e stërmadhe në qendër të Agras e rrethuar nga një pazar i madh. [[File:Agra Jama Masjid (9960443954).jpg|thumb|339px|Pamje e brendshme e xhamisë]] Vetë xhamia qëndron mbi një platformë të lartë në të cilën ngjitesh nëpërmjet 35 shkallëve. Aju u projektua për të tërhequr syrin e besimtarëve nga largë dhe për të treguar lavdinë e Islamit. Ajo ka proporcione të mirë-balancuara dhe një oborr të rrethuar nga ngrehina në tre anët e tij dhe salla e lutjeve në anën perëndimore. Ngrehinat kanë harkada të dhëmbëzuara të mbajtura nga kolona. Të gjitha kupolat bulbore kanë dizajn zambaku të përmbysur dhe majëza kailash në krye si dhe motive të ngushta zigzage mermeri të bardhë të alternuar nga fasha të gjera guri të kuq. Hyrja kryesore ndodhet nga ana lindore. Salla e lutjeve ka një façatë me iwan të gjerë me harkadë në qendrën e saj dhe është zbukuruar me kullëza elegante të alternuara me kioska. Kupola e saj është më e madhja dhe më e larta nga tre kupolat që kurorëzojnë shenjtëroren. Në qendër të oborrit ndodhet një krua me katër kioska në këndet e saj. Pjesa e brendshme e murit perëndimor ka një mihrab dhe pulpit të bukur në mermer të bardhë. [[File:Jama masjid Agra.jpg|thumb|left|753px|Xhama Masxhidi, Agra]] Përgjatë krahëve të sallës kryesore të lutjeve, panelet e zbukurues të punuar me gurë ranorë të ngjashëm me ata që zbukurojnë portën kryesore të [[Taxh Mahali]]t, i shtojnë një shije të përshtatshme femërore. Xhamia akoma në përdorim, është një nga monumentet kryesore të qytetit dhe shërben si një pikë referimi kur shëtiten pazarët e mbipopulluar që e rrethojnë atë. Ata janë të vendosur në një plan rrugësh që ka ndryshuar pak që nga Periudha Mogule. Xhama Masxhidi është dekoruar bukur me piktura, gurë të gdhendur, skalitje dhe pllaka të glazuara. Ngrehina përfshin Dalanin me kolona, një 'chhajja' të bukur dhe '[[çhatri]]' në çati. Iëani kryesor i ndërtesës është mjaft i thjeshtë dhe përmban një hark qendror me dizajne gjeometrike. [[File:Chini Ka Rauza, Agra, India - October 2014.jpg|thumb|369px|Chini Ka Rauza]] ===Chini Ka Rauza=== {{Kryesore|Chini Ka Rauza}} '''[[Chini Ka Rauza]]''' është një monument mortor, ''rauza'' në Agra, që përmban varrin e Allama Afzal Khan Mullah-ut, një poet dhe studiues që ishte kryeministri i perandorit mogul Shah Jahan. Varri u ndërtua në vitin 1635. Chini ka Rauza është e vendosur vetëm 1&nbsp;km në veri të [[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut|Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut]], në bregun lindor të lumit Yamuna në Agra në koordinatat {{coord|27|12|03|N|78|02|03|E|display=inline}}. Façata e monumentit është e njohur edhe për një nga shembujt më të të rafinuar të punimit të pllakave të glazuara, të quajtur ''kashi'' ose ''chini'' në ndërtesat e Periudhës Mogule.<ref name="Edwardes1930">Stephen Meredyth Edwardes: [https://books.google.com/books?id=4aqU9Zu7mFoC&pg=PA332-IA2 Mughal Rule in India]; 1930, fq. 332–</ref> [[File:Damaged yet intricate pietra dura inlay work at Chini Ka Rauza 07.JPG|thumb|left|358px|Punimi zbukurues i dëmtuar në ‘pietra dura’ i Chini Ka Rauzas]] E njohur edhe si varri kinez, ky është mauzoleu i Afzal Khanit, poetit pers që gjatë sundimit të Shah Jahanit u bë vezir. Khani vdiq në [[Lahore]] në 1639 dhe u varros këtu në Agra.<ref name="CR">Ernest Binfield Havell: A Handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri, and the Neighbourhood; fq. 92</ref> Varri është ndërtuar i drejtuar nga qyteti i [[Meka|Mekës]].<ref name="CKR">Lucy Peck: Agra: The Architectural Heritage; fq. 74</ref> Struktura është "e pazakontë", për shkak të stilit të saj arkitekturor sipas të cilit është ndërtuar. Ajo ka një "plan të pazakontë" që ka një kupolë të stilit të sulltanatit jo proporcionale.<ref>Lucy Peck: Agra: The Architectural Heritage; fq. 75</ref> [[Chini Ka Rauza]] është e shquar për kupolën me ndikim [[Arkitektura Perse|Pers]] prej pllakash blu të glazuara. Për shkak të kushteve klimatike, tipet e ndryshme të ngjyrave u zbehën nga pllakat. Te façatat, ndërtuesit përdorën poçe qeramike për të pakësuar peshën e betonit mbushjes me beton, që ndiqej në [[Perandoria Romake|Romën]] dhe [[Egjipti i lashtë|Egjiptin e lashtë]].<ref name="CR"/> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pamje të Chini Ka Ruazas </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=222px> File:Chini-Ka-Rauza, Agra - External Art 2-1.jpg| image_skyline e zbukurimit të jashtëm të Chini ka Rauzas File:Chini ka Rauza, Agra.jpg File:Chini-Ka-Rauza, Agra - Detailed Ceiling.jpg| image_skyline nga afer e tavanit File:Interior of Chini Ka Rauza, Agra, India - October 2014.jpg|Interiori i Varrit File:Damaged yet intricate pietra dura inlay work at Chini Ka Rauza 05.JPG File:Damaged yet intricate pietra dura inlay work at Chini Ka Rauza 06.JPG </gallery> |} ===Ram Baghu=== [[Kopshtet Mogule|Kopshti më i vjetër mogul]] në Indi, [[Ram Baghu]] u ndërtuar nga perandori Babur në vitin 1528 në bregun e lumit Yamuna. Ai gjendet rreth 2.34&nbsp;km në veri të [[Taxh Mahali]]t. Pavijonet në këtë kopësht janë dizenjuar në mënyrë që era nga Yamuna, e kombinuar me gjelbërimin, e mban atë të freskët edhe gjatë kulmit të verës. Emri origjinal i kopshteve ishte Aram Bagh, ose 'Kopshti i Prehjes' dhe përfaqëson vendin ku perandori mogul Babar kalonte kohën e lirë dhe ku me gjasa ai vdiq. Trupi i tij u mbajt këtu për disa kohë përpara se të shpihej në [[Kabuli|Kabul]]. Gjatë rrugës Ram Bagh për në Tundla pranë Etmadpurit, ndodhet një [[ashrami|ashram]] i famshëm joge i i bekuar nga Swami Chandra Mohan Ji Maharaj i emërtuar Shri Siddha Gufa Sawai. Në këtë vend të shenjtë vijnë mijëra besimtarë dhe vizitorë. ===Varri i Mariam-uz-Zamanit=== {{Kryesore|Varri i Mariam-uz-Zamanit}} [[File:Mariam's Tomb, Sikandra, Agra (cropped).JPG|thumb|left|444px|Varri i Mariam-uz-Zamanit, Sikandra, Agra]] '''[[Varri i Mariam-uz-Zamanit]]''' është mauzoleu i Mariam-uz-Zamanit, bashkëshortja hindu e perandorit mogul [[Akbar]].<ref name="Lal 2005 170">Ruby Lal: Domesticity and power in the early Mughal world; 2005, fq. 170</ref><ref name="2008_Rediff_Really_Exist">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/feb/06jodha.htm|language=en|title=Did Jodhabai really exist?|author=Syed Firdaus Ashraf|work=Rediff.com|date=5 shkurt 2008|accessdate=15 shkurt 2008}}</ref><ref name="Smith">Vincent A. Smith: Akbar the Great Mogul; 1917, fq. 58</ref><ref name="Eraly">Abraham Eraly: Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals; 2000, fq. 136</ref> Varri u ndërtua nga Jahangiri, në kujtim të nënës së tij, Mariam-uz-Zamanit.<ref name="Lal 2005 170" /><ref name="2008_Rediff_Really_Exist"/><ref name="royalark.net">{{cite web|url=http://www.royalark.net/India4/delhi4.htm|title=INDIA The Timurid Dynasty GENEALOGY|language=en|work=Royalark.net|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref><ref name="Smith1">Vincent A. Smith: Akbar the Great Mogul; 1917, fq. 102</ref><ref name="Eraly1">Abraham Eraly: Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals; 2000, fq. 171</ref> Varri është i vendosur në Sikandra, një rrethinë e Agras, në koordinatat {{coord|27|12|55|N|77|56|34|E|display=inline}}.<ref name="asi">{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mariamtomb.asp|title=Mariam’s Tomb, Sikandara, Agra - Ticketed Monument|publisher=Archaeological Survey of India|lang=en|accessdate=8 dhjetor 2013|archive-date=16 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916235001/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mariamtomb.asp|url-status=dead}}</ref> ====Historia==== Heer Kunwari ishte një princeshë nga Raxhputi dhe vajza më e madhe e Raxha Bharmalit të Amerit.<ref name="2008_Rediff_Really_Exist"/><ref name="Metcalf">Barbara Th. Metcalf: A Concise History of Modern India; 2006, fq. 17</ref> Ajo u martua me perandorin Akbar në vitin 1562.<ref name="Smith"/><ref name="Eraly"/> Ajo mori titullin e nderit ''Mariam-uz-Zamani'' ("Maria e Kohës") pasi lindi Jahangirin.<ref name="2008_Rediff_Really_Exist"/><ref name="royalark.net"/><ref name="columbia.edu">{{cite web|title=A Handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri, and the Neighbourhood, chapter IV|author=Ernest Binfield Havell|year=1904|work=franpritchet.com|lang=en|url=https://franpritchett.com/00artlinks/agra_havell/16fatahpursikri.html|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref> Ajo vdiq në Agra në vitin 1623<ref name="royalark.net"/> dhe djali i saj, Jahangiri midis viteve 1623 dhe 1627 në nder të saj ndërtoi një mauzoleum.<ref name="golden">{{cite web|url=http://www.egoldentriangle.com/agra-mariam-tomb.php|language=en|title=Mariam Tomb Mariam Tomb Agra Mariam Tomb Agra India Fatehpur Sikri Agra India|publisher=Egoldentriangle.com|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref><ref name="tomb.uk">{{cite web|url=http://www.agraindia.org.uk/tomb-of-mariam-zamani/index.html|language=en|title=Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India|work=Agraindia.org.uk|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref><ref name="real.agra">{{cite web|url=http://agraredco.com/monuments/tomb-of-mariam-zamani|title=Tomb of Mariam Zamani|publisher=Agra Redco|lang=en|accessdate=8 dhjetor 2013|archive-date=17 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317230512/http://agraredco.com/monuments/tomb-of-mariam-zamani/|url-status=dead}}</ref> Varri ndodhet vetëm një kilometër nga [[Varri i Akbarit]], i ndërtuar sipas dëshirës së saj, varri i vetëm i afërt nga varret e grave të tjera.<ref name="Was it really a romance Jodha-Akbar?">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-01/people/28286263_1_akbar-jodhabai-romance-raja-bharmal|title=Was it really a romance Jodha-Akbar?|newspaper=The Times of India|date=1 maj 2010|language=en|accessdate=6 tetor 2013|archive-date=13 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213140151/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-01/people/28286263_1_akbar-jodhabai-romance-raja-bharmal|url-status=dead}}</ref> ====Arkitektura==== Struktura ishte fillimisht një ''[[Baradari]]'' i hapur (pavijon kënaqsie) nën Sikander Lodin, që e ndërtoi atë në vitin 1495. Ai u përshtat në vitin 1623 nga mogulët si një varr duke bërë një kriptë poshtë kompartamentit qendror dhe duke e rimodeluar thelbësisht. Mauzoleu përmban tre varre: një nën dhomën mortore, që është varri i vërtetë; cenotafi sipër tij; dhe një tjetër cenota në tarracë.<ref name="real.agra"/> Kati përdhes konsiston në rreth dyzet dhoma të ndërtuara nga Sikander Lodi, që përmbajnë gjyrmë pikturash në suvatë e mureve. Qendra e katit përdhes bujt cenotafin e Mariamit.<ref name="asi" /> Ky varr katror qëndron në qendër të një [[Kopshtet Mogule|kopshti mogul]]. Ai është ndërtuar mbi një platformë të ngritur me shkallë në anët veriore dhe jugore. Dy korridore që shtrihen nga lindja në perëndim dhe nga veriu në jug e ndajnë strukturën në nëntë seksione, ndahen më tej në të ndara më të vogla.<ref name="tomb.uk" /> Më e madhja ndodhet në qendër, katër dhomëza të tjera më të vogla ndodhen në kënde dje latër të gjata ndodhen midis tyre. Për të mbajtur harqet e gjerë dhe tavanet e rrumbullaktë janë përdorur mole masive. Varri është ndërtuar me tulla dhe llaç dhe është lëmuar me stuko.<ref name="golden" /> Façata e jashtme e ndërtesës u rikonstruktua me panele guri të kuq ranor dhe një ''çhaxha'' me shtimin e ''duçhatit'' (katit të ndërmjetëm) në kënde nga mogulët. Në secilën façatë ndodhet një strukturë drejtkëndore, që projektohet përpara dhe ka një hark me majë në të. Ai është përbri dy krahëve, që konsistojnë në tre harqe dhe një seri harqesh të dyfishtë, njëri mbi tjetrin, duke sistemuar kështu një ''duçhati'' në secilin kënd të ndërtesës. Krahët janë të mbrojtur nga ''çhaxhat''.<ref name="golden" /><ref name="real.agra" /> ''Duçhatit'' arrihen nëpërmjet shkallëve.<ref name="tomb.uk" /> Varri përmban gjithashtu punime që u rimodeluan nga mogulët duke i shtuar ''[[çhatri]]'' dhe ''çhaparkhata''. Varri ka katër ''çhatri'' tetëkëndorë masivë në katër këndet e tij dhe katër ''çhaparkhata'' drejtkëndore në qendër të katër faqeve. Çdo ''[[çhatri]]'' është bërë prej guri të kuq ranor me një kupolë të bardhë dhe qëndron mbi një platformë katrore. Kupolat janë të kurorëzuara me një zambak të përmbysur ose 'padma kosha'. Për të mbajtur konsujt e brendshëm dhe ''çhaxhat'' e jashtme janë përdorur kllapa, pesë në çdo kolonë, duke formuar një tërësi prej 40 kllapash në një ''çhatri''. Çdo ''çhaparkhat'' është drejtkëndor dhe ka tetë kolona me një tufë të ngjashme kllapash si dhe një çati të bardhë. ''[[Çhatri]]t'' dhe ''chhaparkhatat'' janë zbukurimi më i rëndësishëm i të gjithë kompozimit. Çhaparkhatët me tetë kolonat dhe një tufë kllapash i ngjajnë kupolave këndore. Varri nuk ka një kupolë kryesore. Mauzoleu është i rëndësishëm në kategorinë e Arkitekturës së Varreve Mogule pa kupolë.<ref name="golden" /><ref name="tomb.uk" /><ref name="real.agra" /> Një aspekt tjetër i rëndësishëm i varrit është se ai është identik si përpara dhe mbrapa. Ndryshe nga ngrehinat mogule të periudhës, hyrja e mbrapme nuk është false por një hyrje e vërtetë.<ref name="Jodha's rest">{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/travel/mariam-zamanis-tomb-jodhas-rest/articleshow/2841132.cms|language=en|title=Mariam Zamani's tomb: Jodha's rest - Economic Times|work=Economictimes.indiatimes.com|date=6 mars 2008|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref> ====Zbukurimi==== Façata prej guri të kuq ranor dhe panelet me një larmi motivesh dekorative, si modelet floreale, tregojnë mjaft rreth shkëlqimit të shkuar të këtij varri. Në trungun e kolonave ka motive zigzage, vazo hardhisht brenda nikeve të zhytura dhe dizajne floreale gjeometrike që zbukurojnë muret mbajtëse midis harqeve. ''[[Çhatri]]t'' kanë kolana të bukura të gdhendura me baza gjashtëkëndore. Kllapat prej guri zënë hapsirat pak poshtë ''çaxhas'', ndërsa sipër saj ndodhen friza të bukura të skalitura. Poshtë kupolave ndodhen gdhendje zbukuruese në mermer të bardhë. Frizat e ''çhaparkhatave'' fillimisht ishin të mbuluara me pllaka të glazuara dhe kanë çati piramidale. Gjurmë të pikturave floreale mund të shihen akoma në kënde, që tregon rreth bukurisë së mëparshme të varrit.<ref name="tomb.uk" /> [[File:Tajmahal at Dawn.jpg|thumb|357px|[[Taxh Mahali]] i parë nga [[Mehtab Baghu]]]] ===Mehtab Baghu=== {{Kryesore|Mehtab Baghu}} '''[[Mehtab Baghu]]''' ({{lang-hi|मेहताब बाग़}}, në gjuhën urdu: مہتاب باغ, përkthehet: ''Kopshti i Dritës së Hënës'') është një kompleks [[Charbaghu|charbagh]] në Agra, në Indinë veriore. Ai gjendet në veri të kompleksit të [[Taxh Mahali]]t dhe [[Fortesa e Agras|Fortesës së Agras]] në anën tjetër të lumit Yamuna, në koordinatat {{coord|27|10|47|N|78|02|31|E|display=inline}} në ultësirën luginore.<ref name="Uttar">{{Cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mehtabbagh.asp|title=Ticketed Monuments, Uttar Pradesh, Mehtab Bagh|publisher=Archaeological Survey of India|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521043800/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mehtabbagh.asp}}</ref><ref name="Avijit2000">{{Cite web|url=http://www.india-today.com/itoday/20000807/heritage.html|title=Nursery of History: The ASI's efforts to restore the Taj Mahal's fabulous medieval garden are bearing fruit|publisher=India Today Weekly Magazine|first=Anshul|last=Avijit|lang=en|date=7 gusht 2000|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=24 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124052657/http://india-today.com/itoday/20000807/heritage.html}}</ref> Kompleksi i kopshtit, në formë katrore, është rreth 300 x 300 metra dhe i rreshtuar përsosmërisht me Taxh Mahalin në bregun përballë.<ref name="Tour">{{Cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/agra/places_of_interest.htm|title=Places of Interest|work=Mehtab Bagh|publisher=Departamenti i Turizmit në Qeverinë e Uttar Pradeshit|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=8 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008100721/http://www.up-tourism.com/destination/agra/places_of_interest.htm}}</ref> Gjatë stinës së shirave, terreni përmbytet pjesërisht nga ujërat.<ref name="ASI1996" /> ====Historia==== [[File:Mehtab Bagh lawn.jpg|thumb|left|333px|[[Mehtab Baghu]]]] Kopshti Mehtab Bagh ishte i fundit nga njëmbëdhjetë kopshtet e krijuara nga Mogulët përgjatë lumit Yamuna përballë Taxh Mahalit dhe Fortesës së Agras;<ref name="Avijit2000" /> ku i pari ishte Ram Baghu.<ref name="Lonely">{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/agra/sights/other/mehtab-bagh|language=en|title=Mehtab Bagh|accessdate=16 tetor 2012|publisher=Lonely Planet}}</ref> Është përmendur se ky kopësht mund të jetë ndërtuar nga perandori i parë mogul Babur (në vitin 1530).<ref name="Lonely"/> Megjithatë vihet në dukje se perandori Shah Jahan kishte identifikuar një sit në rrjedhën në formë gjysëm-hëne, të mbuluar me bar përgjatë luginës së lumit Yamuna si një vend ideal për të parë Taxh Mahalin. Pastaj u krijua si "një kopësht i shijimit të ndriçimit të hënës të quajtur Mehtab Bagh". Si pjesë e kopshtit u krijuan gjithashtu shëtitore të shtruara me të bardhë, pavijone në qiell të hapur, pellgje dhe çezma, me pemë frutore dhe bimë narcisi.<ref name="Stuart2004">David Stuart: [https://books.google.com/books?id=9daQdeDRH4MC&pg=PA33 Classic Garden Plans]; 2004, fq. 33</ref> Kopshti u projektua si pjesë integrale e kompleksit të Taxh Mahalit përballë tarracës buzëlumore. Gjerësia e tij është identike me atë të pjesës tjetër të Taxh Mahalit.<ref name="Avijit2000" /> Më vonë [[Mehtab Baghu]] u zotërua nga Raxha Man Singh Kacchawa i Amberit, që përvetësoi edhe tokën përreth [[Taxh Mahali]]t.<ref name="Grewal2008">Royina Grewal: [https://books.google.com/books?id=ATpFImGZdVEC&pg=PA237 In the Shadow of the Taj: A Portrait of Agra]; 2008, fq. 237</ref> Vërshimet e shpeshta dhe nxierja e materialeve ndërtuese nga fshatarët pothuajse e shkatërroi kopshtin. Strukturat e mbetura brenda kopshtit ishin në gjendje të rrënuar. Në vitet 1990, ekzistenca e kopshtit pothuajse ishte harruar dhe ishte degraduar në pak më shumë se një kodrinë e madhe rëre, e mbuluar me bimësi të egër dhe lym lumor.<ref name="ASI1996" /><ref name="Singh2009">Sarina Singh: [https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&pg=PA409 India]; 2009, fq. 409</ref> [[File:Taj Mahal area map.png|thumb|432px|Plani i zonës së Taxh Mahalit]] ====Plani i vendit==== Mbishkrimet në sitin e Mehtab Baghut përmendin se ai i bashkohet kopshteve të tjerë në perëndim; këta janë quajtur "Chahar Bagh Padshahi" dhe "Chahar Bagh Padshahi i Dytë".<ref name="Muqarnas">[https://books.google.com/books?id=s6MN2T9cXNEC&pg=PA160 Muqarnas]; 1997, BRILL, fq. 160</ref> Kopshti rrethohet nga një kompleks muresh; ai është bërë prej tullash, suva gëlqereje dhe të veshur me gurë të kuq ranorë. Me një gjatësi prej 289 metrash muri lumor është pjesërisht i paprekur. I ndërtuar mbi platforma, ka kulla me kupola në gurë të kuq ranorë në formë tetëkëndore, që mund të kenë qëndruar në kënde. Në skajin perëndimor të terrenit ndodhet një rrugicë 2 - 2.5 m e gjerë e bërë me tulla, që i mbulon mbetjet e murin në perëndim.<ref name="ASI1996">{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:NP5fxsbM_n4J:www.icomos.org/~fleblançprojects/2001-2007_GCI/Taj%2520Mahal/Taj%2520Mahal%2520Collaborative%25202002/Taj_Mahal_2002_III_Annex2A.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEEShvWC7XMAtf6wc1skbh_m-9_stcf8iDf9pO6EYX8EHK6bdCHVUgH_CQVlyNnryD4UCXQIV4kQvLBwvUmp-3pG1T9mmAYqF0U8PYxadLSbTFGIvhP_hRKGuGPujc94B5Z3NmPAR0&sig=AHIEtbT1rGWtMy9TUkC6FNNBWs3-ei-F_w|title=ANNEXURE Il GARDENS A. Mahtab Bagh A Development Plan|year=1996|publisher=Archaeological Survey of India|pages=16-7, 23|lang=en|accessdate=18 tetor 2012}}</ref> Pranë hyrjes ndodhet një faltore e vogël dalite buzë lumit.<ref name="Thomas2010">Gavin Thomas: [https://books.google.com/books?id=IcAGtDUWtYEC&pg=PA162 The Rough Guide to Rajasthan, Delhi & Agra]; 2010, fq. 162</ref> Nga katër kullat prej guri ranor, që shënojnë këndet e kopshtit, vetëm ajo në jug-lindje ka mbetur. [[File:Taj site plan.png|thumb|left|543px|Plani i kompleksit të Taxh Mahalit me Mehtab Baghun në të majtë]] Në skajin jugor një pellg i madh tetëkëndor pasqyron imazhin e mauzoleut.<ref name="Avijit2000" /> Në anën lindore ndodhet një depozitë e vogël qendrore. Kanalet e ujit e pasurojnë peizazhin në lindje dhe perëndim ndodhen ndërtesa [[baradari]]. Në murin verior ndodhet një portë.<ref name="Avijit2000" /><ref name="Tour"/> Themelet e dy ngrehinave qëndrojnë pak në veri dhe jug të pellgut të madh, që me gjasa ishin pavijone kopshtare. Nga struktura veriore një ujëvarë e shkallëzuar duhet të ketë ushqyer pellgun. Kopshti në veri ka plan tipik katror, me kryqëzim aksial me një pellg katror në qendrën e tij. Në perëndim, kopshtin e furnizon një akuadukt.<ref name="Moyn">{{cite web|url=http://www.persimmon-mag.com/winter2002/bookre1.htm|title=Book review - The Moonlight Garden: New Discoveries at the Taj Mahal|lang=en|accessdate=2 mars 2007|author=Janice Leoshko|year=2002|publisher=Persimmon - Asian Literature, Arts and Culture|page=1}}</ref> Strukturat e tjera, jo në përputhje me planin e peizazhit origjinal përfshijnë fidanishte të zotëruar nga persona privatë, një tempull në vendin e një gaxiboje, një statujë e veçuar e B. R. Ambedkar-it duke mbajtur Kushtetutën e Indisë në oborr dhe reliket e një rrjeti furnizimi me ujë të parkut.<ref name="Avijit2000" /> [[File:Bird's Eye View of the Taj Mahal at Agra.jpg|thumb|Pamje e vjetër nga lartë e Kompleksit të Taxh Mahalit me Mehtab Baghun në krye përgjatë lumit Yamuna (shek. XVIII)]] ====Restaurimet==== Restaurimi i Mehtab Baghut filloi pasi Archeological Survey of India (ASI), vendosi standarde të reja për shqyrtimet e [[Kopshtet Mogule|kopshtit mogul]]. Kjo përshfinte shqyrtimin e një sipërfaqeje, dokumentimin historik, vlerësimin paleobotanik, teknikat e gërmimit arkeologjik dhe koordinimet e kërkuara me ministritë e kulturës, turizmit dhe planifikimit.<ref name="Conan1999">Michel Conan: [https://books.google.com/books?id=I8GpYG1QVAQC&pg=PA124 Perspectives on Garden Histories]; 1999, fq. 124‒</ref> Restaurimet filluan në vitet 1990, të mbështetura nga amerikanët, gjatë të cilave sitit të Mehtab Baghut iu shtua rrethimi me tel me gjemba.<ref name="Agrawal1999">S. P. Agrawal: [https://books.google.com/books?id=nXq6TNUnJmoC&pg=PA161 Information India: 1996-97: Global View]; 1999, fq. 161</ref> Kopshtit, me këmbënguljen e ASI-t iu rikthye mjedisi origjinal me bimët që Mogulët përdornin në kopshtet e tyre. Megjithëse “National Environmental Engineering Research Institute” (NEERI) ka sugjeruar mbielljen e 25 specieve bimore që zbusin ndotjen çdo 2 m<ref name="Avijit2000" /> në rinovimin e propozuar të kopshtit, kjo u kundërshtua nga ASI. Gjykata Supreme ndërhyri në çështje në favor të ASI-t, që donte kopshti të kishte vetëm bimët që mogulët përdornin në kopshtet e tyre. U sugjerua një listë e përgjithshme e bimëve. Artistët pezizazhist të ASI-t e planifikuan me përpikmëri dhe rimbollën pemët, bimët dhe barishtet që përputheshin me [[Kopshtet Mogule]], duke kopjuar kopshtet buzëlumore të sjellë në [[India|Indi]] nga [[Azia Qendrore]] në ‘Shalimar Bagh’ të Kashmirit. Rreth 81 bimë të përshtatura në [[Kopshtet Mogule|Kopshtarinë Mogule]] u mbollën, duke përfshirë guava, maulshri, kaner, hibisk, agrume, nim, bauhinia, ashoka dhe xhamun. Barishtoret u mbollën në mënyrë të tillë që pemërt e larta të pasonin të ulëtat, pastaj shkurret dhe në fund lulet. Disa nga këto bimë prodhojnë lule me ngjyra të ndezura që shkëlqejnë nën dritën e hënës. Parku është restauruar në pamjen e tij origjinale dhe tani është bërë një vend shumë i mirë për të parë [[Taxh Mahali]]n.<ref name="Avijit2000" /><ref name="Lonely"/> Gërmimi i 90 000 metra kub dhe, u zhvilluan nga ASI (Archaeological Survey of India) në vitin 1994. Ai zbuloi një depozitë të madhe tetëkëndore me 25 çezma dhe një kopësht të ndarë në katër pjesë. ===Liqeni Keetham=== I njohur edhe si Sur Sarovar, Liqeni Keetham është i vendosur rreth 7&nbsp;km nga Varri i Akbarit në Agra, brenda Rezervatit Pyjor Surdas. Liqeni ka një larmi mbresëlënëse gjallesash dhe shpendësh ujorë. ===Shëtitorja e Trashëgimisë Mogule=== Shëtitorja e Trashëgimisë Mogule është pjesë e programit të zhvillimit komunitar që është zbatuar me mbështetjen e Korporatës Bashkiake të Agras, USAID-it OJQ-së Center for Urban and Regional Excellence. Ajo përpiqet të ndërtoi jetesë të mbështetshme për rininë dhe gratë nga bashkësitë me të ardhura të ulëta dhe të përmirësoi jetesën e tyre mjedisore nëpërmjet shërbimeve infrastrukturore dhe integrimin brenda qytetit. Shëtitorja e Trashëgimisë Mogule është një hark 1&nbsp;km që lidh fushat bujqësore me kulturën raxhastanase, bregun e lumit të lidhur me fshatin e lashtë të Kuchhpuras, strukturën e trashëgimisë së [[Mehtab Baghu]]t, sistemin e ujësjellësit mogul, Xhaminë e Humanyunit dhe Gyarah Sidin. == Vende të tjera interesante == ===Tempulli Mankameshwar=== Tempulli Mankameshwar është një nga katër tempujt e vjetër kushtuar Shivës, të vendosur në katër këndet e qytetit. Është i vendosur pranë Xhama Masxhidit dhe rreth 2.5&nbsp;km nga [[Taxh Mahali]] dhe më pak se 1&nbsp;km nga [[Fortesa e Agras]]. Duke qenë i vendosur në qytetin e vjetër, tempulli është i rrethuar nga tregje, shumë nga të cilët datojnë nga Periudha Mogule. ===Inter Kolegji i Vajzave Indrabhan=== Konsiderohet gjerësisht si vendlindja e poetit të madh Mirza Ghalib. Është i vendosur pranë Tempullit Mankameshwar dhe rreth 3&nbsp;km nga [[Taxh Mahali]] dhe më pak se 1&nbsp;km nga [[Fortesa e Agras]]. Duke qenë i vendosur në qytetin e vjetër, kolegji është i rrethuar po ashtu nga tregje. Thuhet se disa vjet më parë, dhoma e lindjes së Mirza Ghalibi u fsheh me mur nga drejtuesit e kolegjit për ta mbajtur identitetin e vendit të fshehtë. ===Gurudvara Guru ka Tali=== Guru ka Tali fillimisht ishte një ujëmbledhës që ruante ujin e shiut i ndërtuar në vitin 1610, gjatë sundimit të Jahangirit në Agra, pranë Sikandras, afër Varrit të Itibar Khan Khwajasaras. Në vitet 1970 aty u ndërtuar një [[gurdvara]]. Guru ka Tali është një vend i shenjtë adhurimi për sikistët. Katër nga Dhjetë Gurutë Sikë thuhet se kanë bërë një vizitë aty. Duke patur rëndësi si historike ashtu dhe fetare, kjo faltore tërheq një numër të madh besimtarësh dhe turistësh. Ajo shquhet për skalitjet e rafinuara të tetë nga dymbëdhjetë kullat. Ajo gjendet pranë Autostratës Kombëtare 2, Delhi-Agra. ===Katedralja e Ngjizjes së Dlirë=== Katedralja e Ngjizjes së Dlirë është selia e Arkidioqezës Katolike Romane të Agras. ===Parku Paliwal (Hewitt Park)=== Parku Paliwal, gjatë sundimit britanik i njohur si '''Hewitt Park''', tashmë është riemërtuar në kujtim të Shri Krishna Datta Paliwal-it, që ishte ministri i parë i financave të Uttar Pradeshit, kur kryeministër ishte Shri Govind Ballabh Panti. Parku Paliwal është i vendosur në zemër të Agras, i shtrirë mbi një sipërfaqe rreth 280 000 m². Parku Paliwal lidh zonat rezidenciale të lagjes Vijay Nagar dhe Gandhi Nagar me zonën financiare të qytetit, Sanjay. Ai ka një liqen të vogël dhe një larmi të madhe pemësh. Biblioteka Publike e John-it, e njohur edhe si Biblioteka Bashkiake e Agras, ku mund të gjenden libra të rrallë mbi tema të ndryshme, është e vendosur gjithashtu aty. Shumë njerëz vijnë këtu në mëngjes për të shëtitur. Ky vend është plotë, veçanërisht gjatë pushimeve të verës, kur të rinjtë luajnë lojra të ndryshme. [[File:AGRA TDI MALL.jpg|thumb|Një qendër tregtare e vendosur në Rrugën Fatehabad]] ==Ekonomia== [[File:PIETRA DURA - Agra - India.png|thumb|left|280px|Një pllakatë mermeri në ''pietra dura'', një praktikë artizanale në Agra që nga Periudha Mogule]] Për shkak të pranisë së Taxh Mahalit dhe monumenteve të tjera historike, Agra ka zhvilluar industrinë e turizmit si dhe zejtarinë si punimi i ''pietra duras'', zbukurimet prej mermeri dhe tapetet. [[File:Sadar Bazar, Agra.jpg|thumb|Pazari Sadar në Agra]] Sot 40% e popullsisë varet gjerësisht nga bujqësia, ndërsa të tjerët nga punimi i lëkurës, këpucaria dhe fonderitë e hekurit. Agra ishte qyteti i dytë më i vetë-punësuar në Indi në 2007, pas [[Varanasi]]t, i ndjekur nga Bhopali, Indore dhe [[Patna]]. Sipas National Sample Survey Organization, gjatë 1999–2000, 431 e çdo 1,000 të punësuar meshkuj ishin të vetë-punësuar, që u rrit në 603 për 1,000 në vitet 2004–05.<ref name="min">{{cite news|title=India’s new Entrepreneurs|url=http://www.livemint.com/2007/05/16001310/Indias-new-Entrepreneurs.html|language=en|newspaper=Mint|date=16 maj 2007}}</ref> Turizmi është kontribuesi kryesor i ekonomisë së Agras. Agra është vendi i qendrës më të madh të mirëqenies në Azi të quajtur Kaya Kalp – The Royal Spa, në Hotel Mughal në Agra.<ref>{{cite journal|title=ITC unveils Asia's largest spa in Agra|journal=Economic Times (India)|date=9 mars 2008|url=http://economictimes.indiatimes.com/Features/The_Sunday_ET/Economy/ITC_unveils_Asias_largest_spa_in_Agra/rssarticleshow/2848717.cms|lang=en|accessdate=8 nëntor 2009}}</ref> [[File:Marbleworks-1.jpg|thumb|left|285px|Një zejtar i Agras duke punuar zbukurimet mermeri. Mermeri është ngjyrosur me të kuqe për ti dhënë kontrast, ndërsa punohet]] Agra ka shumë industri. Impianti i parë bioteknologjik i kompanisë Harihar Biotech në Uttar Pradesh, është i vendosur pranë Taxhit. Në Agra ndodhen rreth 7,000 njësi të vogla industriale. Agra është e njohur edhe për mallrat e saj prej lëkure, firma më e vjetër dhe e famshme e lëkurës Taj Leather World ndodhet në Pazarin Sadar. Tapetet, zejtaria, ''zari dhe zardozi'' (punime qëndistarie), skalitjet e mermerit dhe punimet zbukuruese me gdhendje. Agra është e njohur për ëmbëlsirat e saj (Petha and Gajak) dhe mezetë (Dalmoth), manifakturat e veshjeve dhe eksportuesit si dhe një industri automobilash. Bërja e tapeteve u fut në qytet nga perandori i parë mogul, Babur dhe që atëherë ky artizanat ka lulëzuar. Qendra e qytetit të Agrës ka argjendari dhe dyqane veshjesh. Zona e argjendarive ndodhet në Choube Ji Ka Fatak. Zona e Tregut Shah është treg i pajisjeve elektronike, ndërsa Sanjay është qendra e tregtisë së Agrës. ==Zhvillimi== Agra renditet e pesta si në indeksin e depërtimit financiar, që mat gjëra si prania e ATM-ve, degëve bankare ashtu dhe në indeksin e konsumit, që tregon shndërrimin e qytetit në një metropol urban. Ka shumë ndërtesa të reja, komplekse shopingu, qendra tregtare, rrugë, mbikalime dhe apartmente duke u krijuar. Në Indeksin e Konkurueshmërisë Qytetare të Indisë, në 2010 Agra u rendit e 26-ta,<ref>{{cite web|url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2010/12/City-Competitiveness-Report-2010-Businessworld.pdf|title=Boulevards of Dreams|publisher=Business world|author1=Srikant Srinivas|author2=Amit Kapoor|date=13 dhjetor 2010|lang=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=6 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106175113/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2010/12/City-Competitiveness-Report-2010-Businessworld.pdf|url-status=dead}}</ref> e 32-ta në 2011<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-50-most-competitive-cities/20111213.htm#26|language=en|title=India's 50 most Competitive cities|publisher=Rediff|date=13 dhjetor 2011|accessdate=6 janar 2014}}</ref> dhe e 37-ta në 2012.<ref>{{cite web|url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/07/India_City_Competitiveness_Index_2012_Rank.pdf|title=Ranks of 50 Cities as per the India City Competitiveness Index 2012|format=pdf|publisher=Institute of Competitiveness, India|lang=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=21 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021183840/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/07/India_City_Competitiveness_Index_2012_Rank.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Arsimi== Gjatë fillimit të Periudhës Mogule Agra u zhvillua si një qendër e arsimit islamik. Britanikët futën në Agra konceptin perëndimor të arsimit. Në vitin 1823, u formua Agra College<ref>{{Cite web|title=Agra College|url=http://www.agracollegeagra.com/|lang=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=15 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915021701/http://agracollegeagra.com/|url-status=dead}}</ref>, një nga kolegjet më të vjetra në Indi nga shkollat sanskrite të vendosura nga sunduesit Scindia. Në Periudhën Britanike, Agra u bë një qendër e madhe e Letërsisë Hindi me shkrimtarë si Babu Gulab Rai në krye. ===Universitetet dhe kolegjet=== Universiteti i Agras u krijuar më 1 korrik 1927 dhe plotëson nevojat e kolegjeve të shpërndara në Provincat e Bashkuara, Rajputana, Provincat Qendrore dhe pothuajse të gjithë Indinë Veriore, tashmë me 10 institute duke përfshirë departamente të ndryshme dhe rreth 700 kolegje të lidhur me këtë universitet. Universiteti historik i Agras më vonë u pagëzua si '''Universiteti Dr. Bhim Rao Ambedkar''', nga kryemistri i atëhershëm i Uttar Pradeshit, Mayawati. * Sachdeva Institute of Technology, i njohur shkurt si SIT, Mathura që nga 2001. * The Institute of Mental Health and Hospital, më parë i njohur si '''Agra Lunatic Asylum''', u krijua në shtator 1859 e menaxhuar nga shteti i [[Uttar Pradeshi]]t. Është i shtrirë në një terren të gjerë dhe të bukur prej 69.9 ha, që është një qendër e mirënjohur për trajtimin, trajnimin dhe kërkimin e sëmundjeve mendore në Indinë Verirore. Instituti u riemërtua '''Mental Hospital''', Agra në 1925. Nga viti 1912 deri në 1993 funksiononte në bazë të “Indian Lunacy Act”. Aktualisht funksionon në bazë të “Mental Health Act”, 1987. Duke ndjekur një urdhër gjyqësor të Gjykatës Supreme të Indisë në vitin 1994, istitucioni u riemërtua '''Agra Mansik Arogyashala''', duke e bërë atë një institucion autonom dhe theksuar objektivat e përmirësimit të trajtimit dhe kujdesit për të sëmurët mendorë duke përfshirë rehabilitimin si dhe zhvillimin e aktiviteteve të mësimeve profesionale, trajnimeve dhe kërkimeve. Në përputhje me urdhërin e Gjykatës Supreme, qeveria e Uttar Pradeshit e shpalli spitalin insitucion autonom më 31 janar 1995. Në përputhje me të ai u riemërtua '''Institute of Mental Health and Hospital''' më 8 shkurt 2001. * Central Institute of Hindi, (i njohur si '''Kendriya Hindi Sansthan''') është një institut autonom i Ministrisë së Zhvillimit të Burimeve Njerëzore të Qeverisë së Indisë të angazhuar në mësimin e [[Gjuha hindi|gjuhës hindi]] si gjuhë e huaj dhe gjuhë e dytë. Përveç zhvillimit të kurseve rezidenciale për studentët e huaj, instituti zhvillon edhe programe trajnimi të rregullta për mësuesit e hindit që nuk i përkasin shteteve ku flitet hindi të Indisë. Instituti është i vendosur në një kampus prej 4.5 ha në rrethinat e qytetit. Instituti me qendër në Agra ka tetë qendra rajonale në Delhi, Hyderabad, Mysore, Shillong, Dimapur, Guwahati, Ahmedabad dhe Bhubaneshwar. Ai është i vetmi institucion qeveritar në Indi i krijuar vetëm për kërkimin dhe mësimin e gjuhës hindi si një gjuhë e huaj ose e dytë. * Kolegji Mjeksor Sarojini Naidu, ësthë një nga tre kolegjet më të vjetra mjeksore në Indi. Është i vendosur në Agra. Ai është emërtuar sipas zonjës së parë të guvernatorit të Uttar Pradeshit, poetit dhe luftëtarit të lirisë, '''Bharat Kokila Smt. Sarojini Naidu'''. * Kolegji i Agras, është një nga institucionet më të vjetra në Indi. '''Pandit Gangadhar Shastri''', një studiues i shquar i sanskritishtes e themeloi kolegjin në vitin 1823. Deri në vitin 1883 instituti ishte një kolegj qeveritar dhe pas saj u menaxhua nga një bord dhe një komitet menaxhimi. Kolegji i Agras prodhon diploma të nivelit të parë në Uttar Pradesh dhe Indinë Veriore. * St. John's College, Agra, është një kolegj i krijuar në vitin 1850, tani pjesë e Universitetit Dr. Bhim Rao Ambedkar, më parë të njohur si '''Universiteti i Agras'''. Është mes kolegjeve më të vjetër dhe një nga kolegjet e krishtera më të bukur në Indi. Kolegji drejton një qendër studimi të Indira Gandhi National Open University (IGNOU), një universitet qëndror. * Kolegji Raja Balwant Singh, i krijuar në vitin 1885 ia detyron ekzistencën '''Raja Balwant Singh Ji-së''' të '''Awagarh-ut''', që mundësoi rritjen e institucionit një nga kolegjet më të vjetër dhe më të mëdhenj në Uttar Pradesh. Kolegji Raja Balwant Singh është i vendosur në Bichpuri të Agras. Ai është i lidhur me Uttar Pradesh Technical University në [[Laknau]] dhe Universitetin Dr. B.R. Ambedkar në Agra. * Instituti Arsimor Dayalbagh, Radhasoami Satsang Sabha, nisi '''Institutin Arsimor Radhasoami''', si një shkollë e mesme bashkë-arsimore, e hapur për të gjithë, më 1 janar 1917. Ai u bë një kolegj diplomimi në 1947, i lidhur me '''Universitetin e Agras'''. Në 1975, ai formuloi një program studimesh që mori aprovimin nga Qeveria e Uttar Pradeshit dhe Komisioni i Granteve Universitare, si rezultat i të cilit në 1981 Ministria e Arsimit të Qeverisë së Indisë, i dha statusin e një institucioni '''njohur''' për të qenë një universitet mbi Insitutin Arsimor Dayalbagh, për të zbatuar skema të reja. * UEI Global, i renditur mes instituteve kryesore të menaxhimit në Indi nga Komisioni i Vlerësimit të Konkurimit të Sukseshëm për vitet 2013 dhe 2012. Kolegji ka 12 kampuse në të gjithë Indinë duke mundësuar programe në menaxhimin e hoteleve dhe biznesit. ==Media== Agra është selia e gazetës ''Dainik Jagran'', që është gazeta më e lexuar në gjuhën hindi në Indi. Gazeta të tjera që lexohen gjerësisht përfshijnë ''Amar Ujalan'', ''Aaj-in'', ''Hindustan-in'',''The Sea Express'', Deepsheel Bharat, DLA. Të përditshmet e publikuara në anglisht janë ''The Times of India'', ''Hindustan Times'', ''Economic Times'', ''The Pioneer'' etj. Të përditshmet e publikuara në gjuhën urdu janë Prabhanjan Sanket, ''Inksaaf'' etj. Publikohet edhe tabloidi i përzier në anglisht dhe hindi ''I-NEXT''. Morphers Animation Studios LLP është një studio animini në Agra, që ofron shërbime vizualizimi 3D për klientët. === Stacione radiofonike === All India Radio shtetëror ka një stacion vendor në Agra që transmeton programe të ndryshme të interesit të përgjithshëm. Ka dy stacione radio FM, 92.7 BIG FM (Reliance Broadcast Network Limited)<ref>{{Cite web|url=http://927bigfm.com/bigfm/|title=92.7 MHz – Big 92.7 FM|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=12 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712121039/http://927bigfm.com/bigfm/}}</ref> dhe Radio Mantra 91.9 FM (Shri Puran Multimedia).<ref>{{Cite web|url=http://radio-mantra.blogspot.in/|title=91.9 MHz – Radio Mantra|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=14 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414163128/http://radio-mantra.blogspot.in/}}</ref> Është edhe një stacion komunitar radioje 90.4 FM, Agra Ki Awaaz. Stacione të tjera janë 90.8&nbsp;MHz – Aap Ki Awaaz.<ref>{{Cite web|url=http://aapkiaawazfm.com/90.8.php|title=90.8 MHz – Aap ki Awaaz|lang=en|url-status=dead|access-date=8 shtator 2019|archive-date=19 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519031549/http://aapkiaawazfm.com/90.8.php}}</ref> dhe 105.6&nbsp;MHz – IGNOU Gyan Vani. ==Festa dhe panaire == ===Taj Mahotsavi=== Taj Mahotsav-i është një festë kulturore e zhvilluar që nga viti 1992. Në vitin 2017 është përvejtori i 26-të i këtij mahotsav-i. Kjo festë gjendet edhe në kalendarin e eventeve të Departamentit të Turizmit të Qeverisë së Indisë. Një numër i madh turistësh indianë dhe të huaj vijnë në Agra për tiu bashkuar festës nga 18 deri më 27 shkurt. Një nga objektivat e këtij panairi zejtarie është të inkurajoi artizanatin. Ai mundëson punime artizanale dhe zejtarie me një çmim të arsyeshëm që nuk është i fryrë nga kostot e larta të mirëmbajtjes. ===Ram Barati=== Ram Barati ({{lang-hi|राम बारात}}) është pjesë e festimeve Ramalila në Agra. Është një nga ngjarjet më të mëdha të përvitshme në Indi. Ram Barat fjalë për fjalë do të thotë procesioni barat i marstesës së Ramas. Çdo vit zgjidhet një vendndodhje e re në Agra dhe dekorohet në mënyrë të stërholluar me drita dhe lule. Zona zbukurohet për procesionin e martesës hyjnore. ===Festa e Letërsisë Taxh=== Festa e Letërsisë Taxh shikon yjet e botës letrare të shfaqen në Agra, që përfshin shkrimtarët Muzaffar Ali, Shobha De, Prahlad Kakker dhe Raghu Rai. Kjo festë, një përpjeke për të ripërtërirë shpirtin estetik të këtij qyteti të pasur historik. Agra edukon pëlqimin e Ghalibit, Tansenin, Surdasit, Nazeerit dhe shumë të tjerëve. ===Panaire=== ;Panairi i Kailashit: Panairi i Kailashit zhvillohet në qytezën e Kailashit, rreth 12&nbsp;km nga Agra, në muajine gusht-shtator. Është një panair i rëndësishëm në nder të Shivës, që besohet se është shfaqur aty në formën e lingamit prej guri. ;Panairi Gangaur: Gokulpura / Moti Katra, Agra ===Muzeu Bashkiak Taxh në Parkun Paliwal === Muzeu – bibliotekë publike është i vendosur në një strukturë të vjetër të trashëgimisë, të ndërtuar në vitin 1922 dhe rikonstruktuar në vitet 1940. Në këtë muze është e ekspozuar statuja prej bronxi e Mbretëreshës Viktoria. Statuja të tjera të vjetra dhe përmendore të Periudhës Mogule janë të shfaqur për tërheqjen e turistëve. ==Personalitete të shquara == Poeti i madh Surdas, Shri Ram Sharma, Abul Fazal, Amrit Lal Nagar, Rangey Raghav, Dr Ramvilas Sharma, Babu Gulab Roy, Rajendra Yadav, Mirza Galib, Mir Taqi Mir, Nazir Akbarabadi, Motilal Nehru, aktorja Nimmi, Raj Babbar, Deoki Nandan. ==Shiko edhe== * [[Varanasi]] * [[Ajodhja]] * [[Laknau]] * [[Mathura]] * [[Perandoria Mogule]] * [[Arkitektura Mogule]] * [[Arkitektura e Uttar Pradeshit]] == Referime == {{reflist|2}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Agrawal|first=S. P.|title=Information India: 1996-97: Global View|url=https://books.google.com/books?id=nXq6TNUnJmoC|accessdate=18 tetor 2012|date=1 janar 1999|publisher=Concept Publishing Company|lang=en|isbn=978-81-7022-786-1}} * {{cite book|author=Akbar S. Ahmed|title=Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World|url=https://books.google.com/books?id=xu8BAwAAQBAJ|year=1998|lang=en|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-380-3}} * {{cite journal|title=On the symmetry of the central dome of the Taj Mahal|last1=Ahuja|first1=Dilip R.|last2=Rajani|first2=M.B.|journal=Current Science|lang=en|volume=110|issue=6|year=2016|pages=996–7|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/110/06/0996.pdf}} * {{cite book|last=Allan|first=John|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12749|language=en|publisher=S. Chand|location=Cambridge|edition=I|year=1958}} * {{cite journal|last=Begley|first=Wayne E.|title=The Myth of the Taj Mahal and a New Theory of Its Symbolic Meaning|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1979-03_61_1/page/14|journal=The Art Bulletin|lang=en|volume=61|issue=1|page=14|date=mars 1979|doi=10.2307/3049862}} * {{cite book|author1=David Carroll|publisher=Newsweek, inc. Book Division|title=The Taj Mahal|url=https://books.google.com/books?id=kgkUX5kkCr0C|lang=en|year=1971|ISBN=0-88225-024-8|accessdate=7 shkurt 2015}} * {{cite book|author=Muhammad Abdullah Chaghtai|title=''Le Tadj Mahal d'Agra (Inde). Histoire et description''|location=Bruksel|lang=fr|publisher=Editions de la Connaissance|year=1938}} * {{cite book|last=Conan|first=Michel|title=Perspectives on Garden Histories|url=https://books.google.com/books?id=I8GpYG1QVAQC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|year=1999|publisher=Dumbarton Oaks|isbn=978-0-88402-269-5}} * {{cite book|editor=Trewin Copplestone|title=''World architecture&nbsp;— An illustrated history''|url=https://archive.org/details/worldarchitectur00copp|language=en|year=1963|publisher=Hamlyn|location=Londër}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=J--NBIJ55AMC|title=The Taj Mahal|publisher=Twenty-First Century Books|author=Lesley A. DuTemple|lang=en|year=2003|isbn=978-0-8225-4694-8|accessdate=7 shkurt 2015}} * {{cite book|author=Stephen Meredyth Edwardes|title=Mughal Rule in India|url=https://books.google.com/books?id=4aqU9Zu7mFoC&pg=PA332-IA2|year=1930|publisher=Atlantic Publishers & Dist|lang=en|isbn=978-81-7156-551-1}} * {{cite book|last=Eraly|first=Abraham|title=Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals|url=https://archive.org/details/emperorsofpeacoc0000eral|publisher=Penguin Books India|year=2000|lang=en|ISBN=0141001437}} * {{cite book|title=A Handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri, and the Neighbourhood|year=1912|url=https://archive.org/details/handbooktoagrata0000have|language=en|author=Ernest Binfield Havell|ISBN=9788120617117|publisher=Asian Educational Services}} * {{cite book|title=India Through The Ages|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K.S. Gautam|lang=en|publisher=Divizioni i Publikimeve në Ministrinë e Informacionit dhe Transmetimeve të Indisë}} * {{cite book|last=Grewal|first=Royina|title=In the Shadow of the Taj: A Portrait of Agra|url=https://books.google.com/books?id=ATpFImGZdVEC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|date=1 janar 2008|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310265-6}} * {{cite book|author=E.B. Havel|title=''Indian Architecture: Its Psychology, Structure and History''|year=1913|lang=en|publisher=John Murray}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=fg-lGID3WpQC|title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India|volume=1|publisher=Algora Publishing|author1=Ali Javid|author2=Tabassum Javid|year=2008|lang=en|isbn=978-0-87586-483-9}} * {{cite book|author=Muhammad Salih Kambo|title=''Amal-i-Sal-lih or Shah Jahan Namah''|editor=Ghulam Yazdani|lang=en|location=Kalkuta|publisher=Baptist Mission Press}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=mVKcA0S3kqYC|title=Greatest Wonders of the World|publisher=V S Publishers|author=Vikas Khatri|lang=en|year=2012|isbn=9381588309}} * {{cite book|last=Koch|first=Ebba|title=The Complete Taj Mahal: And the Riverfront Gardens of Agra|edition=botimi i parë|publisher=Thames & Hudson Ltd.|lang=en|isbn=0-500-34209-1|year=2006}} * {{cite book|last=Koroth|first=Nandakumar|title=History of Bekal Fort|lang=en}} * {{cite book|author='Abd al-Hamid Lahawri|title=''Badshah Namah''|editor1=William Nassau Lees|editor2=Maulawis Kabir al-Din Ahmad|editor3='Abd al-Rahim|volume=I|location=Kalkuta|year=1867|lang=en}} * {{cite book|last=Lal|first=Ruby|title=Domesticity and power in the early Mughal world|url=https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521850223|page=[https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr/page/170 170]|lang=en}} * {{cite book|last=Metcalf|first=Barbara Thomas|title=A Concise History of Modern India|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2|year=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-86362-9|lang=en}} * {{cite book|title=Agra: The Architectural Heritage|author=Lucy Peck|ISBN=9788174369420|publisher=Roli Books Private Limited|lang=en}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NB4R6JBqkaQC|title=Our Global Village – India|publisher=Lorenz Educational Press|author=Sue Royals|year=1996|location=Indi|isbn=978-1-4291-1107-2|lang=en}} * {{cite book|title=Studies in Mughal India|url=https://archive.org/stream/studiesinmughali00sarkuoft#page/30/mode/2up|accessdate=20 maj 2015|year=1919|publisher=Calcutta M.C. Sarkar|last=Sarkar|first=Sir Jadunath|lang=en}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qoRDAAAAYAAJ|title=Military History of India|publisher=Orient Longmans|last=Sarkar|first=Jadunath|year=1960|lang=en}} * {{cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC|accessdate=18 tetor 2012|date=1 shtator 2009|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74179-151-8|lang=en}} * {{cite book|last=Smith|first=Vincent Arthur|title=Akbar the Great Mogul|url=https://archive.org/details/akbargreatmogul100smit|language=en|publisher=Oxford, Clarendon Press|year=1917|ISBN=0895634716}} * {{cite book|last=Stuart|first=David|title=Classic Garden Plans|url=https://books.google.com/books?id=9daQdeDRH4MC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|date=1 shtator 2004|publisher=Frances Lincoln Ltd|isbn=978-0-7112-2386-8}} * {{cite book|last=Thomas|first=Gavin|title=The Rough Guide to Rajasthan, Delhi & Agra|url=https://books.google.com/books?id=IcAGtDUWtYEC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|date=1 tetor 2010|publisher=Rough Guides Limited|isbn=978-1-84836-555-1}} * {{cite book|author=Giles H. R. Tillitson|title=''Architectural Guide to Mughal India''|year=1990|publisher=Chronicle Books|lang=en}} * {{cite journal|last=Wright|first=Karen|date=1 korrik 2000|title=Works in Progress|journal=Discover|location=Waukesha, WI, USA|publisher=Kalmbach Publishing|url=http://discovermagazine.com/2000/jul/featworks|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015}} * {{cite book|title=Muqarnas|url=https://books.google.com/books?id=s6MN2T9cXNEC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|year=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10872-1}} * {{cite journal|title=Agra City|journal=Imperial Gazetteer of India (Digital South Asia Library of University of Chicago)|lang=en|volume=5|pages=83-4|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|format=GIF|accessdate=8 nëntor 2009|archive-date=22 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522172131/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|url-status=dead}} ==Lexime të mëtejshme== * {{cite book|last=Cole|first=Henry Hardy|title=Illustrations of buildings near Muttra and Agra|url=https://archive.org/stream/illustrationsbu00colegoog#page/n7/mode/1up|language=en|year=1873|publisher=India Office}} * {{cite book|author=Archaeological Society of Agra|title=Transactions of the Archaeological Society of Agra, Jan–June 1874|url=https://archive.org/stream/transactionsarc00agragoog#page/n4/mode/1up|language=en|year=1874|publisher=Delhi Gazette Press}} * {{cite book|last=Mukerji|first=Satya Chandra|title=The Traveller's Guide to Agra|url=https://archive.org/stream/travellersguidet00mukerich#page/n7/mode/2up|language=en|year=1892|publisher=Sen & Co., Delhi}} * {{cite book|last=Fanthome|first=Frederic|title=Reminiscences of Agra|url=https://archive.org/stream/reminiscencesag00fantgoog#page/n3/mode/1up|language=en|year=1895|publisher=Thacker, Spink & Co.}} * {{cite book|last=Latif|first=Muḥammad|title=Agra, Historical & Descriptive|url=https://archive.org/stream/agrahistoricald00latgoog#page/n9/mode/1up|language=en|year=1896|publisher=Calcutta Central Press}} *{{cite book|author=Henry George Keene|title=A Handbook for Visitors to Agra and Its Neighbourhood|url=https://archive.org/stream/ahandbookforvis00keengoog#page/n8/mode/1up|language=en|year=1899|edition=botimi i 6-të|publisher=Thacker, Spink & Co.}} * {{cite book|last=Smith|first=Edmund W.|title=Moghul Colour Decoration of Agra, Part I|url=https://archive.org/stream/moghulcolourdec00smitgoog#page/n7/mode/1up|language=en|year=1901|publisher=Govt. Press, Allahabad}} * {{Cite book|author=Satish Chandra Chaturvedi|title=''Agranama: The authentic book about the history of Agra''|lang=en}}. ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Agra}} * {{coord|27|10|46.35|N|78|1|15.97|E|display=inline}} * [http://agra.nic.in/ Official website of Agra] * {{dmoz|Regional/Asia/India/Uttar_Pradesh/Districts/Agra}} *[http://digitalcollections.lib.washington.edu/cdm/search/collection/ic/searchterm/R%20Nath!Agra/field/creato!covera/mode/all!all/conn/and!and/order/title R. Nath Mughal Architecture Image Collection, images of Agra] - University of Washington Digital Collections [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Shekulli XVI]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] elskuehzumkhum9o470bh355tkwkgm1 3010635 3010606 2026-07-18T15:16:38Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010635 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Agra | native_name = आगरा | native_name_lang = hindi | settlement_type = Qytet metropolitan<ref>{{cite web|title=Metropolitan Cities of India|url=http://www.cpcb.nic.in/EnvironmetalPlanning/ground/Chapter3.pdf|lang=en|website=cpcb.nic.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923210838/http://www.cpcb.nic.in/EnvironmetalPlanning/ground/Chapter3.pdf|access-date=22 dhjetor 2020|archive-date=23 shtator 2015}}</ref> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | space = 1 | total_width = 327 | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Taj Mahal, Agra, India.jpg | image2 = Jaswant Singh-ki-Chattri.jpg | image3 =Tomb of Itmaduddaulah.jpg | image4 = Tomb of Akbar the Great.jpg | image5 = Guru ka Tal wikijib-15.jpg | image6 = Mariam's Tomb, Sikandra, Agra (cropped).JPG}} | imagesize = 327 | image_caption = '''Nga lart, nga majtas djathtas:''' [[Taxh Mahali]]; Çhatri Xhasvant Ki; Varri I'timād-ud-Daulah; Varri i Akbarit; Varri i Mariam-uz-Zamanit | nickname = ''Qyteti i Taxhit'' (''Taxh Nagari''), "Akbarabad" | image_map = File:Uttar Pradesh district location map Agra.svg | mapsize = 318 | map_caption = Vendndhodhja e distriktit të Agrës në Uttar Pradesh | image_map1 = File:Agralocation.png | mapsize1 = 307 | map_caption1 = Vendndodhja e Agrës në Indi | coordinates = {{coord|27.18|N|78.02|E|region:IN-UP|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = [[India]] | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_type2 = Divizioni | subdivision_type3 = Distrikti | subdivision_name1 = [[Uttar Pradesh]] | subdivision_name2 = Agra | subdivision_name3 = Agra<ref>{{cite web|publisher=Directorate Of Census Operations, Uttar Pradesh|year=2001|title=District census handbook (Part A & B) – Agra|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/1452/1/38298_2001_AGR.pdf|lang=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413124028/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/1452/1/38298_2001_AGR.pdf|archive-date=13 prill 2021}}</ref> | government_type = Korporatë bashkiake | governing_body = Korporata bashkiake e Agrës (Agra Nagar Nigam) | leader_title = Kryetari i bashkisë | leader_name = Hemalata Diwakar<ref>{{cite news|url=https://english.jagran.com/india/agra-nagar-nigam-election-result-live-agra-nagar-nikay-parshad-chunav-results-2023-candidate-winner-list-news-updates-10077779|title=BJP's Hemlata Diwakar Is New Mayor Of Agra, Wins By 1.13 Lakh Votes|lang=en|work=Jagran English|accessdate=22 maj 2023}}</ref> | leader_party = [[Partia Bharatiya Janata]] | leader_title1 = Komisioneri bashkiak | leader_name1 = Ankit Khandelwal, IAS | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 121 | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=Agra Nagar Nigam|url=http://www.nagarnigamagra.com/pdfs/AgraCityDetails.pdf|website=nagarnigamagra.com|lang=en|access-date=21 nëntor 2020}}</ref> | area_rank = | elevation_footnotes =<ref name="auto">{{cite web|title=Elevation of Agra – Wolfram Alpha|url=https://www.wolframalpha.com/|access-date=26 shtator 2020|lang=en|website=www.wolframalpha.com}}</ref> | elevation_m = 170 | population_total = 1 585 704 | population_as_of = 2011 | population_footnotes =<ref name="population">{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=136600|lang=en|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=21 maj 2016}}</ref> | population_metro = 1 760 285 | population_metro_footnotes =<ref>{{cite web|url=http://citypopulation.de/India-UttarPradesh.html|title=Uttar Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=citypopulation.de|lang=en|access-date=11 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021344/http://citypopulation.de/India-UttarPradesh.html|archive-date=12 nëntor 2017|url-status=live}}</ref> | population_rank = e 23-ta | population_demonym = | demographics_type1 = Gjuhët | demographics1_title1 = Zyrtare | demographics1_info1 = [[Hindi]]<ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=Ministry of Minority Affairs|lang=en|access-date=7 dhjetor 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 maj 2017}}</ref> | demographics1_title2 = Shtesë&nbsp;zyrtare | demographics1_info2 = [[Urdu]]<ref name="langoff"/> | demographics1_title3 = Rajonale | demographics1_info3 = Braxh Bhasha | timezone1 = | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 282001-282009 | area_code = 0562 | area_code_type = Prefiksi | registration_plate = UP-80 | blank2_name_sec1 = Raporti gjinor | blank2_info_sec1 = 875 femra ♀ / 1000 meshkuj ♂ | blank3_name_sec1 = Alfabetizmi | blank3_info_sec1 = 73.11% | blank_name_sec1 = GDP-ja nominale (distrikti i Agrës) | blank_info_sec1 = Rs. 60 4 880 000 000 (rreth 7 243 000 000 $) (2019-20)<ref>{{cite web|title=District Domestic Product Estimates Uttar Pradesh Year 2019-20|url=http://updes.up.nic.in/esd/Book/DDP2019-20%20M21.pdf|lang=en|website=Directorate of Economics And Statistics Government Of Uttar Pradesh|access-date=6 nëntor 2021}}</ref> | website = {{URL|agra.nic.in|Official District Website}}, {{url|https://nagarnigamagra.com/|Nagar Nigam Agra}} | footnotes = | unemployment_rate = | founder = | official_name = }} '''Agra''' ({{lang-hi|आगरा}}, gjuha urdu:آگرہ) është një qytet në brigjet e lumit Yamuna në Uttar Pradeshin verior, në Indi.<ref name="whc.unesco.org">http://whc.unesco.org/en/list/251</ref> Ndodhet 378&nbsp;km në perëndim të kryeqytetit të [[Uttar Pradesh]]it, [[Laknau]], 206&nbsp;km në jug të kryeqytetit të Indisë, [[Nju Delhi]] dhe 125&nbsp;km në veri të [[Gwaliori]]t. Me një popullsi prej 1,686,993 banorësht (vlerësim i 2013-ës), është një nga qytetet më të populluara në [[Uttar Pradesh]] dhe i 19-ti në [[India|Indi]].<ref name="WorldGazetteerCities">{{cito web|lang=en|website=World Gazetteer online|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-104&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|title="India: largest cities and towns and statistics of their population"|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209022942/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-104&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|archive-date=9 shkurt 2012|accessdate=25 mars 2010}}.</ref> Agra është gjithashtu qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër. Është një nga destinacionet kryesore turistike për shkak të ndërtesave të mrekullueshme të Periudhës Mogule, si [[Taxh Mahali]], [[Fortesa e Agras]] dhe [[Fatehpur Sikri]], të treja [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|monumente të trashëgimisë botërore të UNESCO-s]].<ref name="whc.unesco.org"/> Agra është përfshirë në Trekëndëshin e Artë të itinerarit turistike të Indisë bashkë me Delhin dhe [[Jaipuri]]n; dhe Harkun e Trashëgimisë së Uttar Pradeshit, bashkë me [[Laknau]]n, kryeqytetin e tij dhe [[Varanasi]]n. Agra bën pjesë në rajonin kulturor Braxh. Qyteti përmendet për herë të parë në eposin e [[Mahabharata|Mahabharatës]], ku quhej ''Agrevaṇa'' (e rrjedhur nga {{lang-sa|अग्रेवण}}, që do të thotë "kufiri i pyllit").<ref>{{cite web|url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de|title=Sanskrit-English Dictionary|accessdate=8 nëntor 2009|last=Williams|first=Monier|work=Cologne Digital Sanskrit Dictionaries|lang=en|publisher=Cologne University|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225181006/http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/|archive-date=25 shkurt 2009}}</ref> Legjenda ia atribuon themelimin raxha Badal Singh-ut, një mbret i Sikarwar Rajputit (1475), fortesa e të cilit, Badalgarh, qëndron pranë sitit të fortesës së tanishme. Megjithatë, poeti persian i shekullit të XI Masud Sa'd Salman shkruan për një sulm të dëshpëruar të fortesës së Agrës, të drejtuar nga mbreti Shahi Jayapala, nga sulltani Mahmud Ghazni.<ref>{{cite web|url=http://agra.nic.in/hist.htm|language=en|title=Agra District profile|accessdate=8 nëntor 2009|work=faqja zyrtare e Agrës}}</ref> Qyteti përmendet për herë të parë në vitin 1080, kur e pushtuan forcat Ghaznavide. Sulltani Sikandar Lodi (1488–1517) ishte i pari që e zhvendosi kryeqytetin e tij nga [[Delhi]] për në Agra në vitin 1506. Ai e qeverisi vendin nga aty dhe Agra u bë e rëndësishme si kryeqyteti i dytë. Ai vdiq në vitin 1517 dhe djali i tij, Ibrahim Lodi, qëndroi në pushtet aty për nëntë vjet të tjerë dhe ndërtoi mjaft pallate, puse dhe xhami në fortesë. Në fund u mund në Betejën e Panipatit në vitin 1526.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|title=Agra Fort|accessdate=8 nëntor 2009|publisher=Archaeological Survey of India|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091203060952/http://www.asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|archivedate=3 dhjetor 2009}}</ref> Midis viteve 1540 dhe 1556, afganët, duke filluar me Sher Shah Surin e sunduan zonën. Ajo u bë kryeqytet i [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] nga viti 1556 deri në 1658. ==Historia== === Origjina === Megjithëse historia e Agrës është e lidhur kryesisht me [[Perandoria Mogule|Perandorinë Mogule]], vendi u krijua përpara kësaj periudhe dhe përmendet te eposi i Mahabaratës, Mahirshi Angira në vitin 1000&nbsp;p.e.s. Përgjithësisht pranohet se Agra u themelua nga sunduesi mysliman i Sulltanatit të Delhit, Sikandar Lodi në vitin 1504. Pas vdekjes së sulltanit, qyteti i kaloi të birit, Ibrahim Lodit. Ai e sundoi Sulltanatin nga Agra deri në rrëzimin nga Baburi, themeluesi i Dinastisë Mogule, në Betejën e Parë të Panipatit në vitin 1526. === Periudha Mogule === [[File:One of the drawings of Mughal monuments at Agra and Fatehpur Sikri.jpg|thumb|left|375px|Fortesa e Kuqe në Agra, rreth vitit 1820]] Periudha e artë e qytetit fillon me Mogulët. Në atë kohë njohej si '''Akbarabad''' dhe qe kryeqyteti i Perandorisë Mogule nën padishahët (perandorët) [[Akbar]], Jahangir dhe Shah Jahan. Akbari e bëri atë simbolin e një nga dymbëdhjetë subahët e tij (provinca të nivelit kryesor), që kufizohej me subahët e Delhit, Awadhit (Oudhi), Allahabadit, Malwas dhe Ajmerit. Shah Jahani, më vonë e zhvendosi kryeqytetin e tij në Shahjahanabad, në vitin 1649. Meqë Akbarabadi ishte një nga qytetet më të rëndësishme të Indisë Mogule, ai pati një aktivitet mjaft të madh ndërtimor. Baburi, themeluesi i Dinastisë Mogle, krijoi kopshtin e parë persian në brigjet e lumit Yamuna. Kopshti quhet Aram Bagh ose Kopshti i Prehjes. Nipi i tij, [[Akbar]]i i Madh ngriti ledhet e larta të Fortesës Madhështore të Kuqe, përveç bërjes së Agrës një qendër mësimi, arti, tregëtie dhe fetare. Akbari ndërtoi edhe një qytet të ri në rrethinat e Akbarabadit të quajtur [[Fatehpur Sikri]]. Ky qytet u ndërtua në formën e një fortifikimi ushtarak mogul. Djali i tij, Xhahangiri ishte i dhënë pas kopshteve, florës dhe faunës, dhe krijoi shumë kopshte brenda Fortesës së Kuqe ose Lal Qil'as. Shah Jahani, i njohur për interesin e tij zjarrtë për arkitekturën, i dha Akbarabadit monumentin e tij më të vlerësuar, [[Taxh Mahali]]n. I ndërtuar në kujtim të dashurisë për gruan e tij Mumtaz Mahal, mauzoleu u përfundua në vitin 1653. Më vonë, gjatë mbretërimit të tij, Shah Xhahani e zhvendosi kryeqytetin në [[Delhi]], por djali i tij, Aurangzebi e ktheu përsëri atë në Akbarabad, duke e uzurpuar fronin dhe burgosur të atin në fortesë. Akbarabadi mbeti kryeqyteti i Indisë, gjatë sundimit të Aurangzebit, deri sa ai e zhvendosi atë në Aurangabad në rajonin e Dekanit në vitin 1653. === Periudha e mëvonshme === [[File:Agra, Main Street, c.1858.jpg|thumb|left|357px|Agra, rruga kryesore, rreth v. 1858]] Pas rënies së Perandorisë Mogule, qyteti ra nën ndikimin e marathasve dhe u quajt Agra, përpara se të binte në duart e britanikëve në vitin 1803. Në vitin 1835, kur u krijua nga britanikët ‘presidenca e Agrës’, qyteti u bë selia e qeverisë dhe vetëm dy vjet më vonë pa urinë e viteve 1837–38. Gjatë Rebelimit Indian të vitit 1857, sundimi britanik në Indi u kërcënua, lajmi i rebelimit e arriti Agrën më 11 maj dhe më 30 maj dy kompani të këmbësorisë vendore, regjimentet e 44-rt dhe 67-të, u rebeluan dhe marshuan për në Delhi. Mëngjesin tjetër trupat indiane në Agra u detyruan të çarmatosen, më 15 qershor [[Gwaliori]] (që gjendet në jug të Agrës) u rebelua. Më 3 korrik, britanikët u detyruan të tërhiqen në fortesë. Dy ditë më vonë një forcë e vogël britanike në Sucheta u mund dhe u detyrua të tërhiqet, gjë që çoi në plaçkitjen e qytetit nga një turmë. Megjithatë, rebelët u zhvendosën në Delhi, që i lejoi britanikët ta rikthenin rendin nga 8 korriku. Delhi iu dorëzua britanikëve në shtator, muajin pasues rebelët ikën nga Delhi bashkë me rebelët nga India Qendrore, duke marshuar për në Agra, por u mundën. Pas kësaj, sundimi britanik u stabilizua përsëri në qytet deri në pavarësinë e Indisë në 1947.<ref name='Digital South Asia Library of University of Chicago'>{{cite journal|title=Agra City|journal=Imperial Gazetteer of India|lang=en|volume=5|pages=83–4|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|format=GIF|accessdate=8 nëntor 2009|archive-date=22 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522172131/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|url-status=dead}}</ref> === Trashëgimia === Agra ka lidhje historike me Shauripurin e Xhainizmit dhe Runuktan e Hinduizmit të vitit 1000 p.e.s. Ajo është vendlindja e besimit të njohur si Din-i-Ilahi, që lulëzoi gjatë sundimit të [[Akbar]]it dhe besimi Radha Swami, që ka rreth 2 milionë ndjekës. [[Taxh Mahali]], [[Fortesa e Agras]] dhe [[Fatehpur Sikri]] janë monumente të trashëgimisë botërore të UNESCO-s. ==Klima== Agra karakterizohet nga një klimë gjysëm e thatë që kufizohet me një klimë të lagësht subtropikale. Qyteti karakterizohet nga dimra të butë, vera të thata dhe të nxehta si dhe një stinë musonesh. Megjithatë musonet, megjithëse thelbësorë në Agra, nuk janë mjaft të fortë sa musonet në pjesët e tjera të Indisë. Ky është faktori kryesor i klimës gjysëm aride në Agra në dallim nga klima e lagësht subtropikale. {{Weather box | location = Agra, Indi | source 1 = NOAA (1971–1990),<ref name= "NOAA">{{cite web|url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/IN/42261.TXT|lang=en|title=Agra Climate Normals 1971-1990|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|accessdate=18 janar 2014}}</ref> World Meteorological Organization (reshjet 1901–2000)<ref name= "WMO">{{cite web|url=http://worldweather.wmo.int/066/c01561.htm|language=en|title=World Weather Information Service–Agra|publisher=World Meteorological Organization|accessdate=18 janar 2014|archive-date=9 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109065849/http://worldweather.wmo.int/066/c01561.htm|url-status=dead}}</ref> dhe India Meteorological Department (rekordet).<ref name="IMD">{{cite web|url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf|format=PDF|title=Ever recorded Maximum and minimum temperatures up to 2010|lang=en|publisher=India Meteorological Department|df=dmy|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=21 maj 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6GmnoaB0m?url=http://www.imdpune.gov.in/Temp_Extremes/histext2010.pdf}}</ref> | Jan high C = 22.3 | Feb high C = 25.2 | Mar high C = 32.0 | Apr high C = 38.5 | May high C = 41.6 | Jun high C = 40.7 | Jul high C = 35.2 | Aug high C = 33.7 | Sep high C = 34.4 | Oct high C = 34.3 | Nov high C = 29.7 | Dec high C = 24.0 | Jan low C = 8.0 | Feb low C = 10.4 | Mar low C = 15.9 | Apr low C = 22.3 | May low C = 26.4 | Jun low C = 28.5 | Jul low C = 26.8 | Aug low C = 25.8 | Sep low C = 24.4 | Oct low C = 19.9 | Nov low C = 13.7 | Dec low C = 9.1 | Jan mean C = 15.1 | Feb mean C = 17.8 | Mar mean C = 24.0 | Apr mean C = 30.5 | May mean C = 34.0 | Jun mean C = 34.6 | Jul mean C = 31.1 | Aug mean C = 29.6 | Sep mean C = 29.4 | Oct mean C = 27.0 | Nov mean C = 21.7 | Dec mean C = 16.6 | Jan precipitation mm = 13.2 | Feb precipitation mm = 17.6 | Mar precipitation mm = 9.3 | Apr precipitation mm = 6.3 | May precipitation mm = 11.3 | Jun precipitation mm = 55.7 | Jul precipitation mm = 203.3 | Aug precipitation mm = 243.2 | Sep precipitation mm = 129.7 | Oct precipitation mm = 24.8 | Nov precipitation mm = 4.3 | Dec precipitation mm = 6.1 | Jan humidity = 64 | Feb humidity = 55 | Mar humidity = 45 | Apr humidity = 35 | May humidity = 34 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 72 | Aug humidity = 77 | Sep humidity = 67 | Oct humidity = 54 | Nov humidity = 56 | Dec humidity = 64 }}} ==Demografia== Sipas censusit indian të vitit 2011,<ref name="population"/><ref name="AGR"/> qyteti i Agrës ka një popullsi prej 1,585,704 banorësh, ndërsa popullsia e kantonit të Agrës është 53,053. Aglomerati urban i Agrës ka një popullsi prej 1,760,285 banorësh.<ref name="AGR"/> Meshkujt përbëjnë 53% të popullsisë ndërsa femrat 47%. Qyteti i Agrës ka një përqindje mesatare të alfabetizmit prej 73.11%, më e ulët se mesatarja kombëtare prej 74%.<ref name="AGR"/> Përqindja e alfabetizmit të meshkujve është mjaft më e lartë se ajo e femrave. Raporti seksual në qytet është 875 femra për njëmijë meshkuj, ndërsa raporti seksual fëminor është 857 për mijë.<ref name="AGR"/> Raporti i alfabetizmit në distriktin e Agrës është 62.56%.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/news/Yadav-village-near-Agra-to-boycott-polls/articleshow/33460267.cms?</ref> {{bar box |title=Feja në Agra<ref name="AGR">http://www.census2011.co.in/census/city/115-agra.html Agra City Population Census 2011</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|Hindut|orange|80.68}} {{bar percent|Myslimanët|green|15.37}} {{bar percent|Xhainistët|pink|1.04}} {{bar percent|Të pa deklaruarit|red|1.66}} {{bar percent|Të tjerë†|black|1.25}} |caption=Shpërndarja e besimit në Agra<br /> †<small>Përfshin të krishterët (0.42%), sikistët (0.62%) dhe budistët (<0.19%).</small> }} Sipas censusit të vitit 2011, distrikti i Agrës ka një popullsi prej 4,380,793 banorësh,<ref name="districtcensus">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/district.php|title=District Census 2011|lang=en|accessdate=30 shtator 2011|year=2011|publisher=Census2011.co.in}}</ref> pak a shumë sa popullsia e shtetit të [[Moldavia|Moldavisë]]<ref name="cia">{{cite web|author=US Directorate of Intelligence|title=Country Comparison: Population|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|lang=en|accessdate=1 tetor 2011|lang=en|archive-date=27 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|url-status=dead}}</ref> ose shteti amerikan i [[Kentucky]]t.<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data, Kentucky|publisher=U. S. Census Bureau|accessdate=30 shtator 2011|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225031104/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archivedate=25 dhjetor 2010}}</ref> Agra renditet si distrikti i 41-të nga 640 distrike në Indi për popullsi.<ref name="districtcensus"/> Distrikti ka një dendësi popullsie prej 1084 /km².<ref name="districtcensus"/> 52.5% e popullsisë së Agrës i përketë moshës 15–59 vjeç. Rreth 11% e popullsisë është nën moshën 6 vjeç. Agra mbizohërohet nga yadavët dhe jatët. Në qytet hindut përbëjnë 88.77% të popullsisë, ndërsa myslimanët 9.30%.<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/muslim-growth-outsmarts-hindus-for-the-first-time-in-mughal-city-agra/1/461217.html|work=India Today|language=en|title=Muslim growth outsmarts Hindus for the first time in Mughal city Agra}}</ref> [[Hinduizmi]], [[Islami]] dhe [[Xhainizmi]] janë tre besimet kryesore në distriktin e Agrës me një përqindje prej 80.68% hindush, 15.37% myslimanësh dhe 1.04% xhainistë. Besimet e tjera përbëjnë 1.5% të popullsisë. ==Transporti== ===Ajror=== Air India fluturon në sektorët në vijim në Aeroportin e Agras: '''[[Delhi]]''' - '''[[Varanasi]]''' - '''Agra''' (të hënën, të mërkurën dhe të shtunën)<br> '''Agra''' - '''Khaxhuraho''' - '''[[Varanasi]]''' - '''Delhi''' (të hënën, të mërkurën dhe të shtunën)<br /> '''[[Mumbai|Bombei]]''' - '''Agra''' - '''Bombei''' (të martën dhe të enjten) Air India e lidh Agran me pjesën tjetër të botës nëpërmjet Bombeit dhe Delhit 5 ditë në javë. Këto fluturime zakonisht zhvillohen në kohë dhe me ngarkesë të plotë. Agra ka akoma nevojë për më shumë fluturime të përditshme për në '''[[Kalkuta]]''', '''Jaipur''', '''Goa''', '''Kochi''', '''Delhi''', '''Bombei''', '''[[Laknau]]''', '''[[Varanasi]]''' dhe destinacione të tjera turistike brenda vendit. Shumë linja ajrore janë duke treguar interes për të nisur shërbimet nga Agra në të ardhmen e afërt. ;Aeroporti Ndërkombëtar Taxh: Për Agran është propozuar një aeroport i ri ndërkombëtar për ti dhënë një nxitje turizmit në [[Uttar Pradesh]]. Projekti i "Aeroportit Ndërkombëtar Taxh" në Agra do të zbatohet në marrëveshje me qeverinë e shtetit sipas prioriteti kryesor të këtij projekti, [[Taxh Mahali]], që është vendi më i vizituar turistik në botë. Consortium of Rites Ltd dhe KPMG Advisory Services Pvt Ltd, këshilluesit e zgjedhur për këtë projekt, bënë një prezantim të detajuar të Komiasioneri i Infrastrukturës dhe Zhvillimit Industrial, Anil Kumar Gupta mbi hapat e mëtejshëm të projektit. Këshilluesve ju kërkua të identifikoheshin vendet më të përshtatshëm në fundin e këtij viti buxhetor. Vendi i projektit do të zgjidhet në mënyrë që të mundësoi projektimin dhe aprovimin e menjtëhershëm të zbatimit pa pengesa. Për ta zhvilluar nëpërmjet partneritetit publik privat, në mënyrë që të siguroi zbatimin në afat të projektit, qeveria ka siguruar bashkëpunimin e plotë në të gjitha nivelet e administratës. Zhivllimi i një aeroporti ndërkombëtar pranë Taxh Mahalit do të rrisi numrin e turistëve, aeroporti i ri do të plotësoi kështu nevojat e fluturimeve të shpeshta, të sipërmarrjeve dhe eksporteve nga rajoni. Nëse gjithçka shkon sipas planit, Agra do të ketë një aeroport ndërkombëtar në vitin 2021 ose 2022. [[File:Agra Cantonment railway station - 5.jpg|thumb|358px|Stacioni Hekurudhor i Kantonit të Agras]] ===Hekurudhor=== Agra gjendet në linjën qendrore hekurudhore midis Delhit dhe Bombeit, midis Delhit dhe Madrasit dhe shumë trena si Bhopal Shatabdi, Taj Express, Bhopal Express, Malwa Express, Gondwana Express, Jabalpur - Jammutawi Express, Shreedham Express, Garib Rath, Tamil Nadu Express, Chennai Rajdhani, Allahabad Mathura Express etj. e lidhin atë me të gjithë qytetet kryesore indiane si [[Nju Delhi]], [[Mumbai|Bombei]], [[Kalkuta]], Madrasi, Visakhapatnami, [[Hajderabadi]], Bengaluru, [[Pune]], Bhopali, Indore, Kochi, [[Gwaliori]], Jabalpuri, [[Uxhaini]], [[Xhaipuri]], Aligarh, [[Mathura]], Alwari, [[Laknau]], Thiruvananthapurami etj. Përmes Agras udhëtojnë edhe disa trena lindorë nga Delhi, në lidhje të drejtpërdrejtë me pika në Indinë Lindore, duke përfshirë edhe Kalkutën, janë të disponueshme. Janë afërsisht 20 trena për në [[Nju Delhi]] dhe Nyjen e [[Gwaliori]]t çdo ditë dhe të paktën tre ose katër për në Bhopal, Indore, Nagpur, Bombei dhe Madras. Në Agra ndodhen tre stacione hekurodhore kryesore. ====Stacionet hekurudhore==== [[File:Agra Cantt.jpg|thumb|left|327px|Stacioni Hekurudhor i Kantonit të Agras]] Stacionet hekurudhore të disponueshëm nga Rrjeti Hekurudhor Indian në Agra janë:</br> * Stacioni Hekurudhor i Kantonit të Agras * Stacioni Hekurudhor i Fortesës së Agras, Agra * Stacioni Hekurudhor i qytetit të Agras * Stacioni Hekurudhor Raja Ki Mandit, Agra * Stacioni Hekurudhor Idgah, Agra * Stacioni Hekurudhor i Urës Yamuna, Agra * Stacioni Hekurudhor Billochpura, Agra * Stacioni Hekurudhor Fatehpur Sikri, Agra * Stacioni Hekurudhor Etmadpur, Agra * Stacioni Hekurudhor i Trasesë Keetham ====Treni me shpejtësi gjysëm të lartë Agra-Delhi ==== Në korrik 2014, një provë udhëtoi një "tren të shpejtësisë gjysëm të lartë" me 10 vagona dhe 2 gjeneratorë midis [[Nju Delhi]]t dhe Agras arriti shpejtësinë 160&nbsp;km/h. Hekurudhat po planifikojnë që nga nëntori 2014 ti fusin këta trena në shërbim. New Delhi Agra Shatabdi Express është një tren i të njëjtit tip, që merr rreth 2 orë për ta përfunduar udhëtimin e tij. Një tren i ri i shpejtësisë gjysëm të lartë, Gatimaan Express, që redukton kohën e udhëtimit midis Delhit dhe Agras në 100 minuta ka filluar më 5 prill 2016. ===Rrugor=== Vendqëndrimi i Autobuzave Idgah, Taj Depot, Ford Depot dhe Terminali i Autobuzave Ndërshtetëror janë vendqëndrimet kryesore të autobuzave në Agra, që e lidhin atë me shumicën e qyteteve të mëdha në Indinë Veriore. Është një nyje e rëndësishme e autostradave me tre 3 autostrada kombëtare dhe 2 autostrada të shpejta (Autostrada e Shpejtë Yamuna dhe Autostrada e Shpejtë Agra-Laknau) nisin nga Agra. Një tjetër autostradë kombëtare kalon përmes qytetit duke e çuar në 7 numrin e autostradave. * Nga Delhi: Autostrada Kombëtare 19 (numri i vjetër 2), një autostradë moderne e ndarë, që lidh largësinë 200&nbsp;km nga Delhi në Agra. Udhëtimi zgjat rreth 4 orë. Hyrja kryesore për në autostradë është përgjatë rrugës Mathura në Delhi, por, nëse vjen nga jugu i Delhit ose Aeroporti i Delhit, ësthë më e lehtë të marrës Aurobindo Marg (rruga Mehrauli) dhe pastaj të marrësh Autostrada Kombëtare 2 nëpërmjet Tughlakabadit. * Nga Delhi / Noida: Autostrada e Shpejtë Yamuna, një autostradë moderne me hyrje të kontrolluar që lidh largësinë 200&nbsp;km nga Delhi në Agra. Udhëtimi zgjat rreth 2 orë. Kjo autostradë ka nyje për në Aligarh dhe [[Mathura]] nëpërmjet autostradave shtetërore. * Autostrada e Shpejtë Yamuna (më parë e quajtur Autostrada e Shpejtë Taj) ësthë një autostradë me 6-korsi (e zgjerueshme në 8 korsi), 165&nbsp;km e gjatë, një autostradë e shpejtë me hyrje të kontrolluar, që lidh Noidan e madhe me Agran nëpërmjet Khairit dhe [[Mathura]]s në shtetin indian të Uttar Pradeshit. * Autostrada Kombëtare 509 (numri i vjetër 93) është një autostradë kombëtare që lidh Agran me Moradabadin nëpërmjet Aligarhut. * Autostrada e Shpejtë Agra-Laknau është një autostradë me 6-korsi (të zgjerueshme në 8 korsi), 302&nbsp;km e gjatë, me hyrje të kontrolluar, që lidh [[Laknau]]n me Agran nëpërmjet Kannaujit dhe Etawahut në shtetin e [[Uttar Pradesh]]it. ===Transporti vendor=== Shërbimet urbane menaxhohen nga Korporata Bashkiake e Agras. Mënyra të tjera transporti përfshijnë rikshout dhe autorikshout. Ndërsa pasagjerët duhet të negociojnë pagesën e rikshouve që zakonisht janë të shtrenjtë, ekziston një sistem i quajtur 'Tempo' që përfshin autorikshou që bëjnë itinerare të caktuara. Tempot marrin rreth 6 persona njëkohësisht dhe duket se janë më ekonomikët dhe praktikët. Mjetet ndotëse nuk lejohen pranë [[Taxh Mahali]]t, kështu që duhen marrë makina elektrike ose Tonga që një km larg Taxh Mahalit. ===Metroja=== [[Taxh Mahali]], [[Fortesa e Agras]] dhe [[Varri i Akbarit]], përveç monumenteve të tjera të qytetit tani do të kenë një lidhje me metro. Raporti i fizibilitetit i hartuar nga Rail India Technical and Economic Service (RITES) ka propozuar 30 stacione, 11 nëntokësorë dhe 19 mbi tokë, për dy korridore të tranzitit të shpejtë në qytet në fazën e parë. Dy itineraret janë nga Sikandra në Portën Lindore të Taxh Mahalit nëpërmjet Fortesës së Agras dhe nga Kantoni i Agras për në Kalindi Vihar. [[File:TM from Red Fort.jpg|thumb|357px|[[Taxh Mahali]] nga [[Fortesa e Agras]]]] == Trashëgimia Monumentale Mogule== ===Taxh Mahali=== {{Kryesore|Taxh Mahali}} '''[[Taxh Mahali]]''' {{lang-hi|ताजमहल}} është një mauzole monumental në bregun jugor të lumit Yamuna në qytetin indian të Agras {{coord|27|10|30|N|78|02|31|E|display=inline}} emri i të cilit do të thotë ‘’Kurora e Pallatit’’<ref name="Ahmed1998">Akbar S. Ahmed: [https://books.google.com/books?id=xu8BAwAAQBAJ&pg=PA94 Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World]; 1998, fq. 94</ref>). Ai u porosit në vitin 1632 nga perandori mogul Shah Jahan (mbretërimi 1628–1658), për të bujtur varrin e gruas së tij të parapëlqyer, [[Mumtaz Mahal]]. Varri është pjesa qendrore e një kompleksi 17 hektarë,<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/252|language=en|title=UNESCO Taj Mahal|year=2016|website=UNESCO Culture World Heritage Centre, World Heritage List|publisher=UNESCO|accessdate=10 shtator 2016}}</ref> që përfshin një xhami dhe një shtëpi mysafirësh dhe është i vendosur në kopshte formale, të kufizuar nga tre krahë me mure me bedena. [[File:Taj Mahal N-UP-A28-a.jpg|thumb|left|358px|Taxh Mahali]] Taxhi Mahali është monumenti më i bukur i ndërtuar prej Mogulëve, sunduesve muslimanë të [[India|Indisë]]. Taxh Mahali u ndwrtua nga perandori Mogul Shah Jahan si vendi i prehjes pwrfundimtare i gruas sw tij tw dashur, [[Mumtaz Mahal]]. Ndërtimi i mauzoleut përfundoi thelbësisht në vitin 1643, por punimet vijuan në fazat e tjera të projektit për 10 vjet të tjerë. Kompleksi besohet se është përfunduar tërësisht në vitin 1653 me një kosto të vlerësuar rreth 32&nbsp;milionë rupi, që mund barazohet afërsisht me vlerën e 52.8&nbsp;miliardë rupive të sotme (827&nbsp;milionë dollarë). Projekti i ndërtimit përfshiu rreth 20 000 artizanë nën drejtimin e një bordi arkitektësh të udhëhequr nga arkitekti i borrit të perandorit, Usta Ahmad Lahauri. Megjithatë [[Ramadan Sokoli]], në veprën e tij studimore "16 Shekuj" shkruan se arkitekti është shqiptari [[Mehmet Isai]] nga [[Opari]] i [[Korçë]]s. I veshur me mermer, ai është ndoshta monumenti më i bukur në Indi. Mund të vëzhgohet që nga [[Fortesa e Agras]] nga ku perandori Shah Jahan e sodiste gjatë 8 viteve të fundit të jetës së tij, si i burgosur nga djali i tij, Aurangzeb. Konsiderohet si një kryevepër e simetrisë. Në të janë skalitur vargje të Kuranit dhe në krye të portës ndodhen 22 kupola të vogla, që simbolizojnë numrin e viteve që u deshën për ndërtimin e monumentit. Taxh Mahali u ndërtua mbi një platformë mermeri sipër një platforme guri ranor. Kupola më elegante e Taxh Mahalit ka një diametër prej 18 metrash në lartësinë 24 m; drejtpërdrejtë nën këtë kupolë ndodhet varri i Mumtaz Mahalit. Varri i Shah Jahanit u vendos pranë varrit të saj nga djali i tij, Aurangzebi. Interioret janë dekoruar me punime të rafinuara zbukurimi, që përfshin gurë gjysëm të çmuar. Taxh Mahali është shpallur [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Monument i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s]] në vitin 1983 si një "xhevahir i artit mysliman në Indi dhe një nga kryeveprat e admiruara universalisht të trashëgimisë botërore". I përshkruar nga laureati i Çmimit Nobel në letërsi [[Rabindranath Tagore]] si "pikë loti në faqen e kohës", ai vlerësohet nga shumë si shembulli më i mirë i [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] dhe një simbol i historisë së pasur të Indisë. Agra zakonisht identifikohet si "Qyteti i Taxhit".<ref name="Madan">Madan Gopal: India Through The Ages; 1990, fq. 173</ref> Taxh Mahali tërheq 7–8 milionë vizitorë në vit. Në vitin 2007, u përfshi në iniciativën e Shtatë Mrekullive të Reja të Botës (2000–2007). ==== Frymëzimi ==== Taxh Mahali u porosit nga perandori Shah Jahan në vitin 1631, për tu ndërtuar në kujtim të gruas së tij [[Mumtaz Mahal]], një princeshë persiane, që vdiq duke lindur fëmijën e tyre të 14-të, vajzën Gauhara Begum.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/a_nav/taj_nav/main_tajfrm.html|title=Public Broadcasting Service|lang=en|publisher=PBS|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=13 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213050957/http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/a_nav/taj_nav/main_tajfrm.html|url-status=dead}}</ref> Ndërtimi i Taxh Mahalit filloi në vitin 1632.<ref name=":0">Jadunath Sarkar: [https://archive.org/stream/studiesinmughali00sarkuoft#page/30/mode/2up Studies in Mughal India]; 1919, fq. 30-1</ref> Oborri perandorak që dokumentoi pikëllimin e Shah Jahanit pas vdekjes së [[Mumtaz Mahal]]it, ilustron historinë e dashurisë si frymëzuese të ndërtimit të Taxh Mahalit.<ref>Muhammad Abdullah Chaghtai: ''Le Tadj Mahal D'Agra (Hindi). Histoire et description'' (Brussels) 1938 fq. 46.</ref><ref>'Abd al-Hamid Lahawri: ''Badshah Namah''; red. Maulawis Kabir al-Din Ahmad dhe 'Abd al-Rahim nën mbikqyrjen e William Nassau Lees. Vol. I, Kalkuta, 1867, fq. 384-9</ref><ref>Muhammad Salih Kambo: ''Amal-i-Sal-lih or Shah Jahan Namah''; red. Ghulam Yazdani, Vol.I (Kalkuta), 1923, fq. 275</ref> Mauzoleu kryesor u përfundua në vitin 1643,<ref name=":0" /> ndërtesat përreth dhe kopshti u përfunduan rreth dhjetë vjet më vonë. {{multiple image | total_width = 432 | border = infobox | image_style = border:none; | image_gap = 1 | header = '''Shah Jahani dhe Mumtaz Mahali''' | image1 = Shahjahan on globe, mid 17th century.jpg | caption1="Shah Jahani mbi një glob", Smithsonian Institution | image2 = Mumtaz Mahal.jpg | caption2 = Pikturë e [[Mumtaz Mahal]]it }} ==== Arkitektura dhe dizajni ==== {{Kryesore|Origjina dhe arkitektura e Taxh Mahalit}} Taxh Mahali përfshin dhe vijon traditat e dizajnit të [[Arkitektura Perse|Arkitekturës Perse]] dhe asaj më të hershme [[Arkitektura Mogule|Mogule]]. Frymëzimi specifik erdhi nga ndërtesat timuride dhe mogule duke përfshirë Gur-e Amir-in (varri i Timurit, pararendësi i Dinastisë Mogule, në [[Samarkanda|Samarkandë]]),<ref>M. A. Chaghtai: ''Le Tadj Mahal''; 1938, fq. 146.</ref> [[Varri i Humayunit]], [[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut]] (ndonjëherë i quajtur ''Taxhi Foshnje''), dhe Xhama Masxhidi i vetë Shah Jahanit në Delhi. Ndërsa ndërtesat e mëparshme mogule ndërtoheshin kryesisht me gurë të kuq ranorë, Shah Jahani promovoi përdorimin e mermerit të bardhë të zbukuruar me gurë gjysëm të çmuar. Ndërimet nën patronazhin e tij arritën nivele të reja rafinimi.<ref>Trewin Copplestone: ''World architecture&nbsp;— An illustrated history''; 1963, fq. 166.</ref> ===== Varri ===== Varri është epiqendra e të gjithë kompleksit të Taxh Mahalit. Është një strukturë e madhe prej mermeri të bardhë, që qëndron mbi një plintë katrore dhe konsiston në një ndërtesë simetrike me një ''iwan'' (portë në formë harku), e kryesuar nga një kuplë e madhe me majëz. Si shumica e varreve mogule, elementet bazë janë me origjinë perse.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç581007/Taj-Mahal|language=en|title=Taj Mahal Mausoleum from Britannica|accessdate=4 mars 2015}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Struktura bazë është një kub i madh shumë-dhomësh me kënde të prera që formojnë një strukturë të barabartë tetëkëndore që është afërsisht 55 m e gjatë në secilin krahë. Secila brinjë e iwanit është e strukturuar me një ''pishtak'' të madh (qemer me dy ballkone të ngjashëm të vendosur në të dy krahët. Ky motiv i ''pishtakëve'' të mbivendosur është kopjuar në zonat e këndeve të prerë, duke e bërë dizajnin tërësisht simetrik në të gjithë krahët e ndërtesës. Varrin e kornizojnë katër minare, në secilin kënd të plintës përballë këndeve të prerë. Dhoma kryesore bujt sarkofagët falls të Mumtaz Mahalit dhe Shah Jahanit; varret e vërtetë ndodhen në një nivel më poshtë.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agratajmahal.asp|title=ASI|accessdate=4 mars 2015|lang=en|archive-date=15 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215034204/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agratajmahal.asp|url-status=dead}}</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeri pamjesh të mauzoleut </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:El Taj Mahal-Agra India0006.JPG|Taxh Mahali nga hyrja kryesore. File:Taj Mahal inside view 02.JPG|Korniza e katër minareve të varrit. File:Inside the Taj Mahal in Agra, India Wellcome V0046065.jpg| image_skyline e brendshme e kupolës sferike mbi varret e Shah Jahanit dhe Mumtazit. File:TajCenotaphs.jpg | Sarkofagët falls të Mumtaz Mahalit dhe Shah Jahanit në dhomën kryesore. File:Tombs-in-crypt.jpg | Varret e vërtetë të Mumtazit dhe Shah Jahanit në nivelin më të ulët. File:Dome Chhatris Spires - Taj Mahal - Agra 2014-05-14 3805.JPG|Kupola kryesore prej mermeri, kupolat e vogla dhe majëzat dekorative që zgjaten nga skajet e mureve bazë. </gallery> |} Veçoria më spektakolare e mauzoleut është kupola prej mermeri që kurorëzon varrin. Kupola është afërsisht 35 m e lartë, afërsisht e njëjtë me gjatësinë e bazës dhe e theksuar nga "tamburi" cilindrik që është afërsisht 7 m i lartë. Për shkak të formës së saj, kupola quhet shpesh një ‘’kupolë qepë’’ ose ''amrud'' (kupolë guava).<ref>{{cite web|url=http://www.strombergarchitectural.com/products/domes/types/onion--bulbous--domes|language=en|title=Onion domes, bulbous domes|publisher=strombergarchitectural.com|accessdate=4 mars 2015|archive-date=7 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507194519/http://www.strombergarchitectural.com/products/domes/types/onion--bulbous--domes|url-status=dead}}</ref> Kreu është dekoruar me një dizajn zambaku që shërben edhe për të theksuar lartësinë e saj. Forma e kupolës theksohet nga katër kupola më të vogla [[çhatri]] të vendosura në këndet e saj, që kopjojnë formën e qepës së kupolës kryesore. Kupola është lehtësisht asimetrike.<ref>{{cite journal|title=On the symmetry of the central dome of the Taj Mahal|last1=Ahuja|first1=Dilip R.|last2=Rajani|first2=M.B.|journal=Current Science|lang=en|volume=110|issue=6|year=2016|pages=996–7|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/110/06/0996.pdf}}</ref> Bazat e tyre me kolona hapen mbi çatinë e varit duke e lejuar dritën në brendësi. Majëzat e larta dekorative (''guldasta'') zgjaten nga skaji i mureve bazë dhe mundësojnë një përforcim pamor të lartësisë së kupolës. Motivi i zambakut përsëritet si te ''[[çhatri]]t'' ashtu dhe te ''guldastat''. Kubeja dhe çhatrit janë të kryesuar nga një majëz e artë që përzien elementet dekorative tradicionale perse dhe hindu. Majëza kryesore fillimisht u bë prej ari por u zëvendësua nga një kopje e bërë prej bakri të praruar në fillim të shekullit të XIX. Kjo karakteristikë mundëson një shembull të qartë të bashkimit të elementeve dekorative perse dhe hindu.<ref>{{cite web|url=http://www.tajmahal.gov.in/exterior_decoration.html|title=Welcome To Official Website of Taj Mahal-U.P.Tourism|lang=en|accessdate=25 maj 2016|archive-date=31 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531224848/http://www.tajmahal.gov.in/exterior_decoration.html|url-status=dead}}</ref> Majëza është kurorëzuar nga një gjysëm-hënë, motiv tipik islamik, cepat e të cilës janë të drejtuar nga qielli.<ref name="Tillitson, G.H.R. 1990">G.H.R. Tillitson: Architectural Guide to Mughal India; 1990, Chronicle Books.</ref> Minaret, që janë secila mbi 40 m e lartë, paraqesin prirjen e dizenjuesit ndaj simetrisë. Ato janë dizenjuar si minare funksionuese—një element i xhamive, i përdorur nga muezinët për ti thirrur myslimanët në lutje. Secila minare është e ndarë efektivisht në tre pjesë të barabarta nga dy ballkone që rrethojnë trungun. Në krye të kullës ndodhet një ballkon përfundimtar i kurorëzuar nga një [[çhatri]] që pasqyron dizajnin e atyre të varrit. Çhatrit ndajnë të gjitha të njëjtët elemente dekorative të një dizajni zambaku të kurorëzuar nga një majëz e artë. Minaret u ndërtuan pak jashtë plintës në mënyrë që në rast rrëzimi, një incident i shpeshtë me shumë ndërtime të larta të periudhës, materialet e kullave të prireshin të binin larg nga varri. ===== Dekorimet e jashtme ===== Dekorimet e jashtme të Taxh Mahalit janë ndër më të rafinuarat e Arkitekturës Mogule. Me ndryshimin e zonës së sipërfaqes, dekorimet përpunohen në mënyrë proporcionale. Elementet dekorative u krijuan duke vendosur bojë, stuko, zbukurime gurësh ose skalitje. Në përputhje me ndalimin islamik kundër përdorimit të formave antropomorfike, elementet dekorative mund të klasifikohen në kaligrafi, forma abstrakte dhe motive bimore. Përgjatë gjithë kompleksit ndodhen syre nga Kurani që përfshijnë si elemente zbukuruese. Studimet e fundit sugjerojnë se pasazhet u zgjodhën nga Amanat Khan-i.<ref>[http://www.tajmahal.org.uk/calligraphy.html Taj Mahal Calligraphy].</ref> Kaligrafia u krijua nga një kaligraf i quajtur Abdul Haq, të cilit Shah Jahani i dha titullin "Amanat Khan" si shpërblim për "virtuozitetin e tij verbues".<ref name="IAAO">{{cite web|url=http://www.islamicart.com/library/empires/india/taj_mahal.html|title=The Taj Mahal|last=Anon|work=Islamic architecture|publisher=Islamic Arts and Architecture Organization|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=17 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417083242/http://islamicart.com/library/empires/india/taj_mahal.html|url-status=dead}}</ref> Pranë rreshtave nga Kurani në bazën e brendshme të kupolës është shkruar: "Shkruar nga qenia e parëndësishme, Amanat Khan Shirazi".<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/taj_mahal/tlevel_2/t4visit_3calligraphy.html|language=en|title=Public Broadcasting Service|publisher=PBS|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=31 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080531164509/http://www.pbs.org/treasuresoftheworld/taj_mahal/tlevel_2/t4visit_3calligraphy.html|url-status=dead}}</ref> Një pjesë e madhe e kaligrafisë është hartuar në shkrimin e ekstravagant ‘thuluth’ të bërë me gdhendje kuarci të kuq ose mermeri të zi<ref name="IAAO" /> në panele mermeri të bardhë. Panelet më të lartë janë shkruar pak më të mëdhenjë për të pakësuar efektin pjerrësisë kur shihet nga poshtë. Kaligrafia në cenotafet prej mermeri në varr është veçanërisht e hollësishme dhe delikate. Format abstrakte janë përdorur në të gjithë kompleksin, veçanërisht te plintat, minaret, portiku, xhamia, xhavabi dhe, në një masë më të vogël, në sipërfaqen e varrit. Kupolat dhe qemeret e ndërtesave në gurë ranorë janë punuar me vizatime zbukuruese em hulliza për të krijuar forma të stërholluara gjeometrike. Zbukurime në ‘’opus spicatum’’ përcaktojnë hapsirën midis shumë elementeve bashkuese. Zbukurimet e bardha janë përdorur në ndërtesat me gurë ranorë, ndërsa zbukurimet e errëta ose të zeza në ato me mermer të bardhë. Zonat me llaç të ndërtesave prej mermeri janë ngjyrosur me një ngjyrë kontrastuese që krijon një grupim kompleks modelesh gjeometrike. Dyshemetë dhe shëtitoret përdorin pllaka kontrastuese ose blloqe me modele mozaikësh. Mbi muret e ulëta të varrit janë vendosur dado mermeri të bardhë të skalitura me basorelieve realiste lulesh dhe bimësh kacavjerrëse. Mermeri është lëmuar për të përforcuar hollësitë elegante të skalitjeve. Strukturat e dadove dhe hapsira midis harqeve është dekoruar me gdhendje në ‘’pietra dura’’ tepër të stilizuara, përgjithësisht bimë gjeometrike, lule dhe fruta. Gurët zbukurues janë prej mermeri të verdhë, kuarci të kuq dhe xhade, të lëmuar dhe niveluar në sipërfaqen e mureve.<ref name="IAAO" /> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Hollësi të dizajnit të jashtëm </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:The Taj with its minaret.JPG|Baza, kupola dhe një minare. File:Индия39.jpg|Kaligrafi dhe zbukurime bimore mbi iwanin e hyrjes File:Taj Mahal finial-1.jpg|Majëza, tamga e [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]]. File:India-6189 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|kolonë dekoruese që përfundon me majëz File:Agra castle India persian poem.jpg|Bukurshkrim i poemave perse. File:Taj mahal detail outside wall.jpg|Motive bimore. File:Taj Mahal reflective tiles in normal exposure.JPG|Pllaka pasqyruese. File:Мраморная решетка.jpg|Rrjetë mermeri ‘xhali’. File:India-6153 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|Kaligrafi në mure. </gallery> |} ===== Dekorimi i brendshëm ===== Dhoma e brendshme e Taxh Mahalit shkon përtej elementeve dekorative tradicionale. Punimet zbukuruese gdhendëse nuk janë në ‘pietra dura’, por gurë të çmuar dhe gjysëm të çmuar.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-03-19/news/27399169_1_coffee-tables-inlay-work-wood|language=en|title=Economic times article|accessdate=5 maj 2015|archive-date=29 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529010941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-03-19/news/27399169_1_coffee-tables-inlay-work-wood|url-status=dead}}</ref> Dhoma e brendshme është një tetëkëndësh me dizajnin që lejon hyrjen nga çdo faqe, megjithëse vetëm dera e drejtuar nga kopshti në jug përdoret. Muret e brendshëm janë rreth 25 m të lartë dhe të kurorëzuar nga një brendësi "false" kubeje e dekoruar me një motiv diellor. Hapsirën e përcaktojnë tetë harqe pishtakë në nivelin e tokës dhe, si për jashtë, çdo pishtak i ulët është i kurorëzuar nga një i dytë në mes të murit.<ref name="GWW">Vikas Khatri: [https://books.google.co.in/books?id=mVKcA0S3kqYC&pg=PA128 Greatest Wonders of the World]; 2012, fq. 128</ref> Katër hareqet e sipërm qëndrorë formojnë ballkone ose zona shikimi, ku çdo dritare e jashtme ballkoni ka ekrane të stërholluar ''xhali'' të skalitur në mermer. Përveç dritareve të ballkoneve, drita hyn nëpërmjet hapjeve të mbuluara me çhatri në kënde. ''Xhalit'' që kufizone me cenotafet janë të përbërë nga tetë panele të skalitur me punim të stërholluar çpues. Sipërfaqet e mbetura janë zbukuruar në hollësi elegante me gurë gjysëm të çmuar që formojnë bimë të gërshetuara kacavjerrëse, fruta dhe lule. Çdo mur i dhomës është dekoruar mjeshtërisht me basorelieve dadosh, gdhendje të stërholluar guri dhe panele të rafinuara kaligrafike që pasqyrojnë, në hollësi, elementet e dizajnit që shihen përgjatë pjesës së jashtme të kompleksit.<ref>Ali & Tabassum Javid: [https://books.google.co.in/books?id=fg-lGID3WpQC&pg=PA272 World Heritage Monuments and Related Edifices in India]; volumi 1, 2008, fq. 309</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Hollësi të dizajnit të brendshëm </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:Flowers in Marble, the Taj Mahal, Agra, Uttar Pradesh, India.jpg|Lule të skalitura në mermer. File:TajJaliInlay.jpg|Hollësi i zbukurimit në ‘pietra dura’ të ''xhalit''. File:TajJaliPiercwork.jpg|Eleganca punimi të stërholluar File:Taj Mahal Mosque Interior Hall.jpg|Harkada të xhamisë. File:TajPaintedGeometry.JPG|Vizatim i gdhendur. File:TajFinialTiling.jpg|Pllaka të dekoruara me majëz. File:Banke bihari (344).JPG|Zbukurim i tavanit të kupolës File:Carving Work on Limestone - Ajith.JPG|Detaje nga punimi i një ''xhali''. </gallery> |} Tradita myslimane e ndalon dekorimin e rafinuar të varreve. Kështu, trupat e Mumtazit dhe Shah Jahanit u vendosën në një kriptë relativisht të thjeshtë poshtë dhomës kryesore me fytyra të kthyera djathtas në drejtim të [[Meka|Mekës]]. Cenotafi i Mumtaz Mahalit është vendosur në qendrën e saktë të dhomës kryesore mbi një bazë drejtkëndore mermeri 1.5 me 2.5 m. Si baza ashtu dhe varroshi janë zbukuruar në mënyrë të stërholluar me gurë të çmuar dhe gjysëm të çmuar. Mbishkrimet kaligrafike mbi varrosh identifikojnë dhe lavdërojnë Mumtazin. Mbi kapakun e varroshit ndodhet një tabletë e ngritur drejtkëndore që sugjeron një tabelë shkrimi. Cenotafi i Shah Jahanit ndodhet përkrahë të Mumtazit në anën perëndimore, që është i vetmi element asimetrik në të gjithë kompleksin. Cenotafi i tij është më i madh sesa i gruas, por pasqyron të njëjtët elemente: një varrosh më i madh mbi një bazë pak më të lartë i dekoruar mjeshtërisht me gurë të gdhendur dhe kaligrafia që e identifikon atë. Mbi kapakun e varroshit është skalitur një kuti e vogël pene.<ref name="GWW" /> Kutia e penës dhe tabela e shkrimit janë ikona tradicionale, mortore mogule që dekorojnë si varroshet e burrave ashtu dhe të grave. Kaligrafia në anët e varrit të vërtetë të Mumtaz Mahalit paraqet Nëntëdhjetë e Nëntë Emrat e Zotit. Varri i Shah Jahanit mban një mbishkrim kaligrafik që lexon: "Ai udhëtoi nga kjo botë për në sallën e gostisë së Përjetësisë natën e 26 të muajit të Raxhabit, në vitin 1076 hixhra".<ref>{{cite web|url=http://www.taj-mahal.net/augEng/textN/p76.htm|title=The Rauza (Tombs) in the Mausoleum|work=Taj.net|lang=en|accessdate=5 maj 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428133614/http://www.taj-mahal.net/augEng/textN/p76.htm|archivedate=28 prill 2015}}</ref> ===== Kopshti ===== {{Kryesore|Kopshtet Mogule}} [[File:Taj Mahal 5.jpg|thumb|left|369px|Shëtitoret përkrahë pellgut pasqyrues]] Kompleksi është i vendosur përreth një ''[[charbaghu]]'' të madh katror 300 m. Kopshti përdor rrugica të ngritura që ndajnë secilën nga katër zonat e kopshtit në 16 parcela të fundosura me shtrate lulesh. Në mes të rrugës midis varrit dhe portikut në qendër të kopshtit ndodhet një depozitë e ngritur mermeri me një pellg pasqyrues të vendosur në aksin veri-jug për të pasqyruar pamjen e mauzoleut. Depozita e ngritur prej mermeri quhet ''Al Hawd al-Kawthar'' që do të thotë "Ujëmbledhësi i Teprisë" premtuar Muhametit.<ref name="Begley">{{cite journal|last=Begley|first=Wayne E.|title=The Myth of the Taj Mahal and a New Theory of Its Symbolic Meaning|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1979-03_61_1/page/14|journal=The Art Bulletin|lang=en|volume=61|issue=1|page=14|date=mars 1979|doi=10.2307/3049862}}</ref> Gjetiu, kopshti planifikohet me shëtitore pemësh dhe çesma. Kopshti ‘’charbagh’’, një dizajn i frymëzuar nga [[Kopshtet Perse]], u fut në Indi nga Baburi, perandori i parë mogul. Ai simbolizon katër lumenjtë që rrjedhin në Xhenet dhe imitojnë Kopshtin e Parajsës të rrjedhur nga ''paridaeza'' persian, që do të thotë 'kopësht i rrethuar me mur'. Në tekstet mistike islamike të Periudhës Mogule, Parajsa përshkruhet si një kopësht ideal teprie me katër lumenj që rrjedhin nga një burim ose mal qendror, që e ndan kopshtin në veri, perëndim, jug dhe lindje. Shumica e charbaghëve mogulë janë drejtkëndorë me një varr ose pavijon në qendër. Kopshti i Taxh Mahalit është i pazakontë në elementin kryesor, varrin, që është i vendosur në skajin e kopshtit. Me zbulimin e [[Mehtab Baghu]]t ose "Kopshtit të Dritës së Hënës" në anën tjetër të lumit Yamuna, interpretimi i Archaeological Survey of India është se vetë lumi Yamuna u përfshi në dizajnin e kopshtit dhe u projektua të përfaqësonte një nga lumenjtë e Parajsës.<ref>{{cite journal|last=Wright|first=Karen|date=1 korrik 2000|title=Works in Progress|journal=Discover|location=Waukesha, WI, USA|publisher=Kalmbach Publishing|url=http://discovermagazine.com/2000/jul/featworks|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015}}</ref> Ngjashmëritë në planimetri dhe karakteristika arkitekturore me Kopshtet Shalimar sugjerojnë se kopshtet janë projektuar nga i njëjti arkitekt, Ali Mardani.<ref>John Allan: The Cambridge Shorter History of India; 1958, fq. 318</ref> Përshkrimet e hershme të kopshtit tregojnë morinë e bimësisë, duke përfshirë trëndafila, dafodilë dhe fruta.<ref>[http://travel.howstuffworks.com/taj-mahal-landmark.htm The Taj by Jerry Camarillo Dunn Jr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616160025/http://travel.howstuffworks.com/taj-mahal-landmark.htm|language=en|date=16 qershor 2008}}.</ref> Me rënien e Perandorisë Mogule, Taxh Mahali dhe kopshtet e tij degraduan po ashtu. Nga fundi i shekullit të XIX, [[Perandoria Britanike]] kontrollonte më shumë se tre të pestat e Indisë<ref name="Royals">Sue Royals: [https://books.google.com/books?id=NB4R6JBqkaQC Our Global Village – India]; 1996, fq. 7</ref> dhe mori kontrollin e Taxh Mahalit. Ajo e ndryshoi peizazhin sipas shijeve të tyre, duke i ngjarë kështu lëndinave formale të Londrës.<ref name="Koch, p. 139">Ebba Koch: The Complete Taj Mahal: And the Riverfront Gardens of Agra; 2006, fq. 139.</ref> [[File:Taj 12.jpg|thumb|358px|Porta e Madhe (Darwaza-i rauza), hyrja kryesore për në mauzole.]] ===== Ndërtesat periferike ===== Kompleksi i Taxh Mahalit është i kufizuar në tre krahë nga mure me bedena, me gurë të kuq ranorë; ndërsa krahu tjetër i drejtuar nga lumi është i hapur. Jashtë mureve ndodhen mjaft mauzoleumë shtesë, duke përfshirë ata të grave të tjera të Shah Jahanit dhe një varr më i madh për shërbëtorin e parapëlqyer të Mumtazit.<ref>{{cite web|url=http://thetajindia.weebly.com/outlying-buildings.html|language=en|title=Thetajindia.weebly.com|accessdate=7 shkurt 2015}}</ref> Porta kryesore (''darwaza'') është një strukturë monumentale e ndërtuar kryesisht prej mermeri dhe përkujtuese e Arkitekturës Mogule të perandorëve më të hershëm. Harkadat e saj pasqyrojnë formën e harkadave të varrit dhe harqet e tij ''pishtakë'' përfshijnë kaligrafinë që zbukuron varrin. Tavanet sferikë kanë dizajne të stërholluar gjeometrike si ata që gjenden në ndërtesat e tjera prej guri ranor në kompleks.<ref>{{cite web|url=http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&id=598:taj-mahal-tour&Itemid=475|title=Taj Mahal Tour|work=Indiatribune.com|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015|archive-date=4 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204161834/http://www.indiatribune.com/index.php?option=com_content&id=598:taj-mahal-tour&Itemid=475|url-status=dead}}</ref> Në skajin e largët të kompleksit ndodhen dy ndërtesa të mëdha prej guri të kuq ranor që pasqyrojnë njëra-tjetrën. Pjesa e mbrapme e ndërtesave paralelizojnë muret perëndimore dhe lindore. Ndërtesa perëndimore është një xhami, ndërsa tjetra është ''xhavabi'', megjithëse u ndërtua për balancim arkitekturor mund të ketë shërbyer si shtëpi mysafirësh. Dallimet mes dy ndërtesave përfshijnë mungesën e mihrabit të ''xhavabit'' dhe dizajni gjeometrik i dyshemeve, ku dyshemeja e xhamisë është projektuar me skicimin e 569 qilimave të lutjeve në mermer të zi. Dizajni bazë i një salle të gjatë të xhamisë të kurorëzuar nga tre kube të ngjashme është i ngjashëm me të tjerët e realizuar nga Shah Jahani, veçanërisht ''Masxhid-i Xhahan-Numa'', ose Xhama Masxhidi i Delhit. Xhamitë mogule të kësaj periudhe e ndajnë sallën e shenjtërores në tre zona duke përfshirë një shenjtërore kryesore dhe shenjtërore pak më të vogla në anët e tjera. Te Taxh Mahali, secila shenjtërore hapet drejt një kubeje të gjerë sferike. {{wide image|Taj Mahal-10 (cropped).jpg|876px|{{center|Taxh Mahali dhe ndërtesat dytësore të para përgjatë Lumit Yamuna (pamje veriore)}}}} ==== Ndërtimi ==== Taxh Mahali është ndërtuar mbi një parcelë toke në jug të qytetit të rrethuar me mure të Agras. Shah Jahani i ofroi Maharaxha Jai Singh-ut një pallat të madh në qendër të Agras në shkëmbim të terrenit.<ref>M. A. Chaghtai: ''Le Tadj Mahal''; 1938, fq. 54</ref><ref>'Abd al-Hamid Lahawri: ''Badshah Namah''; Vol. I, 1867, fq. 403</ref> Një sipërfaqe prej pak a shumë 1.2 hektarësh u gërmua, u mbush për të pakësuar depërtimin e ujit dhe u nivelua 50 m mbi bregun e lumit. Në zonën e varrit, u gërmuan puse dhe u mbushën me gurë dhe çakull për të formuar themelet e mauzoleut. Në vend të kallamave të bambusë, punëtorët ndërtuan një skeleri kolosale prej tullash që pasqyronte varrin. Skeleria ishte e stërmadhe sa përgjegjësit e punëtorëve e vlerësuan se do të merrte vite për tu çmontuar.<ref>{{cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/1523242|title=Mughal Palace Gardens from Babur to Shah Jahan (1526-1648)|journal=Muqarnas|volume=14|year=1997|pages=143-165|author=Ebba Koch|publisher=Brill|issn=07322992|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015}}</ref> Taxh Mahali u ndërtua duke përdorur materiale nga e gjithë [[India]] dhe [[Azia]]. Besohet se për të transportuar materialet u përdorën më shumë se 1000 elefantë. Mermeri i bardhë i tejdukshëm u soll nga Makrana në Raxhastan, kuarci i kuq nga [[Panxhabi]], xhada dhe kristali nga [[Kina]]. Bruzi u soll nga [[Tibeti]], ‘lapis lazuli’ nga [[Afganistani]], safiri nga [[Sri Lanka]], ndërsa karneliani nga [[Arabia]]. Në tërësi, u gdhendën për zbukurime njëzet e tetë tipe gurësh të çmuar dhe gjysëm të çmuar mbi mermer të bardhë. Sipas legjendës, Shah Jahani dekretoi se kushdo mund të mbante tulla të marra nga skeleria dhe kështu ajo u çmontua nga fshatarët përgjatë natës. Për të transportuar mermerin dhe materialet e tjera për në sitin e ndërtimit u ndërtua një platformë dheu të ngjeshur 15 kilometra (9.3&nbsp;milje) dhe skuandrat e njëzet ose tridhjetë blloqe të tërhequr nga qe dhe elefantë me karro të ndërtuara apostafat.<ref name="CarrollDivision1973">David Carroll: [https://books.google.com/books?id=kgkUX5kkCr0C The Taj Mahal]; 1973, fq. 64</ref> Për të ngritur blloet në pozicionin e dëshiruar u përdor një sistem i stërholluar tërheqjeje ‘shtylle dhe trari’. Uji u mor nga lumi nga një seri ''purësh'', një mekanizëm me kova dhe litarë, i vënë në lëvizje nëpërmjet kafshëve, në një depozitë të madhe të ngritur në një depozitë të madhe shpërngarjeje. Kalohej në tre depozita dytësore, nga të cilat tejçohej për në kompleks. Plinta dhe varri morën pak a shumë 12 vjet për tu përfunduar. Pjesët e tjera të kompleksit morën edhe 10 vjet shtesë dhe u përfunduan në radhën minaret, xhamia dhe xhavabi dhe portiku. Duke qenë se kompleksi u ndërtua në faza, ekzistojnë mospërputhje në datat e përfundimit, për shkak të opinionit të ndryshëm mbi "përfundimin". Ndërtimi i vetë mauzoleut u përfundua thelbësisht në vitin 1643,<ref name=":0" /> ndërsa puna vijoi me ndërtesat e tjera dytësore. Vlerësimet e kostos së ndërtimit variojnë për shkak të vështirësive në vlerësimin e kostove sipas kohës. Kosoja e përgjithshme është vlerësuar rreth 32 milionë rupi,<ref name=":0" /> që është rreth 52.8 miliardë rupi të tanishëm indianë (rreth 827 milionë dollarë).<ref>{{cite web|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=rupees+52.8+billion+%28dollars+US%29|title=WolframAlpha Computational Knowledge Engine|lang=en|accessdate=20 maj 2015|publisher=Wolfram Alpha LLC}}</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Galeri pamjesh të Taxh Mahalit </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:1 (1 of 1)-10.jpg| image_skyline e pasqyruar në ujë File:Taj Mahal East Side.JPG|Pamja lindore në mëngjes File:Taj Mahal Sunset Edit1.jpg|Pamja perëndimore në perëndim File:Taj Mahal in India.jpg|Taxh Mahali në mjegull File:Fountain Facing Assembly Hall - Taj Mahal Complex - Agra 2014-05-14 3810.JPG File:Satti-un-Nisa Mausoleum - Taj Mahal Complex - Agra 2014-05-14 3726-3728 Compress.JPG|Mauzoleu Satti-un-Nisa File:Taj Mahal, Agra - Visit During WCI 2016 (73).jpg File:Taj Mahal, Agra - Visit During WCI 2016 (82).jpg|Tabela e planimetrise se kompleksit në gjuhën hindi File:Jawab at the East of Taj Mahal, Agra.jpg|Xhamia e kompleksit File:North side of the Taj Mahal 03.jpg|Pamja veriore e kompleksit File:Agra 03-2016 03 view from Mehtab Bagh.jpg|Xhavabi </gallery> |} [[File:AgraFort.jpg|thumb|280px|''Porta Amar Singh'', një nga dy hyrjet për në Fortesën e Kuqe të Agrës]] ===Fortesa e Agras=== {{Kryesore|Fortesa e Agras}} '''[[Fortesa e Agras]]''' {{lang-hi|आगरा का किला}} është një fortesë historike në qytetin e Agras. Ndonjëherë e quajtur edhe ''Fortesa e Kuqe e Agras'', ajo u nis nga perandori mogul [[Akbar]] nw vitin 1565. Fortesa së bashku me [[Taxh Mahali]]n dhe [[Fatehpur Sikri]]n janë 3 [[Lista e Vendeve të Trashëgimisë Botërore në Indi|Monumentet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] nw Agra.<ref>{{cite web|title=Agra Fort - World Heritage Centre|url=http://whc.unesco.org/en/list/251|lang=en|work=UNESCO.ORG}}</ref> [[File:Jahangiri Mahal1.JPG|thumb|left|396px|Akbari Mahali, Fortesa e Agras]] Ajo ka shërbyer si rezidencë perandorake e Dinastisë Mogule deri në vitin 1638, kur kryeqyteti u zhvendos nga Agra në [[Fortesa e Kuqe|Fortesën e Kuqe]] në Delhi. dhe ndodhet rreth 2.5&nbsp;km në veri-perëndim të monumentit tjetër të famshëm, [[Taxh Mahali]]t. Fortesa mund të përshkruhet më mirë si një qytet i rrethuar me mure. Një pllakatë guri në portën e fortesës pohon se ajo u ndërtua përpara vitit 1000 por u rindërtua më vonë nga Akbari. Fortesa prej guri të kuq ranor u shndërrua në një pallat gjatë kohës së Shah Jahanit dhe u ripunua gjerësisht me zbukurime mermeri dhe ‘pietra dura’. Ndërtesa të shquara në fortesë përfshijnë Xhaminë e Perlës ose ''Motī Masjid'', Diwan-e-Am-in dhe Diwan-e-Khas-in (sallat e pritjeve publike dhe private), Pallatin e Jahangirit, Khas Mahalin, Shish Mahalin (pallati i pasqyruar) dhe Musamman Burj-an. [[File:Agra Fort, India 1.jpg|thumb|280px|Pamje e jashtme e mureve të Fortesës së Agras]] ====Historia==== Struktura e tanishme u ndërtua nga Mogulët, megjithëse fortesa ishte ndërtuar që të paktën nga shekulli i XI. Fortesa e Agras ishte fillimisht një fortesë me tulla e njohur si Badalgarh, e zotëruar nga Raxha Badal Singh, mbreti hindu Sikarwar raxhput (rreth vitit 1475). Ajo përmendet për herë të parë në 1080, kur e pushtoi një forcë Ghaznavide. Sikandar Lodi (1488–1517) ishte sulltani i parë i [[Delhi]]t që u zhvendos në Agra dhe jetoi në fortesë. Ai e qeverisi vendin nga aty dhe Agra mori statusin e kryeqytetit të dytë. Ai vdiq në vitin 1517 dhe djali i tij, Ibrahim Lodi, e mbajti atë për nëntë vjet deri sa u mund dhe vra në betejën e Panipatit në vitin 1526. Gjatë sundimit të tij ai ndërtoi mjaft pallate, puse dhe xhami në fortesë. Pas betejës së parë të Panipatit në vitin 1526, Baburi fitimtar qëndroi në fortesë, në pallatin e Ibrahim Lodit. Më vonë ai ndërtoi një baoli ([[puset e shkallëzuar|pus të shkallëzuar]]) në të. Perandori Humayun u kurorëzua në fortesë në vitin 1530. Ai u mund në Bilgram në vitin 1540 nga Sher Shah Suri. Fortesa mbeti me Surin deri në vitin 1555, kur Humanyuni e rimori atë. Gjenerali i Adil Shah Surit, Hemu, e ripushtoi Agran në vitin 1556 dhe e ndoqi guvernatorin e mëparshëm deri në Delhi ku u ndesh me Mogulët në Betejën e Tughlaqabadit.<ref name="jnsarkar">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qoRDAAAAYAAJ|title=Military History of India|publisher=Orient Longmans|last=Sarkar|first=Jadunath|year=1960|lang=en|pages=66-7}}</ref> [[File:DIWAN-I-AM.jpg|thumb|left|333px|Diwan-i-Ami]] Duke e kuptuar rëndësinë e pozicionimit të saj qendror, [[Akbar]]i e bëri atë kryeqytetin e tij dhe mbërriti në Agra në vitin 1558. Historiani i tij, Abu'l-Fazl, tregon se ajo ishte një fortesë me tulla e njohur si 'Badalgarh'. Ajo ishte në gjendje të rrënuar dhe Akbarit iu desh ta rindërtonte me gurë të kuq ranorë nga zona Barauli në Raxhastan. Arkitektët i vendosën themelet dhe e ndërtuan me tulla në pjesën e brendshme dhe me gurë ranorë në sipërfaqet e jashtme. Në të punuan rreth 4 000 ndërtues përditë për tetë vjet duke e përfundluar në vitin 1573.<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|title=Agra Fort (1983), Uttar Pradesh – Archaeological Survey of India|lang=en|accessdate=19 maj 2013|archive-date=3 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203060952/http://www.asi.nic.in/asi_monu_whs_agrafort.asp|url-status=dead}}</ref> Formën e saj përfundimtare e mori vetëm gjatë sundimit të nipit të Akbarit, Shah Jahanit. Sips legjendës Shah Jahani ndërtoi Taxh Mahalin e bukur në kujtim të gruas së tij të parapëlqyer, [[Mumtaz Mahal]]. Ndryshe nga gjyshi i tij, Shah Jahani parapëlqente mermerin e bardhë si material ndërtues. Ai shkatërroi disa ndërtesa të mëparshme brenda fortesës për të bërë të reja. Në fundin e jetës së tij, Shah Jahani u rrëzua nga froni dhe u burgos nga djali i tij, Aurangzebi, në fortesë. Thuhet se Shah Jahani vdiq në Muasamman Burxh, një kullë me një ballkon mermeri me pamje nga Taxh Mahali. Chhatrapati Shivaji e vizitoi Forteswn e Agras, si pasojë e kushteve të Traktatit të Purandarit të hyrë me Mirza Raja Jaisingh-un për të takuar Aurangzebin te Diwan-i-Khas-i (salla e pritjeve të veçanta). Në takim ai u vendos qëllimisht mbrapa njerëzve të rangut të ulët. Shivaji i fyer doli me tërbim nga takimi perandorak dhe u mbyll në zonën e Jai Sing-ut më 12 maj 1666. Duke patur frikë nga burgu, ai u arratis më 17 gusht 1666. Fortesa u pushtua dhe zotërua nga Perandoria Maratha në fillim të shekullit të XVIII. Pas kësaj, ai ndryshoi duar midis Marathas dhe armiqve të tyre shumë herë. Pas mundjes së tyre katastrofike në Betejën e Tretë të Panipatit nga Ahmad Shah Abdali në vitin 1761, Maratha mbeti jashtë rajonit për dhjetëvjeçarin tjetër. Më në fund Mahadji Shinde e mori fortesën në vitin 1785. Gjatë luftës së dytë Anglo-Maratha në 1803 ajo i kaloi East India Company. Fortesa ishte vendi i një beteje gjatë Kryengritjes Indiane të vitit 1857, që shkaktoi fundin e sundimit të East India Company në Indi dhe çoi në sundimin e drejtpërdrejtë të Indisë nga Britania. [[File:RedFortAgra-Map-20080211.jpg|thumb|327px|Plani i Fortesës së Agras në paraqitje në fortesë, 2008]] ====Planimetria==== Fortesa është një shembull tipik i Arkitekturës Mogule, duke paraqitur efektivisht dallimin mes Stilit Indiano-Verior të ndërtimit të fortesave nga atij të Jugut. Në jug, shumica e fortesave u ndërtuan në shtratin e detit, si ajo në Bekal të [[Kerala]]s.<ref>{{cite book|last=Koroth|first=Nandakumar|title=History of Bekal Fort|lang=en}}</ref> Fortesa 380 000 m² ka një plan gjysëm rrethor, korda e saj qëndron paralel me lumin dhe muret e saj janë 21.34 m të lartë. Ledhe të dyfishta kanë kulla masive të rrumbullakta në intervale, me bedena, frëngji, vrima goditjeje dhe fasha horizontale. Në katër faqet e saj gjenden katër porta, ku Porta Khizri hapet drejt lumit. Mjediset e jashtme të ndaluara të kësaj ndërtese fshehin një parajsë të brendshme. Fortesa është ndërtuar në formë gjysmë-hëne, e rrafshët në lindje, me një mur të gjatë pothuajse të drejtë nga ana e lumit. Perimetri i përgjithshëm i saj është 2.4&nbsp;km dhe është e rrethuar nga ledhe të dyfishtë me bedena prej guri të kuq ranor, të ndërprera në intervale të rregullta nga kulla mbrojtëse. Muri i jashtëm është i rrethuar nga një hendek 9 m i gjerë dhe 10 m i thellë. Dy nga portat e fortesës janë të rëndësishme: "Porta e Delhit" dhe "Porta e Lahores". Porta e Lahores është e njohur në popull edhe si "Porta e Amar Singh-ut", për Amar Singh Rathoren. [[File:Akbari Darwaja - Southern Entrance - Agra Fort - Agra 2014-05-14 4028-4031.TIF|thumb|left|444px|pamje panoramike e hyrjes jugore, Akbari Darwaza]] Porta monumentale e Delhit, që drejtohet nga qyteti në anën perëndimore të fortesës, konsiderohet se më madhështorja nga katër portat dhe një kryevepër e kohës së [[Akbar]]it. Ajo u ndërtua rreth vitit 1568 si për të përforcuar sigurinë ashtu dhe si porta formale e perandorit dhe përfshin karakteristika të të dyjave. Ajo është zbukuruar me punime në gdhendje të mermerit të bardhë. Një urë e lëvizshme përdorej për të kapërcyer hendekun dhe të për arritur portën nga toka; brenda, ndodhet një portë e brendshme e quajtur ‘Hathi Pol’ ("Porta e Elefantit") – e ruajtur nga dy elefantë në madhësi reale prej guri me kalëruesit e tyre – i shtonte një tjetër shtresë sigurie. Ura e lëvizshme, pak e ngritur dhe me kthim 90 gradë midis portave të brendshme dhe të jashtme e bënë hyrjen të papushtueshme. Gjatë një rrethimi, sulmuesit do të përdornin elefantë për të thyer portat e fortesës. Pa një nivel, morën vrull, por megjithatë diçka nga kjo planimetri i bënte elefantët inefektivë. Për shkak se Ushtria Indiane (në veçanti Brigada Parashytiste) është duke e përdorur pjesën veriore të Fortesës së Agras, Porta e Delhit nuk mund të përdoret nga publiku. Turistët hyjnë nëpërmjet Portës së Amar Singh-ut. Siti është shumë i rëndësishëm në aspektin e historisë arkitekturore. Abul Fazali tregon se në fortesë u ndërtuan pesëqind ndërtesa në dizajnin e bukur të [[Arkitektura e Bengalit|Bengalit]] dhe [[Guxharat]]it. Disa prej tyre u shkatërruan nga Shah Jahani për ti hapur rrugë pallateve të tij me mermer të bardhë. Shumica e ndërtesave të tjera u shkatërruan nga britanikët midis viteve 1803 dhe 1862 për të ngritur barakat. Pothuajse tridhjetë ngrehina mogule kanë mbijetuar në anën jug-lindore, përballë lumit. Nga këto, Porta e Delhit dhe Porta e Akbarit dhe një pallat – "Bengali Mahali" – janë përfaqësues të ndërtimtarisë së Akbarit. Bengali Mahali është ndërtuar gjithashtu me gurë të kuq ranorë dhe tani është e ndarë në Akbari Mahal dhe Jahangiri Mahal. Akbar Darwaza (Porta e Akbarit) u riemërtuar nga britanikët Porta e Amar Singh-ut. Ajo është e ngjashme në dizajn me Portën e Delhit. Të dyja janë ndërtuar me gurë të kuq ranorë. <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pamje të Fortesës së Agras </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=224px> File:Plan du fort d'Agra (1901).jpg|Plani i Fortesës së Kuqe të Agras nga libri i Murray-it ‘Handbooks for Travellers, 1911’ File:Diwan-E-Aam (Hall of Public Audience).jpg|Eksteriori i Diwan-i-Amit ose Sallës së Takimeve Publike. File:Agra-Fort-Diwan-i-Am-Hall-of-Public-Audience-Apr-2004-03.JPG|Interiori i Diwan-i-Amit File:Diwan-i-Am-1.jpg|Diwan-i-Ami File:Agra Fort - views inside and outside (31).JPG|Porta e Pallatit të Jahangirit File:Agra Fort 20.jpg|Diwan-e-Khasi File:Delhi gate 6.jpg|Porta e Delhit, nga Seeta Ram, 1814–15 File:Agrafortushnish2.jpg|Brendësia e Fortesës së Agras File:Architectural detail, Red Fort, Agra, India (8130236520).jpg|Detaj arkitekturor i fortesës File:Watch tower (Agra Fort)-1.jpg|Kullë vrojtimi e fortesës Image:AgraFortColumn.jpg|Kolonë e dekoruar File:Agrafortushnish3.jpg|Dekorime të tavanit File:Inside Red Fort, Agra.jpg|Brendësia e kompleksit të gjatë të mureve të fortesës File:Garden within the Agra Fort.jpg|Kopësht brenda Fortesës së Agras </gallery> |} [[File:Audienzhalle.jpg|thumb|345px|''Diwan-i-Khas-i'' – Salla e Takimeve Private]] ===Fatehpur Sikri=== {{Kryesore|Fatehpur Sikri}} '''[[Fatehpur Sikri]]''' ({{Lang-hi|फ़तेहपुर सीकरी}}, është një qytet në Distriktin e Agras në Uttar Pradesh të [[India|Indisë]] në koordinatat {{coord|27.091|N|77.661|E|display=inline}}. Qyteti u themelua në vitin 1569 nga perandori mogul [[Akbar]] dhe shërbeu si kryeqyteti i [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] nga viti 1571 deri në vitin 1585, kur u braktis. Pas fitoreve të tij ushtarake mbi Chittor-in dhe Ranthamboren, Akbari vendosi ta zhvendoste kryeqytetin e tij nga Agra në vendndodhjen e re 37&nbsp;km në drejtimin perëndim jug-perëndim mbi kreshtën Sikri, në nder të shenjtit sufi Salim Chishti.<ref>((cite book|editor1=Michael Brand|editor2=Glenn D. Lowry|contribution=Ziyaud-Din A. Desai, Attilio Petruccioli|year=1985|title=Fatehpur Sikri: A Sourcebook|chapter=chapter IV|url=https://books.google.al/books?id=V-xOAAAAMAAJ|publisher=Aga Khan Program for Islamic Architecture at Harvard University and the Massachusetts Institute of Technology|lang=en|pages=53-73|oclc=13285022|accessdate=6 prill 2024}}</ref> Këtu ai filloi ndërtimin e një qyteti të rrethuar me mure, që mori pesëmbëdhjetë vitet në vijim për tu planifikuar dhe ndërtuar, me një sërë pallatesh perandorakë, haremesh, oborreth, një xhami, lagje private dhe ndërtesa të tjera shërbimi. Ai e emërtoi atë Fatehabad, ku fjala perse me origjinë arabe ''fateh'' do të thotë "fitimtar". Më vonë u quajt Fatehpur Sikri. Në Fatehpur Sikri sipas legjendës lindën dhe oborrtarët e famshëm të Akbarit, ''nëntë xhevahiret'' ose Navaratnat. Fatehpur Sikri është një nga shembujt e ruajtur më mirë të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] në Indi. [[File:Entrance to the Fatehpur Sikri's Fort.JPG|thumb|left|358px|Hyrja e Fatehpur Sikrit]] Sipas historianëve bashkëkohorë, Akbari pati një interes të madh në ndërtimin e Fatehpur Sikrit dhe me gjasa diktoi dhe stilin e tij arkitekturor. Duke u përpjekur të ripërtërinte shkëlqimin e oborrit persian të bërë të famshëm nga paraardhësi i tij, Timuri, Akbari e planifikoi kompleksin mbi parimet perse. Por u ndikua edhe nga stilet vendase nëpërmjet zbukurimeve tipike indiane. Gjetja e lehtë e gurit të kuq ranor në zonat e afërta të Fatehpur Sikrit bënë gjithashtu që të gjitha ndërtesat e tij të ndërtoheshin nga ky gur i kuq. Kompleksi perandorak i pallateve përbëhet nga një numër pavijonesh të pavarura të orgnizuara në formë gjeometrike mbi një terren të një niveli, një model i rrjedhur nga tendat e fushimit arabe dhe aziatiko-qendrore. Në tërësi, në këtë mënyrë monumentet në [[Fatehpur Sikri]] pasqyrojnë gjeniun e Akbarit në përshtatjen e ndikimeve të ndryshme rajonale arkitekturore brenda një stili unik të vetin. Kompleksi perandorak u braktis në vitin 1585, pak pas përfundimit të tij, për shkak të shterjes së liqenit të vogël të ushqyer nga burimi që furnizonte qytetin me ujë dhe afërsia me Rajputanan, me të cilën Perandoria Mogule ishte në shpesh në luftë. Kështu kryeqyteti u zhvendos në [[Lahore]] në mënyrë që Akbari mund të kishte një bazë në pjesët pak të qëndrueshme të perandorisë, përpara se të vendosej përsëri në Agra në vitin 1598, ku e kishte nisur sundimin e tij pasi e zhvendosi vëmendjen e tij në rajonin e Dekanit. Në fakt, ai nuk u kthye kurr në qytet përveç një kohe të shkurtër në vitin 1601. Në historinë e mëvonshme mogule u zu për një kohë të shkurtër nga perandori mogul Muhammad Shah (mbr. 1719 -1748) dhe regjenti i tij, Sayyid Hussain Ali Khan Barha. Një nga vëllezërit e Syed u vra këtu në vitin 1720. Pallatet u zunë nga sunduesit marathas pas pushtimit të Delhit, pastaj u vendos nën ushtrinë britanike, që përdori kompleksin e fortifikuar si një qendër administrative dhe barraka. Nën drejtimin e Lord Curzon sitit filluan ti bëheshin restaurime. Për shkak se zona e pallatit kishte qenë pothuajse vazhdimisht në përdorim, shumë nga kompleksi perandorak që shtrihet gati 2 milje gjatësi dhe 1 milje gjerësi zona është përgjithësisht e paprekur. Ajo është akoma e rrethuar nga një mur pesë mije i gjatë, i ndërtuar gjatë fillimisht në tre krahët e qytetit. Megjithatë përveç kompleksit të ndërtesave perandorake dhe xhamisë madhështore, që vijon të përdoret, nga qyteti ka mbijetuar pak. Siti i mëparshëm i qytetit është kryesisht shterp, përveç rrënojave të pazareve të qytetit të vjetër pranë ''[[Naubat Khana]]s'', hyrja për në Rrugën e Agras. Qyteza moderne gjendet në skajin perëndimor të kompleksit, që midis viteve 1865 to 1904, ishte një bashki dhe më vonë u bë një zonë nagar panchayat (vendbanim i ndërmjetëm midis qytetit dhe fshatit) që në vitin 1901 kishte një popullsi prej 7 147 banorësh. Për një kohë të gjatë vijoi të ishte e njohur për muratorët dhe skalitësit e gurëve, megjithëse në kohën e Akbarit ishte e njohur si edhe si 'fabrika e leshit' dhe 'tjerrjes së mëndafshit'. Në afërsi të tij ekziston akoma fshati i Sikrit. Duke i bazuar argumentet e tij te gërmimet nga Archaeological Survey of India në vitet 1999-2000 në Chabeli Tila, gazetari i vjetër i Agras Bhanu Pratap Singh tha se objeket e vjetra, statujat dhe strukturat i përkasin një kulture dhe qendre fetare të braktisur më shumë se 1000 vjet më parë. “Gërmimet dhanë një sasi statujash xhainiste, qindra prej tyre, duke përfshirë themelet e një tempulli. Statujat ishte një mijë vjeçare të ''Bhagwan'' Adi Nath-it, ''Bhagwan'' Rishabh Nath-it, ''Bhagwan'' Mahavirës dhe Yakshinëve xhainistë" – tha Swarup Chandra Jain, lideri i vjetër i bashkësisë Xhainiste.<ref>{{citation|title=Fatehpur Sikri, that Mughal emperor Akbar established as his capital and is now a World Heritage Site, was once a "flourishing trade and Jain pilgrimage centre", a new book says.|url=http://indiatimes.com/lifestyle/travel/fatehpur-sikri-a-jain-pilgrimage-centre-89615.html|language=en|work=India Times|date=17 korrik 2013}}</ref><ref>{{citation|title=Fatehpur Sikri was once a Jain pilgrimage centre: Book|url=http://zeenews.india.com/news/uttar-pradesh/fatehpur-sikri-was-once-a-jain-pilgrimage-centre-book_831821.html|language=en|work=Zee News|date=27 shkurt 2013}}</ref><ref>{{citation|title=Fatehpur Sikri was once a Jain pilgrimage centre|url=http://www.freepressjournal.in/fatehpur-sikri-was-once-a-jain-pilgrimage-centre/154050|language=en|work=The Free Press Journal|date=28 shkurt 2013|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=6 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206132019/https://www.freepressjournal.in/fatehpur-sikri-was-once-a-jain-pilgrimage-centre/154050|url-status=dead}}</ref> Një kodrinë 400 m² u hap pranë fshatit Nagari, rreth gjysëm kilometri nga ledhet e fortesës së shekullit të XVI, u gjet një dhomë prej guri ranor, e mbushur me idhuj pa koka dhe të shkatërruar të ''tirthankarëve'' xhainistë.<ref>{{citation|title=Excavation at Akbar's fort at Fatehpur Sikri reveals flourishing Jain and Hindu habitation|url=http://indiatoday.in/story/excavation-at-akbars-fort-at-fatehpur-sikri-reveals-flourishing-jain-and-hindu-habitation/1/243578.html|language=en|work=India Today|date=28 shkurt 2000}}</ref> [[File:General Plan of Fatehpur Sikri City India 1917.jpg|thumb|396px|Plani i përgjithshëm i qytetit të Fatehpur Sikrit në 1917]] =====Arkitektura===== Fatehpur Sikri qëndron mbi një kurriz shkëmbor, 3&nbsp;km të gjatë dhe 1&nbsp;km të gjerë, ku qyteti pallat është i rrethuar nga një mur 6&nbsp;km nga tre krahë, ndërsa në të katërtin kufizohet me një liqen. Arkitektët e tij ishin Tuhir Das dhe Dhruv Chawla që e ndërtuan duke përdorur parime indiane. Ndërtesat e Fatehpur Sikrit tregojnë një sintezë të shkollave të ndryshme rajonale artizanale arkitekture si ajo e [[Guxharat]]it dhe Bengalit. Kjo pasi për ndërtimin u përdorën artizanë nga këto rajone. Ndikimet nga [[Arkitektura e tempujve hindu|Arkitektura hindu]] dhe [[Tempulli xhainist|xhainiste]] shihen krahë për krahë me elementet islamike. Materiali ndërtimor i përdorur në të gjitha ndërtesat në [[Fatehpur Sikri]], kompleksi i pallatit qytet, është guri i kuq ranor i nxjerr në vend, i njohur si 'gurë ranor Sikri'. Ai hyhet nëpërmjet portave përgjatë murit fortifikues 8&nbsp;km të gjatë, përkatësisht Porta e Delhit, Porta e Lal-it, Porta e Agras, Porta e Birbalit, Porta e Chandanpal-it, Porta e Gwalior-it, Porta Tehra, Porta Chor dhe Porta e Ajmerit. [[File:Fatehput Sikiri Buland Darwaza gate 2010.jpg|thumb|left|307px|[[Buland Darwaza]], hyrja 54 m. e lartë për në kompleksin e Fatehpur Sikrit]] Disa nga ndërtesat e rëndësishme të këtij qyteti, si fetare ashtu dhe shekullore janë: * Buland Darwaza: E vendosur në murin jugor të xhamisë së mbledhjes kongregacionale, Xhama Masxhidi në Fatehpur Sikri është 55 m. e lartë, nga jashttë, duke bërë një kalim gradual në një shkallë njerëzore në brendësi. Porta u shtua rreth pesë vjet pas përfundimit të xhamisë rreth vitit 1576-77 si një 'hark fitoreje', për të përkujtuar fushatën e suksesshme të [[Akbar]]it në [[Guxharat]]. Ajo përmban dy mbishkrime në harkadë. Portiku qendror përfshin tre hyrje harkore, me më të madhen prej tyre në qendër, të njohur si në vend si Porta Patkua, sipas zakonit të vendosjes së patkonjve në derën e madhe prej druri për fatmbarësi. Jashtë shkallëve gjigante të [[Buland Darwaza]]s, në të majtë ndodhet një pus i thellë. [[File:Jama Masjid-Sikri-Fatehpur Sikri-India0008.JPG|thumb|333px|Xhama Masxhidi, Fatehpur Sikri]] * [[Xhama Masxhidi, Fatehpur Sikri|Xhama Masxhidi]]: Është një ''Xhami Xhama'' që nënkupton se është një xhami kongregacionale dhe ndoshta ishte një nga të parat që u ndërtuan në kompleks, pasi mbishkrimi i saj jep vitin 979 hixhra (1571-72) si datë të përfundimit të saj, me një hyrje të stërmadhe përballë oborrit, Buland Darwaza e shtuar rreth pesë vjet më vonë. Ajo u ndërtua sipas stilit të xhamive indiane, me iwan-ë përreth një oborri qendror. Një veçori dalluese është radha e [[çhatri]]ve mbi shenjtërore. Në secilën prej shtatë kamareve ndodhen tre mihrabë, ndërsa mihrabi qendror është i mbuluar nga një kupolë, është dekoruar me zbukurime mermeri të bardhë, në forma gjeometrike. * [[Varri i Salim Chishtit]]: Një varr prej mermeri të bardhë të mbyllur i shenjtit sufi, Salim Chisti (1478–1572), brenda oborrit të Xhama Masxhidit. Struktura një-katëshe është ndërtuar përreth një dhome qendrore katrore, brenda të cilës ndodhet varri i shenjtit, nën një tende druri të zbukuruar me mozaikë guackash. Përreth tij ndodhet një korridor për cirkumambulacion, me ''xhali'' të skalitur, ekrane të shpuar guri përreth me dizajne të stërholluara gjeometrike dhe një hyrje në jug. [[File:Fatehpur Sikiri Salim Chishti Tomb 2010.jpg|thumb|left|345px|Varri i Salim Chishtit në oborrin e [[Xhama Masxhidi, Fatehpur Sikri|Xhama Masxhidit]], Fatehpur Sikri]] Varri është ndikuar nga mauzoleumet më të hershëm të fillimit të shekullit të XV të Periudhës së Sulltanatit të Guxharatit. Karakteristika të tjera të rëndësishme të varrit janë kllapat serpentine prej mermeri të bardhë, që mbështetin strehët e pjerrta përreth parapetit. Në të majtë të varrit, në lindje, qëndron një varr guri të kuq ranor të Islam Khan-it I, djalit të Shaikh Badruddin Chistit dhe nipi i Shaikh Salim Chishtit, që u bë një gjeneral në ushtrinë mogule gjatë mbretërimit të Jahangirit. Varri është i kryesuar nga një kupolë dhe tridhjetë e gjashtë ''[[çhatri]]'' të vegjël me kupola dhe përmban një numër varresh, disa të pa-emra, të gjithë pasardhës meshkuj të Shaikh Salim Chishtit. * ''Diwan-i-Ami'': Diwan-i-Ami ose Salla e Takimeve Publike, është një tip ndërtese që gjendet në shumë qytete ku sunduesi takonte publikun e gjerë. Në këtë rast, ai është një strukturë me shumë-ndarje drejtkëndore si pavijon përballë një hapsire të madhe të lirë. Në jug-perëndim të Diwan-i-Ami dhe pranë Shtëpisë së Sulltanës Turke ndodhen Banjat Turke. * ''Diwan-i-Khasi'': Diwan-i-Khasi ose Salla e Takimeve Private, është një ndërtesë e thjeshtë katrore me katër ''[[çhatri]]'' në çati. Megjithatë ajo është e famshme për kolonën e saj qendrore, që ka një bazë katrore dhe një trung tetëkëndor, të dy të skalitur me fasha dizajnesh gjeometrike dhe lulëzore, përveç tridhjetë e gjashtë kllapave të saj serpentine që mbajnë një platformë rrethore për [[Akbar]]in, që është e lidhur me secilin kënd të ndërtesës në katin e parë, me katër shëtitore guri. Këtu Akbari takonte përfaqësues të feve të ndryshme për të diskutuar rreth besimeve të tyre dhe kryente takime private. [[File:Fatehpur Sikri Panch Mahal.jpg|thumb|345px|Panch Mahali, Fatehpur Sikri]] * ‘’Ibadat Khana’’: (Shtëpia e adhurimit) ishte një shtëpi takimi e ndërtuar në vitin 1575 nga perandori mogul [[Akbar]], ku u vendosën themelet e një besimi të ri sinkretik, ''Din-e-Ilahi''. * ‘’Anup Talao’’: Anup Talao u ndërtua nga Raxha Anup Singh Sikarwar-i. Një pellg zbukurues me një platformë qendrore dhe katër ura që të çojnë te ai. Disa nga ndërtesat e rëndësishme të kompleksit perandorak janë përreth saj, ku përfshihen ''Khwabgah'' (Shtëpia e Ëndrrave), rezidenca e Akbarit, ''Panch Mahali'', një pallat pesë katësh, ''Diwan-i-Khasi'' (Salla e Takimeve Private), ''Ankh Michauli'' dhe Selia e Astrologut, në këndin jug-perëndimor të Oborrit Pachisi. * ‘’Hujra-i-Anup Talao’’: Thuhet se ka qenë rezidenca e gruas myslimane të Akbarit, megjithëse kjo është vënë në dyshim për shkak të përmasave të saj të vogla. * ‘’Pallati i Mariam-uz-Zamani’’: Ndërtesa e grave raxhputase të Akbarit, duke përfshirë Mariam-uz-Zamanin, tregon ndikime guxharatase dhe është ndërtuar përreth një oborri, me kujdesin e veçant për të siguruar privaci. [[File:Fatehpur Sikri - Hiran Minar.jpg|thumb|left|280px|Minarja Hiran, Fatehpur Sikri]] * ‘’[[Naubat Khana]]’’: e njohur edhe si ‘’Naqqar Khana’’ që do të thotë ''shtëpia e tamburëve'', ku muzikantët luanin tamburët për të shpallur mbërritjen e perandorit. Është e vendosur përpara ''Portës Hathi Pol'' ose Porta e Elefantit, hyrja jugore e kompleksit, që sugjeron se ishte hyrja perandorake. * ‘’Oborri Pachisi’’: Është një katror i shënuar si një dërrasë loje e madhe, pararendësja e lojës moderne ‘Ludo’, ku njerëzit shërbejnë si gurë loje. * ‘’Panch Mahali’’: Është një strukturë pallatore pesë-katëshe, me nivele që zvogëlohen gradualisht në madhësi, deri në nivelin fundor, që përbëhet nga një [[çhatri]] i madh me kupolë. Fillimisht façata kishte ekrane të shpuara guri dhe me gjasa e ndante po ashtu interiorin, duke sugjeruar se ishte ndërtuar për zonjat e oborrit. Katet mbahen nga kolona të skalitura në mënyrë të stërholluar në çdo nivel, duke arritur në 176 kolona në tërësi. * ‘’Shtëpia e Birbalit’’: Është shtëpia e ministrit të parapëlqyer të Akbarit, që ishte i besimit hindu. Veçori të rëndësishme të ndërtesës janë tendat e pjerrta horizontale ose çaxha dhe kllapat që i mbajnë ato. * ‘’Minarja Hiran’’: Minarja Hiran, ose Kulla e Elefantit, është një kullë rrethore e mbuluar me projeksione guri në formën e çatajve të elefantit. Tradicionalisht mendohej se ishte ndërtuar si një përmendore për elefantin e parapëlqyer të perandorit Akbar. Megjithatë, me gjasa u përdor si një pikë nisjeje të miljes pasuese.<ref>{{Cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho000001003u00568000.html|title=General view of the Hiran Minar, Fatehpur Sikri|work=British Library|language=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=14 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614151550/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho000001003u00568000.html|url-status=dead}}</ref> Gërmimet e fundit të bëra nga ASI në vitin 2000 çuan në zbulimin e një qyteti të lashtë xhainist shumë afër kompleksit të fortesës. Ndërtesa të tjera përfshinin ''Taksali'' (vendi i prerjes së parave), ''Daftar Khana'' (Zyrat e Regjistrave), ''Karkhana'' (Punishtja mbretërore), ''Khazana'' (Thesari), ''Hamami'' (Banjat Turke), Lagjet e ''Daroghas'', stallat, Karvan sarai, Lagjja e Hakimit etj. <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pamje të ndryshme të Fatehpur Sikrit </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=234px> File:Fatehpur Sikri 099.JPG|Buland Darwaza File:Fatehpur Sikri near Agra 2016-03 img05.jpg|Ana e zezë e Buland Darwazas. File:Fatehpur Sikri 042.JPG|Porta perandorake File:Fatehpur Sikri 120.JPG|Hyrja e pallatit të mbretëreshës File:Fatehpur Sikri 175.JPG|Diwan-i-Khasi File:Fatehpur Sikri 146.JPG|Shtëpia e Mariam-uz-Zamanit File:Fatehpur Sikri 163.JPG|Anup Talao File:Birbal's house at Fatehpur Sikri.jpg|Shtëpia e Birbalit në Fatehpur Sikri File:Fathepur Sikri 2.JPG|Porta lindore e Xhama Masxhidit File:Salim Chishtis tomb and Islam Shahs tomb in Jama Masjid courtyard, Fatehpur Sikri.jpg|Varri i Salim Chishtit dhe Islam Shahut në oborrin e Xhama Masxhidit File:Fatehpur Sikri-Pachhisi courtyard-20131018.jpg|Oborri Pachhisi File:Diwan-i-Am Quadrangle 006.jpg|Diwan-i-Ami </gallery> |} [[File:Agra-Itmad ud Daulah mausoleum-South facade-20131019.jpg|thumb|396px|Pamje ballore e Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut]] ===Varri i Itimad-Ud-Daulah-ut=== {{Kryesore|Varri i Itmad-ud-Daulah-ut}} '''[[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut]]''' (gjuha urdu:اعتماد الدولہ کا مقبرہ, ''I'timād-ud-Daulah kā Maqbara'') është një mauzoleum i Periudhës Mogule në qytetin e Agras, në shtetin indian të Uttar Pradeshit. Shpesh i përshkruar si një "kuti stolish", ndonjëherë i quajtur "'''Taxhi foshnje'''", Varri i I'timād-ud-Daulah-ut shpesh konsiderohet si një projekt paraprak i [[Taxh Mahali]]t. Bashkë me ndërtesën kryesore, struktura konsiston në ndërtesa të shumta të jashtme dhe kopshte. Varri, i ndërtuar midis viteve 1622 dhe 1628 përfaqëson një tranzicion midis fazës së parë të [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]] – të ndërtuar kryesisht në gurë të kuq ranorë me dekorime mermeri, si në [[Varri i Humayunit|Varrin e Humayunit]] në Delhi dhe Varri i [[Akbar]]it në Sikandra – për në fazën e dytë, të bazuar në zbukurime në mermer të bardhë dhe ''pietra dura'', të paraqitur në mënyrë më elegante te [[Taxh Mahali]]. [[File:Agra 03-2016 17 Itmad-Ud-Daulah east gate (cropped).jpg|thumb|left|369px|Pamje e jashtme e Portës hyrëse lindore të Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut]] Mauzoleu u porosit nga Nur Jahani, gruaja e Jahangirit, për babain e saj, Mirza Ghiyas Beg, fillimisht një amir pers në mërgim,<ref>کتاب [http://www.sufi.ir/books/download/farsi/rahian-safar-rohani.pdf سفرنامه هند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819033222/http://www.sufi.ir/books/download/farsi/rahian-safar-rohani.pdf |date=19 gusht 2019 }} ص55–58 در سال ۱۳۵۰ خورشیدی. نوشته محمدرضا خانی. به فارسی.</ref> që i ishte dhënë titulli ''I'timād-ud-Daulah'' (kolona e shtetit). Mirza Ghiyas Beg-u ishte edhe gjyshi i Mumtaz Mahalit (fillimisht të quajtur Arxhumand Bano, vajza e Asaf Khanit), gruaja e perandorit Shah Jahan, shkaktare e ndërtimit të Taxh Mahalit. Nur Jehani ishte përgjegjëse edhe për ndërtimin e Varrit të Jehangirit në [[Lahore]]. I vendosur në bregun e djathtë të lumit Yamuna, mauzoleu është i vendosur në një kopësht të madh në formë kryqi të përshkruar nga rrjedha uji dhe shëtitore. Mausoleu vetë shtrihet në rreth 23 m², e ndërtuar mbi një bazë rreth 50 m² dhe rreth 1 m të lartë. Në çdo kënd ndodhen kulla gjashtëkëndore, rreth 13 m të larta. Muret janë bërë me mermer të bardhë nga Raxhastani të zbukurar me gurë gjysëm të çmuar – kornelian, kuarc të kuq, lapis lazuli, oniks dhe topaz në imazhet e qiparisave dhe botilave të verës, ose dekorime më të rafinuara si frutat ose vazot që kanë lule. Drita depërton në brendësi nëpërmjet dritareve delikate xhali të skalitura në mënyrë të stërholluar me mermer të bardhë. Dekorimi i brendshëm konsiderohet nga shumë si frymëzuesi i atij të Taxh Mahalit, që u ndërtua nga nipi i saj, perandori Shah Jahan. Shumë nga të afërmit e Nur Jahanit janë varrosur në këtë mauzoleum. Elementi i vetëm asimetrik në të gjithë kompleksin janë varret e babait dhe nënës së saj, që janë vendosur pranë njëri-tjetrit, një vendosje e imituar edhe te Taxh Mahali. <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Imazhe të Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut</div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:Itmad-ud-Daula 29.JPG|Porta hyrëse, pamje e brendshme File:Itmad-ud-Daula 24.JPG|Mauzoleu i parë nga porta File:Itmad-ud-Daula 15.JPG| image_skyline këndore File:Itmad minar.jpg|kreu me kupolë i një minareje File: Decoration on the wall of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb 4.jpg|Korniza dhe mbështetjet, detaje File:I'timād-ud-Daulah - turret top.jpg|Zbukurime të kullës këndore File:Itmad detail.jpg|Detaje nga nike në murin e jashtëm File:A gate of Itmad-ud-Daulah's tomb.jpg|Detaje nga nike në murin e jashtëm File:Itimad-ud-Daula’s Tomb 170.jpg|Detaje nga zbukurimet e murit të brendshëm File:Grills of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb 2.jpg|Dritare ''xhali'' prej guri të shpuar File:Itmad5.jpg|Vazo në pietra dura në mure mermeri me borde me dizajn gjeometrik, floreal File:Decoration on the wall of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb.jpg|Dekorimi i brendshëm me vazo, me shtampa bimore dhe gjeometrike File: Decoration on the wall of the masoleoum of Itmad-ud-Daulah's tomb 0.jpg|Pietra dura në murin e brendshëm të mauzoleut File:Baby Taj - detail of inlay work.JPG|Pietra dura në murin e brendshëm të mauzoleut </gallery> |} [[File:Akbar's Tomb 017.jpg|thumb|339px|Hyrja kryesore e jashtme e Varrit të Akbarit, e ndërtuar si imitim i [[Buland Darwaza]]s në [[Fatehpur Sikri]], themeluar nga Akbari]] ===Varri i Akbarit, Sikandra=== {{Kryesore|Varri i Akbarit}} '''[[Varri i Akbarit]]''' është mauzoleu i perandorit mogul [[Akbar]] dhe një kryevepër e rëndësishme e [[Arkitektura Mogule|Arkitekturës Mogule]]. Ai u ndërtua në vitet 1605–1613 dhe u vendos në një terren prej 48.2 hektarë në Sikandra, një rrethinë e Agras, në Uttar Pradesh të [[India|Indisë]]. [[File:Akbar Mausoleum - South Facade - Sikandra - Agra 2014-05-14 3624-3629 Compress.JPG|thumb|left|579px|Pamje ballore e Varrit të Akbarit]] Akbari e planifikoi varrin dhe zgjodhi vetë vendin e përshtatshëm për të. Pas vdekjes së tij, ndërtimin e përfundoi djali i tij princi Salim i quajtur Jahangir, në vitet 1605–1613. Sikandra, vendi i prehjes së fundit të perandorit mogul, [[Akbar]]i i madh, është në Autostradën Delhi-Agra, vetëm 13&nbsp;km nga [[Fortesa e Agras]]. [[Varri i Akbarit]] të Madh pasqyron tërësinë e personalitetit të tij. Varri i madh me gurë ranorë okre të kuqe, i skalitur bukur me drerë, lepuj dhe langurë është i vendosur në mes të një kopshti të harlisur. Vetë [[Akbar]]i e planifikoi dhe zgjodhi vendin e përshtatshëm për varrin e tij. Për të ndërtuar një varr gjatë jetës së personit ishte një zakon turk, që mogulët e ndoqën me përpikmëri. Djali i Akbarit, Jahangiri e përfundoi ndërtimin e këtij varri piramidal në vitin 1613. Në varr janë gdhendur 99 emrat e Allahut. Akbari ishte një nga perandorët më të mëdhenj në historinë e Indisë. Megjithatë, gjatë mbretërimit të stërnipit të tij, Aurangzebit, Xhatët kryengritës nën drejtimin e Raxha Ram Xhatit, e grabitën varrin e rafinuar, duke plaçkitur të gjithë xhevahiret prej ari dhe argjendi si dhe tapetet, ndërsa shkatërruan të gjitha gjërat. Madje në mënyrë që të hakmerrej për vdekjen e babait të tij Gokula, ai i mori dhe i dogji edhe kockat e Akbarit. Gjatë kësaj kohe u plackit gjithashtu edhe [[Taxh Mahali]] fqinj dhe u grabitën dy porta të Agras. Më vonë ai u dënua me vdekje nga Aurangzebi. Varri mbeti i rrënuar deri në riparimet e gjera që i kryen britanikët nën drejtimin e Lord Curzon-it. Është i vendosur në Sikandra, në rrethinat e Agras, në rrugën e [[Mathura]]s (Autostrada Kombëtare 2), 8&nbsp;km në drejtimin perëndim – veri-perëndim të qendrës së qytetit në koordinatat {{coord|27|13|13.7|N|77|57|1.7|E|display=inline}}. Rreth 1&nbsp;km larg varrit, qëndron [[Varri i Mariam-uz-Zamanit]], gruas së [[Akbar]]it dhe nënës së Jahangirit.<ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/10/27/stories/2003102700380200.htm Remembering the Great Emperor]{{Lidhje e thyer}}; The Hindu, 27 tetor, 2003.</ref> [[File:Agra-057-2.jpg|thumb|396px|Pamje këndore e mauzoleut]] ====Arkitektura==== Porta jugore është më e madhja, me katër minare me mermer të bardhë, të kryesuara me [[çhatri]] që janë të ngjashme dhe u paraprijnë atyre të [[Taxh Mahali]]t. Ajo përbënë hyrjen e zakonshme të varrit. Vetë varri është i rrethuar nga një rrethim me mure 105 m². Ngrehina e varrit është një piramidë me katër kate, e kryesuar nga një pavijon mermeri që përmban varrin e pavërtetë. Varri i vërtetë, si në mauzoleumet e tjerë, ndodhet në bazament nën të pavërtetin.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/22/stories/2003092200330200.htm|location=Chennai, Indi|work=The Hindu|title=Fascinating monuments, timeless tales|date=22 shtator 2003|language=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=29 tetor 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031029183321/http://www.hindu.com/mp/2003/09/22/stories/2003092200330200.htm|url-status=dead}}</ref> Ndërtesat janë ndërtuar kryesisht nga një gurë ranor i kuq i zënë, i zbukuruar me mermer të bardhë. Panelet zbukuruese të punuar me gdhendje të këtyre materialeve dhe një rrasë e zezë zbukurojnë varrin dhe kabinën e portës. Dizajnet e paneleve janë gjeometrike, floreale dhe kaligrafike, duke paraqitur dizajnë më të stërholluara dhe të rafinuara që më vonë do të përfshiheshin në [[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut|Varrin e Itmad-ud-Daulah-ut]].<ref>[http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2257 Akbar's Tomb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619173350/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2257 |date=19 qershor 2010 }} Archnet.org.</ref><ref>Catherine E. B. Asher: [https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=PA107&dq=Akbar%27s+Tomb+Sikandra#v=onepage&q=Akbar%27s%20Tomb%20Sikandra&f=false Akbar's Tomb - ''Architecture of Mughal India, Part 1,&nbsp;Volume 4'']; 1992, fq. 107.</ref> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Detaje arkitekturore nga Varri i Akbarit </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=220px> File:Akbar's Tomb 024.jpg|Porta e Varrit të Akbarit File:Akbar's Tomb7.JPG|Varri i Akbarit File:Akbar-tomb.jpg|Cenotafi i Akbarit brenda mauzoleut, varri i vërtetë sipas traditës ndodhet poshtë tij File:Unknowntomb.JPG|Një varri i panjohur në kompleksin e Varrit të Akbarit File:Sikandra 036.JPG|Galeria perimetrike përreth cenotafit File:The Tomb of Akbar at Sikandra.jpg|Varri i Akbarit, rreth vitit 1905 File:Main entrance of Akbar's Tomb complex from inside.jpg|Hyrja kryesore e Kompleksit të Varrit të Akbarit nga brenda. File:Tomb ceiling detail, Tomb of Akbar the Great, Sikandra, Agra.jpg|Hollësi të tavanit të varrit, Varri i Akbarit, Sikandra Image:LDAkbarTombInlay1.jpg|Panele zbukuruese mbi Portën Jugore Image:LDAkbarTombInlay2.jpg|Hollësi të punimit zbukurues me gdhendje File:Calligraphy over the entrance to the main burial chamber at Akbar's tomb.jpg|Kaligrafi mbi hyrjen e dhomës kryesore mortore. File:The true tomb of Akbar, at the basement of the tomb, Sikandra.jpg|Varri i vërtetë i Akbarit, në bazamentin e mauzoleut. File:Kanch Mahal, Sikandara, Agra.JPG|Kanch Mahali, i ndërtuar nga Jahangiri, si një zonë haremi më vonë e përdorur si një strehim gjuetie. File:Inside work of Akbar's tomb.jpg|Punimi i brendshëm i Varrit të Akbarit </gallery> |} ===Xhama Masxhidi (Agra)=== {{Kryesore|Xhama Masxhidi (Agra)}} [[File:Agra, mešita.jpg|thumb|left|333px|Xhama Masxhidi, Agra]] [[Xhama Masxhidi (Agra)|'''Xhama Masxhidi''']] i Agrës është një xhami në krahun tjetër të [[Fortesa e Agras|Fotretës së Agrës]], përballë Stacionit Hekurudhor të Fortesës së Agras në koordinatat {{coord|27.1819|N|78.0161|E|display=inline}}. Xhama Masxhidi është e njohur në popull edhe si ‘’Xhami Masxhidi’’ ose "Xhamia e të Premtes". Është një nga xhamitë më të mëdha në [[India|Indi]]. [[File:Streets of Agra (Jama Masjid).jpg|thumb|333px|Pjesa e mbrapme e Xhama Masxhidit]] Xhamia u ndërtua nga perandori mogul Shah Jahan në vitin 1648, kushtuar vajzës së tij të parapëlqyer, Jahanara Begum. Për tu përfunduar u deshën gjashtë vjet dhe 5 000 punëtorë. Mbishkrimi në hyrjen e saj tregon se ajo kushtoi 500 000 rupi të asaj kohe për tu ndërtuar. Ajo u ndërtuar me gurë të kuq ranorë dhe mermer. Midis Xhama Masxhidit dhe Portës së Delhit të Fortesës së Agras dikur ndodhej tregu i gjerë tetëkëndor Tropolia Chowk. Por ky treg u shkatërrua në vitet 1871-73 për ti hapur rrugë vendosjes së binarëve hekurudhorë dhe Stacionit Hekurudhor të Fortesës së Agras. [[File:Jama Masjid side gateway (9960451954).jpg|thumb|left|389px|Hyrje anësore e Xhama Masxhidit]] [[Xhama Masxhidi (Agra)|Xhama Masxhidi]] është një xhami e shquar për kupolën e saj të pazakontë dhe mungesën e minareve. Ajo është një xhami mjaft e thjeshtë prej guri të kuq ranor me pak dekorime në mermer të bardhë dhe mure dhe tavane në ngjyrë blu. Është një xhami e stërmadhe në qendër të Agras e rrethuar nga një pazar i madh. [[File:Agra Jama Masjid (9960443954).jpg|thumb|339px|Pamje e brendshme e xhamisë]] Vetë xhamia qëndron mbi një platformë të lartë në të cilën ngjitesh nëpërmjet 35 shkallëve. Aju u projektua për të tërhequr syrin e besimtarëve nga largë dhe për të treguar lavdinë e Islamit. Ajo ka proporcione të mirë-balancuara dhe një oborr të rrethuar nga ngrehina në tre anët e tij dhe salla e lutjeve në anën perëndimore. Ngrehinat kanë harkada të dhëmbëzuara të mbajtura nga kolona. Të gjitha kupolat bulbore kanë dizajn zambaku të përmbysur dhe majëza kailash në krye si dhe motive të ngushta zigzage mermeri të bardhë të alternuar nga fasha të gjera guri të kuq. Hyrja kryesore ndodhet nga ana lindore. Salla e lutjeve ka një façatë me iwan të gjerë me harkadë në qendrën e saj dhe është zbukuruar me kullëza elegante të alternuara me kioska. Kupola e saj është më e madhja dhe më e larta nga tre kupolat që kurorëzojnë shenjtëroren. Në qendër të oborrit ndodhet një krua me katër kioska në këndet e saj. Pjesa e brendshme e murit perëndimor ka një mihrab dhe pulpit të bukur në mermer të bardhë. [[File:Jama masjid Agra.jpg|thumb|left|753px|Xhama Masxhidi, Agra]] Përgjatë krahëve të sallës kryesore të lutjeve, panelet e zbukurues të punuar me gurë ranorë të ngjashëm me ata që zbukurojnë portën kryesore të [[Taxh Mahali]]t, i shtojnë një shije të përshtatshme femërore. Xhamia akoma në përdorim, është një nga monumentet kryesore të qytetit dhe shërben si një pikë referimi kur shëtiten pazarët e mbipopulluar që e rrethojnë atë. Ata janë të vendosur në një plan rrugësh që ka ndryshuar pak që nga Periudha Mogule. Xhama Masxhidi është dekoruar bukur me piktura, gurë të gdhendur, skalitje dhe pllaka të glazuara. Ngrehina përfshin Dalanin me kolona, një 'chhajja' të bukur dhe '[[çhatri]]' në çati. Iëani kryesor i ndërtesës është mjaft i thjeshtë dhe përmban një hark qendror me dizajne gjeometrike. [[File:Chini Ka Rauza, Agra, India - October 2014.jpg|thumb|369px|Chini Ka Rauza]] ===Chini Ka Rauza=== {{Kryesore|Chini Ka Rauza}} '''[[Chini Ka Rauza]]''' është një monument mortor, ''rauza'' në Agra, që përmban varrin e Allama Afzal Khan Mullah-ut, një poet dhe studiues që ishte kryeministri i perandorit mogul Shah Jahan. Varri u ndërtua në vitin 1635. Chini ka Rauza është e vendosur vetëm 1&nbsp;km në veri të [[Varri i Itmad-ud-Daulah-ut|Varrit të Itmad-ud-Daulah-ut]], në bregun lindor të lumit Yamuna në Agra në koordinatat {{coord|27|12|03|N|78|02|03|E|display=inline}}. Façata e monumentit është e njohur edhe për një nga shembujt më të të rafinuar të punimit të pllakave të glazuara, të quajtur ''kashi'' ose ''chini'' në ndërtesat e Periudhës Mogule.<ref name="Edwardes1930">Stephen Meredyth Edwardes: [https://books.google.com/books?id=4aqU9Zu7mFoC&pg=PA332-IA2 Mughal Rule in India]; 1930, fq. 332–</ref> [[File:Damaged yet intricate pietra dura inlay work at Chini Ka Rauza 07.JPG|thumb|left|358px|Punimi zbukurues i dëmtuar në ‘pietra dura’ i Chini Ka Rauzas]] E njohur edhe si varri kinez, ky është mauzoleu i Afzal Khanit, poetit pers që gjatë sundimit të Shah Jahanit u bë vezir. Khani vdiq në [[Lahore]] në 1639 dhe u varros këtu në Agra.<ref name="CR">Ernest Binfield Havell: A Handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri, and the Neighbourhood; fq. 92</ref> Varri është ndërtuar i drejtuar nga qyteti i [[Meka|Mekës]].<ref name="CKR">Lucy Peck: Agra: The Architectural Heritage; fq. 74</ref> Struktura është "e pazakontë", për shkak të stilit të saj arkitekturor sipas të cilit është ndërtuar. Ajo ka një "plan të pazakontë" që ka një kupolë të stilit të sulltanatit jo proporcionale.<ref>Lucy Peck: Agra: The Architectural Heritage; fq. 75</ref> [[Chini Ka Rauza]] është e shquar për kupolën me ndikim [[Arkitektura Perse|Pers]] prej pllakash blu të glazuara. Për shkak të kushteve klimatike, tipet e ndryshme të ngjyrave u zbehën nga pllakat. Te façatat, ndërtuesit përdorën poçe qeramike për të pakësuar peshën e betonit mbushjes me beton, që ndiqej në [[Perandoria Romake|Romën]] dhe [[Egjipti i lashtë|Egjiptin e lashtë]].<ref name="CR"/> <!-- Inner gallery Table start--> <!--hide class="collapsible wikitable" --> <!--Show class="wikitable collapsible collapsed" --> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="border-color:transparent; background: transparent; width: 100%; margin: 0; text-align: center;" align="center" |- ! <div style="font-size:120%; color:black; background-color:#FFC569; vertical-align:top;">Pamje të Chini Ka Ruazas </div> |- |style="text-align: center; width: 100%; " | <gallery mode=packed heights=222px> File:Chini-Ka-Rauza, Agra - External Art 2-1.jpg| image_skyline e zbukurimit të jashtëm të Chini ka Rauzas File:Chini ka Rauza, Agra.jpg File:Chini-Ka-Rauza, Agra - Detailed Ceiling.jpg| image_skyline nga afer e tavanit File:Interior of Chini Ka Rauza, Agra, India - October 2014.jpg|Interiori i Varrit File:Damaged yet intricate pietra dura inlay work at Chini Ka Rauza 05.JPG File:Damaged yet intricate pietra dura inlay work at Chini Ka Rauza 06.JPG </gallery> |} ===Ram Baghu=== [[Kopshtet Mogule|Kopshti më i vjetër mogul]] në Indi, [[Ram Baghu]] u ndërtuar nga perandori Babur në vitin 1528 në bregun e lumit Yamuna. Ai gjendet rreth 2.34&nbsp;km në veri të [[Taxh Mahali]]t. Pavijonet në këtë kopësht janë dizenjuar në mënyrë që era nga Yamuna, e kombinuar me gjelbërimin, e mban atë të freskët edhe gjatë kulmit të verës. Emri origjinal i kopshteve ishte Aram Bagh, ose 'Kopshti i Prehjes' dhe përfaqëson vendin ku perandori mogul Babar kalonte kohën e lirë dhe ku me gjasa ai vdiq. Trupi i tij u mbajt këtu për disa kohë përpara se të shpihej në [[Kabuli|Kabul]]. Gjatë rrugës Ram Bagh për në Tundla pranë Etmadpurit, ndodhet një [[ashrami|ashram]] i famshëm joge i i bekuar nga Swami Chandra Mohan Ji Maharaj i emërtuar Shri Siddha Gufa Sawai. Në këtë vend të shenjtë vijnë mijëra besimtarë dhe vizitorë. ===Varri i Mariam-uz-Zamanit=== {{Kryesore|Varri i Mariam-uz-Zamanit}} [[File:Mariam's Tomb, Sikandra, Agra (cropped).JPG|thumb|left|444px|Varri i Mariam-uz-Zamanit, Sikandra, Agra]] '''[[Varri i Mariam-uz-Zamanit]]''' është mauzoleu i Mariam-uz-Zamanit, bashkëshortja hindu e perandorit mogul [[Akbar]].<ref name="Lal 2005 170">Ruby Lal: Domesticity and power in the early Mughal world; 2005, fq. 170</ref><ref name="2008_Rediff_Really_Exist">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/feb/06jodha.htm|language=en|title=Did Jodhabai really exist?|author=Syed Firdaus Ashraf|work=Rediff.com|date=5 shkurt 2008|accessdate=15 shkurt 2008}}</ref><ref name="Smith">Vincent A. Smith: Akbar the Great Mogul; 1917, fq. 58</ref><ref name="Eraly">Abraham Eraly: Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals; 2000, fq. 136</ref> Varri u ndërtua nga Jahangiri, në kujtim të nënës së tij, Mariam-uz-Zamanit.<ref name="Lal 2005 170" /><ref name="2008_Rediff_Really_Exist"/><ref name="royalark.net">{{cite web|url=http://www.royalark.net/India4/delhi4.htm|title=INDIA The Timurid Dynasty GENEALOGY|language=en|work=Royalark.net|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref><ref name="Smith1">Vincent A. Smith: Akbar the Great Mogul; 1917, fq. 102</ref><ref name="Eraly1">Abraham Eraly: Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals; 2000, fq. 171</ref> Varri është i vendosur në Sikandra, një rrethinë e Agras, në koordinatat {{coord|27|12|55|N|77|56|34|E|display=inline}}.<ref name="asi">{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mariamtomb.asp|title=Mariam’s Tomb, Sikandara, Agra - Ticketed Monument|publisher=Archaeological Survey of India|lang=en|accessdate=8 dhjetor 2013|archive-date=16 shtator 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916235001/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mariamtomb.asp|url-status=dead}}</ref> ====Historia==== Heer Kunwari ishte një princeshë nga Raxhputi dhe vajza më e madhe e Raxha Bharmalit të Amerit.<ref name="2008_Rediff_Really_Exist"/><ref name="Metcalf">Barbara Th. Metcalf: A Concise History of Modern India; 2006, fq. 17</ref> Ajo u martua me perandorin Akbar në vitin 1562.<ref name="Smith"/><ref name="Eraly"/> Ajo mori titullin e nderit ''Mariam-uz-Zamani'' ("Maria e Kohës") pasi lindi Jahangirin.<ref name="2008_Rediff_Really_Exist"/><ref name="royalark.net"/><ref name="columbia.edu">{{cite web|title=A Handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri, and the Neighbourhood, chapter IV|author=Ernest Binfield Havell|year=1904|work=franpritchet.com|lang=en|url=https://franpritchett.com/00artlinks/agra_havell/16fatahpursikri.html|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref> Ajo vdiq në Agra në vitin 1623<ref name="royalark.net"/> dhe djali i saj, Jahangiri midis viteve 1623 dhe 1627 në nder të saj ndërtoi një mauzoleum.<ref name="golden">{{cite web|url=http://www.egoldentriangle.com/agra-mariam-tomb.php|language=en|title=Mariam Tomb Mariam Tomb Agra Mariam Tomb Agra India Fatehpur Sikri Agra India|publisher=Egoldentriangle.com|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref><ref name="tomb.uk">{{cite web|url=http://www.agraindia.org.uk/tomb-of-mariam-zamani/index.html|language=en|title=Mariam-Zamani Tomb - Mariam-Zamani Tomb Agra - Mariam-Zamani Tomb Agra India|work=Agraindia.org.uk|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref><ref name="real.agra">{{cite web|url=http://agraredco.com/monuments/tomb-of-mariam-zamani|title=Tomb of Mariam Zamani|publisher=Agra Redco|lang=en|accessdate=8 dhjetor 2013|archive-date=17 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317230512/http://agraredco.com/monuments/tomb-of-mariam-zamani/|url-status=dead}}</ref> Varri ndodhet vetëm një kilometër nga [[Varri i Akbarit]], i ndërtuar sipas dëshirës së saj, varri i vetëm i afërt nga varret e grave të tjera.<ref name="Was it really a romance Jodha-Akbar?">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-01/people/28286263_1_akbar-jodhabai-romance-raja-bharmal|title=Was it really a romance Jodha-Akbar?|newspaper=The Times of India|date=1 maj 2010|language=en|accessdate=6 tetor 2013|archive-date=13 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213140151/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-01/people/28286263_1_akbar-jodhabai-romance-raja-bharmal|url-status=dead}}</ref> ====Arkitektura==== Struktura ishte fillimisht një ''[[Baradari]]'' i hapur (pavijon kënaqsie) nën Sikander Lodin, që e ndërtoi atë në vitin 1495. Ai u përshtat në vitin 1623 nga mogulët si një varr duke bërë një kriptë poshtë kompartamentit qendror dhe duke e rimodeluar thelbësisht. Mauzoleu përmban tre varre: një nën dhomën mortore, që është varri i vërtetë; cenotafi sipër tij; dhe një tjetër cenota në tarracë.<ref name="real.agra"/> Kati përdhes konsiston në rreth dyzet dhoma të ndërtuara nga Sikander Lodi, që përmbajnë gjyrmë pikturash në suvatë e mureve. Qendra e katit përdhes bujt cenotafin e Mariamit.<ref name="asi" /> Ky varr katror qëndron në qendër të një [[Kopshtet Mogule|kopshti mogul]]. Ai është ndërtuar mbi një platformë të ngritur me shkallë në anët veriore dhe jugore. Dy korridore që shtrihen nga lindja në perëndim dhe nga veriu në jug e ndajnë strukturën në nëntë seksione, ndahen më tej në të ndara më të vogla.<ref name="tomb.uk" /> Më e madhja ndodhet në qendër, katër dhomëza të tjera më të vogla ndodhen në kënde dje latër të gjata ndodhen midis tyre. Për të mbajtur harqet e gjerë dhe tavanet e rrumbullaktë janë përdorur mole masive. Varri është ndërtuar me tulla dhe llaç dhe është lëmuar me stuko.<ref name="golden" /> Façata e jashtme e ndërtesës u rikonstruktua me panele guri të kuq ranor dhe një ''çhaxha'' me shtimin e ''duçhatit'' (katit të ndërmjetëm) në kënde nga mogulët. Në secilën façatë ndodhet një strukturë drejtkëndore, që projektohet përpara dhe ka një hark me majë në të. Ai është përbri dy krahëve, që konsistojnë në tre harqe dhe një seri harqesh të dyfishtë, njëri mbi tjetrin, duke sistemuar kështu një ''duçhati'' në secilin kënd të ndërtesës. Krahët janë të mbrojtur nga ''çhaxhat''.<ref name="golden" /><ref name="real.agra" /> ''Duçhatit'' arrihen nëpërmjet shkallëve.<ref name="tomb.uk" /> Varri përmban gjithashtu punime që u rimodeluan nga mogulët duke i shtuar ''[[çhatri]]'' dhe ''çhaparkhata''. Varri ka katër ''çhatri'' tetëkëndorë masivë në katër këndet e tij dhe katër ''çhaparkhata'' drejtkëndore në qendër të katër faqeve. Çdo ''[[çhatri]]'' është bërë prej guri të kuq ranor me një kupolë të bardhë dhe qëndron mbi një platformë katrore. Kupolat janë të kurorëzuara me një zambak të përmbysur ose 'padma kosha'. Për të mbajtur konsujt e brendshëm dhe ''çhaxhat'' e jashtme janë përdorur kllapa, pesë në çdo kolonë, duke formuar një tërësi prej 40 kllapash në një ''çhatri''. Çdo ''çhaparkhat'' është drejtkëndor dhe ka tetë kolona me një tufë të ngjashme kllapash si dhe një çati të bardhë. ''[[Çhatri]]t'' dhe ''chhaparkhatat'' janë zbukurimi më i rëndësishëm i të gjithë kompozimit. Çhaparkhatët me tetë kolonat dhe një tufë kllapash i ngjajnë kupolave këndore. Varri nuk ka një kupolë kryesore. Mauzoleu është i rëndësishëm në kategorinë e Arkitekturës së Varreve Mogule pa kupolë.<ref name="golden" /><ref name="tomb.uk" /><ref name="real.agra" /> Një aspekt tjetër i rëndësishëm i varrit është se ai është identik si përpara dhe mbrapa. Ndryshe nga ngrehinat mogule të periudhës, hyrja e mbrapme nuk është false por një hyrje e vërtetë.<ref name="Jodha's rest">{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/features/travel/mariam-zamanis-tomb-jodhas-rest/articleshow/2841132.cms|language=en|title=Mariam Zamani's tomb: Jodha's rest - Economic Times|work=Economictimes.indiatimes.com|date=6 mars 2008|accessdate=8 dhjetor 2013}}</ref> ====Zbukurimi==== Façata prej guri të kuq ranor dhe panelet me një larmi motivesh dekorative, si modelet floreale, tregojnë mjaft rreth shkëlqimit të shkuar të këtij varri. Në trungun e kolonave ka motive zigzage, vazo hardhisht brenda nikeve të zhytura dhe dizajne floreale gjeometrike që zbukurojnë muret mbajtëse midis harqeve. ''[[Çhatri]]t'' kanë kolana të bukura të gdhendura me baza gjashtëkëndore. Kllapat prej guri zënë hapsirat pak poshtë ''çaxhas'', ndërsa sipër saj ndodhen friza të bukura të skalitura. Poshtë kupolave ndodhen gdhendje zbukuruese në mermer të bardhë. Frizat e ''çhaparkhatave'' fillimisht ishin të mbuluara me pllaka të glazuara dhe kanë çati piramidale. Gjurmë të pikturave floreale mund të shihen akoma në kënde, që tregon rreth bukurisë së mëparshme të varrit.<ref name="tomb.uk" /> [[File:Tajmahal at Dawn.jpg|thumb|357px|[[Taxh Mahali]] i parë nga [[Mehtab Baghu]]]] ===Mehtab Baghu=== {{Kryesore|Mehtab Baghu}} '''[[Mehtab Baghu]]''' ({{lang-hi|मेहताब बाग़}}, në gjuhën urdu: مہتاب باغ, përkthehet: ''Kopshti i Dritës së Hënës'') është një kompleks [[Charbaghu|charbagh]] në Agra, në Indinë veriore. Ai gjendet në veri të kompleksit të [[Taxh Mahali]]t dhe [[Fortesa e Agras|Fortesës së Agras]] në anën tjetër të lumit Yamuna, në koordinatat {{coord|27|10|47|N|78|02|31|E|display=inline}} në ultësirën luginore.<ref name="Uttar">{{Cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mehtabbagh.asp|title=Ticketed Monuments, Uttar Pradesh, Mehtab Bagh|publisher=Archaeological Survey of India|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=21 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521043800/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_up_mehtabbagh.asp}}</ref><ref name="Avijit2000">{{Cite web|url=http://www.india-today.com/itoday/20000807/heritage.html|title=Nursery of History: The ASI's efforts to restore the Taj Mahal's fabulous medieval garden are bearing fruit|publisher=India Today Weekly Magazine|first=Anshul|last=Avijit|lang=en|date=7 gusht 2000|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=24 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124052657/http://india-today.com/itoday/20000807/heritage.html}}</ref> Kompleksi i kopshtit, në formë katrore, është rreth 300 x 300 metra dhe i rreshtuar përsosmërisht me Taxh Mahalin në bregun përballë.<ref name="Tour">{{Cite web|url=http://www.up-tourism.com/destination/agra/places_of_interest.htm|title=Places of Interest|work=Mehtab Bagh|publisher=Departamenti i Turizmit në Qeverinë e Uttar Pradeshit|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=8 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008100721/http://www.up-tourism.com/destination/agra/places_of_interest.htm}}</ref> Gjatë stinës së shirave, terreni përmbytet pjesërisht nga ujërat.<ref name="ASI1996" /> ====Historia==== [[File:Mehtab Bagh lawn.jpg|thumb|left|333px|[[Mehtab Baghu]]]] Kopshti Mehtab Bagh ishte i fundit nga njëmbëdhjetë kopshtet e krijuara nga Mogulët përgjatë lumit Yamuna përballë Taxh Mahalit dhe Fortesës së Agras;<ref name="Avijit2000" /> ku i pari ishte Ram Baghu.<ref name="Lonely">{{Cite web|url=http://www.lonelyplanet.com/india/uttar-pradesh/agra/sights/other/mehtab-bagh|language=en|title=Mehtab Bagh|accessdate=16 tetor 2012|publisher=Lonely Planet}}</ref> Është përmendur se ky kopësht mund të jetë ndërtuar nga perandori i parë mogul Babur (në vitin 1530).<ref name="Lonely"/> Megjithatë vihet në dukje se perandori Shah Jahan kishte identifikuar një sit në rrjedhën në formë gjysëm-hëne, të mbuluar me bar përgjatë luginës së lumit Yamuna si një vend ideal për të parë Taxh Mahalin. Pastaj u krijua si "një kopësht i shijimit të ndriçimit të hënës të quajtur Mehtab Bagh". Si pjesë e kopshtit u krijuan gjithashtu shëtitore të shtruara me të bardhë, pavijone në qiell të hapur, pellgje dhe çezma, me pemë frutore dhe bimë narcisi.<ref name="Stuart2004">David Stuart: [https://books.google.com/books?id=9daQdeDRH4MC&pg=PA33 Classic Garden Plans]; 2004, fq. 33</ref> Kopshti u projektua si pjesë integrale e kompleksit të Taxh Mahalit përballë tarracës buzëlumore. Gjerësia e tij është identike me atë të pjesës tjetër të Taxh Mahalit.<ref name="Avijit2000" /> Më vonë [[Mehtab Baghu]] u zotërua nga Raxha Man Singh Kacchawa i Amberit, që përvetësoi edhe tokën përreth [[Taxh Mahali]]t.<ref name="Grewal2008">Royina Grewal: [https://books.google.com/books?id=ATpFImGZdVEC&pg=PA237 In the Shadow of the Taj: A Portrait of Agra]; 2008, fq. 237</ref> Vërshimet e shpeshta dhe nxierja e materialeve ndërtuese nga fshatarët pothuajse e shkatërroi kopshtin. Strukturat e mbetura brenda kopshtit ishin në gjendje të rrënuar. Në vitet 1990, ekzistenca e kopshtit pothuajse ishte harruar dhe ishte degraduar në pak më shumë se një kodrinë e madhe rëre, e mbuluar me bimësi të egër dhe lym lumor.<ref name="ASI1996" /><ref name="Singh2009">Sarina Singh: [https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&pg=PA409 India]; 2009, fq. 409</ref> [[File:Taj Mahal area map.png|thumb|432px|Plani i zonës së Taxh Mahalit]] ====Plani i vendit==== Mbishkrimet në sitin e Mehtab Baghut përmendin se ai i bashkohet kopshteve të tjerë në perëndim; këta janë quajtur "Chahar Bagh Padshahi" dhe "Chahar Bagh Padshahi i Dytë".<ref name="Muqarnas">[https://books.google.com/books?id=s6MN2T9cXNEC&pg=PA160 Muqarnas]; 1997, BRILL, fq. 160</ref> Kopshti rrethohet nga një kompleks muresh; ai është bërë prej tullash, suva gëlqereje dhe të veshur me gurë të kuq ranorë. Me një gjatësi prej 289 metrash muri lumor është pjesërisht i paprekur. I ndërtuar mbi platforma, ka kulla me kupola në gurë të kuq ranorë në formë tetëkëndore, që mund të kenë qëndruar në kënde. Në skajin perëndimor të terrenit ndodhet një rrugicë 2 - 2.5 m e gjerë e bërë me tulla, që i mbulon mbetjet e murin në perëndim.<ref name="ASI1996">{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:NP5fxsbM_n4J:www.icomos.org/~fleblançprojects/2001-2007_GCI/Taj%2520Mahal/Taj%2520Mahal%2520Collaborative%25202002/Taj_Mahal_2002_III_Annex2A.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEEShvWC7XMAtf6wc1skbh_m-9_stcf8iDf9pO6EYX8EHK6bdCHVUgH_CQVlyNnryD4UCXQIV4kQvLBwvUmp-3pG1T9mmAYqF0U8PYxadLSbTFGIvhP_hRKGuGPujc94B5Z3NmPAR0&sig=AHIEtbT1rGWtMy9TUkC6FNNBWs3-ei-F_w|title=ANNEXURE Il GARDENS A. Mahtab Bagh A Development Plan|year=1996|publisher=Archaeological Survey of India|pages=16-7, 23|lang=en|accessdate=18 tetor 2012}}</ref> Pranë hyrjes ndodhet një faltore e vogël dalite buzë lumit.<ref name="Thomas2010">Gavin Thomas: [https://books.google.com/books?id=IcAGtDUWtYEC&pg=PA162 The Rough Guide to Rajasthan, Delhi & Agra]; 2010, fq. 162</ref> Nga katër kullat prej guri ranor, që shënojnë këndet e kopshtit, vetëm ajo në jug-lindje ka mbetur. [[File:Taj site plan.png|thumb|left|543px|Plani i kompleksit të Taxh Mahalit me Mehtab Baghun në të majtë]] Në skajin jugor një pellg i madh tetëkëndor pasqyron imazhin e mauzoleut.<ref name="Avijit2000" /> Në anën lindore ndodhet një depozitë e vogël qendrore. Kanalet e ujit e pasurojnë peizazhin në lindje dhe perëndim ndodhen ndërtesa [[baradari]]. Në murin verior ndodhet një portë.<ref name="Avijit2000" /><ref name="Tour"/> Themelet e dy ngrehinave qëndrojnë pak në veri dhe jug të pellgut të madh, që me gjasa ishin pavijone kopshtare. Nga struktura veriore një ujëvarë e shkallëzuar duhet të ketë ushqyer pellgun. Kopshti në veri ka plan tipik katror, me kryqëzim aksial me një pellg katror në qendrën e tij. Në perëndim, kopshtin e furnizon një akuadukt.<ref name="Moyn">{{cite web|url=http://www.persimmon-mag.com/winter2002/bookre1.htm|title=Book review - The Moonlight Garden: New Discoveries at the Taj Mahal|lang=en|accessdate=2 mars 2007|author=Janice Leoshko|year=2002|publisher=Persimmon - Asian Literature, Arts and Culture|page=1}}</ref> Strukturat e tjera, jo në përputhje me planin e peizazhit origjinal përfshijnë fidanishte të zotëruar nga persona privatë, një tempull në vendin e një gaxiboje, një statujë e veçuar e B. R. Ambedkar-it duke mbajtur Kushtetutën e Indisë në oborr dhe reliket e një rrjeti furnizimi me ujë të parkut.<ref name="Avijit2000" /> [[File:Bird's Eye View of the Taj Mahal at Agra.jpg|thumb|Pamje e vjetër nga lartë e Kompleksit të Taxh Mahalit me Mehtab Baghun në krye përgjatë lumit Yamuna (shek. XVIII)]] ====Restaurimet==== Restaurimi i Mehtab Baghut filloi pasi Archeological Survey of India (ASI), vendosi standarde të reja për shqyrtimet e [[Kopshtet Mogule|kopshtit mogul]]. Kjo përshfinte shqyrtimin e një sipërfaqeje, dokumentimin historik, vlerësimin paleobotanik, teknikat e gërmimit arkeologjik dhe koordinimet e kërkuara me ministritë e kulturës, turizmit dhe planifikimit.<ref name="Conan1999">Michel Conan: [https://books.google.com/books?id=I8GpYG1QVAQC&pg=PA124 Perspectives on Garden Histories]; 1999, fq. 124‒</ref> Restaurimet filluan në vitet 1990, të mbështetura nga amerikanët, gjatë të cilave sitit të Mehtab Baghut iu shtua rrethimi me tel me gjemba.<ref name="Agrawal1999">S. P. Agrawal: [https://books.google.com/books?id=nXq6TNUnJmoC&pg=PA161 Information India: 1996-97: Global View]; 1999, fq. 161</ref> Kopshtit, me këmbënguljen e ASI-t iu rikthye mjedisi origjinal me bimët që Mogulët përdornin në kopshtet e tyre. Megjithëse “National Environmental Engineering Research Institute” (NEERI) ka sugjeruar mbielljen e 25 specieve bimore që zbusin ndotjen çdo 2 m<ref name="Avijit2000" /> në rinovimin e propozuar të kopshtit, kjo u kundërshtua nga ASI. Gjykata Supreme ndërhyri në çështje në favor të ASI-t, që donte kopshti të kishte vetëm bimët që mogulët përdornin në kopshtet e tyre. U sugjerua një listë e përgjithshme e bimëve. Artistët pezizazhist të ASI-t e planifikuan me përpikmëri dhe rimbollën pemët, bimët dhe barishtet që përputheshin me [[Kopshtet Mogule]], duke kopjuar kopshtet buzëlumore të sjellë në [[India|Indi]] nga [[Azia Qendrore]] në ‘Shalimar Bagh’ të Kashmirit. Rreth 81 bimë të përshtatura në [[Kopshtet Mogule|Kopshtarinë Mogule]] u mbollën, duke përfshirë guava, maulshri, kaner, hibisk, agrume, nim, bauhinia, ashoka dhe xhamun. Barishtoret u mbollën në mënyrë të tillë që pemërt e larta të pasonin të ulëtat, pastaj shkurret dhe në fund lulet. Disa nga këto bimë prodhojnë lule me ngjyra të ndezura që shkëlqejnë nën dritën e hënës. Parku është restauruar në pamjen e tij origjinale dhe tani është bërë një vend shumë i mirë për të parë [[Taxh Mahali]]n.<ref name="Avijit2000" /><ref name="Lonely"/> Gërmimi i 90 000 metra kub dhe, u zhvilluan nga ASI (Archaeological Survey of India) në vitin 1994. Ai zbuloi një depozitë të madhe tetëkëndore me 25 çezma dhe një kopësht të ndarë në katër pjesë. ===Liqeni Keetham=== I njohur edhe si Sur Sarovar, Liqeni Keetham është i vendosur rreth 7&nbsp;km nga Varri i Akbarit në Agra, brenda Rezervatit Pyjor Surdas. Liqeni ka një larmi mbresëlënëse gjallesash dhe shpendësh ujorë. ===Shëtitorja e Trashëgimisë Mogule=== Shëtitorja e Trashëgimisë Mogule është pjesë e programit të zhvillimit komunitar që është zbatuar me mbështetjen e Korporatës Bashkiake të Agras, USAID-it OJQ-së Center for Urban and Regional Excellence. Ajo përpiqet të ndërtoi jetesë të mbështetshme për rininë dhe gratë nga bashkësitë me të ardhura të ulëta dhe të përmirësoi jetesën e tyre mjedisore nëpërmjet shërbimeve infrastrukturore dhe integrimin brenda qytetit. Shëtitorja e Trashëgimisë Mogule është një hark 1&nbsp;km që lidh fushat bujqësore me kulturën raxhastanase, bregun e lumit të lidhur me fshatin e lashtë të Kuchhpuras, strukturën e trashëgimisë së [[Mehtab Baghu]]t, sistemin e ujësjellësit mogul, Xhaminë e Humanyunit dhe Gyarah Sidin. == Vende të tjera interesante == ===Tempulli Mankameshwar=== Tempulli Mankameshwar është një nga katër tempujt e vjetër kushtuar Shivës, të vendosur në katër këndet e qytetit. Është i vendosur pranë Xhama Masxhidit dhe rreth 2.5&nbsp;km nga [[Taxh Mahali]] dhe më pak se 1&nbsp;km nga [[Fortesa e Agras]]. Duke qenë i vendosur në qytetin e vjetër, tempulli është i rrethuar nga tregje, shumë nga të cilët datojnë nga Periudha Mogule. ===Inter Kolegji i Vajzave Indrabhan=== Konsiderohet gjerësisht si vendlindja e poetit të madh Mirza Ghalib. Është i vendosur pranë Tempullit Mankameshwar dhe rreth 3&nbsp;km nga [[Taxh Mahali]] dhe më pak se 1&nbsp;km nga [[Fortesa e Agras]]. Duke qenë i vendosur në qytetin e vjetër, kolegji është i rrethuar po ashtu nga tregje. Thuhet se disa vjet më parë, dhoma e lindjes së Mirza Ghalibi u fsheh me mur nga drejtuesit e kolegjit për ta mbajtur identitetin e vendit të fshehtë. ===Gurudvara Guru ka Tali=== Guru ka Tali fillimisht ishte një ujëmbledhës që ruante ujin e shiut i ndërtuar në vitin 1610, gjatë sundimit të Jahangirit në Agra, pranë Sikandras, afër Varrit të Itibar Khan Khwajasaras. Në vitet 1970 aty u ndërtuar një [[gurdvara]]. Guru ka Tali është një vend i shenjtë adhurimi për sikistët. Katër nga Dhjetë Gurutë Sikë thuhet se kanë bërë një vizitë aty. Duke patur rëndësi si historike ashtu dhe fetare, kjo faltore tërheq një numër të madh besimtarësh dhe turistësh. Ajo shquhet për skalitjet e rafinuara të tetë nga dymbëdhjetë kullat. Ajo gjendet pranë Autostratës Kombëtare 2, Delhi-Agra. ===Katedralja e Ngjizjes së Dlirë=== Katedralja e Ngjizjes së Dlirë është selia e Arkidioqezës Katolike Romane të Agras. ===Parku Paliwal (Hewitt Park)=== Parku Paliwal, gjatë sundimit britanik i njohur si '''Hewitt Park''', tashmë është riemërtuar në kujtim të Shri Krishna Datta Paliwal-it, që ishte ministri i parë i financave të Uttar Pradeshit, kur kryeministër ishte Shri Govind Ballabh Panti. Parku Paliwal është i vendosur në zemër të Agras, i shtrirë mbi një sipërfaqe rreth 280 000 m². Parku Paliwal lidh zonat rezidenciale të lagjes Vijay Nagar dhe Gandhi Nagar me zonën financiare të qytetit, Sanjay. Ai ka një liqen të vogël dhe një larmi të madhe pemësh. Biblioteka Publike e John-it, e njohur edhe si Biblioteka Bashkiake e Agras, ku mund të gjenden libra të rrallë mbi tema të ndryshme, është e vendosur gjithashtu aty. Shumë njerëz vijnë këtu në mëngjes për të shëtitur. Ky vend është plotë, veçanërisht gjatë pushimeve të verës, kur të rinjtë luajnë lojra të ndryshme. [[File:AGRA TDI MALL.jpg|thumb|Një qendër tregtare e vendosur në Rrugën Fatehabad]] ==Ekonomia== [[File:PIETRA DURA - Agra - India.png|thumb|left|280px|Një pllakatë mermeri në ''pietra dura'', një praktikë artizanale në Agra që nga Periudha Mogule]] Për shkak të pranisë së Taxh Mahalit dhe monumenteve të tjera historike, Agra ka zhvilluar industrinë e turizmit si dhe zejtarinë si punimi i ''pietra duras'', zbukurimet prej mermeri dhe tapetet. [[File:Sadar Bazar, Agra.jpg|thumb|Pazari Sadar në Agra]] Sot 40% e popullsisë varet gjerësisht nga bujqësia, ndërsa të tjerët nga punimi i lëkurës, këpucaria dhe fonderitë e hekurit. Agra ishte qyteti i dytë më i vetë-punësuar në Indi në 2007, pas [[Varanasi]]t, i ndjekur nga Bhopali, Indore dhe [[Patna]]. Sipas National Sample Survey Organization, gjatë 1999–2000, 431 e çdo 1,000 të punësuar meshkuj ishin të vetë-punësuar, që u rrit në 603 për 1,000 në vitet 2004–05.<ref name="min">{{cite news|title=India’s new Entrepreneurs|url=http://www.livemint.com/2007/05/16001310/Indias-new-Entrepreneurs.html|language=en|newspaper=Mint|date=16 maj 2007}}</ref> Turizmi është kontribuesi kryesor i ekonomisë së Agras. Agra është vendi i qendrës më të madh të mirëqenies në Azi të quajtur Kaya Kalp – The Royal Spa, në Hotel Mughal në Agra.<ref>{{cite journal|title=ITC unveils Asia's largest spa in Agra|journal=Economic Times (India)|date=9 mars 2008|url=http://economictimes.indiatimes.com/Features/The_Sunday_ET/Economy/ITC_unveils_Asias_largest_spa_in_Agra/rssarticleshow/2848717.cms|lang=en|accessdate=8 nëntor 2009}}</ref> [[File:Marbleworks-1.jpg|thumb|left|285px|Një zejtar i Agras duke punuar zbukurimet mermeri. Mermeri është ngjyrosur me të kuqe për ti dhënë kontrast, ndërsa punohet]] Agra ka shumë industri. Impianti i parë bioteknologjik i kompanisë Harihar Biotech në Uttar Pradesh, është i vendosur pranë Taxhit. Në Agra ndodhen rreth 7,000 njësi të vogla industriale. Agra është e njohur edhe për mallrat e saj prej lëkure, firma më e vjetër dhe e famshme e lëkurës Taj Leather World ndodhet në Pazarin Sadar. Tapetet, zejtaria, ''zari dhe zardozi'' (punime qëndistarie), skalitjet e mermerit dhe punimet zbukuruese me gdhendje. Agra është e njohur për ëmbëlsirat e saj (Petha and Gajak) dhe mezetë (Dalmoth), manifakturat e veshjeve dhe eksportuesit si dhe një industri automobilash. Bërja e tapeteve u fut në qytet nga perandori i parë mogul, Babur dhe që atëherë ky artizanat ka lulëzuar. Qendra e qytetit të Agrës ka argjendari dhe dyqane veshjesh. Zona e argjendarive ndodhet në Choube Ji Ka Fatak. Zona e Tregut Shah është treg i pajisjeve elektronike, ndërsa Sanjay është qendra e tregtisë së Agrës. ==Zhvillimi== Agra renditet e pesta si në indeksin e depërtimit financiar, që mat gjëra si prania e ATM-ve, degëve bankare ashtu dhe në indeksin e konsumit, që tregon shndërrimin e qytetit në një metropol urban. Ka shumë ndërtesa të reja, komplekse shopingu, qendra tregtare, rrugë, mbikalime dhe apartmente duke u krijuar. Në Indeksin e Konkurueshmërisë Qytetare të Indisë, në 2010 Agra u rendit e 26-ta,<ref>{{cite web|url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2010/12/City-Competitiveness-Report-2010-Businessworld.pdf|title=Boulevards of Dreams|publisher=Business world|author1=Srikant Srinivas|author2=Amit Kapoor|date=13 dhjetor 2010|lang=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=6 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106175113/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2010/12/City-Competitiveness-Report-2010-Businessworld.pdf|url-status=dead}}</ref> e 32-ta në 2011<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-50-most-competitive-cities/20111213.htm#26|language=en|title=India's 50 most Competitive cities|publisher=Rediff|date=13 dhjetor 2011|accessdate=6 janar 2014}}</ref> dhe e 37-ta në 2012.<ref>{{cite web|url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/07/India_City_Competitiveness_Index_2012_Rank.pdf|title=Ranks of 50 Cities as per the India City Competitiveness Index 2012|format=pdf|publisher=Institute of Competitiveness, India|lang=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=21 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021183840/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/07/India_City_Competitiveness_Index_2012_Rank.pdf|url-status=dead}}</ref> ==Arsimi== Gjatë fillimit të Periudhës Mogule Agra u zhvillua si një qendër e arsimit islamik. Britanikët futën në Agra konceptin perëndimor të arsimit. Në vitin 1823, u formua Agra College<ref>{{Cite web|title=Agra College|url=http://www.agracollegeagra.com/|lang=en|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=15 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915021701/http://agracollegeagra.com/|url-status=dead}}</ref>, një nga kolegjet më të vjetra në Indi nga shkollat sanskrite të vendosura nga sunduesit Scindia. Në Periudhën Britanike, Agra u bë një qendër e madhe e Letërsisë Hindi me shkrimtarë si Babu Gulab Rai në krye. ===Universitetet dhe kolegjet=== Universiteti i Agras u krijuar më 1 korrik 1927 dhe plotëson nevojat e kolegjeve të shpërndara në Provincat e Bashkuara, Rajputana, Provincat Qendrore dhe pothuajse të gjithë Indinë Veriore, tashmë me 10 institute duke përfshirë departamente të ndryshme dhe rreth 700 kolegje të lidhur me këtë universitet. Universiteti historik i Agras më vonë u pagëzua si '''Universiteti Dr. Bhim Rao Ambedkar''', nga kryemistri i atëhershëm i Uttar Pradeshit, Mayawati. * Sachdeva Institute of Technology, i njohur shkurt si SIT, Mathura që nga 2001. * The Institute of Mental Health and Hospital, më parë i njohur si '''Agra Lunatic Asylum''', u krijua në shtator 1859 e menaxhuar nga shteti i [[Uttar Pradeshi]]t. Është i shtrirë në një terren të gjerë dhe të bukur prej 69.9 ha, që është një qendër e mirënjohur për trajtimin, trajnimin dhe kërkimin e sëmundjeve mendore në Indinë Verirore. Instituti u riemërtua '''Mental Hospital''', Agra në 1925. Nga viti 1912 deri në 1993 funksiononte në bazë të “Indian Lunacy Act”. Aktualisht funksionon në bazë të “Mental Health Act”, 1987. Duke ndjekur një urdhër gjyqësor të Gjykatës Supreme të Indisë në vitin 1994, istitucioni u riemërtua '''Agra Mansik Arogyashala''', duke e bërë atë një institucion autonom dhe theksuar objektivat e përmirësimit të trajtimit dhe kujdesit për të sëmurët mendorë duke përfshirë rehabilitimin si dhe zhvillimin e aktiviteteve të mësimeve profesionale, trajnimeve dhe kërkimeve. Në përputhje me urdhërin e Gjykatës Supreme, qeveria e Uttar Pradeshit e shpalli spitalin insitucion autonom më 31 janar 1995. Në përputhje me të ai u riemërtua '''Institute of Mental Health and Hospital''' më 8 shkurt 2001. * Central Institute of Hindi, (i njohur si '''Kendriya Hindi Sansthan''') është një institut autonom i Ministrisë së Zhvillimit të Burimeve Njerëzore të Qeverisë së Indisë të angazhuar në mësimin e [[Gjuha hindi|gjuhës hindi]] si gjuhë e huaj dhe gjuhë e dytë. Përveç zhvillimit të kurseve rezidenciale për studentët e huaj, instituti zhvillon edhe programe trajnimi të rregullta për mësuesit e hindit që nuk i përkasin shteteve ku flitet hindi të Indisë. Instituti është i vendosur në një kampus prej 4.5 ha në rrethinat e qytetit. Instituti me qendër në Agra ka tetë qendra rajonale në Delhi, Hyderabad, Mysore, Shillong, Dimapur, Guwahati, Ahmedabad dhe Bhubaneshwar. Ai është i vetmi institucion qeveritar në Indi i krijuar vetëm për kërkimin dhe mësimin e gjuhës hindi si një gjuhë e huaj ose e dytë. * Kolegji Mjeksor Sarojini Naidu, ësthë një nga tre kolegjet më të vjetra mjeksore në Indi. Është i vendosur në Agra. Ai është emërtuar sipas zonjës së parë të guvernatorit të Uttar Pradeshit, poetit dhe luftëtarit të lirisë, '''Bharat Kokila Smt. Sarojini Naidu'''. * Kolegji i Agras, është një nga institucionet më të vjetra në Indi. '''Pandit Gangadhar Shastri''', një studiues i shquar i sanskritishtes e themeloi kolegjin në vitin 1823. Deri në vitin 1883 instituti ishte një kolegj qeveritar dhe pas saj u menaxhua nga një bord dhe një komitet menaxhimi. Kolegji i Agras prodhon diploma të nivelit të parë në Uttar Pradesh dhe Indinë Veriore. * St. John's College, Agra, është një kolegj i krijuar në vitin 1850, tani pjesë e Universitetit Dr. Bhim Rao Ambedkar, më parë të njohur si '''Universiteti i Agras'''. Është mes kolegjeve më të vjetër dhe një nga kolegjet e krishtera më të bukur në Indi. Kolegji drejton një qendër studimi të Indira Gandhi National Open University (IGNOU), një universitet qëndror. * Kolegji Raja Balwant Singh, i krijuar në vitin 1885 ia detyron ekzistencën '''Raja Balwant Singh Ji-së''' të '''Awagarh-ut''', që mundësoi rritjen e institucionit një nga kolegjet më të vjetër dhe më të mëdhenj në Uttar Pradesh. Kolegji Raja Balwant Singh është i vendosur në Bichpuri të Agras. Ai është i lidhur me Uttar Pradesh Technical University në [[Laknau]] dhe Universitetin Dr. B.R. Ambedkar në Agra. * Instituti Arsimor Dayalbagh, Radhasoami Satsang Sabha, nisi '''Institutin Arsimor Radhasoami''', si një shkollë e mesme bashkë-arsimore, e hapur për të gjithë, më 1 janar 1917. Ai u bë një kolegj diplomimi në 1947, i lidhur me '''Universitetin e Agras'''. Në 1975, ai formuloi një program studimesh që mori aprovimin nga Qeveria e Uttar Pradeshit dhe Komisioni i Granteve Universitare, si rezultat i të cilit në 1981 Ministria e Arsimit të Qeverisë së Indisë, i dha statusin e një institucioni '''njohur''' për të qenë një universitet mbi Insitutin Arsimor Dayalbagh, për të zbatuar skema të reja. * UEI Global, i renditur mes instituteve kryesore të menaxhimit në Indi nga Komisioni i Vlerësimit të Konkurimit të Sukseshëm për vitet 2013 dhe 2012. Kolegji ka 12 kampuse në të gjithë Indinë duke mundësuar programe në menaxhimin e hoteleve dhe biznesit. ==Media== Agra është selia e gazetës ''Dainik Jagran'', që është gazeta më e lexuar në gjuhën hindi në Indi. Gazeta të tjera që lexohen gjerësisht përfshijnë ''Amar Ujalan'', ''Aaj-in'', ''Hindustan-in'',''The Sea Express'', Deepsheel Bharat, DLA. Të përditshmet e publikuara në anglisht janë ''The Times of India'', ''Hindustan Times'', ''Economic Times'', ''The Pioneer'' etj. Të përditshmet e publikuara në gjuhën urdu janë Prabhanjan Sanket, ''Inksaaf'' etj. Publikohet edhe tabloidi i përzier në anglisht dhe hindi ''I-NEXT''. Morphers Animation Studios LLP është një studio animini në Agra, që ofron shërbime vizualizimi 3D për klientët. === Stacione radiofonike === All India Radio shtetëror ka një stacion vendor në Agra që transmeton programe të ndryshme të interesit të përgjithshëm. Ka dy stacione radio FM, 92.7 BIG FM (Reliance Broadcast Network Limited)<ref>{{Cite web|url=http://927bigfm.com/bigfm/|title=92.7 MHz – Big 92.7 FM|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=12 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712121039/http://927bigfm.com/bigfm/}}</ref> dhe Radio Mantra 91.9 FM (Shri Puran Multimedia).<ref>{{Cite web|url=http://radio-mantra.blogspot.in/|title=91.9 MHz – Radio Mantra|lang=en|url-status=dead|access-date=24 shkurt 2017|archive-date=14 prill 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414163128/http://radio-mantra.blogspot.in/}}</ref> Është edhe një stacion komunitar radioje 90.4 FM, Agra Ki Awaaz. Stacione të tjera janë 90.8&nbsp;MHz – Aap Ki Awaaz.<ref>{{Cite web|url=http://aapkiaawazfm.com/90.8.php|title=90.8 MHz – Aap ki Awaaz|lang=en|url-status=dead|access-date=8 shtator 2019|archive-date=19 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519031549/http://aapkiaawazfm.com/90.8.php}}</ref> dhe 105.6&nbsp;MHz – IGNOU Gyan Vani. ==Festa dhe panaire == ===Taj Mahotsavi=== Taj Mahotsav-i është një festë kulturore e zhvilluar që nga viti 1992. Në vitin 2017 është përvejtori i 26-të i këtij mahotsav-i. Kjo festë gjendet edhe në kalendarin e eventeve të Departamentit të Turizmit të Qeverisë së Indisë. Një numër i madh turistësh indianë dhe të huaj vijnë në Agra për tiu bashkuar festës nga 18 deri më 27 shkurt. Një nga objektivat e këtij panairi zejtarie është të inkurajoi artizanatin. Ai mundëson punime artizanale dhe zejtarie me një çmim të arsyeshëm që nuk është i fryrë nga kostot e larta të mirëmbajtjes. ===Ram Barati=== Ram Barati ({{lang-hi|राम बारात}}) është pjesë e festimeve Ramalila në Agra. Është një nga ngjarjet më të mëdha të përvitshme në Indi. Ram Barat fjalë për fjalë do të thotë procesioni barat i marstesës së Ramas. Çdo vit zgjidhet një vendndodhje e re në Agra dhe dekorohet në mënyrë të stërholluar me drita dhe lule. Zona zbukurohet për procesionin e martesës hyjnore. ===Festa e Letërsisë Taxh=== Festa e Letërsisë Taxh shikon yjet e botës letrare të shfaqen në Agra, që përfshin shkrimtarët Muzaffar Ali, Shobha De, Prahlad Kakker dhe Raghu Rai. Kjo festë, një përpjeke për të ripërtërirë shpirtin estetik të këtij qyteti të pasur historik. Agra edukon pëlqimin e Ghalibit, Tansenin, Surdasit, Nazeerit dhe shumë të tjerëve. ===Panaire=== ;Panairi i Kailashit: Panairi i Kailashit zhvillohet në qytezën e Kailashit, rreth 12&nbsp;km nga Agra, në muajine gusht-shtator. Është një panair i rëndësishëm në nder të Shivës, që besohet se është shfaqur aty në formën e lingamit prej guri. ;Panairi Gangaur: Gokulpura / Moti Katra, Agra ===Muzeu Bashkiak Taxh në Parkun Paliwal === Muzeu – bibliotekë publike është i vendosur në një strukturë të vjetër të trashëgimisë, të ndërtuar në vitin 1922 dhe rikonstruktuar në vitet 1940. Në këtë muze është e ekspozuar statuja prej bronxi e Mbretëreshës Viktoria. Statuja të tjera të vjetra dhe përmendore të Periudhës Mogule janë të shfaqur për tërheqjen e turistëve. ==Personalitete të shquara == Poeti i madh Surdas, Shri Ram Sharma, Abul Fazal, Amrit Lal Nagar, Rangey Raghav, Dr Ramvilas Sharma, Babu Gulab Roy, Rajendra Yadav, Mirza Galib, Mir Taqi Mir, Nazir Akbarabadi, Motilal Nehru, aktorja Nimmi, Raj Babbar, Deoki Nandan. ==Shiko edhe== * [[Varanasi]] * [[Ajodhja]] * [[Laknau]] * [[Mathura]] * [[Perandoria Mogule]] * [[Arkitektura Mogule]] * [[Arkitektura e Uttar Pradeshit]] == Referime == {{reflist|2}} == Bibliografia == * {{cite book|last=Agrawal|first=S. P.|title=Information India: 1996-97: Global View|url=https://books.google.com/books?id=nXq6TNUnJmoC|accessdate=18 tetor 2012|date=1 janar 1999|publisher=Concept Publishing Company|lang=en|isbn=978-81-7022-786-1}} * {{cite book|author=Akbar S. Ahmed|title=Islam Today: A Short Introduction to the Muslim World|url=https://books.google.com/books?id=xu8BAwAAQBAJ|year=1998|lang=en|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-380-3}} * {{cite journal|title=On the symmetry of the central dome of the Taj Mahal|last1=Ahuja|first1=Dilip R.|last2=Rajani|first2=M.B.|journal=Current Science|lang=en|volume=110|issue=6|year=2016|pages=996–7|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/110/06/0996.pdf}} * {{cite book|last=Allan|first=John|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12749|language=en|publisher=S. Chand|location=Cambridge|edition=I|year=1958}} * {{cite journal|last=Begley|first=Wayne E.|title=The Myth of the Taj Mahal and a New Theory of Its Symbolic Meaning|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1979-03_61_1/page/14|journal=The Art Bulletin|lang=en|volume=61|issue=1|page=14|date=mars 1979|doi=10.2307/3049862}} * {{cite book|author1=David Carroll|publisher=Newsweek, inc. Book Division|title=The Taj Mahal|url=https://books.google.com/books?id=kgkUX5kkCr0C|lang=en|year=1971|ISBN=0-88225-024-8|accessdate=7 shkurt 2015}} * {{cite book|author=Muhammad Abdullah Chaghtai|title=''Le Tadj Mahal d'Agra (Inde). Histoire et description''|location=Bruksel|lang=fr|publisher=Editions de la Connaissance|year=1938}} * {{cite book|last=Conan|first=Michel|title=Perspectives on Garden Histories|url=https://books.google.com/books?id=I8GpYG1QVAQC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|year=1999|publisher=Dumbarton Oaks|isbn=978-0-88402-269-5}} * {{cite book|editor=Trewin Copplestone|title=''World architecture&nbsp;— An illustrated history''|url=https://archive.org/details/worldarchitectur00copp|language=en|year=1963|publisher=Hamlyn|location=Londër}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=J--NBIJ55AMC|title=The Taj Mahal|publisher=Twenty-First Century Books|author=Lesley A. DuTemple|lang=en|year=2003|isbn=978-0-8225-4694-8|accessdate=7 shkurt 2015}} * {{cite book|author=Stephen Meredyth Edwardes|title=Mughal Rule in India|url=https://books.google.com/books?id=4aqU9Zu7mFoC&pg=PA332-IA2|year=1930|publisher=Atlantic Publishers & Dist|lang=en|isbn=978-81-7156-551-1}} * {{cite book|last=Eraly|first=Abraham|title=Emperors of the Peacock Throne, The Saga of the Great Mughals|url=https://archive.org/details/emperorsofpeacoc0000eral|publisher=Penguin Books India|year=2000|lang=en|ISBN=0141001437}} * {{cite book|title=A Handbook to Agra and the Taj, Sikandra, Fatehpur-Sikri, and the Neighbourhood|year=1912|url=https://archive.org/details/handbooktoagrata0000have|language=en|author=Ernest Binfield Havell|ISBN=9788120617117|publisher=Asian Educational Services}} * {{cite book|title=India Through The Ages|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K.S. Gautam|lang=en|publisher=Divizioni i Publikimeve në Ministrinë e Informacionit dhe Transmetimeve të Indisë}} * {{cite book|last=Grewal|first=Royina|title=In the Shadow of the Taj: A Portrait of Agra|url=https://books.google.com/books?id=ATpFImGZdVEC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|date=1 janar 2008|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310265-6}} * {{cite book|author=E.B. Havel|title=''Indian Architecture: Its Psychology, Structure and History''|year=1913|lang=en|publisher=John Murray}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=fg-lGID3WpQC|title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India|volume=1|publisher=Algora Publishing|author1=Ali Javid|author2=Tabassum Javid|year=2008|lang=en|isbn=978-0-87586-483-9}} * {{cite book|author=Muhammad Salih Kambo|title=''Amal-i-Sal-lih or Shah Jahan Namah''|editor=Ghulam Yazdani|lang=en|location=Kalkuta|publisher=Baptist Mission Press}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=mVKcA0S3kqYC|title=Greatest Wonders of the World|publisher=V S Publishers|author=Vikas Khatri|lang=en|year=2012|isbn=9381588309}} * {{cite book|last=Koch|first=Ebba|title=The Complete Taj Mahal: And the Riverfront Gardens of Agra|edition=botimi i parë|publisher=Thames & Hudson Ltd.|lang=en|isbn=0-500-34209-1|year=2006}} * {{cite book|last=Koroth|first=Nandakumar|title=History of Bekal Fort|lang=en}} * {{cite book|author='Abd al-Hamid Lahawri|title=''Badshah Namah''|editor1=William Nassau Lees|editor2=Maulawis Kabir al-Din Ahmad|editor3='Abd al-Rahim|volume=I|location=Kalkuta|year=1867|lang=en}} * {{cite book|last=Lal|first=Ruby|title=Domesticity and power in the early Mughal world|url=https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521850223|page=[https://archive.org/details/domesticitypower0000lalr/page/170 170]|lang=en}} * {{cite book|last=Metcalf|first=Barbara Thomas|title=A Concise History of Modern India|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000metc_s2n2|year=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-86362-9|lang=en}} * {{cite book|title=Agra: The Architectural Heritage|author=Lucy Peck|ISBN=9788174369420|publisher=Roli Books Private Limited|lang=en}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NB4R6JBqkaQC|title=Our Global Village – India|publisher=Lorenz Educational Press|author=Sue Royals|year=1996|location=Indi|isbn=978-1-4291-1107-2|lang=en}} * {{cite book|title=Studies in Mughal India|url=https://archive.org/stream/studiesinmughali00sarkuoft#page/30/mode/2up|accessdate=20 maj 2015|year=1919|publisher=Calcutta M.C. Sarkar|last=Sarkar|first=Sir Jadunath|lang=en}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qoRDAAAAYAAJ|title=Military History of India|publisher=Orient Longmans|last=Sarkar|first=Jadunath|year=1960|lang=en}} * {{cite book|last=Singh|first=Sarina|title=India|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC|accessdate=18 tetor 2012|date=1 shtator 2009|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74179-151-8|lang=en}} * {{cite book|last=Smith|first=Vincent Arthur|title=Akbar the Great Mogul|url=https://archive.org/details/akbargreatmogul100smit|language=en|publisher=Oxford, Clarendon Press|year=1917|ISBN=0895634716}} * {{cite book|last=Stuart|first=David|title=Classic Garden Plans|url=https://books.google.com/books?id=9daQdeDRH4MC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|date=1 shtator 2004|publisher=Frances Lincoln Ltd|isbn=978-0-7112-2386-8}} * {{cite book|last=Thomas|first=Gavin|title=The Rough Guide to Rajasthan, Delhi & Agra|url=https://books.google.com/books?id=IcAGtDUWtYEC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|date=1 tetor 2010|publisher=Rough Guides Limited|isbn=978-1-84836-555-1}} * {{cite book|author=Giles H. R. Tillitson|title=''Architectural Guide to Mughal India''|year=1990|publisher=Chronicle Books|lang=en}} * {{cite journal|last=Wright|first=Karen|date=1 korrik 2000|title=Works in Progress|journal=Discover|location=Waukesha, WI, USA|publisher=Kalmbach Publishing|url=http://discovermagazine.com/2000/jul/featworks|lang=en|accessdate=7 shkurt 2015}} * {{cite book|title=Muqarnas|url=https://books.google.com/books?id=s6MN2T9cXNEC|lang=en|accessdate=18 tetor 2012|year=1997|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-10872-1}} * {{cite journal|title=Agra City|journal=Imperial Gazetteer of India (Digital South Asia Library of University of Chicago)|lang=en|volume=5|pages=83-4|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|format=GIF|accessdate=8 nëntor 2009|archive-date=22 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522172131/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_091.gif|url-status=dead}} ==Lexime të mëtejshme== * {{cite book|last=Cole|first=Henry Hardy|title=Illustrations of buildings near Muttra and Agra|url=https://archive.org/stream/illustrationsbu00colegoog#page/n7/mode/1up|language=en|year=1873|publisher=India Office}} * {{cite book|author=Archaeological Society of Agra|title=Transactions of the Archaeological Society of Agra, Jan–June 1874|url=https://archive.org/stream/transactionsarc00agragoog#page/n4/mode/1up|language=en|year=1874|publisher=Delhi Gazette Press}} * {{cite book|last=Mukerji|first=Satya Chandra|title=The Traveller's Guide to Agra|url=https://archive.org/stream/travellersguidet00mukerich#page/n7/mode/2up|language=en|year=1892|publisher=Sen & Co., Delhi}} * {{cite book|last=Fanthome|first=Frederic|title=Reminiscences of Agra|url=https://archive.org/stream/reminiscencesag00fantgoog#page/n3/mode/1up|language=en|year=1895|publisher=Thacker, Spink & Co.}} * {{cite book|last=Latif|first=Muḥammad|title=Agra, Historical & Descriptive|url=https://archive.org/stream/agrahistoricald00latgoog#page/n9/mode/1up|language=en|year=1896|publisher=Calcutta Central Press}} *{{cite book|author=Henry George Keene|title=A Handbook for Visitors to Agra and Its Neighbourhood|url=https://archive.org/stream/ahandbookforvis00keengoog#page/n8/mode/1up|language=en|year=1899|edition=botimi i 6-të|publisher=Thacker, Spink & Co.}} * {{cite book|last=Smith|first=Edmund W.|title=Moghul Colour Decoration of Agra, Part I|url=https://archive.org/stream/moghulcolourdec00smitgoog#page/n7/mode/1up|language=en|year=1901|publisher=Govt. Press, Allahabad}} * {{Cite book|author=Satish Chandra Chaturvedi|title=''Agranama: The authentic book about the history of Agra''|lang=en}}. ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Agra}} * {{coord|27|10|46.35|N|78|1|15.97|E|display=inline}} * [http://agra.nic.in/ Official website of Agra] * {{dmoz|Regional/Asia/India/Uttar_Pradesh/Districts/Agra}} *[http://digitalcollections.lib.washington.edu/cdm/search/collection/ic/searchterm/R%20Nath!Agra/field/creato!covera/mode/all!all/conn/and!and/order/title R. Nath Mughal Architecture Image Collection, images of Agra] - University of Washington Digital Collections [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Shekulli XVI]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] ehx9srpp4kxwr864o8uh1mr26950bc8 0 212617 3010607 2979031 2026-07-18T15:10:51Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010607 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Haridwari, Hardwari | native_name = हरिद्वार |Gjuha vendase =hi | settlement_type = qytet | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = {{multiple image|perrow=1/2/2/2/1|total_width=309 | align = center | image1 = Haridwar Junction Railway Station (Oct 18, 2011).jpg|width1=1920|height1=1080 | image2 = Ropeway to Chandi Devi Temple, Haridwar.jpg |width2=550 |height2=413 | image3 = Chandidevi temple5.JPG |width3=3.264 | height3=2.448 | image4 = Evening view of Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg |width4=800 |height4=542 | image5 = Ganga river at haridwar.jpg | width5=3.648 | height5=2.736 | image6 = Hindu god Shiva murti statue near Ganges in Haridwar India sights culture beliefs 2015.jpg | width6=2.964 | height6=3.981 | image7 = Mansa Devi Temple, Haridwar 06.jpg | width7=2.592 | height7=3.872 | image8 = Aarti at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg | width8=2.592 | height8=1.944 | footer = Stacioni i Nyjes Hekurudhore të Haridwarit<br/>teleferiku për te Tempulli Chandi Devi; Tempulli Chandidevi<br/>pamje natën e Har-ki-Paurit; besimtarë të mbledhur për banjë të shenjtë në Gang, në Haridwar<br/>Shiva Murti pranë Gangut; Tempulli Mansa Devi<br/>Aarti te Har-ki-Pauri }} | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Shteti = {{India}} |Shteti federal = [[Uttarakand]] |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Haridwar |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 12.3 km2 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = | population_total_viti =2011 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = 310 562<ref name="census">{{cite web|title=haridwar City Polulation Census of India, 2011|publisher=Office of the Registrar General, India|date=2 mars 2002|url=http://www.census2011.co.in/census/city/28-hardwar.html|accessdate=23 gusht 2015}}</ref> <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 314 m | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = 249401 |Prefiksi = 01334 | registration_plate = Uk -08 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = {{URL|uk.gov.in}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= 29 | gjer_m= 58 | gjer_s= 0 | gjer_dr =N | gjat_g= 78 | gjat_m= 10 | gjat_s= 0 | gjat_dr = E }} '''Haridwar''' (shqiptimi:ˈhʌrɪˌdwɑ:) {{audio|Haridwar.ogg|shqiptimi audio}} i shkruar edhe ''Hardwar'' është një qytet i lashtë dhe bashki në distriktin e Haridwarit në shtetin [[india]]n të [[Uttarakand]]it. Lumi Gang, pasi rrjedh për 253 km nga burimi i tij në Gaumukh në kreshtën e Akullnajës Gangotri, hyn në Ultësirat Indo-Gangetike të Indisë Veriore për herë të parë në Haridwar, që i jep qytetit emrin e tij të lashtë Gangadvara. Haridwari konsiderohet si një nga shtatë qytetet më të shenjta ([[Sapta Puri]]) të hinduve. Sipas Samudra manthan-it,<ref name="sahaja"/> Haridwari bashkë me [[Ujjaini]]n, Nashikun dhe Prayagën (Allahabadi) është një nga katër vendet ku ranë pikat e Amritas, eliksirit të pavdekësisë, të derdhura aksidentalisht nga ena ndërsa mbaheshin nga shpendi qiellor Garuda. Kjo manifestohet në festën Kumbha Mela, që zhvillohet çdo 12 vjet në Haridwar. Gjatë Haridwar Kumbh Melas, në Haridwar mblidhen miliona pelegrinë, besimtarë dhe turistë për të kryer banjën rituale në brigjet e lumit Gang për të larë mëkatet e tyre dhe për të arritur mokshan. ''Brahma Kundi'', vendi ku ranë pikat e Amritas, është i vendosur në Har ki Pauri (që do të thotë "gjurmët e zotit"), që konsiderohet [[ghatet|ghati]] më i shenjtë në Haridwar.<ref name="Madan">Madan Gopal: India through the ages; 1990, fq. 178</ref> Haridwari është qendra administrative dhe qyteti më i madh i distriktit me po të njëjtin emër. Tashmë, qyteti është duke u zhvilluar tej rëndësisë së tij fetare, me zhvillimin e shpejtë industrial të State Industrial Development Corporation of Uttarakhand (SIDCUL) dhe pranë kompleksit të Bharat Heavy Electricals Limited si dhe të tjerave. ==Etimologjia== [[Skeda:Haridwar Aerial view.jpg|parapamje|majtas|381px|Gjarpërimi kryesor i Gangut, i njohur si ''Neel Dhara'' (majtas) dhe kanali i Gangut (djathtas), duke kaluar përmes Haridwarit]] Emri i qytetit ka dy forma në shkrimin latin: ''Hardwar'' dhe ''Haridwar''. Secili nga këta emra ka konotacionet e tij. ''Hari'' do të thotë "Perëndia [[Vishnu]]", ndërsa dwar do të thotë derë, portë. Kështu, ''Haridwar'' ka kuptimin "Porta për te Perëndia Vishnu". Në mënyrë që të arrihet Badrinathi, një nga katër ''[[Char Dhamët]]'', me një tempull të Vishnut, Haridwari është një vend i zakonshëm për të filluar udhëtimin e pelegrinëve. Prandaj është quajtur Haridwar. Nga ana tjetër, në sanskritisht, ''Hara'' do të thotë "Perëndia [[Shiva]]", ndërsa ''dwara'' "portë" ose "derë".<ref name="sahaja">[http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html About Haridwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220212723/http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html |date=20 shkurt 2018 }} Sahajaharidwar.</ref> Kështu, ''Hardwar'' ka edhe kuptimin "Porta për te perëndia Shiva". Hardwar ka qenë një vend i zakonshëm për të filluar udhëtimin e pelegrinazhit për të arritur Malin Kailash, banesa e përjetshme e Shivës, në [[Kedarnathi|Kedarnath]], [[Jyotirlingat|Jyotirlinga]] më veriore dhe një nga vendet e cirkuitit më të vogël të pelegrinazhit ''[[Char Dhamët|Char Dham]]'' dhe Gaumukh, burimi i Lumit Gang. ''Har ki Pauri'' ose ''gjurmët e perëndisë Shiva'' konsiderohet vendi më i shenjtë në Hardwar. Haridwari është i njohur edhe si shtëpia e Devi Satit dhe pallati i babait të saj, Daksha. Në kohët e lashta, qyteti është përmendur edhe si ''Gangadvara'' (गंगाद्वार), vendi ku Gangu zbret në ultësirë.<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp043.htm Gangadwára, the place where the Ganges descends to the plains ...] Sacrifice to Daksha (From the Vayu Purana.) ‘Vishnu Purana’, e përkthyer nga Horace Hayman Wilson, 1840. fq. 62, 62:2.</ref> ==Shtatë qytetet e shenjta== {{Main|Sapta Puri}} "Ayodhyā Mathurā Māyā Kāśī Kāñcī Avantikā <br /> Purī Dvārāvatī caiva saptaitā mokṣadāyikāḥ"– ''Garuda Purana I XVI .14'' ''[[Ayodhya]], [[Mathura]], Haridwari, [[Varanasi|Kashi]], [[Kanchipurami|Kanchi]], [[Ujjaini|Avantika]] dhe [[Dwarka|Dwaraka]] janë shtatë vendet e shenjta''.<ref>Stella Kramrisch, Raymond Burnier: [https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C&pg=PA3&lpg=#v=onepage&q&f=false The Hindu temple; Volume 1, fq. 3]</ref> Siç vërehet, literatura puranike përdor emri 'Maya' për Haridwarin. Gjithashtu përdorimi i ndër-ndryshueshëm i [[Puri]]t dhe [[Dwarka|Dwarakas]]. ''Garuda Purana'' liston shtatë qytete si dhënës të ''mokshas''. Haridwari thuhet se është një nga shtatë vendet më të shenjta hindu (=''kshetra'') në [[India|Indi]], me [[Varanasi]]n zakonisht të konsideruar si më të shenjtin. Një kshetra është një territor i shenjtë, një fushë e energjisë aktive, një vend ku mund të arrihet ''moksha'', çlirimi përfundimtar nga cikli i rimishërimit. ==Historia== [[Skeda:Ganga Mahabalipuram.jpg|parapamje|Princi Bhagiratha në pendesë për shpëtimin e 60 000 paraardhësve të tij.]] Në shkrimet hindu, Haridwari ka qenë përmendur në mënyra të ndryshme si Kapilasthana, Gangadvara<ref name="sacred">[http://www.sacredsites.com/asia/india/hardwar.html Places of peace and power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407083957/http://sacredsites.com/asia/india/hardwar.html |date=7 prill 2014 }} sacred sites.</ref> dhe Mayapuri. Është gjithashtu një pikë hyrëse për te [[Char Dhamët]] (katër qendrat kryesore të pelegrinazhit në Uttarakhand dmth., [[Badrinathi]], [[Kedarnathi]], Gangotri, dhe Yamunotri), kështu, shaivaitët (adhuruesit e Shivës) dhe vaishnavitët (adhuruesit e Vishnut) e quajnë këtë vend përkatësisht Hardwar dhe Haridwar, ku Hara përputhet me Shivën, ndërsa Hari me Vishnun.<ref name="sacred"/><ref name="gaze"/><ref name="history"/> Te Vanaparva e Mahabaratës, ku i dituri Dhaumya i tregon Yudhishthiras rreth tirthave të Indisë, Gangadvara, d.m.th., Haridwari dhe Kankhali, janë përmendur,<ref>[http://ignca.nic.in/cd_07006.htm Historical, Cultural and Social Perspectives]; kapitulli 3, The Cultural Dimension of Ecology, Baidyanath Saraswati, 1998, Indira Gandhi National Centre for the Arts. ISBN 81-246-0102-X. ignca.nic.in. Vanaparva (The Book of the Forest) parva e tretë, libri i Mahabharatas.</ref> teksti përmend gjithashtu se Agastya Rishi aty kreu pendesa, me ndihmën e gruas së tij, Lopamudra (princesha e Vidharbas).<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/m03/m03097.htm Lopamudra], Mahabharata;, libri 3: Vana Parva: Tirthayatra Parva: seksioni XCVII.</ref> [[Skeda:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|parapamje|majtas|Gangadhara, [[Shiva]] duke duke mbajtur Zbritjen e Gangut ndërsa e vështrojnë Parvati, Bhagiratha dhe Demi Nandi; rreth 1740]] I dituri Kapila thuhet se kishte një [[ashrami|ashram]] aty duke i dhënë atij emrin e tij të lashtë Kapila ose Kapilasthana.<ref name="gaze">[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_058.gif Hardwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228061617/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_058.gif |date=28 shkurt 2021 }}; The Imperial Gazetteer of India, v. 13, fq. 52.</ref> Mbreti legjendar Bhagiratha, stërnipi i mbretit Suryavanshi, Sagara (një paraardhës i Ramës),<ref>[http://www.indiantemples.com/beliefs/gangadesc.htm Story of Bhagirata]</ref> thuhet se e ka zbritur Gangun nga qielli, nëpërmjet pendesës disa vjeçare në Periudhën Satya Yuga, për shpëtimin e 60 000 paraardhësve të tij nga mallkimi i të shenjtit Kapila, një traditë e vijuar nga mijëra besimtarë hindu, që sjellin hirin e pjesëtarëve të familjeve të tyre të vdekur, me shpresën e shpëtimit.<ref>{{Cite web|url=http://www.hardwar.com/|title=Hardwar, About City|access-date=4 mars 2017|archive-date=28 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828084700/http://www.hardwar.com/|url-status=dead}}</ref> Vishnu thuhet se ka lënë gjurmët e tij në gurë, që janë vendosur në murin e sijpërm të Har Ki Paurit, ku Gangu i shenjtë i prek gjatë gjithë kohës. Haridwari qe nën sundimin e Perandorisë Maurya (322–185 p.e.s.) dhe më vonë nën Perandorinë Kushane (shekujt e I–III të e.s.). Gjetjet arkeologjike kanë provuar se në këtë rajon ekzistonte kultura e terrakotës, që daton midis viteve 1700 dhe 1200 p.e.s.<ref name="history">[http://haridwar.nic.in/history.htm#history Haridwar History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210151555/http://haridwar.nic.in/history.htm#history |date=10 dhjetor 2007 }}; faqja zyrtare e Haridwarit.</ref> Dëshmia e parë moderne e shkruar e Haridwarit gjendet në përshkrimet e udhëtarit kinez [[Xuan Zang|Hsuan Tsang]], që e vizitoi Indinë në vitin 629 të e.s.<ref name="kub">[http://www.channel4.com/life/microsites/K/kumbhmela/intro_trad.html Kumbh Mela], ''Channel 4''.</ref> gjatë mbretërimit të Harshavardhanit (590–647) e përshkruan Haridwarin si 'Mo-yu-lo', mbetjet e të cilit akzistojnë akoma në Mayapur, pak më në jug të qytetit modern. Mes rrënojave ndodhet një fortesë dhe tre tempuj, të dekoruar me skulptura guri të thyera,<ref name="gaze"/><ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ Digital Library], ''The Imperial Gazetteer of India'', Oxford, 1908, Vol.13, fq. 51.</ref> ai përmend edhe praninë e një tempulli në veri të Mo-yu-lo-së të quajtur 'Gangadvara', Porta e Gangut.<ref name="gaze"/> [[Skeda:Head of Ganges Canal, Haridwar, 1894-1898.jpg|parapamje|381px|Kreu i Kanalit të Gangut në Haridwar, rreth viteve ''1894–1898'']] Qyteti ra edhe nën sundimin e pushtuesit të Azisë Qendrore, Timur Lang (1336–1405) më 13 janar 1399.<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif&volume=2 History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506002656/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif&volume=2 |date=6 maj 2016 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 2, fq. 570.</ref> Gjatë vizitës së tij në Haridwar, Guruja i Parë sikist, Guru Nanaku (1469–1539) bëri banjë në 'Ghatin Kushawart', ku ndodhi episodi i famshëm i vaditjes së të mbjellave,<ref>[http://www.gurmat.info/sms/smspublications/gurunanakforchildren/chapter7/. Guru Nanak (for Children)&nbsp;– A New Way of Teaching]</ref><ref>[http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/tsr107.htm Life of Guru Nanak: Chapter IV], ''The Sikh Religion, Volume 1'', by Max Arthur Macauliffe (1842–1913), Oxford University Press (1909), fq. 50-52.</ref> vizita e tij tashmë përkujtohet nga një [[gurdvara]] (Gurudvara Nanakvara), sipas dy janamsakhëve sikist, kjo vizitë ndodhi në ditën e Baisakhit në vitin 1504, ndërsa më vonë ai vizitoi edhe Kankhalin në itinerarin Kotdwara në Garhwal.<ref name="janam">[http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf Janasakhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324124627/http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf |date=24 mars 2012 }}, Janamsakhis of ''Miharban'' and ''Mani Singh'', Janamsakhi Tradition, Dr. Kirpal Singh, 2004, Punjabi University, Patiala. ISBN 81-7205-311-8. www.globalsikhstudies.net.</ref> Pandët e Haridwarit janë njohur për mbajtjen e të dhënave gjenealogjike të shumicës së popullsisë hindu. Të njohur si vahi, këto regjistrime janë përditësuar gjatë çdo vizite në qytet dhe janë depozitues i pemëve të stërmëdha gjenealogjike të familjeve të Indisë Veriore.<ref name="janam"/> [[Skeda:Haridwar from opposite bank of the Ganges, 1866.jpg|parapamje|majtas|369px|Haridwari nga bregu tjetër i Gangut, 1866]] ''Ain-e-Akbari'', i shkruar nga Abul Fazali në shekullin e XVI gjatë sundimit të perandorit mogul [[Akbar]], i referohet atij si Maya (Mayapur), të njohur si Hardwar përgjatë Gangut", si një nga shtatë qytetet e shenjta hindu. Ai përmend gjithashtu se është tetëmbëdhjetë ‘kos’ (njësi matëse prej afërsisht 2&nbsp;km) gjatësi dhe një numër i madh pelegrinësh mbiledhen në ditën e 10-të të Chaitras.<ref>[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702050%26ct%3D0 Sacred Places of Pilgrimage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714022016/https://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702050%26ct%3D0 |date=14 korrik 2018 }}, ''Ain-e-Akbari'', Vol. III, fq. 306.</ref> Ai përmend edhe se gjatë udhëtimit të tij, dhe ndërsa ishte në shtëpi, perandori Akbar piu ujë nga lumi Gang, që ai e quajti 'uji i pavdekësisë'. Njerëz të veçantë ishin vendosur në Sorun dhe më vonë në Haridwar për të shpërndarë ujë, në shtamba të vulosura, kudo ku ai ishte vendosur<ref>[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60 Hardwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110920062933/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60 |date=20 shtator 2011 }}, ''Ain-e-Akbari'', Abul Fazl 'Allami, Vol. I, The A´bda´r Kha´nah. fq. 55</ref> Gjatë Periudhës Mogule, në Haridwar ndodhej vend prerje për monedhat e bakrit të Akbarit. Thuhet se Raxha Man Singh-u i [[Amer, Indi|Amberit]], hodhi themelet e qytetit të sotëm të Haridwarit dhe gjithashtu rikonstruktoi [[ghatet]] në Har Ki Pauri. Pas vdekjes së tij, hiri i tij thuhet gjithashtu se është hedhur te Brahma Kundi nga vetë perandori mogul [[Akbar]]. Thomas Coryat, një udhëtar anglez, që e vizitoi qytetin gjatë sundimit të perandorit Jahangir (1596–1627) e përmend atë si 'Haridwara', kryeqyteti i Shivës.<ref name="gaze"/> Duke qenë një nga qytetet më të lashta të gjalla, Haridwari përmendet në shkrimet e lashta hindu pasi ekzistonte që nga Periudha e [[Buda|Gautama Budës]], deri në Periudhën më të afërt Britanike. Haridwari ka një trashëgimi të pasur fetare dhe kulturore. Ai ka akoma shumë [[haveli]] dhe banesa të vjetra që përmbajnë murale elegante dhe punime të stërholluara në gurë. [[Skeda:United Provinces 1903.gif|parapamje|309px|Haridwari si pjesë e Provicave të Bashkuara, 1903]] Një nga digat kryesore në lumin Gang, Bhimgoda, është e vendosur këtu. E ndërtuar në vitet 1840, ajo e devijon ujin e Gangun në Kanalin e Gangut të Sipërm, që vadit tokat përreth. Megjithëse kjo shkaktoi përkeqësimin e rëndë të rrjedhës së ujërave të Gangut dhe është shkak i rëndësishëm për degradimin e Gangut si një lum i lundrueshëm në brendatokë, që deri në shekullin e XVIII përdorej dendur nga anijet e East India Company dhe një qytezë e lartë sa Tehri, i konsideruar qytet port i qedrës së sistemit të kanalit të Gangut është i vendosur në Haridwar. Kanali i Gangut të Sipërm u hap në vitin 1854 pasi puna filloi në prill të vitit 1842,<ref name="Ganges">[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_144.gif Upper Ganges Canal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818012140/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_144.gif |date=18 gusht 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', 1909, v. 12, fq. 138.</ref> i nxitur nga kriza e urisë së viteve 1837–38. Veçoria unike e kanalit është akuadukti gjysëm kilomtri i gjatë mbi lumin Solani në Rurki, që e ngre kanalin 25 metra mbi lumin origjinal. 'Haridwar Union Municipality' u konstitua në vitin 1868, që përfshinte fshatrat e atëhershëm të Mayapurit dhe Kankhalit. Haridwari u lidh për herë të parë me hekurudhë nëpërmjet Laksarit, nëpërmjet një linje degëzuese në 1886, kur linja hekurudhore e Awadhit dhe Rohilakhandit u zgjat nga Rurki në Saharanpur, kjo më vonë, në vitin 1900 u zgjat edhe deri në Dehradun.<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_381.gif Trade and Communications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325104628/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_381.gif |date=25 mars 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 21, fq. 375.</ref> Në vitin 1901, ai kishte një popullsi prej 25 597 banorësh dhe ishte pjesë e tehsilit Rurku, në distriktin e Saharanpurit të Provincave të Bashkuara,<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_330.gif Roorkee Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325103930/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_330.gif |date=25 mars 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 21, fq. 324.</ref> dhe qëndroi kështu deri në krijimin e [[Uttar Pradesh]]it në vitin 1947.<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_059.gif History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327135608/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_059.gif |date=27 mars 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 13, fq. 53.</ref> Haridwari ka qenë një qendër e rëndësishme e mësimit të arteve, shkencave dhe kulturave të ndryshme. Qyteti ka një pozicion të vjetër si një burim i madh i Mjeksisë Ajurvedike, mjekimeve bimore dhe shtëpia e ‘Gurukulit’ unik (shkollë e mësimit tradicional), që përfshin Gurukul Kangri Vishwavidyalayan, që ka një kampus të madh dhe ka ndihmuar në arsimimin tradicional të llojit të vetë, që nga viti 1902. Zhvillimi i Haridwarit mori kthesë në vitet 1960, me krijimin e një tempulli të qytetërimit modern, BHEL, një 'Maharatna PSU' në vitin 1975, që solli me vete jo thjesht një bashki të vetën BHEL, Ranipur, pranë fshatit ekzistues të Ranipurit, por edhe një grup vartës në rajon. Universiteti i Rurkit, tani IIT Rurki, është një nga institutet më të vjetra dhe më prestigjoze të mësimit në fushat e shkencës dhe inxhinierisë. ==Gjeografia dhe klima== [[Skeda:Main Ganga river, before the Bhimgoda barrage, Haridwar.jpg|parapamje|majtas|358px|''Rezervati i Shpendëve Neeldhara'' në kanalin kryesor të Gangut, përpara pritës Bhimgoda, tregon edhe gjurmë të një porti të lashtë.]] Në Haridwar Gangu del nga malet për tu futur në ultësirë. Uji i tij është kryesisht i pastër dhe përgjithësisht i ftohtë, përveç stinës së shirave, gjatë të cilës nëpër të rrjedhin dhera nga rajonet e sipërme. Lumi Gang rrjedh në një seri kanalesh të ndarë nga njëri-tjetri të quajtur ishujth, shumica e të cilëve janë me pemë. Rrjedha të tjera minore janë Ranipur Rao, Pathri Rao, Ravi Rao, Harnaui Rao, Begham Nadi etj.<ref name="urban">[http://www.jnnurm.nic.in/toolkit/CDP_HARIDWAR.PDF City Development Plan: Haridwar]{{Lidhje e thyer}}, Urban Development Department, Government of Uttarakhand; fq. 20.</ref> Një pjesë e madhe e distriktit është e mbuluar me pyje dhe Parku Kombëtar Rajaji është brenda kufijve të distriktit, duke e bërë atë një destinacion ideal për jetën e egër dhe pëlqyesit e aventurës. Rajaji hyhet nëpërmjet portave të ndryshme; Porta Ramgarh dhe Porta Mohand janë brenda 25&nbsp;km të Dehradunit, ndërsa Portat Motichur, Ranipur dhe Chilla janë vetëm rreth 9&nbsp;km nga Haridwari. Porta Kunaon ndodhet 6&nbsp;km nga [[Rishikeshi]], ndërsa Porta Laldhang ndodhet 25&nbsp;km nga Kotdwara. Distrikti i Haridwarit, i shtrirë në një sipërfaqe prej rreth 2360&nbsp;km², ndodhet në pjesën më jugore të shtetit indian të [[Uttarakand]]it. Haridwari është i vendosur në lartësinë 314 metra nga niveli i detit, midis Kodrave Shivalik në veri dhe veri-lindje dhe lumit Gang në jug.<ref name="urban"/> Temperaturat: * Vera: 25&nbsp;°C&nbsp;– 44&nbsp;°C * Dimri: -2&nbsp;°C&nbsp;– 24&nbsp;°C<ref>[http://www.gmvnl.com/newgmvn/districts/haridwar/ New District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830035914/http://www.gmvnl.com/newgmvn/districts/haridwar/ |date=30 gusht 2008 }} Haridwar, www.gmvnl.com.</ref> {{Weather box | location = Haridwar <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = [http://www.sunmap.eu/weather/asia/india/uttarakhand/haridwar Sunmap] | Jan high C = 20 | Feb high C = 22 | Mar high C = 27 | Apr high C = 33 | May high C = 36 | Jun high C = 34 | Jul high C = 31 | Aug high C = 30 | Sep high C = 30 | Oct high C = 29 | Nov high C = 26 | Dec high C = 22 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 7 | Feb low C = 9 | Mar low C = 13 | Apr low C = 18 | May low C = 21 | Jun low C = 23 | Jul low C = 23 | Aug low C = 23 | Sep low C = 21 | Oct low C = 17 | Nov low C = 11 | Dec low C = 8 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 72 | Feb precipitation mm = 76 | Mar precipitation mm = 78 | Apr precipitation mm = 55 | May precipitation mm = 113 | Jun precipitation mm = 296 | Jul precipitation mm = 599 | Aug precipitation mm = 568 | Sep precipitation mm = 301 | Oct precipitation mm = 102 | Nov precipitation mm = 23 | Dec precipitation mm = 91 }}} ==Regjistrat gjenealogjikë hindu në Haridwar== [[Skeda:Main bathing Ghat, Hurdwar (Haridwar), 1880s.jpg|parapamje|327px|Ghati kryesor për banjë në Haridwar, në vitet 1880.]] Sipas një zakoni të vjetër, në qytetin e shenjtë të Haridwarit janë mbajtur gjeneologjitë e hollësishme të familjeve hindu për disa breza të së shkuarës nga brahminë profesionistë hindu të njohur si ‘’panda’’, në regjistra të shkruar me dorë të kaluar nga një brez brahminësh në tjetrin. Ata janë klasifikuar sipas distrikteve origjinale dhe fshatrave të paraardhësve të dikujt me familje të veçanta brahmine të ngarkuara me regjistrat e distriktit, edhe në rastet ku distriktet dhe fshatrat stërgjyshërore janë braktisur si në [[Pakistan]], pas ndarjes së Indisë, ku hindutë mërguan në Indi. Në mjaft raste, pasardhësit e sotëm tashmë mund të jenë [[Sikizmi|sikistë]], [[Myslimanët|myslimanë]] ose të krishterë. Është e zakonshme për dikë që në këta regjistra të gjejë të dhëna deri për shtatë breza të paraardhësve të tij të mbajtur nga ''Panditët e Haridwarit''. Për shekuj kur paraardhësit hindu vizitonin qytetin e Haridwarit për ndonjë qëllim, kryesisht për pelegrinazh, kremimin e të vdekurve, ose për hedhjen e hirit të të afërmve të tyre pas kremimit në ujërat e lumit Gang, siç paracaktohet nga zakonet fetare hindu, ka qenë një zakon i vjetër të shkohej te Panditi që kishte në ngarkim regjistrin e familjes dhe të përditësonte pemën gjenealogjike të familjes me hollësi të të gjitha martesave, lindjeve dhe vdekjeve. Në Indinë e sotme njerëzit që vizitojnë Haridwarin shtangen kur Pandët i nxisin ata të vijnë dhe të përditësojnë pemën e tyre gjenealogjike. Tashmë me sistemin e familjes së bashkuar hindu që është shkëputur me njerzit që parapëlqejnë më shumë familjet bërthama. ==Demografia== {{bar box |title=Besimet në Haridwar |titlebar=#Fcd116 |left1=Feja |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|Hindutë|orange|64.27}} {{bar percent|Myslimanët|green|34.28}} {{bar percent|Të krishterët|blue|0.26}} {{bar percent|Xhainistët|pink|0.13}} {{bar percent|Të tjerët†|black|1.2}} |caption=Shpërndarja e Besimeve <br /> †<small>Përfshin Sikët (1%) dhe Budistët (<0.2%).</small> }} Sipas censusit [[india]]n të vitit 2001<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 nëntor 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> Distrikti i Haridwarit kishte një popullsi prej 1 447 187 banorësh (2001), ndërsa sipas censusit të vitit 2011 ka një popullsi prej 1 890 422 banorësh. Qyteti i Haridwarit, sipas censusit të viti 2011 ka një popullsi prej 310 562 banorësh. Meshkujt përbëjnë 54% të popullsisë, ndërsa femrat 46%. Haridwari ka një nivel mesatar alfabetizmi prej 70%, më e lartë sesa mesatarja kombëtare prej 59.5%: alfabetizmi mashkullor është 75%, ndërsa ai femëror është 64%. Në Haridwar, 12% e popullsisë është nën moshën gjashtë vjeçare. ==Mjedisi urban== {{wide image|Panorama of Haridwar City.jpg|1000px|Panoramë e qytetit të Haridwarit nga Tempulli Mansa Devi}} [[Skeda:P 20141002 165713 HDR.jpg|parapamje|264px| image_skyline e mjedisit të Gangut në perëndim]] {{wide image|Panaromic view of Har ki Pauri.jpg|1000px| image_skyline panoramike e Har ki Paurit}} ==Vende interesi == [[Skeda:Clock Tower, at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|left|327px|parapamje|Kulla e Sahatit në ''Malviya Dwip'' në Har Ki Pauri.]] [[Skeda:Evening Aarti at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|parapamje|264px| image_skyline e 'aarti' natën në ''Har Ki Pauri'']] Në traditat hindu, 'Pancha Tirtha' (pesë vendet e pelegrinazhit) brenda Haridwarit janë "Gangadvara" (Har ki Pauri), ''Kushawart-i'' (Ghati në Kankhal), ''Bilwa Tirtha'' (Tempulli Mansa Devi) dhe ''Neel Parvati'' (Tempulli Chandi Devi). Ka mjaft tempuj dhe ashramë të tjerë të vendosur brenda dhe përreth qytetit. Gjithashtu, në Haridwar alkooli dhe ushqimi jo vegjetarian nuk lejohen. ===Har Ki Pauri=== [[Skeda:The Ganga Canal Dried for Cleaning the River Bed.png|parapamje|majtas|381px|Shtrati i kanalit të Gangut i tharë për tu pastruar.]] Ky ghat i shenjtë u ndërtua nga mbreti Vikramaditya (shekulli i I p.e.s.) në kujtim të vëllait të tij Bharthari. Besohet se Bharthari shkoi në Haridwar dhe meditatoi në brigjet e Gangut të shenjtë. Kur ai vdiq, vëllai i tij ndërtoi një ghat në emër të tij, që më vonë u bë i njohur si Har Ki Pauri. Ghati më i shenjtë brenda Har Ki Paurit është Brahmakundi. Ritualet e mbrëmjes (aarti) në perëndim i ofrohen hyjneshës Ganga në Har Ki Pauri (shkallët e perëndisë Hara ose Shiva) është një përvojë mahnitëse për çdo vizitor. Kur, pas ceremonisë pelegrinët lëshojnë ‘’diya’’ (gjethe lundruese me qirinj) dhe temjan në lum, duke përkujtuar paraardhësit e tyre të vdekur është një spektakël ngjyrash dhe tingujsh. Mijëra njerëz vendosin ta ndjekin këtë ritual gjatë vizitës së tyre në Haridwar. Shumica e [[ghatet|ghateve]] të tanishme u zhvilluan gjerësisht në vitet 1800. Në natën e Dusehras ose pak ditë përpara kanali i Gangut në Haridwar thahet për të pastruar shtratin e lumit. Uji rikthehet gjatë Devalit. Besohet se gjatë Dusehras Maa Ganga shkon në shtëpinë e babait të saj dhe rikthehet pas Bhai Duj-it ose Bhai Phota-s. Për këtë arsye ujërat e kanalit të Gangut në Haridwar thahen pjesërisht gjatë natës së Dusehras dhe rilëshohen gjatë ditës së Bhai Duj-it ose Bhai Phota-s.<ref>{{Cite web|url=http://personal.carthage.edu/jlochtefeld/indiajterm/hd.html|title=Haridwar History|access-date=4 mars 2017|archive-date=27 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127111545/http://personal.carthage.edu/jlochtefeld/indiajterm/hd.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2013/20131016/dplus.htm]</ref> ===Tempulli Chandi Devi=== Tempulli i është kushtuar hyjneshës Chandi, që ulet mbi 'Neel Parvat' në bregun lindor të lumit Gang. Është ndërtuar në vitin 1929 nga mbreti i Kashmirit, Suchat Singh. Skanda Purana përmend një legjendë, në të cilën ''Chanda-Munda'', kreu i ushtrisë së mbretit demon vendor ''Shumbha'' dhe ''Nishumbha'' u vranë nga këtu nga hyjnesha Chandi, pas të cilës vendi mori emrin Chandi Devi. Besohet se statuja kryesore u vendos nga Adi Shankaracharya në shekullin e VIII. Tempulli është 3&nbsp;km larg Ghatit Chandi dhe mund të arrihet edhe nëpërmjet teleferikut. ===Tempulli Mansa Devi=== [[Skeda:Cable car to Mansa Devi Temple, Haridwar, Uttarakhand, India.jpg|parapamje|Teleferik për te ''Tempulli Mansa Devi'', Haridwar.]] I vendosur në krye të Bilwa Parvatit, tempulli i hyjneshës Mansa Devi, që do të thotë hyjnesha që përmbush dëshirat (mansa), është një destinacion turistik popullor, veçanërisht përshkak të teleferikëve, që mundësojnë pamje piktoreske të të gjithë qytetit. Tempulli kryesor bujt dy idhuj të hyjneshës, njëri me tre gojë dhe pesë krahë, ndërsa tjetri me tetë krahë. ===Tempulli Maya Devi=== I datuar nga shekulli i XI, ky tempull i lashtë i Maya Devit, ''adhishthatri devi'' (hyjnesha padrone) e Haridwarit, konsiderohet si një nga Siddhapithat dhe thuhet se është vendi ku ranë zemra dhe kërthiza e hyjneshës Sati. Është një nga pak tempujt e vjetër që gjenden akoma në Haridwar, bashkë me Tempullin Narayani Shila dhe Bhairava. ===Kankhali=== [[Skeda:Das Mahavidya temple, Daksheswara Mahadev temple.JPG|parapamje|majtas|327px|Tempulli Das Mahavidya brenda Tempullit Daksheswara Mahadev, Kankhal]] [[Skeda:Bholanath Sevashram temple by the Ganges, Haridwar.jpg|parapamje|327px|Tempulli Bholanath Sevashram pranë Gangut, Haridwar]] Tempulli i vjetër i Daksha Mahadevit i njohur edhe si Tempulli Daksheshwar Mahadev, është i vendosur në jug të qytezës së Kankhalit. Sipas teksteve hindu, mbreti Daksha Prajapati, babai i Dakshayanit, gruas së parë të Shivës, krey një jagna, në të cilën qëllimisht nuk e ftoi Shivën. Kur ajo mbërriti, ai u fye prapë nga mbreti, gjë që e bëri Satin të tërbohej dhe të vetflijohej duke u hedhur te jagna kundi. Mbreti Daksha më vonë u vra nga demoni Virabhadra, i lindur nga inati i Shivës. Por më vonë u soll përsëri në jetë nga Shiva i cili i dha kokën e një dhije. Tempulli Daksha Mahadev është një tribut për këtë legjendë. Sati Kundi, një tjetër trashëgimi mitologjike që ja vlen të vizitohet është i vendosur në Kankhal. Sipas legjendës Sati u vetëflijua pikërisht në këtë kund. ===Piran Kaliyari=== Piran Kaliyar Sharifi, i ndërtuar nga Ibrahim Lodi, sundues i Delhit, është 'dargah-a' e [[Hazreti]] Alauddin Sabir Kaliyarit, një shenjt [[Sufizmi|sufi]] i shekullit të XIII i urdhërit Chishti (i njohur edhe si Sarkar Sabir Pak), në fshatin Kaliyar, 7&nbsp;km. nga Rurki,<ref>[http://www1.timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40144201.cms Piran Kaliyar]{{Lidhje e thyer}}, Times of India, 13 mars 2003.</ref> është vizituar nga besimtarë nga e gjithë bota, gjatë festave të përvitshme 'Urs', që festohen nga dita e parë që shihet hëna deri në ditën e 16-të të muajit [[Rebi el-Evvel]], të [[Kalendari hixhri|kalendarit islam]]. ===Neel Dhara Pakshi Vihar=== Rezervati i shpendëve është i vendosur gjatë rrjedhës kryesore të Gangut, ose Neel Dhara, në Pritën Bhimgoda, është një parajsë për vëzhguesit e shpendëve pasi është shtëpia e shumë shpendëve shtegtarë gjatë stinës së dimrit. ===Ujëmbledhësi Bhimgoda=== Ky ujëmbledhës është i vendosur në një largësi rreth 1&nbsp;km nga Har Ki Pauri. Thuhet se ndërsa Pandavët ishin duke shkuar në [[Himalajet|Himalaja]] nëpërmjet Haridwarit, princi Bhima nxori ujë nga shkëmbinjtë duke ngjeshur gjunjët e tij (goda) në tokë. ===Tempulli Dudhadhari Barfani=== Pjesë e [[ashrami]]t të Dudhadhari Barfani Babas, ky kompleks tempullor në mermer të bardhë është një nga tempujt më të bukur në Haridwar, veçanërisht tempujt e Rama-Sitas dhe Hanumanit. ===Tempulli Sureshvari Devi=== [[Skeda:Chilla.jpg|parapamje|majtas|327px|Haridwar, Vargu Chilla, Parku Kombëtar Rajaji]] Tempulli i hyjneshës Sureshwari, i vendosur në mes të Parkut Kombëtar Rajaji. Qetësia dhe besimi e bëjnë këtë tempull shtëpinë e adhuruesve, shenjtëve etj. I vendosur në rrethinat e Haridwarit në Ranipur dhe për vajtur duhet leje nga rojet e pyllit. Vendndodhja e tempullit është përtej territorit të Bharat Heavy Electricals Limited, Haridwar. ===Pawan Dhami=== Një tempull modern, i bërë tërësisht me pjesë [[xhami]], Pawan Dhami është tashmë një destinacion popullor turistik. Kompleksi tempullor u ndërtua nga përpjekjet e Swami Vedantanand Maharaj-it dhe istituti i vendosur aty është duke u rritur nën udhëheqjen e tij. Njerëzit nga Moga në Panxhab kanë bërë përpjekje të konsiderushme dhe para për të ngritur këtë vend. === Mandiri Bharat Mata === Mandiri Bharat Mata është tempull shumë-katësh kushtuar ''Bharat Matas'' (Nëna Indi). ''Mandiri Bharat Mata'' u inaugurua më 15 maj 1983 nga Indira Gandhi në brigjet e lumit Gang. Është i vendosur pranë ''Ashramit Samanvaya'' dhe është tetë kate me një lartësi prej 54.9 m. Çdo kat paraqet një periudhë të Historisë Indiane, nga ajo e [[Ramajana|Ramajanës]] deri në pavarsinë e Indisë. Në katin e parë është statuja e ''Bharat Matas''. Kati i dytë është ''Mandiri Shur'', kushtuar heronjve të shquar të Indisë. Kati i tretë është ''Mandir Matri'' kushtuar arritjeve të grave të shquara të Indisë si Radha, Mira Bai, Savitri, Draupadi, Ahilya, Anusuya, Maitri, Gargi etj. Shenjtë të ndryshëm nga besime të ndryshme, duke përfshirë [[Xhainizmi]]n, [[Sikizmi]]n dhe [[Budizmi]]n janë paraqitur në katin e katërt të ''Mandirit Sant''. Salla e mbledhjes me muret paraqet bashkëjetesën simbolike të të gjitha feve të praktikuara në Indi dhe duke e protretizuar historinë dhe bukurinë në provinca të ndryshme, është i vendosur në katin e pestë. Në katin e gjashtë mund të shihen forma të ndryshme të hyjneshës [[Shakti]], ndërsa kati i shtatë i është kushtuar të gjitha mishërimeve të Vishnut. Kati i tetë mban faltoren e Shivës nga i cili besimtarët arrijnë një pamje panoramike të [[Himalajet|Himalajave]], Haridwarit dhe të gjithë kompleksin e ''Sapta Sarovarit''. Tempulli u ndërtua nën ish Shankaracharya Maha-Mandleshwar Swami Satyamitranand Giri Maharaj. Që me fillimin e fondacionit Swami Satyamitranand në vitin 1998, janë hapur mjaft degë, përkatësisht në Renukut, Jabalpur, Jodhpur, Indore dhe Ahmedabad. ===Shopingu=== [[Skeda:Shiva statue by the Ganges, across Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|parapamje|Statujë e Shivës pranë Gangut, përgjatë Har Ki Paurit, Haridwar]] Vende të famshme për shoping janë Pazari Bara, Pazari Moti, Rruga e Sipërme, Ranipur Mor, Jwalapur. Turistët zakonisht blejnë sende fetare dhe zbukurime të shtrenjta. Përmes Haridwarit ka shumë dyqane ku mund të blihen sende fetare që variojnë nga zbukurime Rudraksha, piktura fetare dhe statuja hyjnish deri te kaseta muzikore me këngë të rimiksuara fetare dhe bhajan-ë. Veshjet janë një tjetër tërheqje e rëndësishme shopingu për vendasit. ===Ashrami Sapta Rishi dhe Sapta Sarovari=== Një vend piktoresk pranë Haridwarit, ku thuhet se kanë medituar shtatë të ditur të mëdhenj ose Saptarishi, përkatësisht Kashyapa, Vashishtha, Atri, Vishwamitra, Jamadagni, Bharadwaja dhe Gautama Maharishi. Besohet gjithashtu se në këtë vend Gangu e ndau veten në shtatë rrjedha që të mos shqetësonte rishit. ===Parad Shivalinga=== E vendosur në Ashramin Harihar në Kankhal. Parad Shivalinga (Shivalinga e Mërkurrit) që peshon rreth 150&nbsp;kg dhe pema Rudraksha janë tërheqjet kryesore këtu. === Ashrami Ramanand === I vendosur në Shravan Nath Nagar të qyteti pranë stacionit hekurudhor, ky është [[ashrami]] kryesor i Ramanand Sampraday-t në Haridwar. Drejtuesi i këtij ashrami është Mahant Bhagwan Das. === Ashrami Anandamayi Maa === I vendosur në Kankhal, një nga pesë zonat e Haridwarit, ashrami bujt faltoren samadhi të Sri Anandamoyi Ma-së (1896–1982), një shenjt i shquar i Indisë. ===Shantikunj=== [[Skeda:Patanjali center.jpg|parapamje|majtas|327px|Ngrehina kryesore e Pantanjali Yogpithës, Haridwar]] Shantikunj-i ësthë qendra e oranizatës së famshme shpirtërore dhe shoqërore All World Gayatri Pariwar (AWGP) e krijuar nga Pandit Shriram Sharma Acharya. Është e vendosur në një largësi prej 6 kilometrash nga stacioni hekurudhor i Haridwarit në drejtim të Rishikeshit/Dehradunit në Autostradën Kombëtare 58. Në brigjet e Gangut të shenjtë dhe midis vargut Shivalik të Himalajave, ai është gjithashtu një vend tërheqjeje për turistët ashtu si dhe për kërkuesit e udhëheqjes shpirtërore. ===Patanjali Yogpitha (kartel)=== Patanjali Yogpitha është e vendosur në Autostradën Haridwar-Delhi. Ky është një institucion yoga dhe qëndër kërkimore e Swami Ramdevit. Çdo ditë mijëra njerëz vijnë këtu për yoga dhe qëllime të tjera. === Mandiri Shri Chintamani Parshwnath Xhain Shvetambar === Ky tempull u ndërtua në vitin 1990 nga shenjti xhainist Shri Padam Sagar Suri. Tempulli është ndërtuar me gurë Jaisalmeri në stilin Xhainist të Arkitekturës. Mulnajaku i këtij tempull është një idhull në ngjyrë të zezë i Chintamani Parshwnath Bhagwan-it në posturën Padmasana. Idhujt e Shri Parshv Yakshas dhe Mata Padmavatit ndodhen në të dy anët e idhullit kryesor. Ndodhet edhe një idhull i Rishabhanathas i bërë prej mermeri të bardhë. Pranë këtij tempulli ndodhet një tempull i vogël i Shri Ghantakaran Mahavir Ji-së dhe ‘charan-paduka’ (gjurmët). Tempulli ka gjithashtu një [[dharamshala]] për strehimin e rreth 1000 pelegrinëve në të njëjtën kohë.<ref>{{Cite web|url=http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=2596&cat=40&subcat=123&subsubcat=43|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=4 mars 2017|archive-date=27 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827215650/http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=2596&cat=40&subcat=123&subsubcat=43}}</ref><ref>http://www.haridwarrishikeshtourism.com/haridwar-temples.html</ref><ref>https://jinalay.wordpress.com/2016/01/18/shri-chintamani-parshwnath-jain-shwetambar-mandir-haridwar-uttarkhand/</ref> ==Institucionet arsimore== ===Universiteti Gurukul Kangri=== I vendosur në Kankhal, në brigjet e lumit Gang, Universiteti Gurukul Kangri është një nga universitetet më të vjetra në [[India|Indi]], i themeluar në vitin 1902 nga Swami Shraddhananda (1856–1926), sipas parimeve të Swami Dayananda Saraswatit, themeluesit të Arya Samaj-it. Është vizituar nga prijësi i British Trade Union, Charles Freer Andrews dhe kryeministri britanik, Ramsay MacDonald, për të studiuar sistemin unik të arsimit Gurukul. Këtu, Literatura e lashtë Vedike dhe Sanskritishte, [[Ayurveda]] dhe filozofia janë pjesë e kurrikulumit përkrahë shkencave moderne dhe gazetarisë. 'Muzeu i tij Arkeologjik', (krijuar në 1945) bujt disa statuja, monedha, piktura dhe artifakte të rralla, duke filluar nga Kultura [[Harappa]] (~2500–1500 p.e.s.). [[Mahatma Gandi]] e vizitoi kampusin e tij tre herë dhe qëndroi në të kampusin e tij të qetë dhe të shpërndarë për një kohë të gjatë, në mënyrë të veçant gjatë Kumbh melas së vitit 1915, pasuar nga një vizitë në vitin 1916, kur më 20 mars, ai foli në përvjetorin e Gurukulit. ===Dev Sanskriti Vishwavidyalaya=== E krijuar në vitin 2002 nga akti i Qeverisë së Uttarakandit, është një universitet plotësisht rezidencial. I menaxhuar nga Shri Vedmata Gayatri Trust, Shantikunj, Haridwar (qendra e ‘All World Gayatri Pariwar’), ai jep diploma dhe certifikata kursesh në fusha si shkenca yogike, terapia alternative, kultura indiane, turizmi, menaxhimi rural, teologji, këshillim shpirtëror etj. Ai ofron kurse të mësimit në distancë. ===Universiteti Sanskrit i Uttarakhandit=== I krijuar nga Qeveria e Uttarakandit është universiteti kushtuar studimeve të shkrimeve dhe librave të lashtë sanskrit. Kurrikulumi i tij mbulon edhe ritualet hindu, kulturën dhe traditat dhe krenohet për një ndërtesë të frymëzuar nga [[Arkitektura e tempujve hindu|Stili i lashtë arkitekturor hindu]]. ===Kolegji Chinmaya=== I vendosur në Shivalik Nagar, 10&nbsp;km nga qyteti i Haridwarit, është një nga kolegjet shkencore në Haridwar. ===Kolegje të tjerë === Në Haridwar ndodhen dy kolegje shtetërore ajurvedikë dhe spitale, njëri është Kolegji Ajurvedik Shtetëror Rishikul, ndërsa tjetri është Kolegji Ajurvedik Gurukul. ===Shkolla të tjera=== * Campion School ICSE * Angels' Academy Senior Secondary School- Baharabad * Vidya Mandir Senior Secondary School Sector - 1 BHEL * Vidya Mandir Senior Secondary School Sector - 5 BHEL * Bal Bharti Senior Secondary School Sector - 4 BHEL * Gyan Deep School Sector - 4 BHEL * Bal Bhawan Sector - 1 BHEL * St. Mary's Senior Secondary School * Bhagirathi Vidyalaya Senior Secondary CBSE School, Haripurkalan * Delhi Public School, Haridwar * D.A.V. Centenary Public School * Kendriya Vidyalaya 1 & 2, B.H.E.L. Haridwar * Pannalal Bhalla Municipal Inter College * Arya Inter College * Holy Ganges Public School * School of Computer Education, B.H.E.L. Haridwar * Shivedale School * Gayatri Vidyapeeth * Whizzkid International School. * Bal Mandir Senior Secondary School Sector - 1 BHEL * The Wisdom Global School, Jwalapur * Swami Hariharanand Public School, Kankhal ==Zona të rëndësishme brenda qytetit== *'''Bashkia Bharat Heavy Electrical Limited, Ranipur, Ranipur''' Kompleksi i Bharat Heavy Electricals Limited, një ndërmarrje e sektorit publik maharatna është e shtrirë përgjatë një sipërfaqeje prej 12&nbsp;km². Fabrika kryesore konsiston në dy divizione: Heavy Electricals Equipment Plant (HEEP) dhe Central Foundry Forge Plant (CFFP). Së bashku ata punësojnë mbi 8000 punëtorë të kualifikuar. Kompleksi është i ndarë në gjashtë sektorë duke ofruar shërbime të shkëlqyera rezidenciale, shkollimi dhe mjeksore. *'''Bahadrabad&nbsp;– 7&nbsp;km.''' Është i vendosur në Autostradën Kombëtare Haridwar–Delhi në një largësi prej 7&nbsp;km nga Haridwari. Në afërsi, në fshatin Pathri, qëndron Prita Bhimgoda, e ndërtuar mbi Kanalin e Sipërm të Gangut në 1955. Ajo ka gjithashtu një zyrë të zhvillimit të bllokut, përgjegjëse për shumë fshatra të zhvilluar (p.sh. Khedli, Kisanpur Rohalki, Atmalpur Bongla, Sitapur, Alipur, Salempur). *'''SIDCUL&nbsp;– 5&nbsp;km.''' Një zona industriale masive, e shtrirë mbi 823.8 ha, e zhvilluar nga State Industrial Development Corporation of Uttarakhand (SIDCUL), një trup e qeverisë shtetërore. Me mbërritjen e sipërmarrjeve të mëdha si ITC, Hindustan Unilever Limited, Dabur, Mahindra & Mahindra, Havells and Kirby, SIDCUL është programuar për të zhvilluar në një tjetër bashki industriale brenda qytetit. 3&nbsp;km larg nga Autostrada Kombëtare Delhi-Hardwar, SIDCUL gjendet pranë bashkisë BHEL, një bashki e rëndësishme e sektorit publik. *'''Jwalapur''' Një pjesë e vjetër e qytetit, Jwalapur-i është qendra financiare dhe industriale e qytetit, dhe tani një qendër e rëndësishme për tregtinë dhe shopingun e vendasve. Qyteza daton nga viti 1700. Kjo qytezë u quajt Mohamed Pura dhe sundohej nga një drejtues [[myslyman]] vendor. Në vitet 1600 familja e Sisodia nga Mewar-i, pasardhës të Rana Pratap-it, që ikën nga pushtimi Mogul, erdhën për tu ngulitur në rrethinat e Haridwarit. Familjet jetonin qetësisht për pothuaj një brez për të shmangur zbulimin. Vendasit ua ndryshuan mbiemrin në Mehta. Besohet fortësisht se në fillim të 1700-ës mehtat shpërngulën sunduesin mysliman dhe e riemërtuan qytezën Jwalapur. Kjo familje për pasojë u ngulit në Jwalapur dhe u martuan me popullsinë vendore. *'''Diga Cheela''' Një vend i mirë pikniku me një digë dhe një liqen artificial. Këtu mund të vërehen elefantë dhe kafshë të tjera të egra. *'''Shivalik Nagar''' Është një nga zonat më të reja dhe më të mëdha rezidenciale të Haridwarit. Është e ndarë në komplekse të ndryshme. Fillimisht u zhvillua si një zonë rezidenciale për punëtorët e BHEL, por me hyrjen e SIDCUL-it, popullsia dhe veprimtaria financiare u zhvillua me shpejtësi në zonë për shkak të afërsisë. ==Transporti== [[Skeda:Haridwar Holy Ganges En Route Milestone.jpg|parapamje|Gur Mileje përgjatë rrugës së Haridwarit]] [[Skeda:Haridwar Railway station.JPG|parapamje|majtas|327px|Stacioni Hekurudhor i Haridwarit]] Haridwari është qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër dhe ka një lidhje të mirë me qytetet e tjera të distriktit dhe shtetit të [[Uttarakand]]it. ===Rrugor=== Autostrada Kombëtare 58, midis Delhit dhe Kalimit Mana kalon përmes Haridwarit duke e lidhur atë me Ghaziabadin, Meerut-in, Muzzafarnagar-in, Rurkin dhe [[Badrinathi]]n dhe Autostrada Kombëtare 74 që fillon nga Haridwari e lidh atë me Kashipurin, Kichhan, Naginan, Pilibhit-in dhe Bareilly-n. Haridwari është i lidhur mirë me qytetet kryesore me linja autobusësh. Autobusët nga Delhi për në Haridwar janë të disponueshëm më shumë se 150 autobusa në ditë. ===Hekurudhor=== Stacioni Hekurudhor i Haridwarit është nën kontrollin e zonës hekurudhore veriore të Hekurudhave Indiane. Ai ka lidhje të drejtpërdrejta me qytetet kryesore të [[India|Indisë]] si [[Kalkuta]], Delhi, [[Bombeji]], [[Jaipuri]], Ahmedabadi, [[Patna]], [[Gaya]], [[Varanasi]], Allahabad, Bareilly, [[Laknau]], [[Puri]] dhe qytetet kryesore të Indisë Qendrore, përkatësisht Bopali, Indore, Khandwa dhe Itarsi. ===Ajror=== Aeroporti më i afërt kombëtar është Aeroporti Jolly Grant në Dehradun, që është i vendosur 35&nbsp;km nga Haridwari. Ndërsa aeroporti më i afërt ndërkombëtar është Aeroporti Ndërkombëtar Indira Gandhi në [[New Delhi]]. ==Industria== Haridwari është duke u zhvilluar me shpejtësi si një qendër e rëndësishme industriale e [[Uttarakand]]it që kur agjencia e qeverisë së shtetit, SIDCUL u vendos në vitin 2002, duke krijuar Pronat e Integruara Industriale në një distrikt që tërheq shumë shtëpi të rëndësishme industriale, që janë duke krijuar shërbime manifakture në zonë. Haridwari ka një zonë të lulëzuar industriale të vendosur në rrugën anësore, duke përshfirë kryesisht njësi dytësore të PSU dhe BHEL, që u vendos këtu në vitin 1964 dhe që aktualisht punëson mbi 8000 persona. ==Shiko edhe == *[[Sapta Puri]] *[[Mathura]] *[[Dwarka]] *[[Ayodhya]] *[[Varanasi]] * [[Kanchipurami]] * [[Ujjaini]] ==Bibliografia== * {{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}} * {{Cite book|author1=Stella Kramrisch|author2=Raymond Burnier|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|title=The Hindu temple|volume=1|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=1976|ISBN=8120802233, 9788120802230}} * {{Cite book|url=http://www.sacred-texts.com/hin/maha/index.htm|title=Mahabharata|publisher=Internet Sacred Text Archive|translator=Kisari Mohan Ganguli (1883 -1896)|author=Krishna-Dwaipayana Vyasa}} * {{Cite book|url=http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/index.htm|title=The Sikh Religion|volume=1|1909|author=Max Arthur MacAuliffe|publisher=Oxford University Press}} * {{cite book|url=http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf|format=pdf|title=Janamsakhi Tradition|author=Kirpal Singh|year=2004|publisher=Punjabi University, Patiala|ISBN=81-7205-311-8|work=www.globalsikhstudies.net|accessdate=4 mars 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324124627/http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf|archivedate=24 mars 2012|url-status=dead}} * {{cite book|url=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60|title=''Ain-e-Akbari''|author=Abul Fazl 'Allami|language=fa|translator=Heinrich Blochmann dhe kolonel Henry Sullivan Jarrett|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Kalkuta|date=1873–1907|accessdate=4 mars 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110920062933/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60|archivedate=20 shtator 2011|url-status=dead}} ==Lexime të mëtejshme== * Rupinder Khullar, Reeta Khullar: ''Gateway to the Gods: Haridwar-Rishikesh''; 2004, UBS Publishers, ISBN 81-7476-460-7. * Helena Petrovna Blavatsky: [http://www.columbia.edu/itçmealaçpritchett/00generallinks/blavatsky/10baghcaves.html#hardwar Hardwar Mela]{{Lidhje e thyer}}, ''From the Caves and Jungles of Hindostan (1879–80)''. * ''1871 Report'' i Archaeological Survey of India, Alexander Cunningham. Publikuar nga Office of the Superintendent of Government Printing. kapitulli 30: Haridwar or Gangadwara. * Charles Harcourt Ainslie Forbes-Lindsay: ''India, Past and Present''; Kapitulli XVII: Himalayas, Hardwar; publikuar nga J.C. Winston, 1903. ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Haridwar|Haridwari}} * [http://haridwar.nic.in/ Official website of Haridwar district.] * {{coord|29.945|N|78.163|E|display=inline,title}} == Referime == {{Reflist|34em}} [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Qytete në Indi]] ayogmdi9orrauyu7ts1sdg4q9g1ext0 3010636 3010607 2026-07-18T15:16:42Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010636 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Haridwari, Hardwari | native_name = हरिद्वार |Gjuha vendase =hi | settlement_type = qytet | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = {{multiple image|perrow=1/2/2/2/1|total_width=309 | align = center | image1 = Haridwar Junction Railway Station (Oct 18, 2011).jpg|width1=1920|height1=1080 | image2 = Ropeway to Chandi Devi Temple, Haridwar.jpg |width2=550 |height2=413 | image3 = Chandidevi temple5.JPG |width3=3.264 | height3=2.448 | image4 = Evening view of Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg |width4=800 |height4=542 | image5 = Ganga river at haridwar.jpg | width5=3.648 | height5=2.736 | image6 = Hindu god Shiva murti statue near Ganges in Haridwar India sights culture beliefs 2015.jpg | width6=2.964 | height6=3.981 | image7 = Mansa Devi Temple, Haridwar 06.jpg | width7=2.592 | height7=3.872 | image8 = Aarti at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg | width8=2.592 | height8=1.944 | footer = Stacioni i Nyjes Hekurudhore të Haridwarit<br/>teleferiku për te Tempulli Chandi Devi; Tempulli Chandidevi<br/>pamje natën e Har-ki-Paurit; besimtarë të mbledhur për banjë të shenjtë në Gang, në Haridwar<br/>Shiva Murti pranë Gangut; Tempulli Mansa Devi<br/>Aarti te Har-ki-Pauri }} | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Shteti = {{India}} |Shteti federal = [[Uttarakand]] |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Haridwar |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 12.3 km2 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = | population_total_viti =2011 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = 310 562<ref name="census">{{cite web|title=haridwar City Polulation Census of India, 2011|publisher=Office of the Registrar General, India|date=2 mars 2002|url=http://www.census2011.co.in/census/city/28-hardwar.html|accessdate=23 gusht 2015}}</ref> <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 314 m | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = 249401 |Prefiksi = 01334 | registration_plate = Uk -08 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = {{URL|uk.gov.in}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= 29 | gjer_m= 58 | gjer_s= 0 | gjer_dr =N | gjat_g= 78 | gjat_m= 10 | gjat_s= 0 | gjat_dr = E }} '''Haridwar''' (shqiptimi:ˈhʌrɪˌdwɑ:) {{audio|Haridwar.ogg|shqiptimi audio}} i shkruar edhe ''Hardwar'' është një qytet i lashtë dhe bashki në distriktin e Haridwarit në shtetin [[india]]n të [[Uttarakand]]it. Lumi Gang, pasi rrjedh për 253 km nga burimi i tij në Gaumukh në kreshtën e Akullnajës Gangotri, hyn në Ultësirat Indo-Gangetike të Indisë Veriore për herë të parë në Haridwar, që i jep qytetit emrin e tij të lashtë Gangadvara. Haridwari konsiderohet si një nga shtatë qytetet më të shenjta ([[Sapta Puri]]) të hinduve. Sipas Samudra manthan-it,<ref name="sahaja"/> Haridwari bashkë me [[Ujjaini]]n, Nashikun dhe Prayagën (Allahabadi) është një nga katër vendet ku ranë pikat e Amritas, eliksirit të pavdekësisë, të derdhura aksidentalisht nga ena ndërsa mbaheshin nga shpendi qiellor Garuda. Kjo manifestohet në festën Kumbha Mela, që zhvillohet çdo 12 vjet në Haridwar. Gjatë Haridwar Kumbh Melas, në Haridwar mblidhen miliona pelegrinë, besimtarë dhe turistë për të kryer banjën rituale në brigjet e lumit Gang për të larë mëkatet e tyre dhe për të arritur mokshan. ''Brahma Kundi'', vendi ku ranë pikat e Amritas, është i vendosur në Har ki Pauri (që do të thotë "gjurmët e zotit"), që konsiderohet [[ghatet|ghati]] më i shenjtë në Haridwar.<ref name="Madan">Madan Gopal: India through the ages; 1990, fq. 178</ref> Haridwari është qendra administrative dhe qyteti më i madh i distriktit me po të njëjtin emër. Tashmë, qyteti është duke u zhvilluar tej rëndësisë së tij fetare, me zhvillimin e shpejtë industrial të State Industrial Development Corporation of Uttarakhand (SIDCUL) dhe pranë kompleksit të Bharat Heavy Electricals Limited si dhe të tjerave. ==Etimologjia== [[Skeda:Haridwar Aerial view.jpg|parapamje|majtas|381px|Gjarpërimi kryesor i Gangut, i njohur si ''Neel Dhara'' (majtas) dhe kanali i Gangut (djathtas), duke kaluar përmes Haridwarit]] Emri i qytetit ka dy forma në shkrimin latin: ''Hardwar'' dhe ''Haridwar''. Secili nga këta emra ka konotacionet e tij. ''Hari'' do të thotë "Perëndia [[Vishnu]]", ndërsa dwar do të thotë derë, portë. Kështu, ''Haridwar'' ka kuptimin "Porta për te Perëndia Vishnu". Në mënyrë që të arrihet Badrinathi, një nga katër ''[[Char Dhamët]]'', me një tempull të Vishnut, Haridwari është një vend i zakonshëm për të filluar udhëtimin e pelegrinëve. Prandaj është quajtur Haridwar. Nga ana tjetër, në sanskritisht, ''Hara'' do të thotë "Perëndia [[Shiva]]", ndërsa ''dwara'' "portë" ose "derë".<ref name="sahaja">[http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html About Haridwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220212723/http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html |date=20 shkurt 2018 }} Sahajaharidwar.</ref> Kështu, ''Hardwar'' ka edhe kuptimin "Porta për te perëndia Shiva". Hardwar ka qenë një vend i zakonshëm për të filluar udhëtimin e pelegrinazhit për të arritur Malin Kailash, banesa e përjetshme e Shivës, në [[Kedarnathi|Kedarnath]], [[Jyotirlingat|Jyotirlinga]] më veriore dhe një nga vendet e cirkuitit më të vogël të pelegrinazhit ''[[Char Dhamët|Char Dham]]'' dhe Gaumukh, burimi i Lumit Gang. ''Har ki Pauri'' ose ''gjurmët e perëndisë Shiva'' konsiderohet vendi më i shenjtë në Hardwar. Haridwari është i njohur edhe si shtëpia e Devi Satit dhe pallati i babait të saj, Daksha. Në kohët e lashta, qyteti është përmendur edhe si ''Gangadvara'' (गंगाद्वार), vendi ku Gangu zbret në ultësirë.<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp043.htm Gangadwára, the place where the Ganges descends to the plains ...] Sacrifice to Daksha (From the Vayu Purana.) ‘Vishnu Purana’, e përkthyer nga Horace Hayman Wilson, 1840. fq. 62, 62:2.</ref> ==Shtatë qytetet e shenjta== {{Main|Sapta Puri}} "Ayodhyā Mathurā Māyā Kāśī Kāñcī Avantikā <br /> Purī Dvārāvatī caiva saptaitā mokṣadāyikāḥ"– ''Garuda Purana I XVI .14'' ''[[Ayodhya]], [[Mathura]], Haridwari, [[Varanasi|Kashi]], [[Kanchipurami|Kanchi]], [[Ujjaini|Avantika]] dhe [[Dwarka|Dwaraka]] janë shtatë vendet e shenjta''.<ref>Stella Kramrisch, Raymond Burnier: [https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C&pg=PA3&lpg=#v=onepage&q&f=false The Hindu temple; Volume 1, fq. 3]</ref> Siç vërehet, literatura puranike përdor emri 'Maya' për Haridwarin. Gjithashtu përdorimi i ndër-ndryshueshëm i [[Puri]]t dhe [[Dwarka|Dwarakas]]. ''Garuda Purana'' liston shtatë qytete si dhënës të ''mokshas''. Haridwari thuhet se është një nga shtatë vendet më të shenjta hindu (=''kshetra'') në [[India|Indi]], me [[Varanasi]]n zakonisht të konsideruar si më të shenjtin. Një kshetra është një territor i shenjtë, një fushë e energjisë aktive, një vend ku mund të arrihet ''moksha'', çlirimi përfundimtar nga cikli i rimishërimit. ==Historia== [[Skeda:Ganga Mahabalipuram.jpg|parapamje|Princi Bhagiratha në pendesë për shpëtimin e 60 000 paraardhësve të tij.]] Në shkrimet hindu, Haridwari ka qenë përmendur në mënyra të ndryshme si Kapilasthana, Gangadvara<ref name="sacred">[http://www.sacredsites.com/asia/india/hardwar.html Places of peace and power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407083957/http://sacredsites.com/asia/india/hardwar.html |date=7 prill 2014 }} sacred sites.</ref> dhe Mayapuri. Është gjithashtu një pikë hyrëse për te [[Char Dhamët]] (katër qendrat kryesore të pelegrinazhit në Uttarakhand dmth., [[Badrinathi]], [[Kedarnathi]], Gangotri, dhe Yamunotri), kështu, shaivaitët (adhuruesit e Shivës) dhe vaishnavitët (adhuruesit e Vishnut) e quajnë këtë vend përkatësisht Hardwar dhe Haridwar, ku Hara përputhet me Shivën, ndërsa Hari me Vishnun.<ref name="sacred"/><ref name="gaze"/><ref name="history"/> Te Vanaparva e Mahabaratës, ku i dituri Dhaumya i tregon Yudhishthiras rreth tirthave të Indisë, Gangadvara, d.m.th., Haridwari dhe Kankhali, janë përmendur,<ref>[http://ignca.nic.in/cd_07006.htm Historical, Cultural and Social Perspectives]; kapitulli 3, The Cultural Dimension of Ecology, Baidyanath Saraswati, 1998, Indira Gandhi National Centre for the Arts. ISBN 81-246-0102-X. ignca.nic.in. Vanaparva (The Book of the Forest) parva e tretë, libri i Mahabharatas.</ref> teksti përmend gjithashtu se Agastya Rishi aty kreu pendesa, me ndihmën e gruas së tij, Lopamudra (princesha e Vidharbas).<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/m03/m03097.htm Lopamudra], Mahabharata;, libri 3: Vana Parva: Tirthayatra Parva: seksioni XCVII.</ref> [[Skeda:Shiva Bearing the Descent of the Ganges River, folio from a Hindi manuscript by the saint Narayan LACMA M.86.345.6.jpg|parapamje|majtas|Gangadhara, [[Shiva]] duke duke mbajtur Zbritjen e Gangut ndërsa e vështrojnë Parvati, Bhagiratha dhe Demi Nandi; rreth 1740]] I dituri Kapila thuhet se kishte një [[ashrami|ashram]] aty duke i dhënë atij emrin e tij të lashtë Kapila ose Kapilasthana.<ref name="gaze">[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_058.gif Hardwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228061617/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_058.gif |date=28 shkurt 2021 }}; The Imperial Gazetteer of India, v. 13, fq. 52.</ref> Mbreti legjendar Bhagiratha, stërnipi i mbretit Suryavanshi, Sagara (një paraardhës i Ramës),<ref>[http://www.indiantemples.com/beliefs/gangadesc.htm Story of Bhagirata]</ref> thuhet se e ka zbritur Gangun nga qielli, nëpërmjet pendesës disa vjeçare në Periudhën Satya Yuga, për shpëtimin e 60 000 paraardhësve të tij nga mallkimi i të shenjtit Kapila, një traditë e vijuar nga mijëra besimtarë hindu, që sjellin hirin e pjesëtarëve të familjeve të tyre të vdekur, me shpresën e shpëtimit.<ref>{{Cite web|url=http://www.hardwar.com/|title=Hardwar, About City|access-date=4 mars 2017|archive-date=28 gusht 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828084700/http://www.hardwar.com/|url-status=dead}}</ref> Vishnu thuhet se ka lënë gjurmët e tij në gurë, që janë vendosur në murin e sijpërm të Har Ki Paurit, ku Gangu i shenjtë i prek gjatë gjithë kohës. Haridwari qe nën sundimin e Perandorisë Maurya (322–185 p.e.s.) dhe më vonë nën Perandorinë Kushane (shekujt e I–III të e.s.). Gjetjet arkeologjike kanë provuar se në këtë rajon ekzistonte kultura e terrakotës, që daton midis viteve 1700 dhe 1200 p.e.s.<ref name="history">[http://haridwar.nic.in/history.htm#history Haridwar History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210151555/http://haridwar.nic.in/history.htm#history |date=10 dhjetor 2007 }}; faqja zyrtare e Haridwarit.</ref> Dëshmia e parë moderne e shkruar e Haridwarit gjendet në përshkrimet e udhëtarit kinez [[Xuan Zang|Hsuan Tsang]], që e vizitoi Indinë në vitin 629 të e.s.<ref name="kub">[http://www.channel4.com/life/microsites/K/kumbhmela/intro_trad.html Kumbh Mela], ''Channel 4''.</ref> gjatë mbretërimit të Harshavardhanit (590–647) e përshkruan Haridwarin si 'Mo-yu-lo', mbetjet e të cilit akzistojnë akoma në Mayapur, pak më në jug të qytetit modern. Mes rrënojave ndodhet një fortesë dhe tre tempuj, të dekoruar me skulptura guri të thyera,<ref name="gaze"/><ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ Digital Library], ''The Imperial Gazetteer of India'', Oxford, 1908, Vol.13, fq. 51.</ref> ai përmend edhe praninë e një tempulli në veri të Mo-yu-lo-së të quajtur 'Gangadvara', Porta e Gangut.<ref name="gaze"/> [[Skeda:Head of Ganges Canal, Haridwar, 1894-1898.jpg|parapamje|381px|Kreu i Kanalit të Gangut në Haridwar, rreth viteve ''1894–1898'']] Qyteti ra edhe nën sundimin e pushtuesit të Azisë Qendrore, Timur Lang (1336–1405) më 13 janar 1399.<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif&volume=2 History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506002656/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif&volume=2 |date=6 maj 2016 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 2, fq. 570.</ref> Gjatë vizitës së tij në Haridwar, Guruja i Parë sikist, Guru Nanaku (1469–1539) bëri banjë në 'Ghatin Kushawart', ku ndodhi episodi i famshëm i vaditjes së të mbjellave,<ref>[http://www.gurmat.info/sms/smspublications/gurunanakforchildren/chapter7/. Guru Nanak (for Children)&nbsp;– A New Way of Teaching]</ref><ref>[http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/tsr107.htm Life of Guru Nanak: Chapter IV], ''The Sikh Religion, Volume 1'', by Max Arthur Macauliffe (1842–1913), Oxford University Press (1909), fq. 50-52.</ref> vizita e tij tashmë përkujtohet nga një [[gurdvara]] (Gurudvara Nanakvara), sipas dy janamsakhëve sikist, kjo vizitë ndodhi në ditën e Baisakhit në vitin 1504, ndërsa më vonë ai vizitoi edhe Kankhalin në itinerarin Kotdwara në Garhwal.<ref name="janam">[http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf Janasakhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324124627/http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf |date=24 mars 2012 }}, Janamsakhis of ''Miharban'' and ''Mani Singh'', Janamsakhi Tradition, Dr. Kirpal Singh, 2004, Punjabi University, Patiala. ISBN 81-7205-311-8. www.globalsikhstudies.net.</ref> Pandët e Haridwarit janë njohur për mbajtjen e të dhënave gjenealogjike të shumicës së popullsisë hindu. Të njohur si vahi, këto regjistrime janë përditësuar gjatë çdo vizite në qytet dhe janë depozitues i pemëve të stërmëdha gjenealogjike të familjeve të Indisë Veriore.<ref name="janam"/> [[Skeda:Haridwar from opposite bank of the Ganges, 1866.jpg|parapamje|majtas|369px|Haridwari nga bregu tjetër i Gangut, 1866]] ''Ain-e-Akbari'', i shkruar nga Abul Fazali në shekullin e XVI gjatë sundimit të perandorit mogul [[Akbar]], i referohet atij si Maya (Mayapur), të njohur si Hardwar përgjatë Gangut", si një nga shtatë qytetet e shenjta hindu. Ai përmend gjithashtu se është tetëmbëdhjetë ‘kos’ (njësi matëse prej afërsisht 2&nbsp;km) gjatësi dhe një numër i madh pelegrinësh mbiledhen në ditën e 10-të të Chaitras.<ref>[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702050%26ct%3D0 Sacred Places of Pilgrimage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714022016/https://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702050%26ct%3D0 |date=14 korrik 2018 }}, ''Ain-e-Akbari'', Vol. III, fq. 306.</ref> Ai përmend edhe se gjatë udhëtimit të tij, dhe ndërsa ishte në shtëpi, perandori Akbar piu ujë nga lumi Gang, që ai e quajti 'uji i pavdekësisë'. Njerëz të veçantë ishin vendosur në Sorun dhe më vonë në Haridwar për të shpërndarë ujë, në shtamba të vulosura, kudo ku ai ishte vendosur<ref>[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60 Hardwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110920062933/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60 |date=20 shtator 2011 }}, ''Ain-e-Akbari'', Abul Fazl 'Allami, Vol. I, The A´bda´r Kha´nah. fq. 55</ref> Gjatë Periudhës Mogule, në Haridwar ndodhej vend prerje për monedhat e bakrit të Akbarit. Thuhet se Raxha Man Singh-u i [[Amer, Indi|Amberit]], hodhi themelet e qytetit të sotëm të Haridwarit dhe gjithashtu rikonstruktoi [[ghatet]] në Har Ki Pauri. Pas vdekjes së tij, hiri i tij thuhet gjithashtu se është hedhur te Brahma Kundi nga vetë perandori mogul [[Akbar]]. Thomas Coryat, një udhëtar anglez, që e vizitoi qytetin gjatë sundimit të perandorit Jahangir (1596–1627) e përmend atë si 'Haridwara', kryeqyteti i Shivës.<ref name="gaze"/> Duke qenë një nga qytetet më të lashta të gjalla, Haridwari përmendet në shkrimet e lashta hindu pasi ekzistonte që nga Periudha e [[Buda|Gautama Budës]], deri në Periudhën më të afërt Britanike. Haridwari ka një trashëgimi të pasur fetare dhe kulturore. Ai ka akoma shumë [[haveli]] dhe banesa të vjetra që përmbajnë murale elegante dhe punime të stërholluara në gurë. [[Skeda:United Provinces 1903.gif|parapamje|309px|Haridwari si pjesë e Provicave të Bashkuara, 1903]] Një nga digat kryesore në lumin Gang, Bhimgoda, është e vendosur këtu. E ndërtuar në vitet 1840, ajo e devijon ujin e Gangun në Kanalin e Gangut të Sipërm, që vadit tokat përreth. Megjithëse kjo shkaktoi përkeqësimin e rëndë të rrjedhës së ujërave të Gangut dhe është shkak i rëndësishëm për degradimin e Gangut si një lum i lundrueshëm në brendatokë, që deri në shekullin e XVIII përdorej dendur nga anijet e East India Company dhe një qytezë e lartë sa Tehri, i konsideruar qytet port i qedrës së sistemit të kanalit të Gangut është i vendosur në Haridwar. Kanali i Gangut të Sipërm u hap në vitin 1854 pasi puna filloi në prill të vitit 1842,<ref name="Ganges">[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_144.gif Upper Ganges Canal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818012140/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_144.gif |date=18 gusht 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', 1909, v. 12, fq. 138.</ref> i nxitur nga kriza e urisë së viteve 1837–38. Veçoria unike e kanalit është akuadukti gjysëm kilomtri i gjatë mbi lumin Solani në Rurki, që e ngre kanalin 25 metra mbi lumin origjinal. 'Haridwar Union Municipality' u konstitua në vitin 1868, që përfshinte fshatrat e atëhershëm të Mayapurit dhe Kankhalit. Haridwari u lidh për herë të parë me hekurudhë nëpërmjet Laksarit, nëpërmjet një linje degëzuese në 1886, kur linja hekurudhore e Awadhit dhe Rohilakhandit u zgjat nga Rurki në Saharanpur, kjo më vonë, në vitin 1900 u zgjat edhe deri në Dehradun.<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_381.gif Trade and Communications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325104628/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_381.gif |date=25 mars 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 21, fq. 375.</ref> Në vitin 1901, ai kishte një popullsi prej 25 597 banorësh dhe ishte pjesë e tehsilit Rurku, në distriktin e Saharanpurit të Provincave të Bashkuara,<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_330.gif Roorkee Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325103930/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V21_330.gif |date=25 mars 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 21, fq. 324.</ref> dhe qëndroi kështu deri në krijimin e [[Uttar Pradesh]]it në vitin 1947.<ref>[http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_059.gif History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327135608/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V13_059.gif |date=27 mars 2009 }}, ''The Imperial Gazetteer of India'', v. 13, fq. 53.</ref> Haridwari ka qenë një qendër e rëndësishme e mësimit të arteve, shkencave dhe kulturave të ndryshme. Qyteti ka një pozicion të vjetër si një burim i madh i Mjeksisë Ajurvedike, mjekimeve bimore dhe shtëpia e ‘Gurukulit’ unik (shkollë e mësimit tradicional), që përfshin Gurukul Kangri Vishwavidyalayan, që ka një kampus të madh dhe ka ndihmuar në arsimimin tradicional të llojit të vetë, që nga viti 1902. Zhvillimi i Haridwarit mori kthesë në vitet 1960, me krijimin e një tempulli të qytetërimit modern, BHEL, një 'Maharatna PSU' në vitin 1975, që solli me vete jo thjesht një bashki të vetën BHEL, Ranipur, pranë fshatit ekzistues të Ranipurit, por edhe një grup vartës në rajon. Universiteti i Rurkit, tani IIT Rurki, është një nga institutet më të vjetra dhe më prestigjoze të mësimit në fushat e shkencës dhe inxhinierisë. ==Gjeografia dhe klima== [[Skeda:Main Ganga river, before the Bhimgoda barrage, Haridwar.jpg|parapamje|majtas|358px|''Rezervati i Shpendëve Neeldhara'' në kanalin kryesor të Gangut, përpara pritës Bhimgoda, tregon edhe gjurmë të një porti të lashtë.]] Në Haridwar Gangu del nga malet për tu futur në ultësirë. Uji i tij është kryesisht i pastër dhe përgjithësisht i ftohtë, përveç stinës së shirave, gjatë të cilës nëpër të rrjedhin dhera nga rajonet e sipërme. Lumi Gang rrjedh në një seri kanalesh të ndarë nga njëri-tjetri të quajtur ishujth, shumica e të cilëve janë me pemë. Rrjedha të tjera minore janë Ranipur Rao, Pathri Rao, Ravi Rao, Harnaui Rao, Begham Nadi etj.<ref name="urban">[http://www.jnnurm.nic.in/toolkit/CDP_HARIDWAR.PDF City Development Plan: Haridwar]{{Lidhje e thyer}}, Urban Development Department, Government of Uttarakhand; fq. 20.</ref> Një pjesë e madhe e distriktit është e mbuluar me pyje dhe Parku Kombëtar Rajaji është brenda kufijve të distriktit, duke e bërë atë një destinacion ideal për jetën e egër dhe pëlqyesit e aventurës. Rajaji hyhet nëpërmjet portave të ndryshme; Porta Ramgarh dhe Porta Mohand janë brenda 25&nbsp;km të Dehradunit, ndërsa Portat Motichur, Ranipur dhe Chilla janë vetëm rreth 9&nbsp;km nga Haridwari. Porta Kunaon ndodhet 6&nbsp;km nga [[Rishikeshi]], ndërsa Porta Laldhang ndodhet 25&nbsp;km nga Kotdwara. Distrikti i Haridwarit, i shtrirë në një sipërfaqe prej rreth 2360&nbsp;km², ndodhet në pjesën më jugore të shtetit indian të [[Uttarakand]]it. Haridwari është i vendosur në lartësinë 314 metra nga niveli i detit, midis Kodrave Shivalik në veri dhe veri-lindje dhe lumit Gang në jug.<ref name="urban"/> Temperaturat: * Vera: 25&nbsp;°C&nbsp;– 44&nbsp;°C * Dimri: -2&nbsp;°C&nbsp;– 24&nbsp;°C<ref>[http://www.gmvnl.com/newgmvn/districts/haridwar/ New District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830035914/http://www.gmvnl.com/newgmvn/districts/haridwar/ |date=30 gusht 2008 }} Haridwar, www.gmvnl.com.</ref> {{Weather box | location = Haridwar | source 1 = [http://www.sunmap.eu/weather/asia/india/uttarakhand/haridwar Sunmap] | Jan high C = 20 | Feb high C = 22 | Mar high C = 27 | Apr high C = 33 | May high C = 36 | Jun high C = 34 | Jul high C = 31 | Aug high C = 30 | Sep high C = 30 | Oct high C = 29 | Nov high C = 26 | Dec high C = 22 | Jan low C = 7 | Feb low C = 9 | Mar low C = 13 | Apr low C = 18 | May low C = 21 | Jun low C = 23 | Jul low C = 23 | Aug low C = 23 | Sep low C = 21 | Oct low C = 17 | Nov low C = 11 | Dec low C = 8 | Jan precipitation mm = 72 | Feb precipitation mm = 76 | Mar precipitation mm = 78 | Apr precipitation mm = 55 | May precipitation mm = 113 | Jun precipitation mm = 296 | Jul precipitation mm = 599 | Aug precipitation mm = 568 | Sep precipitation mm = 301 | Oct precipitation mm = 102 | Nov precipitation mm = 23 | Dec precipitation mm = 91 }}} ==Regjistrat gjenealogjikë hindu në Haridwar== [[Skeda:Main bathing Ghat, Hurdwar (Haridwar), 1880s.jpg|parapamje|327px|Ghati kryesor për banjë në Haridwar, në vitet 1880.]] Sipas një zakoni të vjetër, në qytetin e shenjtë të Haridwarit janë mbajtur gjeneologjitë e hollësishme të familjeve hindu për disa breza të së shkuarës nga brahminë profesionistë hindu të njohur si ‘’panda’’, në regjistra të shkruar me dorë të kaluar nga një brez brahminësh në tjetrin. Ata janë klasifikuar sipas distrikteve origjinale dhe fshatrave të paraardhësve të dikujt me familje të veçanta brahmine të ngarkuara me regjistrat e distriktit, edhe në rastet ku distriktet dhe fshatrat stërgjyshërore janë braktisur si në [[Pakistan]], pas ndarjes së Indisë, ku hindutë mërguan në Indi. Në mjaft raste, pasardhësit e sotëm tashmë mund të jenë [[Sikizmi|sikistë]], [[Myslimanët|myslimanë]] ose të krishterë. Është e zakonshme për dikë që në këta regjistra të gjejë të dhëna deri për shtatë breza të paraardhësve të tij të mbajtur nga ''Panditët e Haridwarit''. Për shekuj kur paraardhësit hindu vizitonin qytetin e Haridwarit për ndonjë qëllim, kryesisht për pelegrinazh, kremimin e të vdekurve, ose për hedhjen e hirit të të afërmve të tyre pas kremimit në ujërat e lumit Gang, siç paracaktohet nga zakonet fetare hindu, ka qenë një zakon i vjetër të shkohej te Panditi që kishte në ngarkim regjistrin e familjes dhe të përditësonte pemën gjenealogjike të familjes me hollësi të të gjitha martesave, lindjeve dhe vdekjeve. Në Indinë e sotme njerëzit që vizitojnë Haridwarin shtangen kur Pandët i nxisin ata të vijnë dhe të përditësojnë pemën e tyre gjenealogjike. Tashmë me sistemin e familjes së bashkuar hindu që është shkëputur me njerzit që parapëlqejnë më shumë familjet bërthama. ==Demografia== {{bar box |title=Besimet në Haridwar |titlebar=#Fcd116 |left1=Feja |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|Hindutë|orange|64.27}} {{bar percent|Myslimanët|green|34.28}} {{bar percent|Të krishterët|blue|0.26}} {{bar percent|Xhainistët|pink|0.13}} {{bar percent|Të tjerët†|black|1.2}} |caption=Shpërndarja e Besimeve <br /> †<small>Përfshin Sikët (1%) dhe Budistët (<0.2%).</small> }} Sipas censusit [[india]]n të vitit 2001<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 nëntor 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> Distrikti i Haridwarit kishte një popullsi prej 1 447 187 banorësh (2001), ndërsa sipas censusit të vitit 2011 ka një popullsi prej 1 890 422 banorësh. Qyteti i Haridwarit, sipas censusit të viti 2011 ka një popullsi prej 310 562 banorësh. Meshkujt përbëjnë 54% të popullsisë, ndërsa femrat 46%. Haridwari ka një nivel mesatar alfabetizmi prej 70%, më e lartë sesa mesatarja kombëtare prej 59.5%: alfabetizmi mashkullor është 75%, ndërsa ai femëror është 64%. Në Haridwar, 12% e popullsisë është nën moshën gjashtë vjeçare. ==Mjedisi urban== {{wide image|Panorama of Haridwar City.jpg|1000px|Panoramë e qytetit të Haridwarit nga Tempulli Mansa Devi}} [[Skeda:P 20141002 165713 HDR.jpg|parapamje|264px| image_skyline e mjedisit të Gangut në perëndim]] {{wide image|Panaromic view of Har ki Pauri.jpg|1000px| image_skyline panoramike e Har ki Paurit}} ==Vende interesi == [[Skeda:Clock Tower, at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|left|327px|parapamje|Kulla e Sahatit në ''Malviya Dwip'' në Har Ki Pauri.]] [[Skeda:Evening Aarti at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|parapamje|264px| image_skyline e 'aarti' natën në ''Har Ki Pauri'']] Në traditat hindu, 'Pancha Tirtha' (pesë vendet e pelegrinazhit) brenda Haridwarit janë "Gangadvara" (Har ki Pauri), ''Kushawart-i'' (Ghati në Kankhal), ''Bilwa Tirtha'' (Tempulli Mansa Devi) dhe ''Neel Parvati'' (Tempulli Chandi Devi). Ka mjaft tempuj dhe ashramë të tjerë të vendosur brenda dhe përreth qytetit. Gjithashtu, në Haridwar alkooli dhe ushqimi jo vegjetarian nuk lejohen. ===Har Ki Pauri=== [[Skeda:The Ganga Canal Dried for Cleaning the River Bed.png|parapamje|majtas|381px|Shtrati i kanalit të Gangut i tharë për tu pastruar.]] Ky ghat i shenjtë u ndërtua nga mbreti Vikramaditya (shekulli i I p.e.s.) në kujtim të vëllait të tij Bharthari. Besohet se Bharthari shkoi në Haridwar dhe meditatoi në brigjet e Gangut të shenjtë. Kur ai vdiq, vëllai i tij ndërtoi një ghat në emër të tij, që më vonë u bë i njohur si Har Ki Pauri. Ghati më i shenjtë brenda Har Ki Paurit është Brahmakundi. Ritualet e mbrëmjes (aarti) në perëndim i ofrohen hyjneshës Ganga në Har Ki Pauri (shkallët e perëndisë Hara ose Shiva) është një përvojë mahnitëse për çdo vizitor. Kur, pas ceremonisë pelegrinët lëshojnë ‘’diya’’ (gjethe lundruese me qirinj) dhe temjan në lum, duke përkujtuar paraardhësit e tyre të vdekur është një spektakël ngjyrash dhe tingujsh. Mijëra njerëz vendosin ta ndjekin këtë ritual gjatë vizitës së tyre në Haridwar. Shumica e [[ghatet|ghateve]] të tanishme u zhvilluan gjerësisht në vitet 1800. Në natën e Dusehras ose pak ditë përpara kanali i Gangut në Haridwar thahet për të pastruar shtratin e lumit. Uji rikthehet gjatë Devalit. Besohet se gjatë Dusehras Maa Ganga shkon në shtëpinë e babait të saj dhe rikthehet pas Bhai Duj-it ose Bhai Phota-s. Për këtë arsye ujërat e kanalit të Gangut në Haridwar thahen pjesërisht gjatë natës së Dusehras dhe rilëshohen gjatë ditës së Bhai Duj-it ose Bhai Phota-s.<ref>{{Cite web|url=http://personal.carthage.edu/jlochtefeld/indiajterm/hd.html|title=Haridwar History|access-date=4 mars 2017|archive-date=27 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127111545/http://personal.carthage.edu/jlochtefeld/indiajterm/hd.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2013/20131016/dplus.htm]</ref> ===Tempulli Chandi Devi=== Tempulli i është kushtuar hyjneshës Chandi, që ulet mbi 'Neel Parvat' në bregun lindor të lumit Gang. Është ndërtuar në vitin 1929 nga mbreti i Kashmirit, Suchat Singh. Skanda Purana përmend një legjendë, në të cilën ''Chanda-Munda'', kreu i ushtrisë së mbretit demon vendor ''Shumbha'' dhe ''Nishumbha'' u vranë nga këtu nga hyjnesha Chandi, pas të cilës vendi mori emrin Chandi Devi. Besohet se statuja kryesore u vendos nga Adi Shankaracharya në shekullin e VIII. Tempulli është 3&nbsp;km larg Ghatit Chandi dhe mund të arrihet edhe nëpërmjet teleferikut. ===Tempulli Mansa Devi=== [[Skeda:Cable car to Mansa Devi Temple, Haridwar, Uttarakhand, India.jpg|parapamje|Teleferik për te ''Tempulli Mansa Devi'', Haridwar.]] I vendosur në krye të Bilwa Parvatit, tempulli i hyjneshës Mansa Devi, që do të thotë hyjnesha që përmbush dëshirat (mansa), është një destinacion turistik popullor, veçanërisht përshkak të teleferikëve, që mundësojnë pamje piktoreske të të gjithë qytetit. Tempulli kryesor bujt dy idhuj të hyjneshës, njëri me tre gojë dhe pesë krahë, ndërsa tjetri me tetë krahë. ===Tempulli Maya Devi=== I datuar nga shekulli i XI, ky tempull i lashtë i Maya Devit, ''adhishthatri devi'' (hyjnesha padrone) e Haridwarit, konsiderohet si një nga Siddhapithat dhe thuhet se është vendi ku ranë zemra dhe kërthiza e hyjneshës Sati. Është një nga pak tempujt e vjetër që gjenden akoma në Haridwar, bashkë me Tempullin Narayani Shila dhe Bhairava. ===Kankhali=== [[Skeda:Das Mahavidya temple, Daksheswara Mahadev temple.JPG|parapamje|majtas|327px|Tempulli Das Mahavidya brenda Tempullit Daksheswara Mahadev, Kankhal]] [[Skeda:Bholanath Sevashram temple by the Ganges, Haridwar.jpg|parapamje|327px|Tempulli Bholanath Sevashram pranë Gangut, Haridwar]] Tempulli i vjetër i Daksha Mahadevit i njohur edhe si Tempulli Daksheshwar Mahadev, është i vendosur në jug të qytezës së Kankhalit. Sipas teksteve hindu, mbreti Daksha Prajapati, babai i Dakshayanit, gruas së parë të Shivës, krey një jagna, në të cilën qëllimisht nuk e ftoi Shivën. Kur ajo mbërriti, ai u fye prapë nga mbreti, gjë që e bëri Satin të tërbohej dhe të vetflijohej duke u hedhur te jagna kundi. Mbreti Daksha më vonë u vra nga demoni Virabhadra, i lindur nga inati i Shivës. Por më vonë u soll përsëri në jetë nga Shiva i cili i dha kokën e një dhije. Tempulli Daksha Mahadev është një tribut për këtë legjendë. Sati Kundi, një tjetër trashëgimi mitologjike që ja vlen të vizitohet është i vendosur në Kankhal. Sipas legjendës Sati u vetëflijua pikërisht në këtë kund. ===Piran Kaliyari=== Piran Kaliyar Sharifi, i ndërtuar nga Ibrahim Lodi, sundues i Delhit, është 'dargah-a' e [[Hazreti]] Alauddin Sabir Kaliyarit, një shenjt [[Sufizmi|sufi]] i shekullit të XIII i urdhërit Chishti (i njohur edhe si Sarkar Sabir Pak), në fshatin Kaliyar, 7&nbsp;km. nga Rurki,<ref>[http://www1.timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40144201.cms Piran Kaliyar]{{Lidhje e thyer}}, Times of India, 13 mars 2003.</ref> është vizituar nga besimtarë nga e gjithë bota, gjatë festave të përvitshme 'Urs', që festohen nga dita e parë që shihet hëna deri në ditën e 16-të të muajit [[Rebi el-Evvel]], të [[Kalendari hixhri|kalendarit islam]]. ===Neel Dhara Pakshi Vihar=== Rezervati i shpendëve është i vendosur gjatë rrjedhës kryesore të Gangut, ose Neel Dhara, në Pritën Bhimgoda, është një parajsë për vëzhguesit e shpendëve pasi është shtëpia e shumë shpendëve shtegtarë gjatë stinës së dimrit. ===Ujëmbledhësi Bhimgoda=== Ky ujëmbledhës është i vendosur në një largësi rreth 1&nbsp;km nga Har Ki Pauri. Thuhet se ndërsa Pandavët ishin duke shkuar në [[Himalajet|Himalaja]] nëpërmjet Haridwarit, princi Bhima nxori ujë nga shkëmbinjtë duke ngjeshur gjunjët e tij (goda) në tokë. ===Tempulli Dudhadhari Barfani=== Pjesë e [[ashrami]]t të Dudhadhari Barfani Babas, ky kompleks tempullor në mermer të bardhë është një nga tempujt më të bukur në Haridwar, veçanërisht tempujt e Rama-Sitas dhe Hanumanit. ===Tempulli Sureshvari Devi=== [[Skeda:Chilla.jpg|parapamje|majtas|327px|Haridwar, Vargu Chilla, Parku Kombëtar Rajaji]] Tempulli i hyjneshës Sureshwari, i vendosur në mes të Parkut Kombëtar Rajaji. Qetësia dhe besimi e bëjnë këtë tempull shtëpinë e adhuruesve, shenjtëve etj. I vendosur në rrethinat e Haridwarit në Ranipur dhe për vajtur duhet leje nga rojet e pyllit. Vendndodhja e tempullit është përtej territorit të Bharat Heavy Electricals Limited, Haridwar. ===Pawan Dhami=== Një tempull modern, i bërë tërësisht me pjesë [[xhami]], Pawan Dhami është tashmë një destinacion popullor turistik. Kompleksi tempullor u ndërtua nga përpjekjet e Swami Vedantanand Maharaj-it dhe istituti i vendosur aty është duke u rritur nën udhëheqjen e tij. Njerëzit nga Moga në Panxhab kanë bërë përpjekje të konsiderushme dhe para për të ngritur këtë vend. === Mandiri Bharat Mata === Mandiri Bharat Mata është tempull shumë-katësh kushtuar ''Bharat Matas'' (Nëna Indi). ''Mandiri Bharat Mata'' u inaugurua më 15 maj 1983 nga Indira Gandhi në brigjet e lumit Gang. Është i vendosur pranë ''Ashramit Samanvaya'' dhe është tetë kate me një lartësi prej 54.9 m. Çdo kat paraqet një periudhë të Historisë Indiane, nga ajo e [[Ramajana|Ramajanës]] deri në pavarsinë e Indisë. Në katin e parë është statuja e ''Bharat Matas''. Kati i dytë është ''Mandiri Shur'', kushtuar heronjve të shquar të Indisë. Kati i tretë është ''Mandir Matri'' kushtuar arritjeve të grave të shquara të Indisë si Radha, Mira Bai, Savitri, Draupadi, Ahilya, Anusuya, Maitri, Gargi etj. Shenjtë të ndryshëm nga besime të ndryshme, duke përfshirë [[Xhainizmi]]n, [[Sikizmi]]n dhe [[Budizmi]]n janë paraqitur në katin e katërt të ''Mandirit Sant''. Salla e mbledhjes me muret paraqet bashkëjetesën simbolike të të gjitha feve të praktikuara në Indi dhe duke e protretizuar historinë dhe bukurinë në provinca të ndryshme, është i vendosur në katin e pestë. Në katin e gjashtë mund të shihen forma të ndryshme të hyjneshës [[Shakti]], ndërsa kati i shtatë i është kushtuar të gjitha mishërimeve të Vishnut. Kati i tetë mban faltoren e Shivës nga i cili besimtarët arrijnë një pamje panoramike të [[Himalajet|Himalajave]], Haridwarit dhe të gjithë kompleksin e ''Sapta Sarovarit''. Tempulli u ndërtua nën ish Shankaracharya Maha-Mandleshwar Swami Satyamitranand Giri Maharaj. Që me fillimin e fondacionit Swami Satyamitranand në vitin 1998, janë hapur mjaft degë, përkatësisht në Renukut, Jabalpur, Jodhpur, Indore dhe Ahmedabad. ===Shopingu=== [[Skeda:Shiva statue by the Ganges, across Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|parapamje|Statujë e Shivës pranë Gangut, përgjatë Har Ki Paurit, Haridwar]] Vende të famshme për shoping janë Pazari Bara, Pazari Moti, Rruga e Sipërme, Ranipur Mor, Jwalapur. Turistët zakonisht blejnë sende fetare dhe zbukurime të shtrenjta. Përmes Haridwarit ka shumë dyqane ku mund të blihen sende fetare që variojnë nga zbukurime Rudraksha, piktura fetare dhe statuja hyjnish deri te kaseta muzikore me këngë të rimiksuara fetare dhe bhajan-ë. Veshjet janë një tjetër tërheqje e rëndësishme shopingu për vendasit. ===Ashrami Sapta Rishi dhe Sapta Sarovari=== Një vend piktoresk pranë Haridwarit, ku thuhet se kanë medituar shtatë të ditur të mëdhenj ose Saptarishi, përkatësisht Kashyapa, Vashishtha, Atri, Vishwamitra, Jamadagni, Bharadwaja dhe Gautama Maharishi. Besohet gjithashtu se në këtë vend Gangu e ndau veten në shtatë rrjedha që të mos shqetësonte rishit. ===Parad Shivalinga=== E vendosur në Ashramin Harihar në Kankhal. Parad Shivalinga (Shivalinga e Mërkurrit) që peshon rreth 150&nbsp;kg dhe pema Rudraksha janë tërheqjet kryesore këtu. === Ashrami Ramanand === I vendosur në Shravan Nath Nagar të qyteti pranë stacionit hekurudhor, ky është [[ashrami]] kryesor i Ramanand Sampraday-t në Haridwar. Drejtuesi i këtij ashrami është Mahant Bhagwan Das. === Ashrami Anandamayi Maa === I vendosur në Kankhal, një nga pesë zonat e Haridwarit, ashrami bujt faltoren samadhi të Sri Anandamoyi Ma-së (1896–1982), një shenjt i shquar i Indisë. ===Shantikunj=== [[Skeda:Patanjali center.jpg|parapamje|majtas|327px|Ngrehina kryesore e Pantanjali Yogpithës, Haridwar]] Shantikunj-i ësthë qendra e oranizatës së famshme shpirtërore dhe shoqërore All World Gayatri Pariwar (AWGP) e krijuar nga Pandit Shriram Sharma Acharya. Është e vendosur në një largësi prej 6 kilometrash nga stacioni hekurudhor i Haridwarit në drejtim të Rishikeshit/Dehradunit në Autostradën Kombëtare 58. Në brigjet e Gangut të shenjtë dhe midis vargut Shivalik të Himalajave, ai është gjithashtu një vend tërheqjeje për turistët ashtu si dhe për kërkuesit e udhëheqjes shpirtërore. ===Patanjali Yogpitha (kartel)=== Patanjali Yogpitha është e vendosur në Autostradën Haridwar-Delhi. Ky është një institucion yoga dhe qëndër kërkimore e Swami Ramdevit. Çdo ditë mijëra njerëz vijnë këtu për yoga dhe qëllime të tjera. === Mandiri Shri Chintamani Parshwnath Xhain Shvetambar === Ky tempull u ndërtua në vitin 1990 nga shenjti xhainist Shri Padam Sagar Suri. Tempulli është ndërtuar me gurë Jaisalmeri në stilin Xhainist të Arkitekturës. Mulnajaku i këtij tempull është një idhull në ngjyrë të zezë i Chintamani Parshwnath Bhagwan-it në posturën Padmasana. Idhujt e Shri Parshv Yakshas dhe Mata Padmavatit ndodhen në të dy anët e idhullit kryesor. Ndodhet edhe një idhull i Rishabhanathas i bërë prej mermeri të bardhë. Pranë këtij tempulli ndodhet një tempull i vogël i Shri Ghantakaran Mahavir Ji-së dhe ‘charan-paduka’ (gjurmët). Tempulli ka gjithashtu një [[dharamshala]] për strehimin e rreth 1000 pelegrinëve në të njëjtën kohë.<ref>{{Cite web|url=http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=2596&cat=40&subcat=123&subsubcat=43|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=4 mars 2017|archive-date=27 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827215650/http://www.jainsamaj.org/rpg_site/literature2.php?id=2596&cat=40&subcat=123&subsubcat=43}}</ref><ref>http://www.haridwarrishikeshtourism.com/haridwar-temples.html</ref><ref>https://jinalay.wordpress.com/2016/01/18/shri-chintamani-parshwnath-jain-shwetambar-mandir-haridwar-uttarkhand/</ref> ==Institucionet arsimore== ===Universiteti Gurukul Kangri=== I vendosur në Kankhal, në brigjet e lumit Gang, Universiteti Gurukul Kangri është një nga universitetet më të vjetra në [[India|Indi]], i themeluar në vitin 1902 nga Swami Shraddhananda (1856–1926), sipas parimeve të Swami Dayananda Saraswatit, themeluesit të Arya Samaj-it. Është vizituar nga prijësi i British Trade Union, Charles Freer Andrews dhe kryeministri britanik, Ramsay MacDonald, për të studiuar sistemin unik të arsimit Gurukul. Këtu, Literatura e lashtë Vedike dhe Sanskritishte, [[Ayurveda]] dhe filozofia janë pjesë e kurrikulumit përkrahë shkencave moderne dhe gazetarisë. 'Muzeu i tij Arkeologjik', (krijuar në 1945) bujt disa statuja, monedha, piktura dhe artifakte të rralla, duke filluar nga Kultura [[Harappa]] (~2500–1500 p.e.s.). [[Mahatma Gandi]] e vizitoi kampusin e tij tre herë dhe qëndroi në të kampusin e tij të qetë dhe të shpërndarë për një kohë të gjatë, në mënyrë të veçant gjatë Kumbh melas së vitit 1915, pasuar nga një vizitë në vitin 1916, kur më 20 mars, ai foli në përvjetorin e Gurukulit. ===Dev Sanskriti Vishwavidyalaya=== E krijuar në vitin 2002 nga akti i Qeverisë së Uttarakandit, është një universitet plotësisht rezidencial. I menaxhuar nga Shri Vedmata Gayatri Trust, Shantikunj, Haridwar (qendra e ‘All World Gayatri Pariwar’), ai jep diploma dhe certifikata kursesh në fusha si shkenca yogike, terapia alternative, kultura indiane, turizmi, menaxhimi rural, teologji, këshillim shpirtëror etj. Ai ofron kurse të mësimit në distancë. ===Universiteti Sanskrit i Uttarakhandit=== I krijuar nga Qeveria e Uttarakandit është universiteti kushtuar studimeve të shkrimeve dhe librave të lashtë sanskrit. Kurrikulumi i tij mbulon edhe ritualet hindu, kulturën dhe traditat dhe krenohet për një ndërtesë të frymëzuar nga [[Arkitektura e tempujve hindu|Stili i lashtë arkitekturor hindu]]. ===Kolegji Chinmaya=== I vendosur në Shivalik Nagar, 10&nbsp;km nga qyteti i Haridwarit, është një nga kolegjet shkencore në Haridwar. ===Kolegje të tjerë === Në Haridwar ndodhen dy kolegje shtetërore ajurvedikë dhe spitale, njëri është Kolegji Ajurvedik Shtetëror Rishikul, ndërsa tjetri është Kolegji Ajurvedik Gurukul. ===Shkolla të tjera=== * Campion School ICSE * Angels' Academy Senior Secondary School- Baharabad * Vidya Mandir Senior Secondary School Sector - 1 BHEL * Vidya Mandir Senior Secondary School Sector - 5 BHEL * Bal Bharti Senior Secondary School Sector - 4 BHEL * Gyan Deep School Sector - 4 BHEL * Bal Bhawan Sector - 1 BHEL * St. Mary's Senior Secondary School * Bhagirathi Vidyalaya Senior Secondary CBSE School, Haripurkalan * Delhi Public School, Haridwar * D.A.V. Centenary Public School * Kendriya Vidyalaya 1 & 2, B.H.E.L. Haridwar * Pannalal Bhalla Municipal Inter College * Arya Inter College * Holy Ganges Public School * School of Computer Education, B.H.E.L. Haridwar * Shivedale School * Gayatri Vidyapeeth * Whizzkid International School. * Bal Mandir Senior Secondary School Sector - 1 BHEL * The Wisdom Global School, Jwalapur * Swami Hariharanand Public School, Kankhal ==Zona të rëndësishme brenda qytetit== *'''Bashkia Bharat Heavy Electrical Limited, Ranipur, Ranipur''' Kompleksi i Bharat Heavy Electricals Limited, një ndërmarrje e sektorit publik maharatna është e shtrirë përgjatë një sipërfaqeje prej 12&nbsp;km². Fabrika kryesore konsiston në dy divizione: Heavy Electricals Equipment Plant (HEEP) dhe Central Foundry Forge Plant (CFFP). Së bashku ata punësojnë mbi 8000 punëtorë të kualifikuar. Kompleksi është i ndarë në gjashtë sektorë duke ofruar shërbime të shkëlqyera rezidenciale, shkollimi dhe mjeksore. *'''Bahadrabad&nbsp;– 7&nbsp;km.''' Është i vendosur në Autostradën Kombëtare Haridwar–Delhi në një largësi prej 7&nbsp;km nga Haridwari. Në afërsi, në fshatin Pathri, qëndron Prita Bhimgoda, e ndërtuar mbi Kanalin e Sipërm të Gangut në 1955. Ajo ka gjithashtu një zyrë të zhvillimit të bllokut, përgjegjëse për shumë fshatra të zhvilluar (p.sh. Khedli, Kisanpur Rohalki, Atmalpur Bongla, Sitapur, Alipur, Salempur). *'''SIDCUL&nbsp;– 5&nbsp;km.''' Një zona industriale masive, e shtrirë mbi 823.8 ha, e zhvilluar nga State Industrial Development Corporation of Uttarakhand (SIDCUL), një trup e qeverisë shtetërore. Me mbërritjen e sipërmarrjeve të mëdha si ITC, Hindustan Unilever Limited, Dabur, Mahindra & Mahindra, Havells and Kirby, SIDCUL është programuar për të zhvilluar në një tjetër bashki industriale brenda qytetit. 3&nbsp;km larg nga Autostrada Kombëtare Delhi-Hardwar, SIDCUL gjendet pranë bashkisë BHEL, një bashki e rëndësishme e sektorit publik. *'''Jwalapur''' Një pjesë e vjetër e qytetit, Jwalapur-i është qendra financiare dhe industriale e qytetit, dhe tani një qendër e rëndësishme për tregtinë dhe shopingun e vendasve. Qyteza daton nga viti 1700. Kjo qytezë u quajt Mohamed Pura dhe sundohej nga një drejtues [[myslyman]] vendor. Në vitet 1600 familja e Sisodia nga Mewar-i, pasardhës të Rana Pratap-it, që ikën nga pushtimi Mogul, erdhën për tu ngulitur në rrethinat e Haridwarit. Familjet jetonin qetësisht për pothuaj një brez për të shmangur zbulimin. Vendasit ua ndryshuan mbiemrin në Mehta. Besohet fortësisht se në fillim të 1700-ës mehtat shpërngulën sunduesin mysliman dhe e riemërtuan qytezën Jwalapur. Kjo familje për pasojë u ngulit në Jwalapur dhe u martuan me popullsinë vendore. *'''Diga Cheela''' Një vend i mirë pikniku me një digë dhe një liqen artificial. Këtu mund të vërehen elefantë dhe kafshë të tjera të egra. *'''Shivalik Nagar''' Është një nga zonat më të reja dhe më të mëdha rezidenciale të Haridwarit. Është e ndarë në komplekse të ndryshme. Fillimisht u zhvillua si një zonë rezidenciale për punëtorët e BHEL, por me hyrjen e SIDCUL-it, popullsia dhe veprimtaria financiare u zhvillua me shpejtësi në zonë për shkak të afërsisë. ==Transporti== [[Skeda:Haridwar Holy Ganges En Route Milestone.jpg|parapamje|Gur Mileje përgjatë rrugës së Haridwarit]] [[Skeda:Haridwar Railway station.JPG|parapamje|majtas|327px|Stacioni Hekurudhor i Haridwarit]] Haridwari është qendra administrative e distriktit me të njëjtin emër dhe ka një lidhje të mirë me qytetet e tjera të distriktit dhe shtetit të [[Uttarakand]]it. ===Rrugor=== Autostrada Kombëtare 58, midis Delhit dhe Kalimit Mana kalon përmes Haridwarit duke e lidhur atë me Ghaziabadin, Meerut-in, Muzzafarnagar-in, Rurkin dhe [[Badrinathi]]n dhe Autostrada Kombëtare 74 që fillon nga Haridwari e lidh atë me Kashipurin, Kichhan, Naginan, Pilibhit-in dhe Bareilly-n. Haridwari është i lidhur mirë me qytetet kryesore me linja autobusësh. Autobusët nga Delhi për në Haridwar janë të disponueshëm më shumë se 150 autobusa në ditë. ===Hekurudhor=== Stacioni Hekurudhor i Haridwarit është nën kontrollin e zonës hekurudhore veriore të Hekurudhave Indiane. Ai ka lidhje të drejtpërdrejta me qytetet kryesore të [[India|Indisë]] si [[Kalkuta]], Delhi, [[Bombeji]], [[Jaipuri]], Ahmedabadi, [[Patna]], [[Gaya]], [[Varanasi]], Allahabad, Bareilly, [[Laknau]], [[Puri]] dhe qytetet kryesore të Indisë Qendrore, përkatësisht Bopali, Indore, Khandwa dhe Itarsi. ===Ajror=== Aeroporti më i afërt kombëtar është Aeroporti Jolly Grant në Dehradun, që është i vendosur 35&nbsp;km nga Haridwari. Ndërsa aeroporti më i afërt ndërkombëtar është Aeroporti Ndërkombëtar Indira Gandhi në [[New Delhi]]. ==Industria== Haridwari është duke u zhvilluar me shpejtësi si një qendër e rëndësishme industriale e [[Uttarakand]]it që kur agjencia e qeverisë së shtetit, SIDCUL u vendos në vitin 2002, duke krijuar Pronat e Integruara Industriale në një distrikt që tërheq shumë shtëpi të rëndësishme industriale, që janë duke krijuar shërbime manifakture në zonë. Haridwari ka një zonë të lulëzuar industriale të vendosur në rrugën anësore, duke përshfirë kryesisht njësi dytësore të PSU dhe BHEL, që u vendos këtu në vitin 1964 dhe që aktualisht punëson mbi 8000 persona. ==Shiko edhe == *[[Sapta Puri]] *[[Mathura]] *[[Dwarka]] *[[Ayodhya]] *[[Varanasi]] * [[Kanchipurami]] * [[Ujjaini]] ==Bibliografia== * {{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year=1990|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}} * {{Cite book|author1=Stella Kramrisch|author2=Raymond Burnier|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|title=The Hindu temple|volume=1|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=1976|ISBN=8120802233, 9788120802230}} * {{Cite book|url=http://www.sacred-texts.com/hin/maha/index.htm|title=Mahabharata|publisher=Internet Sacred Text Archive|translator=Kisari Mohan Ganguli (1883 -1896)|author=Krishna-Dwaipayana Vyasa}} * {{Cite book|url=http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/index.htm|title=The Sikh Religion|volume=1|1909|author=Max Arthur MacAuliffe|publisher=Oxford University Press}} * {{cite book|url=http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf|format=pdf|title=Janamsakhi Tradition|author=Kirpal Singh|year=2004|publisher=Punjabi University, Patiala|ISBN=81-7205-311-8|work=www.globalsikhstudies.net|accessdate=4 mars 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324124627/http://www.globalsikhstudies.net/pdf/janamsakhi.pdf|archivedate=24 mars 2012|url-status=dead}} * {{cite book|url=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60|title=''Ain-e-Akbari''|author=Abul Fazl 'Allami|language=fa|translator=Heinrich Blochmann dhe kolonel Henry Sullivan Jarrett|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Kalkuta|date=1873–1907|accessdate=4 mars 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110920062933/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702015%26ct%3D48%26rqs%3D60|archivedate=20 shtator 2011|url-status=dead}} ==Lexime të mëtejshme== * Rupinder Khullar, Reeta Khullar: ''Gateway to the Gods: Haridwar-Rishikesh''; 2004, UBS Publishers, ISBN 81-7476-460-7. * Helena Petrovna Blavatsky: [http://www.columbia.edu/itçmealaçpritchett/00generallinks/blavatsky/10baghcaves.html#hardwar Hardwar Mela]{{Lidhje e thyer}}, ''From the Caves and Jungles of Hindostan (1879–80)''. * ''1871 Report'' i Archaeological Survey of India, Alexander Cunningham. Publikuar nga Office of the Superintendent of Government Printing. kapitulli 30: Haridwar or Gangadwara. * Charles Harcourt Ainslie Forbes-Lindsay: ''India, Past and Present''; Kapitulli XVII: Himalayas, Hardwar; publikuar nga J.C. Winston, 1903. ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Haridwar|Haridwari}} * [http://haridwar.nic.in/ Official website of Haridwar district.] * {{coord|29.945|N|78.163|E|display=inline,title}} == Referime == {{Reflist|34em}} [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Qytete në Indi]] rzzxzz0ehrog7e2c55n371t44t8hjxi 0 212654 3010608 2965151 2026-07-18T15:10:53Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010608 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Dwarka | native_name = દ્વારકા |Gjuha vendase =gu | settlement_type = qytet | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Dwarakadheesh Temple.jpg | image_caption = Bregdeti i Dwarkas me Tempullin Dwarakadhish në sfond <!--Administrimi territorial--> |Shteti = {{India}} |Shteti federal = [[Guxharat]] |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Devbhoomi Dwarka |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 38 873 | population_total_viti =2011 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 0 | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = GJ |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = {{URL|gujaratindia.com}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 22.23 |gjatësia = 68.97 }} '''Dwarka''' ({{audio|Dwarka.ogg|shqiptimi}}) është një bashki e distriktit Devbhoomi Dwarka në shtetin veri-përdimor të [[Guxharat]]it në [[India|Indi]]. Është i vendosur në bregun perëndimor të Gadishlullit Okhamandal në bregun e djathtë të lumit Gomti. Në vitin 2011, kishte një popullsi prej 38 873 banorësh. Dwarka është një nga katër vendet e shenjta të pelegrinazhit hindu [[Chardhamët|Chardham]] dhe një nga [[Sapta Puri]]t, shtatë qytetet e lashta më të shenjta të Indisë. Dwarka identifikohet shpesh me mbretërinë Dwaraka, mbretëria e lashtë e [[Krishna|Krishnës]], si dhe besohet se ka qenë kryeqyteti i parë i [[Guxharat]]it. [[Tempulli Dwarkadhish]] në qytet kushtuar Krishnës u ndërtuar fillimisht rreth 2 500 vjet më parë, por u shkatërrua nga sunduesit Mahmud Begada, sulltani i Guxharatit dhe u rindërtua në vijim në shekullin e XVI. Tempulli është gjithashtu vendndodhja e [[Dvaraka Pitha|Dwaraka mathas]], e quajtur edhe ''Sharada Matha/Pitha'' dhe "Pitha perëndimore",<ref name="nn">{{Citation|year=1964|title=Sarada pitha pradipa, Volumes 4-6|publisher=Indological Research Institute, Dwārka|url=https://books.google.co.uk/books?id=kV45AAAAIAAJ&dq=dwarka+temple+destroyed&focus=searchwithinvolume&q=dwarka+temple+destroyed|page=12}}</ref><ref group="Shënimi" name="Saradha"></ref> një nga katër ''pithat'' ([[Sanskritisht]]: "qendër fetare") e krijuar nga Adi Shankaracharya. Si një qendër e rëndësishme pelegrinazhi për hindutë, Dwarka ka mjaft tempuj të shquar, duke përfshirë Tempullin Rukmini Devi, Ghatin Gomti dhe Bet Dwarkan. Në skajin e tokës së Dwarkës ndodhet edhe një far. Ekonomia e Dwarkas bazohet fortësisht te pelegrinazhi dhe turizmi por mbështetet edhe nga prodhimi i melit, gisë (gjalp i përpunuar), farat vajore dhe kripa, që transportohen nëpërmjet portit të saj. Në vitin 2011 nga Qeveria e Guxharatit u propozua një plan zhvillimi afat-gjatë, me investimin e 830 milionë rupive për të ripërtërirë qytetin e Dwarkës dhe për të ndërtuar një urë që lidh qytetin me Okhan dhe Bet Dwarkan. Janmashtami është festa kryesore që kremtohet gjatë gushtit dhe shtatorit. Sharda Peeth Vidya Sabha është një shoqëri arsimore e sponsorizuar nga Sharda Pitha, që ka një kolegj artistik në Dwarka. Dwarka u zgjodh si një qytet trashëgimie nga iniciativa e Qeverisë Indiane Heritage City Development and Augmentation Yojana (HRIDAY). ==Historia== ===Traditat Puranike === [[File:Dwarkadish-temple-gujarat.jpg|thumb|327px| image_skyline e Tempullit Dwarka Jagat nga hyrja e qytetit]] [[File:Dwarka.jpg|right|thumb|Pikturë që paraqet Dwarkën, realizuar gjatë sundimit të [[Akbar]]it, Smithsonian Institution]] Dwarka besohet se ka qenë kryeqyteti i parë i [[Guxharat]]it.<ref name="Desai285">Anjali H. Desai: [https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA285 India Guide Gujarat]; 2007, fq. 285</ref> Emri i qytetit në sanskritisht do të thotë "Porta e parajsës", ku ''dwar'' do të thotë "portë" ndërsa ''ka'' i referohet "[[Brahma]]s".<ref name="Sridharan7">K. Sridharan: [https://books.google.com/books?id=9PiwJF7V4EQC&pg=PA7 Sea: Our Saviour]; 2000, fq. 7</ref> Dwarka është përmendur përgjatë historisë së saj si "Mokshapuri", "Dwarkamati" dhe "Dwarkavati".<ref name="Dwar"/> Ajo është përmendur në eposin e hershëm parahistorik të ''[[Mahabarata|Mahabaratës]]''.<ref name="Sridharan7"/> Sipas legjendës, [[Krishna]] u vendos këtu pasi mundi dhe vrau dajën e tij, Kansa në [[Mathura]].<ref>{{cite journal|title=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|url=https://books.google.com/books?id=QmxEAQAAMAAJ|year=1910|publisher=The Branch}}</ref> Kjo ngjarje mitologjike e mërgimit të Krishnës në Dwarka nga [[Mathura]] është e lidhur ngushtë me Kulturën e Guxharatit.<ref>A. Yagnik & S. Sheth: [https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4 The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond]; 2005, fq. 3</ref> Krishna thuhet gjithashtu se ka pretenduar 12&nbsp; yojana ose 96&nbsp;km² tokë nga deti për të krijuar Dwarkën.<ref name="Under">{{Cite journal|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|format=pdf|title=Special Section: Underwater Cultural Heritage: An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|accessdate=14 prill 2015|journal=Current Science Journal|archive-date=24 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124034109/https://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|url-status=dead}}</ref> Është diskutuar se Dwarka u krijua nga Arjanët si kryeqendra e Saurashtras gjatë Periudhës Puranike. Yadavat, që kishin mërguar nga [[Mathura]], krijuan mbretërinë e tyre këtu, kur qyteti ishte i njohur si "Kaushathali". Ishte gjatë kësaj periudhe që qyteti iu nënshtrua rindërtimit dhe u emërtua Dwarka.<ref>Prakash M. Apte: [https://books.google.com/books?id=_hVk80LsGVkC&pg=PA25 The Building of Gandhinagar: New Capital of Gujarat, India]; 2012, fq. 25, 37</ref> Një popullsi miqësore e Ahirëve i kërkoi gjithashtu Krishnës të vendosej në Dwarka kur ai vendosi, pasi luftoi Jarasandhan, mbretin e Magadhës, për tu tërhequr nga [[Mathura]]. Mbretëria, e njohur edhe si Mbretëria Ahir ose Yadav, u krijua nga Krishna dhe lulëzoi duke e zgjeruar pushtetin e saj.<ref>S. D. S. Yadava: [https://books.google.com/books?id=p69GMA226bgC&pg=PA160 Followers of Krishna: Yadavas of India]; 2006, fq. 160</ref> Thuhet se Krishna e drejtonte administratën e mbretërisë së tij që nga Dwarka, ndërsa bashkë me familjen e tij jetonte në Bet Dwarka.<ref name="Places">{{cite book|title=Pilgrim Places of India|url=https://books.google.com/books?id=tygzN5FvSKgC&pg=PA30|publisher=Ocean Books|isbn=978-81-87100-41-6|page=36}}</ref> ===Dëshmitë arkeologjike=== Archaeological Survey of India ka kryer studimet arkeologjike në Dwarka, si në tokë ashtu dhe në Detin Arabik. Studimet e para të kryera në tokë në vitin 1963 zbuluan shumë artifakte.<ref name="Subramanian">{{Cite web|author=T.S. Subramanian|url=http://www.hindu.com/2007/02/23/stories/2007022301242200.htm|title=Significant finds at Dwaraka|date=23 shkurt 2007|accessdate=14 prill 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=24 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224105526/http://www.hindu.com/2007/02/23/stories/2007022301242200.htm|language=en|url-status=dead}}</ref> Gërmimet e kryera në dy site pranë detit në Dwarka nxorën në dritë vendbanime të mbuluara nga uji, një bankinë guri dhe ankora trekëndore guri me tre vrima. Vendbanimet janë në formën e mureve të jashtme dhe të brendshme dhe kulla fortifikimi. Nga klasifikimi tipologjik i ankorave është konkluduar se Dwarka ka pas lulëzuar si një port gjatë periudhës së Mbretërive të Mesme të Indisë.<ref name="Under"/> Erozioni bregdetar ka qenë me gjasa shkaku i shkatërrimit të çfarë ishte një port i lashtë.<ref>{{cite journal|last=Gaur|first=A.S.|author2=Sundaresh and Sila Tripati|title=An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|journal=Current Science|year=2004|volume=86|issue=9|accessdate=28 shkurt 2014}}</ref> Dwarka është përmendur në mbishkrimin e bakrit të datuar nga vitit 574 i e.s. i Simhadityas, ministri i Dinastisë Maitraka i Vallabhit. Ai ishte djali i Varahdas, mbretit të Dwarkas. Ishulli i afërt i Bet Dwarkas është një vend pelegrinazhi fetar dhe një sit i rëndësishëm arkeologjik i [[Qytetërimi i Luginës së Indusit|Periudhës së vonë Harapane]], me datim termoluminishent nga viti 1570 p.e.s.<ref>Upinder Singh: [https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA181 A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century]; 2008, fq. 222</ref> ===Historia e hershme=== Në vitin 200 të e.s., mbreti Vasudev II i Dwarkas u mund nga Mahakshatriya Rudradama. Me vdekjen e Rudradamas, gruaja e tij, Dheeradevi, ftoi vëllain e tij Pulumavi, duke kërkuar udhërrëfim për të sunduar. Rudradama kishte përqafuar sektin Vaishnavit dhe adhuronte Krishnën në Dwarka. Vajranabha, pasuesi i tij, ndërtoi një [[çhatri]] (një monument në formë ombrelle) dhe vendosi një idhull të Krishnës në të.<ref name="Dwarkadish">{{Cite web|url=http://www.dwarkadhish.org/jagad-mandir/little-history/|language=en|title=The Brief History of Trelokya Jagad Mandir|accessdate=17 shtator 2015|publisher=Dwarkadish.org}}</ref> Një dëshmi mbishkrimore atribuar Garulaka Simhadityas, djalit të Varahdas, mbretit të Dwarkas, e shkruar mbi një pllakë bakri, dataur nga viti 574 i e.s., u gjet në Palitana. Shkrimtari grek i ''Periplus i Detit Eritreas'' i referohet një vendi të quajtur Baraca, që është interpretuar si Dwarka. Një referencë e bërë te Gjeografia e Ptolemeut e identifikon Barake-n si një ishull në Gjirin Kanthil, që është menduar se nënkupton Dwarkën.<ref name="Under"/> Një nga katër dhamët (qendra fetare), që u krijuan nga Adi Shankaracharya (686–717) në katër këndet e vendit, u krijua si një qendër monastike në një kohë kur rryma kryesore e [[Hinduizmi]]t ishte akoma e pa pranuar; ajo bënte pjesë në Kompleksin Tempullor të Dwarkës.<ref name="Desai285"/><ref>Norbert Brockman: [https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC&pg=PA94 Encyclopedia of Sacred Places]; 2011, fq. 94</ref> Në vitin 885, tempulli u rikonstruktua nga Shree Nrushinhaashrma, kreu i "Shreemad Jagatguru Shankaracharya Pithës".<ref name="Dwarkadish"/> ===Nga mesjeta deri tani=== Në vitin 1241, Mohamed Shah e pushtoi Dwarkën dhe e dëmtoi tempullin. Gjatë kësaj beteje, u vranë pesë brahminë (Virajee Thakar, Nathu Thakar, Karasan Thakar, Valjee Thakar dhe Devasee Thakar), që luftuan kundër tij dhe u nderuan si dëshmorë. Pranë tempullit, në nder të tyre u ndërtua një faltore që është e njohur si "Panch Peer", që është një emër me origjinë myslimane.<ref name="Dwarkadish"/> Në vitin 1473, qytetin e plaçkiti dhe shkatërroi tempullin e Dwarkës Sulltani i Guxharatit Mahmud Begada.<ref>Sailendra Sen: A Textbook of Medieval Indian History; 2013, fq. 115</ref><ref>A. Yagnik & S. Sheth: [https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4 The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond]; 2005, fq. 50</ref> Mandiri Jagat ose Tempulli Dwarakadhisa u rindërtua më vonë.<ref name="Brit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç174909/Dwarka|language=en|title=Dwarka|accessdate=19 prill 2015|publisher=Encyclopedia Britannica}}</ref> Vallabha Acharya e mori idhullin e Dwarkadhish-it, që nderohej nga Rukmini. Ai e fsheu atë në një [[Puset e shkallëzuar|Pus të shkallëzuar]], të njohur si Savitri Vav, gjatë pushtimit mysliman, përpara se ta zhvendoste atë në fshatin Ladva. Në vitin 1551, kur Turk Azizi pushtoi Dwarkën, idhulli u zhvendos në ishullin e Bet Dwarkës.<ref name="Dwarkadish"/> [[File:Dwarka1.jpg|thumb|left|327px|Dwarka në një pikturë të fundit të viteve 1820]] [[File:Dwarka (1909) (20161999144).jpg|358px|thumb| image_skyline e Dwarkës nga bregu jugor i gjirit Gomti, 1909]] Dwarka, bashkë me rajonin Okhamandal, qe nën sundimin e shtetit të Gaekwad-it të Barodas gjatë Rebelimit Indian të vitit 1857. Në Okhamandal, në vitin 1858 shpërtheu një luftë midis Vagherëve vendorë dhe britanikëve. Vagherët e fituan betejën dhe sunduan deri në shtator të vitit 1859. Më vonë, pas një sulmi të bashkuar të britanikëve, Gaekwad-ëve dhe trupave të shtetit princëror, në vitin 1859 Vagherët u përzunë. Gjatë këtyre operacioneve, të drejtuara nga koloneli Donovan, tempujt e Dwarkës dhe Bet Dwarkës pësuan dëmtime dhe u plaçkitën. Nga banorët lokalë të Jamnagarit, Porbanderit dhe Kutch-it u bë një ankesë për mizori të kryera nga britanikët që çoi në restaurimin e tyre.<ref>Ramanlal K. Dharaiya: [https://books.google.com/books?id=wps5AQAAIAAJ Gujarat in 1857]; 1970, fq. 120</ref><ref name="Democracy">{{cite web|title=Gujarat During The Great Revolt: The Rebellion In Okhmandal|date=7 tetor 2007|url=http://archives.peoplesdemocracy.in/2007/1007/10072007_1857.htm|accessdate=19 prill 2015|publisher=People's Democracy|volume=XXXI|issue=40|archive-date=16 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150116021507/http://archives.peoplesdemocracy.in/2007/1007/10072007_1857.htm|language=en|url-status=dead}}</ref><ref>A. Yagnik & S. Sheth: [https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4 The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond]; 2005, fq. 94–5</ref> Në 1861, Tempulli Dwarakadhish<ref name="Dwarkadish"/> u rikonstruktua nga Maharaxha Khanderao dhe britanikët, që rinovuan [[shikhara|shikharën]]. Maharaxha Gaikwad-i i Barodas i shtoi një majëz të artë shikharës në vitin 1958 gjatë një rinovimi nga Shankaracharya i Dwarkës. Që nga viti 1960, tempulli mirëmbahet nga Qeveria e Indisë.<ref name="Dwarkadish"/> Më 7 shtator 1965, gjatë Luftës Indiano-Pakistaneze, qyteti u sulmua përkohësisht nga forcat e marinës pakistaneze në Operacionin Dwarka.<ref>{{cite book|last=Ghosh|first=Anjali|title=India’s Foreign Policy|url=https://books.google.com/books?id=Y32u4JMroQgC|accessdate=20 tetor 2016|date=1 shtator 2009|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1025-8|page=63}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.paknavy.gov.pk/history.html|language=en|title=History|publisher=Pakistan Navy|accessdate=20 tetor 2016|archive-date=1 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101033943/http://www.paknavy.gov.pk/history.html|url-status=dead}}</ref> Dwarka është një nga 12 qytetet e trashëgimisë i zgjedhur nga programi ‘Heritage City Development and Augmentation Yojana’ (HRIDAY) i Qeverisë së Indisë për të zhvilluar infrastrukturën qytetase.<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-government-to-develop-12-heritage-cities-blueprint-by-2017-2079461|language=en|title=Government to develop 12 heritage cities; blueprint by 2017|accessdate=30 prill 2015|date=22 prill 2015|work=Daily News and Analysis}}</ref> Sudama Setu, një urë mbi lumin Gomti që lidh tokën e Dwarkës (Mandiri Jagat i Dwarkadhish-it) me Panchkui thirtha-n (pesë puset e shenjta), u programua për tu nisur gjat festës Krishna Janmashtami në 2015. Është një urë e mbajtur nga kavo 166 m e gjatë me një gjerësi 2.4 m.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/sudama-setu-connecting-dwarka-with-panchnad-likely-to-be-completed-befor-janmashtami-festival/|language=en|title=Sudama setu' connecting Dwarka with Panchnad likely to be completed before Janmashtami festival|date=20 qershor 2015|newspaper=The Indian Express|accessdate=12 shtator 2015}}</ref> ==Gjeografia dhe klima== [[File:Dwarka Sea Beach.jpg|thumb|327px|Plazh në Dwarka]] ===Gjeografia=== [[File:Sumeet Photography 8.jpg|thumb|left|381px|Perëndim në Dwarka]] Dwarka, në grykën e Gjirit të Kutch-it, në bregun perëndimor të Gadishullit Okhamandal, ndodhet në bregun e djathtë të lumit Gomti, që nis nga fshati Bhavda në një vend të njohur si Mul-Gomti, 10&nbsp;km në lindje. Tani ndodhet nën distriktin e sapoformuar të Devbumi Dwarkës në skajin perëndimor të Gadishullit Saurashtra (Kathiawar), përballë Detit Arabik.<ref name="Gaur">{{Cite web|last1=Gaur|first1=A.S.|last2=Tripati|first2=Sila|url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf|format=pdf|title=Ancient Dwarka: Study Based On Recent Underwater Archaeological Investigation|publisher=National Institute of Oceanography|pages=56–8|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=17 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717184308/http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf}}</ref> Lumi Gomti deri në shekullin e XIX formonte një liman.<ref name="Under"/> Dwarka është e lidhur mirë me pjesën tjetër të Indisë nëpërmjet transportit ajror, hekurudhor dhe rrugor. Ndodhet 131&nbsp;km me autostradën shtetërore 947 nga Jamnagar-i, ku ndodhet një aeroport kombëtar.<ref name="Desai285"/> Stacioni hekurudhor i Dwarkës është në linjën hekurudhore me binarë të gjerë që operon nga Ahmedabadi në Okha me një largësi prej rreth 137&nbsp;km nga Jamnagar-i. Dwarka është 217&nbsp;km larg nga Rajkot-i dhe 378&nbsp;km nga Ahmedabadi.<ref name="Dwar">{{Cite web|url=http://www.dwarkadhish.org/Introduction-Importance.aspx|title=Dwarka Nagari -Introduction & Importance|publisher=Dwarkadish organization|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=23 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623190150/http://www.dwarkadhish.org/Introduction-Importance.aspx}}</ref> ===Klima=== Sipas klasifikimit Köppen-Geiger, Dwarka ka një klimë subtropikale shkretëtirore të ulët, të thatë dhe të nxehtë. Sistemi i zonave jetësore Holdridge i klasifikimit bio-klimatik e identifikon Dwarkën në biomën subtropikale me pyje gjëmbore ose afër saj.<ref name="Climate">{{Cite web|url=http://www.dwarka.climatemps.com/|title=Dwarka Climate & Temperature|publisher=Dwarka.climatemps.com|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=27 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427150215/http://www.dwarka.climatemps.com/}}</ref> Mbi bazën e të dhënave 40 vjeçare klimatike:<ref name="weather">{{cite web|title=Dwarka Climate Record|url=http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=13724&refer=&cityname=Dwarka-Gujarat-India&units=metric|publisher=Weatherbase.com|accessdate=9 prill 2015|archive-date=2 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902074654/http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=13724&refer=&cityname=Dwarka-Gujarat-India&units=metric|url-status=dead}}</ref> reshjet mesatare vjetore janë 310&nbsp;mm të shpërndara në një periudhë shirash prej 29 ditësh të kufizuar në muajt qershor deri në shtator; temperatura mesatare maksimale është 31˚ C me një maksimum historik prej 42˚ C dhe një temperaturë minimale mesatare prej 15˚ C dhe minimale historike 5˚ C; lagështia mesatare vjetore është 72%, me një maksimum prej 80%. {{Weather box | location = Dwarka <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = <ref name="weather"/> | Jan high C = 25 | Feb high C = 26 | Mar high C = 27 | Apr high C = 29 | May high C = 31 | Jun high C = 31 | Jul high C = 30 | Aug high C = 29 | Sep high C = 29 | Oct high C = 30 | Nov high C = 30 | Dec high C = 27 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 15 | Feb low C = 17 | Mar low C = 21 | Apr low C = 24 | May low C = 27 | Jun low C = 27 | Jul low C = 27 | Aug low C = 26 | Sep low C = 25 | Oct low C = 24 | Nov low C = 20 | Dec low C = 16 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 0 | Feb precipitation mm = 0 | Mar precipitation mm = 0 | Apr precipitation mm = 0 | May precipitation mm = 0 | Jun precipitation mm = 50 | Jul precipitation mm = 170 | Aug precipitation mm = 60 | Sep precipitation mm = 30 | Oct precipitation mm = 0 | Nov precipitation mm = 0 | Dec precipitation mm = 0 <!-- Lagështia mesatare për muajin në %--> | Jan humidity = 53 | Feb humidity = 65 | Mar humidity = 71 | Apr humidity = 79 | May humidity = 80 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 80 | Oct humidity = 74 | Nov humidity = 64 | Dec humidity = 53 }}} ==Demografia== [[File:Bhixuvulu at rukmani mandir 1.JPG|thumb|right|327px|Pelegrinë në Tempullin Rukmani]] Sipas censusit indian të vitit 2001,<ref name="Census Commission of India">{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 qershor 2004|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 nëntor 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> Dwarka kishte një popullsi prej 33 614 banorësh, ndërsa sipas censusit të vitit 2011, popullsia ishte 38 873 banorë<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802510-dwarka-gujarat.html|title=Dwarka Population Census 2011|publisher=Census2011.com|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111539/http://www.census2011.co.in/data/town/802510-dwarka-gujarat.html}}</ref>. Meshkujt përbënin 53% të popullsisë, ndërsa femrat 47%. Dwarka ka një nivel mesatar alfabetizmi prej 64%, më të lartë se mesatarja kombëtare prej 59.5%; alfabetizmi mashkullor është 72%, ndërsa ai femëror është 55%. 13% e popullsisë së qytetit është nën moshën gjashtë vjeçare.<ref name="Census Commission of India"/> ==Ekonomia== [[File:IndianCharmVendor.jpg|thumb|left|Shitje rruge në Dwarka]] Shumica e të ardhurave të Dwarkës rrjedhin nga turizmi, pasi ajo është një vend pelegrinazhi. Ajo prodhon produkte bujqësore si meli, gija (gjalp i përpunuar), fara vajore dhe kripë, që transportohen nga portet e saj.<ref name="Brit"/> Në vitin 2011 u propozua një plan zhvillimor afat-gjatë me investimin e 830 milionë rupive për të ripërtërirë qytetin dhe për të ndërtuar një urë që e lidh atë me Okha-n dhe Bet Dwarka-n.<ref name="Plan">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/report/gujarat-draws-34-proposals-to-boost-tourism/20110307.htm|language=en|title=Gujarat draws 34 proposals to boost tourism|accessdate=19 prill 2015|date=7 mars 2011|publisher=Rediff.com}}</ref> Pranë Dwarkës operon një fermë centralesh me erë prej 39.2&nbsp;MW, e zhvilluar nga AES Saurashtra Windfarms Pvt Ltd (ASW), tani drejtohet nga Tata Power Renewable Energy Ltd (TPREL).<ref name="Wind">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/tata-power-acquires-392-mw-wind-farm-in-gujarat/article5726326.ece|language=en|title=Tata Power acquires 39.2 MW wind farm in Gujarat|accessdate=19 prill 2015|date=25 shkurt 2014|newspaper=The Hindu Business Line}}</ref> Veprimtaria industriale e Dwarka-s është e përqendruar kryesisht rreth prodhimit të çimentos.<ref name="Brit"/> ==Pikat e referimit== [[File:Dwarkadheesh temple.jpg|right|thumb|327px|[[Tempulli Dwarakadhisa]]]] ===Tempujt=== I konsideruar si një qytet i shenjtë, Dwarka është e mirënjohur për tempujt e saj dhe si një qendër pelegrinazhi për hindutë. [[Tempulli Dwarakadhisa]], i quajtur edhe ''Mandiri Jagat'', i vendosur në zemër të Dwarkës, është një tempull vaishnavit.<ref name="Desai285"/> Ai u ndërtua nga Raxha Jagat Singh Rathore, prandaj dhe quhet Mandiri Jagat.<ref>Deepak Bandyopadhyay: [https://books.google.com/books?id=xceTBAAAQBAJ&pg=PT71 Hinduism]; 2014, fq. 71</ref> Tempulli, i drejtuar nga perëndimi, është në një lartësi prej 12.19 m mbi nivelin e detit. Është supozuar se vendndodhja e këtij tempulli është 2 500 vjeçare dhe këtu Krishna ndërtoi qytetin e tij dhe një tempull. Megjithatë, tempulli ekzistues daton nga shekulli i XVI.<ref name="Desai285"/><ref name="20Bansal23">Sunita P. Bansal: [https://books.google.com/books?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT34 Hindu Pilgrimage]; 2008, fq. 20–3</ref> Është një ngrehinë pesë-katëshe e ndërtuar mbi 72 kolona (është përmendur edhe një tempull prej guri ranor me 60 kolona<ref name="Brit"/>). Majëza e tempullit ngrihet në një lartësi prej 78 m dhe në të është vendosur një flamur i madh me simbolet e diellit dhe hënës.<ref name="Desai285"/><ref name="20Bansal23"/> Plani i tempullit konsiston në një [[garbhagriha]] (''Nijamandira'' ose ''Harigraha'') dhe një antarala (një paradhomë).<ref>Thomasa Paramāra: [https://books.google.com/books?id=SNjVAAAAMAAJ Temples of Gujarat Built During the Mughal Period]; 1996, fq. 87</ref> Idhulli kryesor i vendosur në shenjtërore është ai i Dwarkadish-it, që është i njohur si forma Trivikrama e Vishnut dhe është paraqitur me katër krahë.<ref name="20Bansal23"/> <gallery widths=296px heights=220> File:Sunset at dwarka....jpg| image_skyline e perëndimit nga bregu i lumit Gomti pranë Sudama Setu-së File:Outside View Of Bhadkeshwar Mahadev Mandir Of Lord Shiva At Dwarka2.JPG|Mandiri Bhadkeshwar Mahadev pranë pikës së perëndimit, Dwarka </gallery> [[Tempulli Dwarakadhisa]] është gjithashtu vendodhja e [[Dvaraka Pitha]]s, të quajtur edhe ''Sharada Matha/Pitha'' dhe "pitha perëndimore",<ref name="nn"/><ref group="Shënimi" name="Saradha">Dvaraka Pitha, e vendosur në perëndim dhe [[Sringeri Sharada Pitha]], e vendosur në jug, quhen të dyja "Sharada Pitha". Në gjuhën telugu, "sharada" (శారద) është emri i hyjneshës hindu të diturisë, muzikës, arteve dhe mësimit, Sarasvati. ''Sharada Matha/Pitha'' nuk duhet ngatërruar me [[Sharada Pitha]]n, një tempull në Kashmir. - Singh & Mishra: [https://books.google.nl/books?id=U7xOAQAAIAAJ&q=%22sharada+matha%22+dwarka&dq=%22sharada+matha%22+dwarka&hl=en&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMI9bTfz5v-xwIVQ5IsCh1BNQlE Global Encyclopaedia of Indian Philosophy, Volume 1]; 2010, fq. 322. David Kinsley: Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions; 1988, fq. 55–64.</ref> një nga katër pithat (në sanskritisht: "qendra fetare") të krijuara nga Adi Shankaracharya. Ghati Gomti përbëhet nga shkallë që të çojnë në ujin e lumit Gomti, që është edhe një vend i shenjtë pelegrinazhi për të bërë një banjë në lum, përpara vizitimit të Tempullit Dwarakadish. Ghati ka një numër faltoresh të vogla kushtuar Samudras (zoti i detit), Sarasvatit dhe Lakshmit.<ref name="Desai285"/> Tempuj të tjerë të shquar në zonën e ghatit janë Tempulli Samudra Narayana (Sangam Narayana), që ndodhet në grykëderdhjen e lumit Gomti në det, Tempulli Chakra Narayana ku ndodhet një gur me një gjurmë të një chakra-je si një manifestim i Vishnut dhe Tempulli Gomati, që ka një idhull të hyjneshës lumore Gomati që thuhet se është sjell në tokë nga i dituri Vasishta.<ref name="20Bansal23"/> [[File:Rukmini temple.JPG|thumb|327px|Tempulli Rukmini Devi]] Tempulli Rukmini Devi, kushtuar Rukminit, gruas kryesore të Krishnës, është i vendosur 2&nbsp;km larg nga Dwarka. Tempulli thuhet se është 2 500 vjeçar, por forma e tij e tanishme është vlerësuar se i përket shekullit të XII. Është një tempull i skalitur në mënyrë të pasur me skulptura të hyjnish në pjesën e jashtme me [[garbhagriha|shenjtëroren]] që bujt idhullin kryesor të Rukminit. Në bazën e kullës janë paraqitur skalitje të ''naratharave'' (figura njerëzore) dhe ''gajathara-ve'' (elephantë).<ref>{{Cite web|url=http://www.gujarattourism.com/destination/details/6/307|title=Jamnagar|publisher=Government of Gujarat Tourism|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=27 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427151656/http://www.gujarattourism.com/destination/details/6/307}}</ref> ===Fari dhe liqeni=== Në gadishullin e Dwarkës ndodhet një far, që ofron një pamje panoramike të qytetit. Është një dritë e fiksuar e vendosur 21 m mbi nivelin e detit, drita e të cilit është e dukshme në një largësi prej 16&nbsp;km. Kulla e farit është 12 m e lartë dhe 107 m nga uji i detit.<ref name="Kapoor2103">Subodh Kapoor: [https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2103 The Indian Encyclopaedia]; 2002, fq. 2103</ref><ref>Alexander G. Findlay: [https://books.google.com/books?id=yOcNAQAAMAAJ&pg=PA825 A Directory for the Navigation of the Indian Ocean]; 1876, fq. 825</ref> Radiofari që furnizon këtë kullë fari mundësohet nga një modul diellor fotovoltaik.<ref>S. L. Sah: [https://books.google.com/books?id=O7ofXu6vNt0C&pg=PA27 Renewable and Novel Energy Sources]; 1995, fq. 27</ref> Në pjesën perëndimore të qytetit ndodhet një liqen ose ujëmbledhës i quajtur Gopi Talab. Një liqen i ngjashëm i njohur për Gopi Chandan, që do të thotë "brumi i sandalit nga Gopi", është i vendosur në Bet Dwarka; kjo baltë gjendet në shtratin e liqenit. Kjo baltë aromatike vendoset si një simbol shenjtërie nga besimtarët hindu në ballin e tyre.<ref name="Places"/> ===Bet Dwarka=== [[File:At bet dvaraka samudram.JPG|right|thumb|327px|Bregu i Bet Dwarka-s]] [[File:Nageshwar Temple.jpg|left|thumb|327px|Tempulli Nageshwar]] Bet Dwarka është një ishull në Detin Arabik pranë bregut të Dwarka-s. I konsideruar si rezidenca origjinale e Krishnës, Bet Dwarka ishte porti i vjetër gjatë periudhës së lashtë të Krishnës përpara se të zhvillohej porti Okha. Tempulli i ndërtuar këtu i atribuohet Guru-së Vallabhacharya të "Pushtimarg Sampradaya-s". Orizi këtu është oferta tradicionale për hyjninë pasi besohet se Sudama i ofroi oriz shokut të tij të fëmijërisë Krishna. Në Bet Dwarka ndodhen gjithashtu faltore më të vogla kushtuar Shivës, Vishnut, Hanumanit dhe Devit.<ref name="Desai286">Anjali H. Desai: [https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA285 India Guide Gujarat]; 2007, fq. 286</ref> Sipas një legjende, në këtë ishull Vishnu vrau demonin Shankhasura. Ka tempuj të Vishnut në mishërimin e matsya-s, ose peshkut. Faltore të tjera këtu janë ajo e Rukminit, Trivikramas, Devakit, Radhas, Lakshmit, Satyabhama-s, Jambavati-t, Lakshmi Narayan-it dhe shumë zotave të tjerë.<ref name="Kapoor2103"/> Tempulli Hanuman Dandi është një tjetër tempull i shquar i vendosur në Bet Dwarka, 6&nbsp;km larg Tempullit Dhwarkadhish. Tempulli përmban shumë imazhe të Hanumanit dhe djalit të tij Makardhwaja. Sipas legjendës së lindjes së një djali të Hanumanit, që ishte beqar, tregon se djersa e Hanumanit u konsumua nga një krokodil femër (Makar në sanskritisht) që pastaj lindi një djal të quajtur Makardhwaja.<ref name="Desai286"/> Klani Jethwa Raxhput i Kshatriyave pretendojnë prejardhjen e tyre nga Makardhwaja. Mandiri [[Nageshvara Jyotirlinga]] është një tempull kushtuar Shivës dhe një nga dymbëdhjetë [[Jyotirlingat]] (që do të thotë simbol drite i të Gjithëpushtetshmit) është vendosur këtu në një qelë nëntokësore.<ref>Aruna Deshpande: India: A Divine destination; 2005, fq. 273</ref> ==Kultura dhe sportet== ===Kultura=== Janmashtami është festa kryesore që kremtohet gjatë muajve gusht shtator<ref name="Desai71">Anjali H. Desai: [https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA71 India Guide Gujarat]; 2007, fq. 71</ref> me entuziazëm të madh dhe besim të thellë pas në kohët parahistorike ishte banesa e Krishnës. Festa shënohet nga mjaft celebrime përgjatë natës për të shënuar lindjen e Krishnës. Bhajan-ët dhe predikimet janë pjesë e festimeve. Në mesin e natës vihen në skenë fëmijëria e Krishnës në formën e kërcimeve Garba dhe Raas. Gjatë këtyre kremtimeve, djemtë vendas krijojnë një piramidë dhe një djal i vogël i veshur si Krishna ngjitet në majë të kësaj piramide për të goditur një enë që mban gjalp, një akt që Krishna e kishte kryer djallëzisht me gopit.<ref name="Desai285"/> ‘Sharda Peeth Vidya Sabha’ është një shoqëri arsimore e sponsorizuar nga Sharda Pitha, që drejton një kolegj artistik në Dwarka. Qyeti është gjithashtu shtëpia e Shkollës së Mesme N.D.H. dhe Shkollës së Mesme të Vajzave P.V.M.<ref>{{cite book|title=District Census Handbook|url=https://books.google.com/books?id=XcrUAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State|pages=43, 183}}</ref> ===Sportet=== Qyteti i lashtë nënujor pranë bregut të Bet Dwarka-s ka qenë propozuar për tu zhvilluar si një vend zhytjesh nënujore. Ky projekt është një nismë e përbashkët e Adventure Sports Ltd (ASL) dhe Qeverisë së Guxharatit, me investimin e 1 300 000 rupive. Kjo konsiderohet si përpjekja e parë diku në botë për të zhvilluar një qytet të fundosur për turizmin.<ref name= "Prabhune">{{Cite web|last=Prabhune|first=Tushar|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-18/news/27476988_1_scuba-diving-sea-turtles-bet-dwarka|language=en|title=Dwarka under sea! Now you can see|date=18 shkurt 2005|newspaper=The Economic Times|accessdate=12 shtator 2015|archive-date=26 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126151732/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-18/news/27476988_1_scuba-diving-sea-turtles-bet-dwarka|url-status=dead}}</ref> Sportet ujore dhe të plazhit janë gjithashtu duke u promovuar nga qeveria shtetërore dhe ka propozime për të zhvilluar më tej sprotet aero dhe nënujore.<ref>{{Cite web|url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/adventure-sports.htm|title=Adventure and Sports Tourism|publisher=Official Gujarat Portal|accessdate=12 shtator 2015|archive-date=17 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717154317/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/adventure-sports.htm|url-status=dead}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Mathura]] * [[Vrindavani]] * [[Haridwari]] * [[Varanasi]] ==Shënime== {{reflist|group=Shënimi}} == Referime == {{Reflist|36em}} ==Bibliografia== * {{cite book|last=Apte|first=Prakash Madhusudan|title=The Building of Gandhinagar: New Capital of Gujarat, India|url=https://books.google.com/books?id=_hVk80LsGVkC&pg=PA25|year=2012|publisher=Prakash M Apte|isbn=978-93-81205-53-2}} * {{cite book|last=Bandyopadhyay|first=Deepak|title=Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=xceTBAAAQBAJ&pg=PT71|date=11 qershor 2014|publisher=Rupa Publications India Pvt. Ltd 2014|isbn=978-81-291-3428-8}} * {{cite book|last=Bansal|first=Sunita Pant|title=Hindu Pilgrimage|url=https://books.google.com/books?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT34|year=2008|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-0997-3}} * {{cite book|last=Brockman|first=Norbert|title=Encyclopedia of Sacred Places|url=https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC&pg=PA94|date=13 shtator 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-655-3}} * {{cite book|last=Desai|first=Anjali H.|title=India Guide Gujarat|url=https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA285|year=2007|publisher=India Guide Publications|isbn=978-0-9789517-0-2}} * {{Cite book|last=Deshpande|first=Aruna|title=India: A Divine destination|year=2005|publisher=Crest Publishing House|isbn=81-242-0556-6}} * {{cite book|last=Dharaiya|first=Ramanlal Kakalbhai|title=Gujarat in 1857|url=https://books.google.com/books?id=wps5AQAAIAAJ|year=1970|publisher=Gujarat University}} * {{cite book|last=Findlay|first=Alexander George|title=A Directory for the Navigation of the Indian Ocean: With Descriptions of Its Coasts, Islands, Etc., from the Cape of Good Hope to the Strait of Sunda and Western Australia: Including Also the Persian Gulf, the Winds, Monsoons, and Currents, and the Passages from Europe to Its Various Ports|url=https://books.google.com/books?id=yOcNAQAAMAAJ|year=1876|publisher=Richard Holmes Laurie}} * {{cite journal|last=Gaur|first=A.S.|author2=Sundaresh and Sila Tripati|title=An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|journal=Current Science|date=2004|volume=86|issue=9|accessdate=28 shkurt 2014}} * {{Cite web|last1=Gaur|first1=A.S.|last2=Tripati|first2=Sila|url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf|format=pdf|title=Ancient Dwarka: Study Based On Recent Underwater Archaeological Investigation|publisher=National Institute of Oceanography|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=17 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717184308/http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf}} * {{cite book|last=Ghosh|first=Anjali|title=India’s Foreign Policy|url=https://books.google.com/books?id=Y32u4JMroQgC|accessdate=20 tetor 2016|date=1 shtator 2009|page=63|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1025-8}} * {{cite book|last=Kapoor|first=Subodh|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2103|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7}} * {{cite book|author=David Kinsley|title=Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|language=en|year=1988|publisher=University of California Press|ISBN=0-520-06339-2}} * {{cite book|last=Paramāra|first=Thomasa|title=Temples of Gujarat Built During the Mughal Period|url=https://books.google.com/books?id=SNjVAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Thomas B. Parmar}} * {{cite book|last=Sah|first=S. L.|title=Renewable and Novel Energy Sources|url=https://books.google.com/books?id=O7ofXu6vNt0C&pg=PA27|year=1995|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|isbn=978-81-85880-82-2}} * {{cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-93-80607-34-4}} * {{Citation|last1=Singh|first1=N.K.|last2=Mishra|first2=A.P.|year=2010|title=Global Encyclopaedia of Indian Philosophy, Volume 1|publisher=Global Vision Publishing House|url=https://books.google.nl/books?id=U7xOAQAAIAAJ&q=%22sharada+matha%22+dwarka&dq=%22sharada+matha%22+dwarka&hl=en&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMI9bTfz5v-xwIVQ5IsCh1BNQlE}} * {{cite book|last=Singh|first=Upinder|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA181|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1677-9}} * {{cite book|last=Sridharan|first=K.|title=Sea: Our Saviour|url=https://books.google.com/books?id=9PiwJF7V4EQC&pg=PA7|year=2000|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-81-224-1245-1}} * {{cite book|last=Yadava|first=S. D. S.|title=Followers of Krishna: Yadavas of India|url=https://books.google.com/books?id=p69GMA226bgC&pg=PA160|year=2006|publisher=Lancer Publishers|isbn=978-81-7062-216-1}} * {{cite book|last1=Yagnik|first1=Achyut|last2=Sheth|first2=Suchitra|title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4|year=2005|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-400038-8}} * {{Citation|year=1964|title=Sarada pitha pradipa, Volumes 4-6|publisher=Indological Research Institute, Dwārka|url=https://books.google.co.uk/books?id=kV45AAAAIAAJ&dq=dwarka+temple+destroyed&focus=searchwithinvolume&q=dwarka+temple+destroyed}} * {{cite journal|title=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|url=https://books.google.com/books?id=QmxEAQAAMAAJ|year=1910|publisher=The Branch}} * {{Cite journal|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|format=pdf|title=Special Section: Underwater Cultural Heritage: An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|accessdate=14 prill 2015|journal=Current Science Journal|archive-date=24 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124034109/https://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|title=Pilgrim Places of India|url=https://books.google.com/books?id=tygzN5FvSKgC&pg=PA30|publisher=Ocean Books|isbn=978-81-87100-41-6|page=36}} * {{cite book|title=District Census Handbook|url=https://books.google.com/books?id=XcrUAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Dwarka}} * [https://web.archive.org/web/20161018100952/http://hridayindia.in/dwarka/ Dwaraka HRIDAY city] *[https://web.archive.org/web/20170712173316/http://www.ddasmartcities.com/ Dwarka Smart City] * [https://web.archive.org/web/20170228013534/http://www.theindia.co.in/travelogues/my-solo-trip-to-dwarka-the-other-side-of-the-holy-city Dwakra travelogue] [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] 00h91f7k4t0erzh88059mzxtgpp0qgv 3010637 3010608 2026-07-18T15:16:43Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010637 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Dwarka | native_name = દ્વારકા |Gjuha vendase =gu | settlement_type = qytet | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Dwarakadheesh Temple.jpg | image_caption = Bregdeti i Dwarkas me Tempullin Dwarakadhish në sfond <!--Administrimi territorial--> |Shteti = {{India}} |Shteti federal = [[Guxharat]] |Rajoni = |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Devbhoomi Dwarka |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 38 873 | population_total_viti =2011 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 0 | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = GJ |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = {{URL|gujaratindia.com}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 22.23 |gjatësia = 68.97 }} '''Dwarka''' ({{audio|Dwarka.ogg|shqiptimi}}) është një bashki e distriktit Devbhoomi Dwarka në shtetin veri-përdimor të [[Guxharat]]it në [[India|Indi]]. Është i vendosur në bregun perëndimor të Gadishlullit Okhamandal në bregun e djathtë të lumit Gomti. Në vitin 2011, kishte një popullsi prej 38 873 banorësh. Dwarka është një nga katër vendet e shenjta të pelegrinazhit hindu [[Chardhamët|Chardham]] dhe një nga [[Sapta Puri]]t, shtatë qytetet e lashta më të shenjta të Indisë. Dwarka identifikohet shpesh me mbretërinë Dwaraka, mbretëria e lashtë e [[Krishna|Krishnës]], si dhe besohet se ka qenë kryeqyteti i parë i [[Guxharat]]it. [[Tempulli Dwarkadhish]] në qytet kushtuar Krishnës u ndërtuar fillimisht rreth 2 500 vjet më parë, por u shkatërrua nga sunduesit Mahmud Begada, sulltani i Guxharatit dhe u rindërtua në vijim në shekullin e XVI. Tempulli është gjithashtu vendndodhja e [[Dvaraka Pitha|Dwaraka mathas]], e quajtur edhe ''Sharada Matha/Pitha'' dhe "Pitha perëndimore",<ref name="nn">{{Citation|year=1964|title=Sarada pitha pradipa, Volumes 4-6|publisher=Indological Research Institute, Dwārka|url=https://books.google.co.uk/books?id=kV45AAAAIAAJ&dq=dwarka+temple+destroyed&focus=searchwithinvolume&q=dwarka+temple+destroyed|page=12}}</ref><ref group="Shënimi" name="Saradha"></ref> një nga katër ''pithat'' ([[Sanskritisht]]: "qendër fetare") e krijuar nga Adi Shankaracharya. Si një qendër e rëndësishme pelegrinazhi për hindutë, Dwarka ka mjaft tempuj të shquar, duke përfshirë Tempullin Rukmini Devi, Ghatin Gomti dhe Bet Dwarkan. Në skajin e tokës së Dwarkës ndodhet edhe një far. Ekonomia e Dwarkas bazohet fortësisht te pelegrinazhi dhe turizmi por mbështetet edhe nga prodhimi i melit, gisë (gjalp i përpunuar), farat vajore dhe kripa, që transportohen nëpërmjet portit të saj. Në vitin 2011 nga Qeveria e Guxharatit u propozua një plan zhvillimi afat-gjatë, me investimin e 830 milionë rupive për të ripërtërirë qytetin e Dwarkës dhe për të ndërtuar një urë që lidh qytetin me Okhan dhe Bet Dwarkan. Janmashtami është festa kryesore që kremtohet gjatë gushtit dhe shtatorit. Sharda Peeth Vidya Sabha është një shoqëri arsimore e sponsorizuar nga Sharda Pitha, që ka një kolegj artistik në Dwarka. Dwarka u zgjodh si një qytet trashëgimie nga iniciativa e Qeverisë Indiane Heritage City Development and Augmentation Yojana (HRIDAY). ==Historia== ===Traditat Puranike === [[File:Dwarkadish-temple-gujarat.jpg|thumb|327px| image_skyline e Tempullit Dwarka Jagat nga hyrja e qytetit]] [[File:Dwarka.jpg|right|thumb|Pikturë që paraqet Dwarkën, realizuar gjatë sundimit të [[Akbar]]it, Smithsonian Institution]] Dwarka besohet se ka qenë kryeqyteti i parë i [[Guxharat]]it.<ref name="Desai285">Anjali H. Desai: [https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA285 India Guide Gujarat]; 2007, fq. 285</ref> Emri i qytetit në sanskritisht do të thotë "Porta e parajsës", ku ''dwar'' do të thotë "portë" ndërsa ''ka'' i referohet "[[Brahma]]s".<ref name="Sridharan7">K. Sridharan: [https://books.google.com/books?id=9PiwJF7V4EQC&pg=PA7 Sea: Our Saviour]; 2000, fq. 7</ref> Dwarka është përmendur përgjatë historisë së saj si "Mokshapuri", "Dwarkamati" dhe "Dwarkavati".<ref name="Dwar"/> Ajo është përmendur në eposin e hershëm parahistorik të ''[[Mahabarata|Mahabaratës]]''.<ref name="Sridharan7"/> Sipas legjendës, [[Krishna]] u vendos këtu pasi mundi dhe vrau dajën e tij, Kansa në [[Mathura]].<ref>{{cite journal|title=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|url=https://books.google.com/books?id=QmxEAQAAMAAJ|year=1910|publisher=The Branch}}</ref> Kjo ngjarje mitologjike e mërgimit të Krishnës në Dwarka nga [[Mathura]] është e lidhur ngushtë me Kulturën e Guxharatit.<ref>A. Yagnik & S. Sheth: [https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4 The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond]; 2005, fq. 3</ref> Krishna thuhet gjithashtu se ka pretenduar 12&nbsp; yojana ose 96&nbsp;km² tokë nga deti për të krijuar Dwarkën.<ref name="Under">{{Cite journal|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|format=pdf|title=Special Section: Underwater Cultural Heritage: An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|accessdate=14 prill 2015|journal=Current Science Journal|archive-date=24 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124034109/https://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|url-status=dead}}</ref> Është diskutuar se Dwarka u krijua nga Arjanët si kryeqendra e Saurashtras gjatë Periudhës Puranike. Yadavat, që kishin mërguar nga [[Mathura]], krijuan mbretërinë e tyre këtu, kur qyteti ishte i njohur si "Kaushathali". Ishte gjatë kësaj periudhe që qyteti iu nënshtrua rindërtimit dhe u emërtua Dwarka.<ref>Prakash M. Apte: [https://books.google.com/books?id=_hVk80LsGVkC&pg=PA25 The Building of Gandhinagar: New Capital of Gujarat, India]; 2012, fq. 25, 37</ref> Një popullsi miqësore e Ahirëve i kërkoi gjithashtu Krishnës të vendosej në Dwarka kur ai vendosi, pasi luftoi Jarasandhan, mbretin e Magadhës, për tu tërhequr nga [[Mathura]]. Mbretëria, e njohur edhe si Mbretëria Ahir ose Yadav, u krijua nga Krishna dhe lulëzoi duke e zgjeruar pushtetin e saj.<ref>S. D. S. Yadava: [https://books.google.com/books?id=p69GMA226bgC&pg=PA160 Followers of Krishna: Yadavas of India]; 2006, fq. 160</ref> Thuhet se Krishna e drejtonte administratën e mbretërisë së tij që nga Dwarka, ndërsa bashkë me familjen e tij jetonte në Bet Dwarka.<ref name="Places">{{cite book|title=Pilgrim Places of India|url=https://books.google.com/books?id=tygzN5FvSKgC&pg=PA30|publisher=Ocean Books|isbn=978-81-87100-41-6|page=36}}</ref> ===Dëshmitë arkeologjike=== Archaeological Survey of India ka kryer studimet arkeologjike në Dwarka, si në tokë ashtu dhe në Detin Arabik. Studimet e para të kryera në tokë në vitin 1963 zbuluan shumë artifakte.<ref name="Subramanian">{{Cite web|author=T.S. Subramanian|url=http://www.hindu.com/2007/02/23/stories/2007022301242200.htm|title=Significant finds at Dwaraka|date=23 shkurt 2007|accessdate=14 prill 2015|newspaper=The Hindu|archive-date=24 shkurt 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224105526/http://www.hindu.com/2007/02/23/stories/2007022301242200.htm|language=en|url-status=dead}}</ref> Gërmimet e kryera në dy site pranë detit në Dwarka nxorën në dritë vendbanime të mbuluara nga uji, një bankinë guri dhe ankora trekëndore guri me tre vrima. Vendbanimet janë në formën e mureve të jashtme dhe të brendshme dhe kulla fortifikimi. Nga klasifikimi tipologjik i ankorave është konkluduar se Dwarka ka pas lulëzuar si një port gjatë periudhës së Mbretërive të Mesme të Indisë.<ref name="Under"/> Erozioni bregdetar ka qenë me gjasa shkaku i shkatërrimit të çfarë ishte një port i lashtë.<ref>{{cite journal|last=Gaur|first=A.S.|author2=Sundaresh and Sila Tripati|title=An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|journal=Current Science|year=2004|volume=86|issue=9|accessdate=28 shkurt 2014}}</ref> Dwarka është përmendur në mbishkrimin e bakrit të datuar nga vitit 574 i e.s. i Simhadityas, ministri i Dinastisë Maitraka i Vallabhit. Ai ishte djali i Varahdas, mbretit të Dwarkas. Ishulli i afërt i Bet Dwarkas është një vend pelegrinazhi fetar dhe një sit i rëndësishëm arkeologjik i [[Qytetërimi i Luginës së Indusit|Periudhës së vonë Harapane]], me datim termoluminishent nga viti 1570 p.e.s.<ref>Upinder Singh: [https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA181 A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century]; 2008, fq. 222</ref> ===Historia e hershme=== Në vitin 200 të e.s., mbreti Vasudev II i Dwarkas u mund nga Mahakshatriya Rudradama. Me vdekjen e Rudradamas, gruaja e tij, Dheeradevi, ftoi vëllain e tij Pulumavi, duke kërkuar udhërrëfim për të sunduar. Rudradama kishte përqafuar sektin Vaishnavit dhe adhuronte Krishnën në Dwarka. Vajranabha, pasuesi i tij, ndërtoi një [[çhatri]] (një monument në formë ombrelle) dhe vendosi një idhull të Krishnës në të.<ref name="Dwarkadish">{{Cite web|url=http://www.dwarkadhish.org/jagad-mandir/little-history/|language=en|title=The Brief History of Trelokya Jagad Mandir|accessdate=17 shtator 2015|publisher=Dwarkadish.org}}</ref> Një dëshmi mbishkrimore atribuar Garulaka Simhadityas, djalit të Varahdas, mbretit të Dwarkas, e shkruar mbi një pllakë bakri, dataur nga viti 574 i e.s., u gjet në Palitana. Shkrimtari grek i ''Periplus i Detit Eritreas'' i referohet një vendi të quajtur Baraca, që është interpretuar si Dwarka. Një referencë e bërë te Gjeografia e Ptolemeut e identifikon Barake-n si një ishull në Gjirin Kanthil, që është menduar se nënkupton Dwarkën.<ref name="Under"/> Një nga katër dhamët (qendra fetare), që u krijuan nga Adi Shankaracharya (686–717) në katër këndet e vendit, u krijua si një qendër monastike në një kohë kur rryma kryesore e [[Hinduizmi]]t ishte akoma e pa pranuar; ajo bënte pjesë në Kompleksin Tempullor të Dwarkës.<ref name="Desai285"/><ref>Norbert Brockman: [https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC&pg=PA94 Encyclopedia of Sacred Places]; 2011, fq. 94</ref> Në vitin 885, tempulli u rikonstruktua nga Shree Nrushinhaashrma, kreu i "Shreemad Jagatguru Shankaracharya Pithës".<ref name="Dwarkadish"/> ===Nga mesjeta deri tani=== Në vitin 1241, Mohamed Shah e pushtoi Dwarkën dhe e dëmtoi tempullin. Gjatë kësaj beteje, u vranë pesë brahminë (Virajee Thakar, Nathu Thakar, Karasan Thakar, Valjee Thakar dhe Devasee Thakar), që luftuan kundër tij dhe u nderuan si dëshmorë. Pranë tempullit, në nder të tyre u ndërtua një faltore që është e njohur si "Panch Peer", që është një emër me origjinë myslimane.<ref name="Dwarkadish"/> Në vitin 1473, qytetin e plaçkiti dhe shkatërroi tempullin e Dwarkës Sulltani i Guxharatit Mahmud Begada.<ref>Sailendra Sen: A Textbook of Medieval Indian History; 2013, fq. 115</ref><ref>A. Yagnik & S. Sheth: [https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4 The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond]; 2005, fq. 50</ref> Mandiri Jagat ose Tempulli Dwarakadhisa u rindërtua më vonë.<ref name="Brit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topiç174909/Dwarka|language=en|title=Dwarka|accessdate=19 prill 2015|publisher=Encyclopedia Britannica}}</ref> Vallabha Acharya e mori idhullin e Dwarkadhish-it, që nderohej nga Rukmini. Ai e fsheu atë në një [[Puset e shkallëzuar|Pus të shkallëzuar]], të njohur si Savitri Vav, gjatë pushtimit mysliman, përpara se ta zhvendoste atë në fshatin Ladva. Në vitin 1551, kur Turk Azizi pushtoi Dwarkën, idhulli u zhvendos në ishullin e Bet Dwarkës.<ref name="Dwarkadish"/> [[File:Dwarka1.jpg|thumb|left|327px|Dwarka në një pikturë të fundit të viteve 1820]] [[File:Dwarka (1909) (20161999144).jpg|358px|thumb| image_skyline e Dwarkës nga bregu jugor i gjirit Gomti, 1909]] Dwarka, bashkë me rajonin Okhamandal, qe nën sundimin e shtetit të Gaekwad-it të Barodas gjatë Rebelimit Indian të vitit 1857. Në Okhamandal, në vitin 1858 shpërtheu një luftë midis Vagherëve vendorë dhe britanikëve. Vagherët e fituan betejën dhe sunduan deri në shtator të vitit 1859. Më vonë, pas një sulmi të bashkuar të britanikëve, Gaekwad-ëve dhe trupave të shtetit princëror, në vitin 1859 Vagherët u përzunë. Gjatë këtyre operacioneve, të drejtuara nga koloneli Donovan, tempujt e Dwarkës dhe Bet Dwarkës pësuan dëmtime dhe u plaçkitën. Nga banorët lokalë të Jamnagarit, Porbanderit dhe Kutch-it u bë një ankesë për mizori të kryera nga britanikët që çoi në restaurimin e tyre.<ref>Ramanlal K. Dharaiya: [https://books.google.com/books?id=wps5AQAAIAAJ Gujarat in 1857]; 1970, fq. 120</ref><ref name="Democracy">{{cite web|title=Gujarat During The Great Revolt: The Rebellion In Okhmandal|date=7 tetor 2007|url=http://archives.peoplesdemocracy.in/2007/1007/10072007_1857.htm|accessdate=19 prill 2015|publisher=People's Democracy|volume=XXXI|issue=40|archive-date=16 janar 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150116021507/http://archives.peoplesdemocracy.in/2007/1007/10072007_1857.htm|language=en|url-status=dead}}</ref><ref>A. Yagnik & S. Sheth: [https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4 The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond]; 2005, fq. 94–5</ref> Në 1861, Tempulli Dwarakadhish<ref name="Dwarkadish"/> u rikonstruktua nga Maharaxha Khanderao dhe britanikët, që rinovuan [[shikhara|shikharën]]. Maharaxha Gaikwad-i i Barodas i shtoi një majëz të artë shikharës në vitin 1958 gjatë një rinovimi nga Shankaracharya i Dwarkës. Që nga viti 1960, tempulli mirëmbahet nga Qeveria e Indisë.<ref name="Dwarkadish"/> Më 7 shtator 1965, gjatë Luftës Indiano-Pakistaneze, qyteti u sulmua përkohësisht nga forcat e marinës pakistaneze në Operacionin Dwarka.<ref>{{cite book|last=Ghosh|first=Anjali|title=India’s Foreign Policy|url=https://books.google.com/books?id=Y32u4JMroQgC|accessdate=20 tetor 2016|date=1 shtator 2009|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1025-8|page=63}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.paknavy.gov.pk/history.html|language=en|title=History|publisher=Pakistan Navy|accessdate=20 tetor 2016|archive-date=1 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101033943/http://www.paknavy.gov.pk/history.html|url-status=dead}}</ref> Dwarka është një nga 12 qytetet e trashëgimisë i zgjedhur nga programi ‘Heritage City Development and Augmentation Yojana’ (HRIDAY) i Qeverisë së Indisë për të zhvilluar infrastrukturën qytetase.<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-government-to-develop-12-heritage-cities-blueprint-by-2017-2079461|language=en|title=Government to develop 12 heritage cities; blueprint by 2017|accessdate=30 prill 2015|date=22 prill 2015|work=Daily News and Analysis}}</ref> Sudama Setu, një urë mbi lumin Gomti që lidh tokën e Dwarkës (Mandiri Jagat i Dwarkadhish-it) me Panchkui thirtha-n (pesë puset e shenjta), u programua për tu nisur gjat festës Krishna Janmashtami në 2015. Është një urë e mbajtur nga kavo 166 m e gjatë me një gjerësi 2.4 m.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/sudama-setu-connecting-dwarka-with-panchnad-likely-to-be-completed-befor-janmashtami-festival/|language=en|title=Sudama setu' connecting Dwarka with Panchnad likely to be completed before Janmashtami festival|date=20 qershor 2015|newspaper=The Indian Express|accessdate=12 shtator 2015}}</ref> ==Gjeografia dhe klima== [[File:Dwarka Sea Beach.jpg|thumb|327px|Plazh në Dwarka]] ===Gjeografia=== [[File:Sumeet Photography 8.jpg|thumb|left|381px|Perëndim në Dwarka]] Dwarka, në grykën e Gjirit të Kutch-it, në bregun perëndimor të Gadishullit Okhamandal, ndodhet në bregun e djathtë të lumit Gomti, që nis nga fshati Bhavda në një vend të njohur si Mul-Gomti, 10&nbsp;km në lindje. Tani ndodhet nën distriktin e sapoformuar të Devbumi Dwarkës në skajin perëndimor të Gadishullit Saurashtra (Kathiawar), përballë Detit Arabik.<ref name="Gaur">{{Cite web|last1=Gaur|first1=A.S.|last2=Tripati|first2=Sila|url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf|format=pdf|title=Ancient Dwarka: Study Based On Recent Underwater Archaeological Investigation|publisher=National Institute of Oceanography|pages=56–8|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=17 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717184308/http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf}}</ref> Lumi Gomti deri në shekullin e XIX formonte një liman.<ref name="Under"/> Dwarka është e lidhur mirë me pjesën tjetër të Indisë nëpërmjet transportit ajror, hekurudhor dhe rrugor. Ndodhet 131&nbsp;km me autostradën shtetërore 947 nga Jamnagar-i, ku ndodhet një aeroport kombëtar.<ref name="Desai285"/> Stacioni hekurudhor i Dwarkës është në linjën hekurudhore me binarë të gjerë që operon nga Ahmedabadi në Okha me një largësi prej rreth 137&nbsp;km nga Jamnagar-i. Dwarka është 217&nbsp;km larg nga Rajkot-i dhe 378&nbsp;km nga Ahmedabadi.<ref name="Dwar">{{Cite web|url=http://www.dwarkadhish.org/Introduction-Importance.aspx|title=Dwarka Nagari -Introduction & Importance|publisher=Dwarkadish organization|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=23 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623190150/http://www.dwarkadhish.org/Introduction-Importance.aspx}}</ref> ===Klima=== Sipas klasifikimit Köppen-Geiger, Dwarka ka një klimë subtropikale shkretëtirore të ulët, të thatë dhe të nxehtë. Sistemi i zonave jetësore Holdridge i klasifikimit bio-klimatik e identifikon Dwarkën në biomën subtropikale me pyje gjëmbore ose afër saj.<ref name="Climate">{{Cite web|url=http://www.dwarka.climatemps.com/|title=Dwarka Climate & Temperature|publisher=Dwarka.climatemps.com|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=27 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427150215/http://www.dwarka.climatemps.com/}}</ref> Mbi bazën e të dhënave 40 vjeçare klimatike:<ref name="weather">{{cite web|title=Dwarka Climate Record|url=http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=13724&refer=&cityname=Dwarka-Gujarat-India&units=metric|publisher=Weatherbase.com|accessdate=9 prill 2015|archive-date=2 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902074654/http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=13724&refer=&cityname=Dwarka-Gujarat-India&units=metric|url-status=dead}}</ref> reshjet mesatare vjetore janë 310&nbsp;mm të shpërndara në një periudhë shirash prej 29 ditësh të kufizuar në muajt qershor deri në shtator; temperatura mesatare maksimale është 31˚ C me një maksimum historik prej 42˚ C dhe një temperaturë minimale mesatare prej 15˚ C dhe minimale historike 5˚ C; lagështia mesatare vjetore është 72%, me një maksimum prej 80%. {{Weather box | location = Dwarka | source 1 = <ref name="weather"/> | Jan high C = 25 | Feb high C = 26 | Mar high C = 27 | Apr high C = 29 | May high C = 31 | Jun high C = 31 | Jul high C = 30 | Aug high C = 29 | Sep high C = 29 | Oct high C = 30 | Nov high C = 30 | Dec high C = 27 | Jan low C = 15 | Feb low C = 17 | Mar low C = 21 | Apr low C = 24 | May low C = 27 | Jun low C = 27 | Jul low C = 27 | Aug low C = 26 | Sep low C = 25 | Oct low C = 24 | Nov low C = 20 | Dec low C = 16 | Jan precipitation mm = 0 | Feb precipitation mm = 0 | Mar precipitation mm = 0 | Apr precipitation mm = 0 | May precipitation mm = 0 | Jun precipitation mm = 50 | Jul precipitation mm = 170 | Aug precipitation mm = 60 | Sep precipitation mm = 30 | Oct precipitation mm = 0 | Nov precipitation mm = 0 | Dec precipitation mm = 0 | Jan humidity = 53 | Feb humidity = 65 | Mar humidity = 71 | Apr humidity = 79 | May humidity = 80 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 80 | Oct humidity = 74 | Nov humidity = 64 | Dec humidity = 53 }}} ==Demografia== [[File:Bhixuvulu at rukmani mandir 1.JPG|thumb|right|327px|Pelegrinë në Tempullin Rukmani]] Sipas censusit indian të vitit 2001,<ref name="Census Commission of India">{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 qershor 2004|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 nëntor 2008|publisher=Census Commission of India}}</ref> Dwarka kishte një popullsi prej 33 614 banorësh, ndërsa sipas censusit të vitit 2011, popullsia ishte 38 873 banorë<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/town/802510-dwarka-gujarat.html|title=Dwarka Population Census 2011|publisher=Census2011.com|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111539/http://www.census2011.co.in/data/town/802510-dwarka-gujarat.html}}</ref>. Meshkujt përbënin 53% të popullsisë, ndërsa femrat 47%. Dwarka ka një nivel mesatar alfabetizmi prej 64%, më të lartë se mesatarja kombëtare prej 59.5%; alfabetizmi mashkullor është 72%, ndërsa ai femëror është 55%. 13% e popullsisë së qytetit është nën moshën gjashtë vjeçare.<ref name="Census Commission of India"/> ==Ekonomia== [[File:IndianCharmVendor.jpg|thumb|left|Shitje rruge në Dwarka]] Shumica e të ardhurave të Dwarkës rrjedhin nga turizmi, pasi ajo është një vend pelegrinazhi. Ajo prodhon produkte bujqësore si meli, gija (gjalp i përpunuar), fara vajore dhe kripë, që transportohen nga portet e saj.<ref name="Brit"/> Në vitin 2011 u propozua një plan zhvillimor afat-gjatë me investimin e 830 milionë rupive për të ripërtërirë qytetin dhe për të ndërtuar një urë që e lidh atë me Okha-n dhe Bet Dwarka-n.<ref name="Plan">{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/report/gujarat-draws-34-proposals-to-boost-tourism/20110307.htm|language=en|title=Gujarat draws 34 proposals to boost tourism|accessdate=19 prill 2015|date=7 mars 2011|publisher=Rediff.com}}</ref> Pranë Dwarkës operon një fermë centralesh me erë prej 39.2&nbsp;MW, e zhvilluar nga AES Saurashtra Windfarms Pvt Ltd (ASW), tani drejtohet nga Tata Power Renewable Energy Ltd (TPREL).<ref name="Wind">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/tata-power-acquires-392-mw-wind-farm-in-gujarat/article5726326.ece|language=en|title=Tata Power acquires 39.2 MW wind farm in Gujarat|accessdate=19 prill 2015|date=25 shkurt 2014|newspaper=The Hindu Business Line}}</ref> Veprimtaria industriale e Dwarka-s është e përqendruar kryesisht rreth prodhimit të çimentos.<ref name="Brit"/> ==Pikat e referimit== [[File:Dwarkadheesh temple.jpg|right|thumb|327px|[[Tempulli Dwarakadhisa]]]] ===Tempujt=== I konsideruar si një qytet i shenjtë, Dwarka është e mirënjohur për tempujt e saj dhe si një qendër pelegrinazhi për hindutë. [[Tempulli Dwarakadhisa]], i quajtur edhe ''Mandiri Jagat'', i vendosur në zemër të Dwarkës, është një tempull vaishnavit.<ref name="Desai285"/> Ai u ndërtua nga Raxha Jagat Singh Rathore, prandaj dhe quhet Mandiri Jagat.<ref>Deepak Bandyopadhyay: [https://books.google.com/books?id=xceTBAAAQBAJ&pg=PT71 Hinduism]; 2014, fq. 71</ref> Tempulli, i drejtuar nga perëndimi, është në një lartësi prej 12.19 m mbi nivelin e detit. Është supozuar se vendndodhja e këtij tempulli është 2 500 vjeçare dhe këtu Krishna ndërtoi qytetin e tij dhe një tempull. Megjithatë, tempulli ekzistues daton nga shekulli i XVI.<ref name="Desai285"/><ref name="20Bansal23">Sunita P. Bansal: [https://books.google.com/books?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT34 Hindu Pilgrimage]; 2008, fq. 20–3</ref> Është një ngrehinë pesë-katëshe e ndërtuar mbi 72 kolona (është përmendur edhe një tempull prej guri ranor me 60 kolona<ref name="Brit"/>). Majëza e tempullit ngrihet në një lartësi prej 78 m dhe në të është vendosur një flamur i madh me simbolet e diellit dhe hënës.<ref name="Desai285"/><ref name="20Bansal23"/> Plani i tempullit konsiston në një [[garbhagriha]] (''Nijamandira'' ose ''Harigraha'') dhe një antarala (një paradhomë).<ref>Thomasa Paramāra: [https://books.google.com/books?id=SNjVAAAAMAAJ Temples of Gujarat Built During the Mughal Period]; 1996, fq. 87</ref> Idhulli kryesor i vendosur në shenjtërore është ai i Dwarkadish-it, që është i njohur si forma Trivikrama e Vishnut dhe është paraqitur me katër krahë.<ref name="20Bansal23"/> <gallery widths=296px heights=220> File:Sunset at dwarka....jpg| image_skyline e perëndimit nga bregu i lumit Gomti pranë Sudama Setu-së File:Outside View Of Bhadkeshwar Mahadev Mandir Of Lord Shiva At Dwarka2.JPG|Mandiri Bhadkeshwar Mahadev pranë pikës së perëndimit, Dwarka </gallery> [[Tempulli Dwarakadhisa]] është gjithashtu vendodhja e [[Dvaraka Pitha]]s, të quajtur edhe ''Sharada Matha/Pitha'' dhe "pitha perëndimore",<ref name="nn"/><ref group="Shënimi" name="Saradha">Dvaraka Pitha, e vendosur në perëndim dhe [[Sringeri Sharada Pitha]], e vendosur në jug, quhen të dyja "Sharada Pitha". Në gjuhën telugu, "sharada" (శారద) është emri i hyjneshës hindu të diturisë, muzikës, arteve dhe mësimit, Sarasvati. ''Sharada Matha/Pitha'' nuk duhet ngatërruar me [[Sharada Pitha]]n, një tempull në Kashmir. - Singh & Mishra: [https://books.google.nl/books?id=U7xOAQAAIAAJ&q=%22sharada+matha%22+dwarka&dq=%22sharada+matha%22+dwarka&hl=en&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMI9bTfz5v-xwIVQ5IsCh1BNQlE Global Encyclopaedia of Indian Philosophy, Volume 1]; 2010, fq. 322. David Kinsley: Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions; 1988, fq. 55–64.</ref> një nga katër pithat (në sanskritisht: "qendra fetare") të krijuara nga Adi Shankaracharya. Ghati Gomti përbëhet nga shkallë që të çojnë në ujin e lumit Gomti, që është edhe një vend i shenjtë pelegrinazhi për të bërë një banjë në lum, përpara vizitimit të Tempullit Dwarakadish. Ghati ka një numër faltoresh të vogla kushtuar Samudras (zoti i detit), Sarasvatit dhe Lakshmit.<ref name="Desai285"/> Tempuj të tjerë të shquar në zonën e ghatit janë Tempulli Samudra Narayana (Sangam Narayana), që ndodhet në grykëderdhjen e lumit Gomti në det, Tempulli Chakra Narayana ku ndodhet një gur me një gjurmë të një chakra-je si një manifestim i Vishnut dhe Tempulli Gomati, që ka një idhull të hyjneshës lumore Gomati që thuhet se është sjell në tokë nga i dituri Vasishta.<ref name="20Bansal23"/> [[File:Rukmini temple.JPG|thumb|327px|Tempulli Rukmini Devi]] Tempulli Rukmini Devi, kushtuar Rukminit, gruas kryesore të Krishnës, është i vendosur 2&nbsp;km larg nga Dwarka. Tempulli thuhet se është 2 500 vjeçar, por forma e tij e tanishme është vlerësuar se i përket shekullit të XII. Është një tempull i skalitur në mënyrë të pasur me skulptura të hyjnish në pjesën e jashtme me [[garbhagriha|shenjtëroren]] që bujt idhullin kryesor të Rukminit. Në bazën e kullës janë paraqitur skalitje të ''naratharave'' (figura njerëzore) dhe ''gajathara-ve'' (elephantë).<ref>{{Cite web|url=http://www.gujarattourism.com/destination/details/6/307|title=Jamnagar|publisher=Government of Gujarat Tourism|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=27 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427151656/http://www.gujarattourism.com/destination/details/6/307}}</ref> ===Fari dhe liqeni=== Në gadishullin e Dwarkës ndodhet një far, që ofron një pamje panoramike të qytetit. Është një dritë e fiksuar e vendosur 21 m mbi nivelin e detit, drita e të cilit është e dukshme në një largësi prej 16&nbsp;km. Kulla e farit është 12 m e lartë dhe 107 m nga uji i detit.<ref name="Kapoor2103">Subodh Kapoor: [https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2103 The Indian Encyclopaedia]; 2002, fq. 2103</ref><ref>Alexander G. Findlay: [https://books.google.com/books?id=yOcNAQAAMAAJ&pg=PA825 A Directory for the Navigation of the Indian Ocean]; 1876, fq. 825</ref> Radiofari që furnizon këtë kullë fari mundësohet nga një modul diellor fotovoltaik.<ref>S. L. Sah: [https://books.google.com/books?id=O7ofXu6vNt0C&pg=PA27 Renewable and Novel Energy Sources]; 1995, fq. 27</ref> Në pjesën perëndimore të qytetit ndodhet një liqen ose ujëmbledhës i quajtur Gopi Talab. Një liqen i ngjashëm i njohur për Gopi Chandan, që do të thotë "brumi i sandalit nga Gopi", është i vendosur në Bet Dwarka; kjo baltë gjendet në shtratin e liqenit. Kjo baltë aromatike vendoset si një simbol shenjtërie nga besimtarët hindu në ballin e tyre.<ref name="Places"/> ===Bet Dwarka=== [[File:At bet dvaraka samudram.JPG|right|thumb|327px|Bregu i Bet Dwarka-s]] [[File:Nageshwar Temple.jpg|left|thumb|327px|Tempulli Nageshwar]] Bet Dwarka është një ishull në Detin Arabik pranë bregut të Dwarka-s. I konsideruar si rezidenca origjinale e Krishnës, Bet Dwarka ishte porti i vjetër gjatë periudhës së lashtë të Krishnës përpara se të zhvillohej porti Okha. Tempulli i ndërtuar këtu i atribuohet Guru-së Vallabhacharya të "Pushtimarg Sampradaya-s". Orizi këtu është oferta tradicionale për hyjninë pasi besohet se Sudama i ofroi oriz shokut të tij të fëmijërisë Krishna. Në Bet Dwarka ndodhen gjithashtu faltore më të vogla kushtuar Shivës, Vishnut, Hanumanit dhe Devit.<ref name="Desai286">Anjali H. Desai: [https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA285 India Guide Gujarat]; 2007, fq. 286</ref> Sipas një legjende, në këtë ishull Vishnu vrau demonin Shankhasura. Ka tempuj të Vishnut në mishërimin e matsya-s, ose peshkut. Faltore të tjera këtu janë ajo e Rukminit, Trivikramas, Devakit, Radhas, Lakshmit, Satyabhama-s, Jambavati-t, Lakshmi Narayan-it dhe shumë zotave të tjerë.<ref name="Kapoor2103"/> Tempulli Hanuman Dandi është një tjetër tempull i shquar i vendosur në Bet Dwarka, 6&nbsp;km larg Tempullit Dhwarkadhish. Tempulli përmban shumë imazhe të Hanumanit dhe djalit të tij Makardhwaja. Sipas legjendës së lindjes së një djali të Hanumanit, që ishte beqar, tregon se djersa e Hanumanit u konsumua nga një krokodil femër (Makar në sanskritisht) që pastaj lindi një djal të quajtur Makardhwaja.<ref name="Desai286"/> Klani Jethwa Raxhput i Kshatriyave pretendojnë prejardhjen e tyre nga Makardhwaja. Mandiri [[Nageshvara Jyotirlinga]] është një tempull kushtuar Shivës dhe një nga dymbëdhjetë [[Jyotirlingat]] (që do të thotë simbol drite i të Gjithëpushtetshmit) është vendosur këtu në një qelë nëntokësore.<ref>Aruna Deshpande: India: A Divine destination; 2005, fq. 273</ref> ==Kultura dhe sportet== ===Kultura=== Janmashtami është festa kryesore që kremtohet gjatë muajve gusht shtator<ref name="Desai71">Anjali H. Desai: [https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA71 India Guide Gujarat]; 2007, fq. 71</ref> me entuziazëm të madh dhe besim të thellë pas në kohët parahistorike ishte banesa e Krishnës. Festa shënohet nga mjaft celebrime përgjatë natës për të shënuar lindjen e Krishnës. Bhajan-ët dhe predikimet janë pjesë e festimeve. Në mesin e natës vihen në skenë fëmijëria e Krishnës në formën e kërcimeve Garba dhe Raas. Gjatë këtyre kremtimeve, djemtë vendas krijojnë një piramidë dhe një djal i vogël i veshur si Krishna ngjitet në majë të kësaj piramide për të goditur një enë që mban gjalp, një akt që Krishna e kishte kryer djallëzisht me gopit.<ref name="Desai285"/> ‘Sharda Peeth Vidya Sabha’ është një shoqëri arsimore e sponsorizuar nga Sharda Pitha, që drejton një kolegj artistik në Dwarka. Qyeti është gjithashtu shtëpia e Shkollës së Mesme N.D.H. dhe Shkollës së Mesme të Vajzave P.V.M.<ref>{{cite book|title=District Census Handbook|url=https://books.google.com/books?id=XcrUAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State|pages=43, 183}}</ref> ===Sportet=== Qyteti i lashtë nënujor pranë bregut të Bet Dwarka-s ka qenë propozuar për tu zhvilluar si një vend zhytjesh nënujore. Ky projekt është një nismë e përbashkët e Adventure Sports Ltd (ASL) dhe Qeverisë së Guxharatit, me investimin e 1 300 000 rupive. Kjo konsiderohet si përpjekja e parë diku në botë për të zhvilluar një qytet të fundosur për turizmin.<ref name= "Prabhune">{{Cite web|last=Prabhune|first=Tushar|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-18/news/27476988_1_scuba-diving-sea-turtles-bet-dwarka|language=en|title=Dwarka under sea! Now you can see|date=18 shkurt 2005|newspaper=The Economic Times|accessdate=12 shtator 2015|archive-date=26 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126151732/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-18/news/27476988_1_scuba-diving-sea-turtles-bet-dwarka|url-status=dead}}</ref> Sportet ujore dhe të plazhit janë gjithashtu duke u promovuar nga qeveria shtetërore dhe ka propozime për të zhvilluar më tej sprotet aero dhe nënujore.<ref>{{Cite web|url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/adventure-sports.htm|title=Adventure and Sports Tourism|publisher=Official Gujarat Portal|accessdate=12 shtator 2015|archive-date=17 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717154317/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/adventure-sports.htm|url-status=dead}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Mathura]] * [[Vrindavani]] * [[Haridwari]] * [[Varanasi]] ==Shënime== {{reflist|group=Shënimi}} == Referime == {{Reflist|36em}} ==Bibliografia== * {{cite book|last=Apte|first=Prakash Madhusudan|title=The Building of Gandhinagar: New Capital of Gujarat, India|url=https://books.google.com/books?id=_hVk80LsGVkC&pg=PA25|year=2012|publisher=Prakash M Apte|isbn=978-93-81205-53-2}} * {{cite book|last=Bandyopadhyay|first=Deepak|title=Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=xceTBAAAQBAJ&pg=PT71|date=11 qershor 2014|publisher=Rupa Publications India Pvt. Ltd 2014|isbn=978-81-291-3428-8}} * {{cite book|last=Bansal|first=Sunita Pant|title=Hindu Pilgrimage|url=https://books.google.com/books?id=F303Zb7EC0kC&pg=PT34|year=2008|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-0997-3}} * {{cite book|last=Brockman|first=Norbert|title=Encyclopedia of Sacred Places|url=https://books.google.com/books?id=ZNZ15Oow8XcC&pg=PA94|date=13 shtator 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-655-3}} * {{cite book|last=Desai|first=Anjali H.|title=India Guide Gujarat|url=https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA285|year=2007|publisher=India Guide Publications|isbn=978-0-9789517-0-2}} * {{Cite book|last=Deshpande|first=Aruna|title=India: A Divine destination|year=2005|publisher=Crest Publishing House|isbn=81-242-0556-6}} * {{cite book|last=Dharaiya|first=Ramanlal Kakalbhai|title=Gujarat in 1857|url=https://books.google.com/books?id=wps5AQAAIAAJ|year=1970|publisher=Gujarat University}} * {{cite book|last=Findlay|first=Alexander George|title=A Directory for the Navigation of the Indian Ocean: With Descriptions of Its Coasts, Islands, Etc., from the Cape of Good Hope to the Strait of Sunda and Western Australia: Including Also the Persian Gulf, the Winds, Monsoons, and Currents, and the Passages from Europe to Its Various Ports|url=https://books.google.com/books?id=yOcNAQAAMAAJ|year=1876|publisher=Richard Holmes Laurie}} * {{cite journal|last=Gaur|first=A.S.|author2=Sundaresh and Sila Tripati|title=An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|journal=Current Science|date=2004|volume=86|issue=9|accessdate=28 shkurt 2014}} * {{Cite web|last1=Gaur|first1=A.S.|last2=Tripati|first2=Sila|url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf|format=pdf|title=Ancient Dwarka: Study Based On Recent Underwater Archaeological Investigation|publisher=National Institute of Oceanography|url-status=dead|access-date=7 mars 2017|archive-date=17 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717184308/http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/507/1/Migration_Diffusion_6_56.pdf}} * {{cite book|last=Ghosh|first=Anjali|title=India’s Foreign Policy|url=https://books.google.com/books?id=Y32u4JMroQgC|accessdate=20 tetor 2016|date=1 shtator 2009|page=63|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1025-8}} * {{cite book|last=Kapoor|first=Subodh|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&pg=PA2103|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7}} * {{cite book|author=David Kinsley|title=Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|language=en|year=1988|publisher=University of California Press|ISBN=0-520-06339-2}} * {{cite book|last=Paramāra|first=Thomasa|title=Temples of Gujarat Built During the Mughal Period|url=https://books.google.com/books?id=SNjVAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Thomas B. Parmar}} * {{cite book|last=Sah|first=S. L.|title=Renewable and Novel Energy Sources|url=https://books.google.com/books?id=O7ofXu6vNt0C&pg=PA27|year=1995|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|isbn=978-81-85880-82-2}} * {{cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-93-80607-34-4}} * {{Citation|last1=Singh|first1=N.K.|last2=Mishra|first2=A.P.|year=2010|title=Global Encyclopaedia of Indian Philosophy, Volume 1|publisher=Global Vision Publishing House|url=https://books.google.nl/books?id=U7xOAQAAIAAJ&q=%22sharada+matha%22+dwarka&dq=%22sharada+matha%22+dwarka&hl=en&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMI9bTfz5v-xwIVQ5IsCh1BNQlE}} * {{cite book|last=Singh|first=Upinder|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&pg=PA181|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1677-9}} * {{cite book|last=Sridharan|first=K.|title=Sea: Our Saviour|url=https://books.google.com/books?id=9PiwJF7V4EQC&pg=PA7|year=2000|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-81-224-1245-1}} * {{cite book|last=Yadava|first=S. D. S.|title=Followers of Krishna: Yadavas of India|url=https://books.google.com/books?id=p69GMA226bgC&pg=PA160|year=2006|publisher=Lancer Publishers|isbn=978-81-7062-216-1}} * {{cite book|last1=Yagnik|first1=Achyut|last2=Sheth|first2=Suchitra|title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA4|year=2005|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-400038-8}} * {{Citation|year=1964|title=Sarada pitha pradipa, Volumes 4-6|publisher=Indological Research Institute, Dwārka|url=https://books.google.co.uk/books?id=kV45AAAAIAAJ&dq=dwarka+temple+destroyed&focus=searchwithinvolume&q=dwarka+temple+destroyed}} * {{cite journal|title=Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society|url=https://books.google.com/books?id=QmxEAQAAMAAJ|year=1910|publisher=The Branch}} * {{Cite journal|url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|format=pdf|title=Special Section: Underwater Cultural Heritage: An ancient harbour at Dwarka: Study based on the recent underwater explorations|accessdate=14 prill 2015|journal=Current Science Journal|archive-date=24 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124034109/https://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_086_09_1256_1260_0.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|title=Pilgrim Places of India|url=https://books.google.com/books?id=tygzN5FvSKgC&pg=PA30|publisher=Ocean Books|isbn=978-81-87100-41-6|page=36}} * {{cite book|title=District Census Handbook|url=https://books.google.com/books?id=XcrUAAAAMAAJ|year=1964|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Dwarka}} * [https://web.archive.org/web/20161018100952/http://hridayindia.in/dwarka/ Dwaraka HRIDAY city] *[https://web.archive.org/web/20170712173316/http://www.ddasmartcities.com/ Dwarka Smart City] * [https://web.archive.org/web/20170228013534/http://www.theindia.co.in/travelogues/my-solo-trip-to-dwarka-the-other-side-of-the-holy-city Dwakra travelogue] [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] et5vkh2rgdj8vywxdob1h9pbr7pleuc 0 212685 3010609 2951530 2026-07-18T15:10:54Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010609 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Tirupati | native_name = తిరుపతి |Gjuha vendase =te | settlement_type = qytet | nicknames = Kryeqyteti shpirtëror i Andra Pradeshit | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Sreevarialayam.JPG | image_caption = [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]], Tirupati <!--Administrimi territorial--> |Shteti = {{India}} |Shteti federal = Andra Pradesh |Rajoni = Rayalaseema |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia =Korporata Bashkiake e Tirupatit |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Chittoor |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 27.44 km2<ref name="profile">{{cite web|title=City profile|url=http://mct.gov.in/welcome/pagedetails/?id=6|website=Tirupati Municipal Corporation|accessdate=23 dhjetor 2015|archive-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223191120/http://mct.gov.in/welcome/pagedetails/?id=6|url-status=dead}}</ref> |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 287 035<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|publisher=citypopulation.de}}</ref> | population_total_viti =2011 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = 461900<ref name="UA">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-AndhraPradesh.html|title=Andhra Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities - Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}</ref> <!-- Të dhëna--> |Lartësia = | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = + 5:30 |Ora Verore = | postal_code = 517501 |Prefiksi = +91–877 | registration_plate = AP 03 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = Partia Telugu Desam | website = {{URL|http://tirupati.cdma.ap.gov.in/en}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon ={{coord|13.65|N|79.42|E|display=inline,title}} <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 13.65 |gjatësia = 79.42 }} '''Tirupati''' ({{audio|Tirupati.ogg|shqiptimi}}) është një qytet në distriktin Chittoor të shtetit indian të [[Andra Pradesh]]it. Është një korporatë bashkiake dhe qendër e mandalit (urban) Tirupati dhe e divizionit Tirupati të të ardhurave.<ref name="map">{{cite web|title=Chittoor District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=19 janar 2015|pages=459, 512|format=PDF}}</ref> Sipas censusit të vitit 2011, ai kishte një popullsi prej 374 260 banorësh, duke e bërë atë qytetin e nëntë më të populluar në Andra Pradesh.<ref name="population">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}</ref> Është aglomerati i shtatë urban në shtet, me një popullsi prej 459 985 banorësh.<ref name="UA" /> Tirupati konsiderohet një nga vendet më të shenjta të pelegrinazhit për shkak të [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullit Tirumala Venkateswara]], përkrah tempujve të tjerë historikë dhe konsiderohet si ''kryeqyteti shpirtëror i Andra Pradeshit''.<ref>{{cite news|title=Administration-AP-Financial Capital|url=http://www.uniindia.com/news/other/administration-ap-financial-capital/45016.html|accessdate=13 gusht 2015|date=29 prill 2015|location=Visakhapatnam}}</ref> Tirupati ka shumë institucione arsimore dhe universitete. Për periudhën 2012-13, Ministria Indiane e Turizmit e konsideroi Tirupatin si ''Qyteti më i mirë i trashëgimisë''.<ref>{{cite news|title=Tirupati bags 'best heritage city' award|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Tirupati-bags-best-heritage-city-award/articleshow/30577258.cms|accessdate=1 qershor 2015|work=Times of India|date=17 shkurt 2014}}</ref> Tirupati është zgjedhur si një nga njëqind qytetet indiane për tu zhvilluar si qytete smart nga ‘Smart Cities Mission’ nga Qeveria e Indisë. == Etimologjia == Sipas librit ''Symposium'' të shkruar nga Dr. Jagannatha Rao, hamendësohet se Tirupati mund të ketë qenë ''Tripathi''. Tri është një fjalë sanskrite që i referohet ''zotit të Tripathit'' të kodrës së shenjtë.<ref name="TirupatiHistory1">{{cite book|title=Sri Venkateshwara by Shantha Nair|url=https://books.google.co.in/books?id=CY9eAAAAQBAJ&pg=PT118#v=onepage&q=Upper%20Tirupathi&f=false|accessdate=21 qershor 2015}}</ref><ref name="TirupatiHistory1" /> Në përkthimin dravidian, tiru do të thotë i/e shenjtë dhe i referohet edhe hyjneshës Lakshmi ndërsa pathi do të thotë bashkëshort.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/stream/cu31924024065470/cu31924024065470_djvu.txt|title=Full text of "On the original inhabitants of Bharatavarsa or India"|website=archive.org|accessdate=18 nëntor 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tera-3.ul.cs.cmu.edu/NASD/4a7f1db4-5792-415c-be79-266f41eef20a/upgrade-archive-06-14-2007/data/upload-allbooks/disk%203/Jan%20N/ENGLISH/The_Dravidians_/TXT/|title=Index of /NASD/4a7f1db4-5792-415c-be79-266f41eef20a/upgrade-archive-06-14-2007/data/upload-allbooks/disk 3/Jan N/ENGLISH/The_Dravidians_/TXT|website=tera-3.ul.cs.cmu.edu|url-status=dead|access-date=9 mars 2017|archive-date=18 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118164125/http://tera-3.ul.cs.cmu.edu/NASD/4a7f1db4-5792-415c-be79-266f41eef20a/upgrade-archive-06-14-2007/data/upload-allbooks/disk%203/Jan%20N/ENGLISH/The_Dravidians_/TXT/}}</ref> Kështu, ai njihet si banesa e shenjtë e Vishnut. Sipas dorëshkrimeve Malayalam-ë të vitit 1802, ai quhet Tripati dhe Teeropaty. Tirupati ndonjëherë referohet si Tirupati i Poshtëm, ndërsa Tirumala e afërt si Tirupati i Sipërm. Thiru është një fjalë tamile ekuivalenti i së cilës në gjuhën telugu është sri dhe pathi do të thotë bashkëshort, kështu ai mund të quhet edhe Sripathi, ku sri do të thotë i shenjtë, ndërsa pathi bashkëshort. ==Historia== ===Historia e lashtë=== *'''Tirumala (Tirupati i Sipërm)''' Sipas Varaha Puranas, gjatë epokës Treta Yuga, zoti Rama qëndroi këtu bashkë me Sita Devin dhe Lakshmanan gjatë rikthimit të tij nga Lankapuri.<ref>{{cite web|title=Lord Sri Kodanda Rama Swamy Temple in Tirupati and Sri Pattabhiramalayam Temple at Valmikipuram Gear up for Annual Mega Fete-special Story|url=http://news.tirumala.org/lord-sri-kodanda-rama-swamy-temple-in-tirupati-and-sri-pattabhiramalayam-temple-at-valmikipuram-gear-up-for-annual-mega-fete-special-story/|publisher=Tirumala Tirupati Devastanams|accessdate=12 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518065649/http://news.tirumala.org/lord-sri-kodanda-rama-swamy-temple-in-tirupati-and-sri-pattabhiramalayam-temple-at-valmikipuram-gear-up-for-annual-mega-fete-special-story/|url-status=dead}}</ref> Qyteti u krijua si qendër e Vaishnavizmit (sekt hindu me në qendër perëndinë Vishnu) rreth shekullit të V të e.s., i lavdëruar nga shenjtët Alvarë. Ritet e tempullit u formalizuan nga shenjti Vaishnavit Ramanujacharya në shekullin e XI.<ref>{{cite web|url=http://www.publishyourarticles.org/knowledge-hub/history/bhakti-movements.html|title=Bhakti Movements|access-date=9 mars 2017|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526203513/http://www.publishyourarticles.org/knowledge-hub/history/bhakti-movements.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etirupati.com/history.htm|title=History of Tirumala|access-date=9 mars 2017|archive-date=24 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024001926/http://www.etirupati.com/history.htm|url-status=dead}}</ref> Tirupati u mbijetoi pushtimeve myslimane dhe britanike. Gjatë pushtimit mysliman të fillimit të viteve 1300 të Indisë Jugore, idhulli i [[Tempulli Sri Ranganathaswamy, Srirangam]] u soll në Tirupati për tu shpëtuar. Qyteti tempullor gjatë pjesës më të madhe të periudhës mesjetare të Perandorisë Vijayanagara deri në shekullin e XVII dhe sunduesit e tij ofruan burime dhe pasuri të konsiderueshme nga Krishna Deva Raya dhe Achyuta Deva Raya, Sadasiva Raya dhe Tirumala Deva Raya. Tempulli u ndërtua dhe zgjerua pjesërisht nga mbretëri të ndryshme. Mbishkrimet e gjetura në tempull janë në gjuhët sanskrite, tamile, telugu dhe kanada<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gold-coat-to-hide-Tirumala-carvings/articleshow/5039959.cms|title=Gold coat to hide Tirumala carvings|publisher=Times of India|accessdate=30 mars 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/inscriptions-at-tirumala-digitised/article749997.ece|title=Inscriptions at Tirumala digitised|publisher=The Hindu|accessdate=30 mars 2015}}</ref> që specifikojnë kontributet e Perandorisë Pallava rreth shekullit të IX, Perandorisë Chola rreth shekullit të X dhe Perandorisë Vijayanagara në shekullin e XIV.<ref>{{cite web|url=http://www.tirumala.org/maintemple_history.htm|title=Temple History|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120412013703/http://www.tirumala.org/maintemple_history.htm|archivedate=12 prill 2012}}</ref> Gjatë shekullit të XV, Sri Tallapaka Annamacharya këndoi shumë lavde për qytetin e shenjtë në gjuhën telugu. Ai e krahasonte atë me një hyjni, duke përfshirë shkëmbinjtë, rrjedhat, pemët, kafshët dhe shtonte se ai ishte parajsa në tokë.<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetasudha.org/annamacharya/k.html|title=Annamayya keerthana-kaTTedura vaikunTamu}}</ref> [[File:Tirupathi (6337140675).jpg|thumb|[[Gopurami|Raxhagopurami]] i [[Tempulli Govindaraja në Tirupati|Tempullit Sri Govindarajaswamy]] në Tirupati]] *'''Tirupati (Tirupati i Poshtëm)''' Në Tirupatin e Poshtëm nuk ka pasur vendbanim njerëzor deri në vitin 1500. Me rritjen e rëndësisë së Tirupatit të Sipërm, në zonën e rrugës së tanishme Kapilatheertham u formua një fshat që u emërtua "Kotturu". Më vonë u vonë u spostua në afërsi të [[Tempulli Govindaraja në Tirupati|Tempullit Govindarajaswamy]] që u shenjtërua rreth vitit 1130. Më vonë fshati u rrit në formën e sotme rreth Tempullit Govindaraja Swamy, që tani është zemra e qytetit. Ai tani ka fituar mjaft popullaritet si një vend turistik.<ref name="TirupatiHistory1" /> ===Historia moderne=== Në vitin 1932, [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]] u mor në zotërim nga Tirumala Tirupati Devasthanams (TTD) nëpërmjet Aktit TTD të vitit 1932. Në vitin 2006, Autoriteti i Zhvillimit Urban të Tirupatit dhe TTD-së zhvilluan bashkarisht "Tirupati Utsavam-in", që fokusohej mbi historinë e zhvillimit të qytetit të Tirupati, mbretërve që e vizituan Tirumalan dhe kontributin e tyre për zhvillimin e tempullit.<ref>{{cite web|title=Tirupati Utsavam|url=http://www.tuda.gov.in/engineering/tirupatiustavam.aspx|accessdate=21 qershor 2015|archive-date=12 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712122655/http://www.tuda.gov.in/engineering/tirupatiustavam.aspx|url-status=dead}}</ref> Konferenca e Katërt Botërore Telugu, një konferencë për përkrahjen e [[gjuha telugu|gjuhës telugu]], u zhvillua për tre ditë në Tirupati gjatë dhjetorit të vitit 2012.<ref>{{cite web|title=Pranab inaugurates 4th World Telugu conference|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pranab-inaugurates-4th-world-telugu-conference/article4245424.ece|accessdate=2 korrik 2015}}</ref> ==Mjedisi== ===Gjeografia=== [[File:Plaque at Tirumal hills on Eparchean Unconformity.jpg|thumb|left|Një tabelë në kodrat Tirumala që shpjegon Mospërputhjen Eparkease]] Tirupati është i vendosur në koordinatat {{Coord|13.65|N|79.42|E|display=inline,title}} në distriktin Chittoor të shtetit indiano-jugor të [[Andra Pradeshi]]t. Ai qëndron në këmbët e Kodrave Seshachalam të Vargut të Ghateve Lindore, që u formuan gjatë Epokës Prekambriane. Një nga zonat e tij, Tirumala, që është vendi i [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullit Sri Venkateswara]], është gjithashtu i vendosur brenda kodrave. Aglomerati Urban i Tirupatit përfshin qytetin e Tirupatit dhe rrethinat e tij, Tirumala, Tiruchanur, Chandragiri dhe Renigunta. Tirupati është i rrethuar nga Srikalahasti në drejtimin lindor, Puttur-i në drejtim të jugut, Poothalapattu në drejtim të perëndimit dhe kodrat Seshachalam në drejtimin verior. ===Gjeologjia=== [[File:Natural stone arch in tirumala.JPG|thumb|Silathoranam-i (hark natyror) në kodrat Tirumala, Tirupati]] Në pikën 12&nbsp;km gjatë rrugës së ghatit Tirupati - Tirumala, gjendet një zonë mosvazhdimsie e rëndësishme stratigrafike që përfaqëson një periudhë të qetësie në historinë gjeologjike të tokës. Kjo është konsideruar si '''Mospërputhja Eparkease'''. Kjo mospërputhje ndan kuarcitin proterozoik Nagari dhe granitin Arkeas që përfaqëson një hapsirë kohore prej 800 milionë vjetësh.<ref>{{cite web|title=Geological Survey of India - Monuments of Stratigraphic Significance|url=http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529424&_dad=portal&_schema=PORTAL|accessdate=22 korrik 2015|archive-date=19 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130419091251/http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529424&_dad=portal&_schema=PORTAL|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2001, ‘Geological Survey of India’ (GSI) deklaroi se Mospërputhja Eparkease është një nga 26 "Monumentet Gjeologjike të Indisë". '''Silathoranami''', një hark çuditshëm natyror është i vendosur në kodrat Tirumala në një largësi prej 1&nbsp;km nga [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]]. Harku është 8 metra i gjerë dhe 3 metra i lartë dhe është i gërryer nga kuarciti i Supergrupi Cuddapah i Proterozoikut të mesëm të lartë (1600 deri në 570 milionë vjet) nga agjentët atmosferikë si uji dhe era.<ref>{{cite web|title=Geological Survey of India - Monuments of Stratigraphic Significance|url=http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529414&_dad=portal&_schema=PORTAL&linkId=1077|accessdate=22 korrik 2015|archive-date=21 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161308/http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529414&_dad=portal&_schema=PORTAL&linkId=1077|url-status=dead}}</ref> ===Flora dhe Fauna=== *'''Parku Kombëtar Sri Venkateswara'''<ref>{{cite web|title=Sri Venkateshwara Sanctuary & National Park|url=http://forest.ap.nic.in/WL%20svnp.htm|publisher=Andhra Pradesh Forest Department|accessdate=6 qershor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430045712/http://forest.ap.nic.in/WL%20svnp.htm|archivedate=30 prill 2015}}</ref> Parku Kombëtar Sri Venkateswara është një park kombëtar dhe rezervat biosfere, që është pjesë e Kodrave Seshachalam. Sipërfaqja e përgjithshme e parkut është 353&nbsp;km². Parku është streha e rreth 1 500 specieve vaskular të bimëve që u përkasin 174 familjeve. Disa nga speciet e rralla dhe endemike bimore si Pterocarpus santalinus, ''Shorea talura'', ''Shorea thumburggaia'', ''Terminalia pallida'', druri i sandalit, ''Syzygium alternifolium'', ''Psilotum nudum'' gjenden në këtë rajon. ''Cycas beddomei'' është një specie cycadophyta në klasën Cycas gjendet vetëm në Kodrat Tirumala. Nga ky park kombëtar janë identifikuar rreth 178 specie shpendësh që përfshijnë zogun Pycnonotus xantholaemus, të kërcënuar botërisht, pëllumbin Treron affinis, shkabën Gyps africanus të kërcënuar në mënyrë kritike, Hierococcyx sparverioides, Phaenicophaeus viridirostris, Acritillas indica, Pomatorhinus horsfieldii dhe Cinnyris lotenius. Mes grabiqarëve mjaft i përhapur është [[leopardi]], bashkë me qenin e egër. Mes zvarranikëve, specia më interesante është Draco, e gjendur në disa lugina të thella pyjore. Një zvaranik tjetër i rëndësishëm i këtij parku është Gekko badenii. *'''Parku Zoologjik Sri Venkateswara'''<ref>{{cite web|title=Sri Venkateswara Zoological Park’|url=http://svzoo.org/html/theme.htm|accessdate=6 qershor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509084830/http://svzoo.org/html/theme.htm|archivedate=9 maj 2015}}</ref> I krijuar në 1987, kopshti zoologjik i Tirupatit ose Parku Zoologjik Sri Venkateswara është një kopësht zoologjik në Tirupati që është kopshti i dytë më i madh zoologjik në Azi me një sipërfaqe prej 2227 ha. Është i ndërtuar mbi konceptin e [[Mitologjia hindu|Mitologjisë hindu]]. Ai paraqet vetëm kafshë që janë përmendur në eposet e lashta indiane si [[Ramajana]], [[Mahabarata]] dhe Pançatantra. Rrethimet janë ndërtuar gjithashtu bazuar në mitologjinë hindu. Ai bujt një gamë të gjerë kafshësh, zvarranikësh dhe shpendësh, si drerë, majmunë, luanë, tigra, arinj, elefantë, pallonj, pelikanë gri, krokodilë kënetash, breshkash etj. ===Klima=== Musonet janë të moderuara dhe verat përjetojnë temperatura që variojnë nga 35 deri në 40 gradë celsius. Në dimër temperaturat minimale vërtiten midis 18 dhe 20 gradë celsius. Zakonisht verat zgjasin nga marsi në qershor, me ardhjen e stinës së shirave në korrik, të pasuar nga dimrat që zgjasin deri në fundin e shkurtit. Qyteti përjeton reshje maksimale në nëntor gjatë stinës së musonit veri-lindor. {{Weather box | location = Tirupati, Indi <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = Departamenti Meteorologjik Indian<ref name="weather">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/tirupathi2.htm|title=CLIMATOLOGICAL TABLE PERIOD: 1981-2010|accessdate=31 janar 2016|publisher=Indian Meteorological Department}}</ref> | Jan high C = 30.0 | Feb high C = 33.1 | Mar high C = 36.8 | Apr high C = 39.2 | May high C = 40.3 | Jun high C = 37.9 | Jul high C = 35.9 | Aug high C = 35.0 | Sep high C = 34.9 | Oct high C = 32.8 | Nov high C = 30.2 | Dec high C = 29.0 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 18.8 | Feb low C = 19.9 | Mar low C = 22.8 | Apr low C = 26.2 | May low C = 28.0 | Jun low C = 27.3 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.7 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 23.7 | Nov low C = 21.8 | Dec low C = 19.9 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 17.6 | Feb precipitation mm = 5.1 | Mar precipitation mm = 5.2 | Apr precipitation mm = 15.9 | May precipitation mm = 58.5 | Jun precipitation mm = 77.0 | Jul precipitation mm = 117.3 | Aug precipitation mm = 127.3 | Sep precipitation mm = 131.7 | Oct precipitation mm = 205.2 | Nov precipitation mm = 249.1 | Dec precipitation mm = 116.2 }}} ==Demografia== Sipas censusit indian të vitit 2011, qyteti kishte një popullsi prej 374 260 banorësh. Popullsia përbëhej nga 187 931 meshkuj dhe 186 329 femra — me një raport gjinor prej 992 femra për 1000 meshkuj, më e lartë se mesatarja kombëtare me 940 femra për 1000 meshkuj.<ref name="profile" /> Aglomerati Urban ka një popullsi prej 459 985 banorësh, e cila përbëhet nga 231 456 meshkujt dhe 228 529 femra — me një raport gjinor prej 987 femra për 1000 meshkuj dhe 41 589 fëmijë janë në moshën 0–6 vjeç. Numri i të alfabetizuarve (që dinë të shkruajnë dhe të lexojnë) është 356 558 banor me një nivel prej 85.22%.<ref name="UA" /> [[Gjuha telugu]] është gjuha zyrtare e folur gjerësisht në qytet. Ndërsa gjuha tamile, kanada dhe [[gjuha hindi|hindi]] janë gjuhë të tjera të folura për shkak të numrit të madh të pelegrinëve që e vizitojnë.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|title=WELCOME TO CENSUS OF INDIA : Census India Library|website=www.censusindia.gov.in|accessdate=8 mars 2016}}</ref> [[Hinduizmi]] është besimi kryesor dhe shumica e tempujve në Tirupati janë ndërtuar në [[Arkitektura Dravidiane|Arkitekturën Dravidiane]]. == Kultura == *'''Festat''' Qyteti i kremton të gjitha festat kryesore hindu duke përfshirë Sankranti-n, Ugadi-n, Krishna Janmashtami-n, Maha Shivaratrin, Ganesh Chaturthi-n, Divalin, Rama Navamin, Kartika Poornima-n etj. Srivari Brahmotsavam-i është një event nëntë ditësh, i kremtuar gjatë muajëve shtator–tetor, tempulli i Tirumalas mbledh qindra mijëra besimtarë.<ref>{{cite web|title=Over 4 Lakh Witness Garuda Vahana Seva|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Over-4-Lakh-Witness-Garuda-Vahana-Seva/2014/10/01/article2457813.ece|accessdate=30 tetor 2015|archive-date=22 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222090540/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Over-4-Lakh-Witness-Garuda-Vahana-Seva/2014/10/01/article2457813.ece|url-status=dead}}</ref> Gjatë kësaj feste, idhulli procesional Malayappa i Tempullit Venkateswara, bashkë me bashkëshortet e tij Sridevi dhe Bhudevi, zhvillon një procesion në katër rrugë ‘mada’ përreth tempullit në vahana të ndryshme. Tirupati kremton gjithashtu një karnavale të quajtur “Tirupati Ganga Jatara”, të zhvilluar gjatë javës së dytë të majit çdo vit. Kjo është një festë një javore ku adhurohet hyjnesha Gangama (Grama Devatha).<ref>{{cite web|title=Tirupati set for ‘Ganga Jatara’|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/tirupati-set-for-ganga-jatara/article4694213.ece|publisher=The Hindhu|accessdate=30 mars 2015}}</ref> Ujëmbledhësi mbrapa Tempullit Padmavathi në Tiruchanur përmban Padma Pushkarinin, ku Chakra Snanam-i zhvillohet ditën e fundit të Padmavathi Brahmotsavam-ëve. Gjatë tij mblidhen qindra mijëra besimtarë që bëjnë banjë në ujërat e shenjta.<ref>{{cite web|title=2 Lakh Take Holy Dip on 'Panchami Theertham’|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/2014/11/28/2-Lakh-Take-Holy-Dip-on-Panchami-Theertham/article2544876.ece|accessdate=7 qershor 2015|archive-date=10 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610184644/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/2014/11/28/2-Lakh-Take-Holy-Dip-on-Panchami-Theertham/article2544876.ece|url-status=dead}}</ref> Vaikunta Ekadasi, dita në të cilën besohet se Vaikunta Dwaram-ët do të hapen dhe festa më e rëndësishme Vaishnavite, kremtohet me madhështi në Tirumala dhe Tirupati<ref>{{cite web|title=Tirupati gearing for Ekadasi|url=http://www.thehindu.com/news/national/tirupati-gearing-for-ekadasi/article2721342.ece|publisher=The Hindu|accessdate=21 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Pilgrims throng Tirumala|url=http://www.deccanherald.com/content/450956/15-lakh-converge-tirumala-vaikuntha.html|publisher=Deccan Herrald|accessdate=21 qershor 2015}}</ref> Rathasapthami është një tjetër festë, e kremtuar gjatë shkurtit, kur idhulli procesional i Venkateswara-s (Malayappa) nxiret në një procesion përreth tempullit në shtatë vahana (mjete transporti) të ndryshme nga herët në mëngjes deri natën vonë.<ref>{{cite web|url=http://www.geocities.com/suman_malepati/rathasaptami.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091027133227/http://www.geocities.com/suman_malepati/rathasaptami.html|archivedate=27 tetor 2009|title=Rathasapthami photos}}</ref> Sri Krishna Janmastami gjithashtu i njohur si Gokulashtami kremtohet me entuzizëm të madh në Tirupati. Tempulli i Zambakut që i përket ‘International Society for Krishna Consciousness’ (ISKCON) ndriçohet me llamba dhe piktura që paraqesin tema nga Srimad Bhagavatham-i. Kremtimet përfshijnë ofrimin e lutjeve Krishnës, Utlotsavam-it, Annamayya Kirtana Alapana-s, Githa Parayanam-it etj. Në këtë ditë zhvillohet 'Gokulashtami Asthanam-i' në [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullin Tirumala Venkateswara]]. TTD e kremton gjithashtu janmastamin në Sri Venkateswara Gosamrakshana Shala ku u ofrohen lutje lopëve, kuajve dhe elefantëve.<ref>{{cite web|title=Janmashtami celebrated in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/janmashtami-celebrated-in-tirupati/article3091470.ece|publisher=The Hindu|accessdate=23 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=All set for Sri Krishna Janmashtami in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/all-set-for-sri-krishna-janmashtami-in-tirupati/article2380638.ece|publisher=The Hindu|accessdate=23 qershor 2015}}</ref> Maha Shivaratri dhe Kartika Poornima konsiderohen si ngjarje mjaft të mbara për tu festuar te Kapila Tirthami.<ref>{{cite web|title=Sri Kapileswara Swamy Temple|url=http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx#id5|accessdate=2 korrik 2015|archive-date=9 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009144147/http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx#id5|url-status=dead}}</ref> [[File:A Tirupathi laddu.jpg|thumb|Tirupati Laddu (Srivari Laddu) i ofruar perëndisë Venkateswara në Tempullin Tirupati]] *'''Kuzhina''' Tirupati është i njohur për Tirupati Laddu-në e tij të famshme. Është ofertë prasad në [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullin Venkateswara në Tirumala]]. Tirupati Laddu është bërë emërtim i mbrojtur gjeografik duke i dhënë të drejtën ta bëjë ose shesi vetëm Tirumala Tirupati Devasthanams.<ref>{{cite web|title=Only TTD entitled to make or sell ‘Tirupati laddu’: High Court|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/only-ttd-entitled-to-make-or-sell-tirupati-laddu-high-court/article5743809.ece|publisher=The Hindu|accessdate=23 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Now, Geographical Indication rights for 'Tirupati laddu'|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/now-geographical-indication-rights-for-tirupati-laddu-114022800969_1.html|publisher=Business Standard|accessdate=23 qershor 2015}}</ref> *'''Artet, zejet dhe arkitektura''' Tirumala Tirupati Devasthanams krijuan Muzeun Sri Venkateswara, një në Tirumala dhe tjetri në Tirupati. Ai ka një koleksion të mrekullueshëm artifaktesh arkitekturore dhe historike të tempullit të Tirupatit, si armë të lashta, objekte puxha dhe idhuj. Ai ka një galeri gjithëpërfshirëse fotosh që japin një tablo të gjerë të traditave kulturore të rajonit të Tirupatit. Ai krenohet gjithashtu me një qendër meditimi.<ref>{{cite web|title=Heritage in Tirupati-SV Museum|url=http://www.aptdc.gov.in/heritage-in-tirupati.html|publisher=Andhra Pradesh Tourism board|accessdate=23 qershor 2015|archive-date=23 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623191332/http://www.aptdc.gov.in/heritage-in-tirupati.html|url-status=dead}}</ref> Në vitet 1988-89 ‘Archaeological Survey of India’ krijoi një muze arkeologjik në Fortesën e Chandragirit. Ai paraqet një koleksion të pasur skulpturash guri dhe metali të perëndive hindu si dhe mbetje të tjera kulturore të marra nga vende si Gudimallam-i, Gandikota dhe Yaganti. Ai përfshin edhe galeri për objektet mesjetare si shpatat, kamat, monedhat dhe dokumente të shkruara.<ref>{{cite web|title=Archaeological Museum, Chandragiri|url=http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=23 qershor 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306201803/http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|url-status=dead}}</ref> ==Qeverisja== Zona zgjedhore e Tirupatit është një nga 175 zonat zgjedhore të Asamblesë Legjislative të Andra Pradeshit. Tirupati është pjesë e zonës zgjedhore Tirupati Lok Sabha. Varaprasad Rao Velagapalli i Partisë së Kongresit YSR është anëtari i zgjedhur i parlamentit për zonën zgjedhore të Tirupati Lok Sabhas, ndërsa M. Suguna i Partisë Telugu Desam është anëtari i zgjedhur i parlamentit për zonën zgjedhore të Tirupati të.<ref>{{cite web|title=TDP wins Tirupati Assembly by-election|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/national/tdp-wins-tirupati-assembly-byelection/article6901522.ece|accessdate=10 korrik 2015}}</ref> ===Administrimi qytetar === Korporata Bashkiake e Tirupatit mbikqyr administrimin e qytetit. Tirupati u konstitua si bashki më 1 prill 1886; ai u promovua si bashki e nivelit të dytë më 1 tetor 1962, në bashki të nivelit të parë më 12 dhjetor 1965, në bashki të nivelit special më 13 shkurt 1970 dhe bashki e nivelit të përzgjedhur më 7 tetor 1998. Bashkia e Tirupatit u promovua si korporatë bashkiake më 2 mars 2007. Sipërfaqja e korporatës bashkiake në kohën e formimit ishte 16.59 km2.<ref name="tmc">{{cite web|title=ABOUT TMC|url=http://www.tirupaticorporation.org.in/about-tmc.aspx|website=Tirupati Municipal Corporation|accessdate=23 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707052157/http://www.tirupaticorporation.org.in/about-tmc.aspx|archivedate=7 korrik 2015}}</ref> Ndërsa tashmë sipërfaqja e qytetit është 27.44 km2.<ref name="profile" /> Autoriteti i Zhvillimit Urban i Tirupatit është autoriteti i planifikimit urban. Ai u konstitua në vitin 1981, me qytetin e Tirupatit dhe 89 fshatra nën juridiksionin e tij. Në vitin 2008, ai përfshin Srikalahastin, Putturin dhe 69 fshatra përreth. Aktualisht autoriteti mbulon një sipërfaqe prej 1211.51 km².<ref name="tuda">{{cite web|title=TUDA - RTI 2005|url=http://www.tuda.gov.in/RTI_English.aspx|website=Tirupati Urban Development Authority|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=12 qershor 2015|archive-date=14 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614025001/http://www.tuda.gov.in/RTI_English.aspx|url-status=dead}}</ref> ===Ligji dhe rendi=== [[File:The Gateway of Heaven.JPG|thumb|327px|Zona e sigurisë Sapthagiri në Alipiri-Tirupati]] Tirupati ka statusin e distriktit të policisë urbane, që ka 25 stacione policore.<ref>{{cite web|title=Tirupati Urban District|url=http://www.appolice.gov.in/jsp/userDistComm.do?method=viewDistComm|accessdate=22 qershor 2015|archive-date=22 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622153153/http://www.appolice.gov.in/jsp/userDistComm.do?method=viewDistComm|url-status=dead}}</ref> Tempulli i Tirupatit u mbush me 100 komando Octopus (Organisation For Counter Terrorist Operations) për të ruajtur sigurinë e tij. Kjo u realizua nga Qeveria e Andra Pradeshit në vitin 2012. Forca elite komando është trajnuar në mënyrë të posaçme për ndëryrje të brendshme, shpëtim pengjesh dhe teknika luftimi izraelite Krav Maga.<ref>{{cite web|title=How Octopus commandos flushed out militants in 10-hr-long operation in Chittoor?|url=http://daily.bhaskar.com/news/NAT-TOP-how-octopus-commandos-flushed-out-militants-in-10-hr-long-operation-in-chittoor-4395129-NOR.html|accessdate=22 qershor 2015|archive-date=22 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622132807/http://daily.bhaskar.com/news/NAT-TOP-how-octopus-commandos-flushed-out-militants-in-10-hr-long-operation-in-chittoor-4395129-NOR.html|url-status=dead}}</ref> Në Alipiri, zona e sigurisë u vendos të fshihte mjetet dhe pelegrinët që hynin në Tirumala, për të ruajtur kodrat nga terroristët dhe elementet anti-shoqërore.<ref>{{cite web|title=New security set-up at Alipiri|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/new-security-setup-at-alipiri/article188746.ece|accessdate=22 qershor 2015}}</ref> Për të krijuar më tepër siguri në Tirumala-Tirupati, qeveria e Andra Pradeshit nisi një projekt të quajtur "Safe City-Tirupati": Tempulli i Tirupatit dhe qyteti do të vendosen nën mbikqyrje 24 orë gjatë gjithë javës me kamera ‘3000 CCTV’, të monitoruara nga qendra e komandës dhe kontrollit. Në mjaft vende janë vendosur skanues bagazhesh dhe detektorë eksplozivi.<ref>{{cite web|title=High security in Tirumala, Tirupati after terror alert|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/high-security-in-tirumala-tirupati-after-terror-alert/|accessdate=22 qershor 2015}}</ref> ===Shërbimet utilitare=== Elektriciteti në qytet shpërndahet nga Andhra Pradesh Southern Power Distribution Limited (APSPDCL), me qendër në Tirupati.<ref name="power1">{{cite web|title=APSPDCL-Company Profile|url=http://www.apspdcl.in/SPDCL_Home.portal?_nfpb=true&_pageLabel=Login_portal_page_34_page_35|accessdate=10 gusht 2015|archive-date=28 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150728003446/http://www.apspdcl.in/SPDCL_Home.portal?_nfpb=true&_pageLabel=Login_portal_page_34_page_35|url-status=dead}}</ref> Qyteti varet kryesisht nga uji nëntokësor për nevojat e tij,<ref name="water1">{{cite web|title=Statistical Analysis of Drinking Water Quality and its Impact on Human Health in Chandragiri, near Tirupati, India|url=http://www.eco-web.com/edi/111219.html|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> megjithëse ai merr ujë nga kanali Telugu Ganga dhe diga Kalyani.<ref name="dam1">{{cite web|title=Tirupati Municipal Corporation-Water supply Timings|url=http://www.tirupaticorporation.org.in/waterstime.aspx|website=Tirupati Municipal Corporation|accessdate=23 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707053835/http://www.tirupaticorporation.org.in/waterstime.aspx|archivedate=7 korrik 2015}}</ref> Në afërsi ndodhen pesë diga: Diga Kalyani, Diga Papavinasanam, Diga Gogurbham, Diga Pasupudara, Diga Kumaradara, Akasa Ganga.<ref name="dam2">{{cite web|title=Acute water crisis hits Tirumala|url=http://www.deccanchronicle.com/140624/nation-current-affairs/article/acute-water-crisis-hits-tirumala|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> të gjitha në vargun kodrinor Tirumala. Nga këto diga Papavinasanam, Gogurbham, Pasupudara, Kumaradara dhe Akasa Ganga furnizojnë plotësisht nevoja për ujë të Tirumalas dhe Tempullit Venkateswara, ndërsa 49% e ujit të Digës Kalyani furnizon Tirumalan dhe uji i mbetur furnizon Tirupatin.<ref name="dam2" /><ref name="dam3">{{cite web|title=TTD May Purchase Reservoir from AP to Meet Water Needs|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/TTD-May-Purchase-Reservoir-from-AP-to-Meet-Water-Needs/2015/07/14/article2919135.ece|accessdate=10 gusht 2015|archive-date=17 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717223104/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/TTD-May-Purchase-Reservoir-from-AP-to-Meet-Water-Needs/2015/07/14/article2919135.ece|url-status=dead}}</ref> Tirupati është nën Distriktin e Telekomit Tirupati të Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL).<ref name="Telecom1">{{cite web|title=BSNL ready to set up 27 Wi-Fi hotspots in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/bsnl-ready-to-set-up-27-wifi-hotspots-in-tirupati/article7142206.ece|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> BSNL është duke planifikuar të vendos 27 hotspote wi-fi në qytet.<ref name="Telecom1"/> Qyteti ka gjithashtu Regional Passport Seva Kendra (PSK),<ref name="passport1">{{cite web|title=MEA realigns jurisdiction of passport offices in Andhra Pradesh, Telangana|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-05-21/news/62459614_1_passport-seva-kendra-psks-passport-portal|accessdate=10 gusht 2015|archive-date=31 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531024704/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-05-21/news/62459614_1_passport-seva-kendra-psks-passport-portal|url-status=dead}}</ref> që mbulon distriktet Prakasam, Nellore, Chittoor, Kadapa, Kurnool dhe Anantapur të [[Andra Pradesh]]it dhe që është nën Hyderabad Passport Office.<ref name="passport1" /> Sipas National Urban Sanitation Policy, në vitet 2009–10 qyteti u rendit i 117-ti në vend, me një tërësi prej 39.363 pikësh.<ref>{{cite web|title=Rank of Cities on Sanitation 2009–2010: National Urban Sanitation Policy|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2010/may/d2010051103.pdf|website=Press Information Bureau|publisher=National Informatics Centre|accessdate=22 shtator 2014}}</ref> Si pjesë e 'Swachh Tirupati', Korporata Bashkiake e Tirupatit ka nisur programin familjar të veçimit të mbeturinave.<ref name="waste1">{{cite web|title=Waste segregation begins in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/waste-segregation-begins-in-tirupati/article6972881.ece|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> Në maj 2015, u mblodhën 150 tonë mbetje në ditë nga familjet brenda kufijve bashkiakë.<ref name="waste1" /> Qyteti është qyeti i 11-të më i pastër me 66 pikë në tabelën e vlerësimit të pastërtisë të publikuar nga Ministria e Turizmit të Indisë.<ref>{{cite news|title=Delhi Emerges 7th Cleanest in 36-City Cleanliness Survey, Gangtok Cleanest, Raipur Dirtiest|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Delhi-Emerges-7th-Cleanest-in-36-City-Cleanliness-Survey-Gangtok-Cleanest-Raipur-Dirtiest/2015/08/23/article2989433.ece|accessdate=23 dhjetor 2015|work=The New Indian Express|date=23 gusht 2015|location=New Delhi|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224104028/http://www.newindianexpress.com/nation/Delhi-Emerges-7th-Cleanest-in-36-City-Cleanliness-Survey-Gangtok-Cleanest-Raipur-Dirtiest/2015/08/23/article2989433.ece|url-status=dead}}</ref> ===Kujdesi shëndetësor=== Tirupati është një qendër mjeksore me spitale të rëndësishme të vendosur në afërsi të tij. Shumë nga këta spitale janë drejtuar nga qeveria shtetërore ose nga të drejtuar/financuar nga Tirumala Tirupati Devasthanams. Spitali qeveritar Sri Venkateswara Ram Narayan Ruia është një nga më të mëdhenjtë në shtetin e [[Andra Pradesh]]it dhe spitali kryesor qeveritar për rajonin Rayalaseema. Ai nisi në vitin 1962 me një dhurim prej 500 000 rupish nga Sri Radha Krishna N. Ruia dhe 1500 000 rupi nga Tirumala Tirupati Devasthanams. Aktualisht ai ka 750 shtrate.<ref>{{cite web|title=Foundation Laying Ceremony of the New Children’s Hospital, Tirupati|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=30671|accessdate=15 qershor 2015}}</ref> Instituti i Shkencave Mjeksore Sri Venkateswara është një tjetër institut i rëndësishëm mjeksor, i themeluar në vitin 1986.<ref>{{cite web|title=SVIMS|url=http://svimstpt.ap.nic.in/profile.html|accessdate=15 qershor 2015|archive-date=25 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150625011033/http://svimstpt.ap.nic.in/profile.html|url-status=dead}}</ref> Instituti i Kirurgjisë, Kërkimit dhe Rehabilitimit Balaji për të paaftët ka 250 shtretër; ai u themelua në vitin 1985 nga TTD për të trajtuar pacientët që vuanin nga polio meliti, paraliza cerebrale, anomalitë e lindura, dëmtimet kurrizore dhe handikapatët ortopedikë. Një organizatë joqeveritare vepron me fonde nga Tirumala Tirupati Devasthanams dhe donacione nga publiku.<ref>{{cite web|title=BIRRD|url=http://www.birrd.org/|accessdate=15 qershor 2015|archive-date=22 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622000432/http://www.birrd.org/|url-status=dead}}</ref> Materniteti qeveritar në Tirupati është materniteti më i madh në [[Andra Pradesh]] për numrin e lindjeve.<ref name="GMH">{{cite web|title=Maternity hospital awaits better ‘treatment’|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/maternity-hospital-awaits-better-treatment/article5446494.ece|accessdate=3 shtator 2015}}</ref> I krijuar 50 vjet më parë, materniteti është i mbushur me gra shtatzëna nga distriktet Chittoor, YSR Kadapa, Nellore, Anantapur të [[Andra Pradesh]]it dhe pak zona të [[Tamil Nadu]]së.<ref name="GMH" /> Ai ka fituar ''çmimin e spitalit më të mirë'' në "''kategorinë e sterilizimit dhe lindjeve institucionale''" nga ministria e Shëndetit dhe mirëqenies familjare për vitin 2013.<ref name="GMH" /> Spitali Aswini në Tirumala është një spital i përgjithshëm në Tirumala i menaxhuar nga TTD-ja. ==Ekonomia== [[File:Dmart tirupati.jpg|thumb|Dmart, Tirupati]] Turizmi është industria kryesore në Tirupati.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/tirupati-temple-makes-andhra-pradesh-top-tourist-spot-529266/|title=Tirupati temple makes Andhra Pradesh top tourist spot}}</ref><ref name="tour1">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/spiritual-tourism-to-rake-in-the-moolah/article6862908.ece|title=‘Spiritual tourism’ to rake in the moolah}}</ref><ref name="tour2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pilgrimage-tourism-hit-in-tirupati/article5025528.ece|title=‘Pilgrimage tourism hit in Tirupati}}</ref> E gjithë ekonomia është e varur drejtpërdrejt ose tërthorazi nga Tirumala Tirupati Devasthanams (TTD). TTD-ja e ka qendrën në Tirupati. E krijuar në vitin 1932, TTD-ja është një trust i pavarur që menaxhon Tempullin Tirumala Venkateswara dhe tempuj të tjerë në Tirupati dhe në të gjithë botën. Është e përfshirë edhe në mjaft veprimtari shoqërore. Duke qenë një destinacion i rëndësishëm i turizmit fetar, sektori i akomodimit është gjithashtu një sektor i rëndësishëm në Tirupati që përfshin shumë hetele dhe bujtina me 3 yje.<ref name="tour1" /><ref name="tour2" /> Andhra Pradesh Southern Power Distribution Company Limited (APSPDCL) e ka qendrën në Tirupati. Rruga Gandhi, rruga Prakasam, rruga V.V. Mahal dhe rruga ‘AIR Bypass’ janë zona tepër komerciale në qytet. Markat kryesore të automjeteve, tekstileve, celularëve, elektrike dhe elektronike kanë pikat e tyre të shitjes në Tirupati.<ref name="economy1">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/AP-registers-surge-in-vehicle-sale/articleshow/48660181.cms|title=AP registers surge in vehicle sale}}</ref> Parku Industrial APIIC është i vendosur në Gajulamandyam, Renigunta. Industri si Sri Venkateswara Cooperative Sugar Factory Limited, AshwiniBio Pharma Ltd dhe të tjera janë të vendosura në këtë park. Fabrika Amara Raja është e vendosur në Karakambadi, Renigunta. Fabrika e çimentos Lanco është e vendosur në mandalin Eerpedu. Shumica e banorëve të qytetit janë të punësuar te TTD-ja. ===IT/ITES dhe industria elektronike=== Është planifikuar që në Tirupati të krijohet qendra e prodhimit Sri Venkateswara Mobile & Electronics dhe guri i themeleve është vendosur nga kryeministri i Indisë Narendra Modi më 22 tetor 2015. Qendra është e shtrirë mbi 49 hektarë nga të cilat në 8.1 ha do të krijohet Celkon, Micromax në 6.1 ha, Karbonn në 6.18 ha dhe Lava në 8.1 ha me një investim të përgjithshëm prej 20 000 000 000 rupish.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-narendra-modi-to-lay-stone-of-mobile-hub-in-tirupati/articleshow/49486090.cms|title=Prime Minister Narendra Modi to lay stone of mobile hub in Tirupati}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/technology/tech-news-technology/pm-lays-foundation-stone-for-mobile-manufacturing-facility-in-tirupati/|title=PM lays foundation stone for mobile manufacturing facility in Tirupati}}</ref> ===Sektori i turizmit=== Sektori i turizmit ka rëndësi të madhe për qytetin, për shkak të pranisë së [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]] dhe një numri tempujsh të tjerë brenda dhe përreth qytetit. Ai tërheq turma të mëdha turistësh që ndihmojnë në gjenerimin e të ardhurave nga turizmi.<ref>{{cite web|title=Tirupati Tour - Andhra Pradesh Tourism|url=http://www.aptdc.gov.in/tirupathi.html|website=www.aptdc.gov.in|accessdate=23 dhjetor 2015|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208194827/http://www.aptdc.gov.in/tirupathi.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Govt determined to strengthen tourism infrastructure: PM|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/modi-inaugurates-garuda-terminla-at-tirupati-airport/article7792787.ece|accessdate=23 dhjetor 2015|work=The Hindu|date=22 tetor 2015|location=Tirupati}}</ref> == Mjedisi urban == === Monumentet === {{Kryesore|Lista e tempujve hindu në Tirupati}} [[File:Kapila Theertham waterfalls Tirupati 2015 1.jpg|thumb|left|327px|Ujëvarat e Kapila Tirthamit nga Kodrat Seshachalam dhe Tempulli Kapileswara (djathtas)]] [[File:Raaja mahal 1.JPG|thumb|327px|Raxh mahali në Fortesën e Chandragiri-t]] [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]] është tempulli më i shquar duke qenë tempulli i sektit vaishnavit më i pasur në botë i perëndisë Venkateswara.<ref>{{cite news|title=Record collection of Rs 5.73 crore at Tirumala|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Record-collection-of-Rs-5-73-crore-at-Tirumala/articleshow/12498226.cms|accessdate=13 gusht 2015|work=Times of India|date=2 prill 2012|location=Tirumala}}</ref> Përkrahë Tempullit Venkateswara, qyteti është i njohur edhe për shumë tempuj të tjerë të vjetër, si Tempulli Padmavathi në Tiruchanur, Tempulli Govindaraja,<ref>{{cite web|title=Sri Govindaraja Swamy Temple|url=http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx|accessdate=23 qershor 2015|archive-date=9 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009144147/http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx|url-status=dead}}</ref> Tempulli Kapileswara te Kapila Tirthami, Tempulli Thathayyagunta Gangamma i hyjneshës Gangamma, Tempulli Sri Kodandaramaswami etj. Përkrah tempujve historikë ndodhet edhe destinacione të tjera turistike brenda dhe përreth qytetit. Fortesa e Chandragiri-t është një fortesë historike, e ndërtuar në shekullin e XI në Chandragiri. Fortesa bujt gjithashtu muzeun arkeologjik të mirëmbajtur nga Archaeological Survey of India.<ref>{{cite web|title=Museum - Chandagiri|url=http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|website=Archaeological Survey of India|publisher=National Informatics Centre|accessdate=16 mars 2016|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306201803/http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|url-status=dead}}</ref> I krijuar në 1987, Parku Zoologjik Sri Venkateswara në Tirupati është parku i dytë më i madh zoologjik në Azi, i shtrirë në një sipërfaqe prej 2240 hektarësh.<ref>{{cite web|title=Asia’s biggest zoo beckons tourists|url=http://www.siasat.com/?by_user=183.82.212.231&ref_url=/news/asia%E2%80%99s-biggest-zoo-beckons-tourists|publisher=The Siasat Daily|accessdate=13 korrik 2014|date=13 prill 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Tirupati Zoo asked to exchange animals|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1314096.ece|accessdate=16 qershor 2015|work=The Hindu|date=11 gusht 2008}}</ref> Tirupati bujt gjithashtu qendrën rajonale të shkencës. ===Lagjet=== Tiruchanur-i, Alipiri, Rruga Gandhi, Teertha Katta Veedi, Qarku NTR, Rruga Tiruchanur, Rruga Tilak, Stacioni qendror i autobusave dhe ai hekurudhor, Qarku SriKrishnadevaraya (Leela Mahal) janë zonat më të njohura të qytetit.<ref name="areas">{{cite news|last1=Rangarajan|first1=A.D|title=Tirupati set to enter ‘smart’ league|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/tirupati-set-to-enter-smart-league/article8030338.ece|accessdate=28 shkurt 2016|work=The Hindu|date=26 dhjetor 2015|location=Tirupati}}</ref><ref>{{cite news|title=Heavy security blanket thrown around Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/heavy-security-blanket-thrown-around-tirupati/article7956262.ece|accessdate=16 mars 2016|work=The Hindu|date=7 dhjetor 2015|location=Tirupati}}</ref> == Transporti == ===Rrugor=== [[File:Tirupati Ghat.jpg|thumb|left|Tirupati Ghat Road]] [[File:APSRTC bus1.jpg|thumb|Autobusi Sapthagiri Express i APSRTC-së]] Qyteti është i lidhur mirë me qytetet kryesore nëpërmjet autostradave kombëtare dhe shtetërore. Autostradat kombëtare që kalojnë përmes Tirupatit janë Autostrada Kombëtare 71 që lidh Madanapalle-n dhe Nayudupeta-n, Autostrada Kombëtare 140 që lidh Tirupatin me Puthalapattu-në.<ref>{{cite web|title=List of National Highways passing through A.P. State|url=http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&oId=33|website=Roads and Buildings Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=22 shkurt 2016|archive-date=28 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328053359/http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&oId=33|url-status=dead}}</ref> Të ndërtuara një në vitin 1944 dhe tjetra në vitin 1974, ka dy rrugë asfalti ghatesh midis Tirupatit dhe Tirumalas.<ref name="transport" /> Brenda kufijve të Korporatës Bashkiake të Tirupatit ndodhet një tërësi prej 294.47&nbsp;km rrugësh.<ref>{{cite web|title=http://cdma.gov.in/tirupati/Public%20services_amenities.html|url=http://cdma.gov.in/tirupati/Public%20services_amenities.html|website=Municipal Administration & Urban Development Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=23 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428003711/http://cdma.gov.in/tirupati/Public%20services_amenities.html|archivedate=28 prill 2015}}</ref> === Transporti publik === APSRTC-ja është shërbimi shtetëror i transportit, që operon në destinacione të ndryshme nga kompleksi i stacionit të autobusave të Tirupatit. Stacioni i autobusëve përfshin tre stacione minibusësh në destinacione të ndryshme, si stacioni i autobusit Srinivasa për destinacionet perëndimore, stacioni i autobusit Sri Hari për destinacionet lindore dhe stacioni i autobusit Yedukondalu përdoret për shërbimet e autobusëve për në Tirumala.<ref>{{cite web|title=Tirupati bus station gets new name|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/tirupati-bus-station-gets-new-name/article3067373.ece|publisher=The Hindu|accessdate=17 korrik 2015}}</ref> Stacioni i autobusit Balaji Link në Alipiri përdoret për shërbimet e autobusave në Tirumala.<ref name="transport">{{cite web|title=Travelling from Tirupati to Tirumala by road|url=http://www.tirumala.org/TransportFacilities.aspx|accessdate=17 korrik 2015|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722123916/http://www.tirumala.org/TransportFacilities.aspx|url-status=dead}}</ref> Tirumala Tirupati Devasthanams operon autobusa falas nga stacioni hekurudhor dhe vendqëndrimi qendror i autobusave për në Alipiri për pelegrinët. Autobusat për në Tirumala janë të njohur si ''Sapthagiri Express''.<ref>{{cite web|title=Super luxury buses on Tirumala ghat roads|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/super-luxury-buses-on-tirumala-ghat-roads/article362222.ece|publisher=The Hindu|accessdate=17 korrik 2015}}</ref> Tirupati është në afërsi me shtetet e [[Karnataka]]s dhe [[Tamil Nadu]]së. Prandaj në Tirupati ofrojnë shërbimet e tyre edhe autobusat e Karnatakas dhe Tamil Nadu-së. Në qytet operon edhe transporti privat. *'''Këmbësorët në Tirumala''' Nga Tirupati në Tirumala ndodhen dy rrugë këmbësorësh. Këto rrugë këmbësorësh quhen ''Sopanamargas'' dhe përdoren kryesisht nga pelegrinët. Rruga e parë dhe më e vjetër fillon nga Alipiri dhe është 11&nbsp;km. Në Alipiri ndodhet një tempull kushtuar Venkateswara-s i quajtur Padalamandapam. Ka katër [[Gopurami|Gopuramë]] (kulla tempullore) përgjatë rrugës. Rruga tjetër, e quajtur ''Sri Vari Mettu'' fillon nga Srinivasa Mangapuram dhe është 6&nbsp;km e gjatë. Të dy rrugët janë plotësisht të mbuluara dhe kalojnë përmes shtatë kodrave (pjesë të Kodrave Seshachalam).<ref>{{cite web|title=Tirupati to Tirumala on Foot|url=http://www.tirumala.org/TirumalatoTirupathiOnFoot.aspx|publisher=Tirumala Tirupati Devastanams|accessdate=6 qershor 2015|archive-date=13 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613181602/http://www.tirumala.org/TirumalatoTirupathiOnFoot.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=By Walk to Tirumala Hills|url=http://gotirupati.com/by-walk-to-tirumala-hills/|publisher=Go Tirupati|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> *'''Hekurudhat''' Stacioni kryesor hekurudhor i Tirupatit është nën juridiksionin e divizionit hekurudhor Guntakal të zonës hekurudhor jugore qendrore.<ref>{{cite web|title=Tirupati Main|url=http://indiarailinfo.com/departures/tirupati-main-tpty/837|website=Indiarailinfo|accessdate=1 qershor 2015}}</ref> Ai është i lidhur me linjën veriore të hekurudhës vendore të [[Chennai]]t. Stacioni i Nyjës Renigunta që qëndron në korridorin hekurudhor [[Chennai]] - Bombeji është 15&nbsp;km larg nga stacioni kryesor i Tirupatit. Stacione të tjera në qytet përfshijnë Chandragiri-n, Stacionin e ndalimit të Tirupatit perëndimor dhe Tiruchanur-in. *'''Ajror''' Aeroporti i Tirupatit është i vendosur 15&nbsp;km nga qendra e qytetit dhe ka fluturime të rregullta për në Coimbatore, Hyderabad, [[Kalkuta]], Bombeji, [[New Delhi]], Vijayawada dhe Visakhapatnam. Aeroporti më i afërt ndërkombëtar është Aeroporti Ndërkombëtar i Chennai-t që ndodhet 130 km nga Tirupati. Aeroporti i Tirupatit është duke u bërë aeroport ndërkombëtar. Terminali i ri u inaugurua më 22 tetor 2015 nga kryeministri i Indisë Narendra Modi.<ref name="newterminal">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/tirupati-international-airport-inauguration-on-vijaya-dasami/article7751455.ece|title=Tirupati International Airport inauguration on Vijaya Dasami|publisher=The hindu|accessdate=12 tetor 2015}}</ref> ==Arsimi== Shkollat e arsimit fillor dhe dytësor realizohet nga qeveria, bashkë me shkollat private të departamentit të shkollave arsimore të shtetit federal.<ref>{{cite web|title=School Eduvation Department|url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf|publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh|accessdate=7 nëntor 2016|format=PDF|archive-date=27 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education - Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal|url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/|website=www.ap.gov.in|accessdate=7 nëntor 2016|archive-date=7 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/|url-status=dead}}</ref> Gjuha e përdorur nga shkolla të ndryshme është anglishtja dhe telugu. Tirupati është një qendër e rëndësishme arsimore në [[Andra Pradesh]]. Ka mjaft universitete dhe kolegje duke përfshirë të financuara nga qeverisë shtetërore dhe kolegjet mjeksore, farmaceutike, bujqësore dhe inxhinierike të Tirumala Tirupati Devasthanam. Shumica e tyre janë emërtuar sipas hyjnisë kryesuese të Tempullit të Tirupatit, Venkateswara dhe bashkëshorten e tij, hyjneshën Padmavati. Në qytet ka shumë universitete dhe kolegje të rëndësishme. Disa prej tyre përfshijnë Universitetin Sri Venkateswara që është krijuar në 1954, Sri Padmavati Mahila Visvavidyalayam është një universitet posaçëm femrash i vendosur në Tirupati, kolegjet mjeksore përfshijnë Kolegjin Mjeksor Sri Venkateswara dhe Kolegji Mjeksor për Gra Sri Padmavathi.<ref>{{cite web|title=Sri Padmavathi Medical College for Women Tirupati AP’|url=http://svimstpt.ap.nic.in/|accessdate=26 maj 2015|archive-date=18 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118163707/http://svimstpt.ap.nic.in/|url-status=dead}}</ref> Instituti i Shkencave Mjeksore Sri Venkateswara është gjithashtu një institut mjeksor, Universiteti Vedik Sri Venkateswara për të ruajtur, përkujdesur dhe promovuar traditat gojore të literaturës vedike, agamike dhe të lidhura me to, me vëmendje te intonacionet.<ref>{{cite web|title=WELCOME TO SVVU’|url=http://www.svvedicuniversity.org/|access-date=9 mars 2017|archive-date=12 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112064324/http://www.svvedicuniversity.org/|url-status=dead}}</ref> Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha, një universitet i krijuar për mësimin e lartë në studimet sanskrite, sastrat tradicionale dhe pedagogji.<ref>{{cite web|title=About Vidyapeetha’|url=http://rsvidyapeetha.ac.in/#/}}</ref> Universiteti Veterinar Sri Venkateswara për të forcuar arsimin dhe shërbimet në fushat e shkencave veterinare, teknologjinë e bulmetit dhe shkencën e peshkut në [[Andra Pradesh]].<ref>{{cite web|title=Sri Venkateswara veterinary University HISTORY’|url=http://www.svvu.edu.in/history.html|accessdate=26 maj 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424232812/http://svvu.edu.in/history.html|archivedate=24 prill 2015}}</ref> Instituti i Skulpturës dhe Arkitekturës Tradicionale Sri Venkateswara i zotëruar nga TTD-ja është një nga dy institucionet në Indi që ofrojë kurse në skulpturën tradicionale për studentët. Ofrohen shtatë kurse të ndryshme diplomimi në lëndë si [[Arkitektura e tempujve hindu|Arkitektura Tempullore]], skulptura prej guri, skulptura Sudai, skulptura metalike, skulptura prej druri, piktura tradicionale dhe arti tradicional Kalamkari.<ref>{{cite web|title=Institute of Traditional Sculpture, Ancient Architecture at Tirupati|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Institute-of-Traditional-Sculpture-Ancient-Architecture-at-Tirupati/2014/10/05/article2462683.ece|accessdate=19 qershor 2015|archive-date=19 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619135148/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Institute-of-Traditional-Sculpture-Ancient-Architecture-at-Tirupati/2014/10/05/article2462683.ece|url-status=dead}}</ref> Qyteti është parashikuar të ket një institut kulinarie të sponsorizuar nga ministria indiane e turizmit dhe Indian Institutes of Science Education and Research (IISER) që u caktuan nga Qeveria e Indisë për shtetin e [[Andra Pradesh]]it.<ref>{{cite web|title=IIT and IISER in Tirupati’|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/minister-lays-foundations-of-iit-iiit-iiser-in-chittoor-dist/article7043687.ece|publisher=The Hindhu|accessdate=30 mars 2015}}</ref> *'''Kërkimi''' * Kolegji Mjeksor Sri Venkateswara, Tirupati është zgjedhur për të krijuar një njësi kërkimore shumë-disiplinëshe, njësi të modelit kërkimor rural të shëndetit nga Këshilli Indian i Kërkimeve Mjeksore.<ref name="research">{{cite web|title=Schemes to Promote Health Research in the Country|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113262|accessdate=15 qershor 2015}}</ref> * Insituti i Shkencave Mjeksore Sri Venkateswara, Tirupati është zgjedhur për të krijuar laboratore kërkimore të nivelit kolegjial të diagnostifikimit viral<ref name="research" /> * Një nën qendër për të All India Coordinated Research Project mbi kikirikët është krijuar në Stacionin Rajonal të Kërkimeve Bujqësore, Tirupati për të zhvilluar veprimtari kërkimore. Kërkimi do të ndihmoi për të realizuar nevojat e vendit në 100 distriktet e that që kanë më pak se 500&nbsp;mm shira. Stacioni deri tani ka zhvilluar 12 varietete kikirikësh.<ref name="GNresearch">{{cite web|title=Groundnut research to get a boost at Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/groundnut-research-to-get-a-boost-at-tirupati/article6984044.ece|accessdate=16 qershor 2015}}</ref> * TTD-ja ka krijuar një qendër kërkimore për lopët vendase për bulmetoren e saj të quajtur Sri Venkateswara Gosamrakshanashala. Qëllimi i qendrës kërkimore është të mbroi lopët vendase dhe gjithashtu të ndajë rracat e rralla mes organizatave të ngjashme. Gosamrakshanashala tashmë ka rraca të rendimentit të lartë si si lopët e rracës Ongole, ndërsa është duke u përpjekur të mbledh lopë të rracës Sahiwal nga Panxhabi, lopët Gir të [[Guxharat]]it dhe lopët Tharparker dhe Kankrej nga Karnataka.<ref>{{cite web|title=TTD’s dairy farm to become a research centre for indigenous cows|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ttds-dairy-farm-to-become-a-research-centre-for-indigenous-cows/article5071265.ece|publisher=The Hindhu|accessdate=3 shtator 2015}}</ref> ==Media== Sri Venkateswara Bhakti Channel (SVBC), kanali i parë 24 orësh përkushtimor telugu kushtuar transmetimit të programeve fetare hindu dhe transmetimeve drejtpërdrejt të puxhave të kryera në [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]], transmeton nga Tirupati. I nisur në 1949, Sapthagiri është një revistë me bazë në Tirupati dhe e publikuar në gjuhën telugu, sanskrite, hindi, angleze, tamile dhe kanada.<ref>{{cite web|title=TTD to release 2,000 publications as ‘e-books’|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ttd-to-release-2000-publications-as-ebooks/article7319785.ece|publisher=The Hindu|accessdate=17 korrik 2015}}</ref> Si kanali SVBC ashtu dhe revista Sapthagiri drejtohen nga Tirumala Tirupati Devasthanams.<ref>{{cite web|title=Link Puranic Tales to Current Issues|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Link-Puranic-Tales-to-Current-Issues/2015/06/23/article2881756.ece|publisher=The New Indian Express|accessdate=17 korrik 2015|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722015726/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Link-Puranic-Tales-to-Current-Issues/2015/06/23/article2881756.ece|url-status=dead}}</ref> Në qytet janë të disponueshme gazetat në gjuhën telugu janë Andhra Bhoomi, Saakshi, Eenadu, Vaartha, Andhra Jyothi, Andhra Prabha dhe gazetat në anglisht Deccan Chronicle, The Hindu, Indian Express, Times of India, The Hans India. Tirupati ka stacion të All India Radio dhe shërbehet nga stacionet FM si 92.7 Big FM, 93.5 Red FM. ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Agra]] * [[Varanasi]] * [[Mathura]] * [[Haridwari]] * [[Dwarka]] * [[Bodh Gaya]] == Referime == {{Reflist|36em}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Tirupati}} * [https://web.archive.org/web/20160505030654/http://tuda.gov.in/ Tirupati Urban Development Authority] * [https://www.ixigo.com/which-are-the-famous-temples-in-tirupati-fq-1001306 Famous temples in Tirupati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924035704/https://www.ixigo.com/which-are-the-famous-temples-in-tirupati-fq-1001306 |date=24 shtator 2016 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] asul8nuk1a2r4oyuf84j7xsc55c5jbx 3010638 3010609 2026-07-18T15:16:45Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010638 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Tirupati | native_name = తిరుపతి |Gjuha vendase =te | settlement_type = qytet | nicknames = Kryeqyteti shpirtëror i Andra Pradeshit | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Sreevarialayam.JPG | image_caption = [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]], Tirupati <!--Administrimi territorial--> |Shteti = {{India}} |Shteti federal = Andra Pradesh |Rajoni = Rayalaseema |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia =Korporata Bashkiake e Tirupatit |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Chittoor |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 27.44 km2<ref name="profile">{{cite web|title=City profile|url=http://mct.gov.in/welcome/pagedetails/?id=6|website=Tirupati Municipal Corporation|accessdate=23 dhjetor 2015|archive-date=23 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223191120/http://mct.gov.in/welcome/pagedetails/?id=6|url-status=dead}}</ref> |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 287 035<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|publisher=citypopulation.de}}</ref> | population_total_viti =2011 |Dendësia = |Zona urbane = |Zona metropolitane = 461900<ref name="UA">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-AndhraPradesh.html|title=Andhra Pradesh (India): State, Major Agglomerations & Cities - Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}</ref> <!-- Të dhëna--> |Lartësia = | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore = + 5:30 |Ora Verore = | postal_code = 517501 |Prefiksi = +91–877 | registration_plate = AP 03 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = Partia Telugu Desam | website = {{URL|http://tirupati.cdma.ap.gov.in/en}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon ={{coord|13.65|N|79.42|E|display=inline,title}} <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 13.65 |gjatësia = 79.42 }} '''Tirupati''' ({{audio|Tirupati.ogg|shqiptimi}}) është një qytet në distriktin Chittoor të shtetit indian të [[Andra Pradesh]]it. Është një korporatë bashkiake dhe qendër e mandalit (urban) Tirupati dhe e divizionit Tirupati të të ardhurave.<ref name="map">{{cite web|title=Chittoor District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|accessdate=19 janar 2015|pages=459, 512|format=PDF}}</ref> Sipas censusit të vitit 2011, ai kishte një popullsi prej 374 260 banorësh, duke e bërë atë qytetin e nëntë më të populluar në Andra Pradesh.<ref name="population">{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-andhrapradesh.php|title=Andhra Pradesh (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}</ref> Është aglomerati i shtatë urban në shtet, me një popullsi prej 459 985 banorësh.<ref name="UA" /> Tirupati konsiderohet një nga vendet më të shenjta të pelegrinazhit për shkak të [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullit Tirumala Venkateswara]], përkrah tempujve të tjerë historikë dhe konsiderohet si ''kryeqyteti shpirtëror i Andra Pradeshit''.<ref>{{cite news|title=Administration-AP-Financial Capital|url=http://www.uniindia.com/news/other/administration-ap-financial-capital/45016.html|accessdate=13 gusht 2015|date=29 prill 2015|location=Visakhapatnam}}</ref> Tirupati ka shumë institucione arsimore dhe universitete. Për periudhën 2012-13, Ministria Indiane e Turizmit e konsideroi Tirupatin si ''Qyteti më i mirë i trashëgimisë''.<ref>{{cite news|title=Tirupati bags 'best heritage city' award|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Tirupati-bags-best-heritage-city-award/articleshow/30577258.cms|accessdate=1 qershor 2015|work=Times of India|date=17 shkurt 2014}}</ref> Tirupati është zgjedhur si një nga njëqind qytetet indiane për tu zhvilluar si qytete smart nga ‘Smart Cities Mission’ nga Qeveria e Indisë. == Etimologjia == Sipas librit ''Symposium'' të shkruar nga Dr. Jagannatha Rao, hamendësohet se Tirupati mund të ketë qenë ''Tripathi''. Tri është një fjalë sanskrite që i referohet ''zotit të Tripathit'' të kodrës së shenjtë.<ref name="TirupatiHistory1">{{cite book|title=Sri Venkateshwara by Shantha Nair|url=https://books.google.co.in/books?id=CY9eAAAAQBAJ&pg=PT118#v=onepage&q=Upper%20Tirupathi&f=false|accessdate=21 qershor 2015}}</ref><ref name="TirupatiHistory1" /> Në përkthimin dravidian, tiru do të thotë i/e shenjtë dhe i referohet edhe hyjneshës Lakshmi ndërsa pathi do të thotë bashkëshort.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/stream/cu31924024065470/cu31924024065470_djvu.txt|title=Full text of "On the original inhabitants of Bharatavarsa or India"|website=archive.org|accessdate=18 nëntor 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tera-3.ul.cs.cmu.edu/NASD/4a7f1db4-5792-415c-be79-266f41eef20a/upgrade-archive-06-14-2007/data/upload-allbooks/disk%203/Jan%20N/ENGLISH/The_Dravidians_/TXT/|title=Index of /NASD/4a7f1db4-5792-415c-be79-266f41eef20a/upgrade-archive-06-14-2007/data/upload-allbooks/disk 3/Jan N/ENGLISH/The_Dravidians_/TXT|website=tera-3.ul.cs.cmu.edu|url-status=dead|access-date=9 mars 2017|archive-date=18 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118164125/http://tera-3.ul.cs.cmu.edu/NASD/4a7f1db4-5792-415c-be79-266f41eef20a/upgrade-archive-06-14-2007/data/upload-allbooks/disk%203/Jan%20N/ENGLISH/The_Dravidians_/TXT/}}</ref> Kështu, ai njihet si banesa e shenjtë e Vishnut. Sipas dorëshkrimeve Malayalam-ë të vitit 1802, ai quhet Tripati dhe Teeropaty. Tirupati ndonjëherë referohet si Tirupati i Poshtëm, ndërsa Tirumala e afërt si Tirupati i Sipërm. Thiru është një fjalë tamile ekuivalenti i së cilës në gjuhën telugu është sri dhe pathi do të thotë bashkëshort, kështu ai mund të quhet edhe Sripathi, ku sri do të thotë i shenjtë, ndërsa pathi bashkëshort. ==Historia== ===Historia e lashtë=== *'''Tirumala (Tirupati i Sipërm)''' Sipas Varaha Puranas, gjatë epokës Treta Yuga, zoti Rama qëndroi këtu bashkë me Sita Devin dhe Lakshmanan gjatë rikthimit të tij nga Lankapuri.<ref>{{cite web|title=Lord Sri Kodanda Rama Swamy Temple in Tirupati and Sri Pattabhiramalayam Temple at Valmikipuram Gear up for Annual Mega Fete-special Story|url=http://news.tirumala.org/lord-sri-kodanda-rama-swamy-temple-in-tirupati-and-sri-pattabhiramalayam-temple-at-valmikipuram-gear-up-for-annual-mega-fete-special-story/|publisher=Tirumala Tirupati Devastanams|accessdate=12 maj 2015|archive-date=18 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518065649/http://news.tirumala.org/lord-sri-kodanda-rama-swamy-temple-in-tirupati-and-sri-pattabhiramalayam-temple-at-valmikipuram-gear-up-for-annual-mega-fete-special-story/|url-status=dead}}</ref> Qyteti u krijua si qendër e Vaishnavizmit (sekt hindu me në qendër perëndinë Vishnu) rreth shekullit të V të e.s., i lavdëruar nga shenjtët Alvarë. Ritet e tempullit u formalizuan nga shenjti Vaishnavit Ramanujacharya në shekullin e XI.<ref>{{cite web|url=http://www.publishyourarticles.org/knowledge-hub/history/bhakti-movements.html|title=Bhakti Movements|access-date=9 mars 2017|archive-date=26 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526203513/http://www.publishyourarticles.org/knowledge-hub/history/bhakti-movements.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etirupati.com/history.htm|title=History of Tirumala|access-date=9 mars 2017|archive-date=24 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024001926/http://www.etirupati.com/history.htm|url-status=dead}}</ref> Tirupati u mbijetoi pushtimeve myslimane dhe britanike. Gjatë pushtimit mysliman të fillimit të viteve 1300 të Indisë Jugore, idhulli i [[Tempulli Sri Ranganathaswamy, Srirangam]] u soll në Tirupati për tu shpëtuar. Qyteti tempullor gjatë pjesës më të madhe të periudhës mesjetare të Perandorisë Vijayanagara deri në shekullin e XVII dhe sunduesit e tij ofruan burime dhe pasuri të konsiderueshme nga Krishna Deva Raya dhe Achyuta Deva Raya, Sadasiva Raya dhe Tirumala Deva Raya. Tempulli u ndërtua dhe zgjerua pjesërisht nga mbretëri të ndryshme. Mbishkrimet e gjetura në tempull janë në gjuhët sanskrite, tamile, telugu dhe kanada<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gold-coat-to-hide-Tirumala-carvings/articleshow/5039959.cms|title=Gold coat to hide Tirumala carvings|publisher=Times of India|accessdate=30 mars 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/inscriptions-at-tirumala-digitised/article749997.ece|title=Inscriptions at Tirumala digitised|publisher=The Hindu|accessdate=30 mars 2015}}</ref> që specifikojnë kontributet e Perandorisë Pallava rreth shekullit të IX, Perandorisë Chola rreth shekullit të X dhe Perandorisë Vijayanagara në shekullin e XIV.<ref>{{cite web|url=http://www.tirumala.org/maintemple_history.htm|title=Temple History|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120412013703/http://www.tirumala.org/maintemple_history.htm|archivedate=12 prill 2012}}</ref> Gjatë shekullit të XV, Sri Tallapaka Annamacharya këndoi shumë lavde për qytetin e shenjtë në gjuhën telugu. Ai e krahasonte atë me një hyjni, duke përfshirë shkëmbinjtë, rrjedhat, pemët, kafshët dhe shtonte se ai ishte parajsa në tokë.<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetasudha.org/annamacharya/k.html|title=Annamayya keerthana-kaTTedura vaikunTamu}}</ref> [[File:Tirupathi (6337140675).jpg|thumb|[[Gopurami|Raxhagopurami]] i [[Tempulli Govindaraja në Tirupati|Tempullit Sri Govindarajaswamy]] në Tirupati]] *'''Tirupati (Tirupati i Poshtëm)''' Në Tirupatin e Poshtëm nuk ka pasur vendbanim njerëzor deri në vitin 1500. Me rritjen e rëndësisë së Tirupatit të Sipërm, në zonën e rrugës së tanishme Kapilatheertham u formua një fshat që u emërtua "Kotturu". Më vonë u vonë u spostua në afërsi të [[Tempulli Govindaraja në Tirupati|Tempullit Govindarajaswamy]] që u shenjtërua rreth vitit 1130. Më vonë fshati u rrit në formën e sotme rreth Tempullit Govindaraja Swamy, që tani është zemra e qytetit. Ai tani ka fituar mjaft popullaritet si një vend turistik.<ref name="TirupatiHistory1" /> ===Historia moderne=== Në vitin 1932, [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]] u mor në zotërim nga Tirumala Tirupati Devasthanams (TTD) nëpërmjet Aktit TTD të vitit 1932. Në vitin 2006, Autoriteti i Zhvillimit Urban të Tirupatit dhe TTD-së zhvilluan bashkarisht "Tirupati Utsavam-in", që fokusohej mbi historinë e zhvillimit të qytetit të Tirupati, mbretërve që e vizituan Tirumalan dhe kontributin e tyre për zhvillimin e tempullit.<ref>{{cite web|title=Tirupati Utsavam|url=http://www.tuda.gov.in/engineering/tirupatiustavam.aspx|accessdate=21 qershor 2015|archive-date=12 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712122655/http://www.tuda.gov.in/engineering/tirupatiustavam.aspx|url-status=dead}}</ref> Konferenca e Katërt Botërore Telugu, një konferencë për përkrahjen e [[gjuha telugu|gjuhës telugu]], u zhvillua për tre ditë në Tirupati gjatë dhjetorit të vitit 2012.<ref>{{cite web|title=Pranab inaugurates 4th World Telugu conference|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pranab-inaugurates-4th-world-telugu-conference/article4245424.ece|accessdate=2 korrik 2015}}</ref> ==Mjedisi== ===Gjeografia=== [[File:Plaque at Tirumal hills on Eparchean Unconformity.jpg|thumb|left|Një tabelë në kodrat Tirumala që shpjegon Mospërputhjen Eparkease]] Tirupati është i vendosur në koordinatat {{Coord|13.65|N|79.42|E|display=inline,title}} në distriktin Chittoor të shtetit indiano-jugor të [[Andra Pradeshi]]t. Ai qëndron në këmbët e Kodrave Seshachalam të Vargut të Ghateve Lindore, që u formuan gjatë Epokës Prekambriane. Një nga zonat e tij, Tirumala, që është vendi i [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullit Sri Venkateswara]], është gjithashtu i vendosur brenda kodrave. Aglomerati Urban i Tirupatit përfshin qytetin e Tirupatit dhe rrethinat e tij, Tirumala, Tiruchanur, Chandragiri dhe Renigunta. Tirupati është i rrethuar nga Srikalahasti në drejtimin lindor, Puttur-i në drejtim të jugut, Poothalapattu në drejtim të perëndimit dhe kodrat Seshachalam në drejtimin verior. ===Gjeologjia=== [[File:Natural stone arch in tirumala.JPG|thumb|Silathoranam-i (hark natyror) në kodrat Tirumala, Tirupati]] Në pikën 12&nbsp;km gjatë rrugës së ghatit Tirupati - Tirumala, gjendet një zonë mosvazhdimsie e rëndësishme stratigrafike që përfaqëson një periudhë të qetësie në historinë gjeologjike të tokës. Kjo është konsideruar si '''Mospërputhja Eparkease'''. Kjo mospërputhje ndan kuarcitin proterozoik Nagari dhe granitin Arkeas që përfaqëson një hapsirë kohore prej 800 milionë vjetësh.<ref>{{cite web|title=Geological Survey of India - Monuments of Stratigraphic Significance|url=http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529424&_dad=portal&_schema=PORTAL|accessdate=22 korrik 2015|archive-date=19 prill 2013|archive-url=https://archive.today/20130419091251/http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529424&_dad=portal&_schema=PORTAL|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2001, ‘Geological Survey of India’ (GSI) deklaroi se Mospërputhja Eparkease është një nga 26 "Monumentet Gjeologjike të Indisë". '''Silathoranami''', një hark çuditshëm natyror është i vendosur në kodrat Tirumala në një largësi prej 1&nbsp;km nga [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]]. Harku është 8 metra i gjerë dhe 3 metra i lartë dhe është i gërryer nga kuarciti i Supergrupi Cuddapah i Proterozoikut të mesëm të lartë (1600 deri në 570 milionë vjet) nga agjentët atmosferikë si uji dhe era.<ref>{{cite web|title=Geological Survey of India - Monuments of Stratigraphic Significance|url=http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529414&_dad=portal&_schema=PORTAL&linkId=1077|accessdate=22 korrik 2015|archive-date=21 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161308/http://www.portal.gsi.gov.in/portal/page?_pageid=127,529414&_dad=portal&_schema=PORTAL&linkId=1077|url-status=dead}}</ref> ===Flora dhe Fauna=== *'''Parku Kombëtar Sri Venkateswara'''<ref>{{cite web|title=Sri Venkateshwara Sanctuary & National Park|url=http://forest.ap.nic.in/WL%20svnp.htm|publisher=Andhra Pradesh Forest Department|accessdate=6 qershor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430045712/http://forest.ap.nic.in/WL%20svnp.htm|archivedate=30 prill 2015}}</ref> Parku Kombëtar Sri Venkateswara është një park kombëtar dhe rezervat biosfere, që është pjesë e Kodrave Seshachalam. Sipërfaqja e përgjithshme e parkut është 353&nbsp;km². Parku është streha e rreth 1 500 specieve vaskular të bimëve që u përkasin 174 familjeve. Disa nga speciet e rralla dhe endemike bimore si Pterocarpus santalinus, ''Shorea talura'', ''Shorea thumburggaia'', ''Terminalia pallida'', druri i sandalit, ''Syzygium alternifolium'', ''Psilotum nudum'' gjenden në këtë rajon. ''Cycas beddomei'' është një specie cycadophyta në klasën Cycas gjendet vetëm në Kodrat Tirumala. Nga ky park kombëtar janë identifikuar rreth 178 specie shpendësh që përfshijnë zogun Pycnonotus xantholaemus, të kërcënuar botërisht, pëllumbin Treron affinis, shkabën Gyps africanus të kërcënuar në mënyrë kritike, Hierococcyx sparverioides, Phaenicophaeus viridirostris, Acritillas indica, Pomatorhinus horsfieldii dhe Cinnyris lotenius. Mes grabiqarëve mjaft i përhapur është [[leopardi]], bashkë me qenin e egër. Mes zvarranikëve, specia më interesante është Draco, e gjendur në disa lugina të thella pyjore. Një zvaranik tjetër i rëndësishëm i këtij parku është Gekko badenii. *'''Parku Zoologjik Sri Venkateswara'''<ref>{{cite web|title=Sri Venkateswara Zoological Park’|url=http://svzoo.org/html/theme.htm|accessdate=6 qershor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509084830/http://svzoo.org/html/theme.htm|archivedate=9 maj 2015}}</ref> I krijuar në 1987, kopshti zoologjik i Tirupatit ose Parku Zoologjik Sri Venkateswara është një kopësht zoologjik në Tirupati që është kopshti i dytë më i madh zoologjik në Azi me një sipërfaqe prej 2227 ha. Është i ndërtuar mbi konceptin e [[Mitologjia hindu|Mitologjisë hindu]]. Ai paraqet vetëm kafshë që janë përmendur në eposet e lashta indiane si [[Ramajana]], [[Mahabarata]] dhe Pançatantra. Rrethimet janë ndërtuar gjithashtu bazuar në mitologjinë hindu. Ai bujt një gamë të gjerë kafshësh, zvarranikësh dhe shpendësh, si drerë, majmunë, luanë, tigra, arinj, elefantë, pallonj, pelikanë gri, krokodilë kënetash, breshkash etj. ===Klima=== Musonet janë të moderuara dhe verat përjetojnë temperatura që variojnë nga 35 deri në 40 gradë celsius. Në dimër temperaturat minimale vërtiten midis 18 dhe 20 gradë celsius. Zakonisht verat zgjasin nga marsi në qershor, me ardhjen e stinës së shirave në korrik, të pasuar nga dimrat që zgjasin deri në fundin e shkurtit. Qyteti përjeton reshje maksimale në nëntor gjatë stinës së musonit veri-lindor. {{Weather box | location = Tirupati, Indi | source 1 = Departamenti Meteorologjik Indian<ref name="weather">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/extreme/tirupathi2.htm|title=CLIMATOLOGICAL TABLE PERIOD: 1981-2010|accessdate=31 janar 2016|publisher=Indian Meteorological Department}}</ref> | Jan high C = 30.0 | Feb high C = 33.1 | Mar high C = 36.8 | Apr high C = 39.2 | May high C = 40.3 | Jun high C = 37.9 | Jul high C = 35.9 | Aug high C = 35.0 | Sep high C = 34.9 | Oct high C = 32.8 | Nov high C = 30.2 | Dec high C = 29.0 | Jan low C = 18.8 | Feb low C = 19.9 | Mar low C = 22.8 | Apr low C = 26.2 | May low C = 28.0 | Jun low C = 27.3 | Jul low C = 26.1 | Aug low C = 25.7 | Sep low C = 25.2 | Oct low C = 23.7 | Nov low C = 21.8 | Dec low C = 19.9 | Jan precipitation mm = 17.6 | Feb precipitation mm = 5.1 | Mar precipitation mm = 5.2 | Apr precipitation mm = 15.9 | May precipitation mm = 58.5 | Jun precipitation mm = 77.0 | Jul precipitation mm = 117.3 | Aug precipitation mm = 127.3 | Sep precipitation mm = 131.7 | Oct precipitation mm = 205.2 | Nov precipitation mm = 249.1 | Dec precipitation mm = 116.2 }}} ==Demografia== Sipas censusit indian të vitit 2011, qyteti kishte një popullsi prej 374 260 banorësh. Popullsia përbëhej nga 187 931 meshkuj dhe 186 329 femra — me një raport gjinor prej 992 femra për 1000 meshkuj, më e lartë se mesatarja kombëtare me 940 femra për 1000 meshkuj.<ref name="profile" /> Aglomerati Urban ka një popullsi prej 459 985 banorësh, e cila përbëhet nga 231 456 meshkujt dhe 228 529 femra — me një raport gjinor prej 987 femra për 1000 meshkuj dhe 41 589 fëmijë janë në moshën 0–6 vjeç. Numri i të alfabetizuarve (që dinë të shkruajnë dhe të lexojnë) është 356 558 banor me një nivel prej 85.22%.<ref name="UA" /> [[Gjuha telugu]] është gjuha zyrtare e folur gjerësisht në qytet. Ndërsa gjuha tamile, kanada dhe [[gjuha hindi|hindi]] janë gjuhë të tjera të folura për shkak të numrit të madh të pelegrinëve që e vizitojnë.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/DigitalLibrary/MFTableSeries.aspx|title=WELCOME TO CENSUS OF INDIA : Census India Library|website=www.censusindia.gov.in|accessdate=8 mars 2016}}</ref> [[Hinduizmi]] është besimi kryesor dhe shumica e tempujve në Tirupati janë ndërtuar në [[Arkitektura Dravidiane|Arkitekturën Dravidiane]]. == Kultura == *'''Festat''' Qyteti i kremton të gjitha festat kryesore hindu duke përfshirë Sankranti-n, Ugadi-n, Krishna Janmashtami-n, Maha Shivaratrin, Ganesh Chaturthi-n, Divalin, Rama Navamin, Kartika Poornima-n etj. Srivari Brahmotsavam-i është një event nëntë ditësh, i kremtuar gjatë muajëve shtator–tetor, tempulli i Tirumalas mbledh qindra mijëra besimtarë.<ref>{{cite web|title=Over 4 Lakh Witness Garuda Vahana Seva|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Over-4-Lakh-Witness-Garuda-Vahana-Seva/2014/10/01/article2457813.ece|accessdate=30 tetor 2015|archive-date=22 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222090540/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Over-4-Lakh-Witness-Garuda-Vahana-Seva/2014/10/01/article2457813.ece|url-status=dead}}</ref> Gjatë kësaj feste, idhulli procesional Malayappa i Tempullit Venkateswara, bashkë me bashkëshortet e tij Sridevi dhe Bhudevi, zhvillon një procesion në katër rrugë ‘mada’ përreth tempullit në vahana të ndryshme. Tirupati kremton gjithashtu një karnavale të quajtur “Tirupati Ganga Jatara”, të zhvilluar gjatë javës së dytë të majit çdo vit. Kjo është një festë një javore ku adhurohet hyjnesha Gangama (Grama Devatha).<ref>{{cite web|title=Tirupati set for ‘Ganga Jatara’|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/tirupati-set-for-ganga-jatara/article4694213.ece|publisher=The Hindhu|accessdate=30 mars 2015}}</ref> Ujëmbledhësi mbrapa Tempullit Padmavathi në Tiruchanur përmban Padma Pushkarinin, ku Chakra Snanam-i zhvillohet ditën e fundit të Padmavathi Brahmotsavam-ëve. Gjatë tij mblidhen qindra mijëra besimtarë që bëjnë banjë në ujërat e shenjta.<ref>{{cite web|title=2 Lakh Take Holy Dip on 'Panchami Theertham’|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/2014/11/28/2-Lakh-Take-Holy-Dip-on-Panchami-Theertham/article2544876.ece|accessdate=7 qershor 2015|archive-date=10 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610184644/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/2014/11/28/2-Lakh-Take-Holy-Dip-on-Panchami-Theertham/article2544876.ece|url-status=dead}}</ref> Vaikunta Ekadasi, dita në të cilën besohet se Vaikunta Dwaram-ët do të hapen dhe festa më e rëndësishme Vaishnavite, kremtohet me madhështi në Tirumala dhe Tirupati<ref>{{cite web|title=Tirupati gearing for Ekadasi|url=http://www.thehindu.com/news/national/tirupati-gearing-for-ekadasi/article2721342.ece|publisher=The Hindu|accessdate=21 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Pilgrims throng Tirumala|url=http://www.deccanherald.com/content/450956/15-lakh-converge-tirumala-vaikuntha.html|publisher=Deccan Herrald|accessdate=21 qershor 2015}}</ref> Rathasapthami është një tjetër festë, e kremtuar gjatë shkurtit, kur idhulli procesional i Venkateswara-s (Malayappa) nxiret në një procesion përreth tempullit në shtatë vahana (mjete transporti) të ndryshme nga herët në mëngjes deri natën vonë.<ref>{{cite web|url=http://www.geocities.com/suman_malepati/rathasaptami.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091027133227/http://www.geocities.com/suman_malepati/rathasaptami.html|archivedate=27 tetor 2009|title=Rathasapthami photos}}</ref> Sri Krishna Janmastami gjithashtu i njohur si Gokulashtami kremtohet me entuzizëm të madh në Tirupati. Tempulli i Zambakut që i përket ‘International Society for Krishna Consciousness’ (ISKCON) ndriçohet me llamba dhe piktura që paraqesin tema nga Srimad Bhagavatham-i. Kremtimet përfshijnë ofrimin e lutjeve Krishnës, Utlotsavam-it, Annamayya Kirtana Alapana-s, Githa Parayanam-it etj. Në këtë ditë zhvillohet 'Gokulashtami Asthanam-i' në [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullin Tirumala Venkateswara]]. TTD e kremton gjithashtu janmastamin në Sri Venkateswara Gosamrakshana Shala ku u ofrohen lutje lopëve, kuajve dhe elefantëve.<ref>{{cite web|title=Janmashtami celebrated in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/janmashtami-celebrated-in-tirupati/article3091470.ece|publisher=The Hindu|accessdate=23 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=All set for Sri Krishna Janmashtami in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/all-set-for-sri-krishna-janmashtami-in-tirupati/article2380638.ece|publisher=The Hindu|accessdate=23 qershor 2015}}</ref> Maha Shivaratri dhe Kartika Poornima konsiderohen si ngjarje mjaft të mbara për tu festuar te Kapila Tirthami.<ref>{{cite web|title=Sri Kapileswara Swamy Temple|url=http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx#id5|accessdate=2 korrik 2015|archive-date=9 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009144147/http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx#id5|url-status=dead}}</ref> [[File:A Tirupathi laddu.jpg|thumb|Tirupati Laddu (Srivari Laddu) i ofruar perëndisë Venkateswara në Tempullin Tirupati]] *'''Kuzhina''' Tirupati është i njohur për Tirupati Laddu-në e tij të famshme. Është ofertë prasad në [[Tempulli Venkateswara në Tirumala|Tempullin Venkateswara në Tirumala]]. Tirupati Laddu është bërë emërtim i mbrojtur gjeografik duke i dhënë të drejtën ta bëjë ose shesi vetëm Tirumala Tirupati Devasthanams.<ref>{{cite web|title=Only TTD entitled to make or sell ‘Tirupati laddu’: High Court|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/only-ttd-entitled-to-make-or-sell-tirupati-laddu-high-court/article5743809.ece|publisher=The Hindu|accessdate=23 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Now, Geographical Indication rights for 'Tirupati laddu'|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/now-geographical-indication-rights-for-tirupati-laddu-114022800969_1.html|publisher=Business Standard|accessdate=23 qershor 2015}}</ref> *'''Artet, zejet dhe arkitektura''' Tirumala Tirupati Devasthanams krijuan Muzeun Sri Venkateswara, një në Tirumala dhe tjetri në Tirupati. Ai ka një koleksion të mrekullueshëm artifaktesh arkitekturore dhe historike të tempullit të Tirupatit, si armë të lashta, objekte puxha dhe idhuj. Ai ka një galeri gjithëpërfshirëse fotosh që japin një tablo të gjerë të traditave kulturore të rajonit të Tirupatit. Ai krenohet gjithashtu me një qendër meditimi.<ref>{{cite web|title=Heritage in Tirupati-SV Museum|url=http://www.aptdc.gov.in/heritage-in-tirupati.html|publisher=Andhra Pradesh Tourism board|accessdate=23 qershor 2015|archive-date=23 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623191332/http://www.aptdc.gov.in/heritage-in-tirupati.html|url-status=dead}}</ref> Në vitet 1988-89 ‘Archaeological Survey of India’ krijoi një muze arkeologjik në Fortesën e Chandragirit. Ai paraqet një koleksion të pasur skulpturash guri dhe metali të perëndive hindu si dhe mbetje të tjera kulturore të marra nga vende si Gudimallam-i, Gandikota dhe Yaganti. Ai përfshin edhe galeri për objektet mesjetare si shpatat, kamat, monedhat dhe dokumente të shkruara.<ref>{{cite web|title=Archaeological Museum, Chandragiri|url=http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|publisher=Archaeological Survey of India|accessdate=23 qershor 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306201803/http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|url-status=dead}}</ref> ==Qeverisja== Zona zgjedhore e Tirupatit është një nga 175 zonat zgjedhore të Asamblesë Legjislative të Andra Pradeshit. Tirupati është pjesë e zonës zgjedhore Tirupati Lok Sabha. Varaprasad Rao Velagapalli i Partisë së Kongresit YSR është anëtari i zgjedhur i parlamentit për zonën zgjedhore të Tirupati Lok Sabhas, ndërsa M. Suguna i Partisë Telugu Desam është anëtari i zgjedhur i parlamentit për zonën zgjedhore të Tirupati të.<ref>{{cite web|title=TDP wins Tirupati Assembly by-election|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/national/tdp-wins-tirupati-assembly-byelection/article6901522.ece|accessdate=10 korrik 2015}}</ref> ===Administrimi qytetar === Korporata Bashkiake e Tirupatit mbikqyr administrimin e qytetit. Tirupati u konstitua si bashki më 1 prill 1886; ai u promovua si bashki e nivelit të dytë më 1 tetor 1962, në bashki të nivelit të parë më 12 dhjetor 1965, në bashki të nivelit special më 13 shkurt 1970 dhe bashki e nivelit të përzgjedhur më 7 tetor 1998. Bashkia e Tirupatit u promovua si korporatë bashkiake më 2 mars 2007. Sipërfaqja e korporatës bashkiake në kohën e formimit ishte 16.59 km2.<ref name="tmc">{{cite web|title=ABOUT TMC|url=http://www.tirupaticorporation.org.in/about-tmc.aspx|website=Tirupati Municipal Corporation|accessdate=23 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707052157/http://www.tirupaticorporation.org.in/about-tmc.aspx|archivedate=7 korrik 2015}}</ref> Ndërsa tashmë sipërfaqja e qytetit është 27.44 km2.<ref name="profile" /> Autoriteti i Zhvillimit Urban i Tirupatit është autoriteti i planifikimit urban. Ai u konstitua në vitin 1981, me qytetin e Tirupatit dhe 89 fshatra nën juridiksionin e tij. Në vitin 2008, ai përfshin Srikalahastin, Putturin dhe 69 fshatra përreth. Aktualisht autoriteti mbulon një sipërfaqe prej 1211.51 km².<ref name="tuda">{{cite web|title=TUDA - RTI 2005|url=http://www.tuda.gov.in/RTI_English.aspx|website=Tirupati Urban Development Authority|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=12 qershor 2015|archive-date=14 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614025001/http://www.tuda.gov.in/RTI_English.aspx|url-status=dead}}</ref> ===Ligji dhe rendi=== [[File:The Gateway of Heaven.JPG|thumb|327px|Zona e sigurisë Sapthagiri në Alipiri-Tirupati]] Tirupati ka statusin e distriktit të policisë urbane, që ka 25 stacione policore.<ref>{{cite web|title=Tirupati Urban District|url=http://www.appolice.gov.in/jsp/userDistComm.do?method=viewDistComm|accessdate=22 qershor 2015|archive-date=22 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622153153/http://www.appolice.gov.in/jsp/userDistComm.do?method=viewDistComm|url-status=dead}}</ref> Tempulli i Tirupatit u mbush me 100 komando Octopus (Organisation For Counter Terrorist Operations) për të ruajtur sigurinë e tij. Kjo u realizua nga Qeveria e Andra Pradeshit në vitin 2012. Forca elite komando është trajnuar në mënyrë të posaçme për ndëryrje të brendshme, shpëtim pengjesh dhe teknika luftimi izraelite Krav Maga.<ref>{{cite web|title=How Octopus commandos flushed out militants in 10-hr-long operation in Chittoor?|url=http://daily.bhaskar.com/news/NAT-TOP-how-octopus-commandos-flushed-out-militants-in-10-hr-long-operation-in-chittoor-4395129-NOR.html|accessdate=22 qershor 2015|archive-date=22 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622132807/http://daily.bhaskar.com/news/NAT-TOP-how-octopus-commandos-flushed-out-militants-in-10-hr-long-operation-in-chittoor-4395129-NOR.html|url-status=dead}}</ref> Në Alipiri, zona e sigurisë u vendos të fshihte mjetet dhe pelegrinët që hynin në Tirumala, për të ruajtur kodrat nga terroristët dhe elementet anti-shoqërore.<ref>{{cite web|title=New security set-up at Alipiri|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/new-security-setup-at-alipiri/article188746.ece|accessdate=22 qershor 2015}}</ref> Për të krijuar më tepër siguri në Tirumala-Tirupati, qeveria e Andra Pradeshit nisi një projekt të quajtur "Safe City-Tirupati": Tempulli i Tirupatit dhe qyteti do të vendosen nën mbikqyrje 24 orë gjatë gjithë javës me kamera ‘3000 CCTV’, të monitoruara nga qendra e komandës dhe kontrollit. Në mjaft vende janë vendosur skanues bagazhesh dhe detektorë eksplozivi.<ref>{{cite web|title=High security in Tirumala, Tirupati after terror alert|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/high-security-in-tirumala-tirupati-after-terror-alert/|accessdate=22 qershor 2015}}</ref> ===Shërbimet utilitare=== Elektriciteti në qytet shpërndahet nga Andhra Pradesh Southern Power Distribution Limited (APSPDCL), me qendër në Tirupati.<ref name="power1">{{cite web|title=APSPDCL-Company Profile|url=http://www.apspdcl.in/SPDCL_Home.portal?_nfpb=true&_pageLabel=Login_portal_page_34_page_35|accessdate=10 gusht 2015|archive-date=28 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150728003446/http://www.apspdcl.in/SPDCL_Home.portal?_nfpb=true&_pageLabel=Login_portal_page_34_page_35|url-status=dead}}</ref> Qyteti varet kryesisht nga uji nëntokësor për nevojat e tij,<ref name="water1">{{cite web|title=Statistical Analysis of Drinking Water Quality and its Impact on Human Health in Chandragiri, near Tirupati, India|url=http://www.eco-web.com/edi/111219.html|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> megjithëse ai merr ujë nga kanali Telugu Ganga dhe diga Kalyani.<ref name="dam1">{{cite web|title=Tirupati Municipal Corporation-Water supply Timings|url=http://www.tirupaticorporation.org.in/waterstime.aspx|website=Tirupati Municipal Corporation|accessdate=23 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707053835/http://www.tirupaticorporation.org.in/waterstime.aspx|archivedate=7 korrik 2015}}</ref> Në afërsi ndodhen pesë diga: Diga Kalyani, Diga Papavinasanam, Diga Gogurbham, Diga Pasupudara, Diga Kumaradara, Akasa Ganga.<ref name="dam2">{{cite web|title=Acute water crisis hits Tirumala|url=http://www.deccanchronicle.com/140624/nation-current-affairs/article/acute-water-crisis-hits-tirumala|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> të gjitha në vargun kodrinor Tirumala. Nga këto diga Papavinasanam, Gogurbham, Pasupudara, Kumaradara dhe Akasa Ganga furnizojnë plotësisht nevoja për ujë të Tirumalas dhe Tempullit Venkateswara, ndërsa 49% e ujit të Digës Kalyani furnizon Tirumalan dhe uji i mbetur furnizon Tirupatin.<ref name="dam2" /><ref name="dam3">{{cite web|title=TTD May Purchase Reservoir from AP to Meet Water Needs|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/TTD-May-Purchase-Reservoir-from-AP-to-Meet-Water-Needs/2015/07/14/article2919135.ece|accessdate=10 gusht 2015|archive-date=17 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717223104/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/TTD-May-Purchase-Reservoir-from-AP-to-Meet-Water-Needs/2015/07/14/article2919135.ece|url-status=dead}}</ref> Tirupati është nën Distriktin e Telekomit Tirupati të Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL).<ref name="Telecom1">{{cite web|title=BSNL ready to set up 27 Wi-Fi hotspots in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/bsnl-ready-to-set-up-27-wifi-hotspots-in-tirupati/article7142206.ece|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> BSNL është duke planifikuar të vendos 27 hotspote wi-fi në qytet.<ref name="Telecom1"/> Qyteti ka gjithashtu Regional Passport Seva Kendra (PSK),<ref name="passport1">{{cite web|title=MEA realigns jurisdiction of passport offices in Andhra Pradesh, Telangana|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-05-21/news/62459614_1_passport-seva-kendra-psks-passport-portal|accessdate=10 gusht 2015|archive-date=31 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531024704/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-05-21/news/62459614_1_passport-seva-kendra-psks-passport-portal|url-status=dead}}</ref> që mbulon distriktet Prakasam, Nellore, Chittoor, Kadapa, Kurnool dhe Anantapur të [[Andra Pradesh]]it dhe që është nën Hyderabad Passport Office.<ref name="passport1" /> Sipas National Urban Sanitation Policy, në vitet 2009–10 qyteti u rendit i 117-ti në vend, me një tërësi prej 39.363 pikësh.<ref>{{cite web|title=Rank of Cities on Sanitation 2009–2010: National Urban Sanitation Policy|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2010/may/d2010051103.pdf|website=Press Information Bureau|publisher=National Informatics Centre|accessdate=22 shtator 2014}}</ref> Si pjesë e 'Swachh Tirupati', Korporata Bashkiake e Tirupatit ka nisur programin familjar të veçimit të mbeturinave.<ref name="waste1">{{cite web|title=Waste segregation begins in Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/waste-segregation-begins-in-tirupati/article6972881.ece|accessdate=10 gusht 2015}}</ref> Në maj 2015, u mblodhën 150 tonë mbetje në ditë nga familjet brenda kufijve bashkiakë.<ref name="waste1" /> Qyteti është qyeti i 11-të më i pastër me 66 pikë në tabelën e vlerësimit të pastërtisë të publikuar nga Ministria e Turizmit të Indisë.<ref>{{cite news|title=Delhi Emerges 7th Cleanest in 36-City Cleanliness Survey, Gangtok Cleanest, Raipur Dirtiest|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Delhi-Emerges-7th-Cleanest-in-36-City-Cleanliness-Survey-Gangtok-Cleanest-Raipur-Dirtiest/2015/08/23/article2989433.ece|accessdate=23 dhjetor 2015|work=The New Indian Express|date=23 gusht 2015|location=New Delhi|archive-date=24 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224104028/http://www.newindianexpress.com/nation/Delhi-Emerges-7th-Cleanest-in-36-City-Cleanliness-Survey-Gangtok-Cleanest-Raipur-Dirtiest/2015/08/23/article2989433.ece|url-status=dead}}</ref> ===Kujdesi shëndetësor=== Tirupati është një qendër mjeksore me spitale të rëndësishme të vendosur në afërsi të tij. Shumë nga këta spitale janë drejtuar nga qeveria shtetërore ose nga të drejtuar/financuar nga Tirumala Tirupati Devasthanams. Spitali qeveritar Sri Venkateswara Ram Narayan Ruia është një nga më të mëdhenjtë në shtetin e [[Andra Pradesh]]it dhe spitali kryesor qeveritar për rajonin Rayalaseema. Ai nisi në vitin 1962 me një dhurim prej 500 000 rupish nga Sri Radha Krishna N. Ruia dhe 1500 000 rupi nga Tirumala Tirupati Devasthanams. Aktualisht ai ka 750 shtrate.<ref>{{cite web|title=Foundation Laying Ceremony of the New Children’s Hospital, Tirupati|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=30671|accessdate=15 qershor 2015}}</ref> Instituti i Shkencave Mjeksore Sri Venkateswara është një tjetër institut i rëndësishëm mjeksor, i themeluar në vitin 1986.<ref>{{cite web|title=SVIMS|url=http://svimstpt.ap.nic.in/profile.html|accessdate=15 qershor 2015|archive-date=25 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150625011033/http://svimstpt.ap.nic.in/profile.html|url-status=dead}}</ref> Instituti i Kirurgjisë, Kërkimit dhe Rehabilitimit Balaji për të paaftët ka 250 shtretër; ai u themelua në vitin 1985 nga TTD për të trajtuar pacientët që vuanin nga polio meliti, paraliza cerebrale, anomalitë e lindura, dëmtimet kurrizore dhe handikapatët ortopedikë. Një organizatë joqeveritare vepron me fonde nga Tirumala Tirupati Devasthanams dhe donacione nga publiku.<ref>{{cite web|title=BIRRD|url=http://www.birrd.org/|accessdate=15 qershor 2015|archive-date=22 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622000432/http://www.birrd.org/|url-status=dead}}</ref> Materniteti qeveritar në Tirupati është materniteti më i madh në [[Andra Pradesh]] për numrin e lindjeve.<ref name="GMH">{{cite web|title=Maternity hospital awaits better ‘treatment’|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/maternity-hospital-awaits-better-treatment/article5446494.ece|accessdate=3 shtator 2015}}</ref> I krijuar 50 vjet më parë, materniteti është i mbushur me gra shtatzëna nga distriktet Chittoor, YSR Kadapa, Nellore, Anantapur të [[Andra Pradesh]]it dhe pak zona të [[Tamil Nadu]]së.<ref name="GMH" /> Ai ka fituar ''çmimin e spitalit më të mirë'' në "''kategorinë e sterilizimit dhe lindjeve institucionale''" nga ministria e Shëndetit dhe mirëqenies familjare për vitin 2013.<ref name="GMH" /> Spitali Aswini në Tirumala është një spital i përgjithshëm në Tirumala i menaxhuar nga TTD-ja. ==Ekonomia== [[File:Dmart tirupati.jpg|thumb|Dmart, Tirupati]] Turizmi është industria kryesore në Tirupati.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/tirupati-temple-makes-andhra-pradesh-top-tourist-spot-529266/|title=Tirupati temple makes Andhra Pradesh top tourist spot}}</ref><ref name="tour1">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/spiritual-tourism-to-rake-in-the-moolah/article6862908.ece|title=‘Spiritual tourism’ to rake in the moolah}}</ref><ref name="tour2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/pilgrimage-tourism-hit-in-tirupati/article5025528.ece|title=‘Pilgrimage tourism hit in Tirupati}}</ref> E gjithë ekonomia është e varur drejtpërdrejt ose tërthorazi nga Tirumala Tirupati Devasthanams (TTD). TTD-ja e ka qendrën në Tirupati. E krijuar në vitin 1932, TTD-ja është një trust i pavarur që menaxhon Tempullin Tirumala Venkateswara dhe tempuj të tjerë në Tirupati dhe në të gjithë botën. Është e përfshirë edhe në mjaft veprimtari shoqërore. Duke qenë një destinacion i rëndësishëm i turizmit fetar, sektori i akomodimit është gjithashtu një sektor i rëndësishëm në Tirupati që përfshin shumë hetele dhe bujtina me 3 yje.<ref name="tour1" /><ref name="tour2" /> Andhra Pradesh Southern Power Distribution Company Limited (APSPDCL) e ka qendrën në Tirupati. Rruga Gandhi, rruga Prakasam, rruga V.V. Mahal dhe rruga ‘AIR Bypass’ janë zona tepër komerciale në qytet. Markat kryesore të automjeteve, tekstileve, celularëve, elektrike dhe elektronike kanë pikat e tyre të shitjes në Tirupati.<ref name="economy1">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/AP-registers-surge-in-vehicle-sale/articleshow/48660181.cms|title=AP registers surge in vehicle sale}}</ref> Parku Industrial APIIC është i vendosur në Gajulamandyam, Renigunta. Industri si Sri Venkateswara Cooperative Sugar Factory Limited, AshwiniBio Pharma Ltd dhe të tjera janë të vendosura në këtë park. Fabrika Amara Raja është e vendosur në Karakambadi, Renigunta. Fabrika e çimentos Lanco është e vendosur në mandalin Eerpedu. Shumica e banorëve të qytetit janë të punësuar te TTD-ja. ===IT/ITES dhe industria elektronike=== Është planifikuar që në Tirupati të krijohet qendra e prodhimit Sri Venkateswara Mobile & Electronics dhe guri i themeleve është vendosur nga kryeministri i Indisë Narendra Modi më 22 tetor 2015. Qendra është e shtrirë mbi 49 hektarë nga të cilat në 8.1 ha do të krijohet Celkon, Micromax në 6.1 ha, Karbonn në 6.18 ha dhe Lava në 8.1 ha me një investim të përgjithshëm prej 20 000 000 000 rupish.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-narendra-modi-to-lay-stone-of-mobile-hub-in-tirupati/articleshow/49486090.cms|title=Prime Minister Narendra Modi to lay stone of mobile hub in Tirupati}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/technology/tech-news-technology/pm-lays-foundation-stone-for-mobile-manufacturing-facility-in-tirupati/|title=PM lays foundation stone for mobile manufacturing facility in Tirupati}}</ref> ===Sektori i turizmit=== Sektori i turizmit ka rëndësi të madhe për qytetin, për shkak të pranisë së [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]] dhe një numri tempujsh të tjerë brenda dhe përreth qytetit. Ai tërheq turma të mëdha turistësh që ndihmojnë në gjenerimin e të ardhurave nga turizmi.<ref>{{cite web|title=Tirupati Tour - Andhra Pradesh Tourism|url=http://www.aptdc.gov.in/tirupathi.html|website=www.aptdc.gov.in|accessdate=23 dhjetor 2015|archive-date=8 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208194827/http://www.aptdc.gov.in/tirupathi.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Govt determined to strengthen tourism infrastructure: PM|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/modi-inaugurates-garuda-terminla-at-tirupati-airport/article7792787.ece|accessdate=23 dhjetor 2015|work=The Hindu|date=22 tetor 2015|location=Tirupati}}</ref> == Mjedisi urban == === Monumentet === {{Kryesore|Lista e tempujve hindu në Tirupati}} [[File:Kapila Theertham waterfalls Tirupati 2015 1.jpg|thumb|left|327px|Ujëvarat e Kapila Tirthamit nga Kodrat Seshachalam dhe Tempulli Kapileswara (djathtas)]] [[File:Raaja mahal 1.JPG|thumb|327px|Raxh mahali në Fortesën e Chandragiri-t]] [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]] është tempulli më i shquar duke qenë tempulli i sektit vaishnavit më i pasur në botë i perëndisë Venkateswara.<ref>{{cite news|title=Record collection of Rs 5.73 crore at Tirumala|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Record-collection-of-Rs-5-73-crore-at-Tirumala/articleshow/12498226.cms|accessdate=13 gusht 2015|work=Times of India|date=2 prill 2012|location=Tirumala}}</ref> Përkrahë Tempullit Venkateswara, qyteti është i njohur edhe për shumë tempuj të tjerë të vjetër, si Tempulli Padmavathi në Tiruchanur, Tempulli Govindaraja,<ref>{{cite web|title=Sri Govindaraja Swamy Temple|url=http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx|accessdate=23 qershor 2015|archive-date=9 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009144147/http://www.tirumala.org/TemplesAtTirupathi.aspx|url-status=dead}}</ref> Tempulli Kapileswara te Kapila Tirthami, Tempulli Thathayyagunta Gangamma i hyjneshës Gangamma, Tempulli Sri Kodandaramaswami etj. Përkrah tempujve historikë ndodhet edhe destinacione të tjera turistike brenda dhe përreth qytetit. Fortesa e Chandragiri-t është një fortesë historike, e ndërtuar në shekullin e XI në Chandragiri. Fortesa bujt gjithashtu muzeun arkeologjik të mirëmbajtur nga Archaeological Survey of India.<ref>{{cite web|title=Museum - Chandagiri|url=http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|website=Archaeological Survey of India|publisher=National Informatics Centre|accessdate=16 mars 2016|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306201803/http://asi.nic.in/asi_museums_chandragiri.asp|url-status=dead}}</ref> I krijuar në 1987, Parku Zoologjik Sri Venkateswara në Tirupati është parku i dytë më i madh zoologjik në Azi, i shtrirë në një sipërfaqe prej 2240 hektarësh.<ref>{{cite web|title=Asia’s biggest zoo beckons tourists|url=http://www.siasat.com/?by_user=183.82.212.231&ref_url=/news/asia%E2%80%99s-biggest-zoo-beckons-tourists|publisher=The Siasat Daily|accessdate=13 korrik 2014|date=13 prill 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Tirupati Zoo asked to exchange animals|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1314096.ece|accessdate=16 qershor 2015|work=The Hindu|date=11 gusht 2008}}</ref> Tirupati bujt gjithashtu qendrën rajonale të shkencës. ===Lagjet=== Tiruchanur-i, Alipiri, Rruga Gandhi, Teertha Katta Veedi, Qarku NTR, Rruga Tiruchanur, Rruga Tilak, Stacioni qendror i autobusave dhe ai hekurudhor, Qarku SriKrishnadevaraya (Leela Mahal) janë zonat më të njohura të qytetit.<ref name="areas">{{cite news|last1=Rangarajan|first1=A.D|title=Tirupati set to enter ‘smart’ league|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/tirupati-set-to-enter-smart-league/article8030338.ece|accessdate=28 shkurt 2016|work=The Hindu|date=26 dhjetor 2015|location=Tirupati}}</ref><ref>{{cite news|title=Heavy security blanket thrown around Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/heavy-security-blanket-thrown-around-tirupati/article7956262.ece|accessdate=16 mars 2016|work=The Hindu|date=7 dhjetor 2015|location=Tirupati}}</ref> == Transporti == ===Rrugor=== [[File:Tirupati Ghat.jpg|thumb|left|Tirupati Ghat Road]] [[File:APSRTC bus1.jpg|thumb|Autobusi Sapthagiri Express i APSRTC-së]] Qyteti është i lidhur mirë me qytetet kryesore nëpërmjet autostradave kombëtare dhe shtetërore. Autostradat kombëtare që kalojnë përmes Tirupatit janë Autostrada Kombëtare 71 që lidh Madanapalle-n dhe Nayudupeta-n, Autostrada Kombëtare 140 që lidh Tirupatin me Puthalapattu-në.<ref>{{cite web|title=List of National Highways passing through A.P. State|url=http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&oId=33|website=Roads and Buildings Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=22 shkurt 2016|archive-date=28 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328053359/http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&oId=33|url-status=dead}}</ref> Të ndërtuara një në vitin 1944 dhe tjetra në vitin 1974, ka dy rrugë asfalti ghatesh midis Tirupatit dhe Tirumalas.<ref name="transport" /> Brenda kufijve të Korporatës Bashkiake të Tirupatit ndodhet një tërësi prej 294.47&nbsp;km rrugësh.<ref>{{cite web|title=http://cdma.gov.in/tirupati/Public%20services_amenities.html|url=http://cdma.gov.in/tirupati/Public%20services_amenities.html|website=Municipal Administration & Urban Development Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=23 dhjetor 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428003711/http://cdma.gov.in/tirupati/Public%20services_amenities.html|archivedate=28 prill 2015}}</ref> === Transporti publik === APSRTC-ja është shërbimi shtetëror i transportit, që operon në destinacione të ndryshme nga kompleksi i stacionit të autobusave të Tirupatit. Stacioni i autobusëve përfshin tre stacione minibusësh në destinacione të ndryshme, si stacioni i autobusit Srinivasa për destinacionet perëndimore, stacioni i autobusit Sri Hari për destinacionet lindore dhe stacioni i autobusit Yedukondalu përdoret për shërbimet e autobusëve për në Tirumala.<ref>{{cite web|title=Tirupati bus station gets new name|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/tirupati-bus-station-gets-new-name/article3067373.ece|publisher=The Hindu|accessdate=17 korrik 2015}}</ref> Stacioni i autobusit Balaji Link në Alipiri përdoret për shërbimet e autobusave në Tirumala.<ref name="transport">{{cite web|title=Travelling from Tirupati to Tirumala by road|url=http://www.tirumala.org/TransportFacilities.aspx|accessdate=17 korrik 2015|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722123916/http://www.tirumala.org/TransportFacilities.aspx|url-status=dead}}</ref> Tirumala Tirupati Devasthanams operon autobusa falas nga stacioni hekurudhor dhe vendqëndrimi qendror i autobusave për në Alipiri për pelegrinët. Autobusat për në Tirumala janë të njohur si ''Sapthagiri Express''.<ref>{{cite web|title=Super luxury buses on Tirumala ghat roads|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/super-luxury-buses-on-tirumala-ghat-roads/article362222.ece|publisher=The Hindu|accessdate=17 korrik 2015}}</ref> Tirupati është në afërsi me shtetet e [[Karnataka]]s dhe [[Tamil Nadu]]së. Prandaj në Tirupati ofrojnë shërbimet e tyre edhe autobusat e Karnatakas dhe Tamil Nadu-së. Në qytet operon edhe transporti privat. *'''Këmbësorët në Tirumala''' Nga Tirupati në Tirumala ndodhen dy rrugë këmbësorësh. Këto rrugë këmbësorësh quhen ''Sopanamargas'' dhe përdoren kryesisht nga pelegrinët. Rruga e parë dhe më e vjetër fillon nga Alipiri dhe është 11&nbsp;km. Në Alipiri ndodhet një tempull kushtuar Venkateswara-s i quajtur Padalamandapam. Ka katër [[Gopurami|Gopuramë]] (kulla tempullore) përgjatë rrugës. Rruga tjetër, e quajtur ''Sri Vari Mettu'' fillon nga Srinivasa Mangapuram dhe është 6&nbsp;km e gjatë. Të dy rrugët janë plotësisht të mbuluara dhe kalojnë përmes shtatë kodrave (pjesë të Kodrave Seshachalam).<ref>{{cite web|title=Tirupati to Tirumala on Foot|url=http://www.tirumala.org/TirumalatoTirupathiOnFoot.aspx|publisher=Tirumala Tirupati Devastanams|accessdate=6 qershor 2015|archive-date=13 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150613181602/http://www.tirumala.org/TirumalatoTirupathiOnFoot.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=By Walk to Tirumala Hills|url=http://gotirupati.com/by-walk-to-tirumala-hills/|publisher=Go Tirupati|accessdate=6 qershor 2015}}</ref> *'''Hekurudhat''' Stacioni kryesor hekurudhor i Tirupatit është nën juridiksionin e divizionit hekurudhor Guntakal të zonës hekurudhor jugore qendrore.<ref>{{cite web|title=Tirupati Main|url=http://indiarailinfo.com/departures/tirupati-main-tpty/837|website=Indiarailinfo|accessdate=1 qershor 2015}}</ref> Ai është i lidhur me linjën veriore të hekurudhës vendore të [[Chennai]]t. Stacioni i Nyjës Renigunta që qëndron në korridorin hekurudhor [[Chennai]] - Bombeji është 15&nbsp;km larg nga stacioni kryesor i Tirupatit. Stacione të tjera në qytet përfshijnë Chandragiri-n, Stacionin e ndalimit të Tirupatit perëndimor dhe Tiruchanur-in. *'''Ajror''' Aeroporti i Tirupatit është i vendosur 15&nbsp;km nga qendra e qytetit dhe ka fluturime të rregullta për në Coimbatore, Hyderabad, [[Kalkuta]], Bombeji, [[New Delhi]], Vijayawada dhe Visakhapatnam. Aeroporti më i afërt ndërkombëtar është Aeroporti Ndërkombëtar i Chennai-t që ndodhet 130 km nga Tirupati. Aeroporti i Tirupatit është duke u bërë aeroport ndërkombëtar. Terminali i ri u inaugurua më 22 tetor 2015 nga kryeministri i Indisë Narendra Modi.<ref name="newterminal">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/tirupati-international-airport-inauguration-on-vijaya-dasami/article7751455.ece|title=Tirupati International Airport inauguration on Vijaya Dasami|publisher=The hindu|accessdate=12 tetor 2015}}</ref> ==Arsimi== Shkollat e arsimit fillor dhe dytësor realizohet nga qeveria, bashkë me shkollat private të departamentit të shkollave arsimore të shtetit federal.<ref>{{cite web|title=School Eduvation Department|url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf|publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh|accessdate=7 nëntor 2016|format=PDF|archive-date=27 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=The Department of School Education - Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal|url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/|website=www.ap.gov.in|accessdate=7 nëntor 2016|archive-date=7 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/|url-status=dead}}</ref> Gjuha e përdorur nga shkolla të ndryshme është anglishtja dhe telugu. Tirupati është një qendër e rëndësishme arsimore në [[Andra Pradesh]]. Ka mjaft universitete dhe kolegje duke përfshirë të financuara nga qeverisë shtetërore dhe kolegjet mjeksore, farmaceutike, bujqësore dhe inxhinierike të Tirumala Tirupati Devasthanam. Shumica e tyre janë emërtuar sipas hyjnisë kryesuese të Tempullit të Tirupatit, Venkateswara dhe bashkëshorten e tij, hyjneshën Padmavati. Në qytet ka shumë universitete dhe kolegje të rëndësishme. Disa prej tyre përfshijnë Universitetin Sri Venkateswara që është krijuar në 1954, Sri Padmavati Mahila Visvavidyalayam është një universitet posaçëm femrash i vendosur në Tirupati, kolegjet mjeksore përfshijnë Kolegjin Mjeksor Sri Venkateswara dhe Kolegji Mjeksor për Gra Sri Padmavathi.<ref>{{cite web|title=Sri Padmavathi Medical College for Women Tirupati AP’|url=http://svimstpt.ap.nic.in/|accessdate=26 maj 2015|archive-date=18 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118163707/http://svimstpt.ap.nic.in/|url-status=dead}}</ref> Instituti i Shkencave Mjeksore Sri Venkateswara është gjithashtu një institut mjeksor, Universiteti Vedik Sri Venkateswara për të ruajtur, përkujdesur dhe promovuar traditat gojore të literaturës vedike, agamike dhe të lidhura me to, me vëmendje te intonacionet.<ref>{{cite web|title=WELCOME TO SVVU’|url=http://www.svvedicuniversity.org/|access-date=9 mars 2017|archive-date=12 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161112064324/http://www.svvedicuniversity.org/|url-status=dead}}</ref> Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha, një universitet i krijuar për mësimin e lartë në studimet sanskrite, sastrat tradicionale dhe pedagogji.<ref>{{cite web|title=About Vidyapeetha’|url=http://rsvidyapeetha.ac.in/#/}}</ref> Universiteti Veterinar Sri Venkateswara për të forcuar arsimin dhe shërbimet në fushat e shkencave veterinare, teknologjinë e bulmetit dhe shkencën e peshkut në [[Andra Pradesh]].<ref>{{cite web|title=Sri Venkateswara veterinary University HISTORY’|url=http://www.svvu.edu.in/history.html|accessdate=26 maj 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424232812/http://svvu.edu.in/history.html|archivedate=24 prill 2015}}</ref> Instituti i Skulpturës dhe Arkitekturës Tradicionale Sri Venkateswara i zotëruar nga TTD-ja është një nga dy institucionet në Indi që ofrojë kurse në skulpturën tradicionale për studentët. Ofrohen shtatë kurse të ndryshme diplomimi në lëndë si [[Arkitektura e tempujve hindu|Arkitektura Tempullore]], skulptura prej guri, skulptura Sudai, skulptura metalike, skulptura prej druri, piktura tradicionale dhe arti tradicional Kalamkari.<ref>{{cite web|title=Institute of Traditional Sculpture, Ancient Architecture at Tirupati|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Institute-of-Traditional-Sculpture-Ancient-Architecture-at-Tirupati/2014/10/05/article2462683.ece|accessdate=19 qershor 2015|archive-date=19 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619135148/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Institute-of-Traditional-Sculpture-Ancient-Architecture-at-Tirupati/2014/10/05/article2462683.ece|url-status=dead}}</ref> Qyteti është parashikuar të ket një institut kulinarie të sponsorizuar nga ministria indiane e turizmit dhe Indian Institutes of Science Education and Research (IISER) që u caktuan nga Qeveria e Indisë për shtetin e [[Andra Pradesh]]it.<ref>{{cite web|title=IIT and IISER in Tirupati’|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/minister-lays-foundations-of-iit-iiit-iiser-in-chittoor-dist/article7043687.ece|publisher=The Hindhu|accessdate=30 mars 2015}}</ref> *'''Kërkimi''' * Kolegji Mjeksor Sri Venkateswara, Tirupati është zgjedhur për të krijuar një njësi kërkimore shumë-disiplinëshe, njësi të modelit kërkimor rural të shëndetit nga Këshilli Indian i Kërkimeve Mjeksore.<ref name="research">{{cite web|title=Schemes to Promote Health Research in the Country|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=113262|accessdate=15 qershor 2015}}</ref> * Insituti i Shkencave Mjeksore Sri Venkateswara, Tirupati është zgjedhur për të krijuar laboratore kërkimore të nivelit kolegjial të diagnostifikimit viral<ref name="research" /> * Një nën qendër për të All India Coordinated Research Project mbi kikirikët është krijuar në Stacionin Rajonal të Kërkimeve Bujqësore, Tirupati për të zhvilluar veprimtari kërkimore. Kërkimi do të ndihmoi për të realizuar nevojat e vendit në 100 distriktet e that që kanë më pak se 500&nbsp;mm shira. Stacioni deri tani ka zhvilluar 12 varietete kikirikësh.<ref name="GNresearch">{{cite web|title=Groundnut research to get a boost at Tirupati|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/groundnut-research-to-get-a-boost-at-tirupati/article6984044.ece|accessdate=16 qershor 2015}}</ref> * TTD-ja ka krijuar një qendër kërkimore për lopët vendase për bulmetoren e saj të quajtur Sri Venkateswara Gosamrakshanashala. Qëllimi i qendrës kërkimore është të mbroi lopët vendase dhe gjithashtu të ndajë rracat e rralla mes organizatave të ngjashme. Gosamrakshanashala tashmë ka rraca të rendimentit të lartë si si lopët e rracës Ongole, ndërsa është duke u përpjekur të mbledh lopë të rracës Sahiwal nga Panxhabi, lopët Gir të [[Guxharat]]it dhe lopët Tharparker dhe Kankrej nga Karnataka.<ref>{{cite web|title=TTD’s dairy farm to become a research centre for indigenous cows|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ttds-dairy-farm-to-become-a-research-centre-for-indigenous-cows/article5071265.ece|publisher=The Hindhu|accessdate=3 shtator 2015}}</ref> ==Media== Sri Venkateswara Bhakti Channel (SVBC), kanali i parë 24 orësh përkushtimor telugu kushtuar transmetimit të programeve fetare hindu dhe transmetimeve drejtpërdrejt të puxhave të kryera në [[Tempulli Venkateswara në Tirumala]], transmeton nga Tirupati. I nisur në 1949, Sapthagiri është një revistë me bazë në Tirupati dhe e publikuar në gjuhën telugu, sanskrite, hindi, angleze, tamile dhe kanada.<ref>{{cite web|title=TTD to release 2,000 publications as ‘e-books’|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ttd-to-release-2000-publications-as-ebooks/article7319785.ece|publisher=The Hindu|accessdate=17 korrik 2015}}</ref> Si kanali SVBC ashtu dhe revista Sapthagiri drejtohen nga Tirumala Tirupati Devasthanams.<ref>{{cite web|title=Link Puranic Tales to Current Issues|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Link-Puranic-Tales-to-Current-Issues/2015/06/23/article2881756.ece|publisher=The New Indian Express|accessdate=17 korrik 2015|archive-date=22 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722015726/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Link-Puranic-Tales-to-Current-Issues/2015/06/23/article2881756.ece|url-status=dead}}</ref> Në qytet janë të disponueshme gazetat në gjuhën telugu janë Andhra Bhoomi, Saakshi, Eenadu, Vaartha, Andhra Jyothi, Andhra Prabha dhe gazetat në anglisht Deccan Chronicle, The Hindu, Indian Express, Times of India, The Hans India. Tirupati ka stacion të All India Radio dhe shërbehet nga stacionet FM si 92.7 Big FM, 93.5 Red FM. ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Agra]] * [[Varanasi]] * [[Mathura]] * [[Haridwari]] * [[Dwarka]] * [[Bodh Gaya]] == Referime == {{Reflist|36em}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Tirupati}} * [https://web.archive.org/web/20160505030654/http://tuda.gov.in/ Tirupati Urban Development Authority] * [https://www.ixigo.com/which-are-the-famous-temples-in-tirupati-fq-1001306 Famous temples in Tirupati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924035704/https://www.ixigo.com/which-are-the-famous-temples-in-tirupati-fq-1001306 |date=24 shtator 2016 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] elo6g4ozph0bnvo6f9m4u8osi2wmhmc 0 212763 3010610 2951544 2026-07-18T15:10:56Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010610 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Gaja | native_name = गया | native_name_lang = hi | settlement_type = Qytet metropolitan | image_skyline = {{multiple image| border = infobox | total_width = 345| perrow = 1 | image_style = border:1 | image1 = Vishnupad temple at gaya.JPG | image2 = Vishnupad Temple- Riverview.JPG }} | caption = Pamje nga Tempulli Vishnupad në Gaja | imagesize = 345 | etymology = Gajasura | image_map = File:Bihar district location map Gaya.svg | mapsize = 345 | map_alt = | map_caption = Vendndodhja e Gajës në Bihar | coordinates = {{coord|24.75|N|85.01|E|region:IN-BR|display=inline,title}} <!-- location --> | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = India | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_name1 = Bihari | subdivision_type2 = Rajoni | subdivision_name2 = Magadha | subdivision_type3 = Provinca | subdivision_name3 = Magadha | subdivision_type4 = Distrikti | subdivision_name4 = Gaja | government_footnotes = | government_type = Korporatë Bashkiake | governing_body = Nagar Nigami i Gajës | leader_party = | leader_title = Kryetari i bashkisë | leader_name = Ganesh Paswan | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = | area_footnotes =<ref>{{cite news|title=Gaya Municipal Corporation|website=The Times of India|date=31 gusht 2019|lang=en|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/gaya-chokes-as-master-plan-in-limbo/articleshow/70915995.cms|access-date=22 nëntor 2020|archive-date=15 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915235944/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/gaya-chokes-as-master-plan-in-limbo/articleshow/70915995.cms|url-status=live}}</ref><ref name="CDP-Gaya">{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Gaya.pdf|page=4|title=City Development Plan for Gaya: EXECUTIVE SUMMARY|publisher=Urban Development and Housing Department, Government of Bihar|lang=en|access-date=8 tetor 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140913030335/http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Gaya.pdf|archive-date=13 shtator 2014}}</ref> | area_total_km2 = 308 | elevation_m = 111 | population_as_of = 2011 | population_total = 470 839 banorë<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=UA/Cities 1 lakh and above|lang=en|publisher=Government of India}}</ref> | population_density_km2 = 9482 | population_density_sq_mi = | population_demonyms = gajait, gajavi<ref>{{cite web|lang=en|url=http://huntnews.in/p/detail/458673712122865?xlang=en&uc_param_str=dnfrpfbivesscpgimibtbmntnijblauputoggdnw&pos=1462975380148&channel=education&chncat=category_english|title=Two Bihar boys in top 10 of civil services|access-date=12 korrik 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816020056/http://huntnews.in/p/detail/458673712122865?xlang=en&uc_param_str=dnfrpfbivesscpgimibtbmntnijblauputoggdnw&pos=1462975380148&channel=education&chncat=category_english|archive-date=16 gusht 2016}}</ref> | demographics_type1 = Gjuhët | demographics1_title1 = zyrtare | demographics1_info1 = hindi, anglisht | demographics1_title2 = të folura | demographics1_info2 = magahi | timezone1 = Koha Standarde Indiane | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 823001-13 | area_code_type = Prefiksi | area_code = 91-631 | registration_plate_type = Targat | registration_plate = BR-02 | blank_name_sec1 = Aeroporti | blank_info_sec1 = Aeroporti Ndërkombëtar i Gajës | website = {{URL|www.gaya.bih.nic.in}}, [http://apnagaya.com Apna Gaya Official] }} '''Gaja''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: गया) është një qytet i lashtë historik dhe me domethënie mitologjike. Ajo është një nga tërheqjet kryesore turistike të shtetit të [[Bihari]]t në Indi. Gaja është qyteti i dytë më i madh i [[Bihari]]t, me një popullsi prej 470 839 banorësh dhe është qendra administrative e distriktit të Gajës dhe divizionit Magadha. Gaja ndodhet 100 km në jug të [[Patna]]s, kryeqytetit të [[Bihari]]t. E vendosur në brigjet e Lumit Phalgu (i përmendur si ''Niranjana'', te eposi i ''[[Ramajana]]s''), është një vend i shenjtë për [[Xhainizmi]]n, [[Hinduizmi]]n, [[Islami]]n dhe [[Budizmi]]n. Është i rrethuar nga kodra të vogla shkëmbore (''Mangla-Gauri'', ''Shringa-Sthan'', ''Ram-Shila'' dhe ''Brahmayoni'') nga tre krahë dhe rrjedha e lumit në krahun e katërt (lindor). Qyteti ka një përzierje rrethinash natyrore, ndërtesash të vjetra, zonash të gjelbëra dhe rrugicash të ngushta. Gaja përmendet në eposet e mëdhenj, ''[[Ramajana]]'' dhe ''[[Mahabharata]]''. Rama, bashkë me Sita-n dhe Lakshmana-n, e vizituan Gajën për të ofruar pind-daan babait të tyre Dasharath. Te ''[[Mahabharata]]'', vendi përmendet si Gayapuri. Rreth origjinës së emrit ‘Gaja' siç përmendet te Vayu Purana, thuhet se Gaja ishte emri i një demoni (asura), trupi i të cilit ishte i dëlirë, pasi kreu pendesë të rreptë dhe siguroi bekimet e [[Vishnu]]t. ==Origjina e emrit== Gaja e merr emrin e saj nga demoni mitologjik ''Gajasura'' (që do të thotë ''demoni Gaja''). Sipas Vayu Puranas, Gaja ishte emri i një demoni (asura), trupi i të cilit ishte i dëlirë pasi ai kreu pendesë të rreptë dhe siguroi bekimet e Vishnut. Thuhet se trupi i Gayasura-s u shndërrua në serinë e kodrave shkëmbore që formojnë peizazhin e Gajës.<ref>{{cite web|url=http://www.harekrsna.com/philosophy/associates/demons/vishnu/gayasur.htm|title=The Hare Krsnas - Battles of Vishnu Avatars - Gayasur|lang=en|publisher=Harekrsna.com|accessdate=7 janar 2016}}</ref> Thuhet se trupi i Gayasura-s do të vijoi të njihet si Gaya Kshetra. ==Historia== ===Historia e lashtë=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|left|thumb|[[Tempulli Mahabodhi]], [[Bodh Gaja]]. Siti ku [[Buda|Gautama Buda]] arriti ndriçimin.]] Gaja është një qytet i lashtë. Historia e dokumentuar e Gajës doton nga periudha e ndriçimit të [[Buda|Gautama Budës]]. Rreth 11&nbsp;km nga qyteti i Gajës ndodhet [[Bodh Gaja]], vendi ku Siddharta Gautama arriti ndriçimin. [[Buda|Gautama Buda]] ishte një i ditur mbi mësimet e të cilit u themelua Besimi Budist. Që atëherë, Gaja ka qenë një vend pelegrinazhi për njerëz nga e gjithë bota. Gaya lulëzoi më pas nën sundimin e dinastive si ajo Mauryane, që sundoi nga [[Pataliputra]] ( [[Patna]] moderne) dhe që shtrihej përtej kufijve të nënkontinentit indian. Gjatë kësaj periudhe, Gaja qe pjesë e rajonit Magadha. [[File:Gayasisa1.jpg|right|thumb|327px|Kodra Brahmayoni, ku Buda predikoi Adittapariyaya Sutta-n (Predikimi i Zjarrit).]] Gaja pa ngritjen dhe rënien e shumë dinastive në rajonin Magadha. Nga shekulli i VI p.e.s. deri në shekullin e XVIII, rreth 2300–2400 vjet, Gaja ka zënë një vend të rëndësishëm në historinë kulturore të rajonit. Ajo nisi me Dinastinë Sisunaga të themeluar nga Sisunaga, që e ushtronte pushtetin mbi [[Patna]] dhe Gaja rreth vitit 600 p.e.s. Bimbisara, i pesti në radhë, që jetonte dhe sundonte rreth vitit 519 p.e.s., e kishte projektuar Gajën në botën e jashtme. Duke marr një vend të rëndësishëm në historinë e qytetërimit, zona përjetoi veprimtarinë e Siddharta Gautamas, Buda, dhe Bhagwan Mahavir-it gjatë mbretërimit të Bimbisara-s. Pas një periudhe të shkurtër të Dinastisë Nanda, Gaja dhe i gjithë rajoni Magadha ranë nën sundimin Mauryan me [[Ashoka]]-n (272 – 232 p.e.s.) duke përqafuar [[Budizmi]]n. Ai vizitoi Gajën dhe ndërtoi tempullin e parë në [[Bodh Gaja]] në përkujtim të arritjes së ndriçimit suprem të princit Siddharta Gautama. Periudha e ripërtëritjes hindu filloi me ardhjen e Dinastisë Gupta gjatë shekullit të IV dhe të V të e.s.. Samudra Gupta i Magadhës e ndihmoi Gajën të vihej në qendër të vëmendjes. Ajo qe qendra e distriktit të [[Bihari]]t gjatë [[Perandoria Gupta|Perandorisë Gupta]]. Gaja pastaj kaloi nën Perandorinë Pala me Gopala-n si sundues. Besohet se tempulli i tanishëm i [[Bodh Gaja]]-s u ndërtua gjatë mbretërimit të Dharma Pala-s, djalit të Gopala-s. Gaja, në shekullin e XII, u pushtua nga Muhamed Baktijar Kilixhi. Ajo mbeti pjesë e [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] deri sa vendi në fund u kaloi britanikëve pas betejës së Buxar-it në vitin 1764. Gaja, bashkë me pjesë të tjera të vendit, u bë e pavarur në vitin 1947. ===Historia moderne=== Qyteti i Gajës<ref>http://www.bihargatha.in/the-cities-of-bihar-some-200-years-ago/gaya---two-hundred-years-ago {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603100459/http://www.bihargatha.in/the-cities-of-bihar-some-200-years-ago/gaya---two-hundred-years-ago |date=3 qershor 2011 }} Gaja, in about 1810 AD]</ref> përbëhej nga dy pjesë: njëra rezidenca e priftërinjve, që quhej pikërisht Gaja, dhe tjetra rezidenca e avokatëve dhe tregtarëve, që fillimisht quhej Elahabad, por më vonë, pasi u zhvillua nga kolektori i shquar Mr.Thomas Law, ajo u quajt Sahebgunj. Ajo është vendlindja e atdhetarit të shquar ''Bihar Vibhuti'' Dr Anugrah Narain Sinha; zv/kryeministri dhe ministri i parë i financave i [[Bihari]]t. Sunduesi i fundit i madh i Magadhas ishte maharaxhai i Tekari-t. Udhëheqësi i Kisan Andolan-it, Swami Sahajanand Saraswati krijoi një [[ashrami|ashram]] në Neyamatpur, Gaya (Bihar) që më vonë u bë qendra e përpjekjeve për pavarësi në Bihar. Shumë udhëheqës të shquar të Kongresit Kombëtar Indian bënë shpesh vizita për të takuar Yadunandan (Jadunandan) Sharma-n, udhëheqësin e Kisan Andolan-it, që qëndronte në [[ashrami]]n e krijuar nga Swamiji. Yadunandan Sharma u bë udhëheqësi i padiskutuar i fshatarëve në distriktin e Gajës dhe i dyti në komandë pas luftëtarit të lirisë dhe udhëheqësit të fshatarësisë Swami Sahajanand Saraswati.<ref>{{cite book|first=Arvind Narayan|last=Das|title=Agrarian Movements in India: Studies on 20th century Bihar|lang=en|publisher=Routledge|year=1982}}</ref> Gaja ka kontribuar në mënyrë të jashtëzakonshme në Lëvizjen e Pavarsisë Indiane. Gjatë lëvizjes së pavarsisë, sesioni i të gjithë Indisë i Kongresit u mbajt nën presidencën e Deshbandhu Chittaranjan Das-it në 1922, që u ndoq nga veprimtarët dhe udhëheqësit e shquar të Lëvizjes Indiane të Pavarësisë, si [[Mahatma Gandi|Mohandas K. Gandhi]], Rajendra Prasad, Anugrah Narayan Sinha, Sardar Patel, Maulana Azad, Jawaharlal Nehru dhe Sri Krishna Sinha. Kryeministri i mëparshëm i Biharit, Satyendra Narain Sinha përshëndeti gjithashtu nga Gaja. Shri Ishwar Chaudhary ishte antëtari i pesët, i gjashtë dhe i nëntë i Lok Sabha-s gjatë viteve 1971-79 dhe 1989-91 si përfaqësues i zonës zgjedhore të Gaya-s në Bihar. ===Krijimi i distriktit të Gajës === Gaja u krijua në vitin 1865. Më herët Gaja ishte pjesë e distriktit Behar-it të mëparshëm të Ramgarh-ut (tani në shtetin e [[Xharkandi]]t) deri në vitin 1864. Më 3 tetor 1865 iu dha statusi i distriktit të pavarur. Më pas, në maj 1981, divizioni i Magadhës u krijua nga qeveria e shtetit të Biharit me distriktet e Gajës, Nawada-s, Aurangabad-it dhe Jehanabad-it. Të gjithë këta distrikte ishte në nivelin e nën divizionit, kur u krijua distrikti i Gajës. Gaja ka parë tre distrikte të ndahen nga territori i saj, Aurangabad-i dhe Nawada në 1976; dhe Jehanabad-i në 1988. Distrikti i Gajës zë një sipërfaqe prej 4 976&nbsp;km² e krahasueshme me ishullin e Trinidadit. ==Klima== Duke qenë se Gaja është e rrethuar nga tre krahë nga kodra dhe nga një krah nga lumenj, klima e saj është stinore (dimri është i ftohtë dhe vera e nxehtë). Klima e saj karakterizohet nga temperatura relativisht të larta dhe reshje të shpërndara në mënyrë të rregullt përgjatë gjithë vitit. Nën tipi i klasifikimit klimatik Köppen për Gajën është klimë "e lagësht, subtropikale".<ref>{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=590718&cityname=Gaya%2C+Bihar%2C+India&units=|title=Climate Summary for Gaya, India|publisher=Weatherbase.com|lang=en|accessdate=7 janar 2016|archive-date=23 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323021216/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=590718&cityname=Gaya%2C+Bihar%2C+India&units=|url-status=dead}}</ref> {{Weather box | location = Gaja, Indi <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = Baza klimatike<ref name="Weatherbase">{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=590718&cityname=Gaya-Bihar-India|publisher=Weatherbase|title=Weatherbase.com|year=2013|lang=en|accessdate=31 korrik 2013|archive-date=3 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403090837/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=590718&cityname=Gaya-Bihar-India|url-status=dead}}</ref> | Jan high C = 24 | Feb high C = 27 | Mar high C = 33 | Apr high C = 39 | May high C = 41 | Jun high C = 38 | Jul high C = 33 | Aug high C = 32 | Sep high C = 33 | Oct high C = 32 | Nov high C = 29 | Dec high C = 25 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 10 | Feb low C = 13 | Mar low C = 18 | Apr low C = 23 | May low C = 27 | Jun low C = 28 | Jul low C = 26 | Aug low C = 26 | Sep low C = 25 | Oct low C = 22 | Nov low C = 14 | Dec low C = 10 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 20 | Feb precipitation mm = 20 | Mar precipitation mm = 13 | Apr precipitation mm = 8 | May precipitation mm = 20 | Jun precipitation mm = 137 | Jul precipitation mm = 315 | Aug precipitation mm = 328 | Sep precipitation mm = 206 | Oct precipitation mm = 53 | Nov precipitation mm = 10 | Dec precipitation mm = 3 }}} ==Ekonomia== Pas [[Patna]]s, Gaja është kontributori i dytë më i madh ekonomik i [[Bihari]]t. Ajo ka një numër të madh biznesesh familjare si prodhimi i temjanit, prodhimi i tilku-t dhe lai-t, punimi i gurit, avlëmendet me energji, industri të manifakturimit me dorë, industritë e paketimit, industritë e prodhimit të plastikës, industritë e riciklimit dhe avlëmendet me dorë. Gaja funksionon si një qendër shërbimi për qytezat dhe fshatrat përreth. Veprimtaritë komerciale janë të vendosura përgjatë rrugëve të rëndësishme të qytetit. Tregu kryesor i perimeve në qytet është Tregu Kedarnath. Për më tepër qyteti ka një numër të madh dyqanesh informalë. Për shkak se Gaja është një qendër e rëndësishme e turizmit fetar, qyteti ka një numër të madh hotelesh të kushtueshëm dhe të përballueshëm. Gaja ka numrin më të madh të hoteleve në Bihar dhe Xharkand. Një hotel me pesë yje është propozuar edhe në [[Bodh Gaja]]. Maha Bodhi Hotel, Resort, Convention Centre është hoteli më i madh dhe më i bukur në [[Bodh Gaja]], ndërsa nga ana tjetër Sambodhi Retreat është rezorti më i mirë i Biharit dhe [[Xharkandi]]t.<ref>{{Cite web|title=Kopje e arkivuar|url=http://dcmsme.gov.in/dips/Gaya_BIHAR.pdf|lang=en|access-date=12 mars 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034313/http://dcmsme.gov.in/dips/Gaya_BIHAR.pdf|url-status=dead}}</ref> Së fundmi, Gaja ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën HRIDAY - Heritage City Development and Augmentation Yojana të Qeverisë Indiane. ==Demografia== Sipas censusit të vitit 2011, Aglomerati Urban i Gajës kishte një popullsi prej 474 093 banorësh.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|lang=en|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=16 prill 2012}}</ref> Aglomerati Urban i Gajës përfshin Korporatën Bashkiake të Gajës, Kaler-in dhe Paharpur-in.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|title=Constituents of urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|lang=en|accessdate=16 prill 2012}}</ref> Korporata Bashkiake e Gaya-s ka një popullsi prej 468 614 banorësh<ref>[http://www.citypopulation.de/php/india-bihar.php?adm2id=1034]</ref> nga të cilët 247 572 janë meshkuj dhe 221 042 femra me një raport gjinor prej 986 femrash për 1000 meshkuj. Popullsia poshtë moshës 5 vjeçare është 59 669 banorë. Niveli i alfabetizmit për popullsinë mbi 7 vjeçe është 85.74 %.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|lang=en|title=Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=16 prill 2012}}</ref> {{bar box |title=Besimet në Gaja |titlebar=#Fcd116 |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|Hindutë|orange|67}} {{bar percent|Myslimanët|green|31}} {{bar percent|Të krishterët|blue|0.2}} {{bar percent|Xhainistët|pink|1.4}} {{bar percent|Të tjerët†|black|0.4}} |caption=Shpërndarja e besimeve<br /> †<small>përfshin sikët (0.2%), budistët (<0.2%).</small> }} == Transporti == Gaja është e lidhur mirë me pjesën tjetër të [[India|Indisë]] me rrugë, hekurudha dhe linja ajrore. Seksioni ‘Grand Chord’ i hekurudhave indiane kalon përmes Gajës. === Transporti vendor === Përgjatë qytetit dhe [[Bodh Gaja]]s ofrojnë shërbime shumë autobusë dhe taksi. Karrocat tonga, auto rikshout, rikshout pedalues janë të përhapur gjerësisht nëpër qytet dhe për në Bodh Gaja. Vendqëndrimet kryesore të autobusëve janë Vendqëndrimi Qeveritar i Autobusëve, Vendqëndrimi i Autobusëve Sikaria More, Vendqëndrimi i Autobusëve Gaurkashni (Manpur), Vendqëndrimi i Autobusëve Delha etj. Shërbimi i transportit vendor është shumë i mirë. Afërsisht, shumë auto rikshou janë të disponueshëm për destinacione të ndryshme në qytet. === Transporti rrugor === Shërbime të rregullta autobusësh operojnë nga Gaja për në [[Patna]], Bhagalpur, Munger, [[Nalanda]], Rajgir, [[Varanasi]], Ranchi, Jamshedpur, Hazaribagh, Durgapur, Asansol, [[Kalkuta]] dhe Dhanbad. Në vitin 2011, Korporata e Transportit Rrugor e Shtetit të [[Bihari]]t futi shërbimin e A/C Mercedes-Benz Luxury Services për në Muzaffarpur, [[Patna]], Munger, Bhagalpur, Motihari, Hazaribagh, Koderma dhe Ramgarh. Autostrada Kombëtare 2, ‘Grand Trunk Road’ nga [[Kalkuta]] për në Delhi kalon rreth 30&nbsp;km nga Gaya. Ajo e lidh Gajën me Patnan, Ranchi-n, Jamshedpur-in, Bokaro-n, Rourkela-n, Durgapur-in, [[Kalkuta]]-n (495&nbsp;km), [[Varanasi]]n (252&nbsp;km), [[Allahabadi]]n, Kanpurin, [[Delhi]]n, Amritsar-in dhe qytetet pakistaneze të [[Lahore]]s dhe [[Peshavari]]t. Gaja është e lidhur me Patnan (105&nbsp;km) nga Autostrada Kombëtare 83, me Nawada-n, Rajgir-in (78&nbsp;km) dhe Bihar Sharifin nëpërmjet Autostradës Kombëtare 82. Është planifikuar të ndërtohet një rrugë me katër korsi nga Gaja për në [[Patna]]. === Transporti hekurudhor === Stacioni hekurudhor i qytetit është stacioni i nyjës hekurudhore të Gajës. Nyja e Gajës u propozua edhe në listën e 66 stacioneve për tu ndërtuar në standardet ndërkombëtare nga Mamta Banerji në Qeverinë UPA II. Nyja e Gajës ishte stacioni i vetëm në Bihar dhe Xharkand i kualifikuar në listën me 66. Gaja bie nën juridiksionin e Divizionit Hekurudhor të Mughalsarai-t të Zonës së Hekurudhave Qendrore-Lindore. Linja hekurudhore ‘Grand Chord’ që lidh Howrah-un dhe [[Nju Delhi]]n kalon përmes Gaya-s. Ajo qëndron midis Nyjës së Mughalsarai-t, në anën e Delhit dhe në Nyjën e Dhanbad-it në anën e Howrah-ut. Ajo është e vendosur në koordinatat {{Coord|24|48|13|N|84|59|57|E|display=inline}}.<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/13242471/Gaya-Junction-Rail-Station-ER|title=Gaya Junction|lang=en|publisher=Wikimapia|accessdate=1 dhjetor 2011}}</ref> Ajo ka një lartësi prej 117 metrash.<ref name="trainlist">{{cite web|title=Trains at Gaya|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/1388|publisher=India Rail Info|lang=en|accessdate=1 prill 2012}}</ref><ref name="indiantrains">{{cite web|title=Ghanbad Junction Railway Station Details|url=http://www.indiantrains.org/station-details/?code=GAYA&name=DHANBAD+JN|publisher=indiantrains.org|accessdate=1 prill 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408222802/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=GAYA&name=DHANBAD+JN|archivedate=8 prill 2014|df=dmy}}</ref> === Aeroporti === I vendosur midis Gajës (7&nbsp;km) dhe [[Bodh Gaja]]s (11&nbsp;km), Aeroporti i Gajës është më i madhi me sipërfaqe dhe i vetmi aeroport ndërkombëtar në Bihar dhe Xharkand. Ai është i lidhur me Jeddah-un, në Arabinë Saudite për të çuar haxhinjtë çdo vit për pelegrinazhin e përvitshëm në qytetin e shenjtë të Mekës; Colombo në [[Sri Lanka]] nëpërmjet dy linjave ajrore operuese; [[Bangkoku]]n, Tailandë; [[Singapori]]n dhe Paron, Butan. Thuhet se për tu zhvilluar si një rezervë Aeroportit të Kalkutës.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-13/patna/28315369_1_patna-airport-runway-expansion-gaya-airport|title=Airport land issue: Patna's loss, Gaya's gain|work=The Times of India|lang=en|access-date=12 mars 2017|archive-date=3 janar 2013|archive-url=https://archive.today/20130103180215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-13/patna/28315369_1_patna-airport-runway-expansion-gaya-airport|url-status=dead}}</ref> Ka edhe një aeroport tjetër pranë [[Bodh Gaja]]s të vendosur në Karmauni (një treg i vogël). Ky aeroport është në shërbim të Ushtrisë Indiane. == Arsimi == Gaja është qendra e dytë e madhe e arsimit të lartë në Bihar. Aty ndodhen dy universitete dhe shumë institute qeveritare dhe private. Universitetet e Gajës janë Universiteti Qendror i [[Bihari]]t dhe Universiteti Magadha. Në Gaja ndodhen shumë shkolla private si Shkolla Publike e [[Delhi]]t dhe shumë shkolla dytësore CBSE. Gjithashtu në Gaja gjendet Kolegji i Gaja-s, Mirza Ghalib College, Kolegji Inxhinierik Gaja dhe Kolegji Mjekësor dhe Spitali Anugrah Narayan Magadha. ==Shiko edhe== *[[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi në Indi]] * [[Agra]] * [[Sarnathi]] * [[Nalanda]] * [[Kushinagari]] == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Gaya, India|Gaya, Indi}} * [http://apnagaya.com Official Apna Gaya Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201227185055/http://www.apnagaya.com/ |date=27 dhjetor 2020 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] dk9hge2fv0zgxqmm42ozwzs8yt0j9cg 3010639 3010610 2026-07-18T15:16:47Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010639 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Gaja | native_name = गया | native_name_lang = hi | settlement_type = Qytet metropolitan | image_skyline = {{multiple image| border = infobox | total_width = 345| perrow = 1 | image_style = border:1 | image1 = Vishnupad temple at gaya.JPG | image2 = Vishnupad Temple- Riverview.JPG }} | caption = Pamje nga Tempulli Vishnupad në Gaja | imagesize = 345 | etymology = Gajasura | image_map = File:Bihar district location map Gaya.svg | mapsize = 345 | map_alt = | map_caption = Vendndodhja e Gajës në Bihar | coordinates = {{coord|24.75|N|85.01|E|region:IN-BR|display=inline,title}} <!-- location --> | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = India | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_name1 = Bihari | subdivision_type2 = Rajoni | subdivision_name2 = Magadha | subdivision_type3 = Provinca | subdivision_name3 = Magadha | subdivision_type4 = Distrikti | subdivision_name4 = Gaja | government_footnotes = | government_type = Korporatë Bashkiake | governing_body = Nagar Nigami i Gajës | leader_party = | leader_title = Kryetari i bashkisë | leader_name = Ganesh Paswan | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = | area_footnotes =<ref>{{cite news|title=Gaya Municipal Corporation|website=The Times of India|date=31 gusht 2019|lang=en|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/gaya-chokes-as-master-plan-in-limbo/articleshow/70915995.cms|access-date=22 nëntor 2020|archive-date=15 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915235944/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/gaya-chokes-as-master-plan-in-limbo/articleshow/70915995.cms|url-status=live}}</ref><ref name="CDP-Gaya">{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Gaya.pdf|page=4|title=City Development Plan for Gaya: EXECUTIVE SUMMARY|publisher=Urban Development and Housing Department, Government of Bihar|lang=en|access-date=8 tetor 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140913030335/http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Gaya.pdf|archive-date=13 shtator 2014}}</ref> | area_total_km2 = 308 | elevation_m = 111 | population_as_of = 2011 | population_total = 470 839 banorë<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=UA/Cities 1 lakh and above|lang=en|publisher=Government of India}}</ref> | population_density_km2 = 9482 | population_density_sq_mi = | population_demonyms = gajait, gajavi<ref>{{cite web|lang=en|url=http://huntnews.in/p/detail/458673712122865?xlang=en&uc_param_str=dnfrpfbivesscpgimibtbmntnijblauputoggdnw&pos=1462975380148&channel=education&chncat=category_english|title=Two Bihar boys in top 10 of civil services|access-date=12 korrik 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816020056/http://huntnews.in/p/detail/458673712122865?xlang=en&uc_param_str=dnfrpfbivesscpgimibtbmntnijblauputoggdnw&pos=1462975380148&channel=education&chncat=category_english|archive-date=16 gusht 2016}}</ref> | demographics_type1 = Gjuhët | demographics1_title1 = zyrtare | demographics1_info1 = hindi, anglisht | demographics1_title2 = të folura | demographics1_info2 = magahi | timezone1 = Koha Standarde Indiane | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 823001-13 | area_code_type = Prefiksi | area_code = 91-631 | registration_plate_type = Targat | registration_plate = BR-02 | blank_name_sec1 = Aeroporti | blank_info_sec1 = Aeroporti Ndërkombëtar i Gajës | website = {{URL|www.gaya.bih.nic.in}}, [http://apnagaya.com Apna Gaya Official] }} '''Gaja''' (në [[gjuha hindi|gjuhën hindi]]: गया) është një qytet i lashtë historik dhe me domethënie mitologjike. Ajo është një nga tërheqjet kryesore turistike të shtetit të [[Bihari]]t në Indi. Gaja është qyteti i dytë më i madh i [[Bihari]]t, me një popullsi prej 470 839 banorësh dhe është qendra administrative e distriktit të Gajës dhe divizionit Magadha. Gaja ndodhet 100 km në jug të [[Patna]]s, kryeqytetit të [[Bihari]]t. E vendosur në brigjet e Lumit Phalgu (i përmendur si ''Niranjana'', te eposi i ''[[Ramajana]]s''), është një vend i shenjtë për [[Xhainizmi]]n, [[Hinduizmi]]n, [[Islami]]n dhe [[Budizmi]]n. Është i rrethuar nga kodra të vogla shkëmbore (''Mangla-Gauri'', ''Shringa-Sthan'', ''Ram-Shila'' dhe ''Brahmayoni'') nga tre krahë dhe rrjedha e lumit në krahun e katërt (lindor). Qyteti ka një përzierje rrethinash natyrore, ndërtesash të vjetra, zonash të gjelbëra dhe rrugicash të ngushta. Gaja përmendet në eposet e mëdhenj, ''[[Ramajana]]'' dhe ''[[Mahabharata]]''. Rama, bashkë me Sita-n dhe Lakshmana-n, e vizituan Gajën për të ofruar pind-daan babait të tyre Dasharath. Te ''[[Mahabharata]]'', vendi përmendet si Gayapuri. Rreth origjinës së emrit ‘Gaja' siç përmendet te Vayu Purana, thuhet se Gaja ishte emri i një demoni (asura), trupi i të cilit ishte i dëlirë, pasi kreu pendesë të rreptë dhe siguroi bekimet e [[Vishnu]]t. ==Origjina e emrit== Gaja e merr emrin e saj nga demoni mitologjik ''Gajasura'' (që do të thotë ''demoni Gaja''). Sipas Vayu Puranas, Gaja ishte emri i një demoni (asura), trupi i të cilit ishte i dëlirë pasi ai kreu pendesë të rreptë dhe siguroi bekimet e Vishnut. Thuhet se trupi i Gayasura-s u shndërrua në serinë e kodrave shkëmbore që formojnë peizazhin e Gajës.<ref>{{cite web|url=http://www.harekrsna.com/philosophy/associates/demons/vishnu/gayasur.htm|title=The Hare Krsnas - Battles of Vishnu Avatars - Gayasur|lang=en|publisher=Harekrsna.com|accessdate=7 janar 2016}}</ref> Thuhet se trupi i Gayasura-s do të vijoi të njihet si Gaya Kshetra. ==Historia== ===Historia e lashtë=== [[File:Mahabodhitemple.jpg|left|thumb|[[Tempulli Mahabodhi]], [[Bodh Gaja]]. Siti ku [[Buda|Gautama Buda]] arriti ndriçimin.]] Gaja është një qytet i lashtë. Historia e dokumentuar e Gajës doton nga periudha e ndriçimit të [[Buda|Gautama Budës]]. Rreth 11&nbsp;km nga qyteti i Gajës ndodhet [[Bodh Gaja]], vendi ku Siddharta Gautama arriti ndriçimin. [[Buda|Gautama Buda]] ishte një i ditur mbi mësimet e të cilit u themelua Besimi Budist. Që atëherë, Gaja ka qenë një vend pelegrinazhi për njerëz nga e gjithë bota. Gaya lulëzoi më pas nën sundimin e dinastive si ajo Mauryane, që sundoi nga [[Pataliputra]] ( [[Patna]] moderne) dhe që shtrihej përtej kufijve të nënkontinentit indian. Gjatë kësaj periudhe, Gaja qe pjesë e rajonit Magadha. [[File:Gayasisa1.jpg|right|thumb|327px|Kodra Brahmayoni, ku Buda predikoi Adittapariyaya Sutta-n (Predikimi i Zjarrit).]] Gaja pa ngritjen dhe rënien e shumë dinastive në rajonin Magadha. Nga shekulli i VI p.e.s. deri në shekullin e XVIII, rreth 2300–2400 vjet, Gaja ka zënë një vend të rëndësishëm në historinë kulturore të rajonit. Ajo nisi me Dinastinë Sisunaga të themeluar nga Sisunaga, që e ushtronte pushtetin mbi [[Patna]] dhe Gaja rreth vitit 600 p.e.s. Bimbisara, i pesti në radhë, që jetonte dhe sundonte rreth vitit 519 p.e.s., e kishte projektuar Gajën në botën e jashtme. Duke marr një vend të rëndësishëm në historinë e qytetërimit, zona përjetoi veprimtarinë e Siddharta Gautamas, Buda, dhe Bhagwan Mahavir-it gjatë mbretërimit të Bimbisara-s. Pas një periudhe të shkurtër të Dinastisë Nanda, Gaja dhe i gjithë rajoni Magadha ranë nën sundimin Mauryan me [[Ashoka]]-n (272 – 232 p.e.s.) duke përqafuar [[Budizmi]]n. Ai vizitoi Gajën dhe ndërtoi tempullin e parë në [[Bodh Gaja]] në përkujtim të arritjes së ndriçimit suprem të princit Siddharta Gautama. Periudha e ripërtëritjes hindu filloi me ardhjen e Dinastisë Gupta gjatë shekullit të IV dhe të V të e.s.. Samudra Gupta i Magadhës e ndihmoi Gajën të vihej në qendër të vëmendjes. Ajo qe qendra e distriktit të [[Bihari]]t gjatë [[Perandoria Gupta|Perandorisë Gupta]]. Gaja pastaj kaloi nën Perandorinë Pala me Gopala-n si sundues. Besohet se tempulli i tanishëm i [[Bodh Gaja]]-s u ndërtua gjatë mbretërimit të Dharma Pala-s, djalit të Gopala-s. Gaja, në shekullin e XII, u pushtua nga Muhamed Baktijar Kilixhi. Ajo mbeti pjesë e [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] deri sa vendi në fund u kaloi britanikëve pas betejës së Buxar-it në vitin 1764. Gaja, bashkë me pjesë të tjera të vendit, u bë e pavarur në vitin 1947. ===Historia moderne=== Qyteti i Gajës<ref>http://www.bihargatha.in/the-cities-of-bihar-some-200-years-ago/gaya---two-hundred-years-ago {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603100459/http://www.bihargatha.in/the-cities-of-bihar-some-200-years-ago/gaya---two-hundred-years-ago |date=3 qershor 2011 }} Gaja, in about 1810 AD]</ref> përbëhej nga dy pjesë: njëra rezidenca e priftërinjve, që quhej pikërisht Gaja, dhe tjetra rezidenca e avokatëve dhe tregtarëve, që fillimisht quhej Elahabad, por më vonë, pasi u zhvillua nga kolektori i shquar Mr.Thomas Law, ajo u quajt Sahebgunj. Ajo është vendlindja e atdhetarit të shquar ''Bihar Vibhuti'' Dr Anugrah Narain Sinha; zv/kryeministri dhe ministri i parë i financave i [[Bihari]]t. Sunduesi i fundit i madh i Magadhas ishte maharaxhai i Tekari-t. Udhëheqësi i Kisan Andolan-it, Swami Sahajanand Saraswati krijoi një [[ashrami|ashram]] në Neyamatpur, Gaya (Bihar) që më vonë u bë qendra e përpjekjeve për pavarësi në Bihar. Shumë udhëheqës të shquar të Kongresit Kombëtar Indian bënë shpesh vizita për të takuar Yadunandan (Jadunandan) Sharma-n, udhëheqësin e Kisan Andolan-it, që qëndronte në [[ashrami]]n e krijuar nga Swamiji. Yadunandan Sharma u bë udhëheqësi i padiskutuar i fshatarëve në distriktin e Gajës dhe i dyti në komandë pas luftëtarit të lirisë dhe udhëheqësit të fshatarësisë Swami Sahajanand Saraswati.<ref>{{cite book|first=Arvind Narayan|last=Das|title=Agrarian Movements in India: Studies on 20th century Bihar|lang=en|publisher=Routledge|year=1982}}</ref> Gaja ka kontribuar në mënyrë të jashtëzakonshme në Lëvizjen e Pavarsisë Indiane. Gjatë lëvizjes së pavarsisë, sesioni i të gjithë Indisë i Kongresit u mbajt nën presidencën e Deshbandhu Chittaranjan Das-it në 1922, që u ndoq nga veprimtarët dhe udhëheqësit e shquar të Lëvizjes Indiane të Pavarësisë, si [[Mahatma Gandi|Mohandas K. Gandhi]], Rajendra Prasad, Anugrah Narayan Sinha, Sardar Patel, Maulana Azad, Jawaharlal Nehru dhe Sri Krishna Sinha. Kryeministri i mëparshëm i Biharit, Satyendra Narain Sinha përshëndeti gjithashtu nga Gaja. Shri Ishwar Chaudhary ishte antëtari i pesët, i gjashtë dhe i nëntë i Lok Sabha-s gjatë viteve 1971-79 dhe 1989-91 si përfaqësues i zonës zgjedhore të Gaya-s në Bihar. ===Krijimi i distriktit të Gajës === Gaja u krijua në vitin 1865. Më herët Gaja ishte pjesë e distriktit Behar-it të mëparshëm të Ramgarh-ut (tani në shtetin e [[Xharkandi]]t) deri në vitin 1864. Më 3 tetor 1865 iu dha statusi i distriktit të pavarur. Më pas, në maj 1981, divizioni i Magadhës u krijua nga qeveria e shtetit të Biharit me distriktet e Gajës, Nawada-s, Aurangabad-it dhe Jehanabad-it. Të gjithë këta distrikte ishte në nivelin e nën divizionit, kur u krijua distrikti i Gajës. Gaja ka parë tre distrikte të ndahen nga territori i saj, Aurangabad-i dhe Nawada në 1976; dhe Jehanabad-i në 1988. Distrikti i Gajës zë një sipërfaqe prej 4 976&nbsp;km² e krahasueshme me ishullin e Trinidadit. ==Klima== Duke qenë se Gaja është e rrethuar nga tre krahë nga kodra dhe nga një krah nga lumenj, klima e saj është stinore (dimri është i ftohtë dhe vera e nxehtë). Klima e saj karakterizohet nga temperatura relativisht të larta dhe reshje të shpërndara në mënyrë të rregullt përgjatë gjithë vitit. Nën tipi i klasifikimit klimatik Köppen për Gajën është klimë "e lagësht, subtropikale".<ref>{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=590718&cityname=Gaya%2C+Bihar%2C+India&units=|title=Climate Summary for Gaya, India|publisher=Weatherbase.com|lang=en|accessdate=7 janar 2016|archive-date=23 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323021216/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=590718&cityname=Gaya%2C+Bihar%2C+India&units=|url-status=dead}}</ref> {{Weather box | location = Gaja, Indi | source 1 = Baza klimatike<ref name="Weatherbase">{{cite web|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=590718&cityname=Gaya-Bihar-India|publisher=Weatherbase|title=Weatherbase.com|year=2013|lang=en|accessdate=31 korrik 2013|archive-date=3 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403090837/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=590718&cityname=Gaya-Bihar-India|url-status=dead}}</ref> | Jan high C = 24 | Feb high C = 27 | Mar high C = 33 | Apr high C = 39 | May high C = 41 | Jun high C = 38 | Jul high C = 33 | Aug high C = 32 | Sep high C = 33 | Oct high C = 32 | Nov high C = 29 | Dec high C = 25 | Jan low C = 10 | Feb low C = 13 | Mar low C = 18 | Apr low C = 23 | May low C = 27 | Jun low C = 28 | Jul low C = 26 | Aug low C = 26 | Sep low C = 25 | Oct low C = 22 | Nov low C = 14 | Dec low C = 10 | Jan precipitation mm = 20 | Feb precipitation mm = 20 | Mar precipitation mm = 13 | Apr precipitation mm = 8 | May precipitation mm = 20 | Jun precipitation mm = 137 | Jul precipitation mm = 315 | Aug precipitation mm = 328 | Sep precipitation mm = 206 | Oct precipitation mm = 53 | Nov precipitation mm = 10 | Dec precipitation mm = 3 }}} ==Ekonomia== Pas [[Patna]]s, Gaja është kontributori i dytë më i madh ekonomik i [[Bihari]]t. Ajo ka një numër të madh biznesesh familjare si prodhimi i temjanit, prodhimi i tilku-t dhe lai-t, punimi i gurit, avlëmendet me energji, industri të manifakturimit me dorë, industritë e paketimit, industritë e prodhimit të plastikës, industritë e riciklimit dhe avlëmendet me dorë. Gaja funksionon si një qendër shërbimi për qytezat dhe fshatrat përreth. Veprimtaritë komerciale janë të vendosura përgjatë rrugëve të rëndësishme të qytetit. Tregu kryesor i perimeve në qytet është Tregu Kedarnath. Për më tepër qyteti ka një numër të madh dyqanesh informalë. Për shkak se Gaja është një qendër e rëndësishme e turizmit fetar, qyteti ka një numër të madh hotelesh të kushtueshëm dhe të përballueshëm. Gaja ka numrin më të madh të hoteleve në Bihar dhe Xharkand. Një hotel me pesë yje është propozuar edhe në [[Bodh Gaja]]. Maha Bodhi Hotel, Resort, Convention Centre është hoteli më i madh dhe më i bukur në [[Bodh Gaja]], ndërsa nga ana tjetër Sambodhi Retreat është rezorti më i mirë i Biharit dhe [[Xharkandi]]t.<ref>{{Cite web|title=Kopje e arkivuar|url=http://dcmsme.gov.in/dips/Gaya_BIHAR.pdf|lang=en|access-date=12 mars 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034313/http://dcmsme.gov.in/dips/Gaya_BIHAR.pdf|url-status=dead}}</ref> Së fundmi, Gaja ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën HRIDAY - Heritage City Development and Augmentation Yojana të Qeverisë Indiane. ==Demografia== Sipas censusit të vitit 2011, Aglomerati Urban i Gajës kishte një popullsi prej 474 093 banorësh.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|lang=en|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=16 prill 2012}}</ref> Aglomerati Urban i Gajës përfshin Korporatën Bashkiake të Gajës, Kaler-in dhe Paharpur-in.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|title=Constituents of urban Agglomerations Having Population 1 Lakh & above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|lang=en|accessdate=16 prill 2012}}</ref> Korporata Bashkiake e Gaya-s ka një popullsi prej 468 614 banorësh<ref>[http://www.citypopulation.de/php/india-bihar.php?adm2id=1034]</ref> nga të cilët 247 572 janë meshkuj dhe 221 042 femra me një raport gjinor prej 986 femrash për 1000 meshkuj. Popullsia poshtë moshës 5 vjeçare është 59 669 banorë. Niveli i alfabetizmit për popullsinë mbi 7 vjeçe është 85.74 %.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|lang=en|title=Cities having population 1 lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|accessdate=16 prill 2012}}</ref> {{bar box |title=Besimet në Gaja |titlebar=#Fcd116 |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|Hindutë|orange|67}} {{bar percent|Myslimanët|green|31}} {{bar percent|Të krishterët|blue|0.2}} {{bar percent|Xhainistët|pink|1.4}} {{bar percent|Të tjerët†|black|0.4}} |caption=Shpërndarja e besimeve<br /> †<small>përfshin sikët (0.2%), budistët (<0.2%).</small> }} == Transporti == Gaja është e lidhur mirë me pjesën tjetër të [[India|Indisë]] me rrugë, hekurudha dhe linja ajrore. Seksioni ‘Grand Chord’ i hekurudhave indiane kalon përmes Gajës. === Transporti vendor === Përgjatë qytetit dhe [[Bodh Gaja]]s ofrojnë shërbime shumë autobusë dhe taksi. Karrocat tonga, auto rikshout, rikshout pedalues janë të përhapur gjerësisht nëpër qytet dhe për në Bodh Gaja. Vendqëndrimet kryesore të autobusëve janë Vendqëndrimi Qeveritar i Autobusëve, Vendqëndrimi i Autobusëve Sikaria More, Vendqëndrimi i Autobusëve Gaurkashni (Manpur), Vendqëndrimi i Autobusëve Delha etj. Shërbimi i transportit vendor është shumë i mirë. Afërsisht, shumë auto rikshou janë të disponueshëm për destinacione të ndryshme në qytet. === Transporti rrugor === Shërbime të rregullta autobusësh operojnë nga Gaja për në [[Patna]], Bhagalpur, Munger, [[Nalanda]], Rajgir, [[Varanasi]], Ranchi, Jamshedpur, Hazaribagh, Durgapur, Asansol, [[Kalkuta]] dhe Dhanbad. Në vitin 2011, Korporata e Transportit Rrugor e Shtetit të [[Bihari]]t futi shërbimin e A/C Mercedes-Benz Luxury Services për në Muzaffarpur, [[Patna]], Munger, Bhagalpur, Motihari, Hazaribagh, Koderma dhe Ramgarh. Autostrada Kombëtare 2, ‘Grand Trunk Road’ nga [[Kalkuta]] për në Delhi kalon rreth 30&nbsp;km nga Gaya. Ajo e lidh Gajën me Patnan, Ranchi-n, Jamshedpur-in, Bokaro-n, Rourkela-n, Durgapur-in, [[Kalkuta]]-n (495&nbsp;km), [[Varanasi]]n (252&nbsp;km), [[Allahabadi]]n, Kanpurin, [[Delhi]]n, Amritsar-in dhe qytetet pakistaneze të [[Lahore]]s dhe [[Peshavari]]t. Gaja është e lidhur me Patnan (105&nbsp;km) nga Autostrada Kombëtare 83, me Nawada-n, Rajgir-in (78&nbsp;km) dhe Bihar Sharifin nëpërmjet Autostradës Kombëtare 82. Është planifikuar të ndërtohet një rrugë me katër korsi nga Gaja për në [[Patna]]. === Transporti hekurudhor === Stacioni hekurudhor i qytetit është stacioni i nyjës hekurudhore të Gajës. Nyja e Gajës u propozua edhe në listën e 66 stacioneve për tu ndërtuar në standardet ndërkombëtare nga Mamta Banerji në Qeverinë UPA II. Nyja e Gajës ishte stacioni i vetëm në Bihar dhe Xharkand i kualifikuar në listën me 66. Gaja bie nën juridiksionin e Divizionit Hekurudhor të Mughalsarai-t të Zonës së Hekurudhave Qendrore-Lindore. Linja hekurudhore ‘Grand Chord’ që lidh Howrah-un dhe [[Nju Delhi]]n kalon përmes Gaya-s. Ajo qëndron midis Nyjës së Mughalsarai-t, në anën e Delhit dhe në Nyjën e Dhanbad-it në anën e Howrah-ut. Ajo është e vendosur në koordinatat {{Coord|24|48|13|N|84|59|57|E|display=inline}}.<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/13242471/Gaya-Junction-Rail-Station-ER|title=Gaya Junction|lang=en|publisher=Wikimapia|accessdate=1 dhjetor 2011}}</ref> Ajo ka një lartësi prej 117 metrash.<ref name="trainlist">{{cite web|title=Trains at Gaya|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/1388|publisher=India Rail Info|lang=en|accessdate=1 prill 2012}}</ref><ref name="indiantrains">{{cite web|title=Ghanbad Junction Railway Station Details|url=http://www.indiantrains.org/station-details/?code=GAYA&name=DHANBAD+JN|publisher=indiantrains.org|accessdate=1 prill 2012|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408222802/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=GAYA&name=DHANBAD+JN|archivedate=8 prill 2014|df=dmy}}</ref> === Aeroporti === I vendosur midis Gajës (7&nbsp;km) dhe [[Bodh Gaja]]s (11&nbsp;km), Aeroporti i Gajës është më i madhi me sipërfaqe dhe i vetmi aeroport ndërkombëtar në Bihar dhe Xharkand. Ai është i lidhur me Jeddah-un, në Arabinë Saudite për të çuar haxhinjtë çdo vit për pelegrinazhin e përvitshëm në qytetin e shenjtë të Mekës; Colombo në [[Sri Lanka]] nëpërmjet dy linjave ajrore operuese; [[Bangkoku]]n, Tailandë; [[Singapori]]n dhe Paron, Butan. Thuhet se për tu zhvilluar si një rezervë Aeroportit të Kalkutës.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-13/patna/28315369_1_patna-airport-runway-expansion-gaya-airport|title=Airport land issue: Patna's loss, Gaya's gain|work=The Times of India|lang=en|access-date=12 mars 2017|archive-date=3 janar 2013|archive-url=https://archive.today/20130103180215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-13/patna/28315369_1_patna-airport-runway-expansion-gaya-airport|url-status=dead}}</ref> Ka edhe një aeroport tjetër pranë [[Bodh Gaja]]s të vendosur në Karmauni (një treg i vogël). Ky aeroport është në shërbim të Ushtrisë Indiane. == Arsimi == Gaja është qendra e dytë e madhe e arsimit të lartë në Bihar. Aty ndodhen dy universitete dhe shumë institute qeveritare dhe private. Universitetet e Gajës janë Universiteti Qendror i [[Bihari]]t dhe Universiteti Magadha. Në Gaja ndodhen shumë shkolla private si Shkolla Publike e [[Delhi]]t dhe shumë shkolla dytësore CBSE. Gjithashtu në Gaja gjendet Kolegji i Gaja-s, Mirza Ghalib College, Kolegji Inxhinierik Gaja dhe Kolegji Mjekësor dhe Spitali Anugrah Narayan Magadha. ==Shiko edhe== *[[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi në Indi]] * [[Agra]] * [[Sarnathi]] * [[Nalanda]] * [[Kushinagari]] == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Gaya, India|Gaya, Indi}} * [http://apnagaya.com Official Apna Gaya Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201227185055/http://www.apnagaya.com/ |date=27 dhjetor 2020 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] tmlkc37dth55uyvz629cnmhdzxbgcrb 0 212849 3010611 3003486 2026-07-18T15:10:58Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010611 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna | native_name = पटना |Gjuha vendase =hi | settlement_type = Qytet metropolitan | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Patna Montage 2014.jpg | image_caption = Në kah të kundërt me akrepat e orës nga lartë: jug-perëndimi i Gandhi Maidan Marg; Stupa e Parkut Buda Smriti; pamje pranë Biscomaun Bhawan; Muzeu i Patnas; Statuja e Mahatma Gandit në Gandhi Maidan; Mbikalimi Mithapur dhe lumi Gang. <!--Administrimi territorial--> |Shteti = India |Shteti federal = Bihar |Rajoni = Magadha |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Patna |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 99.45 |Sipërfaqja urbane =135.79 |Sipërfaqja metropolitane = 234.70 (2001)<ref group="shënimi">Metropoli përfshin zonën PRDA, Hajipur-in dhe Sonepurin, sipas Master Planit të Patnas (2031), të aprovuar nga Qeveria e Biharit më 27 tetor 2016. Projekti i master planit të zonës metropolitane të Patnas propozon që Rajoni Metropolitan i Patnas të përfshijë Bihta-n, Danapur-in, Khagaul-in, Daniyawan-in, Danaura-n, Fatuha-n, Khusrupur-in, Maner-in, Masaurhi-n, Naubatpur-in, Phulwari Sharif-in, Punpun-in dhe blloqet Sampatchak të distriktit të Patnas, zonat e Vaishalit dhe distrikteve Saran janë përjashtuar.</ref><ref name="area">{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf|title=CDP Patna|publisher=PATNA&nbsp;— Urban Development Department|work=Infrastructure Professionals Enterprise (P) Ltd, C – 2, Green Park Extension, New Delhi&nbsp;– 110016, INDIA.|date=korrik 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072731/http://www.urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf|archive-date=4 mars 2016|accessdate=28 tetor 2016|pages=20, 21 (area) 52 (metropolis), 31 (geography)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-Patna-master-plan-paves-way-for-big-bulidings-new-airport/articleshow/55100844.cms|title=Bihar Cabinet OKs Patna master plan, paves way for big bulidings, new airport|publisher=Economics Times|date=15 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807182141/http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/home-still-a-dream-sans-nod-to-map-in-patna/47294944|archive-date=7 gusht 2016|accessdate=28 tetor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf|title=Master Plan for Patna, 2031.|publisher=Urban Development & Housing Department, Govt. of Bihar|work=Center for Environmental Planning and Technology|date=13 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609180331/http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf|archive-date=9 qershor 2016|accessdate=28 tetor 2016}}</ref> |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 1 683 200<ref name="UA1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|format=PDF|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 mars 2012}}</ref> | population_total_viti =2011 |Dendësia = 16 925 |Zona urbane = 2 046 652 |Zona metropolitane = 2 231 554 <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 53<ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date=5 mars 2016|accessdate=28 tetor 2016}}</ref> | population_demonym = Patnaitë | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = 800 XXX |Prefiksi = +91-612 | registration_plate = BR 01 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = Afzal Imam |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = {{URL|patna.bih.nic.in}}<br>{{url|patnanagarnigam.in}}<br>{{URL|www.paliganjtimes.com}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 25.6 |gjatësia = 85.1 }} '''Patna''' është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i shtetit të [[Bihari]]t në Indi. Patna është qyteti i dytë më i madh në Indinë Lindore pas [[Kalkuta|Kalkutës]]. Në vitin 2011 ajo kishte një popullsi prej 1.68 milionë banorësh, duke e bërë atë qytetin e 19-të më të madh në Indi. Me mbi 2 milionë banorë, aglomerati i saj urban është aglomerati i 18-të më i madh në Indi. Patna është edhe vend-ndodhja e Gjykatës së Lartë të Patnas. Është një nga vendet më të vjetra të banura në mënyrë të vazhduar në botë.<ref>{{cite web|url=http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD|title=Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BC to 1988AD|access-date=17 mars 2017|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080211233018/http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD}}</ref> Patna u themelua në vitin 490 p.e.s. nga mbreti i Magadhas. Patna e lashtë, e njohur si [[Pataliputra]], ishte kryeqyteti i Mbretërisë Magadha nën Dinastinë Haryanka, Dinastinë Nanda, Dinastinë Mauryane, Dinastinë Shunga, Dinastinë Gupta dhe atë Pala. [[Pataliputra]] ishte qendër e mësimit dhe arteve të bukura. Pataliputra ishte vend i astrologëve dhe studiuesve duke përfshirë Aryabhata-n, Panini-n, Vatsyayana-n, Chanakya-n dhe Kalidasa-n.<ref>{{cite web|title=Patna Tour|url=http://www.cultureholidays.com/patna/|publisher=cultureholidays.com|accessdate=28 gusht 2016|archive-date=4 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404022210/http://cultureholidays.com/patna/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Ancient Patliputra|url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/history-of-patna-ancient-pataliputra|publisher=go4patna.com|accessdate=28 gusht 2016|archive-date=18 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018235151/http://go4patna.com/index.php/patna/history-of-patna-ancient-pataliputra|url-status=dead}}</ref> Popullsia e saj gjatë Periudhës Mauryane (rreth vitit 300 p.e.s.) ishte rreth 400 000 banorë.<ref>{{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1-last=James|editor1-first=J. F. W.|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|page=23|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}}</ref> Patna shërbeu si seli pushteti, qendër politike dhe kulturore e nënkontinentit Indian gjatë Perandorisë Mauryane dhe Gupta. Me rënien e Perandorisë Gupta, Patna e humbi lavdinë e saj. Ajo u rigjallërua përsëri në shekullin e XVII nga britanikët si një qendër e tregtisë ndërkombëtare. Duke pasuar ndarjen e presidencës së Bengalit në vitin 1912, Patna u bë kryeqyteti i provincës së Biharit dhe Orissa-s.<ref>{{cite web|title=History of Patna|url=http://www.brandbharat.com/english/bihar/districts/patna/history.html|publisher=BrandBharat.com}}</ref> Qyteti modern i Patnas është i vendosur në bregun jugor të lumit Gang.<ref>{{cite web|url=http://www.brandbharat.com/english/bihar/districts/patna/patna.html|title=Patna: the capital of Bihar State, Patna District|publisher=Brandbharat.com|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> Qyteti shtrihet midis lumenjve Sone, Gandak dhe Punpun. Qyteti është afërsisht 35 km i gjatë dhe 16-18 km i gjerë. Në qershor 2009, Banka Botërore e renditi Patnan të dytin në Indi (pas Delhit) për lehtësinë e të nisurit të biznesit.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Business/New-Delhi-Patna-best-cities-to-start-business-World-Bank/articleshow/4720294.cms|title=New Delhi, Patna best cities to start business: World Bank|agency=PTI|newspaper=The Times of India|publisher=The Times of India|date=30 qershor 2009|accessdate=24 shkurt 2011}}</ref> Bazuar në vitin 2015, prodhimi i brendshëm bruto për banor i Patnas ishte 106 000 rupi (1581 dollarë$).<ref>{{cite web|url=http://www.numbeo.com/property-investment/city_result.jsp?country=India&city=Patna|title=Property Prices in Patna|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> Sipas shifrave të rritjes mesatare vjetore, Patna është qyteti i 21-të me rritjen më të shpejtë në botë dhe qyteti i 5-të me rritjen më të shpejtë në Indi sipas një studimi nga ‘City Mayors' Foundation’. Patna regjistroi një rritje mesatare vjetore prej 3.72% gjatë viteve 2006–2010.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=Fastest growing cities and urban areas (1 to 100)|publisher=Citymayors.com|accessdate=4 mars 2012}}</ref> Patna ka gjithashtu nivelin më të ulët të popullsisë në baraka se çdo qytet tjetër në Indi.<ref>{{cite web|title=Some 108 million people live in India's largest cities|url=http://www.citymayors.com/gratis/indian_cities.html|publisher=Citymayors.com|accessdate=27 gusht 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=The fastest growing cities in India|url=http://m.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-the-fastest-growing-cities-in-india/20111117.htm?sc_cid=fbshare|publisher=Rediff.com|date=17 nëntor 2011|accessdate=27 gusht 2016}}</ref> Qendrat e pelegrinazhit budist, hindu dhe Xhainist [[Vaishali]], [[Rajgiri]], [[Nalanda]], [[Bodh Gaya]] and Pawapuri ndodhen në afërsi të qytetit të Patnas, që është një qytet i shenjtë për sikistët si qyteti i gurusë së dhjetë sikist, Guru Gobind Singh, që lindi këtu.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|title=Gurdwara-gears-up-for-Guru's-jayanti,Kumod Verma, TNN, 30 December 2001|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=30 dhjetor 2001|accessdate=4 mars 2012|archive-date=6 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106231040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|url-status=dead}}</ref> ==Etimologjia== Emri i këtij qyteti ka ndryshuar përgjatë kohës. Një nga qytetet më të vjetra në Indi, ka mjaft teori në lidhje me origjinën e emrit modern Patna (Devanagari:पटना; Gurmukhi:ਪਟਨਾ) Qyteti është njohur me emra të ndryshëm përgjatë më shumë se 2 000 vjetëve të ekzistencës së tij– Pataligrama, [[Pataliputra]], Kusumapura, Kusumdhwaja Pushpapuram, Padmavathi, Azimabad dhe emri i sotëm Patna.<ref name="nichist">{{cite web|title=History of Patna|url=http://patna.bih.nic.in/District/history.htm|work=National Informatics Centre|publisher=Government of Bihar|date=10 janar 2002|accessdate=5 mars 2011|archive-date=13 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413050240/http://patna.bih.nic.in/District/history.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fossendeliv.com/miscellanea/article_224513.php|title=STORY OF PATNA|publisher=fossendeliv.com|accessdate=17 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217191438/http://fossendeliv.com/miscellanea/article_224513.php|url-status=dead}}</ref> Vendi është përmendur nga përshkrimet e udhëtarit kinez Faxian si Pa-lin-fou.<ref name="pcrc"/> Etimologjikisht ka rrjedhur nga ''Patan'' (Devanagari: पIतन), ermi i perëndeshës hindu, Patan Devi.<ref name="pcrc">{{cite web|url=http://www.hindubooks.org/temples/bihar/patandevi/index.htm|title=Patan Devi|work=Hindubooks.org|publisher=Dharma Universe|author=Choudhoury, P. C. Roy|accessdate=24 shkurt 2011|archive-date=15 shkurt 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110215114659/http://www.hindubooks.org/temples/bihar/patandevi/index.htm|url-status=dead}}</ref> Tempulli i Patan Devit është i vendosur akoma në Patnan e vjetër pranë Gulzarbagh Mandi-t bashkë me TempulliN e Patan Devit afër Takht Sri Patna Sahib-it në qytetin e Patnas. Shumë besojnë se rrjedh nga emri i Patli-t, një varietet peme që gjendej me tepri në qytetin historik,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-losing-floral-wealth-to-concrete-jungle/articleshow/44818169.cms|title=Patna losing floral wealth to concrete jungle|publisher=The Times of India|date=15 tetor 2014|accessdate=17 shkurt 2015}}</ref> që shihet edhe një logon turistike të shtetit të Biharit.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150118/jsp/bihar/story_8940.jsp#.VONlluaUdH4|title=Take a walk down heritage lane&nbsp;— Govt initiative to create awareness about rich history next Sunday|publisher=The Telegraph|date=18 janar 2015|accessdate=17 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217200943/http://www.telegraphindia.com/1150118/jsp/bihar/story_8940.jsp#.VONlluaUdH4|url-status=dead}}</ref> Sipas legjendës origjina e emrit të Patnas i atribuohet mbretit mitologjik Putraka që e krijoi Patnan në mënyrë magjike për mbretëreshën e tij Patali, që do të thotë "Oroxylum indicum", që i dha emri e lashtë Pataligrama. Thuhet se në nder të të parëlindurit të mbretëreshës, qyteti u emërtua Pataliputra. ''Grama'' është fjala sanskrite për fshat, ndërsa ''putra'' do të thotë djal, bir.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130121/jsp/bihar/story_16464467.jsp#.VONsCOaUdH4|title=Time travel in light & sound show&nbsp;— Patna Museum plans programme on the lines of Red Fort in Delhi|publisher=The Telegraph|date=21 janar 2013|accessdate=17 shkurt 2015|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217190007/http://www.telegraphindia.com/1130121/jsp/bihar/story_16464467.jsp#.VONsCOaUdH4|url-status=dead}}</ref> Sipas legjendës tregohet se Buda i Smerald u krijua në Patna (atëherë [[Pataliputra]]) nga Nagasena në vitin 43 p.e.s.<ref>{{cite web|url=http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?read=129|title=The Emerald Buddha|author=Fyfe, Ryan|publisher=Eslteachersboard.com|accessdate=1 shkurt 2010|archive-date=1 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701235145/http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?read=129|url-status=dead}}</ref> ==Historia== ===Periudha e lashtë=== Patna mori rëndësi dhe zhvillim rreth vitit 490 p.e.s.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141228/jsp/calcutta/story_19263953.jsp#.VeQUOCWqqkp|title=History in mint condition|access-date=17 mars 2017|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924160433/http://www.telegraphindia.com/1141228/jsp/calcutta/story_19263953.jsp#.VeQUOCWqqkp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/LCNhWGd3SjS5P1eAV5nogP/Foreign-diplomats-line-up-for-Bihar-elections.html|title=Foreign diplomats line up for Bihar elections}}</ref> pasi Ajatashatru, mbreti i Magadhas, donte ta zhvendoste kryeqytetin e tij nga Rajagrha kodrinore ([[Rajgiri]] i sotëm) në një vend të vendosur në mënyrë strategjike për të luftuar më mirë klanin Licchavi të qytetit të [[Vaishali]]t.<ref name="Attractions, history of Patna">{{cite web|url=http://www.gangescruises.com/patna.htm|title=Attractions, history of Patna|publisher=Ganges Cruises|accessdate=4 dhjetor 2013|archive-date=12 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112013206/http://www.gangescruises.com/patna.htm|url-status=dead}}</ref> Ai e zgjodhi sitin në bregun e Gangut dhe zonën e fortifikuar. Gautama Buda udhëtoi përmes këtij vendi në vitin e fundit të jetës së tij. Ai profetizoi një të ardhme të madhe për këtë vend, edhe pse parashikoi rrënimin e tij për shkak të përmbytjeve, zjarrit dhe armiqësive.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9dMEQZqSJAgC&pg=PA211&lpg=PA211&dq=gautama+buddha+passed+patna&source=bl&ots=KNDsPJtwaP&sig=Kl3u0yNpInh6qAobVXnfl0MllpI&hl=en&sa=X&ei=U3efUuCYDYaTrgfX_YHgDg&ved=0CEsQ6AEwBA#v=onepage&q=gautama%20buddha%20passed%20patna&f=false|title=The Son of Man: Saoshyant&nbsp;— George Barclay, Jr. – Google Books|date=27 tetor 2010|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> ===Perandoria Maurjane=== [[File:Statue of Matrikas found near Agam Kuan, Patna, 1895.jpg|thumb|Statujë e matrikave, e gjetur afër Agam Kuan-it, ndërtuar nga Ashoka]] Megasthenes-i, historiani dhe indo-grek dhe ambasadori i oborrit të Chandragupta Maurjas, dha një nga përshkrimet më të hershme të qytetit. Ai shkroi se qyteti ishte i vendosur në pikëtakimin e lumenjve ''Gang'' dhe ''Arennovoas'' (Sonabhadra&nbsp;— Hiranyawah) dhe ishte 14 km i gjatë dhe 2.82 km i gjerë.<ref name="edu">{{cite book|url=http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|author=Megasthenes|title=Indika|chapter=Of the city Pataliputra Indika, Book II, Frag. XXV, Strab. XV. i. 35–36,--p. 702. Frag XXVI.Arr. Ind. 10. ''Of Pataliputra''|quote=... qyteti më i madh në Indi është ai që quhet Palimbothra, në zotërimet e prasianëve, ku bashkohen rrjedhat e Erannoboas dhe Gangut,—Gangu është më i madhi i të gjithë lumenjve, ndërsa Erannoboas-i ndoshta është lumi i tretë më i madh në Indian, megjithëse më i madh se lumenjtë më të mëdhenj diku tjetër; por është më i vogël se Gangu, ku ai derdhet. Megasthenes-i na informon se ky qytet shtrihej në zonat e banuara në një gjatësi ekstreme në çdo skaj prej tetëdhjetë stadesh dhe se gjerësia e tij ishte pesëmbëdhjetë stade, dhe se një hendek e rrethonte atë në të gjithë perimetrin, që ishte rreth 183 m i gjerë dhe tridhjetë kubite i thellë, dhe se muri ishte i kurorëzuar me 570 kulla dhe kishte 64 porta|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621065424/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|archivedate=21 qershor 2008|accessdate=24 shkurt 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=3|page=704|editor=Sir William Smith|year=1870|publisher=Little, Brown|location=Boston|accessdate=25 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018045710/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|archivedate=18 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> Megasthenes-i, ambasadori grek në Indi, e përshkruan qytetin si më të madhin në tokë gjatë kulmit të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south.shtml|title=History&nbsp;— Ancient History in depth: The Story of India: South India|publisher=BBC|date=5 nëntor 2009|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Dinastia Shunga në fund mori kontrollin e Pataliputras dhe sundoi për pothuaj 100 vjet. Ajo u pasua nga Dinastia Kanva dhe në fund nga ajo Gupta.<ref>{{cite journal|url=http://www.akademiai.com/content/v030m51183431158/|title=Did the Indo-Greeks occupy Pataliputra?|author=Gyula Wojtilla|pages=495–504|year=2000|volume=40|journal=Acta Antiqua|publisher=Akadémiai Kiadó|doi=10.1556/AAnt.40.2000.1-4.46|issn=0044-5975}}{{Lidhje e thyer}}</ref> Një numër udhëtarësh kinezë erdhën në Indi në kërkim të diturisë dhe regjistruan vëzhgimet e tyre rreth [[Pataliputra]]s në udhëpërshkrimet e tyre. Një përshkrim i till i famshëm u regjistrua nga udhëtari budist kinez Fa Hsien ose Faxian, që e vizitoi Indinë midis viteve 399 dhe 414 të e.s. dhe qëndroi aty për shumë muaj duke përkthyer tekste budiste.<ref>[http://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm Pataliputra] Record of Buddhistic Kingdoms by Fa Hein, tr. by James Legge, Chapter XXVII.</ref> <gallery class=center widths="296px" heights="220px"> Image:Magadha.GIF|Pataliputra si kryeqytet i Mbretërisë Magadha. Image:Maurya empire in 265 BCE.jpg|Pataliputra si kryeqytet i Perandorisë Maurjane, në shtrirjen më të madhe nën Ashokan. Image:SungaEmpireMap.jpg|Pataliputra si kryeqytet i Perandorisë Shunga, në shtrirjen më të madhe rreth vitit 185 p.e.s. File:Gupta Empire 320 - 600 ad.PNG| Pataliputra si kryeqytet i Perandorisë Gupta, afërsisht në shtrirjen e saj më të madhe. </gallery> === Perandoritë Gupta dhe Mogule === [[File:Main street of Patna, 1814-15.jpg|thumb|327px|Rruga kryesore e Patnas, 1814–15.]] [[File:City of Patna, on the River Ganges, 19th century.jpg|left|327px|thumb|Qyteti i Patnas, në lumin Gang, pikturë e shëkullit të XIX]] Në vitet që pasuan, shumë dinasti e sunduan nënkontinentin indian nga qyteti, duke përfshirë Dinastinë Gupta dhe mbretërit Pala. Me shpërbërjen e Perandorisë Gupta, Patna kaloi përmes kohësh të turbullta. Bakhtiar Khilji e pushtoi Biharin në shekullin e XII dhe shkatërroi shumë qendra të lashta mësimi dhe Patna e humbi prestigjin e saj si qendër kulturore e Indisë.<ref>{{cito web|url=http://www.ncap.res.in/VLS/Publications/5_Baghakole.pdf|title=BAGHAKOLE – NCAP|publisher=ncap.res.in|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=9 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509172207/http://www.ncap.res.in/VLS/Publications/5_Baghakole.pdf|url-status=dead}}</ref> Guru Gobind Singh-u (22 dhjetor 1666&nbsp;– 7 tetor 1708), guruja i dhjetë sikist, lindi në Patna si Gobind Rai i Guru Teg Bahadur-it, gurusë së nëntë sikist, dhe gruas së tij Mata Gujri. Vendlindja e tij, Patna Sahib, është një nga sitet më të shenjta të pelegrinazhit për sikistët.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|work=The Times of India|title=Gurdwara gears up for Guru's jayanti|date=30 dhjetor 2001|access-date=17 mars 2017|archive-date=6 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106231040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|url-status=dead}}</ref> Periudha Mogule qe një periudhë e administrimi provincial nga Delhi të pavënë re.<ref name="hoparoundindia1">{{cite web|url=http://www.hoparoundindia.com/bihar/history-of-patna.aspx|title=History of Patna City Bihar Origin-Background-Significance|publisher=Hoparoundindia.com|accessdate=4 dhjetor 2013|archive-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105045429/http://www.hoparoundindia.com/bihar/history-of-patna.aspx|url-status=dead}}</ref> Periudha më e shquar gjatë mesjetës ishte nën perandorinë Pathan, Sher Shah Suri, që e rigjallëroi Patnan në mesin e shekullit të XVI. Ai ndërtoi një fortesë dhe themeloi një qytet në brigjet e Gangut. Fortesa e Sher Shah Surit në Patna nuk ekziston më, megjithatë ekziston akoma xhamia e Sher Shah Surit, e ndërtuar në stilin arkitekturor afgan. Perandori mogul [[Akbar]] e arriti Patnan në vitin 1574 për të shtypur kreun rebel afgan Daud Khan. Një nga navaratnat e oborrit të [[Akbar]]it, historian i i tij zyrtar dhe autori i "Ain-i-Akbari-t", Abu'l-Fazl ibn Mubarak i referohet Patnas si një qendër e lulëzuar për industritë e letrës, gurit dhe qelqit. Ai i referohet edhe cilësisë së lartë të varieteteve të shumta të orizit të rritur në Patna, i famshëm në Evropë si Orizi i Patnas.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4hgtAQAAMAAJ&pg=PA985&lpg=PA985&dq=Patna+rice+in+Europe&source=bl&ots=I3d7sDaylK&sig=Df3Wc9XcnKtWY4mItd84fPRLb0g&hl=en&sa=X&ei=FHyfUqd5iZGsB-zPgKAO&ved=0CI0BEOgBMAk#v=onepage&q=Patna%20rice%20in%20Europe&f=false|title=A Dictionary, Practical, Theoretical, and Historical, of Commerce and ...|author=John Ramsay McCulloch|publisher=Longman, Orme, Broën, Green, and Longmans|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> Nga viti 1620, qyteti i Patnas u përshkrua si "qyteti kryesor i të gjithtë Bengalit<ref name="Attractions, history of Patna"/><ref name="google1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wUeqQ2buQ80C&pg=PA15&lpg=PA15&dq=By+1620,+the+city+of+Patna+was&source=bl&ots=C4qQ-Y_91k&sig=z2bUvnX1agWoEvKYHtkE62wqTBg&hl=en&sa=X&ei=i3qfUrSRB8qFrQfB_IEo&ved=0CFYQ6AEwBQ#v=onepage&q=By%201620%2C%20the%20city%20of%20Patna%20was&f=false|title=Merchants, Politics, and Society in Early Modern India: Bihar, 1733–1820 – Kumkum Chatterjee&nbsp;|publisher=Brill|year=1996|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref> në Indinë veriore, "Qyteti më i madh dhe më i famshëm për tregti në Bengal".<ref>{{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1=J. F. W. James|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|page=36|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}}</ref> Kjo ishte para themelimit të qytetit të [[Kalkuta|Kalkutës]]. Perandori mogul Aurangzeb pranoi kërkesën e nipit të tij të parapëlqyer, princit Muhammad Azim, për ta riemërtuar Patna si Azimabad, në 1704 ndërsa Azimi ishte në Patna si subedar. Patna ose Azimabadi sipas Phllip Mason në librin "The Men Who Ruled India", përjetoi disa veprimtari të dhunshme. Megjithatë, gjatë kësaj periudhe shumë pak ndryshoi përveç emrit. Me rënien e Perandorisë Mogule, Patna kaloi në duart e Nawab-ëve të Bengalit, që vunë taksa të rënda mbi popullsinë por lejuan të lulëzonte si një qendër tregtare. Banesat e Maharaxhait të Tekari Raj-it mbizotëronin bregun e lumit të Patnas në vitet 1811–12.<ref>{{cite book|first=Kumkum|last=Chatterjee|title=Merchants, Politics and Society in Early Modern India: Bihar: 1730 – 1820|publisher=BRILL|year=1996|isbn=978-90-04-10303-0|page=273}}</ref> ===Perandoria Britanike=== Gjatë shekullit të XVII, Patna u bë një qendër e tregtisë ndërkombëtare.<ref name="google1"/> Në 1620, East India Company krijoi një fabrikë në Patna për tregtimin e basmës dhe mëndafshit. Shpejt u bë një qendër tregtare për nitratin e potasit. Francois Bernier, te ''Travels in the Mogul Empire'' (1656–1668), thotë "...një sasi e rëndësishme nitrati potasi importohej nga Patna. Transportohej nëpërmjet Gangut me lehtësi dhe hollandezët dhe anglezët dërgonin ngarkesa të mëdha në shumë pjesë të Indive dhe në Evropë". Kjo tregti inkurajoi evropianët e tjerë, kryesisht francezët, danezët, hollandezët dhe portugezët, të konkuronin në biznesin fitimprurës. Peter Mundy, që shkroi në 1632, e përshkruan Patnan si "tregu më i madh i rajonit lindor".<ref name="hoparoundindia1"/> Pas betejës vendimtare të Buxar-it në 1764, sipas traktatit të Allahabadit, East India Company iu dha e drejta të mblidhte taksat e ishte provincës mogule nga perandori mogul. Patna u aneksua nga kompania në 1793 në territorin e saj kur nizamati (suzereniteti mogul) u shfuqizua dhe British East India Company morri kontrollin e provincës Bengal-Bihar. Patna megjithatë vijoi si një qendër tregtare. Në vitin 1912, kur presidenca e Bengalit u nda, Patna u bë kryeqendra e provincës britanike të Biharit dhe [[Orissa]]-s, megjithëse në 1935 [[Orissa]] u bë një entitet i veçuar me kryeqendrën e saj.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=a-QaOP5nK-MC&pg=PA166&lpg=PA166&dq=Bihar+and+Orissa+Province+capital&source=bl&ots=5LV7lg1qE4&sig=tTy7_YLZhHJya1kgejVOnmUjIhg&hl=en&sa=X&ei=PLmgUoruEsGIrQePoICIDQ&ved=0CF4Q6AEwBw#v=onepage&q=Bihar%20and%20Orissa%20Province%20capital&f=false|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|author=L.S.S. O`malley|publisher=Concept Publishing Company|year=1924|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref><ref name="History of Bihar">{{cite web|url=http://gov.bih.nic.in/Profile/history.htm|title=History of Bihar|publisher=Gov.bih.nic.in|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=31 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331063547/http://gov.bih.nic.in/Profile/history.htm|url-status=dead}}</ref> <gallery class=center widths="296px" heights="220px"> File:Sir Charles D'Oyly - Street in Patna - Google Art Project.jpg|Rrugë në Patna, 1825 File:Golghar at Bankipur, near Patna, 1814-15.jpg|Golghar-i në Bankipore, afër Patnas, 1814–15 </gallery> ===Lëvizja e pavarësisë indiane=== Njerëzit nga Patna u përfshinë gjerësisht në lëvizjen për pavarsinë indiane.<ref>{{cite web|url=http://www.go4patna.com/index.php/tourism/in-nations-service|title=In Nation's service|publisher=Go4patna.com|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=13 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213130847/http://www.go4patna.com/index.php/tourism/in-nations-service|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.patnadaily.com/index.php/features/8182-braj-kishore-prasad-the-forgotten-hero-of-bihar.html|title=Braj Kishore Prasad&nbsp;— the Forgotten Hero of Bihar|publisher=PatnaDaily.Com|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=16 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216062117/http://www.patnadaily.com/index.php/features/8182-braj-kishore-prasad-the-forgotten-hero-of-bihar.html|url-status=dead}}</ref> Lëvizjet më të shquara ishin lëvizja Champaran kundër plantacioneve të lullaqit (Indigofera tinctoria) dhe lëvijza e vitit 1942 ‘Quit India’.<ref>{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/feature/feyr98/fe0798/PIBF2907986.html|title=Feature|publisher=Pib.nic.in|accessdate=11 prill 2014}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cf-cI_yfVfYC&pg=PA190&lpg=PA190&dq=patna+in+Champaran+movement&source=bl&ots=VqVJlFR7ik&sig=3gJfoeiuDyQJ2AmbZreb_QFihAE&hl=en&sa=X&ei=2begUvecNYaCrAel84CgCw&ved=0CIcBEOgBMA4#v=onepage&q=patna%20in%20Champaran%20movement&f=false|title=Agrarian Movements and Congress Politics in Bihar|author=Kaushal Kishore Sharma|publisher=Anamika Prakashan|year=1989|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref> Udhëheqësit kombëtar që erdhën nga qyteti përfshijnë Swami Sahajanand Saraswati-n, presidentin e parë të Asamblesë konstituive të Indisë; Dr. Rajendra Prasad-in; ''Bihar Vibhuti-n'' (Anugrah Narayan Sinha); Basawon Singh-un (Sinha); ''Loknayak-un'' (Jayaprakash Narayan) dhe Dr. Sachidanand Singh-un.<ref>{{cite web|date=18 tetor 2012|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-18/india/34554479_1_anna-hazare-corruption-ralegan-siddhi|title=Anna to begin nationwide tour from Patna in January|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=14 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214202826/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-18/india/34554479_1_anna-hazare-corruption-ralegan-siddhi|url-status=dead}}</ref> ===Pas pavarësisë=== Patna mbeti kryeqyteti i Biharit pasi [[India]] fitoi pavarësinë në 1947, edhe pasi Bihari u nda përsëri në vitin 2000, kur u krijua shteti i Xharkandit.<ref name="History of Bihar"/> Më 27 tetor 2013, një seri bombash të koordinuara tronditën qytetin në një grumbullim masiv elektoral për kanditatin për kryeministër të BJP-së Narendra Modi. Nga 300 000 pjesëmarrësit e vlerësuar në grumbullim, u vranë gjashtë persona dhe u plagosën 85 të tjerë në një tetë shpërthime nga terroristët islamikë.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2013/oct/28/patna-bombings-outlawed-islamic-group-blamed|title=Patna bombings: outlawed Islamist group blamed for fatal blasts|publisher=The Guardian|date=28 tetor 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref> Më 3 tetor 2014, 33 persona u vranë dhe 26 u plagosën në një shtypje në rrëmujën e turmës në Gandhi Maidan, gjatë kremtimeve të Vijaya Dashmi-t.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/33-killed-as-bomb-blast-rumour-sparks-stampede-during-Dussehra-celebrations-in-Patna/articleshow/44256019.cms|title=33 killed as bomb blast rumour sparks stampede during Dussehra celebrations in Patna|publisher=The Times of India|date=4 tetor 2014|accessdate=16 janar 2016}}</ref> ==Gjeografia== ===Topografia=== [[File:Patna district.PNG|thumb|left| image_map e distriktit të Patnas]] {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:90%; margin:1em;" |- |+ '''Aglomerati Urban i Patnas''' |- style="background:#dedebb;" ! colspan="2"| '''Juridiksioni''' ! Popullsia |- style="background:#efefcc;" ! Qyteti ! Tipi ! Vlerësimi<br> (2011) |- | '''Patna''' || Korporatë bashkiake|| style="text-align:right;" | 1 684 222 |- | '''Danapuri''' || Nagar Parishad || style="text-align:right;" | 182 429 |- | '''Badalpura''' || Jashtë qytetit|| style="text-align:right;" | 75 |- | Kantoni Dinapur || bord kantoni || style="text-align:right;" | 28 723 |- | '''Khagaul-i''' || Nagar Parishad || style="text-align:right;" | 44 364 |- | '''Nohsa''' || Qytet censusi || style="text-align:right;" | 16 680 |- | '''Kolonia e banimit Pataliputra''' || Qytet censusi || style="text-align:right;" | 3 531 |- | '''Phulwari Sharif''' || Nagar Parishad || style="text-align:right;" | 81 740 |- | '''Saidpura''' || Qytet censusi || style="text-align:right;" | 7 392 |- style="background:#ddd;" | colspan="2" | '''Ag. Ur. i Patnas''' || style="text-align:right;" | 2 049 156 |- style="background:#ccc;" | colspan="2" | Distrikti i Patnas || style="text-align:right;" | 5 838 465 |- | colspan="7" | ''Burimi:<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=Census2011.co.in|accessdate=7 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/82-patna.html|title=Patna District: Census 2011 data|publisher=Census2011.co.in|accessdate=8 dhjetor 2015}}</ref>'' |} Patna është e vendosur në bregun jugor të lumit Gang në Indinë Lindore. Sipërfaqja e përgjithshme e Patnas është 136 km<sup>2</sup>. Nga kjo, sipërfaqja bashkiake përbën 99 km<sup>2</sup>, ndërsa sipërfaqja e rrethinave përbën 36 km<sup>2</sup>. Koordinatat e sakta kartografike të Patnas janë {{Coord|25.6|N|85.1|E|display=inline,title}}. Ngritja e saj mesatare është 53 m. Një karakteristikë e veçantë e gjeografisë së Patnas është në pikëtakimin e lumenjve.<ref name="area" /> Një rrip i ngushtë toke disi të lartë rreth 8 kilometra i gjerë përgjatë bregut jugor të Gangut që ka tokë shumë pjellore aluvionale fushore në pjesët e mbetura. Gjatë sundimit britanik, Patna ishte pjesë e presidencës së Bengalit. Pasi distrikti i Nalanda-s u shkëput nga distrikti i Patnas në 1976,<ref name="Statoids">{{cite web|url=http://www.statoids.com/yin.html|title=Districts of India|accessdate=11 tetor 2011|last=Law|first=Gwillim|date=25 shtator 2011|work=Statoids}}</ref> Patna u pastrua nga të gjitha rajonet kodrinore. Është një shtrirje e sheshtë toke aluvionale. Toka në distrikt është tepër pjellore dhe është gati e gjitha e kultivuar e pa mbuluar me pyje. Toka aluvionale kosiderohet ideal për kultivimin e orizit, kallamsheqerit dhe drithra të tjera ushqimore. Sipërfaqja nën kultivim është e mbjellë me dru frutor mangoje dhe korije bambuje. Një fushat përgjatë brigjeve të Gangut, rriten barëra si ammannia, citriculari, hygrophile dhe sesbania. Por palma, palma me daterë dhe pemët e mangos gjenden pranë banesave. Në fshatra larg nga lumenjtë ndonjëherë shihen shtrirje shkurresh. Pemët më të zakonshme janë bel, siris, artocarpus heterophyllus dhe bombax.<ref>{{cite web|url=http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm|title=About District|publisher=Patna.bih.nic.in|date=1 janar 2004|accessdate=17 korrik 2013|archive-date=9 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509090413/http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm|url-status=dead}}</ref> Patna është e veçant në pasjen e katër lumenjve të mëdhenj në afërsi të saj.<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/maps/patna/|title=Patna Maps, Bihar|publisher=Mapsofindia.com|date=29 shtator 2011|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> Është qyteti më i madh lumor në botë.<ref>{{cite web|url=http://futureofpower.org/wp-content/uploads/2014/04/Patna-Summary-Report.pdf|title=Summary Report of Patna|publisher=future of power|accessdate=2 qershor 2014|archive-date=5 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605052641/http://futureofpower.org/wp-content/uploads/2014/04/Patna-Summary-Report.pdf|url-status=dead}}</ref> Topografia e qytetit të Patnas ka formën e një pjatëze sipas Planit të Zhvillimit të Qytetit të Patnas të pregatitur në vitin 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1160909/jsp/bihar/story_107083.jsp#.V9L7uvB97IU|title=Smart city? That sinkin' feeling Drainage hits tall claims of rain prep}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1151228/jsp/frontpage/story_60759.jsp#.V_k1NOV97IU|title=Patna is a saucer-shaped receptacle bounded by four interlinked rivers that can be trusted to turn turbulent}}</ref> Ura mbi Gang e emërtuar Mahatma Gandi Setu është 5575 m e gjatë dhe është ura më e gjatë lumore në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.thecolorsofindia.com/interesting-facts/infrastructure/longest-river-bridge-in-india.html|title=Longest River Bridge in India&nbsp;— Mahatma Gandhi Setu&nbsp;— Longest River Bridge in World|publisher=Thecolorsofindia.com|accessdate=4 mars 2012}}</ref> Patna ndodhet në Zonën Sizmike Indiane IV, duke treguar prekjen e saj nga tërmetet e fortë, por në historinë e afërt tërmetet nuk kanë qenë të shpeshtë.<ref name="hazardprofile">{{cite web|url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|title=Hazard profiles of Indian districts|accessdate=23 gusht 2006|format=PDF|work=National Capacity Building Project in Disaster Management|publisher=UNDP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|archivedate=19 maj 2006}}</ref> Patna ndodhet gjithashtu në zonën e rrezikimit nga përmbytjet dhe ciklonet.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130829/jsp/bihar/story_17285754.jsp#.VmdYT9J97IU|title=Flood fear, after 38 years|publisher=The Telegraph|date=29 gusht 2013|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://inextlive.jagran.com/temperature-changed-in-patna-due-to-cyclone-65768|title=अभी दो बार और आएगा आंधी-तूफान|publisher=inextlive.jagran|date=16 mars 2015|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> ===Klima=== [[File:Monsoon clouds over Priyadarshi Nagar.jpg|thumb|left|Re musoni mbi Priyadarshi Nagar, një pjesë e Kankarbagh-ut – zona rezidenciale e Patnas lindore.]] {{Weather box | location = Patna <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = worldweather.wmo.int<ref>http://worldweather.wmo.int/066/c00534.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207044150/http://worldweather.wmo.int/066/c00534.htm |date=7 shkurt 2017 }} India Meteorological Department] 8 maj 2015</ref> dhe wetterkontor.de<ref>[http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=in&stat=42492 wetterkontor.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402151654/http://www.wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=in&stat=42492 |date=2 prill 2015 }} 8 maj 2015</ref> | Jan high C = 23 | Feb high C = 26 | Mar high C = 33 | Apr high C = 37 | May high C = 38 | Jun high C = 37 | Jul high C = 33 | Aug high C = 33 | Sep high C = 32 | Oct high C = 32 | Nov high C = 29 | Dec high C = 25 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 9 | Feb low C = 12 | Mar low C = 17 | Apr low C = 22 | May low C = 25 | Jun low C = 27 | Jul low C = 26 | Aug low C = 26 | Sep low C = 25 | Oct low C = 22 | Nov low C = 15 | Dec low C = 10 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 20 | Feb precipitation mm = 12 | Mar precipitation mm = 11 | Apr precipitation mm = 9.6 | May precipitation mm = 37 | Jun precipitation mm = 150 | Jul precipitation mm = 314 | Aug precipitation mm = 273 | Sep precipitation mm = 205 | Oct precipitation mm = 71 | Nov precipitation mm = 7.5 | Dec precipitation mm = 6.7 }}} Patna ka një klimë të lagësht subtropikale sipas klasifikimit klimatik Köppen: me vera tepër të nxehta nga fundi i marsit deri në fillimin e qershorit, stina e musoneve nga fundi i qershorit deri në fundin e shtatorit dhe netë të ftohta dimri dhe ditë me mjegull ose me diell nga nëntori deri në shkurt<ref name="cnlu.ac.in">{{cite web|url=http://www.cnlu.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=85&Itemid=28|title=climate of patna}}</ref> Temperatura më e lartë e regjistruar ndonjëherë ka qenë 46.6 °C, në vitin 1966,<ref name="imd.gov.in">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/patna2.htm|title=Extreme Weather Events In The Month of September|publisher=Imd.gov.in|accessdate=4 mars 2012|archive-date=15 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315193421/http://www.imd.gov.in/section/climate/patna2.htm|url-status=dead}}</ref> më e ftohta e regjistruar ndonjëherë ka qenë 1.1 °C, më 9 janar 2013,<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/patna/36256997_1_patna-zoo-sanjay-gandhi-biological-park-cantonment-area|work=The Times Of India|title=At 1.1 degree C, Patna chilliest since 1868|date=10 janar 2013|access-date=17 mars 2017|archive-date=3 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503003851/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/patna/36256997_1_patna-zoo-sanjay-gandhi-biological-park-cantonment-area|url-status=dead}}</ref> dhe reshjet më të mëdha kanë qenë 204.5 mm, në vitin 1997.<ref name="imd.gov.in"/> ===Ndotja e ajrit === Ndotja është një shqetësim i rëndësishëm në Patna. Sipas Raportit të Comptroller and Auditor General of India, të paraqitur në Asamblenë Legjislative të Biharit në prill 2015, niveli i grimcave PM-10 në Patna ishte 355 mikrogram për metër kub, tre herë e gjysëm më e lartë se kufiri i parashikuar prej 100 mikrogram për metër kub,<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150425/jsp/bihar/story_16503.jsp#.VX1aovmqqko|title=Unhealthy air alarm|publisher=The Telegraph|date=25 prill 2015|accessdate=14 qershor 2015|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627065934/http://www.telegraphindia.com/1150425/jsp/bihar/story_16503.jsp#.VX1aovmqqko|url-status=dead}}</ref> kryesisht për shkak të emetimeve të larta të automjeteve<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141124/jsp/bihar/story_19078515.jsp#.VX1bOPmqqko|title=Drive to check car pollution papers|publisher=The Telegraph|date=24 nëntor 2014|accessdate=14 qershor 2015|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627080615/http://www.telegraphindia.com/1141124/jsp/bihar/story_19078515.jsp#.VX1bOPmqqko|url-status=dead}}</ref> dhe industriale<ref>{{cite web|url=http://cpcb.nic.in/upload/NewItems/NewItem_104_airquality17cities-package-.pdf|title=Air Quality Trends and Action Plan for Control of Air Pollution from Seventeen Cities|publisher=CENTRAL POLLUTION CONTROL BOARD MINISTRY OF ENVIRONMENT & FORESTS|date=shtator 2006|accessdate=14 qershor 2015|page=152|archive-date=20 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720220311/http://cpcb.nic.in/upload/NewItems/NewItem_104_airquality17cities-package-.pdf|url-status=dead}}</ref> dhe veprimtarive ndërtuese në qytet.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-2nd-most-polluted-city-after-Delhi/articleshow/46972132.cms|title=Patna 2nd most polluted city after Delhi?|publisher=The Times of India|date=18 prill 2015|accessdate=13 qershor 2015}}</ref> Në maj 2014, një studim i Organizatës Botërore të Shëndetit e shpalli Patnën qytetin e dytë më të ndotur në Indi, pas Delhit, me llogaritje të grimcave PM-2.5 në ajrin e qytetit në 149 mikrogramë, gjashtë herë më shumë se kufiri i sigurtë, që është 25 mikrogramë.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140521/jsp/bihar/story_18363030.jsp#.VXwUX_mqqko|title=Pollution report comes as breath of fresh air|publisher=The Telegraph|date=21 maj 2015|accessdate=13 qershor 2015|archive-date=14 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614202533/http://www.telegraphindia.com/1140521/jsp/bihar/story_18363030.jsp#.VXwUX_mqqko|url-status=dead}}</ref> Ndotja e madhe e ajrit në qytet ka shkaktuar një rritje të sëmundjeve të lidhura me ndotjen, si kanceri i mushkrive, astma, dizenteria dhe diarrea.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Citys-air-quality-dangerous/articleshow/5982720.cms|title=City's air quality `dangerous'|publisher=The Times of India|date=28 maj 2010|accessdate=13 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/High-air-pollution-in-Patna-cardiac-ailments-risk-up/articleshow/19300566.cms|title=High air pollution in Patna, cardiac ailments’ risk up|publisher=The Times of India|date=31 mars 2013|accessdate=13 qershor 2015}}</ref> Smogu i dendur në Patna gjatë stinës së dimrit rezulton në çrregullimin e trafikut hekurudhor çdo vit.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Fog-impacts-air-train-traffic-13-flights-74-trains-cancelled/movie-review/45683550.cms|title=Fog impacts air, train traffic: 13 flights, 74 trains cancelled|publisher=The Times of India|date=30 dhjetor 2014|accessdate=13 qershor 2015}}</ref> ==Ekonomia== Patna ka qenë prej kohësh qendër e rëndësishme bujqësore dhe tregtare. Eksportet e saj më aktive janë drithi, kallam sheqeri, susami dhe orizim me kokërrizë mesatare i Patnës. Ka mjaft mullinj sheqeri brenda dhe përreth Patnës.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-25/patna/30319506_1_sugar-mills-lakh-quintals-raiyam|work=The Times of India|title=Deadline extended for sugar mills auction|date=25 tetor 2011|access-date=17 mars 2017|archive-date=5 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105002106/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-25/patna/30319506_1_sugar-mills-lakh-quintals-raiyam|url-status=dead}}</ref> Është një qendër e rëndësishme biznesi dhe markë luksi e Indisë Lindore.<ref name="patna-emerging">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/patna-emerging-luxe-centre-in-eastern-india/183628-3.html|title=Patna emerging luxe centre in eastern India|publisher=IBN Live|date=13 shtator 2011|accessdate=2 qershor 2014|archive-date=5 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605130312/http://ibnlive.in.com/news/patna-emerging-luxe-centre-in-eastern-india/183628-3.html|url-status=dead}}</ref> Ekonomia e Patnës ka pasur një rritje të qëndrueshme që nga viti 2005. Ekonomia nxitur nga rritja e industrisë së mallrave të konsumit të gjerë, sektori i shërbimeve, bashkë me bizneset e revolucionit të gjelbër.<ref name="patna-emerging"/> Në vitin 2009, Banka Botërore e vlerësoi Patnën si qytetin e dytë më të mirë në Indi për të nisur një biznes.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-30/india-business/28178105_1_world-bank-cities-report-ranks|work=The Times of India|title=New Delhi, Patna best cities to start business: World Bank|date=30 qershor 2009|access-date=17 mars 2017|archive-date=4 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104223215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-30/india-business/28178105_1_world-bank-cities-report-ranks|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2015, GDP-ja për frymë e Patnës ishte 106 000 rupi (1581 dollarë$) dhe niveli i rritjes së GDP-së ishte 7.29 %.<ref>{{cite web|title=Property prices in Patna, India|url=http://www.numbeo.com/property-investment/city_result.jsp?country=India&city=Patna|publisher=number.com|accessdate=28 gusht 2016}}</ref> Patna është qyteti i 21-të me rritjen më të shpejtë në botë dhe i qyteti i pestë me rritjen më të shpejtë në Indi, si dhe pritet që rritet në një nivel mesatar vjetor prej 3.72%.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=World's fastest growing urban areas (1)|publisher=City Mayors|accessdate=4 mars 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2429456/PATNA-DURBAR-The-citys-face-lift-rests-multi-crore-projects--needs-good-clean.html|title=PATNA DURBAR: The city's face-lift rests on multi-crore projects... but it still needs a good clean!|publisher=dailymail.co.uk|date=22 shtator 2013|accessdate=19 mars 2015}}</ref> <gallery class="center" widths="296px" heights="220px"> File:SBI Patna.JPG|Banka Shtetërore e Indisë, zyra rajonale e Patnës në lindje të Gandhi Maidan Marg File:RBI Patna.JPG|Zyra rajonale e Reserve Bank of India nëoffice jug të Gandhi Maidan Marg, Patna </gallery> ==Demografia== [[File:Maurya Lok Patna.jpg|thumb|left|Maurya Lok është një nga zonat e shopingut më të vjetra dhe më të rëndësishme në qytet]] Me një llogaritje prej 1.68 milionë banorësh në 2011, Patna është qyteti i 19-të më i populluar në Indi dhe me mbi 2 milionë banorë aglomerati i saj urban është i 18-ti më i madh në Indi. Banorët e Patnës quhen me demonimin patnaitë.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-17/patna/37786197_1_limca-book-records-book-national-record|title=Patnaite makes it to records book twice with collection of editorials|newspaper=The Times of India (Patna)|accessdate=17 mars 2013|archive-date=2 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202221945/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-17/patna/37786197_1_limca-book-records-book-national-record|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Patna/Dual-entry-for-Patnaite-in-Limca-book/Article1-1051712.aspx|title=Dual entry for Patnaite in Limca book|newspaper=Hindustan Times (Patna)|accessdate=28 prill 2013|archive-date=18 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818091119/http://www.hindustantimes.com/India-news/patna/Dual-entry-for-Patnaite-in-Limca-book/Article1-1051712.aspx|url-status=dead}}</ref> Sipas të dhënave të censusit të vitit 2011, qyteti i Patnës ka një popullsi prej 1 683 200 (përpara zgjerimit të kufijve të qytetit) brenda kufijve të korporatës bashkiake, me 894 158 meshkuj dhe 789 042 femra. Ky census shënon një rritje me 22.2% krahasuar me shifrat e vitit 2001. 11.32 % e popullsisë ishte nën moshën gjashtë vjeçe, me 102 208 djem dhe 88 288 vajza. Niveli i alfabetizmit është 83.37%, me nivelin e alfabetizmit mashkullor 87.35% ndërsa atij femëror 79.89%. Raporti gjinor i Patnës është 885 femra për 1 000 meshkuj. Raporti gjinor i fëmijve është 877 vjaza për 1000 djem.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/174-patna.html|title=Patna City Census 2011 data|publisher=census2011.co.in|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> Aglomerati urban ka një popullsi prej 2 046 652 banorësh nga të cilët 1 087 864 janë meshkuj dhe 958 788 femra me një nivel alfabetizmi 82.73%.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> Rajoni metropolitan i Patnës përbën të dytin më të madh në Indinë Lindore. {{Demografia | 1807-14 = 312000 | 1820 = 100000 | 1865 = 284100 | 1872 = 158000 | 1881 = 170684 | 1891 = 165200 | 1901 = 134785 | 1911 = 136153 | 1921 = 119976 | 1931 = 159690 | 1941 = 196415 | 1951 = 283479 | 1961 = 364594 | 1971 = 475300 | 1981 = 813963 | 1991 = 1099647 | 2001 = 1376950 | 2011 = 1683200 | pershkrimi =Popullsia historike e Patnës | burimi =<ref>[https://books.google.com/books?id=wzMDQz_yR28C&pg=PA37&lpg=PA37&dq=population+of+patna+in+1901&source=bl&ots=2lHDgZYvJc&sig=jwleyqXZEe-3j-D-hn3dmvipZXk&hl=en&sa=X&ei=l5A4Up3XK8j7rAfc14CYDA&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=population%20of%20patna%20in%201901&f=false Television and Development of Women By Preeti Kumari] Google Book</ref><ref>{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=India-historical demographical data of the urban centers|publisher=populstat|accessdate=8 dhjetor 2015|archive-date=17 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/Admin_Units/Admin_links/slum1_m_plus.html|title=Census of India 2001 (Provisional) Slum Population in Million Plus Cities (Municipal Corporations): Part A|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India, New Delhi|accessdate=8 dhjetor 2015}}</ref> }} [[File:Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG|thumb|left|Tempulli Mahavir është një tempull i famshëm në Patna.]] Sipas censusit të vitit 2011, besimi kryesor në Patna është [[Hinduizmi]] me 86.39% të popullsisë. [[Islami]] është besimi i dytë në Patna me afërsisht 12.27% të popullsisë. [[Krishtërimi]], [[Xhainizmi]], [[Sikizmi]] dhe [[Budizmi]], me më pak ndjekës praktikohen gjithashtu në Patna. Në censusin e fundit rreth 0.01% pohuan tjetër besim dhe afërsisht 0.49% pohuan se nuk ndjekin ndonjë besim të veçant.<ref name="census2011" /> Afërsisht 0.25% e popullsisë së Patnës jeton në baraka që e bënë Patnën, qytetin me përqindjen më të ulët të banorëve që jetojnë në baraka në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/gratis/indian_cities.html|title=City Mayors: Largest Indian cities|publisher=citymayors.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> Si qytetet e tjera me rritje të shpejtë në botën në zhvillim, Patna vuan nga probleme të rënda të urbanizimit duke përfshirë papunësinë, shëndetin e ulët publik dhe standardet e ulëta të edukimit për një pjesë të madhe të popullsisë.<ref>{{cite web|url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf|title="Liveability Index 2011, The Best Cities in India"|publisher=Institute of Competitiveness|date=12 dhjetor 2011|accessdate=9 dhjetor 2015|archive-date=26 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2015, ‘National Sample Survey Organisation’ tregoi se për femrat, Patna kishte nivelin më të lartë të papunësisë, 34.6% ndërsa për meshkujt ai ishte i dyti më i lartë me 8% në periudhën 2011–12.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/business/business-others/unemployment-rate-lucknow-tops-list-for-men-patna-for-women/|title=Unemployment rate: Lucknow tops list for men, Patna for women|publisher=The Indian Express|date=23 maj 2015|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> {{bar box|width = 250px |barwidth = 100px |cellpadding="0" |align = left |title=Feja në Patna (2011)<ref name="census2011" /> |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduizmi]]|#FF7E00|86.39}} {{bar percent|[[Islami]]|#00693E|12.27}} {{bar percent|[[Krishtërimi]]|#5218FA|0.51}} {{bar percent|[[Sikizmi]]|#FFFF00|0.23}} {{bar percent|[[Xhainizmi]]|blue|0.09}} {{bar percent|Të tjerë|#808080|0.52}}}} [[Gjuha hindi]] është gjuha zyrtare e shtetit të Biharit, por në të fliten edhe shumë gjuhë të tjera. Dialekti vendas është magadhi ose magahi, emërtuar sipas Magadhës, emri i lashtë i Biharit. Anglishtja flitet gjerësisht nga patnaitët, ndërsa dialekte dhe gjuhë të tjera të folura gjerësisht përfshijnë Bhojpuri-n, maithili-n, bengalin, urdu-në dhe oriya-n.<ref>{{cite web|url=http://www.cnlu.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=85&Itemid=28|title=About Patna|publisher=Cnlu.ac.in|accessdate=4 mars 2012}}</ref> ==Qeverisja dhe shërbimet publike== ===Administrimi qytetar=== Administrimi qytetar i Patnës zhvillohet nga mjaft agjenci qeveritare dhe që ka ndarje të mbivendosura strukturore. Janë të disponueshme të paktën pesë përcaktime administrative të qytetit; të listuara në rend zbritës me sipërfaqe ajo janë: # Divizioni i Patnës # Distrikti i Patnës (gjithashtu Zona policëore e Patnës), # Rajoni Metropolitan i Patnës<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140213/jsp/bihar/story_17930537.jsp#.VOIGceaUdH4|title=Growth goes west, south & green Master plan to add more areas|publisher=The Telegraph|date=13 shkurt 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> (gjithashtu i njohur si Zona e Planifikimit të Patnës)<ref>{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/PMP/0337-13-08-2014.pdf|title=Notification No. 337, dated 13th August, 2014.|publisher=UD&HD, Government of Bihar|date=13 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216205112/http://urban.bih.nic.in/PMP/0337-13-08-2014.pdf|url-status=dead}}</ref> # Zona e "Patnës së Madhe" që i shton zonës së Korporatës Bashkiake të Patnës pak sipërfaqe përreth saj<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-2021-Master-Plan-for-mega-expansion/articleshow/1953103.cms|title=Patna 2021: Master Plan for mega expansion|publisher=The Times of India|date=4 shtator 2006|accessdate=16 shkurt 2015|author=Dipak Mishra}}</ref> # Zona e Korporatës Bashkiake të Patnës. Korporata Bashkiake e Patnës mbikqyr dhe menaxhon infrastrukturën qytetase të 72 zonave,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/PMC-initiates-steps-for-fogging-in-all-72-wards/articleshow/45115199.cms|title=PMC initiates steps for fogging in all 72 wards|publisher=The Times of India|date=11 nëntor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=Anisha Anand}}</ref> që strehojnë një popullsi rreth 1.7 milionë banorësh. Korporata bashkiake përbëhet nga anëtarë të zgjedhur në mënyrë demokratike, ku secila zonë zgjedh një këshilltar në korporatën bashkiake.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140617/jsp/bihar/story_18518484.jsp#.VOIDbuaUdH4|title=Mayor faces no-trust motion heat|publisher=The Telegraph|date=17 qershor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI}}</ref> Korporata bashkiake ka në ngarkim nevojat qytetare dhe infrastrukturore të metropolit. Si trupa kryesore e Patnës, korporata i realizon funksionet e saj nëpërmjet kryebashkiaku në këshill, që përfshin një kryebashkiak, një zv/kryebashkiak dhe anëtarë të tjerë të zgjedhur të Korporatës Bashkiake të Patnës. Kryetari i bashkisë zakonisht zgjidhet në mënyrë indirekte nga këshilltarët nga radhët e tyre. Funksionet e K.B. të Patnës përfshijnë furnizimin me ujë, kanalet e kullimit dhe ata të ujërave të zeza, higjenën, menaxhimin e mbetjeve të ngurta, ndriçimin rrugor dhe rregullimin e ndërtimit. Komisioneri bashkiak është zyrtari kryesor ekzekutiv dhe kreu i krahut ekzekutiv të korporatës bashkiake. Të gjitha pushtetet ekzekutive i vishen komisionerit bashkiak, që është një zyrtar i shërbimit administrativ indian, i caktuar nga qeveria e shtetit të Biharit.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-12-13/news/57012202_1_ias-association-sushil-modi-senior-bjp-leader|title=Patna Municipal Corporation Commissioner suspended; BJP attacks Janta Dal (United)|publisher=Economic Times|date=13 dhjetor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216210300/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-12-13/news/57012202_1_ias-association-sushil-modi-senior-bjp-leader|url-status=dead}}</ref> Megjithëse korporata bashkiake është trupa legjislative që përcakton politikat për qeverisjen e qytetit, është komisioneri që është përgjegjës për ekzekutimin e politikave. Komisioneri caktohet për afate të caktuara siç përcaktohet nga statuti i shtetit. Pushteti i komisionerit është përcaktuar nga statuti dhe ai i deleguar nga korporata ose komiteti i përhershëm. Që nga dhjetori 2015, Janata Dal kontrollon Korporatën Bashkiake të Patnës; kryetar bashkie është Afzal Imam.<ref name="Afzal Imam is Mayor, again">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Afzal-Imam-is-Mayor-again/articleshow/50049167.cms|title=Afzal Imam is Mayor, again|publisher=The Times o India|date=5 dhjetor 2015|accessdate=6 dhjetor 2015}}</ref> ndërsa zv/kryetar është Amravati Devi.<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-grand-alliance-candidate-amravati-became-deputy-mayor-of-patna-municipal-corporation-13238558.html|title=पटना नगर निगम पर भी महागठबंधन का कब्जा|publisher=Dainik Jagran|date=1 dhjetor 2015|accessdate=6 dhjetor 2015}}</ref> {|class="wikitable collapsible" style="float:right; margin:0 0 0.5em 1em; text-align:right; font-size:90%;" |- ! style="background:tan; text-align:center" colspan="5"|<span style="color:black">Zyrtarët e qytetit</span>&nbsp; |- style="background:#ccc; text-align:center;" |||||'''E mori funksionin'''||'''Zyra'''||Burimi |- |align=left|'''Corporation Mayor'''||Afzal Imam, JDU||dhjetor 2015||Maurya Lok||<ref name="Afzal Imam is Mayor, again"/> |- |align=left|'''Komisioner i korporatës'''||Abhishek Singh||qershor 2016||Maurya Lok||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Abhishek-Singh-is-new-PMC-commissioner/articleshow/52857266.cms|title=Abhishek Singh is new PMC commissioner|publisher=The Times of India|date=21 qershor 2016|accessdate=6 shtator 2016}}</ref> |- |align=left|'''Komisioner divizional'''||Anand Kishor||gusht 2015||||<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150802/jsp/frontpage/story_34980.jsp#.VmSMOdJ97IU|title=Major shuffle with eye on elections – 43 IPS, 46 IAS officers face shift orders|publisher=The Telegraph|date=2 gusht 2015|accessdate=7 dhjetor 2015}}</ref> |- |align=left|'''Magjistrat i distriktit'''||Sanjay Agarwal||dhjetor 2015|| Kolektorati i Patnës ||<ref name="PatnaDaily">{{cite web|url=http://www.patnadaily.com/index.php/news/11321-vikas-vaibhav-pratima-verma-out-manu-maharaj-sanjay-agrawal-in.html|title=Vikas Vaibhav, Pratima Verma Out; Manu Maharaj, Sanjay Agrawal in|publisher=PatnaDaily|date=3 dhjetor 2015|accessdate=6 dhjetor 2015|archive-date=10 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210213442/http://www.patnadaily.com/index.php/news/11321-vikas-vaibhav-pratima-verma-out-manu-maharaj-sanjay-agrawal-in.html|url-status=dead}}</ref> |- |align=left|'''Inspektori i Lartë i Policisë'''||Manu Maharaj||dhjetor 2015||Jugu i Gandhi Maidan Marg||<ref name="PatnaDaily"/> |} Korporata Bashkiake e Patnës u rendit e 4-ta nga 21 qytete për qeverisjen dhe praktikat më të mira administrative në Indi në 2014. Ajo grumbulloi 3.6 pikë nga 10 krahasuar me mesataren kombëtare 3.3 pikë.<ref>{{cite web|last1=Nair|first1=Ajesh|title=Annual Survey of India's City-Systems|url=http://janaagraha.org/asics/images/Annual-Survey-of-Indias-City-Systems-2014.pdf|publisher=Janaagraha Centre for Citizenship and Democracy|accessdate=6 mars 2015|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319003215/http://janaagraha.org/asics/images/Annual-Survey-of-Indias-City-Systems-2014.pdf|url-status=dead}}</ref> Distrikti i të ardhurave i Patnës është nën juridiksionin e një kolektori të distriktit (magjistrati i distriktit).<ref>{{cite web|url=http://gov.bih.nic.in/governance/RTIAct2005/RTI-Revenue.pdf|title=Revenue&nbsp;— Government of Bihar|publisher=gov.bih.nic.in|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319000331/http://gov.bih.nic.in/governance/RTIAct2005/RTI-Revenue.pdf|url-status=dead}}</ref> Kolektorët kanë përgjegjësinë e administimit të përgjithshëm, regjistrimit të pronave, mbledhjes së të ardhurave për qeverinë qendrore dhe mbikqyrjen e zgjedhjeve kombëtare të zhvilluara në qytet.<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a-QaOP5nK-MC&pg=PA141&lpg=PA142&ots=5MP5jj4mz8&focus=viewport&dq=revenue+district+of+Patna+District+Collector#v=onepage&q=revenue%20district%20of%20Patna%20District%20Collector&f=false|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|publisher=Concept Publishing Company, 1924 – Patna (India: District)|author=L.S.S. O`malley|page=142|isbn=9788172681210}}</ref> Rajoni Metropolitan i Patnës, që është aglomerati urban i qytetit. Agjencia që aktualisht mbikqyr R. M. të Patnës, Bihar Urban Infrastructure Development Corporation Limited (BUIDCO) dhe Ministria e Zhvillimit Urban të Biharit dhe ‘Housing Corporation’, është përgjegjëse për planifikimin statutor dhe zhvillimin e Patnës së Madhe. Megjithatë, Autoriteti i Zhvillimit Metropolitan të Patnës është agjencia kryesore për zhvillimin dhe planifikimin,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Govt-to-create-Patna-Metro-Development-Authority/articleshow/40955748.cms|title=Govt to create Patna Metro Development Authority|publisher=The Times of India|date=27 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> ajo do të jetë agjencia zëvendësuese për ishte Autoritetin e Zhvillimit Rajonal të Patnës, që u shkri në vitin 2006.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Patna-population-likely-to-be-over-60-lakh-by-2031/articleshow/41309413.cms|title=Patna population likely to be over 60 lakh by 2031|publisher=The Times of India|date=31 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=Pranav Chaudhary}}</ref> Përveç qeverisjes së qytetit, komisione dhe autoritet të shumta shtetërore—duke përfshirë Ministrinë e Turizmit, Departamenti i Shëndetit të Biharit, Departamenti i Burimeve Ujore të Biharit, Autoriteti Kombëtar i Basenit të Lumit Gang, Bordi i Kontrollit të Ndotjes së Shtetit të Biharit dhe Komisioni i Shërbimit Publik të Biharit—luajnë një rol në jetën e patnaitëve. Si kryeqytet i Biharit, Patna luan një rol të rëndësishëm jo vetëm në politikat e shtetit,<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2728205/PATNA-DURBAR-BJP-confident-Bihar-victory.html|title=PATNA DURBAR: BJP confident of Bihar victory|publisher=dailymail.co.uk|date=18 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> por edhe në politikat qendrore.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-why-the-youth-connect-with-narendra-modi-/20140312.htm|title=Why the youth connect with Narendra Modi|publisher=rediff.com|date=12 mars 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Si selia e Qeverisë së Biharit, qyteti ka mjaft shërbime federale, duke përfshirë Raj Bhavan-in: shtëpinë e guvernatorit, Asamblenë Legjislative të Biharit; sekretariatin shtetëror, që është i vendosur në Sekretariatin e Patnës; dhe Gjykata e Lartë e Patnës. Gjykata e Lartë e Patnës është një nga gjykatat e larta më të vjetra në Indi. Ajo ka juridiksion mbi shtetin e Biharit.<ref>{{cite web|url=http://patnahighcourt.bih.nic.in/AboutUs.aspx|title=ABOUT PATNA HIGH COURT|publisher=The High Court of Judicature at Patna|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217143232/http://patnahighcourt.bih.nic.in/AboutUs.aspx|url-status=dead}}</ref> Patna ka edhe gjykata të ulëta; gjykata e çështjeve civile dhe gjykatat për çështjet kriminale.<ref>{{cite web|url=http://ecourts.gov.in/patna|title=History|publisher=ecourts.gov.in|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216210715/http://ecourts.gov.in/patna|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/patna-high-court-acquits-all-26-in-dalit-massacre-case/article5218083.ece|title=Patna High Court acquits all 26 in Dalit massacre case|publisher=The Hindu|date=9 tetor 2013|accessdate=16 shkurt 2015|author=RAHI GAIKWAD}}</ref> Policia e Patnës, e komanduar nga Inspektori i Lartë i Policisë, mbikqyret nga departamenti i qeverisë së Biharit. Distrikti i Patnës zgjedh dy përfaqësues në dhomën e ulët të Indisë, Lok Sabha,<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/bihar/story_18257615.jsp#.VOH94OaUdH4|title=Rural Patna defeats urban in EVM hits|publisher=telegraphindia.com|date=20 prill 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI}}</ref> dhe 14 përfaqësues në asamblenë shtetërore. ===Master plani i Patnës=== Në tetor 2016, qeveria e Biharit e aprovoi master planin e Patnës 2031 që parashikon zhvillimin e një aeroporti të ri në Bihta.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-Patna-master-plan-paves-way-for-big-bulidings-new-airport/articleshow/55100844.cms|title=Cabinet OKs Patna master plan, paves way for big bulidings, new airport - Times of India|publisher=timesofindia.indiatimes.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/patna/patna-master-plan-2031-metropolitan-committee-will-pass-the-map/885005.html|title=पटना मास्टर प्लान 2031 मेट्रोपोलिटन कमेटी नक्शा पास करेगी}}</ref> Qeveria e Biharit është duke blerë rreth 51 hektarë tokë për ndërtimin e aeroportit të ri.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Land-identified-to-make-Bihta-airport-operational-for-flyers/articleshow/54513137.cms|title=Land identified to make Bihta airport operational for flyers}}</ref> 17.6 km<sup>2</sup> sipërfaqe në fshatin Dumri në bllokun Punpun të Rajonit Metropolitan të Patnës është alokuar për park IT.<ref>{{cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/patna/story/884045.html|title=पुनपुन की डुमरी में विकसित होगी बिहार की आइटी सिटी}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-first-cyber-cuity-of-bihar-to-be-developed-in-patna-14955023.html?src=HBHR|title=साइबराबाद की तर्ज पर बनेगी बिहार की पहली साइबर सिटी, जानिए}}</ref> Master plani i Patnës 2031 është master plani i dytë i qytetit që është miratuar.<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-patna-zonal-plan-will-be-part-of-the-master-plan-14938895.html|title=Patna zonal plan will be part of the master plan|publisher=jagran.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> ===Shërbimet utilitare=== [[File:TV Tower Patna 04.jpg|thumb|Kulla Bhootnath Road TV transmeton programacione në Patna]] Uji nëntokësor përmbush nevojat bazë të banorëve,<ref name="water">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1111213/jsp/bihar/story_14872821.jsp#.U49aroGDkTA|title=24x7 water in pipeline|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|date=13 dhjetor 2011|accessdate=4 qershor 2014|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI}}</ref> i administruar nga Patna Jal Parishad nën Korporatën Bashkiake të Patnës.<ref>{{cite web|url=http://cpheeo.nic.in/SDWQ%20-%2025/14%20PATNA.PDF|title=14 PATNA.cdr&nbsp;— cpheeo|publisher=cpheeo.nic.in|accessdate=4 qershor 2014|archive-date=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606221635/http://cpheeo.nic.in/SDWQ%20-%2025/14%20PATNA.PDF|url-status=dead}}</ref> Sistemi i furnizimit me ujë përfshin 98 puse tubi<ref>{{cite web|url=http://www.urbannewsdigest.in/?p=4031|title=Patna: Historic Past, Urban Future|publisher=urbannewsdigest|accessdate=4 qershor 2014|archive-date=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606224720/http://www.urbannewsdigest.in/?p=4031|url-status=dead}}</ref> që pompojnë ujë drejtpërdrejtë në tubat kryesorë të shpërndajes. Rreth 23 depozita<ref name="water" /> nga të cilat vetëm ato në Agam Kuan, Gulzarbagh Press, Spitalin Guru Gobind Singh dhe Gjykatën e Lartë furnizojnë qytetin. Sistemi i kanalizimeve të ujërave të zeza në Patna u krijua në vitin 1936. Aktualisht ka katër impiante të trajtimit të ujërave të zeza<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140202/jsp/bihar/story_17888889.jsp#.U49fB4GDkTA|title=PMC go-ahead for sewerage network|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|date=2 shkurt 2014|accessdate=4 qershor 2014}}</ref> të vendosur në Saidpur, Beur, Pahari dhe Karmali Chak.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140215/jsp/bihar/story_17939031.jsp#.U49gnYGDkTA|title=Funds to clean Ganga litter|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|date=15 shkurt 2014|accessdate=4 qershor 2014}}</ref> Në vitin 2011, konsumi i elektricitetit në qytet ishte rreth 601 kWh për frymë, megjithëse kërkesa e tanishme është shumë më e lartë.<ref>{{cite web|last=Kohli|first=Gayrajan|url=http://abcofsolar.com/patna-solar-energy-in-bihar/|title=Patna: the City That Can Turn On Solar Energy in Bihar|publisher=Abcofsolar.com|date=30 dhjetor 2014|accessdate=15 janar 2016|archive-date=19 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319011037/http://abcofsolar.com/patna-solar-energy-in-bihar/|url-status=dead}}</ref> Furnizimi me elektricitet i qytetit është i rregulluar dhe shpërndarë nga South Bihar Power Distribution Company Limited<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/speednewsshow/21216415.cms|title=Energy-bills:Patna: The South Bihar Power Distribution Company Limited|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=15 janar 2016}}</ref> e menaxhuar nga Bihar State Power Holding Company Limited (kompania aksionere dhe një pasuese e të mëparshmes Bihar State Electricity Board).<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-State-Electricity-Board-unbundled-into-five-companies/articleshow/17054046.cms|title=Bihar State Electricity Board unbundled into five companies|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=15 janar 2016}}</ref> Qyteti formon Njësinë e Furnizimit me Elektricitet të Patnës<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-Electric-Supply-Undertaking-maintains-power-cuts-denizens-suffer/articleshow/22060039.cms|title=Patna Electric Supply Undertaking 'maintains' power cuts, denizens suffer|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=26 gusht 2013|accessdate=11 prill 2014}}</ref> që ndahet më tej në dy degë përkatësisht Patna Lindore (e përbërë nga divizionet Kankarbagh, Qyteti i Patnës, Gulzarbagh, Bankipore dhe Rajendra Nagar) dhe Patna Perëndimore (e përbërë nga divizionet Danapur, New Capital, Pataliputra, Gardanibagh dhe Dak Bungalow).<ref>{{cite web|url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/important-info/34-pi-pi/263-patna-electricity-supply-unit-pesu|title=Patna Electricity Supply Unit (PESU)|publisher=Go4patna.com|accessdate=11 prill 2014|archive-date=11 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411075316/http://www.go4patna.com/index.php/patna/important-info/34-pi-pi/263-patna-electricity-supply-unit-pesu|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141011/jsp/bihar/story_18913517.jsp#.V1saUbt97rd|title=Pesu seeks new supply division|publisher=The Telegraph|date=11 tetor 2014|accessdate=11 qershor 2016}}</ref> Patna ndodhet nën distriktin e telekomit të Patnës të Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL),<ref>{{Cite web|url=http://www.sneabihar.org/SNEA/April2013/PGMT%20SNEA%20DS%20LETTER%2022-07-13.pdf|title=Kopje e arkivuar|access-date=17 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305040502/http://www.sneabihar.org/SNEA/April2013/PGMT%20SNEA%20DS%20LETTER%2022-07-13.pdf|url-status=dead}}</ref> telekomi i zotëruar nga shteti indian dhe internet service provider. Të dy shërbimet celulare si Global System for Mobile Communications (GSM) dhe Code division multiple access (CDMA) janë të disponueshëm.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/RCom-launches-3G-services-in-Bihar/articleshow/7684242.cms|title=RCom launches 3G services in Bihar|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=12 mars 2011|accessdate=11 prill 2014}}</ref> Përveç telekomit, BSNL ofron gjithashtu internet me fashë të gjerë.<ref>[http://bihar.bsnl.co.in/ BSNL Bihar homepage] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20090410043247/http://www.bihar.bsnl.co.in/ |date=10 prill 2009 }} 12 prill 2014</ref> Mes sipërmarrjeve private, Bharti Airtel, Reliance Jio, Reliance GSM/CDMA, Idea Cellular, Aircel, Tata Teleservices (Tata DoCoMo, Virgin Mobile dhe Tata Indicom), Telenor (më parë Uninor), Vodafone dhe Videocon Telecom<ref>{{cite web|url=http://gadgets.ndtv.com/telecom/news/videocon-to-launch-4g-mobile-services-in-bihar-uttar-pradesh-by-december-662343|title=Videocon to Launch 4G Mobile Services in Bihar, Uttar Pradesh by December|publisher=ndtv.com|work=Press Trust of India|date=19 shkurt 2015|accessdate=5 mars 2015}}</ref> janë ofruesit kryesorë të shërbimeve telefokine dhe celulare në qytet.<ref>{{cite web|author=Piyush Kumar Tripathi|url=http://www.telegraphindia.com/1120204/jsp/bihar/story_15090816.jsp#.U0mEXIGDkTA|title=Bihar mobile users queue up for clarity|publisher=Telegraphindia.com|date=4 shkurt 2012|accessdate=12 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Recommendations on national broadband plan|url=http://www.trai.gov.in/WriteReadData/Recommendation/Documents/Rcommendation81210.pdf|publisher=Telecom Regulatory Authority of India|accessdate=12 prill 2014|page=22|format=PDF|date=8 dhjetor 2010}}</ref> Patna ishte qyteti i dytë indian pas Bangalores,<ref>{{cite web|url=http://www.nextbigwhat.com/free-wifi-in-patna-bihar-297/|title=After Bangalore, Patna Launches Free Public WiFi Stretch. It's 20 Km Long!|publisher=Nextbigwhat.com|date=21 shkurt 2014|accessdate=12 prill 2014|archive-date=5 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140405035455/http://www.nextbigwhat.com/free-wifi-in-patna-bihar-297/|url-status=dead}}</ref> që ofroi lidhje wifi për qytetarët në shkurt këtë vit. Duke kaluar rekord mbajtësin e kaluar, [[Pekini]]n e Kinës,<ref>{{cite web|url=http://www.news18.com/news/bihar/nitish-kumar-unveils-worlds-longest-wi-fi-zone-3-times-the-size-of-chinas-367317.html|title=Bihar beats Beijing: Nitish Kumar unveils world’s longest Wi-Fi zone|publisher=News18.com|date=20 shkurt 2014|accessdate=1 shtator 2014}}</ref> Zona wifi e Patnës është zona më e gjatë wifi falas në botë, që shtrihet në një largësi prej 20 km nga NIT Patna në Ashok Rajpath deri në Danapur.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/Worlds-longest-free-Wi-Fi-zone-in-Patna/articleshow/30691352.cms|title=World's longest free Wi-Fi zone in Patna|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=20 shkurt 2014|accessdate=12 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140409/jsp/bihar/story_18169069.jsp#.U4obg4GDkTA|title=Wi-Fi checks in, partially|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|work=PIYUSH KUMAR TRIPATHI|date=9 prill 2014|accessdate=31 maj 2014}}</ref> ==Transporti dhe komunikimi== Patna është e vendosur rreth 100&nbsp;km në jug të korridorit autostadal kombëtar Veri-Jug dhe Lindje-Perëndim. Autostrada Kombëtare 30, Autostrada Kombëtare 31 dhe Autostrada Kombëtare 2 kalojnë përmes qytetit. Ashok Rajpath-i, Rruga Patna-Danapur, Rruga Bailey, Rruga Harding dhe rruga e vjetër e mbikalimit Kankarbagh janë korridoret kryesore. Patna është një nga vendet e para në Indi që përdori tramë të tërhequr nga kuaj për transportin publik.<ref>{{cite news|last1=Chaudhary|first1=Pranava K.|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-23/patna/27949532_1_patna-saheb-patna-city-paschim-darwaza|title=Trams in Patna|publisher=Times of India|date=23 shtator 2008|accessdate=25 shkurt 2011|archive-date=21 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021204515/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-23/patna/27949532_1_patna-saheb-patna-city-paschim-darwaza|url-status=dead}}</ref> Sot transporti publik ofrohet nga autobusa, auto rikshou dhe trena vendorë. Auto rikshout thuhet se janë linja jetësore e qytetit.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-02/patna/29841924_1_auto-fare-patna-junction-auto-drivers|title=Autos lifeline of city|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=2 gusht 2011|accessdate=4 mars 2012|archive-date=6 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106004700/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-02/patna/29841924_1_auto-fare-patna-junction-auto-drivers|url-status=dead}}</ref> Kompania e transportit të shtetit të Biharit ka nisur shërbimet e autobusave qytetas mbi itineraret kryesore të Patnës.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/patna/29545409_1_bsrtc-ladies-special-buses-new-city-buses|title=Colourful buses start plying in Patna|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=15 maj 2011|accessdate=4 mars 2012|archive-date=8 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120708044957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/patna/29545409_1_bsrtc-ladies-special-buses-new-city-buses|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-28/patna/29824512_1_ac-buses-emergency-alarm-button-eden-transport|title=AC city buses to ply from early August|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=28 korrik 2011|accessdate=4 mars 2012|archive-date=6 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106004717/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-28/patna/29824512_1_ac-buses-emergency-alarm-button-eden-transport|url-status=dead}}</ref> {{multiple image | direction = vertical | width = 280 | image1 = GandhiSetu1.jpg | caption1 = Mahatma Gandhi Setu që lidh Patnën me Biharin Verior. | image2 = Patna river port1.JPG | caption2 = Porti lumor në rrugëkalimin ujor 1 në Ghatin Gai }} ===Ajror=== Aeroporti i Patnës (Emri zyrtar Aeroporti Lok Nayak Jayaprakash) është i klasifikuar si një aeroport i kufizuar ndërkombëtar.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/patna/patna-airport-deadline-extended-to-oct-31/article1-932447.aspx|title=Patna airport deadline extended to Oct 31|publisher=Hindustan Times|date=19 shtator 2012|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=18 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318162434/http://www.hindustantimes.com/india-news/patna/patna-airport-deadline-extended-to-oct-31/article1-932447.aspx|url-status=dead}}</ref> Mbërritja e shumë transportuesve të lirë dhe një numër destinacionesh të reja kanë shkaktuar rritje në trafik në vitet e fundit, pasi një përmirësim i situatës në lidhje me rendin dhe ligjin.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-airport-notches-No-1-spot-in-air-traffic-passenger-growth/articleshow/6026297.cms|title=Patna airport notches No. 1 spot in air traffic, passenger growth|publisher=The Times of India|date=9 qershor 2010|accessdate=22 korrik 2015}}</ref> Për periudhën nga prilli në dhjetor 2009 aeroporti u rendit i pari në një studim të 46 aeroporteve në vend në aspektin e përqindjes së rritjes së pasagjerëve vendas ashtu dhe të fluturimeve kombëtare.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/patna/28274650_1_amritsar-airport-patna-airport-arvind-dubey|title=Traffic, flyers' flow grow at Patna airport|author=Sanjeev Kumar Verma|newspaper=Times of India|date=9 qershor 2010|accessdate=26 shkurt 2011|archive-date=11 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811080507/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/patna/28274650_1_amritsar-airport-patna-airport-arvind-dubey|url-status=dead}}</ref> Autoriteti Aeroportual i Indisë ka propozuar për të zhvilluar një enklavë civile në Stacionin e Forcave Ajrore në Bihta për shërbyer si aeroport i ri për Patnën. Fusha e aviacionit ushtarak qëndron 40 km në jug-perëndim të Patnës, në Bihta.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/AAI-to-develop-Bihta-airport-for-international-operations/articleshow/46521504.cms|title=AAI to develop Bihta airport for international operations|publisher=The Times of India|date=10 mars 2015|accessdate=12 mars 2015}}</ref> ===Hekurudhor=== Patna shërbehet nga mjaft stacione hekurudhore të vendosur në zona të ndryshme të qytetit. Stacioni Hekurudhor i Nyjës së Patnës është stacioni kryesor hekurudhor në qytet dhe një nga më të ngarkuarit në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1131210/jsp/bihar/story_17662189.jsp#.Va-fABuqqko|title=Easy climb at railway station in new year|publisher=The Telegraph|date=10 dhjetor 2013|accessdate=22 korrik 2015}}</ref> Patna qëndron midis [[New Delhi]]t dhe [[Kalkuta|Kalkutës]] në linjën kryesore Howrah–Delhi, që është një nga linjat hekurudhore më të ngarkuara në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/frontpage/story_15724186.jsp#.Va-gGBuqqko|title=90 trains delayed or diverted after coal wagons derail in Bihar|publisher=The Telegraph|date=13 korrik 2013|accessdate=22 korrik 2015}}</ref> Nyja e Patnës është e lidhur drejtpërdrejtë me shumicën e qyteteve kryesore të Indisë.<ref name="GoldbergDcary2009">{{cite book|author1=Kory Goldberg|author2=Michelle Dcary|title=Along the Path&nbsp;— The Meditator's Companion to the Buddha's Land|url=https://books.google.com/books?id=rWhGU_fPycoC&pg=PA200|accessdate=6 prill 2012|date=9 nëntor 2009|publisher=Pariyatti|isbn=978-1-928706-56-4|pages=200–}}</ref> Qyteti ka katër stacione të tjera të rëndësishme hekurudhore: Stacionin hekurudhor terminal Rajendra Nagar (afër Kankarbagh-ut), Stacioni hekurudhor i nyjës së Pataliputrës (afër rrugës Bailey), Stacioni hekudhor i Danapurit (afër rrethinave perëndimore) dhe stacioni hekurudhor Patna Sahib (në zonën e qytetit të Patnës). Danapuri është qendra administrative divizionale e Zonës Hekurudhore Lindoro-Qendore të Divizionit hekurudhor të Danapurit. Patna është e mirë lidhur me qytetet fqinje [[Gaya, Indi|Gaya-n]], Jehanabad-in, Bihar Sharifin, [[Rajgiri]]n dhe Islampurin nëpërmjet shërbimeve të trenave të pasagjerëve dhe ekspres. Ura më e gjatë hekurudhore në Indi, Ura Digha–Sonpur ka qenë ndërtuar përmes lumit Gang, duke lidhur Digha-n me Ghatin Pahleja në Sonpur.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120426/jsp/bihar/story_15420512.jsp#.VyiRTvl97IV|title=Ganga bridge bonanza New projects to ease travel hassle}}</ref> Ura u përfundua në vitin 2015,<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120308/jsp/bihar/story_15185406.jsp#.UJkPQmckPCA|title=New deadline for rail bridge|publisher=The Telegraph, 8 March 2012|accessdate=6 nëntor 2012|location=Kalkuta, India|first=Amit|last=Bhelari|date=2012-03-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx|title=India's longest rail-cum-road bridge to come up in Bihar|publisher=Hindustan Times|date=12 tetor 2009|accessdate=4 mars 2012|archive-date=23 tetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023152514/http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx|url-status=dead}}</ref> Është 4.55 km e gjatë dhe kështu ura më e gjatë hekurudhore në Indi dhe një nga më të gjatat në botë.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund|work=The Times Of India|title=Digha bridge cost likely to jump by Rs 1,000 cr|date=3 korrik 2011|access-date=17 mars 2017|archive-date=5 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105053237/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund|url-status=dead}}</ref> ===Rrugor=== Qyteti lidhet me mjaft autostrada të rëndësishme duke përfshirë autostradat kombëtare 19,<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh19-driving-directions-map.html|title=National Highway 19|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> 30,<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh30-driving-directions-map.html|title=National Highway 30|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> 31,<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh31-driving-directions-map.html|title=National Highway 31|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> dhe 83.<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh83-driving-directions-map.html|title=National Highway 83|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Ura më e gjatë lumore në Azi, Mahatma Gandhi Setu (ndërtuar në 1982), është e vendosur në Patna dhe lidh qytetin me Hajipur-in në dy anët e Gangut. Në kohët e fundit, ura ka përjetuar një trafik kaotik dhe aksidente për shkak të numri tepër të madh të mjeteve që kalojnë mbi të duke e mbingarkuar vazhdimisht strukturën.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Broken-railings-vibrations-make-Patnas-Gandhi-Setu-commuters-nightmare/articleshow/47304106.cms|title=Broken railings, vibrations make Patna's Gandhi Setu commuters' nightmare|publisher=The Times of India|date=16 maj 2015|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Një urë e re me gjashtë korsi mbi Gang paralel me Mahatma Gandhi Setu është propozuar për të lidhur Kacchi Dargah në qytetin e Patnës me Bidupurin në distriktin Vaishali,<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150405/jsp/bihar/story_12692.jsp#.VbPGmBuqqko|title=Nitish blasts Centre over roads|publisher=The Telegraph|date=5 prill 2015|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> që pas përfundimit do të jetë ura më e gjatë në Indi.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-new-bridge-on-Ganga/articleshow/48118331.cms|title=Cabinet OKs new bridge on Ganga|publisher=The Times of India|date=17 korrik 2015|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Patna ndodhet 1015 km në lindje të Delhit, 1 802 km në veri-lindje të Bombejit dhe 556 km në veri-perëndim nga [[Kalkuta]].<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/distances/patna.html|title=Road distance chart for Patna|publisher=Mapsofindia.com|date=4 maj 2007|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Shërbimi i autobusave të luksit midis Patnës dhe mjaft qyteteve fqinje mundësohet nga Korporata e Zhvillimit të Turizmit të Shtetit të Biharit dhe Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Biharit.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article2705990.ece|location=Chennai, Indi|work=The Hindu|title=Luxury bus service between Bihar and Jharkhand from Monday|date=11 dhjetor 2011}}</ref> Auto rikshout janë një mjet popullor transporti.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/patna-23-000-auto-rickshaws-on-strike-400679|title=Patna: 23,000 auto-rickshaws on strike|publisher=NDTV|date=1 shtator 2009|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Në 2013 në Patna nisi një shërbim i parapaguar auto i drejtuar nga një ekuipazh vetëm me gra,<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2569645/Ladies-driving-seat-Dutch-Ambassador-thrilled-Bihars-female-auto-drivers.html|title='Ladies in the driving seat!' Dutch Ambassador thrilled with Bihar's female auto drivers|publisher=Daily Mail, UK|date=27 shkurt 2014|accessdate=5 qershor 2014|author=Giridhar Jha}}</ref> që është i pari i këtij lloji në Indi.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/An-all-woman-bank-to-open-in-Patna/articleshow/21063277.cms|title=An all-woman bank to open in Patna|publisher=The Times of India (Patna)|work=Anisha Anand, TNN|date=14 korrik 2013|accessdate=5 qershor 2014}}</ref> Brenda kufijve të qytetit si dhe në rrethina janë të disponueshme shërbimet radio taksi.<ref>{{cite web|title=All we hear is Radio Taxi|url=http://www.thehindubusinessline.com/features/all-we-hear-is-radio-taxi/article6329373.ece?homepage=true&theme=true|website=thehindubusinessline.com|publisher=The Hindu|date=18 gusht 2014|accessdate=19 gusht 2014}}</ref> ===Tranziti i shpejtë=== Metroja e Patnës është një sistem i planifikuar i tranzitit të shpejtë për qytetin. Do të zotërohet dhe drejtohet nga shteti nëpërmjet Korporatës së Herurudhës së Metrosë së Patnës.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/bihar/bihar-fast-tracks-patna-metro-rail-project_1498986.html|title=Bihar fast-tracks Patna Metro rail project|publisher=Zee News|date=14 nëntor 2014|accessdate=22 maj 2015}}</ref> Do të ndërtohet në partneritet me publik privat, me një kosto të vlerësuar në 1400 000 000 rupi (2 miliardë dollarë).<ref>{{cite web|url=http://www.iamin.in/en/pataliputra/news/long-awaited-proposal-patna-metro-rail-project-gets-cms-nod-79891|title=Long awaited proposal of Patna Metro Rail project gets CM's nod|publisher=Iamin.in|accessdate=15 janar 2016|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819051533/https://www.iamin.in/|url-status=dead}}</ref> Ajo do të ketë 5 linja me një gjatësi të përgjithshme të planifikuar prej 60 km, që do të ndërtohen në 3 faza.<ref name=":0">{{cite news|url=http://epaper.jagran.com/ePaperArticle/23-oct-2013-edition-Patna-Nager-page_3-43715-7142-84.html|title=Patna Metro will run in 3 phase|date=23 tetor 2013|accessdate=23 tetor 2013|newspaper=Dainik Jagran|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205423/http://epaper.jagran.com/ePaperArticle/23-oct-2013-edition-Patna-Nager-page_3-43715-7142-84.html|archive-date=29 tetor 2013|url-status=dead}}</ref> Projekti monoshinësh i Patnës, që mbulon zonën bashkiake është gjithashtu në proces.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Signature-buildings-to-change-Patnas-skyline-in-2-years/articleshow/45197958.cms|title='Signature buildings to change Patna's skyline in 2 years'|publisher=The Times of India|date=19 nëntor 2014|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> ===Rrugëkalime e brendshme ujore=== Gangu – i lundrueshëm përgjatë gjithë vitit– është rruga kryesore lumore përgjatë Ultësirës së gjerë Indo-Gangetike. Anije me kapacite pesëqind persona kanë qenë të njohura lundronin këtë lumë në periudhën e lashtë; ai shërbeu si një itinerar i rëndësishëm tregtar, pasi mallrat transportoheshin nga [[Pataliputra]] në Gjirin e Bengalit dhe më tej, në portet e [[Sri Lanka]]s dhe Azisë Jug-lindore. Roli i Gangut si një kanal për tregtinë theksohej nga lidhjet e tij natyrore, ai përfshin të gjithë lumenjtë e rëndësishëm në veri dhe në jug të Biharit.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=D5lQutvzAp4C&printsec=frontcover&dq=Bazaar+India|title=Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Gangetic Bihar|publisher=Books.google.co.in|accessdate=15 tetor 2009|isbn=978-0-520-21100-1|last=Yang|first=Anand A.|year=1998}}</ref> Në kohët e fundit, autoriteti i rrugëkalimeve të brendshme ujore i Indisë e kash shpallur shtrirjen e lumit Gang midis Allahabadit dhe Haldias rrugëkalim ujor i brendshëm kombëtar dhe ka ndërmarr hapa për të rikthyer dhe mirëmbajtur lundrueshmërinë e tij. Rrugëkalimi ujor i brendshëm kombëtar 1, rrugëkalimi më i gjatë ujor në Indi, kalon 1620&nbsp;km në lumin Gang nga Allahabadi për në Haldia nëpërmjet [[Varanasi]]t, Munger-it, Bhagalpur-it kalon përmes Patnës.<ref>{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=National_Waterways-1|title=National Waterways-1|publisher=Water Resources Information System (Govt. of India)|date=15 mars 2012|accessdate=4 qershor 2014|archive-date=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606223252/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=National_Waterways-1|url-status=dead}}</ref> Ky rrugëkalim ujor kombëtar ka përcaktuar Patnën si terminal.<ref>{{cite web|url=http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/inland_water_transport_sector_2008.pdf|title=Inland Water Transport Sector|publisher=Inland Waterways Authority of India|date=21 prill 2008|accessdate=25 korrik 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034526/http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/inland_water_transport_sector_2008.pdf|url-status=dead}}</ref> Në shtator 2014, një lundrim luksi i quajtur ‘MV Rajmahal’ nga Patna në [[Varanasi]] u nis nga kompania e lundrimit Assam Bengal.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2742519/Can-luxury-cruises-bring-hope-Ganga-First-group-Japanese-tourists-set-enjoy-spas-sunsets-cuisine-sail-Patna-Varanasi.html|title=Can luxury cruises bring hope to the Ganges? First group of Japanese tourists set to enjoy spas, sunsets and top cuisine as they sail from Patna to Varanasi|publisher=Dailymail.co.uk|date=4 shtator 2014|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> ==Kultura== Gjuha vendase e Patnës është magahi ose magadhi një gjuhë e rrjedhur nga gjuha e lashtë magadhi prakrit,<ref>South Asian folklore: an encyclopedia: Afghanistan, Bangladesh, India, By Peter J. Claus, Sarah Diamond, Margaret Ann Mills, Routledge, 2003, fq. 203</ref> që u krijua në mbretërinë e lashtë të Magadhës, bërthama e të cilës ishte zona e Patnës në jug të Gangut. Besohet se është gjuha e folur nga [[Buda|Gautama Buda]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Ljdiy2JiN78C&pg=PA57&lpg=PA57&dq=magadhi+spoken+buddha&source=bl&ots=viab__cpVM&sig=x9LBfv-0Rl79Ck24u1bErqjBQck&hl=en&sa=X&ei=8gfiVMSuN87juQSn74CYCA&ved=0CB4Q6AEwADgK#v=onepage&q=magadhi%20spoken%20buddha&f=false|title=The Great Compassion: Buddhism and Animal Rights|publisher=Lantern Books, 2004|author=Norm Phelps|page=57|isbn=9781590560693}}</ref> Ishte gjuha zyrtare e Oborrit Maurjan, në të cilën u hartuan ediktet e Ashokës.<ref>A. L. Basham: ''The Wonder that was India''; Picador, 2004, fq. 394</ref> Fjala ''magahi'' ka rrjedhur drejtpërdrejtë nga fjala ‘magadhi prakrit’, dhe folësit e edukuar të magahit parapëqejnë të quajnë atë "magadhi" në vend të "magahi".<ref name="Dhanesh">Jain Dhanesh & George Cardona: ''The Indo-Aryan Languages'', fq. 449</ref> [[File:Holi being played in the courtyard, ca 1795 painting.jpg|thumb|327px|Holi duke u luajtur në oborr, pikturë rreth v. 1795]] Patna ka shumë ndërtesa të zbukuruara me motive arkitekturore [[Arkitektura Indo-Islamike|Indo-Islamike]]<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Hidden+treasures/1/71577.html|title=Hidden treasures|publisher=India Today|date=19 nëntor 2009|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> dhe [[Arkitektura Indo-Saraçene|Indo-Saraçene]]. Mjaft ndërtesa të rëndësishme të mbajtura mirë nga periudha koloniale janë shpallur "struktura trashëgimie";<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/A-walk-through-city-heritage-sites/articleshow/46015047.cms?|title=A walk through Patna heritage sites|publisher=The Times of India|date=26 janar 2015|accessdate=16 shkurt 2015|author=Banjot Kaur Bhatia}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Renovation-of-Patna-University-heritage-buildings-starts/articleshow/34128179.cms|title=Renovation of Patna University heritage buildings starts|publisher=The Times of India|date=24 prill 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=B. K. Mishra}}</ref> others are in various stages of decay.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-03-24/news/37981405_1_world-class-museum-patna-museum-heritage|title=Patna heritage bungalows dismantled for Rs 360cr museum|publisher=The Economic Times|date=24 mars 2013|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216205749/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-03-24/news/37981405_1_world-class-museum-patna-museum-heritage|url-status=dead}}</ref> I krijuar në vitin 1917 si muzeu i parë i Biharit, Muzeu i Patnës bart koleksione të mëdha që paraqesin historinë e dhe artin e Indisë.<ref>{{cite web|url=http://yac.bih.nic.in/dm-01.htm|title=Directorate of Museum|publisher=Youth, Arts and Culture Department, Government of Bihar|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=15 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215231007/http://yac.bih.nic.in/DM-01.htm|url-status=dead}}</ref> Biblioteka Orientale Khuda Bakhsh dhe Biblioteka Sinha janë bibliotekat publike historike të Patnës.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaculture.nic.in/khuda-baksh-oriental-public-library-patna|title=KHUDA BAKHSH ORIENTAL PUBLIC LIBRARY|publisher=Ministry of Culture, Government of India|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Historic-Sinha-library-struggling-for-survival/articleshow/21966610.cms|title=Historic Sinha library struggling for survival|publisher=The Times of India|date=22 gusht 2013|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> [[File:Durga Puja, 1809 watercolour painting in Patna Style.jpg|left|327px|thumb|Durga Puxha, 1809 pikturë me bojra uji në stilin e Patnës]] Në pjesën qendrore të qytetit janë vendosur mjaft teatro, duke përfshirë Bhartiya Nritya Kala Mandir, Rabindra Parishad, Premchand Rangshala dhe Kalidas Rangalaya, që është shtëpia e teatrit të artit të Biharit. Kalidas Rangalaya bujt gjithashtu Patliputra Natya Mahotsav-in, një festival kërcimi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120204/jsp/bihar/story_15087910.jsp#.VPtAJnyUdH4|title=Dual delights on first night of theatre festival&nbsp;— Patliputra Natya Mahotsav starts in capital; 34 dramas and 11 street plays lined up for six days|publisher=The Telegraph|date=4 shkurt 2012|accessdate=8 mars 2015}}</ref> Por në dy dhjetëvjeçarët e fundit, popullariteti i teatrove komercialë në qytet ka rënë.<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/theatre-back-to-centrestage-in-the-patna/1/131679.html|title=Theatre back to centrestage in the state|publisher=India Today|date=7 mars 2011|accessdate=8 mars 2015}}</ref> Shkolla e Pikturës së Patnës ose Patna Qalaam është një derivim i shkollës së mirënjohur të pikturës Mogule të miniaturës, që lulëzoi në Bihar gjatë fillimit të shekullit të XVIII deri në mesin e shekullit të XX.<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010224/windows/main3.htm|title=Patna kalam Death of an art tradition|publisher=The Tribune|date=24 shkurt 2001|accessdate=16 shkurt 2015|author=Janaki Bhatt}}</ref> Praktikuesit e kësaj forme arti ishin pasardhës të artizanëve hindu të pikturës mogule, që u përballën me peresëkutimin nën perandorin mogul Aurangzeb dhe që gjetën strehë, nëpërmjet Murshidabad-it, në Patna gjatë fundit të shekullit të XVIII. Piktorët e Patnës dallojnë nga piktorët mogulë, subjektet e të cilëve përfshinin vetëm skena mbretërore dhe oborri, në atë që ata përfshinë si subjekte skena pazari, të jetës së përditshme, dinjitarë vendorë, festa dhe ceremoni dhe skena natyrore.<ref name="abc" /> Pikturat realizoheshin në ngjyra uji në letër me mikë, por stili ishte përgjithësisht një hibrid dhe cilësie të paqartë. Është kjo shkollë pikture që frymëzoi formimin e Kolegjit të Arteve dhe Artizanatit në Patna, nën udhëheqjen e Shri Radha Mohan-it, që është një qendër e rëndësishme e arteve të bukura në Bihar.<ref name="abc">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120614/jsp/bihar/story_15606127.jsp#.VOIequaUdH4|title=Fade-out tale of art school&nbsp;— Artists remember style of indigenous painting, narrate days of its glory and decline|publisher=The Telegraph|date=14 qershor 2012|accessdate=16 shkurt 2015|author=AMIT SHEKHAR}}</ref> Një vakt i zakonshëm bihari përbëhet nga orizi, supa e thjerrëza, chapati, perime me erëza etj. Kuzhina e Biharit është në mënyrë mbizotëruese vegjetariane për shkak të shoqërisë tradicionale të Biharit, e ndikuar nga vlerat budiste dhe hindu të mos dhunës, nuk hahen vezët, pulat, peshku dhe gjëra të tjera jo vegjetariane. Megjithatë, ka dhe një traditë të ngrënies së pjatave të mishit dhe peshkut, veçanërisht e zakonshme për shkak të numrit të lumenjve në Bihar. Ka mjaft pjata mishi biharase, me pulë dhe mish deleje që janë më të zakonshmet.<ref>{{cite web|url=http://www.bihar-tourism.com/know-bihar/cuisine.php|title=Bihar Cuisine|publisher=bihar-tourism.com|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=5 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205045139/http://www.bihar-tourism.com/know-bihar/cuisine.php|url-status=dead}}</ref> Disa nga pjatat më të mirënjohura të kuzhinës bihari përfshijnë ''sattu paratha'' (paratha të mbushura me miell të skuqur qiqrash), ''chokha'' (patate pure me erëza), peshk me erëza, bihari kebab-i, ''postaa-dana kaa halwaa'', malpua, dal pitha (versioni bihari i momos), ''kheer makhana'' (Euryale ferox) dhe ''thekua/khajuria'' (një tip ushqimi i gatshëm).<ref>{{cite web|url=http://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/famous-bihari-cuisines-3636.html|title=10 Bihari cuisines you must try at least once! (view pics)|publisher=indiatvnews|date=25 shtator 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=Priyanshi Lal}}</ref> Ushqimi i rrugës si samosa,<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/Any-Samosa-Chutney-Left/282723|title=Any Samosa Chutney Left?|publisher=Outlook India|date=5 nëntor 2012|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> chaat, litti chokha, phuchka (një petull e skuqur fortë me salcë tamarindi), kuzhina Indiano-Jugore dhe Kineze janë të parapëlqyerat mes patnaitëve.<ref>{{cite news|title=Patna ke samose|work=DB Star, Dainik Bhaskar|date=9 nëntor 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Gratë e Biharit tradicionalisht veshin sari, por shalvar kamiz-i dhe veshjet e tjera perëndimore po marrin gjithmonë e më shumë pranim mes vajzave të reja.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120813/jsp/bihar/story_15848030.jsp#.VOItDOaUdH4|title=Dress diktat with safety pinch|publisher=The Telegraph|date=13 gusht 2012|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Veshja perëndimore ka arritur pranueshmëri të gjerë mes meshkujve urbanë, megjithëse dhoti dhe kurta tradicionalë<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eIa6tqdgNbAC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=bihar+sari+salwar&source=bl&ots=K0zth1RqQi&sig=p4RJkZDJX-3F33LfrLPJUS3XU_Y&hl=en&sa=X&ei=DSziVNecBIyeugTKvYKoBg&ved=0CB8Q6AEwATgK#v=onepage&q=bihar%20sari%20salwar&f=false|title=Diamond Social Science|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173353918|access-date=17 mars 2017|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216204238/https://books.google.co.in/books?id=eIa6tqdgNbAC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=bihar+sari+salwar&source=bl&ots=K0zth1RqQi&sig=p4RJkZDJX-3F33LfrLPJUS3XU_Y&hl=en&sa=X&ei=DSziVNecBIyeugTKvYKoBg&ved=0CB8Q6AEwATgK#v=onepage&q=bihar%20sari%20salwar&f=false|url-status=dead}}</ref> shihen gjatë kremtimeve. ‘Chhath-i’, i quajtur edhe ‘dala chhath’, është një festival i rëndësishëm në Bihar.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/bihar-govt-to-provide-free-electricity-for-chhath-puja-in-public-places/article5328524.ece|title=Bihar govt. to provide free electricity for ‘Chhath Puja’ in public places|publisher=The Hindu|date=8 nëntor 2013|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Kremtohet dy herë në vit: një herë në verë, i quajtur ‘Chaiti Chhath’ dhe herën tjetër rreth një javë pas Dipavalit, i quajtur ‘Kartik Chhath’. Durga Puxha, e zhvilluar në shtator-tetor, është një tjetër festë e rëndësishme e Patnës.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Durga-Puja-Patna-set-to-turn-into-city-of-temples/articleshow/16731342.cms|title=Durga Puja: Patna set to turn into city of temples|publisher=The Times of India|date=9 tetor 2012|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.patnadaily.com/index.php/news/10087-durga-puja-in-full-swing-in-patna-pandals-open.html|title=Durga Puja in Full Swing in Patna; Pandals Open|publisher=PatnaDaily.com|date=2 tetor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217062719/http://www.patnadaily.com/index.php/news/10087-durga-puja-in-full-swing-in-patna-pandals-open.html|url-status=dead}}</ref> Mes festave të tjera të qytetit janë Sarasvati Puxha, Eid-i, Holi, Krishtlindjet, Vishvakarma Puxha, Makar Sankranti, Raksha Bandhan-i dhe Rath Yatra. Ngjarjet kulturore përfshijnë Panairin e Librit të Patnës, Patna Sahib Mahotsav-in, ‘Patna Film Festival’, Bihar Diwas, Rajgir Mahotsav-in dhe Vaishali Mahotsav-in në qytetet fqinje. <gallery class="center" widths="296px" heights="220px"> File:Durga Puja 2014 Patna 05.JPG|Një murti, ose idhull i hyjneshës [[Durga]] të paraqitur gjatë festës Durga Puxha File:People Celebrating Chhath Festival.jpg|Njerëz duke kremtuar festën ‘Chhath’ ditën e 2-të në mëngjes, një tribut për Diellin që lind </gallery> ==Turizmi== [[File:Golghar 01.jpg|thumb|327px|Golghar-i u ndërtuar fillimisht për të shërbyer si një hambar për ushtrinë e British East India Company gjatë urisë së v. 1786. Tashmë një vend vështrimi i Gangut dhe qytetit]] [[File:Takht Sri Patna Sahib.jpg|thumb|358px|left|Takhat Sri Harmandar Sahib, Patna Sahib]] Patna përmban shumë tërheqje turistike dhe u vizitua nga rreth 2.4&nbsp;milionë turistë (duke përfshirë vizitorë ditorë) në 2005. Turistët që vizitojnë qytetin llogariten në 41% e numrit të përgjithshëm të turistëve që vizitojnë Biharin megjithëse [[Bodh Gaya]] ishte destinacioni më popullor për vizitorët e huaj.<ref>{{cite book|url=http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|title=Bihar's annual tourist statistics report, January, 2005 to December,2005|pages=15, 20, 51|author=Market Pulse|publisher=Market Research Division, Government of India|accessdate=26 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222105539/http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|archivedate=22 dhjetor 2010|url-status=dead}}</ref> Trashëgimia kulturore e Biharit pasqyrohet në monumentet e tij të lashta. Kumhrar-i dhe Agam Kuan-i janë sitet e rrënojave të [[Pataliputra]]s ashokane. Didarganj Yakshi mbetet si një shembull i Artit Maurjan.<ref>{{cite web|url=http://patna.bih.nic.in/District/tourism.htm|title=Tourism|publisher=Patna.bih.nic.in|accessdate=6 mars 2011|archive-date=12 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512013754/http://patna.bih.nic.in/District/tourism.htm|url-status=dead}}</ref> Takht Sri Patna Sahib është një nga pesë takht-ët e [[Sikizmi]]t, i cili shenjtëron vendlindjen e gurusë së dhjetë ‘sik’, Gobind Singh.<ref>{{cite web|url=http://sgpc.net/holy%20takhat/holy_takhat_english.asp|title=Holy Takhats|publisher=Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee|accessdate=1 shkurt 2010|archive-date=12 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612061821/http://sgpc.net/holy%20takhat/holy_takhat_english.asp|url-status=dead}}</ref> Në Patna ndodhen pesë [[gurdvara]], që janë të lidhura me guru të ndryshëm ‘sikë’; këto janë Gurdvara Pahila Bara,<ref>{{cite web|url=http://www.gurbaani.com/gurd/gurdawaras6.htm|title=Gurdwara Pahila Bara|publisher=Gurbaani.com|accessdate=1 shkurt 2010|archive-date=11 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111054434/http://www.gurbaani.com/gurd/gurdawaras6.htm|url-status=dead}}</ref> Gurdvara Gobind Ghat,<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Kangan-Ghat.aspx|title=Gurdwara Gobind Ghat|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Gurdvara Guru ka Bagh,<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Guru-Ka-Bagh.aspx|title=Gurdwara Guru ka Bagh|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Gurdvara Bal Leela<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Bal-Leela.aspx|title=Gurdwara Bal Leela|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> dhe Gurdvara Handi Sahib.<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Haandi-Saheb.aspx|title=Gurdwara Handi Sahib|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Padri Ki Haveli, Gjykata e Lartë e Patnës, Golghar-i Ndërtesa e Sekretariatit janë shembuj të [[Arkitektura Britanike|Arkitekturës Britanike]]. Gandhi Maidan-i është një terren historik në Patna ku ndodhën mjaft grumbullime të atdhetarëve për liri. Parku Buddha Smriti i sapo ndërtuar pranë Nyjës së Patnës është duke u bërë gjithashtu një tërheqje e rëndësishme turistike. Planetariumi i Patnës (Indira Gandhi Planetarium) është i vendosur në Kompleksin Shkencor Indira Gandhi në Patna. Është një nga planetariumët më të mëdhenjë në Azi.<ref name="patna.bih.nic.in">{{Cite web|url=http://patna.bih.nic.in/html/planetarium.htm|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=17 mars 2017|archive-date=16 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416173723/http://patna.bih.nic.in/html/planetarium.htm}}</ref> Ai tërheq një numër të madh turistësh vendas dhe të huaj. Së fundmi, qeveria e Biharit shpalli planet për të ndërtuar një muze modern të artit në Patna me një kosto prej afërsisht 53 000 000 rupi<ref>{{cite web|author=Our Correspondent|url=http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp|title=First brick for heritage home|publisher=Telegraphindia.com|date=10 korrik 2013|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref> në një sit prej 5.63 ha në Rrugën Bailey.<ref>{{cite web|url=http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2013/July/newsbihar11July3.html|title=Nitish lays foundation of new museum in Patna|publisher=Bihartimes.in|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=20 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720024150/http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2013/July/newsbihar11July3.html|url-status=dead}}</ref> Për dizajnin arkitekturor u përzgjodhën 5 firma,<ref>{{cite web|url=http://www.worldarchitecturenews.com/index.php?fuseaction=wanappln.showbriefdetail&newsid=1316|title=Shortlist selected for museum in Patna|publisher=World Architecture News|accessdate=4 mars 2012|archive-date=19 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119001356/http://www.worldarchitecturenews.com/index.php?fuseaction=wanappln.showbriefdetail&newsid=1316|url-status=dead}}</ref> nga të cilat u zgjodh firma japoneze Maki and Associates. Në 2016 muzeu u hap pjesërisht dhe është në proces përfundimi të plotë.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/patna-news/bihar-chief-minister-nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1205103|title=Bihar Chief Minister Nitish Kumar Inaugurates 'Bihar Museum'|publisher=ndtv.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> ==Arsimi== [[File:Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right|381px|Instituti Indian i Teknologjisë i Patnës në Bihta, një nga institutet kryesore të inxhinierisë dhe kërkimit në Indi]] Shkollat në Patna përfshijnë shkolla private dhe shtetërore. Shkollat janë të lidhura me Bihar School Examination Board, All-India Indian Certificate of Secondary Education (ICSE), National Institute of Open Schooling (NIOS) ose Central Board of Secondary Education (CBSE).<ref name="boards">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Class-XI-admission-process-begins-in-many-schools/articleshow/47376443.cms|title=Class XI admission process begins in many schools|publisher=The Times of India|date=23 maj 2015|accessdate=19 qershor 2015}}</ref> Hindi dhe anglishtja janë gjuhët kryesore të mësimit.<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a4cFtJv3CsQC&pg=PA65&lpg=PA65&dq=schools+patna+english+languages+of+instruction&source=bl&ots=82t9Tez_8e&sig=fa_I9HWgjyWljY3y_UxiensBHE4&hl=en&sa=X&ei=TFSEVYuqKMy6uATTmoGwDg&ved=0CE0Q6AEwCQ#v=onepage&q=schools%20patna%20english%20languages%20of%20instruction&f=false|title=International Aid and Private Schools for the Poor: Smiles, Miracles and Markets|publisher=Edward Elgar Publishing|author=Pauline Dixon|year=2013|page=65|isbn=9781781953457}}</ref> Një studim i vitit 2012 në 1 574 shkolla: nxori se 78% nga këto ishin shkolla private ndihmë (shumica e tyre me kosto të përballueshme), 21% shkolla qeveritare dhe 1% shkolla private me ndihmë.<ref name="Rangaraju_Patna">Baladevan Rangaraju, Prof. James Tooley & Dr. Pauline Dixon: [http://indiai.org/patna-urban-survey-report "The Private School Revolution in Bihar: Findings from a survey in Patna Urban"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619225236/http://www.indiai.org/patna-urban-survey-report |date=19 qershor 2012 }}; ''India Institute'', E.G. West Centre, Newcastle University. 2012. Kontrolluar më 2 qershor 2012.</ref> Nën planin 10+2+3/4, nxënësit realizojnë dhjetë vjet shkollim dhe pastaj futen në shkolla që kanë një shërbim më të lartë pasues dhe të lidhura me Bihar State Intermediate Board, All-India Council for the Indian School Certificate Examinations (CISCE), NIOS<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/NIOS-declares-results-invites-complaints/articleshow/20548265.cms|title=NIOS declares results, invites complaints|publisher=The Times of India|date=12 qershor 2013|accessdate=19 qershor 2015}}</ref> ose CBSE, ku ata zgjedhin një nga tre drejtimet: arte, tregti, ose shkenca.<ref name="boards" /> Kjo pasohet nga një diplomë e përgjithshme në një fushë të caktuar studimi, ose një kurs të diplomimit profesional, si ligj, inxhinieri dhe mjeksi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1110703/jsp/bihar/story_14189132.jsp|title=IIT success tips for parents|publisher=The Telegraph|date=3 korrik 2011|accessdate=19 qershor 2015}}</ref> [[File:Patna College, Admin Building, June 29 2012.jpg|thumb|left|327px|Kolegji i Patnës, i krijuar në v. 1863, konsiderohet se institucioni më i vjetër i arsimit të lartë në Bihar.]] Patna ka institucione të rëndësishme arsimore qeveritare si Central University of South Bihar, Universiteti i Patnës, Universiteti Kombëtar i Ligjit Chanakya, Universiteti i Diturisë Aryabhatta, Instituti Indian i Teknologjisë së Patnas, Instituti Kombëtar i Teknologjisë në Patna, Kolegji Shkencor i Patnës, Instituti Birla i Teknologjisë në Patna,<ref>{{cite web|url=http://patna.bitmesra.ac.in|title=BIT Patna|access-date=27 dhjetor 2021|archive-date=19 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519021602/http://www.patna.bitmesra.ac.in/|url-status=dead}}</ref> Kolegji Mjeksor i Patnës, All India Institute of Medical Sciences Patna, Instituti Kombëtar i Teknologjisë së Modës i Patnës, Instituti i Menaxhimit Chandragupta etj.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/35-locals-make-it-to-NIFT-Patnas-6th-batch/articleshow/21349806.cms|title=35 locals make it to NIFT-Patna's 6th batch|publisher=The Times of India (Patna)|author=Vithika Salomil|date=13 korrik 2013|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Universiteti i Patnës u krijua në vitin 1917 dhe është universiteti i shtatë modern më i vjetër në nënkontinentin indian.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/No-appointment-in-Patna-University-since-2003/articleshow/39579296.cms|title=No appointment in Patna University since 2003|publisher=The Times of India|date=4 gusht 2014|accessdate=20 qershor 2015}}</ref> Patna ka gjithashtu një larmi universitetesh të tjera, ashtu si dhe shkolla fillore dhe të mesme të ulëta. ==Sporti== Si në pjesën tjetër të Indisë, kriketi është popullor në Patna dhe luhet në terrene dhe rrugë përgjatë gjithë qytetit.<ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/cricketnext/news/ishan-kishan-is-a-mixture-of-ms-dhoni-and-adam-gilchrist-1180721.html|title=Ishan Kishan is a mixture of MS Dhoni and Adam Gilchrist|publisher=IBNLive|date=23 dhjetor 2015|accessdate=16 janar 2016|archive-date=13 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113185641/http://www.ibnlive.com/cricketnext/news/ishan-kishan-is-a-mixture-of-ms-dhoni-and-adam-gilchrist-1180721.html|url-status=dead}}</ref> Ka mjaft terrene sportive të vendosura përgjatë qytetit. Bihar Cricket Association, që menaxhon kriketin në Bihar,<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-bcci-to-give-money-election-of-bihar-cricket-association-to-be-held-within-60-days-12728696.html|title=BCCI to give money, Election of Bihar Cricket Association to be held within 60 days 12728696|publisher=Jagran.com|date=12 gusht 2015|accessdate=16 janar 2016}}</ref> e ka qendrën në Patna. Turnetë, veçanërisht ata që përfshijnë kriketin, basketbollin, futbollin, badmintonin dhe ping pongun, organizohen rregullisht mbi një bazë interlokale ose klubesh. Stadiumi Moin-ul-Haq, që ka një kapacitet prej 25 000 spektatorësh, ka shërbyer si vendtakim për dy ndjeshje një ditore ndërkombëtare kriketi dhe mjaft ngjarje sportive kombëtare.<ref>{{cite web|url=http://beta.cricket.yahoo.com/cricket/profile/ground-profile?gid=98|title=Profile of stadium in Yahoo Cricket website|access-date=17 mars 2017|archive-date=7 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120707010310/http://beta.cricket.yahoo.com/cricket/profile/ground-profile?gid=98|url-status=dead}}</ref> Është shtëpia e skuadrës së kriketit të Biharit. Për shkak të lënies pas dore, mungesës së mirëmbajtjes, stadiumi është në një gjendje të keqe dhe në të nuk luhen ndeshje ndërkombëtare që nga viti 1996.<ref>{{cite web|url=http://www.iamin.in/en/pataliputra/news/bihars-neglected-moin-ul-haq-stadium-waiting-host-international-cricket-match-19|title=Bihar's 'neglected' Moin-Ul-Haq Stadium waiting to host international cricket match since 19 years|publisher=Iamin.in|accessdate=16 janar 2016|archive-date=15 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115194904/http://www.iamin.in/en/pataliputra/news/bihars-neglected-moin-ul-haq-stadium-waiting-host-international-cricket-match-19|url-status=dead}}</ref> Në 2013, u shpall nga kryeministri i Biharit, Nitish Kumar se do të ndërtohej një stadium kriketi ndërkombëtar në Rajgir.<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-government-plans-world-class-stadium/articleshow/20388841.cms|title=Bihar government plans world-class stadium – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=2 qershor 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref> Klubi i Golfit të Patnës i krijuar më 21 mars 1916 është një nga klubet më të vjetër të golfit në Indi. Është një kurs golfi me 18 vrima i vendosur në një panoramë historike brenda dhe përreth Rrugës Bailey dhe ka një hapsirë prej 67 ha.<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Golf-gains-ground-among-youngsters/articleshow/19485832.cms|title=Golf gains ground among youngsters – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=11 prill 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://patnagolfclub.in/|title=Patna Golf Club|publisher=Patna Golf Club|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=7 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207110751/http://patnagolfclub.in/|url-status=dead}}</ref> Patna mikpriti kupën e parë të botës Kabaddi për femra.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120302/jsp/bihar/story_15201421.jsp|title=Women’s World Cup begins|publisher=Telegraphindia.com|date=1 mars 1999|accessdate=4 mars 2012|location=Kalkuta, Indi|first=Roshan|last=Kumar}}</ref> Ajo u zhvillua në Kompleksin Sportiv Patliputra, Kankarbagh nga 1 marsi deri më 4 mars 2012.<ref>[http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/stage-set-for-first-world-cup-womens-kabaddi-championship/969313.html Stage set for first wc women's kabaddi championship] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120711211127/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/stage-set-for-first-world-cup-womens-kabaddi-championship/969313.html |date=11 korrik 2012 }} ibnlive 2 March 2012</ref> [[India]] fitoi kupën e botës duke mundur [[Irani]]n në finale.<ref>[http://tehrantimes.com/sports/96082-iranian-women-second-in-kabbadi-world-cup Hosts India won the World Cup defeating Iran in the finals.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418231444/http://www.tehrantimes.com/sports/96082-iranian-women-second-in-kabbadi-world-cup |date=18 prill 2012 }} Tehran Times, 5 mars 2012</ref> Patna mikpriti gjithashtu shtatë ndeshje të Pro Kabaddi League me skuadrën e saj Patna Pirates në Kompleksin Sportiv Patliputra.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-Pirates-to-play-in-pro-kabaddi-league/articleshow/36226949.cms|title=Patna Pirates to play in pro-kabaddi league|publisher=The Times of India|author=Jai Narain Pandey|date=8 qershor 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Komplekse të tjera të famshme sportive të Patnës janë Stadiumi i Policisë Ushtarake të Biharit Mithilesh,<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/BMP-stadium-to-have-synthetic-track/articleshow/18393173.cms|title=BMP stadium to have synthetic track – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=8 shkurt 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref> Stadiumi i mbyllur i Zonës së Hekurudhave Lindoro-Qendrore në Digha.<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/ECR-GM-opens-indoor-stadium-at-Digha/articleshow/45709662.cms|title=ECR GM opens indoor stadium at Digha, Patna – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=16 janar 2016}}</ref> etc. <gallery class="center" widths="240px" heights="200px"> File:Cricket (2305682483).jpg|Një lojë kriketi në vijim File:Kankarbagh Indoor Stadium.png|Stadiumi i mbyllur Kankarbagh në Kompleksin Sportiv Pataliputra gjatë ndeshjeje të Pro Kabaddi League </gallery> ==Media== Fillimi i shekullit të XX u shënua nga një numër publikimesh të reja. Një revistë mujore e quajtur ''Bharat Ratna'' nisi nga Patna në 1901. Ajo u ndoq nga ''Ksahtriya Hitaishi'', ''Aryavarta'' nga Danapur-i në Patna, ''Udyoga'' dhe ''Chaitanya Chandrika''.<ref>''Bihar ki Sahityik Pragati'', Bihar Hindi Sahitya Sammelan, Patna 1956, fq. 73</ref> ''Udyog'' u botua nga Vijyaanand Tripathy, një poet i famshëm i kohës dhe ''Chaitanya Chandrika'' nga Krishna Chaitanya Goswami, një figurë letrare e asaj kohe. Veprimtaria letrare nuk u kufizua vetëm në Patna por në shumë distrikte të Biharit.<ref name="journalism">Ahmad Qeyamuddin: ''Patna Through the ages: Glimpses of History, Society and Economy, Commonwealth Publishers'', New Delhi, 1988</ref><ref>''Jayanti Smarak Granth''; fq. 583–5</ref> Magahi Parishad, i krijuar në vitin 1952, i hapi rrugë gazetarisë magadhi në Bihar. Ai fillo gazetën mujore, ''Magadhi'', që më vonë u riemërtua ''Bihan''.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ&pg=PA550&lpg=PA550&dq=Magahi+Parishad,+established+in+Patna+in+1952&source=bl&ots=u1oTuHzFqA&sig=0IKIP7JtyTcWKQKkMMWFDw2rS6k&hl=en&sa=X&ei=sjJIU-yEOu2tiQe9nIDoCg&ved=0CDgQ6AEwAw|title=Indo-Aryan Languages|date=26 korrik 2007|accessdate=11 prill 2014}}</ref> Shumë agjenci mediatike kombëtare, duke përfshirë Press Trust of India dhe zyrar rajonale të Doordarshan e kanë qendrën në qytet.<ref>{{cite web|url=http://www.prdbihar.in/media.htm|title=Information and Public Relation Department-Bihar|publisher=Prdbihar.in|accessdate=11 prill 2014|archive-date=7 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207062741/http://www.prdbihar.in/media.htm|url-status=dead}}</ref> The Times of India, Hindustan Times, The Economic Times dhe The Telegraph janë katër gazetat e përditshme kryesore në anglisht që kanë botime të Patnës. The Hindu, The Pioneer dhe The Indian Express,<ref name="go4patna1">{{cite web|url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/patna-important-information/34-cityimportant-information-cityimportant-information/164-newspapers-in-patna|title=Newspapers in Patna|publisher=Go4patna.com|accessdate=11 prill 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144714/http://www.go4patna.com/index.php/patna/patna-important-information/34-cityimportant-information-cityimportant-information/164-newspapers-in-patna|url-status=dead}}</ref> megjithëse jo të printuara në qytet, janë gazeta të përdithsme të tjera në anglisht të disponueshme në qytet. Gazetar e qytetit në hindi përfshijnë Hindustan Dainik, Dainik Jagran, Dainik Bhaskar,<ref>{{cite web|last=Saha|first=Ananya|url=http://www.campaignindia.in/Article/370317,dainik-bhaskar-enters-bihar-with-edition-in-under-penetrated-patna.aspx|title=Dainik Bhaskar enters Bihar with edition in under-penetrated Patna&nbsp;— News&nbsp;— Media&nbsp;— Campaign India|publisher=Campaignindia.in|date=23 janar 2014|accessdate=11 prill 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413140951/http://www.campaignindia.in/Article/370317,dainik-bhaskar-enters-bihar-with-edition-in-under-penetrated-patna.aspx|url-status=dead}}</ref> Prabhat Khabar, Aaj dhe Rashtriya Sahara<ref name="go4patna1"/>&nbsp;– të gjitha këto gazeta kanë edicione nga Patna. Ka gjithashtu gazeta në urdu si Qomi Tanzim dhe Farooqi Tanzeem të publikuara në Patna.<ref name="go4patna1"/> Gjendet edhe gazeta tabloide Inext e përzier hindi dhe anglisht.<ref>{{cite web|url=http://www.biharplus.in/news/bihar-events/inext-bike-athon-bicycle-marathon-in-patna-on-1st-december-2013/|title=inext bike athon bicycle marathon in patna on 1st december 2013 &#124; Biharplus|publisher=Biharplus.in|accessdate=11 prill 2014|archive-date=20 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320104631/http://www.biharplus.in/news/bihar-events/inext-bike-athon-bicycle-marathon-in-patna-on-1st-december-2013/|url-status=dead}}</ref> Patna shërbehet gjithashtu nga mjaft stacione radiofonike AM dhe FM, duke përfshirë shtetëroren All India Radio Vividh Bharati dhe kanalet private si Radio Mirchi,<ref>{{cite web|date=21 janar 2006|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-01-21/news/27448723_1_entertainment-network-india-radio-mirchi-radio-mirchi|title=Radio Mirchi bags Patna in FM Radio Phase II&nbsp;— Economic Times|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|accessdate=11 prill 2014|archive-date=11 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140511180505/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-01-21/news/27448723_1_entertainment-network-india-radio-mirchi-radio-mirchi|url-status=dead}}</ref> FM 105 etj. All India Radio, Patna (zyrtarisht Akashvani Patna Kendra) u krijua në vitin 1948.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/50-not-out-delight-in-Patna-AIR/articleshow/5389830.cms|title=50 not out, delight in Patna AIR|publisher=The Times of India|date=29 dhjetor 2009|accessdate=12 prill 2014}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Pataliputra]] * [[Nalanda]] * [[Gaya, Indi]] * [[Bodh Gaya]] * [[Agra]] * [[Varanasi]] ==Shënime== <references group="shënimi"/> == Referime == {{Reflist|30em}} ==Bibliografia== * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9dMEQZqSJAgC|title=The Son of Man: Saoshyant|author=George Barclay, Jr.|date=27 tetor 2010|accessdate=4 dhjetor 2013}} * A. L. Basham: ''The Wonder that was India''; Picador, 2004 * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wUeqQ2buQ80C|title=Merchants, Politics, and Society in Early Modern India: Bihar, 1733–1820|author=Kumkum Chatterjee|publisher=Brill|year=1996|isbn=978-90-04-10303-0|accessdate=5 dhjetor 2013}} * Peter J. Claus, Sarah Diamond & Margaret Ann Mills: South Asian folklore: an encyclopedia: Afghanistan, Bangladesh, India; Routledge, 2003 * Jain Dhanesh & George Cardona: ''The Indo-Aryan Languages'' * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a4cFtJv3CsQC|title=International Aid and Private Schools for the Poor: Smiles, Miracles and Markets|publisher=Edward Elgar Publishing|author=Pauline Dixon|year=2013|isbn=9781781953457}} * Faxian: [http://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm Pataliputra] Record of Buddhistic Kingdoms, përkthyer në anglisht nga James Legge. * {{cite book|author1=Kory Goldberg|author2=Michelle Dcary|title=Along the Path&nbsp;— The Meditator's Companion to the Buddha's Land|url=https://books.google.com/books?id=rWhGU_fPycoC|accessdate=6 prill 2012|date=9 nëntor 2009|publisher=Pariyatti|isbn=978-1-928706-56-4}} * {{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1-last=James|editor1-first=J. F. W.|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4hgtAQAAMAAJ|title=A Dictionary, Practical, Theoretical, and Historical, of Commerce and ...|author=John Ramsay McCulloch|publisher=Longman, Orme, Broën, Green, and Longmans|accessdate=4 dhjetor 2013}} * {{cite book|url=http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|author=Megasthenes|title=Indika|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621065424/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|archivedate=21 qershor 2008|accessdate=24 shkurt 2011|url-status=dead}} * {{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1=J. F. W. James|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a-QaOP5nK-MC|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|publisher=Concept Publishing Company|year=1924|author=L.S.S. O`malley|isbn=9788172681210|accessdate=5 dhjetor 2013}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Ljdiy2JiN78C|title=The Great Compassion: Buddhism and Animal Rights|publisher=Lantern Books|year=2004|author=Norm Phelps|isbn=9781590560693}} * Ahmad Qeyamuddin: ''Patna Through the ages: Glimpses of History, Society and Economy, Commonwealth Publishers'', New Delhi, 1988 * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cf-cI_yfVfYC|title=Agrarian Movements and Congress Politics in Bihar|author=Kaushal Kishore Sharma|publisher=Anamika Prakashan|year=1989|accessdate=5 dhjetor 2013}} * {{cite book|url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=3|editor=Sir William Smith|year=1870|publisher=Little, Brown|location=Boston|accessdate=25 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018045710/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|archivedate=18 tetor 2007|url-status=dead}} * {{cite journal|url=http://www.akademiai.com/content/v030m51183431158/|title=Did the Indo-Greeks occupy Pataliputra?|author=Gyula Wojtilla|pages=495–504|year=2000|volume=40|journal=Acta Antiqua|publisher=Akadémiai Kiadó|doi=10.1556/AAnt.40.2000.1-4.46|issn=0044-5975}}{{Lidhje e thyer}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=D5lQutvzAp4C|title=Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Gangetic Bihar|accessdate=15 tetor 2009|isbn=978-0-520-21100-1|last=Yang|first=Anand A.|year=1998}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eIa6tqdgNbAC|title=Diamond Social Science|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173353918}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ|title=Indo-Aryan Languages|date=26 korrik 2007|accessdate=11 prill 2014}} * {{cite book|url=http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|title=Bihar's annual tourist statistics report, January, 2005 to December,2005|author=Market Pulse|publisher=Market Research Division, Government of India|accessdate=26 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222105539/http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|archivedate=22 dhjetor 2010|url-status=dead}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Patna}} *[https://web.archive.org/web/20100416105758/http://www.patna.nic.in/ Official website of Patna district] *[http://www.pmcbihar.in Official website of the Municipal Corporation of Patna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108165224/http://patnanagarnigam.in/ |date=8 janar 2020 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] 0j9awsiimnpqvaptee75lho4ikwz5xo 3010640 3010611 2026-07-18T15:16:49Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010640 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Patna | native_name = पटना |Gjuha vendase =hi | settlement_type = Qytet metropolitan | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri i | image_seal = | seal_link = Stema e | seal_size = | image_skyline = Patna Montage 2014.jpg | image_caption = Në kah të kundërt me akrepat e orës nga lartë: jug-perëndimi i Gandhi Maidan Marg; Stupa e Parkut Buda Smriti; pamje pranë Biscomaun Bhawan; Muzeu i Patnas; Statuja e Mahatma Gandit në Gandhi Maidan; Mbikalimi Mithapur dhe lumi Gang. <!--Administrimi territorial--> |Shteti = India |Shteti federal = Bihar |Rajoni = Magadha |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = Patna |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 99.45 |Sipërfaqja urbane =135.79 |Sipërfaqja metropolitane = 234.70 (2001)<ref group="shënimi">Metropoli përfshin zonën PRDA, Hajipur-in dhe Sonepurin, sipas Master Planit të Patnas (2031), të aprovuar nga Qeveria e Biharit më 27 tetor 2016. Projekti i master planit të zonës metropolitane të Patnas propozon që Rajoni Metropolitan i Patnas të përfshijë Bihta-n, Danapur-in, Khagaul-in, Daniyawan-in, Danaura-n, Fatuha-n, Khusrupur-in, Maner-in, Masaurhi-n, Naubatpur-in, Phulwari Sharif-in, Punpun-in dhe blloqet Sampatchak të distriktit të Patnas, zonat e Vaishalit dhe distrikteve Saran janë përjashtuar.</ref><ref name="area">{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf|title=CDP Patna|publisher=PATNA&nbsp;— Urban Development Department|work=Infrastructure Professionals Enterprise (P) Ltd, C – 2, Green Park Extension, New Delhi&nbsp;– 110016, INDIA.|date=korrik 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072731/http://www.urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf|archive-date=4 mars 2016|accessdate=28 tetor 2016|pages=20, 21 (area) 52 (metropolis), 31 (geography)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-Patna-master-plan-paves-way-for-big-bulidings-new-airport/articleshow/55100844.cms|title=Bihar Cabinet OKs Patna master plan, paves way for big bulidings, new airport|publisher=Economics Times|date=15 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807182141/http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/home-still-a-dream-sans-nod-to-map-in-patna/47294944|archive-date=7 gusht 2016|accessdate=28 tetor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf|title=Master Plan for Patna, 2031.|publisher=Urban Development & Housing Department, Govt. of Bihar|work=Center for Environmental Planning and Technology|date=13 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609180331/http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf|archive-date=9 qershor 2016|accessdate=28 tetor 2016}}</ref> |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total = 1 683 200<ref name="UA1Lakhandabove">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|format=PDF|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 mars 2012}}</ref> | population_total_viti =2011 |Dendësia = 16 925 |Zona urbane = 2 046 652 |Zona metropolitane = 2 231 554 <!-- Të dhëna--> |Lartësia = 53<ref>{{cite web|url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|title=CPRS Patna About Us|publisher=CRPS|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm|archive-date=5 mars 2016|accessdate=28 tetor 2016}}</ref> | population_demonym = Patnaitë | established_date = |Zona Kohore = +5:30 |Ora Verore = | postal_code = 800 XXX |Prefiksi = +91-612 | registration_plate = BR 01 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = Afzal Imam |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = {{URL|patna.bih.nic.in}}<br>{{url|patnanagarnigam.in}}<br>{{URL|www.paliganjtimes.com}} |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = 25.6 |gjatësia = 85.1 }} '''Patna''' është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i shtetit të [[Bihari]]t në Indi. Patna është qyteti i dytë më i madh në Indinë Lindore pas [[Kalkuta|Kalkutës]]. Në vitin 2011 ajo kishte një popullsi prej 1.68 milionë banorësh, duke e bërë atë qytetin e 19-të më të madh në Indi. Me mbi 2 milionë banorë, aglomerati i saj urban është aglomerati i 18-të më i madh në Indi. Patna është edhe vend-ndodhja e Gjykatës së Lartë të Patnas. Është një nga vendet më të vjetra të banura në mënyrë të vazhduar në botë.<ref>{{cite web|url=http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD|title=Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BC to 1988AD|access-date=17 mars 2017|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080211233018/http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD}}</ref> Patna u themelua në vitin 490 p.e.s. nga mbreti i Magadhas. Patna e lashtë, e njohur si [[Pataliputra]], ishte kryeqyteti i Mbretërisë Magadha nën Dinastinë Haryanka, Dinastinë Nanda, Dinastinë Mauryane, Dinastinë Shunga, Dinastinë Gupta dhe atë Pala. [[Pataliputra]] ishte qendër e mësimit dhe arteve të bukura. Pataliputra ishte vend i astrologëve dhe studiuesve duke përfshirë Aryabhata-n, Panini-n, Vatsyayana-n, Chanakya-n dhe Kalidasa-n.<ref>{{cite web|title=Patna Tour|url=http://www.cultureholidays.com/patna/|publisher=cultureholidays.com|accessdate=28 gusht 2016|archive-date=4 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404022210/http://cultureholidays.com/patna/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Ancient Patliputra|url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/history-of-patna-ancient-pataliputra|publisher=go4patna.com|accessdate=28 gusht 2016|archive-date=18 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018235151/http://go4patna.com/index.php/patna/history-of-patna-ancient-pataliputra|url-status=dead}}</ref> Popullsia e saj gjatë Periudhës Mauryane (rreth vitit 300 p.e.s.) ishte rreth 400 000 banorë.<ref>{{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1-last=James|editor1-first=J. F. W.|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|page=23|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}}</ref> Patna shërbeu si seli pushteti, qendër politike dhe kulturore e nënkontinentit Indian gjatë Perandorisë Mauryane dhe Gupta. Me rënien e Perandorisë Gupta, Patna e humbi lavdinë e saj. Ajo u rigjallërua përsëri në shekullin e XVII nga britanikët si një qendër e tregtisë ndërkombëtare. Duke pasuar ndarjen e presidencës së Bengalit në vitin 1912, Patna u bë kryeqyteti i provincës së Biharit dhe Orissa-s.<ref>{{cite web|title=History of Patna|url=http://www.brandbharat.com/english/bihar/districts/patna/history.html|publisher=BrandBharat.com}}</ref> Qyteti modern i Patnas është i vendosur në bregun jugor të lumit Gang.<ref>{{cite web|url=http://www.brandbharat.com/english/bihar/districts/patna/patna.html|title=Patna: the capital of Bihar State, Patna District|publisher=Brandbharat.com|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> Qyteti shtrihet midis lumenjve Sone, Gandak dhe Punpun. Qyteti është afërsisht 35 km i gjatë dhe 16-18 km i gjerë. Në qershor 2009, Banka Botërore e renditi Patnan të dytin në Indi (pas Delhit) për lehtësinë e të nisurit të biznesit.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Business/New-Delhi-Patna-best-cities-to-start-business-World-Bank/articleshow/4720294.cms|title=New Delhi, Patna best cities to start business: World Bank|agency=PTI|newspaper=The Times of India|publisher=The Times of India|date=30 qershor 2009|accessdate=24 shkurt 2011}}</ref> Bazuar në vitin 2015, prodhimi i brendshëm bruto për banor i Patnas ishte 106 000 rupi (1581 dollarë$).<ref>{{cite web|url=http://www.numbeo.com/property-investment/city_result.jsp?country=India&city=Patna|title=Property Prices in Patna|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> Sipas shifrave të rritjes mesatare vjetore, Patna është qyteti i 21-të me rritjen më të shpejtë në botë dhe qyteti i 5-të me rritjen më të shpejtë në Indi sipas një studimi nga ‘City Mayors' Foundation’. Patna regjistroi një rritje mesatare vjetore prej 3.72% gjatë viteve 2006–2010.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=Fastest growing cities and urban areas (1 to 100)|publisher=Citymayors.com|accessdate=4 mars 2012}}</ref> Patna ka gjithashtu nivelin më të ulët të popullsisë në baraka se çdo qytet tjetër në Indi.<ref>{{cite web|title=Some 108 million people live in India's largest cities|url=http://www.citymayors.com/gratis/indian_cities.html|publisher=Citymayors.com|accessdate=27 gusht 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=The fastest growing cities in India|url=http://m.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-the-fastest-growing-cities-in-india/20111117.htm?sc_cid=fbshare|publisher=Rediff.com|date=17 nëntor 2011|accessdate=27 gusht 2016}}</ref> Qendrat e pelegrinazhit budist, hindu dhe Xhainist [[Vaishali]], [[Rajgiri]], [[Nalanda]], [[Bodh Gaya]] and Pawapuri ndodhen në afërsi të qytetit të Patnas, që është një qytet i shenjtë për sikistët si qyteti i gurusë së dhjetë sikist, Guru Gobind Singh, që lindi këtu.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|title=Gurdwara-gears-up-for-Guru's-jayanti,Kumod Verma, TNN, 30 December 2001|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=30 dhjetor 2001|accessdate=4 mars 2012|archive-date=6 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106231040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|url-status=dead}}</ref> ==Etimologjia== Emri i këtij qyteti ka ndryshuar përgjatë kohës. Një nga qytetet më të vjetra në Indi, ka mjaft teori në lidhje me origjinën e emrit modern Patna (Devanagari:पटना; Gurmukhi:ਪਟਨਾ) Qyteti është njohur me emra të ndryshëm përgjatë më shumë se 2 000 vjetëve të ekzistencës së tij– Pataligrama, [[Pataliputra]], Kusumapura, Kusumdhwaja Pushpapuram, Padmavathi, Azimabad dhe emri i sotëm Patna.<ref name="nichist">{{cite web|title=History of Patna|url=http://patna.bih.nic.in/District/history.htm|work=National Informatics Centre|publisher=Government of Bihar|date=10 janar 2002|accessdate=5 mars 2011|archive-date=13 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413050240/http://patna.bih.nic.in/District/history.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fossendeliv.com/miscellanea/article_224513.php|title=STORY OF PATNA|publisher=fossendeliv.com|accessdate=17 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217191438/http://fossendeliv.com/miscellanea/article_224513.php|url-status=dead}}</ref> Vendi është përmendur nga përshkrimet e udhëtarit kinez Faxian si Pa-lin-fou.<ref name="pcrc"/> Etimologjikisht ka rrjedhur nga ''Patan'' (Devanagari: पIतन), ermi i perëndeshës hindu, Patan Devi.<ref name="pcrc">{{cite web|url=http://www.hindubooks.org/temples/bihar/patandevi/index.htm|title=Patan Devi|work=Hindubooks.org|publisher=Dharma Universe|author=Choudhoury, P. C. Roy|accessdate=24 shkurt 2011|archive-date=15 shkurt 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110215114659/http://www.hindubooks.org/temples/bihar/patandevi/index.htm|url-status=dead}}</ref> Tempulli i Patan Devit është i vendosur akoma në Patnan e vjetër pranë Gulzarbagh Mandi-t bashkë me TempulliN e Patan Devit afër Takht Sri Patna Sahib-it në qytetin e Patnas. Shumë besojnë se rrjedh nga emri i Patli-t, një varietet peme që gjendej me tepri në qytetin historik,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-losing-floral-wealth-to-concrete-jungle/articleshow/44818169.cms|title=Patna losing floral wealth to concrete jungle|publisher=The Times of India|date=15 tetor 2014|accessdate=17 shkurt 2015}}</ref> që shihet edhe një logon turistike të shtetit të Biharit.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150118/jsp/bihar/story_8940.jsp#.VONlluaUdH4|title=Take a walk down heritage lane&nbsp;— Govt initiative to create awareness about rich history next Sunday|publisher=The Telegraph|date=18 janar 2015|accessdate=17 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217200943/http://www.telegraphindia.com/1150118/jsp/bihar/story_8940.jsp#.VONlluaUdH4|url-status=dead}}</ref> Sipas legjendës origjina e emrit të Patnas i atribuohet mbretit mitologjik Putraka që e krijoi Patnan në mënyrë magjike për mbretëreshën e tij Patali, që do të thotë "Oroxylum indicum", që i dha emri e lashtë Pataligrama. Thuhet se në nder të të parëlindurit të mbretëreshës, qyteti u emërtua Pataliputra. ''Grama'' është fjala sanskrite për fshat, ndërsa ''putra'' do të thotë djal, bir.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130121/jsp/bihar/story_16464467.jsp#.VONsCOaUdH4|title=Time travel in light & sound show&nbsp;— Patna Museum plans programme on the lines of Red Fort in Delhi|publisher=The Telegraph|date=21 janar 2013|accessdate=17 shkurt 2015|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217190007/http://www.telegraphindia.com/1130121/jsp/bihar/story_16464467.jsp#.VONsCOaUdH4|url-status=dead}}</ref> Sipas legjendës tregohet se Buda i Smerald u krijua në Patna (atëherë [[Pataliputra]]) nga Nagasena në vitin 43 p.e.s.<ref>{{cite web|url=http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?read=129|title=The Emerald Buddha|author=Fyfe, Ryan|publisher=Eslteachersboard.com|accessdate=1 shkurt 2010|archive-date=1 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701235145/http://www.eslteachersboard.com/cgi-bin/asia/index.pl?read=129|url-status=dead}}</ref> ==Historia== ===Periudha e lashtë=== Patna mori rëndësi dhe zhvillim rreth vitit 490 p.e.s.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141228/jsp/calcutta/story_19263953.jsp#.VeQUOCWqqkp|title=History in mint condition|access-date=17 mars 2017|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924160433/http://www.telegraphindia.com/1141228/jsp/calcutta/story_19263953.jsp#.VeQUOCWqqkp|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/LCNhWGd3SjS5P1eAV5nogP/Foreign-diplomats-line-up-for-Bihar-elections.html|title=Foreign diplomats line up for Bihar elections}}</ref> pasi Ajatashatru, mbreti i Magadhas, donte ta zhvendoste kryeqytetin e tij nga Rajagrha kodrinore ([[Rajgiri]] i sotëm) në një vend të vendosur në mënyrë strategjike për të luftuar më mirë klanin Licchavi të qytetit të [[Vaishali]]t.<ref name="Attractions, history of Patna">{{cite web|url=http://www.gangescruises.com/patna.htm|title=Attractions, history of Patna|publisher=Ganges Cruises|accessdate=4 dhjetor 2013|archive-date=12 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112013206/http://www.gangescruises.com/patna.htm|url-status=dead}}</ref> Ai e zgjodhi sitin në bregun e Gangut dhe zonën e fortifikuar. Gautama Buda udhëtoi përmes këtij vendi në vitin e fundit të jetës së tij. Ai profetizoi një të ardhme të madhe për këtë vend, edhe pse parashikoi rrënimin e tij për shkak të përmbytjeve, zjarrit dhe armiqësive.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9dMEQZqSJAgC&pg=PA211&lpg=PA211&dq=gautama+buddha+passed+patna&source=bl&ots=KNDsPJtwaP&sig=Kl3u0yNpInh6qAobVXnfl0MllpI&hl=en&sa=X&ei=U3efUuCYDYaTrgfX_YHgDg&ved=0CEsQ6AEwBA#v=onepage&q=gautama%20buddha%20passed%20patna&f=false|title=The Son of Man: Saoshyant&nbsp;— George Barclay, Jr. – Google Books|date=27 tetor 2010|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> ===Perandoria Maurjane=== [[File:Statue of Matrikas found near Agam Kuan, Patna, 1895.jpg|thumb|Statujë e matrikave, e gjetur afër Agam Kuan-it, ndërtuar nga Ashoka]] Megasthenes-i, historiani dhe indo-grek dhe ambasadori i oborrit të Chandragupta Maurjas, dha një nga përshkrimet më të hershme të qytetit. Ai shkroi se qyteti ishte i vendosur në pikëtakimin e lumenjve ''Gang'' dhe ''Arennovoas'' (Sonabhadra&nbsp;— Hiranyawah) dhe ishte 14 km i gjatë dhe 2.82 km i gjerë.<ref name="edu">{{cite book|url=http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|author=Megasthenes|title=Indika|chapter=Of the city Pataliputra Indika, Book II, Frag. XXV, Strab. XV. i. 35–36,--p. 702. Frag XXVI.Arr. Ind. 10. ''Of Pataliputra''|quote=... qyteti më i madh në Indi është ai që quhet Palimbothra, në zotërimet e prasianëve, ku bashkohen rrjedhat e Erannoboas dhe Gangut,—Gangu është më i madhi i të gjithë lumenjve, ndërsa Erannoboas-i ndoshta është lumi i tretë më i madh në Indian, megjithëse më i madh se lumenjtë më të mëdhenj diku tjetër; por është më i vogël se Gangu, ku ai derdhet. Megasthenes-i na informon se ky qytet shtrihej në zonat e banuara në një gjatësi ekstreme në çdo skaj prej tetëdhjetë stadesh dhe se gjerësia e tij ishte pesëmbëdhjetë stade, dhe se një hendek e rrethonte atë në të gjithë perimetrin, që ishte rreth 183 m i gjerë dhe tridhjetë kubite i thellë, dhe se muri ishte i kurorëzuar me 570 kulla dhe kishte 64 porta|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621065424/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|archivedate=21 qershor 2008|accessdate=24 shkurt 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=3|page=704|editor=Sir William Smith|year=1870|publisher=Little, Brown|location=Boston|accessdate=25 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018045710/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|archivedate=18 tetor 2007|url-status=dead}}</ref> Megasthenes-i, ambasadori grek në Indi, e përshkruan qytetin si më të madhin në tokë gjatë kulmit të tij.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south.shtml|title=History&nbsp;— Ancient History in depth: The Story of India: South India|publisher=BBC|date=5 nëntor 2009|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Dinastia Shunga në fund mori kontrollin e Pataliputras dhe sundoi për pothuaj 100 vjet. Ajo u pasua nga Dinastia Kanva dhe në fund nga ajo Gupta.<ref>{{cite journal|url=http://www.akademiai.com/content/v030m51183431158/|title=Did the Indo-Greeks occupy Pataliputra?|author=Gyula Wojtilla|pages=495–504|year=2000|volume=40|journal=Acta Antiqua|publisher=Akadémiai Kiadó|doi=10.1556/AAnt.40.2000.1-4.46|issn=0044-5975}}{{Lidhje e thyer}}</ref> Një numër udhëtarësh kinezë erdhën në Indi në kërkim të diturisë dhe regjistruan vëzhgimet e tyre rreth [[Pataliputra]]s në udhëpërshkrimet e tyre. Një përshkrim i till i famshëm u regjistrua nga udhëtari budist kinez Fa Hsien ose Faxian, që e vizitoi Indinë midis viteve 399 dhe 414 të e.s. dhe qëndroi aty për shumë muaj duke përkthyer tekste budiste.<ref>[http://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm Pataliputra] Record of Buddhistic Kingdoms by Fa Hein, tr. by James Legge, Chapter XXVII.</ref> <gallery class=center widths="296px" heights="220px"> Image:Magadha.GIF|Pataliputra si kryeqytet i Mbretërisë Magadha. Image:Maurya empire in 265 BCE.jpg|Pataliputra si kryeqytet i Perandorisë Maurjane, në shtrirjen më të madhe nën Ashokan. Image:SungaEmpireMap.jpg|Pataliputra si kryeqytet i Perandorisë Shunga, në shtrirjen më të madhe rreth vitit 185 p.e.s. File:Gupta Empire 320 - 600 ad.PNG| Pataliputra si kryeqytet i Perandorisë Gupta, afërsisht në shtrirjen e saj më të madhe. </gallery> === Perandoritë Gupta dhe Mogule === [[File:Main street of Patna, 1814-15.jpg|thumb|327px|Rruga kryesore e Patnas, 1814–15.]] [[File:City of Patna, on the River Ganges, 19th century.jpg|left|327px|thumb|Qyteti i Patnas, në lumin Gang, pikturë e shëkullit të XIX]] Në vitet që pasuan, shumë dinasti e sunduan nënkontinentin indian nga qyteti, duke përfshirë Dinastinë Gupta dhe mbretërit Pala. Me shpërbërjen e Perandorisë Gupta, Patna kaloi përmes kohësh të turbullta. Bakhtiar Khilji e pushtoi Biharin në shekullin e XII dhe shkatërroi shumë qendra të lashta mësimi dhe Patna e humbi prestigjin e saj si qendër kulturore e Indisë.<ref>{{cito web|url=http://www.ncap.res.in/VLS/Publications/5_Baghakole.pdf|title=BAGHAKOLE – NCAP|publisher=ncap.res.in|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=9 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509172207/http://www.ncap.res.in/VLS/Publications/5_Baghakole.pdf|url-status=dead}}</ref> Guru Gobind Singh-u (22 dhjetor 1666&nbsp;– 7 tetor 1708), guruja i dhjetë sikist, lindi në Patna si Gobind Rai i Guru Teg Bahadur-it, gurusë së nëntë sikist, dhe gruas së tij Mata Gujri. Vendlindja e tij, Patna Sahib, është një nga sitet më të shenjta të pelegrinazhit për sikistët.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|work=The Times of India|title=Gurdwara gears up for Guru's jayanti|date=30 dhjetor 2001|access-date=17 mars 2017|archive-date=6 nëntor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111106231040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-12-30/patna/27246437_1_patna-saheb-guru-gobind-tenth-guru|url-status=dead}}</ref> Periudha Mogule qe një periudhë e administrimi provincial nga Delhi të pavënë re.<ref name="hoparoundindia1">{{cite web|url=http://www.hoparoundindia.com/bihar/history-of-patna.aspx|title=History of Patna City Bihar Origin-Background-Significance|publisher=Hoparoundindia.com|accessdate=4 dhjetor 2013|archive-date=5 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105045429/http://www.hoparoundindia.com/bihar/history-of-patna.aspx|url-status=dead}}</ref> Periudha më e shquar gjatë mesjetës ishte nën perandorinë Pathan, Sher Shah Suri, që e rigjallëroi Patnan në mesin e shekullit të XVI. Ai ndërtoi një fortesë dhe themeloi një qytet në brigjet e Gangut. Fortesa e Sher Shah Surit në Patna nuk ekziston më, megjithatë ekziston akoma xhamia e Sher Shah Surit, e ndërtuar në stilin arkitekturor afgan. Perandori mogul [[Akbar]] e arriti Patnan në vitin 1574 për të shtypur kreun rebel afgan Daud Khan. Një nga navaratnat e oborrit të [[Akbar]]it, historian i i tij zyrtar dhe autori i "Ain-i-Akbari-t", Abu'l-Fazl ibn Mubarak i referohet Patnas si një qendër e lulëzuar për industritë e letrës, gurit dhe qelqit. Ai i referohet edhe cilësisë së lartë të varieteteve të shumta të orizit të rritur në Patna, i famshëm në Evropë si Orizi i Patnas.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4hgtAQAAMAAJ&pg=PA985&lpg=PA985&dq=Patna+rice+in+Europe&source=bl&ots=I3d7sDaylK&sig=Df3Wc9XcnKtWY4mItd84fPRLb0g&hl=en&sa=X&ei=FHyfUqd5iZGsB-zPgKAO&ved=0CI0BEOgBMAk#v=onepage&q=Patna%20rice%20in%20Europe&f=false|title=A Dictionary, Practical, Theoretical, and Historical, of Commerce and ...|author=John Ramsay McCulloch|publisher=Longman, Orme, Broën, Green, and Longmans|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> Nga viti 1620, qyteti i Patnas u përshkrua si "qyteti kryesor i të gjithtë Bengalit<ref name="Attractions, history of Patna"/><ref name="google1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wUeqQ2buQ80C&pg=PA15&lpg=PA15&dq=By+1620,+the+city+of+Patna+was&source=bl&ots=C4qQ-Y_91k&sig=z2bUvnX1agWoEvKYHtkE62wqTBg&hl=en&sa=X&ei=i3qfUrSRB8qFrQfB_IEo&ved=0CFYQ6AEwBQ#v=onepage&q=By%201620%2C%20the%20city%20of%20Patna%20was&f=false|title=Merchants, Politics, and Society in Early Modern India: Bihar, 1733–1820 – Kumkum Chatterjee&nbsp;|publisher=Brill|year=1996|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref> në Indinë veriore, "Qyteti më i madh dhe më i famshëm për tregti në Bengal".<ref>{{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1=J. F. W. James|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|page=36|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}}</ref> Kjo ishte para themelimit të qytetit të [[Kalkuta|Kalkutës]]. Perandori mogul Aurangzeb pranoi kërkesën e nipit të tij të parapëlqyer, princit Muhammad Azim, për ta riemërtuar Patna si Azimabad, në 1704 ndërsa Azimi ishte në Patna si subedar. Patna ose Azimabadi sipas Phllip Mason në librin "The Men Who Ruled India", përjetoi disa veprimtari të dhunshme. Megjithatë, gjatë kësaj periudhe shumë pak ndryshoi përveç emrit. Me rënien e Perandorisë Mogule, Patna kaloi në duart e Nawab-ëve të Bengalit, që vunë taksa të rënda mbi popullsinë por lejuan të lulëzonte si një qendër tregtare. Banesat e Maharaxhait të Tekari Raj-it mbizotëronin bregun e lumit të Patnas në vitet 1811–12.<ref>{{cite book|first=Kumkum|last=Chatterjee|title=Merchants, Politics and Society in Early Modern India: Bihar: 1730 – 1820|publisher=BRILL|year=1996|isbn=978-90-04-10303-0|page=273}}</ref> ===Perandoria Britanike=== Gjatë shekullit të XVII, Patna u bë një qendër e tregtisë ndërkombëtare.<ref name="google1"/> Në 1620, East India Company krijoi një fabrikë në Patna për tregtimin e basmës dhe mëndafshit. Shpejt u bë një qendër tregtare për nitratin e potasit. Francois Bernier, te ''Travels in the Mogul Empire'' (1656–1668), thotë "...një sasi e rëndësishme nitrati potasi importohej nga Patna. Transportohej nëpërmjet Gangut me lehtësi dhe hollandezët dhe anglezët dërgonin ngarkesa të mëdha në shumë pjesë të Indive dhe në Evropë". Kjo tregti inkurajoi evropianët e tjerë, kryesisht francezët, danezët, hollandezët dhe portugezët, të konkuronin në biznesin fitimprurës. Peter Mundy, që shkroi në 1632, e përshkruan Patnan si "tregu më i madh i rajonit lindor".<ref name="hoparoundindia1"/> Pas betejës vendimtare të Buxar-it në 1764, sipas traktatit të Allahabadit, East India Company iu dha e drejta të mblidhte taksat e ishte provincës mogule nga perandori mogul. Patna u aneksua nga kompania në 1793 në territorin e saj kur nizamati (suzereniteti mogul) u shfuqizua dhe British East India Company morri kontrollin e provincës Bengal-Bihar. Patna megjithatë vijoi si një qendër tregtare. Në vitin 1912, kur presidenca e Bengalit u nda, Patna u bë kryeqendra e provincës britanike të Biharit dhe [[Orissa]]-s, megjithëse në 1935 [[Orissa]] u bë një entitet i veçuar me kryeqendrën e saj.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=a-QaOP5nK-MC&pg=PA166&lpg=PA166&dq=Bihar+and+Orissa+Province+capital&source=bl&ots=5LV7lg1qE4&sig=tTy7_YLZhHJya1kgejVOnmUjIhg&hl=en&sa=X&ei=PLmgUoruEsGIrQePoICIDQ&ved=0CF4Q6AEwBw#v=onepage&q=Bihar%20and%20Orissa%20Province%20capital&f=false|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|author=L.S.S. O`malley|publisher=Concept Publishing Company|year=1924|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref><ref name="History of Bihar">{{cite web|url=http://gov.bih.nic.in/Profile/history.htm|title=History of Bihar|publisher=Gov.bih.nic.in|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=31 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331063547/http://gov.bih.nic.in/Profile/history.htm|url-status=dead}}</ref> <gallery class=center widths="296px" heights="220px"> File:Sir Charles D'Oyly - Street in Patna - Google Art Project.jpg|Rrugë në Patna, 1825 File:Golghar at Bankipur, near Patna, 1814-15.jpg|Golghar-i në Bankipore, afër Patnas, 1814–15 </gallery> ===Lëvizja e pavarësisë indiane=== Njerëzit nga Patna u përfshinë gjerësisht në lëvizjen për pavarsinë indiane.<ref>{{cite web|url=http://www.go4patna.com/index.php/tourism/in-nations-service|title=In Nation's service|publisher=Go4patna.com|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=13 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213130847/http://www.go4patna.com/index.php/tourism/in-nations-service|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.patnadaily.com/index.php/features/8182-braj-kishore-prasad-the-forgotten-hero-of-bihar.html|title=Braj Kishore Prasad&nbsp;— the Forgotten Hero of Bihar|publisher=PatnaDaily.Com|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=16 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216062117/http://www.patnadaily.com/index.php/features/8182-braj-kishore-prasad-the-forgotten-hero-of-bihar.html|url-status=dead}}</ref> Lëvizjet më të shquara ishin lëvizja Champaran kundër plantacioneve të lullaqit (Indigofera tinctoria) dhe lëvijza e vitit 1942 ‘Quit India’.<ref>{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/feature/feyr98/fe0798/PIBF2907986.html|title=Feature|publisher=Pib.nic.in|accessdate=11 prill 2014}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cf-cI_yfVfYC&pg=PA190&lpg=PA190&dq=patna+in+Champaran+movement&source=bl&ots=VqVJlFR7ik&sig=3gJfoeiuDyQJ2AmbZreb_QFihAE&hl=en&sa=X&ei=2begUvecNYaCrAel84CgCw&ved=0CIcBEOgBMA4#v=onepage&q=patna%20in%20Champaran%20movement&f=false|title=Agrarian Movements and Congress Politics in Bihar|author=Kaushal Kishore Sharma|publisher=Anamika Prakashan|year=1989|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref> Udhëheqësit kombëtar që erdhën nga qyteti përfshijnë Swami Sahajanand Saraswati-n, presidentin e parë të Asamblesë konstituive të Indisë; Dr. Rajendra Prasad-in; ''Bihar Vibhuti-n'' (Anugrah Narayan Sinha); Basawon Singh-un (Sinha); ''Loknayak-un'' (Jayaprakash Narayan) dhe Dr. Sachidanand Singh-un.<ref>{{cite web|date=18 tetor 2012|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-18/india/34554479_1_anna-hazare-corruption-ralegan-siddhi|title=Anna to begin nationwide tour from Patna in January|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=14 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214202826/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-18/india/34554479_1_anna-hazare-corruption-ralegan-siddhi|url-status=dead}}</ref> ===Pas pavarësisë=== Patna mbeti kryeqyteti i Biharit pasi [[India]] fitoi pavarësinë në 1947, edhe pasi Bihari u nda përsëri në vitin 2000, kur u krijua shteti i Xharkandit.<ref name="History of Bihar"/> Më 27 tetor 2013, një seri bombash të koordinuara tronditën qytetin në një grumbullim masiv elektoral për kanditatin për kryeministër të BJP-së Narendra Modi. Nga 300 000 pjesëmarrësit e vlerësuar në grumbullim, u vranë gjashtë persona dhe u plagosën 85 të tjerë në një tetë shpërthime nga terroristët islamikë.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2013/oct/28/patna-bombings-outlawed-islamic-group-blamed|title=Patna bombings: outlawed Islamist group blamed for fatal blasts|publisher=The Guardian|date=28 tetor 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref> Më 3 tetor 2014, 33 persona u vranë dhe 26 u plagosën në një shtypje në rrëmujën e turmës në Gandhi Maidan, gjatë kremtimeve të Vijaya Dashmi-t.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/33-killed-as-bomb-blast-rumour-sparks-stampede-during-Dussehra-celebrations-in-Patna/articleshow/44256019.cms|title=33 killed as bomb blast rumour sparks stampede during Dussehra celebrations in Patna|publisher=The Times of India|date=4 tetor 2014|accessdate=16 janar 2016}}</ref> ==Gjeografia== ===Topografia=== [[File:Patna district.PNG|thumb|left| image_map e distriktit të Patnas]] {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:90%; margin:1em;" |- |+ '''Aglomerati Urban i Patnas''' |- style="background:#dedebb;" ! colspan="2"| '''Juridiksioni''' ! Popullsia |- style="background:#efefcc;" ! Qyteti ! Tipi ! Vlerësimi<br> (2011) |- | '''Patna''' || Korporatë bashkiake|| style="text-align:right;" | 1 684 222 |- | '''Danapuri''' || Nagar Parishad || style="text-align:right;" | 182 429 |- | '''Badalpura''' || Jashtë qytetit|| style="text-align:right;" | 75 |- | Kantoni Dinapur || bord kantoni || style="text-align:right;" | 28 723 |- | '''Khagaul-i''' || Nagar Parishad || style="text-align:right;" | 44 364 |- | '''Nohsa''' || Qytet censusi || style="text-align:right;" | 16 680 |- | '''Kolonia e banimit Pataliputra''' || Qytet censusi || style="text-align:right;" | 3 531 |- | '''Phulwari Sharif''' || Nagar Parishad || style="text-align:right;" | 81 740 |- | '''Saidpura''' || Qytet censusi || style="text-align:right;" | 7 392 |- style="background:#ddd;" | colspan="2" | '''Ag. Ur. i Patnas''' || style="text-align:right;" | 2 049 156 |- style="background:#ccc;" | colspan="2" | Distrikti i Patnas || style="text-align:right;" | 5 838 465 |- | colspan="7" | ''Burimi:<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=Census2011.co.in|accessdate=7 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/district/82-patna.html|title=Patna District: Census 2011 data|publisher=Census2011.co.in|accessdate=8 dhjetor 2015}}</ref>'' |} Patna është e vendosur në bregun jugor të lumit Gang në Indinë Lindore. Sipërfaqja e përgjithshme e Patnas është 136 km<sup>2</sup>. Nga kjo, sipërfaqja bashkiake përbën 99 km<sup>2</sup>, ndërsa sipërfaqja e rrethinave përbën 36 km<sup>2</sup>. Koordinatat e sakta kartografike të Patnas janë {{Coord|25.6|N|85.1|E|display=inline,title}}. Ngritja e saj mesatare është 53 m. Një karakteristikë e veçantë e gjeografisë së Patnas është në pikëtakimin e lumenjve.<ref name="area" /> Një rrip i ngushtë toke disi të lartë rreth 8 kilometra i gjerë përgjatë bregut jugor të Gangut që ka tokë shumë pjellore aluvionale fushore në pjesët e mbetura. Gjatë sundimit britanik, Patna ishte pjesë e presidencës së Bengalit. Pasi distrikti i Nalanda-s u shkëput nga distrikti i Patnas në 1976,<ref name="Statoids">{{cite web|url=http://www.statoids.com/yin.html|title=Districts of India|accessdate=11 tetor 2011|last=Law|first=Gwillim|date=25 shtator 2011|work=Statoids}}</ref> Patna u pastrua nga të gjitha rajonet kodrinore. Është një shtrirje e sheshtë toke aluvionale. Toka në distrikt është tepër pjellore dhe është gati e gjitha e kultivuar e pa mbuluar me pyje. Toka aluvionale kosiderohet ideal për kultivimin e orizit, kallamsheqerit dhe drithra të tjera ushqimore. Sipërfaqja nën kultivim është e mbjellë me dru frutor mangoje dhe korije bambuje. Një fushat përgjatë brigjeve të Gangut, rriten barëra si ammannia, citriculari, hygrophile dhe sesbania. Por palma, palma me daterë dhe pemët e mangos gjenden pranë banesave. Në fshatra larg nga lumenjtë ndonjëherë shihen shtrirje shkurresh. Pemët më të zakonshme janë bel, siris, artocarpus heterophyllus dhe bombax.<ref>{{cite web|url=http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm|title=About District|publisher=Patna.bih.nic.in|date=1 janar 2004|accessdate=17 korrik 2013|archive-date=9 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509090413/http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm|url-status=dead}}</ref> Patna është e veçant në pasjen e katër lumenjve të mëdhenj në afërsi të saj.<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/maps/patna/|title=Patna Maps, Bihar|publisher=Mapsofindia.com|date=29 shtator 2011|accessdate=4 dhjetor 2013}}</ref> Është qyteti më i madh lumor në botë.<ref>{{cite web|url=http://futureofpower.org/wp-content/uploads/2014/04/Patna-Summary-Report.pdf|title=Summary Report of Patna|publisher=future of power|accessdate=2 qershor 2014|archive-date=5 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605052641/http://futureofpower.org/wp-content/uploads/2014/04/Patna-Summary-Report.pdf|url-status=dead}}</ref> Topografia e qytetit të Patnas ka formën e një pjatëze sipas Planit të Zhvillimit të Qytetit të Patnas të pregatitur në vitin 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1160909/jsp/bihar/story_107083.jsp#.V9L7uvB97IU|title=Smart city? That sinkin' feeling Drainage hits tall claims of rain prep}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1151228/jsp/frontpage/story_60759.jsp#.V_k1NOV97IU|title=Patna is a saucer-shaped receptacle bounded by four interlinked rivers that can be trusted to turn turbulent}}</ref> Ura mbi Gang e emërtuar Mahatma Gandi Setu është 5575 m e gjatë dhe është ura më e gjatë lumore në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.thecolorsofindia.com/interesting-facts/infrastructure/longest-river-bridge-in-india.html|title=Longest River Bridge in India&nbsp;— Mahatma Gandhi Setu&nbsp;— Longest River Bridge in World|publisher=Thecolorsofindia.com|accessdate=4 mars 2012}}</ref> Patna ndodhet në Zonën Sizmike Indiane IV, duke treguar prekjen e saj nga tërmetet e fortë, por në historinë e afërt tërmetet nuk kanë qenë të shpeshtë.<ref name="hazardprofile">{{cite web|url=http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|title=Hazard profiles of Indian districts|accessdate=23 gusht 2006|format=PDF|work=National Capacity Building Project in Disaster Management|publisher=UNDP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519100611/http://www.undp.org.in/dmweb/hazardprofile.pdf|archivedate=19 maj 2006}}</ref> Patna ndodhet gjithashtu në zonën e rrezikimit nga përmbytjet dhe ciklonet.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130829/jsp/bihar/story_17285754.jsp#.VmdYT9J97IU|title=Flood fear, after 38 years|publisher=The Telegraph|date=29 gusht 2013|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://inextlive.jagran.com/temperature-changed-in-patna-due-to-cyclone-65768|title=अभी दो बार और आएगा आंधी-तूफान|publisher=inextlive.jagran|date=16 mars 2015|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> ===Klima=== [[File:Monsoon clouds over Priyadarshi Nagar.jpg|thumb|left|Re musoni mbi Priyadarshi Nagar, një pjesë e Kankarbagh-ut – zona rezidenciale e Patnas lindore.]] {{Weather box | location = Patna | source 1 = worldweather.wmo.int<ref>http://worldweather.wmo.int/066/c00534.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170207044150/http://worldweather.wmo.int/066/c00534.htm |date=7 shkurt 2017 }} India Meteorological Department] 8 maj 2015</ref> dhe wetterkontor.de<ref>[http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=in&stat=42492 wetterkontor.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402151654/http://www.wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=in&stat=42492 |date=2 prill 2015 }} 8 maj 2015</ref> | Jan high C = 23 | Feb high C = 26 | Mar high C = 33 | Apr high C = 37 | May high C = 38 | Jun high C = 37 | Jul high C = 33 | Aug high C = 33 | Sep high C = 32 | Oct high C = 32 | Nov high C = 29 | Dec high C = 25 | Jan low C = 9 | Feb low C = 12 | Mar low C = 17 | Apr low C = 22 | May low C = 25 | Jun low C = 27 | Jul low C = 26 | Aug low C = 26 | Sep low C = 25 | Oct low C = 22 | Nov low C = 15 | Dec low C = 10 | Jan precipitation mm = 20 | Feb precipitation mm = 12 | Mar precipitation mm = 11 | Apr precipitation mm = 9.6 | May precipitation mm = 37 | Jun precipitation mm = 150 | Jul precipitation mm = 314 | Aug precipitation mm = 273 | Sep precipitation mm = 205 | Oct precipitation mm = 71 | Nov precipitation mm = 7.5 | Dec precipitation mm = 6.7 }}} Patna ka një klimë të lagësht subtropikale sipas klasifikimit klimatik Köppen: me vera tepër të nxehta nga fundi i marsit deri në fillimin e qershorit, stina e musoneve nga fundi i qershorit deri në fundin e shtatorit dhe netë të ftohta dimri dhe ditë me mjegull ose me diell nga nëntori deri në shkurt<ref name="cnlu.ac.in">{{cite web|url=http://www.cnlu.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=85&Itemid=28|title=climate of patna}}</ref> Temperatura më e lartë e regjistruar ndonjëherë ka qenë 46.6 °C, në vitin 1966,<ref name="imd.gov.in">{{cite web|url=http://www.imd.gov.in/section/climate/patna2.htm|title=Extreme Weather Events In The Month of September|publisher=Imd.gov.in|accessdate=4 mars 2012|archive-date=15 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315193421/http://www.imd.gov.in/section/climate/patna2.htm|url-status=dead}}</ref> më e ftohta e regjistruar ndonjëherë ka qenë 1.1 °C, më 9 janar 2013,<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/patna/36256997_1_patna-zoo-sanjay-gandhi-biological-park-cantonment-area|work=The Times Of India|title=At 1.1 degree C, Patna chilliest since 1868|date=10 janar 2013|access-date=17 mars 2017|archive-date=3 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503003851/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/patna/36256997_1_patna-zoo-sanjay-gandhi-biological-park-cantonment-area|url-status=dead}}</ref> dhe reshjet më të mëdha kanë qenë 204.5 mm, në vitin 1997.<ref name="imd.gov.in"/> ===Ndotja e ajrit === Ndotja është një shqetësim i rëndësishëm në Patna. Sipas Raportit të Comptroller and Auditor General of India, të paraqitur në Asamblenë Legjislative të Biharit në prill 2015, niveli i grimcave PM-10 në Patna ishte 355 mikrogram për metër kub, tre herë e gjysëm më e lartë se kufiri i parashikuar prej 100 mikrogram për metër kub,<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150425/jsp/bihar/story_16503.jsp#.VX1aovmqqko|title=Unhealthy air alarm|publisher=The Telegraph|date=25 prill 2015|accessdate=14 qershor 2015|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627065934/http://www.telegraphindia.com/1150425/jsp/bihar/story_16503.jsp#.VX1aovmqqko|url-status=dead}}</ref> kryesisht për shkak të emetimeve të larta të automjeteve<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141124/jsp/bihar/story_19078515.jsp#.VX1bOPmqqko|title=Drive to check car pollution papers|publisher=The Telegraph|date=24 nëntor 2014|accessdate=14 qershor 2015|archive-date=27 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627080615/http://www.telegraphindia.com/1141124/jsp/bihar/story_19078515.jsp#.VX1bOPmqqko|url-status=dead}}</ref> dhe industriale<ref>{{cite web|url=http://cpcb.nic.in/upload/NewItems/NewItem_104_airquality17cities-package-.pdf|title=Air Quality Trends and Action Plan for Control of Air Pollution from Seventeen Cities|publisher=CENTRAL POLLUTION CONTROL BOARD MINISTRY OF ENVIRONMENT & FORESTS|date=shtator 2006|accessdate=14 qershor 2015|page=152|archive-date=20 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720220311/http://cpcb.nic.in/upload/NewItems/NewItem_104_airquality17cities-package-.pdf|url-status=dead}}</ref> dhe veprimtarive ndërtuese në qytet.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-2nd-most-polluted-city-after-Delhi/articleshow/46972132.cms|title=Patna 2nd most polluted city after Delhi?|publisher=The Times of India|date=18 prill 2015|accessdate=13 qershor 2015}}</ref> Në maj 2014, një studim i Organizatës Botërore të Shëndetit e shpalli Patnën qytetin e dytë më të ndotur në Indi, pas Delhit, me llogaritje të grimcave PM-2.5 në ajrin e qytetit në 149 mikrogramë, gjashtë herë më shumë se kufiri i sigurtë, që është 25 mikrogramë.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140521/jsp/bihar/story_18363030.jsp#.VXwUX_mqqko|title=Pollution report comes as breath of fresh air|publisher=The Telegraph|date=21 maj 2015|accessdate=13 qershor 2015|archive-date=14 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614202533/http://www.telegraphindia.com/1140521/jsp/bihar/story_18363030.jsp#.VXwUX_mqqko|url-status=dead}}</ref> Ndotja e madhe e ajrit në qytet ka shkaktuar një rritje të sëmundjeve të lidhura me ndotjen, si kanceri i mushkrive, astma, dizenteria dhe diarrea.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Citys-air-quality-dangerous/articleshow/5982720.cms|title=City's air quality `dangerous'|publisher=The Times of India|date=28 maj 2010|accessdate=13 qershor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/High-air-pollution-in-Patna-cardiac-ailments-risk-up/articleshow/19300566.cms|title=High air pollution in Patna, cardiac ailments’ risk up|publisher=The Times of India|date=31 mars 2013|accessdate=13 qershor 2015}}</ref> Smogu i dendur në Patna gjatë stinës së dimrit rezulton në çrregullimin e trafikut hekurudhor çdo vit.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Fog-impacts-air-train-traffic-13-flights-74-trains-cancelled/movie-review/45683550.cms|title=Fog impacts air, train traffic: 13 flights, 74 trains cancelled|publisher=The Times of India|date=30 dhjetor 2014|accessdate=13 qershor 2015}}</ref> ==Ekonomia== Patna ka qenë prej kohësh qendër e rëndësishme bujqësore dhe tregtare. Eksportet e saj më aktive janë drithi, kallam sheqeri, susami dhe orizim me kokërrizë mesatare i Patnës. Ka mjaft mullinj sheqeri brenda dhe përreth Patnës.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-25/patna/30319506_1_sugar-mills-lakh-quintals-raiyam|work=The Times of India|title=Deadline extended for sugar mills auction|date=25 tetor 2011|access-date=17 mars 2017|archive-date=5 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105002106/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-10-25/patna/30319506_1_sugar-mills-lakh-quintals-raiyam|url-status=dead}}</ref> Është një qendër e rëndësishme biznesi dhe markë luksi e Indisë Lindore.<ref name="patna-emerging">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/patna-emerging-luxe-centre-in-eastern-india/183628-3.html|title=Patna emerging luxe centre in eastern India|publisher=IBN Live|date=13 shtator 2011|accessdate=2 qershor 2014|archive-date=5 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605130312/http://ibnlive.in.com/news/patna-emerging-luxe-centre-in-eastern-india/183628-3.html|url-status=dead}}</ref> Ekonomia e Patnës ka pasur një rritje të qëndrueshme që nga viti 2005. Ekonomia nxitur nga rritja e industrisë së mallrave të konsumit të gjerë, sektori i shërbimeve, bashkë me bizneset e revolucionit të gjelbër.<ref name="patna-emerging"/> Në vitin 2009, Banka Botërore e vlerësoi Patnën si qytetin e dytë më të mirë në Indi për të nisur një biznes.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-30/india-business/28178105_1_world-bank-cities-report-ranks|work=The Times of India|title=New Delhi, Patna best cities to start business: World Bank|date=30 qershor 2009|access-date=17 mars 2017|archive-date=4 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104223215/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-30/india-business/28178105_1_world-bank-cities-report-ranks|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2015, GDP-ja për frymë e Patnës ishte 106 000 rupi (1581 dollarë$) dhe niveli i rritjes së GDP-së ishte 7.29 %.<ref>{{cite web|title=Property prices in Patna, India|url=http://www.numbeo.com/property-investment/city_result.jsp?country=India&city=Patna|publisher=number.com|accessdate=28 gusht 2016}}</ref> Patna është qyteti i 21-të me rritjen më të shpejtë në botë dhe i qyteti i pestë me rritjen më të shpejtë në Indi, si dhe pritet që rritet në një nivel mesatar vjetor prej 3.72%.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html|title=World's fastest growing urban areas (1)|publisher=City Mayors|accessdate=4 mars 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2429456/PATNA-DURBAR-The-citys-face-lift-rests-multi-crore-projects--needs-good-clean.html|title=PATNA DURBAR: The city's face-lift rests on multi-crore projects... but it still needs a good clean!|publisher=dailymail.co.uk|date=22 shtator 2013|accessdate=19 mars 2015}}</ref> <gallery class="center" widths="296px" heights="220px"> File:SBI Patna.JPG|Banka Shtetërore e Indisë, zyra rajonale e Patnës në lindje të Gandhi Maidan Marg File:RBI Patna.JPG|Zyra rajonale e Reserve Bank of India nëoffice jug të Gandhi Maidan Marg, Patna </gallery> ==Demografia== [[File:Maurya Lok Patna.jpg|thumb|left|Maurya Lok është një nga zonat e shopingut më të vjetra dhe më të rëndësishme në qytet]] Me një llogaritje prej 1.68 milionë banorësh në 2011, Patna është qyteti i 19-të më i populluar në Indi dhe me mbi 2 milionë banorë aglomerati i saj urban është i 18-ti më i madh në Indi. Banorët e Patnës quhen me demonimin patnaitë.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-17/patna/37786197_1_limca-book-records-book-national-record|title=Patnaite makes it to records book twice with collection of editorials|newspaper=The Times of India (Patna)|accessdate=17 mars 2013|archive-date=2 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202221945/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-17/patna/37786197_1_limca-book-records-book-national-record|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Patna/Dual-entry-for-Patnaite-in-Limca-book/Article1-1051712.aspx|title=Dual entry for Patnaite in Limca book|newspaper=Hindustan Times (Patna)|accessdate=28 prill 2013|archive-date=18 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818091119/http://www.hindustantimes.com/India-news/patna/Dual-entry-for-Patnaite-in-Limca-book/Article1-1051712.aspx|url-status=dead}}</ref> Sipas të dhënave të censusit të vitit 2011, qyteti i Patnës ka një popullsi prej 1 683 200 (përpara zgjerimit të kufijve të qytetit) brenda kufijve të korporatës bashkiake, me 894 158 meshkuj dhe 789 042 femra. Ky census shënon një rritje me 22.2% krahasuar me shifrat e vitit 2001. 11.32 % e popullsisë ishte nën moshën gjashtë vjeçe, me 102 208 djem dhe 88 288 vajza. Niveli i alfabetizmit është 83.37%, me nivelin e alfabetizmit mashkullor 87.35% ndërsa atij femëror 79.89%. Raporti gjinor i Patnës është 885 femra për 1 000 meshkuj. Raporti gjinor i fëmijve është 877 vjaza për 1000 djem.<ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/174-patna.html|title=Patna City Census 2011 data|publisher=census2011.co.in|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> Aglomerati urban ka një popullsi prej 2 046 652 banorësh nga të cilët 1 087 864 janë meshkuj dhe 958 788 femra me një nivel alfabetizmi 82.73%.<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html|title=Patna Urban Region|publisher=census2011.co.in|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> Rajoni metropolitan i Patnës përbën të dytin më të madh në Indinë Lindore. {{Demografia | 1807-14 = 312000 | 1820 = 100000 | 1865 = 284100 | 1872 = 158000 | 1881 = 170684 | 1891 = 165200 | 1901 = 134785 | 1911 = 136153 | 1921 = 119976 | 1931 = 159690 | 1941 = 196415 | 1951 = 283479 | 1961 = 364594 | 1971 = 475300 | 1981 = 813963 | 1991 = 1099647 | 2001 = 1376950 | 2011 = 1683200 | pershkrimi =Popullsia historike e Patnës | burimi =<ref>[https://books.google.com/books?id=wzMDQz_yR28C&pg=PA37&lpg=PA37&dq=population+of+patna+in+1901&source=bl&ots=2lHDgZYvJc&sig=jwleyqXZEe-3j-D-hn3dmvipZXk&hl=en&sa=X&ei=l5A4Up3XK8j7rAfc14CYDA&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=population%20of%20patna%20in%201901&f=false Television and Development of Women By Preeti Kumari] Google Book</ref><ref>{{cite web|url=http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|title=India-historical demographical data of the urban centers|publisher=populstat|accessdate=8 dhjetor 2015|archive-date=17 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217053707/http://www.populstat.info/Asia/indiat.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/Admin_Units/Admin_links/slum1_m_plus.html|title=Census of India 2001 (Provisional) Slum Population in Million Plus Cities (Municipal Corporations): Part A|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India, New Delhi|accessdate=8 dhjetor 2015}}</ref> }} [[File:Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG|thumb|left|Tempulli Mahavir është një tempull i famshëm në Patna.]] Sipas censusit të vitit 2011, besimi kryesor në Patna është [[Hinduizmi]] me 86.39% të popullsisë. [[Islami]] është besimi i dytë në Patna me afërsisht 12.27% të popullsisë. [[Krishtërimi]], [[Xhainizmi]], [[Sikizmi]] dhe [[Budizmi]], me më pak ndjekës praktikohen gjithashtu në Patna. Në censusin e fundit rreth 0.01% pohuan tjetër besim dhe afërsisht 0.49% pohuan se nuk ndjekin ndonjë besim të veçant.<ref name="census2011" /> Afërsisht 0.25% e popullsisë së Patnës jeton në baraka që e bënë Patnën, qytetin me përqindjen më të ulët të banorëve që jetojnë në baraka në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/gratis/indian_cities.html|title=City Mayors: Largest Indian cities|publisher=citymayors.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> Si qytetet e tjera me rritje të shpejtë në botën në zhvillim, Patna vuan nga probleme të rënda të urbanizimit duke përfshirë papunësinë, shëndetin e ulët publik dhe standardet e ulëta të edukimit për një pjesë të madhe të popullsisë.<ref>{{cite web|url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf|title="Liveability Index 2011, The Best Cities in India"|publisher=Institute of Competitiveness|date=12 dhjetor 2011|accessdate=9 dhjetor 2015|archive-date=26 prill 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2015, ‘National Sample Survey Organisation’ tregoi se për femrat, Patna kishte nivelin më të lartë të papunësisë, 34.6% ndërsa për meshkujt ai ishte i dyti më i lartë me 8% në periudhën 2011–12.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/business/business-others/unemployment-rate-lucknow-tops-list-for-men-patna-for-women/|title=Unemployment rate: Lucknow tops list for men, Patna for women|publisher=The Indian Express|date=23 maj 2015|accessdate=9 dhjetor 2015}}</ref> {{bar box|width = 250px |barwidth = 100px |cellpadding="0" |align = left |title=Feja në Patna (2011)<ref name="census2011" /> |left1=Besimi |right1=Përqindja |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduizmi]]|#FF7E00|86.39}} {{bar percent|[[Islami]]|#00693E|12.27}} {{bar percent|[[Krishtërimi]]|#5218FA|0.51}} {{bar percent|[[Sikizmi]]|#FFFF00|0.23}} {{bar percent|[[Xhainizmi]]|blue|0.09}} {{bar percent|Të tjerë|#808080|0.52}}}} [[Gjuha hindi]] është gjuha zyrtare e shtetit të Biharit, por në të fliten edhe shumë gjuhë të tjera. Dialekti vendas është magadhi ose magahi, emërtuar sipas Magadhës, emri i lashtë i Biharit. Anglishtja flitet gjerësisht nga patnaitët, ndërsa dialekte dhe gjuhë të tjera të folura gjerësisht përfshijnë Bhojpuri-n, maithili-n, bengalin, urdu-në dhe oriya-n.<ref>{{cite web|url=http://www.cnlu.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=85&Itemid=28|title=About Patna|publisher=Cnlu.ac.in|accessdate=4 mars 2012}}</ref> ==Qeverisja dhe shërbimet publike== ===Administrimi qytetar=== Administrimi qytetar i Patnës zhvillohet nga mjaft agjenci qeveritare dhe që ka ndarje të mbivendosura strukturore. Janë të disponueshme të paktën pesë përcaktime administrative të qytetit; të listuara në rend zbritës me sipërfaqe ajo janë: # Divizioni i Patnës # Distrikti i Patnës (gjithashtu Zona policëore e Patnës), # Rajoni Metropolitan i Patnës<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140213/jsp/bihar/story_17930537.jsp#.VOIGceaUdH4|title=Growth goes west, south & green Master plan to add more areas|publisher=The Telegraph|date=13 shkurt 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> (gjithashtu i njohur si Zona e Planifikimit të Patnës)<ref>{{cite web|url=http://urban.bih.nic.in/PMP/0337-13-08-2014.pdf|title=Notification No. 337, dated 13th August, 2014.|publisher=UD&HD, Government of Bihar|date=13 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216205112/http://urban.bih.nic.in/PMP/0337-13-08-2014.pdf|url-status=dead}}</ref> # Zona e "Patnës së Madhe" që i shton zonës së Korporatës Bashkiake të Patnës pak sipërfaqe përreth saj<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-2021-Master-Plan-for-mega-expansion/articleshow/1953103.cms|title=Patna 2021: Master Plan for mega expansion|publisher=The Times of India|date=4 shtator 2006|accessdate=16 shkurt 2015|author=Dipak Mishra}}</ref> # Zona e Korporatës Bashkiake të Patnës. Korporata Bashkiake e Patnës mbikqyr dhe menaxhon infrastrukturën qytetase të 72 zonave,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/PMC-initiates-steps-for-fogging-in-all-72-wards/articleshow/45115199.cms|title=PMC initiates steps for fogging in all 72 wards|publisher=The Times of India|date=11 nëntor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=Anisha Anand}}</ref> që strehojnë një popullsi rreth 1.7 milionë banorësh. Korporata bashkiake përbëhet nga anëtarë të zgjedhur në mënyrë demokratike, ku secila zonë zgjedh një këshilltar në korporatën bashkiake.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140617/jsp/bihar/story_18518484.jsp#.VOIDbuaUdH4|title=Mayor faces no-trust motion heat|publisher=The Telegraph|date=17 qershor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI}}</ref> Korporata bashkiake ka në ngarkim nevojat qytetare dhe infrastrukturore të metropolit. Si trupa kryesore e Patnës, korporata i realizon funksionet e saj nëpërmjet kryebashkiaku në këshill, që përfshin një kryebashkiak, një zv/kryebashkiak dhe anëtarë të tjerë të zgjedhur të Korporatës Bashkiake të Patnës. Kryetari i bashkisë zakonisht zgjidhet në mënyrë indirekte nga këshilltarët nga radhët e tyre. Funksionet e K.B. të Patnës përfshijnë furnizimin me ujë, kanalet e kullimit dhe ata të ujërave të zeza, higjenën, menaxhimin e mbetjeve të ngurta, ndriçimin rrugor dhe rregullimin e ndërtimit. Komisioneri bashkiak është zyrtari kryesor ekzekutiv dhe kreu i krahut ekzekutiv të korporatës bashkiake. Të gjitha pushtetet ekzekutive i vishen komisionerit bashkiak, që është një zyrtar i shërbimit administrativ indian, i caktuar nga qeveria e shtetit të Biharit.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-12-13/news/57012202_1_ias-association-sushil-modi-senior-bjp-leader|title=Patna Municipal Corporation Commissioner suspended; BJP attacks Janta Dal (United)|publisher=Economic Times|date=13 dhjetor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216210300/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-12-13/news/57012202_1_ias-association-sushil-modi-senior-bjp-leader|url-status=dead}}</ref> Megjithëse korporata bashkiake është trupa legjislative që përcakton politikat për qeverisjen e qytetit, është komisioneri që është përgjegjës për ekzekutimin e politikave. Komisioneri caktohet për afate të caktuara siç përcaktohet nga statuti i shtetit. Pushteti i komisionerit është përcaktuar nga statuti dhe ai i deleguar nga korporata ose komiteti i përhershëm. Që nga dhjetori 2015, Janata Dal kontrollon Korporatën Bashkiake të Patnës; kryetar bashkie është Afzal Imam.<ref name="Afzal Imam is Mayor, again">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Afzal-Imam-is-Mayor-again/articleshow/50049167.cms|title=Afzal Imam is Mayor, again|publisher=The Times o India|date=5 dhjetor 2015|accessdate=6 dhjetor 2015}}</ref> ndërsa zv/kryetar është Amravati Devi.<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-grand-alliance-candidate-amravati-became-deputy-mayor-of-patna-municipal-corporation-13238558.html|title=पटना नगर निगम पर भी महागठबंधन का कब्जा|publisher=Dainik Jagran|date=1 dhjetor 2015|accessdate=6 dhjetor 2015}}</ref> {|class="wikitable collapsible" style="float:right; margin:0 0 0.5em 1em; text-align:right; font-size:90%;" |- ! style="background:tan; text-align:center" colspan="5"|<span style="color:black">Zyrtarët e qytetit</span>&nbsp; |- style="background:#ccc; text-align:center;" |||||'''E mori funksionin'''||'''Zyra'''||Burimi |- |align=left|'''Corporation Mayor'''||Afzal Imam, JDU||dhjetor 2015||Maurya Lok||<ref name="Afzal Imam is Mayor, again"/> |- |align=left|'''Komisioner i korporatës'''||Abhishek Singh||qershor 2016||Maurya Lok||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Abhishek-Singh-is-new-PMC-commissioner/articleshow/52857266.cms|title=Abhishek Singh is new PMC commissioner|publisher=The Times of India|date=21 qershor 2016|accessdate=6 shtator 2016}}</ref> |- |align=left|'''Komisioner divizional'''||Anand Kishor||gusht 2015||||<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150802/jsp/frontpage/story_34980.jsp#.VmSMOdJ97IU|title=Major shuffle with eye on elections – 43 IPS, 46 IAS officers face shift orders|publisher=The Telegraph|date=2 gusht 2015|accessdate=7 dhjetor 2015}}</ref> |- |align=left|'''Magjistrat i distriktit'''||Sanjay Agarwal||dhjetor 2015|| Kolektorati i Patnës ||<ref name="PatnaDaily">{{cite web|url=http://www.patnadaily.com/index.php/news/11321-vikas-vaibhav-pratima-verma-out-manu-maharaj-sanjay-agrawal-in.html|title=Vikas Vaibhav, Pratima Verma Out; Manu Maharaj, Sanjay Agrawal in|publisher=PatnaDaily|date=3 dhjetor 2015|accessdate=6 dhjetor 2015|archive-date=10 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210213442/http://www.patnadaily.com/index.php/news/11321-vikas-vaibhav-pratima-verma-out-manu-maharaj-sanjay-agrawal-in.html|url-status=dead}}</ref> |- |align=left|'''Inspektori i Lartë i Policisë'''||Manu Maharaj||dhjetor 2015||Jugu i Gandhi Maidan Marg||<ref name="PatnaDaily"/> |} Korporata Bashkiake e Patnës u rendit e 4-ta nga 21 qytete për qeverisjen dhe praktikat më të mira administrative në Indi në 2014. Ajo grumbulloi 3.6 pikë nga 10 krahasuar me mesataren kombëtare 3.3 pikë.<ref>{{cite web|last1=Nair|first1=Ajesh|title=Annual Survey of India's City-Systems|url=http://janaagraha.org/asics/images/Annual-Survey-of-Indias-City-Systems-2014.pdf|publisher=Janaagraha Centre for Citizenship and Democracy|accessdate=6 mars 2015|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319003215/http://janaagraha.org/asics/images/Annual-Survey-of-Indias-City-Systems-2014.pdf|url-status=dead}}</ref> Distrikti i të ardhurave i Patnës është nën juridiksionin e një kolektori të distriktit (magjistrati i distriktit).<ref>{{cite web|url=http://gov.bih.nic.in/governance/RTIAct2005/RTI-Revenue.pdf|title=Revenue&nbsp;— Government of Bihar|publisher=gov.bih.nic.in|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=19 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319000331/http://gov.bih.nic.in/governance/RTIAct2005/RTI-Revenue.pdf|url-status=dead}}</ref> Kolektorët kanë përgjegjësinë e administimit të përgjithshëm, regjistrimit të pronave, mbledhjes së të ardhurave për qeverinë qendrore dhe mbikqyrjen e zgjedhjeve kombëtare të zhvilluara në qytet.<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a-QaOP5nK-MC&pg=PA141&lpg=PA142&ots=5MP5jj4mz8&focus=viewport&dq=revenue+district+of+Patna+District+Collector#v=onepage&q=revenue%20district%20of%20Patna%20District%20Collector&f=false|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|publisher=Concept Publishing Company, 1924 – Patna (India: District)|author=L.S.S. O`malley|page=142|isbn=9788172681210}}</ref> Rajoni Metropolitan i Patnës, që është aglomerati urban i qytetit. Agjencia që aktualisht mbikqyr R. M. të Patnës, Bihar Urban Infrastructure Development Corporation Limited (BUIDCO) dhe Ministria e Zhvillimit Urban të Biharit dhe ‘Housing Corporation’, është përgjegjëse për planifikimin statutor dhe zhvillimin e Patnës së Madhe. Megjithatë, Autoriteti i Zhvillimit Metropolitan të Patnës është agjencia kryesore për zhvillimin dhe planifikimin,<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Govt-to-create-Patna-Metro-Development-Authority/articleshow/40955748.cms|title=Govt to create Patna Metro Development Authority|publisher=The Times of India|date=27 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> ajo do të jetë agjencia zëvendësuese për ishte Autoritetin e Zhvillimit Rajonal të Patnës, që u shkri në vitin 2006.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Patna-population-likely-to-be-over-60-lakh-by-2031/articleshow/41309413.cms|title=Patna population likely to be over 60 lakh by 2031|publisher=The Times of India|date=31 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=Pranav Chaudhary}}</ref> Përveç qeverisjes së qytetit, komisione dhe autoritet të shumta shtetërore—duke përfshirë Ministrinë e Turizmit, Departamenti i Shëndetit të Biharit, Departamenti i Burimeve Ujore të Biharit, Autoriteti Kombëtar i Basenit të Lumit Gang, Bordi i Kontrollit të Ndotjes së Shtetit të Biharit dhe Komisioni i Shërbimit Publik të Biharit—luajnë një rol në jetën e patnaitëve. Si kryeqytet i Biharit, Patna luan një rol të rëndësishëm jo vetëm në politikat e shtetit,<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2728205/PATNA-DURBAR-BJP-confident-Bihar-victory.html|title=PATNA DURBAR: BJP confident of Bihar victory|publisher=dailymail.co.uk|date=18 gusht 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> por edhe në politikat qendrore.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-why-the-youth-connect-with-narendra-modi-/20140312.htm|title=Why the youth connect with Narendra Modi|publisher=rediff.com|date=12 mars 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Si selia e Qeverisë së Biharit, qyteti ka mjaft shërbime federale, duke përfshirë Raj Bhavan-in: shtëpinë e guvernatorit, Asamblenë Legjislative të Biharit; sekretariatin shtetëror, që është i vendosur në Sekretariatin e Patnës; dhe Gjykata e Lartë e Patnës. Gjykata e Lartë e Patnës është një nga gjykatat e larta më të vjetra në Indi. Ajo ka juridiksion mbi shtetin e Biharit.<ref>{{cite web|url=http://patnahighcourt.bih.nic.in/AboutUs.aspx|title=ABOUT PATNA HIGH COURT|publisher=The High Court of Judicature at Patna|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217143232/http://patnahighcourt.bih.nic.in/AboutUs.aspx|url-status=dead}}</ref> Patna ka edhe gjykata të ulëta; gjykata e çështjeve civile dhe gjykatat për çështjet kriminale.<ref>{{cite web|url=http://ecourts.gov.in/patna|title=History|publisher=ecourts.gov.in|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216210715/http://ecourts.gov.in/patna|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/patna-high-court-acquits-all-26-in-dalit-massacre-case/article5218083.ece|title=Patna High Court acquits all 26 in Dalit massacre case|publisher=The Hindu|date=9 tetor 2013|accessdate=16 shkurt 2015|author=RAHI GAIKWAD}}</ref> Policia e Patnës, e komanduar nga Inspektori i Lartë i Policisë, mbikqyret nga departamenti i qeverisë së Biharit. Distrikti i Patnës zgjedh dy përfaqësues në dhomën e ulët të Indisë, Lok Sabha,<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/bihar/story_18257615.jsp#.VOH94OaUdH4|title=Rural Patna defeats urban in EVM hits|publisher=telegraphindia.com|date=20 prill 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI}}</ref> dhe 14 përfaqësues në asamblenë shtetërore. ===Master plani i Patnës=== Në tetor 2016, qeveria e Biharit e aprovoi master planin e Patnës 2031 që parashikon zhvillimin e një aeroporti të ri në Bihta.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-Patna-master-plan-paves-way-for-big-bulidings-new-airport/articleshow/55100844.cms|title=Cabinet OKs Patna master plan, paves way for big bulidings, new airport - Times of India|publisher=timesofindia.indiatimes.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/patna/patna-master-plan-2031-metropolitan-committee-will-pass-the-map/885005.html|title=पटना मास्टर प्लान 2031 मेट्रोपोलिटन कमेटी नक्शा पास करेगी}}</ref> Qeveria e Biharit është duke blerë rreth 51 hektarë tokë për ndërtimin e aeroportit të ri.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Land-identified-to-make-Bihta-airport-operational-for-flyers/articleshow/54513137.cms|title=Land identified to make Bihta airport operational for flyers}}</ref> 17.6 km<sup>2</sup> sipërfaqe në fshatin Dumri në bllokun Punpun të Rajonit Metropolitan të Patnës është alokuar për park IT.<ref>{{cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/patna/story/884045.html|title=पुनपुन की डुमरी में विकसित होगी बिहार की आइटी सिटी}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-first-cyber-cuity-of-bihar-to-be-developed-in-patna-14955023.html?src=HBHR|title=साइबराबाद की तर्ज पर बनेगी बिहार की पहली साइबर सिटी, जानिए}}</ref> Master plani i Patnës 2031 është master plani i dytë i qytetit që është miratuar.<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-patna-zonal-plan-will-be-part-of-the-master-plan-14938895.html|title=Patna zonal plan will be part of the master plan|publisher=jagran.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> ===Shërbimet utilitare=== [[File:TV Tower Patna 04.jpg|thumb|Kulla Bhootnath Road TV transmeton programacione në Patna]] Uji nëntokësor përmbush nevojat bazë të banorëve,<ref name="water">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1111213/jsp/bihar/story_14872821.jsp#.U49aroGDkTA|title=24x7 water in pipeline|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|date=13 dhjetor 2011|accessdate=4 qershor 2014|author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI}}</ref> i administruar nga Patna Jal Parishad nën Korporatën Bashkiake të Patnës.<ref>{{cite web|url=http://cpheeo.nic.in/SDWQ%20-%2025/14%20PATNA.PDF|title=14 PATNA.cdr&nbsp;— cpheeo|publisher=cpheeo.nic.in|accessdate=4 qershor 2014|archive-date=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606221635/http://cpheeo.nic.in/SDWQ%20-%2025/14%20PATNA.PDF|url-status=dead}}</ref> Sistemi i furnizimit me ujë përfshin 98 puse tubi<ref>{{cite web|url=http://www.urbannewsdigest.in/?p=4031|title=Patna: Historic Past, Urban Future|publisher=urbannewsdigest|accessdate=4 qershor 2014|archive-date=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606224720/http://www.urbannewsdigest.in/?p=4031|url-status=dead}}</ref> që pompojnë ujë drejtpërdrejtë në tubat kryesorë të shpërndajes. Rreth 23 depozita<ref name="water" /> nga të cilat vetëm ato në Agam Kuan, Gulzarbagh Press, Spitalin Guru Gobind Singh dhe Gjykatën e Lartë furnizojnë qytetin. Sistemi i kanalizimeve të ujërave të zeza në Patna u krijua në vitin 1936. Aktualisht ka katër impiante të trajtimit të ujërave të zeza<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140202/jsp/bihar/story_17888889.jsp#.U49fB4GDkTA|title=PMC go-ahead for sewerage network|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|date=2 shkurt 2014|accessdate=4 qershor 2014}}</ref> të vendosur në Saidpur, Beur, Pahari dhe Karmali Chak.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140215/jsp/bihar/story_17939031.jsp#.U49gnYGDkTA|title=Funds to clean Ganga litter|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|date=15 shkurt 2014|accessdate=4 qershor 2014}}</ref> Në vitin 2011, konsumi i elektricitetit në qytet ishte rreth 601 kWh për frymë, megjithëse kërkesa e tanishme është shumë më e lartë.<ref>{{cite web|last=Kohli|first=Gayrajan|url=http://abcofsolar.com/patna-solar-energy-in-bihar/|title=Patna: the City That Can Turn On Solar Energy in Bihar|publisher=Abcofsolar.com|date=30 dhjetor 2014|accessdate=15 janar 2016|archive-date=19 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319011037/http://abcofsolar.com/patna-solar-energy-in-bihar/|url-status=dead}}</ref> Furnizimi me elektricitet i qytetit është i rregulluar dhe shpërndarë nga South Bihar Power Distribution Company Limited<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/speednewsshow/21216415.cms|title=Energy-bills:Patna: The South Bihar Power Distribution Company Limited|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=15 janar 2016}}</ref> e menaxhuar nga Bihar State Power Holding Company Limited (kompania aksionere dhe një pasuese e të mëparshmes Bihar State Electricity Board).<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-State-Electricity-Board-unbundled-into-five-companies/articleshow/17054046.cms|title=Bihar State Electricity Board unbundled into five companies|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=15 janar 2016}}</ref> Qyteti formon Njësinë e Furnizimit me Elektricitet të Patnës<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-Electric-Supply-Undertaking-maintains-power-cuts-denizens-suffer/articleshow/22060039.cms|title=Patna Electric Supply Undertaking 'maintains' power cuts, denizens suffer|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=26 gusht 2013|accessdate=11 prill 2014}}</ref> që ndahet më tej në dy degë përkatësisht Patna Lindore (e përbërë nga divizionet Kankarbagh, Qyteti i Patnës, Gulzarbagh, Bankipore dhe Rajendra Nagar) dhe Patna Perëndimore (e përbërë nga divizionet Danapur, New Capital, Pataliputra, Gardanibagh dhe Dak Bungalow).<ref>{{cite web|url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/important-info/34-pi-pi/263-patna-electricity-supply-unit-pesu|title=Patna Electricity Supply Unit (PESU)|publisher=Go4patna.com|accessdate=11 prill 2014|archive-date=11 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411075316/http://www.go4patna.com/index.php/patna/important-info/34-pi-pi/263-patna-electricity-supply-unit-pesu|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141011/jsp/bihar/story_18913517.jsp#.V1saUbt97rd|title=Pesu seeks new supply division|publisher=The Telegraph|date=11 tetor 2014|accessdate=11 qershor 2016}}</ref> Patna ndodhet nën distriktin e telekomit të Patnës të Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL),<ref>{{Cite web|url=http://www.sneabihar.org/SNEA/April2013/PGMT%20SNEA%20DS%20LETTER%2022-07-13.pdf|title=Kopje e arkivuar|access-date=17 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305040502/http://www.sneabihar.org/SNEA/April2013/PGMT%20SNEA%20DS%20LETTER%2022-07-13.pdf|url-status=dead}}</ref> telekomi i zotëruar nga shteti indian dhe internet service provider. Të dy shërbimet celulare si Global System for Mobile Communications (GSM) dhe Code division multiple access (CDMA) janë të disponueshëm.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/RCom-launches-3G-services-in-Bihar/articleshow/7684242.cms|title=RCom launches 3G services in Bihar|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=12 mars 2011|accessdate=11 prill 2014}}</ref> Përveç telekomit, BSNL ofron gjithashtu internet me fashë të gjerë.<ref>[http://bihar.bsnl.co.in/ BSNL Bihar homepage] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20090410043247/http://www.bihar.bsnl.co.in/ |date=10 prill 2009 }} 12 prill 2014</ref> Mes sipërmarrjeve private, Bharti Airtel, Reliance Jio, Reliance GSM/CDMA, Idea Cellular, Aircel, Tata Teleservices (Tata DoCoMo, Virgin Mobile dhe Tata Indicom), Telenor (më parë Uninor), Vodafone dhe Videocon Telecom<ref>{{cite web|url=http://gadgets.ndtv.com/telecom/news/videocon-to-launch-4g-mobile-services-in-bihar-uttar-pradesh-by-december-662343|title=Videocon to Launch 4G Mobile Services in Bihar, Uttar Pradesh by December|publisher=ndtv.com|work=Press Trust of India|date=19 shkurt 2015|accessdate=5 mars 2015}}</ref> janë ofruesit kryesorë të shërbimeve telefokine dhe celulare në qytet.<ref>{{cite web|author=Piyush Kumar Tripathi|url=http://www.telegraphindia.com/1120204/jsp/bihar/story_15090816.jsp#.U0mEXIGDkTA|title=Bihar mobile users queue up for clarity|publisher=Telegraphindia.com|date=4 shkurt 2012|accessdate=12 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Recommendations on national broadband plan|url=http://www.trai.gov.in/WriteReadData/Recommendation/Documents/Rcommendation81210.pdf|publisher=Telecom Regulatory Authority of India|accessdate=12 prill 2014|page=22|format=PDF|date=8 dhjetor 2010}}</ref> Patna ishte qyteti i dytë indian pas Bangalores,<ref>{{cite web|url=http://www.nextbigwhat.com/free-wifi-in-patna-bihar-297/|title=After Bangalore, Patna Launches Free Public WiFi Stretch. It's 20 Km Long!|publisher=Nextbigwhat.com|date=21 shkurt 2014|accessdate=12 prill 2014|archive-date=5 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140405035455/http://www.nextbigwhat.com/free-wifi-in-patna-bihar-297/|url-status=dead}}</ref> që ofroi lidhje wifi për qytetarët në shkurt këtë vit. Duke kaluar rekord mbajtësin e kaluar, [[Pekini]]n e Kinës,<ref>{{cite web|url=http://www.news18.com/news/bihar/nitish-kumar-unveils-worlds-longest-wi-fi-zone-3-times-the-size-of-chinas-367317.html|title=Bihar beats Beijing: Nitish Kumar unveils world’s longest Wi-Fi zone|publisher=News18.com|date=20 shkurt 2014|accessdate=1 shtator 2014}}</ref> Zona wifi e Patnës është zona më e gjatë wifi falas në botë, që shtrihet në një largësi prej 20 km nga NIT Patna në Ashok Rajpath deri në Danapur.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/Worlds-longest-free-Wi-Fi-zone-in-Patna/articleshow/30691352.cms|title=World's longest free Wi-Fi zone in Patna|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=20 shkurt 2014|accessdate=12 prill 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140409/jsp/bihar/story_18169069.jsp#.U4obg4GDkTA|title=Wi-Fi checks in, partially|publisher=The Telegraph (Calcutta), Patna|work=PIYUSH KUMAR TRIPATHI|date=9 prill 2014|accessdate=31 maj 2014}}</ref> ==Transporti dhe komunikimi== Patna është e vendosur rreth 100&nbsp;km në jug të korridorit autostadal kombëtar Veri-Jug dhe Lindje-Perëndim. Autostrada Kombëtare 30, Autostrada Kombëtare 31 dhe Autostrada Kombëtare 2 kalojnë përmes qytetit. Ashok Rajpath-i, Rruga Patna-Danapur, Rruga Bailey, Rruga Harding dhe rruga e vjetër e mbikalimit Kankarbagh janë korridoret kryesore. Patna është një nga vendet e para në Indi që përdori tramë të tërhequr nga kuaj për transportin publik.<ref>{{cite news|last1=Chaudhary|first1=Pranava K.|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-23/patna/27949532_1_patna-saheb-patna-city-paschim-darwaza|title=Trams in Patna|publisher=Times of India|date=23 shtator 2008|accessdate=25 shkurt 2011|archive-date=21 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021204515/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-23/patna/27949532_1_patna-saheb-patna-city-paschim-darwaza|url-status=dead}}</ref> Sot transporti publik ofrohet nga autobusa, auto rikshou dhe trena vendorë. Auto rikshout thuhet se janë linja jetësore e qytetit.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-02/patna/29841924_1_auto-fare-patna-junction-auto-drivers|title=Autos lifeline of city|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=2 gusht 2011|accessdate=4 mars 2012|archive-date=6 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106004700/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-02/patna/29841924_1_auto-fare-patna-junction-auto-drivers|url-status=dead}}</ref> Kompania e transportit të shtetit të Biharit ka nisur shërbimet e autobusave qytetas mbi itineraret kryesore të Patnës.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/patna/29545409_1_bsrtc-ladies-special-buses-new-city-buses|title=Colourful buses start plying in Patna|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|date=15 maj 2011|accessdate=4 mars 2012|archive-date=8 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120708044957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/patna/29545409_1_bsrtc-ladies-special-buses-new-city-buses|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-28/patna/29824512_1_ac-buses-emergency-alarm-button-eden-transport|title=AC city buses to ply from early August|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=28 korrik 2011|accessdate=4 mars 2012|archive-date=6 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106004717/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-28/patna/29824512_1_ac-buses-emergency-alarm-button-eden-transport|url-status=dead}}</ref> {{multiple image | direction = vertical | width = 280 | image1 = GandhiSetu1.jpg | caption1 = Mahatma Gandhi Setu që lidh Patnën me Biharin Verior. | image2 = Patna river port1.JPG | caption2 = Porti lumor në rrugëkalimin ujor 1 në Ghatin Gai }} ===Ajror=== Aeroporti i Patnës (Emri zyrtar Aeroporti Lok Nayak Jayaprakash) është i klasifikuar si një aeroport i kufizuar ndërkombëtar.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/patna/patna-airport-deadline-extended-to-oct-31/article1-932447.aspx|title=Patna airport deadline extended to Oct 31|publisher=Hindustan Times|date=19 shtator 2012|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=18 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318162434/http://www.hindustantimes.com/india-news/patna/patna-airport-deadline-extended-to-oct-31/article1-932447.aspx|url-status=dead}}</ref> Mbërritja e shumë transportuesve të lirë dhe një numër destinacionesh të reja kanë shkaktuar rritje në trafik në vitet e fundit, pasi një përmirësim i situatës në lidhje me rendin dhe ligjin.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-airport-notches-No-1-spot-in-air-traffic-passenger-growth/articleshow/6026297.cms|title=Patna airport notches No. 1 spot in air traffic, passenger growth|publisher=The Times of India|date=9 qershor 2010|accessdate=22 korrik 2015}}</ref> Për periudhën nga prilli në dhjetor 2009 aeroporti u rendit i pari në një studim të 46 aeroporteve në vend në aspektin e përqindjes së rritjes së pasagjerëve vendas ashtu dhe të fluturimeve kombëtare.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/patna/28274650_1_amritsar-airport-patna-airport-arvind-dubey|title=Traffic, flyers' flow grow at Patna airport|author=Sanjeev Kumar Verma|newspaper=Times of India|date=9 qershor 2010|accessdate=26 shkurt 2011|archive-date=11 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811080507/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/patna/28274650_1_amritsar-airport-patna-airport-arvind-dubey|url-status=dead}}</ref> Autoriteti Aeroportual i Indisë ka propozuar për të zhvilluar një enklavë civile në Stacionin e Forcave Ajrore në Bihta për shërbyer si aeroport i ri për Patnën. Fusha e aviacionit ushtarak qëndron 40 km në jug-perëndim të Patnës, në Bihta.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/AAI-to-develop-Bihta-airport-for-international-operations/articleshow/46521504.cms|title=AAI to develop Bihta airport for international operations|publisher=The Times of India|date=10 mars 2015|accessdate=12 mars 2015}}</ref> ===Hekurudhor=== Patna shërbehet nga mjaft stacione hekurudhore të vendosur në zona të ndryshme të qytetit. Stacioni Hekurudhor i Nyjës së Patnës është stacioni kryesor hekurudhor në qytet dhe një nga më të ngarkuarit në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1131210/jsp/bihar/story_17662189.jsp#.Va-fABuqqko|title=Easy climb at railway station in new year|publisher=The Telegraph|date=10 dhjetor 2013|accessdate=22 korrik 2015}}</ref> Patna qëndron midis [[New Delhi]]t dhe [[Kalkuta|Kalkutës]] në linjën kryesore Howrah–Delhi, që është një nga linjat hekurudhore më të ngarkuara në Indi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/frontpage/story_15724186.jsp#.Va-gGBuqqko|title=90 trains delayed or diverted after coal wagons derail in Bihar|publisher=The Telegraph|date=13 korrik 2013|accessdate=22 korrik 2015}}</ref> Nyja e Patnës është e lidhur drejtpërdrejtë me shumicën e qyteteve kryesore të Indisë.<ref name="GoldbergDcary2009">{{cite book|author1=Kory Goldberg|author2=Michelle Dcary|title=Along the Path&nbsp;— The Meditator's Companion to the Buddha's Land|url=https://books.google.com/books?id=rWhGU_fPycoC&pg=PA200|accessdate=6 prill 2012|date=9 nëntor 2009|publisher=Pariyatti|isbn=978-1-928706-56-4|pages=200–}}</ref> Qyteti ka katër stacione të tjera të rëndësishme hekurudhore: Stacionin hekurudhor terminal Rajendra Nagar (afër Kankarbagh-ut), Stacioni hekurudhor i nyjës së Pataliputrës (afër rrugës Bailey), Stacioni hekudhor i Danapurit (afër rrethinave perëndimore) dhe stacioni hekurudhor Patna Sahib (në zonën e qytetit të Patnës). Danapuri është qendra administrative divizionale e Zonës Hekurudhore Lindoro-Qendore të Divizionit hekurudhor të Danapurit. Patna është e mirë lidhur me qytetet fqinje [[Gaya, Indi|Gaya-n]], Jehanabad-in, Bihar Sharifin, [[Rajgiri]]n dhe Islampurin nëpërmjet shërbimeve të trenave të pasagjerëve dhe ekspres. Ura më e gjatë hekurudhore në Indi, Ura Digha–Sonpur ka qenë ndërtuar përmes lumit Gang, duke lidhur Digha-n me Ghatin Pahleja në Sonpur.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120426/jsp/bihar/story_15420512.jsp#.VyiRTvl97IV|title=Ganga bridge bonanza New projects to ease travel hassle}}</ref> Ura u përfundua në vitin 2015,<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120308/jsp/bihar/story_15185406.jsp#.UJkPQmckPCA|title=New deadline for rail bridge|publisher=The Telegraph, 8 March 2012|accessdate=6 nëntor 2012|location=Kalkuta, India|first=Amit|last=Bhelari|date=2012-03-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx|title=India's longest rail-cum-road bridge to come up in Bihar|publisher=Hindustan Times|date=12 tetor 2009|accessdate=4 mars 2012|archive-date=23 tetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023152514/http://www.hindustantimes.com/India-s-longest-rail-cum-road-bridge-to-come-up-in-Bihar/Article1-464170.aspx|url-status=dead}}</ref> Është 4.55 km e gjatë dhe kështu ura më e gjatë hekurudhore në Indi dhe një nga më të gjatat në botë.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund|work=The Times Of India|title=Digha bridge cost likely to jump by Rs 1,000 cr|date=3 korrik 2011|access-date=17 mars 2017|archive-date=5 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105053237/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-03/patna/29732615_1_digha-rail-rail-bridge-guide-bund|url-status=dead}}</ref> ===Rrugor=== Qyteti lidhet me mjaft autostrada të rëndësishme duke përfshirë autostradat kombëtare 19,<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh19-driving-directions-map.html|title=National Highway 19|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> 30,<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh30-driving-directions-map.html|title=National Highway 30|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> 31,<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh31-driving-directions-map.html|title=National Highway 31|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> dhe 83.<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/driving-directions-maps/nh83-driving-directions-map.html|title=National Highway 83|publisher=Mapsofindia.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Ura më e gjatë lumore në Azi, Mahatma Gandhi Setu (ndërtuar në 1982), është e vendosur në Patna dhe lidh qytetin me Hajipur-in në dy anët e Gangut. Në kohët e fundit, ura ka përjetuar një trafik kaotik dhe aksidente për shkak të numri tepër të madh të mjeteve që kalojnë mbi të duke e mbingarkuar vazhdimisht strukturën.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Broken-railings-vibrations-make-Patnas-Gandhi-Setu-commuters-nightmare/articleshow/47304106.cms|title=Broken railings, vibrations make Patna's Gandhi Setu commuters' nightmare|publisher=The Times of India|date=16 maj 2015|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Një urë e re me gjashtë korsi mbi Gang paralel me Mahatma Gandhi Setu është propozuar për të lidhur Kacchi Dargah në qytetin e Patnës me Bidupurin në distriktin Vaishali,<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150405/jsp/bihar/story_12692.jsp#.VbPGmBuqqko|title=Nitish blasts Centre over roads|publisher=The Telegraph|date=5 prill 2015|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> që pas përfundimit do të jetë ura më e gjatë në Indi.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-new-bridge-on-Ganga/articleshow/48118331.cms|title=Cabinet OKs new bridge on Ganga|publisher=The Times of India|date=17 korrik 2015|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Patna ndodhet 1015 km në lindje të Delhit, 1 802 km në veri-lindje të Bombejit dhe 556 km në veri-perëndim nga [[Kalkuta]].<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/distances/patna.html|title=Road distance chart for Patna|publisher=Mapsofindia.com|date=4 maj 2007|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Shërbimi i autobusave të luksit midis Patnës dhe mjaft qyteteve fqinje mundësohet nga Korporata e Zhvillimit të Turizmit të Shtetit të Biharit dhe Korporata e Transportit Rrugor të Shtetit të Biharit.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article2705990.ece|location=Chennai, Indi|work=The Hindu|title=Luxury bus service between Bihar and Jharkhand from Monday|date=11 dhjetor 2011}}</ref> Auto rikshout janë një mjet popullor transporti.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/patna-23-000-auto-rickshaws-on-strike-400679|title=Patna: 23,000 auto-rickshaws on strike|publisher=NDTV|date=1 shtator 2009|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Në 2013 në Patna nisi një shërbim i parapaguar auto i drejtuar nga një ekuipazh vetëm me gra,<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2569645/Ladies-driving-seat-Dutch-Ambassador-thrilled-Bihars-female-auto-drivers.html|title='Ladies in the driving seat!' Dutch Ambassador thrilled with Bihar's female auto drivers|publisher=Daily Mail, UK|date=27 shkurt 2014|accessdate=5 qershor 2014|author=Giridhar Jha}}</ref> që është i pari i këtij lloji në Indi.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/An-all-woman-bank-to-open-in-Patna/articleshow/21063277.cms|title=An all-woman bank to open in Patna|publisher=The Times of India (Patna)|work=Anisha Anand, TNN|date=14 korrik 2013|accessdate=5 qershor 2014}}</ref> Brenda kufijve të qytetit si dhe në rrethina janë të disponueshme shërbimet radio taksi.<ref>{{cite web|title=All we hear is Radio Taxi|url=http://www.thehindubusinessline.com/features/all-we-hear-is-radio-taxi/article6329373.ece?homepage=true&theme=true|website=thehindubusinessline.com|publisher=The Hindu|date=18 gusht 2014|accessdate=19 gusht 2014}}</ref> ===Tranziti i shpejtë=== Metroja e Patnës është një sistem i planifikuar i tranzitit të shpejtë për qytetin. Do të zotërohet dhe drejtohet nga shteti nëpërmjet Korporatës së Herurudhës së Metrosë së Patnës.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/bihar/bihar-fast-tracks-patna-metro-rail-project_1498986.html|title=Bihar fast-tracks Patna Metro rail project|publisher=Zee News|date=14 nëntor 2014|accessdate=22 maj 2015}}</ref> Do të ndërtohet në partneritet me publik privat, me një kosto të vlerësuar në 1400 000 000 rupi (2 miliardë dollarë).<ref>{{cite web|url=http://www.iamin.in/en/pataliputra/news/long-awaited-proposal-patna-metro-rail-project-gets-cms-nod-79891|title=Long awaited proposal of Patna Metro Rail project gets CM's nod|publisher=Iamin.in|accessdate=15 janar 2016|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819051533/https://www.iamin.in/|url-status=dead}}</ref> Ajo do të ketë 5 linja me një gjatësi të përgjithshme të planifikuar prej 60 km, që do të ndërtohen në 3 faza.<ref name=":0">{{cite news|url=http://epaper.jagran.com/ePaperArticle/23-oct-2013-edition-Patna-Nager-page_3-43715-7142-84.html|title=Patna Metro will run in 3 phase|date=23 tetor 2013|accessdate=23 tetor 2013|newspaper=Dainik Jagran|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205423/http://epaper.jagran.com/ePaperArticle/23-oct-2013-edition-Patna-Nager-page_3-43715-7142-84.html|archive-date=29 tetor 2013|url-status=dead}}</ref> Projekti monoshinësh i Patnës, që mbulon zonën bashkiake është gjithashtu në proces.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Signature-buildings-to-change-Patnas-skyline-in-2-years/articleshow/45197958.cms|title='Signature buildings to change Patna's skyline in 2 years'|publisher=The Times of India|date=19 nëntor 2014|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> ===Rrugëkalime e brendshme ujore=== Gangu – i lundrueshëm përgjatë gjithë vitit– është rruga kryesore lumore përgjatë Ultësirës së gjerë Indo-Gangetike. Anije me kapacite pesëqind persona kanë qenë të njohura lundronin këtë lumë në periudhën e lashtë; ai shërbeu si një itinerar i rëndësishëm tregtar, pasi mallrat transportoheshin nga [[Pataliputra]] në Gjirin e Bengalit dhe më tej, në portet e [[Sri Lanka]]s dhe Azisë Jug-lindore. Roli i Gangut si një kanal për tregtinë theksohej nga lidhjet e tij natyrore, ai përfshin të gjithë lumenjtë e rëndësishëm në veri dhe në jug të Biharit.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=D5lQutvzAp4C&printsec=frontcover&dq=Bazaar+India|title=Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Gangetic Bihar|publisher=Books.google.co.in|accessdate=15 tetor 2009|isbn=978-0-520-21100-1|last=Yang|first=Anand A.|year=1998}}</ref> Në kohët e fundit, autoriteti i rrugëkalimeve të brendshme ujore i Indisë e kash shpallur shtrirjen e lumit Gang midis Allahabadit dhe Haldias rrugëkalim ujor i brendshëm kombëtar dhe ka ndërmarr hapa për të rikthyer dhe mirëmbajtur lundrueshmërinë e tij. Rrugëkalimi ujor i brendshëm kombëtar 1, rrugëkalimi më i gjatë ujor në Indi, kalon 1620&nbsp;km në lumin Gang nga Allahabadi për në Haldia nëpërmjet [[Varanasi]]t, Munger-it, Bhagalpur-it kalon përmes Patnës.<ref>{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=National_Waterways-1|title=National Waterways-1|publisher=Water Resources Information System (Govt. of India)|date=15 mars 2012|accessdate=4 qershor 2014|archive-date=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606223252/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=National_Waterways-1|url-status=dead}}</ref> Ky rrugëkalim ujor kombëtar ka përcaktuar Patnën si terminal.<ref>{{cite web|url=http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/inland_water_transport_sector_2008.pdf|title=Inland Water Transport Sector|publisher=Inland Waterways Authority of India|date=21 prill 2008|accessdate=25 korrik 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034526/http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/inland_water_transport_sector_2008.pdf|url-status=dead}}</ref> Në shtator 2014, një lundrim luksi i quajtur ‘MV Rajmahal’ nga Patna në [[Varanasi]] u nis nga kompania e lundrimit Assam Bengal.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2742519/Can-luxury-cruises-bring-hope-Ganga-First-group-Japanese-tourists-set-enjoy-spas-sunsets-cuisine-sail-Patna-Varanasi.html|title=Can luxury cruises bring hope to the Ganges? First group of Japanese tourists set to enjoy spas, sunsets and top cuisine as they sail from Patna to Varanasi|publisher=Dailymail.co.uk|date=4 shtator 2014|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> ==Kultura== Gjuha vendase e Patnës është magahi ose magadhi një gjuhë e rrjedhur nga gjuha e lashtë magadhi prakrit,<ref>South Asian folklore: an encyclopedia: Afghanistan, Bangladesh, India, By Peter J. Claus, Sarah Diamond, Margaret Ann Mills, Routledge, 2003, fq. 203</ref> që u krijua në mbretërinë e lashtë të Magadhës, bërthama e të cilës ishte zona e Patnës në jug të Gangut. Besohet se është gjuha e folur nga [[Buda|Gautama Buda]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Ljdiy2JiN78C&pg=PA57&lpg=PA57&dq=magadhi+spoken+buddha&source=bl&ots=viab__cpVM&sig=x9LBfv-0Rl79Ck24u1bErqjBQck&hl=en&sa=X&ei=8gfiVMSuN87juQSn74CYCA&ved=0CB4Q6AEwADgK#v=onepage&q=magadhi%20spoken%20buddha&f=false|title=The Great Compassion: Buddhism and Animal Rights|publisher=Lantern Books, 2004|author=Norm Phelps|page=57|isbn=9781590560693}}</ref> Ishte gjuha zyrtare e Oborrit Maurjan, në të cilën u hartuan ediktet e Ashokës.<ref>A. L. Basham: ''The Wonder that was India''; Picador, 2004, fq. 394</ref> Fjala ''magahi'' ka rrjedhur drejtpërdrejtë nga fjala ‘magadhi prakrit’, dhe folësit e edukuar të magahit parapëqejnë të quajnë atë "magadhi" në vend të "magahi".<ref name="Dhanesh">Jain Dhanesh & George Cardona: ''The Indo-Aryan Languages'', fq. 449</ref> [[File:Holi being played in the courtyard, ca 1795 painting.jpg|thumb|327px|Holi duke u luajtur në oborr, pikturë rreth v. 1795]] Patna ka shumë ndërtesa të zbukuruara me motive arkitekturore [[Arkitektura Indo-Islamike|Indo-Islamike]]<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/Hidden+treasures/1/71577.html|title=Hidden treasures|publisher=India Today|date=19 nëntor 2009|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> dhe [[Arkitektura Indo-Saraçene|Indo-Saraçene]]. Mjaft ndërtesa të rëndësishme të mbajtura mirë nga periudha koloniale janë shpallur "struktura trashëgimie";<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/A-walk-through-city-heritage-sites/articleshow/46015047.cms?|title=A walk through Patna heritage sites|publisher=The Times of India|date=26 janar 2015|accessdate=16 shkurt 2015|author=Banjot Kaur Bhatia}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Renovation-of-Patna-University-heritage-buildings-starts/articleshow/34128179.cms|title=Renovation of Patna University heritage buildings starts|publisher=The Times of India|date=24 prill 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=B. K. Mishra}}</ref> others are in various stages of decay.<ref>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-03-24/news/37981405_1_world-class-museum-patna-museum-heritage|title=Patna heritage bungalows dismantled for Rs 360cr museum|publisher=The Economic Times|date=24 mars 2013|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216205749/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-03-24/news/37981405_1_world-class-museum-patna-museum-heritage|url-status=dead}}</ref> I krijuar në vitin 1917 si muzeu i parë i Biharit, Muzeu i Patnës bart koleksione të mëdha që paraqesin historinë e dhe artin e Indisë.<ref>{{cite web|url=http://yac.bih.nic.in/dm-01.htm|title=Directorate of Museum|publisher=Youth, Arts and Culture Department, Government of Bihar|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=15 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215231007/http://yac.bih.nic.in/DM-01.htm|url-status=dead}}</ref> Biblioteka Orientale Khuda Bakhsh dhe Biblioteka Sinha janë bibliotekat publike historike të Patnës.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaculture.nic.in/khuda-baksh-oriental-public-library-patna|title=KHUDA BAKHSH ORIENTAL PUBLIC LIBRARY|publisher=Ministry of Culture, Government of India|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Historic-Sinha-library-struggling-for-survival/articleshow/21966610.cms|title=Historic Sinha library struggling for survival|publisher=The Times of India|date=22 gusht 2013|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> [[File:Durga Puja, 1809 watercolour painting in Patna Style.jpg|left|327px|thumb|Durga Puxha, 1809 pikturë me bojra uji në stilin e Patnës]] Në pjesën qendrore të qytetit janë vendosur mjaft teatro, duke përfshirë Bhartiya Nritya Kala Mandir, Rabindra Parishad, Premchand Rangshala dhe Kalidas Rangalaya, që është shtëpia e teatrit të artit të Biharit. Kalidas Rangalaya bujt gjithashtu Patliputra Natya Mahotsav-in, një festival kërcimi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120204/jsp/bihar/story_15087910.jsp#.VPtAJnyUdH4|title=Dual delights on first night of theatre festival&nbsp;— Patliputra Natya Mahotsav starts in capital; 34 dramas and 11 street plays lined up for six days|publisher=The Telegraph|date=4 shkurt 2012|accessdate=8 mars 2015}}</ref> Por në dy dhjetëvjeçarët e fundit, popullariteti i teatrove komercialë në qytet ka rënë.<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/theatre-back-to-centrestage-in-the-patna/1/131679.html|title=Theatre back to centrestage in the state|publisher=India Today|date=7 mars 2011|accessdate=8 mars 2015}}</ref> Shkolla e Pikturës së Patnës ose Patna Qalaam është një derivim i shkollës së mirënjohur të pikturës Mogule të miniaturës, që lulëzoi në Bihar gjatë fillimit të shekullit të XVIII deri në mesin e shekullit të XX.<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010224/windows/main3.htm|title=Patna kalam Death of an art tradition|publisher=The Tribune|date=24 shkurt 2001|accessdate=16 shkurt 2015|author=Janaki Bhatt}}</ref> Praktikuesit e kësaj forme arti ishin pasardhës të artizanëve hindu të pikturës mogule, që u përballën me peresëkutimin nën perandorin mogul Aurangzeb dhe që gjetën strehë, nëpërmjet Murshidabad-it, në Patna gjatë fundit të shekullit të XVIII. Piktorët e Patnës dallojnë nga piktorët mogulë, subjektet e të cilëve përfshinin vetëm skena mbretërore dhe oborri, në atë që ata përfshinë si subjekte skena pazari, të jetës së përditshme, dinjitarë vendorë, festa dhe ceremoni dhe skena natyrore.<ref name="abc" /> Pikturat realizoheshin në ngjyra uji në letër me mikë, por stili ishte përgjithësisht një hibrid dhe cilësie të paqartë. Është kjo shkollë pikture që frymëzoi formimin e Kolegjit të Arteve dhe Artizanatit në Patna, nën udhëheqjen e Shri Radha Mohan-it, që është një qendër e rëndësishme e arteve të bukura në Bihar.<ref name="abc">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120614/jsp/bihar/story_15606127.jsp#.VOIequaUdH4|title=Fade-out tale of art school&nbsp;— Artists remember style of indigenous painting, narrate days of its glory and decline|publisher=The Telegraph|date=14 qershor 2012|accessdate=16 shkurt 2015|author=AMIT SHEKHAR}}</ref> Një vakt i zakonshëm bihari përbëhet nga orizi, supa e thjerrëza, chapati, perime me erëza etj. Kuzhina e Biharit është në mënyrë mbizotëruese vegjetariane për shkak të shoqërisë tradicionale të Biharit, e ndikuar nga vlerat budiste dhe hindu të mos dhunës, nuk hahen vezët, pulat, peshku dhe gjëra të tjera jo vegjetariane. Megjithatë, ka dhe një traditë të ngrënies së pjatave të mishit dhe peshkut, veçanërisht e zakonshme për shkak të numrit të lumenjve në Bihar. Ka mjaft pjata mishi biharase, me pulë dhe mish deleje që janë më të zakonshmet.<ref>{{cite web|url=http://www.bihar-tourism.com/know-bihar/cuisine.php|title=Bihar Cuisine|publisher=bihar-tourism.com|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=5 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205045139/http://www.bihar-tourism.com/know-bihar/cuisine.php|url-status=dead}}</ref> Disa nga pjatat më të mirënjohura të kuzhinës bihari përfshijnë ''sattu paratha'' (paratha të mbushura me miell të skuqur qiqrash), ''chokha'' (patate pure me erëza), peshk me erëza, bihari kebab-i, ''postaa-dana kaa halwaa'', malpua, dal pitha (versioni bihari i momos), ''kheer makhana'' (Euryale ferox) dhe ''thekua/khajuria'' (një tip ushqimi i gatshëm).<ref>{{cite web|url=http://www.indiatvnews.com/lifestyle/news/famous-bihari-cuisines-3636.html|title=10 Bihari cuisines you must try at least once! (view pics)|publisher=indiatvnews|date=25 shtator 2014|accessdate=16 shkurt 2015|author=Priyanshi Lal}}</ref> Ushqimi i rrugës si samosa,<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/Any-Samosa-Chutney-Left/282723|title=Any Samosa Chutney Left?|publisher=Outlook India|date=5 nëntor 2012|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> chaat, litti chokha, phuchka (një petull e skuqur fortë me salcë tamarindi), kuzhina Indiano-Jugore dhe Kineze janë të parapëlqyerat mes patnaitëve.<ref>{{cite news|title=Patna ke samose|work=DB Star, Dainik Bhaskar|date=9 nëntor 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Gratë e Biharit tradicionalisht veshin sari, por shalvar kamiz-i dhe veshjet e tjera perëndimore po marrin gjithmonë e më shumë pranim mes vajzave të reja.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1120813/jsp/bihar/story_15848030.jsp#.VOItDOaUdH4|title=Dress diktat with safety pinch|publisher=The Telegraph|date=13 gusht 2012|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Veshja perëndimore ka arritur pranueshmëri të gjerë mes meshkujve urbanë, megjithëse dhoti dhe kurta tradicionalë<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eIa6tqdgNbAC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=bihar+sari+salwar&source=bl&ots=K0zth1RqQi&sig=p4RJkZDJX-3F33LfrLPJUS3XU_Y&hl=en&sa=X&ei=DSziVNecBIyeugTKvYKoBg&ved=0CB8Q6AEwATgK#v=onepage&q=bihar%20sari%20salwar&f=false|title=Diamond Social Science|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173353918|access-date=17 mars 2017|archive-date=16 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216204238/https://books.google.co.in/books?id=eIa6tqdgNbAC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=bihar+sari+salwar&source=bl&ots=K0zth1RqQi&sig=p4RJkZDJX-3F33LfrLPJUS3XU_Y&hl=en&sa=X&ei=DSziVNecBIyeugTKvYKoBg&ved=0CB8Q6AEwATgK#v=onepage&q=bihar%20sari%20salwar&f=false|url-status=dead}}</ref> shihen gjatë kremtimeve. ‘Chhath-i’, i quajtur edhe ‘dala chhath’, është një festival i rëndësishëm në Bihar.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/bihar-govt-to-provide-free-electricity-for-chhath-puja-in-public-places/article5328524.ece|title=Bihar govt. to provide free electricity for ‘Chhath Puja’ in public places|publisher=The Hindu|date=8 nëntor 2013|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Kremtohet dy herë në vit: një herë në verë, i quajtur ‘Chaiti Chhath’ dhe herën tjetër rreth një javë pas Dipavalit, i quajtur ‘Kartik Chhath’. Durga Puxha, e zhvilluar në shtator-tetor, është një tjetër festë e rëndësishme e Patnës.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Durga-Puja-Patna-set-to-turn-into-city-of-temples/articleshow/16731342.cms|title=Durga Puja: Patna set to turn into city of temples|publisher=The Times of India|date=9 tetor 2012|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.patnadaily.com/index.php/news/10087-durga-puja-in-full-swing-in-patna-pandals-open.html|title=Durga Puja in Full Swing in Patna; Pandals Open|publisher=PatnaDaily.com|date=2 tetor 2014|accessdate=16 shkurt 2015|archive-date=17 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150217062719/http://www.patnadaily.com/index.php/news/10087-durga-puja-in-full-swing-in-patna-pandals-open.html|url-status=dead}}</ref> Mes festave të tjera të qytetit janë Sarasvati Puxha, Eid-i, Holi, Krishtlindjet, Vishvakarma Puxha, Makar Sankranti, Raksha Bandhan-i dhe Rath Yatra. Ngjarjet kulturore përfshijnë Panairin e Librit të Patnës, Patna Sahib Mahotsav-in, ‘Patna Film Festival’, Bihar Diwas, Rajgir Mahotsav-in dhe Vaishali Mahotsav-in në qytetet fqinje. <gallery class="center" widths="296px" heights="220px"> File:Durga Puja 2014 Patna 05.JPG|Një murti, ose idhull i hyjneshës [[Durga]] të paraqitur gjatë festës Durga Puxha File:People Celebrating Chhath Festival.jpg|Njerëz duke kremtuar festën ‘Chhath’ ditën e 2-të në mëngjes, një tribut për Diellin që lind </gallery> ==Turizmi== [[File:Golghar 01.jpg|thumb|327px|Golghar-i u ndërtuar fillimisht për të shërbyer si një hambar për ushtrinë e British East India Company gjatë urisë së v. 1786. Tashmë një vend vështrimi i Gangut dhe qytetit]] [[File:Takht Sri Patna Sahib.jpg|thumb|358px|left|Takhat Sri Harmandar Sahib, Patna Sahib]] Patna përmban shumë tërheqje turistike dhe u vizitua nga rreth 2.4&nbsp;milionë turistë (duke përfshirë vizitorë ditorë) në 2005. Turistët që vizitojnë qytetin llogariten në 41% e numrit të përgjithshëm të turistëve që vizitojnë Biharin megjithëse [[Bodh Gaya]] ishte destinacioni më popullor për vizitorët e huaj.<ref>{{cite book|url=http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|title=Bihar's annual tourist statistics report, January, 2005 to December,2005|pages=15, 20, 51|author=Market Pulse|publisher=Market Research Division, Government of India|accessdate=26 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222105539/http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|archivedate=22 dhjetor 2010|url-status=dead}}</ref> Trashëgimia kulturore e Biharit pasqyrohet në monumentet e tij të lashta. Kumhrar-i dhe Agam Kuan-i janë sitet e rrënojave të [[Pataliputra]]s ashokane. Didarganj Yakshi mbetet si një shembull i Artit Maurjan.<ref>{{cite web|url=http://patna.bih.nic.in/District/tourism.htm|title=Tourism|publisher=Patna.bih.nic.in|accessdate=6 mars 2011|archive-date=12 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512013754/http://patna.bih.nic.in/District/tourism.htm|url-status=dead}}</ref> Takht Sri Patna Sahib është një nga pesë takht-ët e [[Sikizmi]]t, i cili shenjtëron vendlindjen e gurusë së dhjetë ‘sik’, Gobind Singh.<ref>{{cite web|url=http://sgpc.net/holy%20takhat/holy_takhat_english.asp|title=Holy Takhats|publisher=Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee|accessdate=1 shkurt 2010|archive-date=12 qershor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612061821/http://sgpc.net/holy%20takhat/holy_takhat_english.asp|url-status=dead}}</ref> Në Patna ndodhen pesë [[gurdvara]], që janë të lidhura me guru të ndryshëm ‘sikë’; këto janë Gurdvara Pahila Bara,<ref>{{cite web|url=http://www.gurbaani.com/gurd/gurdawaras6.htm|title=Gurdwara Pahila Bara|publisher=Gurbaani.com|accessdate=1 shkurt 2010|archive-date=11 janar 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111054434/http://www.gurbaani.com/gurd/gurdawaras6.htm|url-status=dead}}</ref> Gurdvara Gobind Ghat,<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Kangan-Ghat.aspx|title=Gurdwara Gobind Ghat|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Gurdvara Guru ka Bagh,<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Guru-Ka-Bagh.aspx|title=Gurdwara Guru ka Bagh|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Gurdvara Bal Leela<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Bal-Leela.aspx|title=Gurdwara Bal Leela|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> dhe Gurdvara Handi Sahib.<ref>{{cite web|url=http://www.takhatpatnasahib.com/Gurdwara-Haandi-Saheb.aspx|title=Gurdwara Handi Sahib|publisher=Takhatpatnasahib.com|accessdate=1 shkurt 2010}}</ref> Padri Ki Haveli, Gjykata e Lartë e Patnës, Golghar-i Ndërtesa e Sekretariatit janë shembuj të [[Arkitektura Britanike|Arkitekturës Britanike]]. Gandhi Maidan-i është një terren historik në Patna ku ndodhën mjaft grumbullime të atdhetarëve për liri. Parku Buddha Smriti i sapo ndërtuar pranë Nyjës së Patnës është duke u bërë gjithashtu një tërheqje e rëndësishme turistike. Planetariumi i Patnës (Indira Gandhi Planetarium) është i vendosur në Kompleksin Shkencor Indira Gandhi në Patna. Është një nga planetariumët më të mëdhenjë në Azi.<ref name="patna.bih.nic.in">{{Cite web|url=http://patna.bih.nic.in/html/planetarium.htm|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=17 mars 2017|archive-date=16 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416173723/http://patna.bih.nic.in/html/planetarium.htm}}</ref> Ai tërheq një numër të madh turistësh vendas dhe të huaj. Së fundmi, qeveria e Biharit shpalli planet për të ndërtuar një muze modern të artit në Patna me një kosto prej afërsisht 53 000 000 rupi<ref>{{cite web|author=Our Correspondent|url=http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp|title=First brick for heritage home|publisher=Telegraphindia.com|date=10 korrik 2013|accessdate=5 dhjetor 2013}}</ref> në një sit prej 5.63 ha në Rrugën Bailey.<ref>{{cite web|url=http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2013/July/newsbihar11July3.html|title=Nitish lays foundation of new museum in Patna|publisher=Bihartimes.in|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=20 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720024150/http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2013/July/newsbihar11July3.html|url-status=dead}}</ref> Për dizajnin arkitekturor u përzgjodhën 5 firma,<ref>{{cite web|url=http://www.worldarchitecturenews.com/index.php?fuseaction=wanappln.showbriefdetail&newsid=1316|title=Shortlist selected for museum in Patna|publisher=World Architecture News|accessdate=4 mars 2012|archive-date=19 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119001356/http://www.worldarchitecturenews.com/index.php?fuseaction=wanappln.showbriefdetail&newsid=1316|url-status=dead}}</ref> nga të cilat u zgjodh firma japoneze Maki and Associates. Në 2016 muzeu u hap pjesërisht dhe është në proces përfundimi të plotë.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/patna-news/bihar-chief-minister-nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1205103|title=Bihar Chief Minister Nitish Kumar Inaugurates 'Bihar Museum'|publisher=ndtv.com|accessdate=26 nëntor 2016}}</ref> ==Arsimi== [[File:Front view of administrative building of IIT Patna.jpg|thumb|right|381px|Instituti Indian i Teknologjisë i Patnës në Bihta, një nga institutet kryesore të inxhinierisë dhe kërkimit në Indi]] Shkollat në Patna përfshijnë shkolla private dhe shtetërore. Shkollat janë të lidhura me Bihar School Examination Board, All-India Indian Certificate of Secondary Education (ICSE), National Institute of Open Schooling (NIOS) ose Central Board of Secondary Education (CBSE).<ref name="boards">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Class-XI-admission-process-begins-in-many-schools/articleshow/47376443.cms|title=Class XI admission process begins in many schools|publisher=The Times of India|date=23 maj 2015|accessdate=19 qershor 2015}}</ref> Hindi dhe anglishtja janë gjuhët kryesore të mësimit.<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a4cFtJv3CsQC&pg=PA65&lpg=PA65&dq=schools+patna+english+languages+of+instruction&source=bl&ots=82t9Tez_8e&sig=fa_I9HWgjyWljY3y_UxiensBHE4&hl=en&sa=X&ei=TFSEVYuqKMy6uATTmoGwDg&ved=0CE0Q6AEwCQ#v=onepage&q=schools%20patna%20english%20languages%20of%20instruction&f=false|title=International Aid and Private Schools for the Poor: Smiles, Miracles and Markets|publisher=Edward Elgar Publishing|author=Pauline Dixon|year=2013|page=65|isbn=9781781953457}}</ref> Një studim i vitit 2012 në 1 574 shkolla: nxori se 78% nga këto ishin shkolla private ndihmë (shumica e tyre me kosto të përballueshme), 21% shkolla qeveritare dhe 1% shkolla private me ndihmë.<ref name="Rangaraju_Patna">Baladevan Rangaraju, Prof. James Tooley & Dr. Pauline Dixon: [http://indiai.org/patna-urban-survey-report "The Private School Revolution in Bihar: Findings from a survey in Patna Urban"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619225236/http://www.indiai.org/patna-urban-survey-report |date=19 qershor 2012 }}; ''India Institute'', E.G. West Centre, Newcastle University. 2012. Kontrolluar më 2 qershor 2012.</ref> Nën planin 10+2+3/4, nxënësit realizojnë dhjetë vjet shkollim dhe pastaj futen në shkolla që kanë një shërbim më të lartë pasues dhe të lidhura me Bihar State Intermediate Board, All-India Council for the Indian School Certificate Examinations (CISCE), NIOS<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/NIOS-declares-results-invites-complaints/articleshow/20548265.cms|title=NIOS declares results, invites complaints|publisher=The Times of India|date=12 qershor 2013|accessdate=19 qershor 2015}}</ref> ose CBSE, ku ata zgjedhin një nga tre drejtimet: arte, tregti, ose shkenca.<ref name="boards" /> Kjo pasohet nga një diplomë e përgjithshme në një fushë të caktuar studimi, ose një kurs të diplomimit profesional, si ligj, inxhinieri dhe mjeksi.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1110703/jsp/bihar/story_14189132.jsp|title=IIT success tips for parents|publisher=The Telegraph|date=3 korrik 2011|accessdate=19 qershor 2015}}</ref> [[File:Patna College, Admin Building, June 29 2012.jpg|thumb|left|327px|Kolegji i Patnës, i krijuar në v. 1863, konsiderohet se institucioni më i vjetër i arsimit të lartë në Bihar.]] Patna ka institucione të rëndësishme arsimore qeveritare si Central University of South Bihar, Universiteti i Patnës, Universiteti Kombëtar i Ligjit Chanakya, Universiteti i Diturisë Aryabhatta, Instituti Indian i Teknologjisë së Patnas, Instituti Kombëtar i Teknologjisë në Patna, Kolegji Shkencor i Patnës, Instituti Birla i Teknologjisë në Patna,<ref>{{cite web|url=http://patna.bitmesra.ac.in|title=BIT Patna|access-date=27 dhjetor 2021|archive-date=19 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519021602/http://www.patna.bitmesra.ac.in/|url-status=dead}}</ref> Kolegji Mjeksor i Patnës, All India Institute of Medical Sciences Patna, Instituti Kombëtar i Teknologjisë së Modës i Patnës, Instituti i Menaxhimit Chandragupta etj.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/35-locals-make-it-to-NIFT-Patnas-6th-batch/articleshow/21349806.cms|title=35 locals make it to NIFT-Patna's 6th batch|publisher=The Times of India (Patna)|author=Vithika Salomil|date=13 korrik 2013|accessdate=31 maj 2014}}</ref> Universiteti i Patnës u krijua në vitin 1917 dhe është universiteti i shtatë modern më i vjetër në nënkontinentin indian.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/No-appointment-in-Patna-University-since-2003/articleshow/39579296.cms|title=No appointment in Patna University since 2003|publisher=The Times of India|date=4 gusht 2014|accessdate=20 qershor 2015}}</ref> Patna ka gjithashtu një larmi universitetesh të tjera, ashtu si dhe shkolla fillore dhe të mesme të ulëta. ==Sporti== Si në pjesën tjetër të Indisë, kriketi është popullor në Patna dhe luhet në terrene dhe rrugë përgjatë gjithë qytetit.<ref>{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/cricketnext/news/ishan-kishan-is-a-mixture-of-ms-dhoni-and-adam-gilchrist-1180721.html|title=Ishan Kishan is a mixture of MS Dhoni and Adam Gilchrist|publisher=IBNLive|date=23 dhjetor 2015|accessdate=16 janar 2016|archive-date=13 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113185641/http://www.ibnlive.com/cricketnext/news/ishan-kishan-is-a-mixture-of-ms-dhoni-and-adam-gilchrist-1180721.html|url-status=dead}}</ref> Ka mjaft terrene sportive të vendosura përgjatë qytetit. Bihar Cricket Association, që menaxhon kriketin në Bihar,<ref>{{cite web|url=http://www.jagran.com/bihar/patna-city-bcci-to-give-money-election-of-bihar-cricket-association-to-be-held-within-60-days-12728696.html|title=BCCI to give money, Election of Bihar Cricket Association to be held within 60 days 12728696|publisher=Jagran.com|date=12 gusht 2015|accessdate=16 janar 2016}}</ref> e ka qendrën në Patna. Turnetë, veçanërisht ata që përfshijnë kriketin, basketbollin, futbollin, badmintonin dhe ping pongun, organizohen rregullisht mbi një bazë interlokale ose klubesh. Stadiumi Moin-ul-Haq, që ka një kapacitet prej 25 000 spektatorësh, ka shërbyer si vendtakim për dy ndjeshje një ditore ndërkombëtare kriketi dhe mjaft ngjarje sportive kombëtare.<ref>{{cite web|url=http://beta.cricket.yahoo.com/cricket/profile/ground-profile?gid=98|title=Profile of stadium in Yahoo Cricket website|access-date=17 mars 2017|archive-date=7 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120707010310/http://beta.cricket.yahoo.com/cricket/profile/ground-profile?gid=98|url-status=dead}}</ref> Është shtëpia e skuadrës së kriketit të Biharit. Për shkak të lënies pas dore, mungesës së mirëmbajtjes, stadiumi është në një gjendje të keqe dhe në të nuk luhen ndeshje ndërkombëtare që nga viti 1996.<ref>{{cite web|url=http://www.iamin.in/en/pataliputra/news/bihars-neglected-moin-ul-haq-stadium-waiting-host-international-cricket-match-19|title=Bihar's 'neglected' Moin-Ul-Haq Stadium waiting to host international cricket match since 19 years|publisher=Iamin.in|accessdate=16 janar 2016|archive-date=15 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115194904/http://www.iamin.in/en/pataliputra/news/bihars-neglected-moin-ul-haq-stadium-waiting-host-international-cricket-match-19|url-status=dead}}</ref> Në 2013, u shpall nga kryeministri i Biharit, Nitish Kumar se do të ndërtohej një stadium kriketi ndërkombëtar në Rajgir.<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-government-plans-world-class-stadium/articleshow/20388841.cms|title=Bihar government plans world-class stadium – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=2 qershor 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref> Klubi i Golfit të Patnës i krijuar më 21 mars 1916 është një nga klubet më të vjetër të golfit në Indi. Është një kurs golfi me 18 vrima i vendosur në një panoramë historike brenda dhe përreth Rrugës Bailey dhe ka një hapsirë prej 67 ha.<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Golf-gains-ground-among-youngsters/articleshow/19485832.cms|title=Golf gains ground among youngsters – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=11 prill 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://patnagolfclub.in/|title=Patna Golf Club|publisher=Patna Golf Club|accessdate=5 dhjetor 2013|archive-date=7 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207110751/http://patnagolfclub.in/|url-status=dead}}</ref> Patna mikpriti kupën e parë të botës Kabaddi për femra.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120302/jsp/bihar/story_15201421.jsp|title=Women’s World Cup begins|publisher=Telegraphindia.com|date=1 mars 1999|accessdate=4 mars 2012|location=Kalkuta, Indi|first=Roshan|last=Kumar}}</ref> Ajo u zhvillua në Kompleksin Sportiv Patliputra, Kankarbagh nga 1 marsi deri më 4 mars 2012.<ref>[http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/stage-set-for-first-world-cup-womens-kabaddi-championship/969313.html Stage set for first wc women's kabaddi championship] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120711211127/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/stage-set-for-first-world-cup-womens-kabaddi-championship/969313.html |date=11 korrik 2012 }} ibnlive 2 March 2012</ref> [[India]] fitoi kupën e botës duke mundur [[Irani]]n në finale.<ref>[http://tehrantimes.com/sports/96082-iranian-women-second-in-kabbadi-world-cup Hosts India won the World Cup defeating Iran in the finals.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418231444/http://www.tehrantimes.com/sports/96082-iranian-women-second-in-kabbadi-world-cup |date=18 prill 2012 }} Tehran Times, 5 mars 2012</ref> Patna mikpriti gjithashtu shtatë ndeshje të Pro Kabaddi League me skuadrën e saj Patna Pirates në Kompleksin Sportiv Patliputra.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Patna-Pirates-to-play-in-pro-kabaddi-league/articleshow/36226949.cms|title=Patna Pirates to play in pro-kabaddi league|publisher=The Times of India|author=Jai Narain Pandey|date=8 qershor 2014|accessdate=16 shkurt 2015}}</ref> Komplekse të tjera të famshme sportive të Patnës janë Stadiumi i Policisë Ushtarake të Biharit Mithilesh,<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/BMP-stadium-to-have-synthetic-track/articleshow/18393173.cms|title=BMP stadium to have synthetic track – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|date=8 shkurt 2013|accessdate=16 janar 2016}}</ref> Stadiumi i mbyllur i Zonës së Hekurudhave Lindoro-Qendrore në Digha.<ref>{{cite web|author=Share on Twitter|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/ECR-GM-opens-indoor-stadium-at-Digha/articleshow/45709662.cms|title=ECR GM opens indoor stadium at Digha, Patna – Times of India|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|accessdate=16 janar 2016}}</ref> etc. <gallery class="center" widths="240px" heights="200px"> File:Cricket (2305682483).jpg|Një lojë kriketi në vijim File:Kankarbagh Indoor Stadium.png|Stadiumi i mbyllur Kankarbagh në Kompleksin Sportiv Pataliputra gjatë ndeshjeje të Pro Kabaddi League </gallery> ==Media== Fillimi i shekullit të XX u shënua nga një numër publikimesh të reja. Një revistë mujore e quajtur ''Bharat Ratna'' nisi nga Patna në 1901. Ajo u ndoq nga ''Ksahtriya Hitaishi'', ''Aryavarta'' nga Danapur-i në Patna, ''Udyoga'' dhe ''Chaitanya Chandrika''.<ref>''Bihar ki Sahityik Pragati'', Bihar Hindi Sahitya Sammelan, Patna 1956, fq. 73</ref> ''Udyog'' u botua nga Vijyaanand Tripathy, një poet i famshëm i kohës dhe ''Chaitanya Chandrika'' nga Krishna Chaitanya Goswami, një figurë letrare e asaj kohe. Veprimtaria letrare nuk u kufizua vetëm në Patna por në shumë distrikte të Biharit.<ref name="journalism">Ahmad Qeyamuddin: ''Patna Through the ages: Glimpses of History, Society and Economy, Commonwealth Publishers'', New Delhi, 1988</ref><ref>''Jayanti Smarak Granth''; fq. 583–5</ref> Magahi Parishad, i krijuar në vitin 1952, i hapi rrugë gazetarisë magadhi në Bihar. Ai fillo gazetën mujore, ''Magadhi'', që më vonë u riemërtua ''Bihan''.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ&pg=PA550&lpg=PA550&dq=Magahi+Parishad,+established+in+Patna+in+1952&source=bl&ots=u1oTuHzFqA&sig=0IKIP7JtyTcWKQKkMMWFDw2rS6k&hl=en&sa=X&ei=sjJIU-yEOu2tiQe9nIDoCg&ved=0CDgQ6AEwAw|title=Indo-Aryan Languages|date=26 korrik 2007|accessdate=11 prill 2014}}</ref> Shumë agjenci mediatike kombëtare, duke përfshirë Press Trust of India dhe zyrar rajonale të Doordarshan e kanë qendrën në qytet.<ref>{{cite web|url=http://www.prdbihar.in/media.htm|title=Information and Public Relation Department-Bihar|publisher=Prdbihar.in|accessdate=11 prill 2014|archive-date=7 shkurt 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207062741/http://www.prdbihar.in/media.htm|url-status=dead}}</ref> The Times of India, Hindustan Times, The Economic Times dhe The Telegraph janë katër gazetat e përditshme kryesore në anglisht që kanë botime të Patnës. The Hindu, The Pioneer dhe The Indian Express,<ref name="go4patna1">{{cite web|url=http://www.go4patna.com/index.php/patna/patna-important-information/34-cityimportant-information-cityimportant-information/164-newspapers-in-patna|title=Newspapers in Patna|publisher=Go4patna.com|accessdate=11 prill 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144714/http://www.go4patna.com/index.php/patna/patna-important-information/34-cityimportant-information-cityimportant-information/164-newspapers-in-patna|url-status=dead}}</ref> megjithëse jo të printuara në qytet, janë gazeta të përdithsme të tjera në anglisht të disponueshme në qytet. Gazetar e qytetit në hindi përfshijnë Hindustan Dainik, Dainik Jagran, Dainik Bhaskar,<ref>{{cite web|last=Saha|first=Ananya|url=http://www.campaignindia.in/Article/370317,dainik-bhaskar-enters-bihar-with-edition-in-under-penetrated-patna.aspx|title=Dainik Bhaskar enters Bihar with edition in under-penetrated Patna&nbsp;— News&nbsp;— Media&nbsp;— Campaign India|publisher=Campaignindia.in|date=23 janar 2014|accessdate=11 prill 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413140951/http://www.campaignindia.in/Article/370317,dainik-bhaskar-enters-bihar-with-edition-in-under-penetrated-patna.aspx|url-status=dead}}</ref> Prabhat Khabar, Aaj dhe Rashtriya Sahara<ref name="go4patna1"/>&nbsp;– të gjitha këto gazeta kanë edicione nga Patna. Ka gjithashtu gazeta në urdu si Qomi Tanzim dhe Farooqi Tanzeem të publikuara në Patna.<ref name="go4patna1"/> Gjendet edhe gazeta tabloide Inext e përzier hindi dhe anglisht.<ref>{{cite web|url=http://www.biharplus.in/news/bihar-events/inext-bike-athon-bicycle-marathon-in-patna-on-1st-december-2013/|title=inext bike athon bicycle marathon in patna on 1st december 2013 &#124; Biharplus|publisher=Biharplus.in|accessdate=11 prill 2014|archive-date=20 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320104631/http://www.biharplus.in/news/bihar-events/inext-bike-athon-bicycle-marathon-in-patna-on-1st-december-2013/|url-status=dead}}</ref> Patna shërbehet gjithashtu nga mjaft stacione radiofonike AM dhe FM, duke përfshirë shtetëroren All India Radio Vividh Bharati dhe kanalet private si Radio Mirchi,<ref>{{cite web|date=21 janar 2006|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-01-21/news/27448723_1_entertainment-network-india-radio-mirchi-radio-mirchi|title=Radio Mirchi bags Patna in FM Radio Phase II&nbsp;— Economic Times|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|accessdate=11 prill 2014|archive-date=11 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140511180505/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-01-21/news/27448723_1_entertainment-network-india-radio-mirchi-radio-mirchi|url-status=dead}}</ref> FM 105 etj. All India Radio, Patna (zyrtarisht Akashvani Patna Kendra) u krijua në vitin 1948.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/50-not-out-delight-in-Patna-AIR/articleshow/5389830.cms|title=50 not out, delight in Patna AIR|publisher=The Times of India|date=29 dhjetor 2009|accessdate=12 prill 2014}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Pataliputra]] * [[Nalanda]] * [[Gaya, Indi]] * [[Bodh Gaya]] * [[Agra]] * [[Varanasi]] ==Shënime== <references group="shënimi"/> == Referime == {{Reflist|30em}} ==Bibliografia== * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9dMEQZqSJAgC|title=The Son of Man: Saoshyant|author=George Barclay, Jr.|date=27 tetor 2010|accessdate=4 dhjetor 2013}} * A. L. Basham: ''The Wonder that was India''; Picador, 2004 * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wUeqQ2buQ80C|title=Merchants, Politics, and Society in Early Modern India: Bihar, 1733–1820|author=Kumkum Chatterjee|publisher=Brill|year=1996|isbn=978-90-04-10303-0|accessdate=5 dhjetor 2013}} * Peter J. Claus, Sarah Diamond & Margaret Ann Mills: South Asian folklore: an encyclopedia: Afghanistan, Bangladesh, India; Routledge, 2003 * Jain Dhanesh & George Cardona: ''The Indo-Aryan Languages'' * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a4cFtJv3CsQC|title=International Aid and Private Schools for the Poor: Smiles, Miracles and Markets|publisher=Edward Elgar Publishing|author=Pauline Dixon|year=2013|isbn=9781781953457}} * Faxian: [http://www.gutenberg.org/files/2124/2124-h/2124-h.htm Pataliputra] Record of Buddhistic Kingdoms, përkthyer në anglisht nga James Legge. * {{cite book|author1=Kory Goldberg|author2=Michelle Dcary|title=Along the Path&nbsp;— The Meditator's Companion to the Buddha's Land|url=https://books.google.com/books?id=rWhGU_fPycoC|accessdate=6 prill 2012|date=9 nëntor 2009|publisher=Pariyatti|isbn=978-1-928706-56-4}} * {{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1-last=James|editor1-first=J. F. W.|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4hgtAQAAMAAJ|title=A Dictionary, Practical, Theoretical, and Historical, of Commerce and ...|author=John Ramsay McCulloch|publisher=Longman, Orme, Broën, Green, and Longmans|accessdate=4 dhjetor 2013}} * {{cite book|url=http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|author=Megasthenes|title=Indika|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621065424/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Foreign_Views/GreekRoman/Megasthenes-Indika.htm|archivedate=21 qershor 2008|accessdate=24 shkurt 2011|url-status=dead}} * {{cite book|last1=O'Malley|first1=L. S. S.|editor1=J. F. W. James|title=History of Magadha|publisher=Veena Publication|location=Delhi|year=2005|isbn=978-81-89224-01-1|url=https://books.google.com/books?id=18ULAwAACAAJ|accessdate=24 shkurt 2011}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=a-QaOP5nK-MC|title=Bihar And Orissa District Gazetteers Patna|publisher=Concept Publishing Company|year=1924|author=L.S.S. O`malley|isbn=9788172681210|accessdate=5 dhjetor 2013}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Ljdiy2JiN78C|title=The Great Compassion: Buddhism and Animal Rights|publisher=Lantern Books|year=2004|author=Norm Phelps|isbn=9781590560693}} * Ahmad Qeyamuddin: ''Patna Through the ages: Glimpses of History, Society and Economy, Commonwealth Publishers'', New Delhi, 1988 * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cf-cI_yfVfYC|title=Agrarian Movements and Congress Politics in Bihar|author=Kaushal Kishore Sharma|publisher=Anamika Prakashan|year=1989|accessdate=5 dhjetor 2013}} * {{cite book|url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=3|editor=Sir William Smith|year=1870|publisher=Little, Brown|location=Boston|accessdate=25 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018045710/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3038.html|archivedate=18 tetor 2007|url-status=dead}} * {{cite journal|url=http://www.akademiai.com/content/v030m51183431158/|title=Did the Indo-Greeks occupy Pataliputra?|author=Gyula Wojtilla|pages=495–504|year=2000|volume=40|journal=Acta Antiqua|publisher=Akadémiai Kiadó|doi=10.1556/AAnt.40.2000.1-4.46|issn=0044-5975}}{{Lidhje e thyer}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=D5lQutvzAp4C|title=Bazaar India: Markets, Society, and the Colonial State in Gangetic Bihar|accessdate=15 tetor 2009|isbn=978-0-520-21100-1|last=Yang|first=Anand A.|year=1998}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eIa6tqdgNbAC|title=Diamond Social Science|publisher=Saraswati House Pvt Ltd|isbn=9788173353918}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OtCPAgAAQBAJ|title=Indo-Aryan Languages|date=26 korrik 2007|accessdate=11 prill 2014}} * {{cite book|url=http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|title=Bihar's annual tourist statistics report, January, 2005 to December,2005|author=Market Pulse|publisher=Market Research Division, Government of India|accessdate=26 shkurt 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222105539/http://www.tourism.gov.in/survey/BIHAR%20TOURISM%20ANNUAL%20STATISTICS%20%20REPORT%20Final.pdf|archivedate=22 dhjetor 2010|url-status=dead}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Patna}} *[https://web.archive.org/web/20100416105758/http://www.patna.nic.in/ Official website of Patna district] *[http://www.pmcbihar.in Official website of the Municipal Corporation of Patna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108165224/http://patnanagarnigam.in/ |date=8 janar 2020 }} [[Kategoria:Qytete në Indi]] kdan9reuoez4ujrtupx5euzml9isnw2 0 212922 3010612 2951563 2026-07-18T15:11:02Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010612 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Puri | native_name = ପୁରୀ | native_name_lang = or | settlement_type = Qytet | image_skyline = Puri Montage1.png | image_caption = Pamje nga qyteti i Purit | nickname = Qyteti shpirtëror | image_map = File:WikiprojectIndiacities puri.png | map_caption = Vendndhodhja e Purit në Indi | coordinates = {{coord|19|48|38|N|85|49|53|E|region:IN-OD|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon image|India Actual flag.png}} [[India]] | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Orissa|Odisha]] | subdivision_type2 = Distrikti | subdivision_name2 = Puri | government_type = Bashki | governing_body = '''Bashkia e Purit''' | leader_title = Kolektori dhe Magjistrati i distriktit | leader_name = Sidhartha Shankar Swain, IAS<ref name="Whos_Who"/> | leader_title1 = Mbikëqyrësi i Policisë | leader_name1 = Pinak Mishra, IPS<ref name="Whos_Who">{{cite web|title=Who's Who|url=https://puri.nic.in/about-district/whos-who/|work=Puri District Administration|lang=en|accessdate=10 mars 2024}}</ref> | leader_title2 = Deputet | leader_name2 = Pinaki Misra, (Biju Janata Dal) | leader_title3 = Anëtar i Asamblesë Legjislative të Odishës | leader_name3 = Jayanta Kumar Sarangi, ([[Partia Bharatiya Janata]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=Puri City|url=http://purimunicipality.nic.in/|lang=en|accessdate=22 nëntor 2020|archive-date=30 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130023719/http://purimunicipality.nic.in/|url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 16.84 | elevation_m = 0.1 | population_total = 201 026 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Gjuha | demographics1_title1 = Zyrtare | demographics1_info1 = [[gjuha Odia|Odia]] | timezone1 = Koha Standarde Indiane | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 752001 | area_code_type = Prefiksi | area_code = 06752 | registration_plate = OD-13 | website = {{URL|puri.nic.in}} }} '''Puri''' (në gjuhën oria: ପୁରୀ ose '''ପୁରୀ''') është një qytet dhe bashki në shtetin e [[Orisa|Odishës]] në Indinë Lindore. Është qendra administrative e distriktit të Purit dhe i vendosur në Gjirin e Bengalit, 60 km në jug të kryeqytetit të shtetit [[Bhubanesvari|Bhubanesvar]]. Është gjithashtu i njohur si ''Jagannath Puri'' sipas [[Tempulli Jagannath në Puri|Tempullit Jagannath]] të shekullit të XII në qytet. Është një nga sitet origjinale të pelegrinazhit Char Dham për hindutë. Puri është i njohur me mjaft emra që nga koha e lashtë, dhe lokalisht i njohur si "Shrikhetra" dhe Tempulli Jagannath është i njohur si "Badadeula". Puri dhe Tempulli Jagannath u pushtuan 18 herë nga sunduesit hindu dhe myslimanë, nga shekulli i IV i e.s. deri në fillim të shekullit të XIX me synim plaçkitjen e thesarit të tempullit. Odisha, duke përfshirë Purin dhe tempullin e tij, ishin nën sundimin britanik nga viti 1803 deri sa [[India]] fitoi pavarësinë në gusht 1947. Megjithëse principatat nuk ekzistojnë sot në Indi trashëgimtarët e Dinastisë Gajapati të Khurda-s kryejnë akoma ritualet ceremoniale të tempullit. Qyteti tempullor ka shumë [[matha]] (manastire) hindu. Ekonomia e qytetit të Purit është e varur në rëndësinë fetare të Tempullit Jagannath deri pothuaj në 80 përqind. 24 festat, duke përfshirë 13 të rëndësishme, të zhvilluara çdo vit në kompleksin tempullor kontribuojnë për ekonominë; Ratha Yatra dhe festat e saj të lidhura janë më të rëndësishmet që ndiqen nga miliona njerëz çdo vit. Arti me rërë dhe arti i aplikuar janë disa nga artizanatet e rëndësishme të qytetit. Puri ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën Heritage City Development and Augmentation Yojana (HRIDAY) të Qeverisë së Indisë. ==Gjeografia dhe klima == ===Gjeografia=== [[File:Atharanala, Puri.JPG|thumb|327px|Ura Atharanala që daton nga shekulli i XVI në hyrje të Purit]] Puri, i vendosur në bregun lindor të Indisë në Gjirin e Bengalit, është në qendër të distriktit të Purit. Është i kufizuar nga Gjiri i Bengalit në jug-lindje, Mauza Sipaurubilla në perëndim, Mauza Gopinathpur-i në veri dhe Mauza Balukhand-i në lindje. Ndodhet brenda shtrirjes prej 67 km plazhi ranor që gjendet midis Liqenit Chilika dhe jugut të qytetit të Purit. Megjithatë, juridiksioni administrativ i bashkisë së Purit shtrihet në një sipërfaqe prej 16.3268 km² e ndarë në 30 zona, që përfshijnë një linjë bregdetare prej 5 km.<ref name="1Managers2">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|language=en|pages=1–2|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Puri ndodhet në deltën e Lumit Mahanadi në bregun e Gjirit të Bengalit. Në kohën e lashtë gjendej pranë Sisupalgarh-ës (të njohur edhe si "Tosali Ashokan"). Atëherë toka ishte e kanalizuar nga një degë e Lumit Bhargavi, degë e lumit Mahanadi. Kjo degë u gjarpërua duke krijuar shumë arterie që e ndryshuarn grykëderdhjen dhe duke formuar shumë kodra ranore. Për shkak të këtyre kodrave, Lumi Bhargavi, që rrjedh në jug të Purit, u zhvendos drejt liqenit Chilika. Kjo zhvendosje krijoi edhe dy laguna, të njohura si Sar dhe Samang, përkatësisht në pjesët lindore dhe veriore të Purit. Laguna Sar ka një gjatësi 8 km në drejtimin lindje-perëndim dhe një gjerësi 3.2 km në drejtimin veri-jug. Grykëderdhja e Lumit Bhargavi është e cekët me vetëm 1.5 m dhe procesi i mbushjes me prurje lumore vijon. Sipas shkrimtarit të shekullit të XV në gjuhën odia, Saraladasa, shtrati i rrjedhës së pa emërtuar që rridhte në bazën e Malit Blu ose ''Neelachal'' u mbush. ''Katakarajavamsa'', një kronikë e shekullit të XVI, ia atribuon mbushjen e shtratit lumit që rridhte përmes rrugës së tanishme Grand, e bërë gjatë mbretërimit të Narasimha-s II (1278–1308) të Dinastisë Lindore Ganga.<ref name="Starza1">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 1</ref> ===Klima=== Sipas sistemit të klasifikimit Köppen–Geiger klima e Purit është klimë tropikale savana. Qyteti ka një klimë të moderuar tropikale. Lagështia është mjaft e lartë përgjatë vitit. Temperaturat gjatë verës prekim maksimumin e 36 ˚C dhe gjatë dimrit 17 ˚C. Reshjet mesatare vjetore janë 1337 mm, ndërsa temperatura mesatare vjetore është 26.9 ˚C. Të dhënat meteorologjike jepen në tabelën në vijim.<ref name="Mahantixxxiv">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxxiv</ref><ref name="Data">{{Cite web|url=http://en.climate-data.org/location/2810/|title=Climate: Puri|accessdate=25 shtator 2015|language=en|publisher=Climate data organization}}</ref> {{Weather box | location = Puri <!-- temperatura mesatare maksimale për muajin në ° C --> | source 1 = <ref name="Data"/> | Jan high C = 26.8 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 30.2 | Apr high C = 31.4 | May high C = 32.5 | Jun high C = 31.8 | Jul high C = 30.6 | Aug high C = 31 | Sep high C = 31.6 | Oct high C = 31.7 | Nov high C = 29.4 | Dec high C = 27.2 <!-- temperatura mesatare minimale për muajin në ° C --> | Jan low C = 17.7 | Feb low C = 20.4 | Mar low C = 24.1 | Apr low C = 25.9 | May low C = 27 | Jun low C = 27.1 | Jul low C = 26.6 | Aug low C = 26.5 | Sep low C = 26.5 | Oct low C = 24.8 | Nov low C = 20.4 | Dec low C = 17.1 <!-- reshje mesatare për muajin në mm --> | Jan precipitation mm = 9 | Feb precipitation mm = 20 | Mar precipitation mm = 15 | Apr precipitation mm = 11 | May precipitation mm = 49 | Jun precipitation mm = 182 | Jul precipitation mm = 267 | Aug precipitation mm = 310 | Sep precipitation mm = 245 | Oct precipitation mm = 161 | Nov precipitation mm = 63 | Dec precipitation mm = 5 }}} ==Historia== ===Emrat gjatë historisë=== Puri, toka e shenjtë e perëndisë Jagannatha, gjithashtu i njohur me emrin popullor Shrikhetra, ka shumë emra të lashtë në shkrimet hindu si Rigveda, Matsya Purana, Brahma Purana, Narada Purana, Padma Purana, Skanda Purana, Kapila Purana dhe Niladrimahodaya. Te Rigveda, në veçanti, është përmendur si një vend i quajtur Purushamandama-grama që do të thotë vendi ku adhurhej Perëndia krijuese e botës vendosur në një altar ose [[mandapa]] pranë bregua dhe i ofroheshin lutje me himne vedike. Përgjatë kohës emri pësoi ndryshime në Purushottama Puri dhe u shkurtua më tej në Puri dhe Purusha u bë i njohur si Jagannatha. Të ditur si Bhrigu, Atri dhe Markandeya kishin eremitoret e tyre pranë këtij vendi.<ref name="Mahantixxix">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxix</ref> Emri i tij është përmendur, duke konfirmuar hyjninë e adhuruar si Srikshetra, Purusottama Dhāma, Purusottama Kshetra, Purusottama Puri dhe Jagannath Puri. Puri, megjithatë, është përdorimi popullor. Është i njohur nga veçoritë gjeografike të vendndodhjes së tij si Shankhakshetra (planimetria e qytetit është në formën e një kërmilli deti),<ref name="Mahantixxx">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxx</ref> Neelachala ("Mali Blu" një terminologji e përdorur për tiu referuar lagunës së madhe ranore mbi të cilën u ndërtua tempulli, por ky emër nuk është popullor), Neelāchalakshetra, Neelādri.<ref name="Mahantixxxi">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxxi</ref> Në sanskritisht, fjala "Puri" do të thotë qytet,<ref>{{cite web|last1=Glashoff|first1=Klaus|url=http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&tinput=puri&trans=Translate&direction=SE|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|publisher=Spokensanskrit.de|language=en|accessdate=19 shtator 2011}}</ref> që është i barasvlefshëm me ''polisin'' grek.<ref name="Ananda11">Sri G. Ananda: [https://books.google.com/books?id=xMeVBgAAQBAJ&pg=PA11 Empires of the Vedas, Volume IV: The Kingdom of God]{{Lidhje e vdekur}}; 2015, fq. 11</ref> Një tjetër emër i lashtë është Charita siç identifikohet nga gjenerali Alexander Cunningham i Archaeological Survey of India, që më vonë u bë Che-li-ta-lo nga udhëtari kinez [[Xuan Zang]]. Kur u ndërtua tempulli i tanishëm nga mbreti i Dinastisë Lindore Ganga, Anantavarman Chodaganga në shekullin e XI dhe XII, ai quhej Purushottamkshetra. Megjithatë, Mogulët, Marathat dhe sunduesit e hershëm britanikë e quanin Purushottama-chhatar ose thjeshtë Chhatar. Në Ain-i-Akbari të sunduesit mogul [[Akbar]] dhe kronikat pasuese myslimane ai njihej si Purushottama. Në dramën sanskrite ''Anargha Raghava Nataka'', me autor Murari Mishra në shekullin e VII është përmendur po ashtu si Purushottama.<ref name="Mahantixxx"/> Vetëm pas shekullit të XII që Puri u bë i njohur me formën e shkurtuar Jagannatha Puri, sipas hyjnisë ose në formën e shkurtuar Puri.<ref name="Mahantixxxi"/> Është faltorja e vetme në Indi, ku Radha, bashkë me Lakshmin, Sarasvatin, Durgën, Bhudevi-n, Satin, Parvatin dhe Shaktin qëndrojnë me Krishnën, që është i njohur me emrin Jagannath.<ref name="Jagannathyatra">{{cite web|title=Jagannathyatra|url=http://jagannathyatra.com/about_puri.html|publisher=Jagannathyatra|language=en|accessdate=11 tetor 2013|archive-date=17 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017051306/http://jagannathyatra.com/about_puri.html|url-status=dead}}</ref> ===Periudha e lashtë=== [[File:Watercolour painting on paper of Indradyumna seated in a carriage.jpg|right|327px|thumb|Mbreti Indradyumna i Ujjayani-t i konsideruar si ndërtuesi i tempullit origjinal në v. 318 të e.s.]] Sipas kronikës Madala Panji, në vitin 318 të e.s., priftërinjtë dhe shërbëtorët e tempullit zhdukën idhujt për ti ikur inatati të mbretit Rashtrakuta, Rakatavahu.<ref name="Mahanti7">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA7 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. 7</ref> Në të dhënat historike të tempullit përmendur te Brahma Purana dhe Skanda Purana pohohet se tempulli u ndërtua nga mbreti Indradyumna, Ujjayani.<ref name="Kapoor5890">Subodh Kapoor: [https://books.google.com/books?id=SDh2WjvLo7gC&pg=PA5890 The Indian Encyclopaedia]; 2002, fq. 5890</ref> Historiani S. N. Sadasivan, në librin e tij ''A Social History of India'' citon William Joseph Wilkins, autor i librit ''Hindu Mythology, Vedic and Purānic'' të ketë thënë se në Puri, [[Budizmi]] dikur ishte i praktikuar gjerësisht por më vonë budistët u persekutuan dhe Brahmanizmi u bë praktika mbizotëruese fetare në qytet; [[Buda]] tashmë adhurhohet nga hindutë si Jagannatha. Thuhet gjithashtu nga Wilkinson se disa relike të Budës u vendosën brenda idhullit të Jagannath-ës që brahminët pretendonin se ishin kockat e Krishnës. Edhe gjatë mbretit Maurya, Ashoka në vitin 240 p.e.s., Kalinga ishte një qendër budiste dhe se një tribu e njohur si Lohabahu (barbarë nga jashtë Odishës) u konvertuan në budizëm dhe ndërtuan një tempull me një idhull të Budës që tani adhurohet si Jagannatha. Wilkinson thotë gjithashtu se Lohabahu depozituan disa nga reliket e Budës në kompleksin e tempullit.<ref name="Sadasivan211">S. N. Sadasivan: [https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&pg=PA211 A Social History of India]; 2000, fq. 211</ref> Ndërtimi i Tempullit Jagannatha filloi në vitin 1136 dhe përfundoi në gjysmën e dytë të shekullit të XII. Mbreti i Dinastisë Lindore Ganga, Anangabhima III i kushtoi mbretërinë e tij Jagannatha-s, atëherë të njohur si Purushottam-Jagannatha, dhe vendosi që nga atëherë ai dhe pasardhësit e tij do të sundonin nën "urdhërin hyjnor si djem dhe vasalë të Jagannatha-s". Megjithëse principata nuk ekziston më në Indi, trashëgimtarët e Dinastisë Gajapati të Khurda-s kryejnë akoma detyrimet rituale të tempullit; mbreti formalisht pastron rrugën përballë karrove përpar se të nis Ratha Yatra.<ref name="Ring-Salkin-Boda699">T. Ring, R. M. Salkin & S. La Boda: [https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA699 International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania]; 1994, fq. 699</ref> ===Periudha mesjetare dhe e hershme moderne === Historia e Purit është në të njëjtën linjë me Tempullin Jagannath, që u pushtua 18 herë gjatë historisë së tij për ti plaçkitur thesarin e tij, më shumë se për arsye fetare. Pushtimi i parë ndodhi në shekullin e VII nga mbreti Rastrakuta, Govinda III (798–814), ndërsa i fundit ndodhi në vitin 1881 nga ndjekësit monoteistë të ''Alekh-ut'' (Mahima Dharma) që nuk e njihte adhurimin e Jagannatha-s.<ref name="Dash82">{{Cite web|last=Dash|first=Abhimanyu|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/july/engpdf/82-89.pdf|format=pdf|title=Invasions on the Temple of Lord Jagannath, Puri|date=korrik 2011|publisher=Government of Odisha|language=en|page=82|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=29 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329120858/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/july/engpdf/82-89.pdf}}</ref> Nga viti 1205 e tëhu<ref name="Ring-Salkin-Boda699"/> pati shumë pushtime të qytetit dhe tempullit të tij nga myslimanët afganë dhe mogul, të njohur si Yavana ose të hyaj. Në shumicën e pushtimeve idhujt u morën për tu shpëtuar nga priftërinjtë dhe shërbëtorët e tempullit. Shkatërrimi i tempullit u parandalua nga rezistenca ose dorëzimi nga mbretërit i rajonit. Megjithatë, thesari i tempullit u plaçkit në mënyrë të përsëritur.<ref name="Mahantixliii7">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA7 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xliii7</ref><ref name="Dash82"/> Puri është siti i Govardhana Matha-s, një nga katër institucionet kardinale të krijuara nga Adi Shankaracharya, kur vizitoi Purin në vitin 810 dhe që atëherë e bërë një ''dham'' (qendër hyjnore) i rëndësishëm për hindutë; ku të tjerat janë [[Sringeri]], [[Dwarka]] dhe Jyotirmatha. ''[[Matha]]'' (manastiri i sekteve të ndryshme hindu) kryesohet nga Jagatguru Shankarachrya. Është një besim vendor rreth këtyre dhamëve se Vishnu e ha drekën e tij në Puri, bënë banjë në Rameshwaram, e kalon natën në [[Dwarka]] dhe kryen pendesë në Badrinath.<ref name="Kapoor5890"/><ref name="Mahantixxxii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA7 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxxii</ref> Në shekullin e XVI, Chaitanya Mahaprabhu i Bengalit krijoi lëvizjen Bhakti të Indisë, tani të njohur me emrin Lëvizja Hare Krishna. Ai kaloi shumë vjet si një i përkushtuar i Jagannatha-s në Puri; thuhet se ai është bashkuar me hyjninë.<ref name="Ring-Salkin-Boda697">T. Ring, R. M. Salkin & S. La Boda: [https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA697 International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania]; 1994, fq. 697</ref> Gjendet edhe një ''matha'' e Chaitanya Mahaprabhu-së këtu e njohur si Radhakanta Matha.<ref name="Kapoor5890"/> Në shekullin e XVII, tempulli shërbente si pikë referimi për lundruesit në bregun lindor të Indisë, duke qenë i vendosur në një shesh në qendër të qytetit, që ata e quanin "Pagoda e Bardhë" ndërsa [[Tempulli Diellor Konark]], 60 km në lindje të Purit, ishte i njohur si "Pagoda e Zezë".<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> Paraqitja ikonike e imazheve në Tempullin Jagannatha besohet se janë forma të rrjedhura nga adhurimi i bërë nga grupet tribale Sabara që i përkasin Odisha-s veriore. Këto imazhe janë zëvendësuar me intervale të rregullta me prishjen e drurit. Ky zëvendësim është një ngjarje e veçantë e zhvilluar në mënyrë rituale nga një grup i veçant karpentierësh.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> Qyteti ka edhe shumë [[matha]] të tjera. Emar Matha u themelua nga shenjti vaishnavit tamil Ramanujacharya në shekullin e XII. Kjo matha, që tani është e vendosur përballë Simhadvara-s përgjatë këndit lindor të Tempullit Jagannath, është relatuar se ka qenë ndërtuar në shekullin e XVI gjatë sundimit të mbretërve Suryavamsi Gajapati. Matha ishte në lajme më 25 shkurt 2011 për depozitën e madhe të fshehtë prej 522 pllakash argjendi nga një dhomë e mbyllur.<ref>{{Cite web|url=http://ignca.nic.in/asi_reports/orpuri117.pdf|format=pdf|title=Documentation format for Archaeological / Heritage Sites / Monuments|work=Emar Matha, Puri town|language=en|accessdate=25 shtator 2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for Arts}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1493118.ece|title=Hidden treasure' worth Rs. 90 crores found in Puri's Emar Mutt|accessdate=25 shtator 2015|date=28 shkurt 2012|newspaper=The Hindu|lang=en}}</ref> Britanikët e pushtuan [[Orissa]]-n në 1803 dhe duke njohur rëndësinë e Tempullit Jagannatha në jetën e banorëve të shtetit, ata fillimisht caktuan një zyrtar të kujdesej për punët e tempullit dhe më vonë e deklaruan tempullin si pjesë të një distrikti.<ref name="Ring-Salkin-Boda699"/> ===Historia moderne=== Në vitin 1906, Sri Yukteswar, një eksponent i Kriya Yoga-s dhe një banor i Purit, krijoi një [[ashrami|ashram]] (një qendër trajnimi shpirtëror), të emërtuar "Kararashram" në Puri. Ai vdiq më 9 mars 1936 dhe trupi i tij është varrosur në kopshtin e [[ashrami]]t.<ref name="Jones-Ryan248">Constance Jones & James D. Ryan: [https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA248 Encyclopedia of Hinduism]; 2006, fq. 248</ref><ref name="Davis265">Roy Eugene Davis: [https://books.google.com/books?id=4Kadb8hYtC0C&pg=PA265 Life Surrendered in God: The Philosophy and Practices of Kriya Yoga]; 1997, fq. 265</ref> Qyteti është siti i ishte rezidencës verore të British Raj-it (sundimi britanik në Indi), Raj Bhavan-i, i ndërtuar në vitet 1913–14.<ref>{{Cite web|url=http://www.rajbhavanodisha.gov.in/rajbhavanpuri.asp|title=Raj Bhavan,Puri|publisher=Official website of rajbhavan|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=21 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121021301/http://www.rajbhavanodisha.gov.in/rajbhavanpuri.asp}}</ref> Për banorët e Purit, Jagannatha, i paraqitur si Krishna, është sinonim me qytetin e tyre. Ata besojnë se Jagannatha kujdeset për mirëqenien e shtetit. Megjithatë, pas rrëzimit të pjesshëm të Tempullit Jagannatha (në pjesën Amalaka të tempullit) më 14 qershor 1990, banorët u shqetësuan dhe e konsideruan atë një shenjë të keqe për Odishën. Zëvendësimi i gurit të rënë nga një tjetër me të njëjtën madhësi dhe peshë (7 tonë), që mund të bëhej vetëm në mëngjes herët pasi portat e tempullit ishin të hapura, u krye më 28 shkurt 1991.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> Puri është zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën Heritage City Development and Augmentation Yojana të Qeverisë Indiane. Ai u zgjodhe si një nga 12 qytetet e trashëgimisë me "fokus zhvillimin tërësor" për tu zbatuar brenda 27 muajve nga fundi i marsit 2017.<ref>{{Cite web|url=http://hridayindia.in/|title=Heritahe City Development and Augmentation Yojana|publisher=HRIDAY National Project Management Unit National Institute of Urban Affairs|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=26 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826075658/http://hridayindia.in/}}</ref> Jo hindut nuk lejohen të hyjnë në faltore por lejohen të shikojnë tempullin dhe ceremonitë nga çatia e bibliotekës Raghunandan, e vendosur brenda kompleksit të tempullit, për një dhurim të vogël.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253">J. Bindloss, L. Brown, M. Elliott & P. Harding: [https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC&pg=PA253 Northeast India]; 2007, fq. 253</ref> ==Demografia== Sipas censusit indian të vitit 2011, Puri është një aglomerat urban i qeverisur nga korporata bashkiake në shtetin e Odishës, me një popullsi prej 201 026 banorësh.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|language=en|archive-date=16 qershor 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|url-status=dead}}</ref> 18 471 fëmijë nën moshën gjashtë vjeçe. Raporti gjinor është 927 femra për 1000 meshkuj. Niveli mesatar i alfabetizmit në qytet është 88.03 % (91.38 % për meshkujt dhe 84.43 % për femrat). ==Ekonomia== Ekonomia e Purit është e varur nga turizmi deri në rreth 80 % të saj. Tempulli është pika qendrore e qytetit dhe mundëson punësim për banorët e qytetit. Prodhimi bujqësor i orizit, gisë, perimeve dhe të tjera të rajonit plotësojnë nevojat e mëdha të tempullit. Shumë vendbanime përreth qytetit plotësojnë nevojat e tjera fetare të tempullit.<ref name="2Managers3">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|pages=2–3|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Administrimi i tempullit punëson 6 000 njerëz për të kryer ritualet. Tempulli mundëson mbështetjen ekonomike për 20 000 njerëz.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253"/> Sipas Colleen Taylor Sen, një autor mbi ushqimin dhe udhëtimet, që shkruan mbi kulturën ushqimore të Indisë, kuzhina e tempullit ka 400 kuzhinierë që përgatisin ushqim për deri në 100 000 njerëz.<ref>Sen, 2004, fq. 126</ref> Sipas J. Mohapatra, drejtor i Ind Barath Power Infra Ltd (IBPIL), kuzhina është e njohur si "kuzhina më e madhe dhe më e mirë në botë".<ref name="Mohapatra61">J. Mohapatra: [https://books.google.com/books?id=R0aVAgAAQBAJ&pg=PA61 Wellness In Indian Festivals & Rituals]; 2013, fq. 61</ref> ==Menaxhimi dhe qeverisja e qytetit== [[File:Samudra arati.jpg|thumb|327px|Samudra Arati ose adhurimi i detit në Swargadwar nga dishepujt e Govardhana Mathas]] Bashkia e Purit, Autoriteti i Zhvillimit Puri Konark, Organizata e Inxhinierisë së Shëndetit Publik dhe Bordi i Furnizimit me Ujë dhe i Kanalizimeve të Orissa-s janë disa nga organizatat kryesore që kanë përgjegjësinë e mundësimit të shërbimeve qytetare si furnizimi me ujë, kanalizimet, menaxhimi i mbetjeve, ndriçimi i rrugëve dhe infrastruktura rrugore. Aktiviteti kryesor, që i vë më shumë nën presion këto organizata është ngjarja e përvitshme e Ratha Yatra-s e zhvilluar gjatë qershor-korrikut. Sipas Bashkisë së Purit më shumë se një milionë banorë e ndjekin këtë event. Kështu, zhvillimi i veprimtarive si infrastruktura dhe shërbimet për pelegrinët, përveç sigurisë, merr vëmendjen kryesore.<ref name="Managers3">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|page=3|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Administrimi qytetar i Purit është përgjegjësi e Bashkisë së Purit. Bashkia u krijua në vitin 1864 me emrin Trusti i Përmirësimit të Purit, që u shndërrua në Bashkinë e Purit në 1881. Pas pavarësisë së Indisë në 1947, u shpall Akti Bashkiak i Orissa-s (1950) që ja ngarkonte administrimin e qytetit Bashkisë së Purit. Kjo trupë është e përfaqësuar nga anëtarë të zgjedhur me një kryetar dhe kështilltarë që përfaqësojnë 30 zonat brenda kufijve të bashkisë.<ref name="Managers4">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|language=en|pages=4|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> ==Monumente referimi== ===Tempulli Jagannatha në Puri=== {{Kryesore|Tempulli Jagannath në Puri}} {{double image|left|Sri Jagannath Temple Puri, Orissa.jpg|180|Sri_Jagannath_Temple_Puri,_Orissa.jpeg|248|Majtas: Tempulli Jagannath në Puri; djathtas: pamje e tempullit natën}} Tempulli Jagannatha në Puri është një nga [[tempulli hindu|tempujt hindu]] më të rëndësishëm i ndërtuar në Stilin Arkitekturor Kalinga.<ref>{{Cite web|url=http://orissaculture.gov.in/Architecture.asp|title=Temple Architecture|publisher=Culture Department, Government of Orissa|language=en|access-date=20 mars 2017|archive-date=7 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707223017/http://www.orissaculture.gov.in/Architecture.asp|url-status=dead}}</ref> Kulla e tempullit, me një majëz, ngrihet në një lartësi prej 58 m dhe mbi të valëvitet një flamur, i fiksuar mbi një rrotë (''chakra'').<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253"/><ref name="Seven">{{cite web|url=http://www.7wonders.org/wonders/asia/india/puri/jagannath-temple.aspx|title=Jagannath Temple, India – 7 wonders|work=7wonders.org|language=en|year=2012|quote=Tempulli është i ndarë në katër dhoma: Bhogmandir, Natamandir, Jagamohana dhe Deul|accessdate=3 korrik 2012|archive-date=12 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612083058/http://www.7wonders.org/wonders/asia/india/puri/jagannath-temple.aspx|url-status=dead}}</ref> {{double image|right| Jagannatha Puri temple chakra.jpg |180| Jagannath Temple, Puri 10 - Arun.jpg |180|Majtas: Çakra rituale flamujt në krye të [[Shikhara|shikharës]] të Tempullit të Jagannatha-s në Puri e lidhur edhe me Sudarsana çakra-n. Flamuri i kuq 4.3 m nënkupton se Jagannatha ndodhet brenda tempullit.|Djathtas: Statujë e Aruna-s, karrocierit të perëndisë së Diellit në krye të Aruna Stambha-s përballë Singhadwara-s }} Tempulli është ndërtuar mbi një platformë të ngritur (me sipërfaqe rreth 39 000 m²),<ref name="Official"/> 6.1 m mbi zonën përreth. Tempulli lartësohet në një lartësi prej 65 m mbi nivelin e rrugës. Kompleksi tempullor shtrihet në një sipërfaqe prej 4.3 hektarësh.<ref name="Managers3"/> Ka katër porta hyrëse në katër drejtimet kardinale të tempullit, secila portë e vendosur në pjesën qendrore të mureve. Këto porta janë: porta lindore e quajtur ''Singhadwara'' (Porta e Luanëve), porta jugore e njohur si ''Ashwa Dwara'' (Porta e Kuajve), porta perëndimore e quajtur ''Vyaghra Dwara'' (Porta e Tigrave) ose Porta ''Khanja'' dhe porta veriore e quajtur ''Hathi Dwara'' ose (porta e elefantëve). Këto katër porta simbolizojnë katër parimet themelore të Dharma-s (sjellja e drejtë), Jnana (dituria), Vairagya (heqja dorë) dhe Aishwarya (begatia). Portat janë të kurorëzuara me struktura në formë piramide. Përballë Singhadwara-s ndodhet një kolonë guri, e quajtur ''Aruna Stambha'' {kolona diellore}, 11 m e lartë me 16 faqe, e bërë prej guri kloriti; në krye të stambas (kolonës) është vendosur një statujë e Arunës në një mënyrë lutjeje. Kjo kolonë u zhvendos nga [[Tempulli Diellor Konarak]].<ref name="3Managers4">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|page=3-4|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Katër portat janë dekoruar me statuja gardianësh në formën e luanëve, kalorësve, tigrave dhe elefantëve në emër dhe rendin e portave.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253"/> Një kolonë e bërë me dru të fosilizuar është përdorur për të vendosur llampat si oferta. Porta e Luanëve (Singhadwara) është porta kryesore e tempullit, që ruahet nga dy hyjni gardiane Jaya dhe Vijaya.<ref name="Official">{{Cite web|url=http://jagannath.nic.in/?q=node/81|title=About Jagannath Temple|language=en|accessdate=27 shtator 2015|publisher=Official Website of Shree jagannath temple Administration}}</ref><ref name="3Managers4"/><ref>{{cite web|title=Temple information: Jagannath temple|url=http://www.fullodisha.com/puri/temple_temple.htm|publisher=Full Orissa|language=en|accessdate=28 nëntor 2012|archive-date=27 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827024854/http://www.fullodisha.com/puri/temple_temple.htm|url-status=dead}}</ref> Porta kryesore ngjitet nëpërmjet 22 shkallëve të njohura si ''Baisi Pahaca'', që nderohen pasi besohet se zotërojnë "shpirt". Fëmijët rrokullisen nga lartë poshtë për tu sjell atyre lumturi shpirtërore. Pasi hyhet në tempull, në anën e majtë, ndodhet një kuzhinë e madhe ku pregatitet ushqim në kushte higjenike në sasi të stërmëdha; kuzhina konsiderohet "hoteli më i madh në botë".<ref name="Official"/> [[File:Jagannath Temple, Puri 01.jpg|left|thumb|345px|Hyrja kryesore e Tempullit Jagannath]] Sipas një legjende mbreti Indradyumma ishte drejtuar nga perëndia Jagannatha në një ëndërr për të ndërtuar një tempull për të, që ai e bëri sipas porosisë. Megjithatë, sipas të dhënave historike tempulli u fillua dikur gjatë shekullit të XII nga mbreti Chodaganga i Dinastisë Lindore Ganga. Ai u përfundua nga pasardhësi i tij, Anangabhima Deva, në shekullin e XII. Imazhet prej druri të Jagannath-ës, Balabhadra-s dhe Subhadra-s u hyjnizuan këtu. Tempulli ishte nën kontrollin e sunduesve hindu deri në vitin 1558. Pastaj, kur [[Orissa]] u pushtua nga navabi afgan i Bengalit, ai u vu nën kontrollin e gjeneralit afgan Kalapahad. Në vijim të mundjes së mbretit afgan nga Raja Mansingh-u, gjenerali i perandorit mogul [[Akbar]], tempulli u vu nën kontrollin mogul deri në vitin 1751. Më pas, nën kontrollin e Marathave deri në vitin 1803. Gjatë British Raj-it, raxhai i Purit u ngarkua me menaxhimin e tij deri në vitin 1947.<ref name="Seven"/> Triada e imazheve në tempull janë Jagannatha, që personifikon Krishnën, Balabhadra, vëllai i tij më i madh dhe Subhadra, motra e tij më e vogël. Imazhet janë bërë prej druri nimi në një formë të papërfunduar. Trungjet e drurit që formojnë imazhet e vëllezërve kanë krahë njerëzorë, ndërsa ai i Subhadra-s nuk ka krahë. Kokat janë të mëdha, të pikturuara dhe të pa-skalitura. Fytyrat janë shënuar me sy të mëdhenj rrethorë.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> === Pancha Tirtha e Purit=== [[File:Markandeshwar Tank.jpg|thumb|327px|Pancha Tirtha e Purit, Ujëmbledhësi Markandeshwar]] Hindutë e konsiderojnë thelbësore të bësh banjë në Pancha Tirtha ose pesë vendet e shenjta të banjës në Puri, për të kompletuar një pelegrinazh në Puri. Pesë pellgjet e shenjta ujore janë Ujëmbledhësi Indradyumana, Rohini Kunda, Ujëmbledhësi Markandeya, Ujëmbledhësi Swetaganga dhe Gjiri i Bengalit i quajtur edhe ''Mahodadhi'', ku 'mahodadhi' në sanskritisht do të thotë "oqean i gjelbër"; të gjitha janë konsideruar vende të shenjta banje në zonën Swargadwar.<ref name="Sri">{{cite web|title=Panch Tirtha of Puri|url=http://www.shreekhetra.com/panchatirtha.html|publisher=Shreekhetra|language=en|accessdate=5 dhjetor 2012|archive-date=15 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015074001/http://shreekhetra.com/panchatirtha.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Starza10">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 10</ref><ref name="Madan161">T. N. Madan: [https://books.google.com/books?id=1_qMH9PY9fQC&pg=PA161 Way of Life: King, Householder, Renouncer: Essays in Honour of Louis Dumont]; 1988, fq. 161</ref> Këta ujëmbledhës kanë burime të përhershme për të furnizuar nga uji i shiut dhe ai nëntokësor.<ref>{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality:Government of Odisha|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> ===Tempulli Gundicha=== [[File:Puri-gundica-mandir.jpg|thumb|left|Porta kryesore e Tempullit Gundicha]] Tempulli Gundicha, i njohur si Kopshti i Shtëpisë së Jagannatha-s, qëndron në qendër të një kopshti të bukur, të rrethuar nga mure të përbërë në të gjitha anët. Ai qëndron në një largësi prej rreth 3 km në veri-lindje të Tempullit Jagannatha. Dy tempujt janë të vendosur në dy skajet e ''Bada Danda'', që është rruga për Rath Yatra-n. Sipas një legjende, Gundicha ishte gruaja e mbretit Indradyumna që ndërtoi Tempullin origjinal Jagannatha.<ref name="30Bansal31">Sunita Pant Bansal: [https://books.google.com/books?id=KqONAwAAQBAJ&pg=PT30 Hindu Pilgrimage: A journey through the holy places of hindus all over India]{{Lidhje e vdekur}}; 2012, fq. 30–1</ref> Tempulli është ndërtuar duke përdorur gurë të lehtë ranor dhe është një shembull tipik i [[Arkitektura Kalinga|Arkitekturës Kalinga]] në stilin ''Deula''. Kompleksi përfshin katër përbërës: [[vimana]] (struktura e kullës që përmban shenjtëroren), jagamohana (salla e mbledhjes), nata-[[mandapa]] (salla e festave) dhe ''bhoga-mandapa'' (salla e ofertave). Ka gjithashtu një kuzhinë të lidhur me një kalim të vogël. Tempulli është vendosur brenda një kopshti dhe është i njohur si "Kopshti i Pushimit Veror i Zotit" ose koshpshti i shtëpisë së Jagannatha-s. I gjithë kompleksi, duke përfshirë dhe kopshtin, është i rrethuar nga një mur që është 131 m X 98 m me një lartësi 6.1 m.<ref name= "Mahapatra">{{Cite web|last=Mahapatra|first=Bhagaban|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2013/jul/engpdf/77-79.pdf|format=pdf|title=Significance of Gundicha Temple in Car festival|publisher=E-Magazine, Qeveria e Orissa-s|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=4 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004163057/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2013/jul/engpdf/77-79.pdf}}</ref> Përveç 9 ditëve të Rath Yatra-s, ku triada e imazheve adhurohen në Tempullin Gundicha, ai mbetet i papërdorur gjatë pjesës tjetër të vitit. Turistët mund ta vizitojnë tempullin pasi paguajnë një tarifë hyrjeje. Të huajt (përgjithësisht të penguar për të hyrë në tempullin kryesor) brenda këtij tempulli lejohen gjatë kësaj periudhe.<ref>{{cite news|last=Panda|first=Namita|title=Ready for the Trinity|url=http://www.telegraphindia.com/1120622/jsp/odisha/story_15644438.jsp|language=en|accessdate=4 dhjetor 2012|newspaper=The Telegraph|date=22 qershor 2012}}</ref> Tempulli është nën Administratën e Tempullit Jagannath në Puri, trupa qeverisëse e tempullit kryesor. Një grup i madh shërbëtorësh mirëmbajnë tempullin.<ref name= "Mahapatra"/> [[File:Swargadwar, Puri 2.JPG|thumb|327px|Deti në Swargadwar të Purit]] ===Swargadwar-i=== Swargadwar-i është emri i dhënë terrenit të kremimit ose ghatit të djegjes që është i vendosur në bregun e detit. Këtu mijëra trupa të vdekurish hindu sillen nga larg për tu kremuar. Sipas një besimi Chitanya Mahaparabhu u zhduk nga Swargadwar-i rreth 500 vjet më parë.<ref name="xlMahantixli">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xl–xli</ref> ===Plazhi=== [[File:Puri Sea Beach viewed from the light house.jpg|thumb|358px|Plazhi detar i Purit i parë nga fari]] Plazhi në Puri, i njohur si "Plazhi Ballighai", në grykën e lumit Nunai, është 8 km larg nga qyteti dhe është i mbushur me pemë casurina.<ref name="Kapoor5890"/> Ai ka rërë të verdhë të artë. Lindja dhe perëndimi i diellit këtu janë tërheqje të të bukura panoramike.<ref name="Mahantixiii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xiii</ref></ref> Valët thyhen në plazh që është i gjatë dhe i gjerë.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> ===Muzeu i distriktit=== Muzeu i distriktit të Purit është i vendosur në stacionin rrugor ku paraqiten tipe të ndryshme veshjesh të veshura nga Jagannatha, skulptura vendore, patachitra (piktura tradicionale në rrotulla, prej cohe), dorëshkrime të vjetra në gjethe palme dhe vepra artizanale vendore.<ref name="Mahantixli">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xli</ref> ===Biblioteka Raghunandana=== Biblioteka Raghunandana është e vendosur në kompleksin Emara Matha (përkundrejt Simhadwara-s ose portës së luanëve, porta kryesore hyrëse). Jagannatha Aitihasika Gavesana Samiti (Qendra historike Jagannatha) është e vendosur po ashtu këtu. Biblioteka bujt dorëshkrime të vjetra në gjethe palme mbi Jagannatha-n, kultin e tij dhe historinë e qytetit.<ref name="Mahantixli"/> ==Festat e Purit== [[File:Grand Road, Puri 02.jpg|thumb|318px|left|Rruga e kryesore pranë Tempullit Jagannath]] Puri përjeton 24 festa çdo vit, nga të cilat 13 janë të rëndësishme. Më e rëndësishmja e këtyre është Rath Yatra, ose festa e karros, e zhvilluar në qershor–korrik, që ndiqet nga më shumë se 1 milionë njerëz.<ref name="Managers2">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|page=2|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> ===Rath Yatra në Puri=== Triada e Tempullit Jagannatha adhurohen normalisht në shenjtëroren e tempullit në Puri, por një herë gjatë muajit Asadha (stina e shirave të Orissa-s, zakonisht në qershor ose korrik), ata nxirren në Bada Danda (rruga kryesore në Puri) dhe çohen në një largësi prej 3 km në Tempullin Shri Gundicha<ref>{{Cite web|url=http://www.roaddistance.in/odisha/bada-danda-puri-puri-to-gundicha-temple-puri-distance/by-road/|title=Kopje e arkivuar|access-date=20 mars 2017|archive-date=18 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818091839/http://www.roaddistance.in/odisha/bada-danda-puri-puri-to-gundicha-temple-puri-distance/by-road/|url-status=dead}}</ref> në karro të stërmëdha (''ratha''), duke e lejuar publikun të bëjë darshana (përjetim pamor të hyjnores). Kjo festë është e njohur si Rath Yatra, që do të thotë udhëtim (''yatra'') i karrove.<ref name="Das40">Manoranjan Das: [https://books.google.com/books?id=ciFNAQAAIAAJ The wooden horse: drama]; 1982, fq. 40</ref> Yatra nis çdo vit sipas kalendarit hindu në ditën Asadha Sukla Dwitiya, dita e dytë e dyjavëshit të Asadha-s (qershor–korrik).<ref name="Barik">{{Cite web|last=Barik|first=Sarmistha|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/june_july-2007/engpdf/Pages18-24.pdf|format=pdf|title=Festivals in Shri Jagannath Temple|publisher=Government of Odisha|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=28 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928213056/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/june_july-2007/engpdf/Pages18-24.pdf}}</ref> [[File:Rath Yatra Puri 07-11027.jpg|thumb|left|327px|Rath Yatra në Puri në kohët moderne duke paraqitur tre karro të hyjnive me tempullin në sfond]] Historikisht, Dinastia sunduese Ganga e krijoi Rath Yatra-n gjatë përfundimit të Tempullit Jagannatha rreth vitit 1150. Festa është një nga festat hindu që përmenden mjaft herët në botën perëndimore.<ref name="Starza133">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 133</ref> Frati Odorik, në përshkrimin e tij të vitit 1321, tregonte se si njerëzit i vendosnin "idhujt" në karroca dhe mbreti, mbretëresha dhe të gjithë njerëzit i tërhiqnin ata nga "kisha" më muzikë dhe këngë.<ref name="Starza129">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 129</ref><ref name="Das48">Manoranjan Das: [https://books.google.com/books?id=ciFNAQAAIAAJ The wooden horse: drama]; 1982, fq. 48</ref> Rathat janë struktura të stërmëdha druri të pajisura me rrota të mëdha, që ndërtohen çdo vit dhe tërhiqen nga besimtarët. Karroca për perëndinë Jagannatha është rreth 14 m e lartë dhe 3.3 m² dhe kërkon rreth dy muaj për ndërtimin.<ref name="Starza16">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 16</ref> Karroja montohet me 16 rrota, secila me diametër 2.1 m. Skalitje në pjesën ballore të karros kanë katër kuaj druri të tërhequr nga Maruti. Në tre faqet e tjera, të skalitur në dru janë Rama, Surya dhe Vishnu. Karroja është e njohur si Nandi Ghosha. Çatia e karros është e mbuluar me rrobë të verdhë dhe të artë. Karroja tjetër është e Balabhadra-s që është 13.4 m e lartë e pajisur me 14 rrota. Karroja është skalitur me Satyaki-n si karrocier. Skalitjet në këtë karro përfshijnë imazhe të Narasimha-s dhe Rudra-s si shokë të Jagannatha-s. Karroja tjetër në rend është e Subhadra-s, që është 13.1 m e lartë e mbajtur nga 12 rrota, çati e mbuluar me rrobë të zezë dhe të kuqe dhe karroja njihet si Darpa Dalaan ndërsa karrocieri i skalitur është Arjuna. Imazhe të tjera të skalitura në karro janë Vana Durga, Tara Devi dhe Chandi Devi.<ref name="Barik"/><ref name="Chariot">Sunil Sehgal: [https://books.google.com/books?id=sDmwCcLza2AC&pg=PA1077 Encyclopaedia of Hinduism]; 1999, fq. 1076–77</ref> Artisët e Purit i dekorojnë makinat dhe pikturojnë petale lulesh dhe dizajne të tjera te rrotat, karrocieri i skalitur në dru dhe kuajt, si dhe zambakë të pëermbysur në murin mbrapa fronit.<ref name="Das40"/> Karroja e Jagannatha-s tërhiqen gjatë Rath Yatra-s i ka dhënë origjinë fjalës angleze Juggernaut.<ref>{{cite web|title=Juggernaut-Definition and Meaning|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/juggernaut|publisher=Merriam Webster Dictionary|language=en|accessdate=28 nëntor 2012}}</ref> Ratha Yatra quhet edhe Shri Gundicha Yatra dhe Ghosha Yatra<ref name="Barik"/> [[File:Jagannath 4 - Pahandi bije.jpg|right|thumb|264px|Pahandi bije gjatë Ratha Yatra-s në Puri]] ===Chhera Pahara=== Chhera Pahara (Pastrim me ujë) është një ritual domethënës i lidhur me Ratha Yatra-n. Gjatë këtij rituali, mbreti Gajapati vishet si një pastrues dhe pastron përreth hyjnive dhe karrove. Mbreti pastron rrugën përballë karrove me një fshesë me dorezë ari dhe spërka ujë druri sandali dhe pluhur. Si zakon, megjithëse mbreti Gajapati konsiderohej personi më i vlerësuar në mbretërinë Kalinga, ai i bënë akoma punë shërbyesi ndaj Jagannatha-s. Ky ritual nënkupton se nën sundimin e Jagannatha-s, nuk ka dallim midis sovranit të fuqishëm dhe besimtarit më modest.<ref>{{cite news|last=Karan|first=Jajati|title=Lord Jagannath yatra to begin soon|url=http://ibnlive.in.com/news/lord-jagannath-yatra-to-begin-soon/68263-3-2.html|accessdate=28 nëntor 2012|newspaper=IBN Live|date=4 korrik 2008|language=en|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215117/http://ibnlive.in.com/news/lord-jagannath-yatra-to-begin-soon/68263-3-2.html|url-status=dead}}</ref> ===Chandan Yatra=== [[File:Narendra Pokhari.jpg|thumb|left|327px|Ujëmbledhësi '''Narendra Tirtha''' ku kryhen ceremonitë e Chandan Yatra-s]] Festa Chandan Yatra e zhvilluar çdo vit në ditën e Akshaya Tritiya-s shënon fillimin e ndërtimit të karrove të Rath Yatra-s. Ajo shënon edhe kremtimin e vitit të ri hindu.<ref name="Kapoor5890"/> ===Snana Yatra=== Çdo vit gjatë ditës së Purnimas në muajin Jyestha të kalendarit hindu (qershori), triada e imazheve të Tempullit Jagannatha lahen në mënyrë ceremoniale dhe dekorohen me rastin e Snana Yatra-s. Uji për banjën merret në 108 enë nga ''Suna Kuan-i'' (që do të thotë: "pusi i artë") i vendosur pranë portës veriore të tempullit. Uji merret nga ky pus vetëm një herë në vit me qëllimin e vetëm të banjës fetare të hyjnive. Pas banjës triada e imazheve vishen në modën e perëndisë elefant, Ganesha. Më vonë, gjatë natës, imazhet origjinale të triadës nxiren në një procesion përsëri në tempullin kryesor, por mbahen në një vend të njohur si ''Anasara pindi''.<ref name="Barik"/> Pas kësaj kryhet Jhulana Yatra kur imazhet përfaqësuese të hyjnive nxiren në një procesion madhështor për 21 ditë, të shëtitur mbi varka në ujëmbledhësin Narmada.<ref name="Kapoor5890"/> ===Anavasara ose Anasara=== Anasara, e rrjedhur nga fjala sanskrite "anabasara",<ref name="Govt">{{cite book|title=Orissa Review|url=https://books.google.com/books?id=SQhDAAAAYAAJ|year=1980|publisher=Home Department, Government of Orissa|language=en|page=29}}</ref> do të thotë pushime. Çdo vit pas Snana Yatra-s së shenjtë, imazhet e triadës, pa Sudarshana Chakra-n, merren në një altar sekret i quajtur ''Anavasara Ghar'' (i njohur edhe si ''Anasara pindi,'' ku 'pindi' në gjuhën orija do të thotë "platformë"<ref name="Govt"/>) ku ata qëndrojnë për dyjavëshin tjetër të Krishna Paksha-s; besimtarët nuk lejohen ti shikojnë këta imazhe. Në vend të kësaj, adhuruesit shkojnë pranë Brahmagiri-t të shikojnë zotin në formën me katër koka të Alarnath-it, një personifikim i Vishnut.<ref name="Barik"/><ref>{{Cite web|url=http://www.shreekhetra.com/alarnath.html|title=Temple of Alarnath|accessdate=4 tetor 2015|publisher=Official web site of Shreekshetra|language=en|archive-date=29 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129105746/http://shreekhetra.com/alarnath.html|url-status=dead}}</ref> Adhuruesit pastaj bëjnë shikimin e parë të zotit në ditën përpara Rath Yatra-s, që quhet ''Navayouvana''. Sipas besimit vendor zotat vuajnë nga ethet pasi bëjnë një banjë të rafinuar rituale dhe trajtohen nga shërbëtorë të veçantë niti të njohur si ''Netrotchhaba'' (një rit i ngjyrosjes së syve të triadës). Gjatë kësaj periudhe ushqimi i gatuar nuk ofrohet për hyjnitë.<ref>{{cite web|url=http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|title=Festivals of Lord Sri Jagannath|work=nilachakra.org|year=2010|language=en|accessdate=16 maj 2012|archive-date=22 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022015102/http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|url-status=dead}}</ref> ===Nava Kalevara=== Nava Kalevara është një nga ngjarjet më të mëdha të lidhura me perëndinë Jagannatha që ndodh kur një muaj hënor i Ashadha-s pasohet nga një tjetër Ashadha e quajtur Adhika Masa (muaji ekstra). Kjo mund të ndodh në një interval prej 8, 12 ose madje 18 vjetësh. Nava Kalevara do të thotë "Trupi i Ri" (nava = i ri, kalevar = trup) në gjuhën odia, festa ndiqet nga miliona njerëz dhe buxheti për këtë ngjarja përgjithësisht i tejkalon 500 000 $ dollarët. Ngjarja përfshin vendosjen e imazheve të reja në tempull dhe varrosjen e të vjetërve në kompleksin e tempullit në Koili Vaikuntha. Gjatë ceremonisë Nabakalebara të zhvilluar gjatë korrikut 2015 idhujt që u vendosën në tempull në 1996 u zëvendësuan nga imazhe të reja të skalitur në mënyrë të veçantë prej druri nimi.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/30988-puri-gearing-up-for-2015-nabakalebar.html|title=Puri gearing up for 2015 Nabakalebar|work=dailypioneer.com|year=2011|language=en|accessdate=4 janar 2013|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714162629/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/30988-puri-gearing-up-for-2015-nabakalebar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Bije"/> Raportohet se këtë festë e kanë ndjekur më shumë se 3 milionë besimtarë.<ref>{{Cite web|url=http://www.gettyimages.ca/license/482086448|title=During the tight security of the millennium's first…|date=7 korrik 2015|publisher=Gettyimages.ca|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=8 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208213121/http://www.gettyimages.ca/license/482086448}}</ref> ===Suna Besha=== [[File:Suna Vesha or Golden Attire of Lord Shri Jagannath of Puri.jpg|thumb|left|309px|Suna Besha ose Veshja e Artë e Jagannatha-s]] Suna Besha, ('Suna besh' do të thotë "veshje e artë”<ref>{{cite book|title=The Eastern Anthropologist|url=https://books.google.com/books?id=hZMiAQAAMAAJ|year=1978|language=en|publisher=Ethnographic and Folk Culture Society}}</ref>) e njohur edhe si Raja ose Rajadhiraja Bhesha<ref name="Mahanti103">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. 103</ref> ose Raja Bhesha, është një ngjarje që zhvillohet kur triada e imazheve të Tempullit Jagannatha zbukurohen me stoli ari. Kjo ngjarje zhvillohet pesë herë në vit. Zakonisht zhvillohet gjatë Magha Purnima-s (janar), Bahuda Ekadashi-t të njohur si Asadha Ekadashi (korrik), Dashahara-s (Bijayadashami) (tetor), Karthik Purnima-s (nëntor) dhe Pousa Purnima-s (dhjetor).<ref name="Bhesha">{{Cite web|url=http://www.puripolice.nic.in/?q=node/417|title=Suna Bhesha(Ashadha/ June – July)|language=en|accessdate=2 korrik 2015|publisher=National Informatics center}}</ref><ref>{{cite book|title=Arts of Asia|url=https://books.google.com/books?id=OY1MAAAAYAAJ|year=2001|language=en|publisher=Arts of Asia|page=84}}</ref> Një event i till Suna Bhesha zhvillohet në Bahuda Ekadashi gjatë Rath Yatra-s në karrot e vendosura në Simhadwar. Katër Besha-t e tjera ndodhin zhvillohen brenda tempullit në ''Ratna Singhasana'' (altari i zbukuruar me gurë të çmuar). Me këtë rast pllakëza ari dekorohen mbi duart dhe këmbët e Jagannatha-s dhe Balabhadra-s; Jagannatha zbukurohet edhe me një disk (çakra) të bërë prej ari në dorën e djathtë ndërsa në dorën e majtë një kërmill deti. Balabhadra dekorohet me një plug të bërë prej ari në dorën e majtë, ndërsa në dorën e djathtë një topuz i artë.<ref name="Bhesha"/> ===Niladri Bije=== [[File:Sahi Yatra of Puri, Odisha.jpg|thumb|right|358px|Një skenë nga një teatër i vënë në skenë gjatë Sahi Yatra-s]] Niladri Bije, e kremtuar në muajin e Asadha të kalendarit hindu (qershor–korrik) në ditën Trayodashi (dita e 13-të),<ref>{{cite web|url=http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|title=Festivals of Lord Sri Jagannath|work=nilachakra.org|year=2010|language=en|accessdate=4 tetor 2015|archive-date=22 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022015102/http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|url-status=dead}}</ref> shënon fundin e Ratha Yatra-s. Imazhet e mëdha prej druri të triadës së zotave nxiren nga karrot dhe pastaj çohen në shenjtërore, duke ecur ritmikisht; një ritual që është i njohur si ''pahandi''.<ref name="Bije">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/nabakalebara-festival-comes-to-end-with-niladri-bije/article7483145.ece|title=Nabakalebara festival comes to end with Niladri Bije|date=31 korrik 2015|language=en|newspaper=The Hindu}}</ref> ===Sahi yatra=== Sahi Yatra, i konsideruar si teatri më i madh në botë në qiell të hapur,<ref>{{cite news|last1=Mahapatra|first1=Prasanta|title=World's Biggest Open-Air Theatre Sahi Yatra Begins at Puri|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/worlds-biggest-open-air-theatre--sahi-yatra-begins-at-puri.html|accessdate=19 mars 2015|publisher=The Pioneer|language=en|date=24 prill 2013|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230303/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/worlds-biggest-open-air-theatre--sahi-yatra-begins-at-puri.html|url-status=dead}}</ref> është një ngjarje e përvitshme që zgjat 11 ditë; një festë tradicionale teatrore ose dramë folklorike që fillon në Ram Navami dhe përfundon në Rama ''avishke'' (në sanskritisht do të thotë: vajosje). Festa përfshin drama që paraqesin skena të ndryshme nga [[Ramajana]]. Banorët e lokaliteteve të ndryshme, ose [[File:Samudra arati.jpg|thumb|327px|Samudra Arati i adhurimit të detit nga dishepujt e mathas në Puri]] Sahi, u është caktuar detyra e kryerjes së dramës në këndet e rrugës.<ref name="Mahantixl">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xl</ref> ===Samudra Arati=== Samudra Arati është një traditë e përditshme e filluar nga shankaracharya i tanishëm 9 vjet më parë.<ref>{{cite news|last1=Sahu|first1=Monideepa|title=The great fire|url=http://www.deccanherald.com/content/532849/fire.html|accessdate=6 mars 2016|publisher=Deccan Herald|language=en|date=6 mars 2016}}</ref> Praktika e përditshme përfshin lutje dhe oferta zjarri për detin në Swargadwar në Puri nga dishepujt e Govardhan Matha-s. Gjatë Paush Purnima-s të çdo viti vetë shankaracharya vjet del për të ofruar lutje për detin. ==Transporti== [[File:Malatipatpur Bus Stand, Puri.jpg|thumb|left|Stacioni i autobusëve Malatipatpur]] Më parë nuk kishte rrugë të asfaltuara në Puri. Rruga kryesore e udhëtimit ishte lundrimi përgjatë Gangut deri në [[Kalkuta|Kalkutë]]. Ishte vetëm gjatë sundimit Maratha që u ndërtua rruga popullore Jagannath Sadak rreth vitit 1790. East India Company vendosi binarë hekurudhorë nga [[Kalkuta]] për në Puri, që u bë funksional në vitin 1898.<ref name="Mahantixxxiii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xxxiii</ref> Puri tani është i lidhur mirë me hekurudha, rrugë të asfaltuara dhe shërbime ajrore. Një linjë hekurudhore me binarë të gjerë e Hekurudhave Jug-Lindore, që lidh Purin me Kalkutën dhe Khurda-n është një nyjë e rëndësishme hekurudhore në këtë itinerar. Largësia hekurudhore është rreth 499 km nga Kalkuta<ref>{{Cite web|url=http://www.roaddistance.in/west-bengal/kolkata-west-bengal-to-puri-distance/by-road/|title=Kopje e arkivuar|access-date=20 mars 2017|archive-date=8 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208201744/http://www.roaddistance.in/west-bengal/kolkata-west-bengal-to-puri-distance/by-road/|url-status=dead}}</ref> dhe 468 km nga [[Vishakhapatnami]]. Rrjeti rrugor përfshin Autostradën Kombëtare 203 që lidh qytetin me [[Bhubanesvari]]n, kryeqytetin e shtetit, të vendosur rreth 60 km larg. Autostrada Kombëtare 203 B lidh qytetin me Satapadan nëpërmjet Brahmagirit. Rruga detare, që është pjesë e Autostradës Kombëtare 203 A, e lidh Purin me Konarkun. Aeroporti më i afërt është Aeroporti Ndërkombëtar Biju Patnaik në Bhubaneswar.<ref name="Managers2"/> Stacioni Hekurudhor i Purit është mes qind stacionet më të ngarkuar të hekurudhave indiane.<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|title=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways Passenger Reservation Enquiry|work=indianrail.gov.in Indian Railways|publisher=IRFCA|language=en|accessdate=4 janar 2013}}</ref> ==Artet dhe artizanatet== ===Arti ranor=== [[File:Quilt block applique flower detail.jpg|left|thumb|Një vepër arti të aplikuar]] Arti ranor është një formë e veçantë arti që krijohet në plazhet e Purit. Forma e artit i është atribuar Balaram Das-it, një poeti që jetoi në shekullin e XIV. Statuja të zotave të ndryshëm dhe njerëzish të famshëm tani krijohen nga artistë amatorë. Këta kanë natyrë të përkohshme pasi prishen nga valët. Kjo formë arti ka marr famë ndërkombëtare në vitet e fundit. Një nga artistët e famshët të rërës së Odisha-s është Sudarshan Patnaik. Ai kriji Golden Sand Art Institute në vitin 1995, në qiell të hapur në brigjet e Gjirit të Bengalit, për të ofruar trajnim për studentët e interesuar në këtë formë arti.<ref>{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/ViewDetails.asp?vchglinkid=GL010&vchplinkid=PL060&vchslinkid=SL035|title=Sand Arts|language=en|accessdate=28 shtator 2015|publisher=Government of Orissa}}</ref><ref name="Mahantixl"/> ===Arti i aplikuar=== Arti i aplikuar, që është një art i bazuar në thurjen ndryshe nga qëndistaria, u pri nga Hatta Maharana e Pipili-t. Është i përdorur gjerësisht në Puri, si për dekorimin e hyjnive ashtu dhe për shitje. Anëtarët e familjes Maharana janë të punësuar si darji-nj ose rrobaqepës ose ''sebak-ë'' nga maharaxhai i Purit. Ata pregatisin artikujt për dekorimin e hyjnive në tempull për festa dhe ceremoni të ndryshme fetare. Veprat e aplikuara ngjyrosen në mënyrë të theksuar dhe modelonë në forma tendash, ombrellash, pëlhurash, flamujsh, mbulesa të kuajve dhe lopëve makete, dhe tekstile të tjera shtëpiake; këto tregtohen në Puri. Rroba përdoret në nuancat e errëta të të kuqes, të zezës, të gjelbrës, të verdhës, blusë dhe të bruztës.<ref name="95Naik96">Shailaja D. Naik: [https://books.google.com/books?id=oNAwl-jS3gwC&pg=PA95 Traditional Embroideries of India]; 1996, fq. 95–6</ref> ==Kultura== [[File:Nandini Ghosal.jpg|right|thumb|Kërcimtare Odissi]] Veprimtaritë kulturore, duke përfshirë festat e përvitshme fetare në Puri janë: Festa e Plazhit të Purit e zhvilluar nga 5 deri në 9 nëntor çdo vit dhe Shreekshetra Utsav-i i zhvilluar nga 20 dhjetori deri në 2 janar çdo vit. Programet kulturore përfshijnë artin e veçant ranor, paraqitjen e punimeve artizanale vendore dhe festivalet e ushqimit.<ref name="Mahantixxxviii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xxxviii</ref> Për më tepër, programet kulturore zhvillohen për dy orë çdo të shtunë të dytë të muajit në Sallën e Konferencave të Kolektorit afër stacionit policor të plazhit. Kërcimi Odissi, muzika Odissi dhe kërcimet folklorike janë pjesë e këtij eventi.<ref name="Mahantixxxviii"/> Kërcimi Odissi është trashëgimi kulturore e Purit. Kjo formë kërcimi është krijuar në Puri nga kërcimet e kryera nga devadasit (mahari) të bashkangjitur me Tempullin Jagannatha që kryenin kërcimet në Nata ''mandapa-n'' e tempullit për të kënaqur hyjnitë. Megjithëse praktika devadasi nuk pati vijueshmëri, forma e kërcimit moderne dhe klasike u bë gjerësisht popullore; shumë artistë virtuozë odisi dhe guru janë nga Puri.<ref name="Mahantixl"/> Disa nga kërcimtarët e famshëm odisi janë Kelucharan Mohapatra, Mayadhar Raut, Sonal Mansingh, Sanjukta Panigrahi etj. ==Arsimi== [[File:Scs college puri.jpeg|thumb|left|327px|Kolegji Samanta Chandra Sekhar, Puri]] Disa nga institucionet arsimore në Puri janë: * Instituti i Teknologjisë dhe Menaxhimit Ghanashyama Hemalata * Kolegji Ligjor Gangadhar Mohapatra, i krijuar në 1981<ref>{{Cite web|url=http://www.highereducationinindia.com/institutes/gangadhar-mohapatra-law-college-5636.php|title=Gangadhar Mohapatra Law College|language=en|accessdate=27 shtator 2015|publisher=highereducationinindia.com|archive-date=28 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928174033/http://www.highereducationinindia.com/institutes/gangadhar-mohapatra-law-college-5636.php|url-status=dead}}</ref> * Extension Unit of Regional Research Institute of Homoeopathy, Puri, nën Central Council for Research in Homoeopathy (CCRH), New Delhi; i krijuar në mars 2006<ref>{{Cite web|url=http://as.ori.nic.in/drachmç|title=Research Unit of CCRH|language=en|publisher=National Informatics Center}}{{Lidhje e thyer}}</ref> * Universiteti Sanskrit Shri Jagannath, i krijuar në korrik 1981<ref>{{Cite web|url=http://www.sjsv.nic.in/|title=Sri Jagannath Sanskrit Vishwavidyalaya|language=en|publisher=National Informatics Center}}</ref> * Gopabandhu Ayurveda Mahavidyalaya, një kolegj dhe spital ku trajtimi dhe trajnimi janë të bazuar në mjeksinë Ajurveda<ref>{{cite web|title=Official website of college|url=http://gampuri.nic.in/|website=Gopabandhu Ayurveda Mahavidyalaya|language=en|accessdate=8 mars 2016}}</ref> *Instituti i Trajnimit Industrial, një institut teknikë parësor për të ofruar arsim për teknikë të aftë, të përkushtuar dhe të talentuar u krijua në 1966 Qeveria e Indisë<ref>{{Cite web|url=http://itipuri.nic.in/|title=The ITI, Puri|accessdate=27 shtator 2015|publisher=National Informatics Center|language=en|archive-date=16 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016154622/http://itipuri.nic.in/|url-status=dead}}</ref> ==Njerëz të shquar== * Chakhi Khuntia – atdhetar.<ref>{{Cite web|title=The 144th Birth Anniversary of Chakhi Khuntia|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/144birth_anniversary_chakhi_khuntia.pdf|language=en|accessdate=20 mars 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191331/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/144birth_anniversary_chakhi_khuntia.pdf|url-status=dead}}</ref> * Gopabandhu Das – punëtor shoqëror * Nilakantha Das – aktivist shoqëror * Kelucharan Mohapatra – kërcimtar odisi * Pankaj Charan Das – kërcimtar * Manasi Pradhan – shkrimtar dhe veprimtar * Raghunath Mohapatra – arkitekt dhe skulptor * Baisali Mohanty - ALC Global Fellow në Universitetin e Oksfordit, Mbretëria e Bashkuar * Sudarshan Patnaik – artist rëre * Rituraj Mohanty – këngëtar * Sona Mohapatra – këngëtar ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi në Indi]] * [[Varanasi]] * [[Gaya, Indi]] * [[Patna]] == Referime == {{reflist|36em}} ==Bibliografia== *{{cite book|last=Ananda|first=Sri G.|title=Empires of the Vedas Volume IV: The Kingdom of God|url=https://books.google.com/books?id=xMeVBgAAQBAJ&pg=PA11|date=2015|publisher=Art of Unity|language=en|isbn=978-1-5078-9942-7}}{{Lidhje e vdekur}} *{{cite book|last=Bansal|first=Sunita Pant|title=HIndu Pilgrimage: A journey through the holy places of hindus all over India|url=https://books.google.com/books?id=KqONAwAAQBAJ&pg=PT30|date=1 prill 2012|language=en|publisher=V&S Publishers|isbn=978-93-5057-251-1}}{{Lidhje e vdekur}} *{{cite book|last=Das|first=Manoranjan|title=The wooden horse: drama|url=https://books.google.com/books?id=ciFNAQAAIAAJ|year=1982|language=en|publisher=Bookland International}} *{{cite book|last1=Bindloss|first1=Joe|last2=Brown|first2=Lindsay|last3=Elliott|first3=Mark|last4=Harding|first4=Paul|title=Northeast India|url=https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC&pg=PA253|year=2007|publisher=Lonely Planet|language=en|isbn=978-1-74179-095-5}} *{{cite book|last=Davis|first=Roy Eugene|title=Life Surrendered in God: The Philosophy and Practices of Kriya Yoga|url=https://books.google.com/books?id=4Kadb8hYtC0C&pg=PA265|date=1 janar 1997|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|language=en|isbn=978-81-208-1495-0}} *{{cite book|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA248|year=2006|publisher=Infobase Publishing|language=en|isbn=978-0-8160-7564-5}} *{{cite book|last=Kapoor|first=Subodh|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=SDh2WjvLo7gC&pg=PA5890|year=2002|publisher=Cosmo Publications|language=en|isbn=978-81-7755-257-7}} *{{cite book|last=Madan|first=T. N|title=Way of Life: King, Householder, Renouncer: Essays in Honour of Louis Dumont|url=https://books.google.com/books?id=1_qMH9PY9fQC&pg=PA161|date=1 janar 1988|publisher=Motilal Banarsidass|language=en|isbn=978-81-208-0527-9}} *{{cite book|last=Mahanti|first=J. C.|title=The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)|url=https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311|date=2014|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|language=en|isbn=978-93-82652-45-8}} *{{cite book|last=Mohapatra|first=J.|title=Wellness In Indian Festivals & Rituals: Since the Supreme Divine is manifested in all the Gods, worship of any God is quite legitimate.|url=https://books.google.com/books?id=R0aVAgAAQBAJ&pg=PA61|date=24 dhjetor 2013|publisher=Partridge Publishing|language=en|isbn=978-1-4828-1689-1}} *{{cite book|last=Naik|first=Shailaja D.|title=Traditional Embroideries of India|url=https://books.google.com/books?id=oNAwl-jS3gwC&pg=PA95|date=1 janar 1996|publisher=APH Publishing|language=en|isbn=978-81-7024-731-9}} *{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Salkin|first2=Robert M.|last3=Boda|first3=Sharon La|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA697|year=1994|publisher=Taylor & Francis|language=en|isbn=978-1-884964-04-6}} *{{cite book|last=Sadasivan|first=S. N.|title=A Social History of India|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&pg=PA211|date=1 janar 2000|publisher=APH Publishing|language=en|isbn=978-81-7648-170-0}} * {{cite book|author=Sunil Sehgal|title=Encyclopaedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=sDmwCcLza2AC|year=1999|publisher=Sarup & Sons|language=en|isbn=978-81-7625-064-1}} *{{cite book|last=Starza|first=O. M.|title=The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult|url=https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C|year=1993|publisher=BRILL|language=en|isbn=90-04-09673-6}} * {{cite book|title=The Eastern Anthropologist|url=https://books.google.com/books?id=hZMiAQAAMAAJ|year=1978|language=en|publisher=Ethnographic and Folk Culture Society}} * {{cite book|title=Arts of Asia|url=https://books.google.com/books?id=OY1MAAAAYAAJ|year=2001|language=en|publisher=Arts of Asia}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Puri}} * {{coord|19|48|38|N|85|49|53|E|display=inline}} * [http://www.puri.nic.in www.puri.nic.in – uebsaiti zyrtar i distriktit të Purit] * [https://web.archive.org/web/20170701012427/http://hridayindia.in/puri/ Puri HRIDAY city] * [https://web.archive.org/web/20140524024433/http://www.orissatourism.gov.in/portal/ Odisha Tourism] * [http://www.panthanivas.com/ OTDC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819140532/http://www.panthanivas.com/ |date=19 gusht 2014 }} * [http://hotelpulinpuri.com/ Hotels in Puri] [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] fgm1rjs969gtda5iphovqc3cryd6ja3 3010641 3010612 2026-07-18T15:16:52Z Smallem 126080 Pastrim i Weather box (heqje komentesh dhe parametrash bosh) përmes Claude AI 3010641 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Puri | native_name = ପୁରୀ | native_name_lang = or | settlement_type = Qytet | image_skyline = Puri Montage1.png | image_caption = Pamje nga qyteti i Purit | nickname = Qyteti shpirtëror | image_map = File:WikiprojectIndiacities puri.png | map_caption = Vendndhodhja e Purit në Indi | coordinates = {{coord|19|48|38|N|85|49|53|E|region:IN-OD|display=inline,title}} | subdivision_type = Vendi | subdivision_name = {{flagicon image|India Actual flag.png}} [[India]] | subdivision_type1 = Shteti federal | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Orissa|Odisha]] | subdivision_type2 = Distrikti | subdivision_name2 = Puri | government_type = Bashki | governing_body = '''Bashkia e Purit''' | leader_title = Kolektori dhe Magjistrati i distriktit | leader_name = Sidhartha Shankar Swain, IAS<ref name="Whos_Who"/> | leader_title1 = Mbikëqyrësi i Policisë | leader_name1 = Pinak Mishra, IPS<ref name="Whos_Who">{{cite web|title=Who's Who|url=https://puri.nic.in/about-district/whos-who/|work=Puri District Administration|lang=en|accessdate=10 mars 2024}}</ref> | leader_title2 = Deputet | leader_name2 = Pinaki Misra, (Biju Janata Dal) | leader_title3 = Anëtar i Asamblesë Legjislative të Odishës | leader_name3 = Jayanta Kumar Sarangi, ([[Partia Bharatiya Janata]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes =<ref>{{cite web|title=Puri City|url=http://purimunicipality.nic.in/|lang=en|accessdate=22 nëntor 2020|archive-date=30 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130023719/http://purimunicipality.nic.in/|url-status=live}}</ref> | area_total_km2 = 16.84 | elevation_m = 0.1 | population_total = 201 026 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Gjuha | demographics1_title1 = Zyrtare | demographics1_info1 = [[gjuha Odia|Odia]] | timezone1 = Koha Standarde Indiane | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 752001 | area_code_type = Prefiksi | area_code = 06752 | registration_plate = OD-13 | website = {{URL|puri.nic.in}} }} '''Puri''' (në gjuhën oria: ପୁରୀ ose '''ପୁରୀ''') është një qytet dhe bashki në shtetin e [[Orisa|Odishës]] në Indinë Lindore. Është qendra administrative e distriktit të Purit dhe i vendosur në Gjirin e Bengalit, 60 km në jug të kryeqytetit të shtetit [[Bhubanesvari|Bhubanesvar]]. Është gjithashtu i njohur si ''Jagannath Puri'' sipas [[Tempulli Jagannath në Puri|Tempullit Jagannath]] të shekullit të XII në qytet. Është një nga sitet origjinale të pelegrinazhit Char Dham për hindutë. Puri është i njohur me mjaft emra që nga koha e lashtë, dhe lokalisht i njohur si "Shrikhetra" dhe Tempulli Jagannath është i njohur si "Badadeula". Puri dhe Tempulli Jagannath u pushtuan 18 herë nga sunduesit hindu dhe myslimanë, nga shekulli i IV i e.s. deri në fillim të shekullit të XIX me synim plaçkitjen e thesarit të tempullit. Odisha, duke përfshirë Purin dhe tempullin e tij, ishin nën sundimin britanik nga viti 1803 deri sa [[India]] fitoi pavarësinë në gusht 1947. Megjithëse principatat nuk ekzistojnë sot në Indi trashëgimtarët e Dinastisë Gajapati të Khurda-s kryejnë akoma ritualet ceremoniale të tempullit. Qyteti tempullor ka shumë [[matha]] (manastire) hindu. Ekonomia e qytetit të Purit është e varur në rëndësinë fetare të Tempullit Jagannath deri pothuaj në 80 përqind. 24 festat, duke përfshirë 13 të rëndësishme, të zhvilluara çdo vit në kompleksin tempullor kontribuojnë për ekonominë; Ratha Yatra dhe festat e saj të lidhura janë më të rëndësishmet që ndiqen nga miliona njerëz çdo vit. Arti me rërë dhe arti i aplikuar janë disa nga artizanatet e rëndësishme të qytetit. Puri ka qenë zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën Heritage City Development and Augmentation Yojana (HRIDAY) të Qeverisë së Indisë. ==Gjeografia dhe klima == ===Gjeografia=== [[File:Atharanala, Puri.JPG|thumb|327px|Ura Atharanala që daton nga shekulli i XVI në hyrje të Purit]] Puri, i vendosur në bregun lindor të Indisë në Gjirin e Bengalit, është në qendër të distriktit të Purit. Është i kufizuar nga Gjiri i Bengalit në jug-lindje, Mauza Sipaurubilla në perëndim, Mauza Gopinathpur-i në veri dhe Mauza Balukhand-i në lindje. Ndodhet brenda shtrirjes prej 67 km plazhi ranor që gjendet midis Liqenit Chilika dhe jugut të qytetit të Purit. Megjithatë, juridiksioni administrativ i bashkisë së Purit shtrihet në një sipërfaqe prej 16.3268 km² e ndarë në 30 zona, që përfshijnë një linjë bregdetare prej 5 km.<ref name="1Managers2">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|language=en|pages=1–2|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Puri ndodhet në deltën e Lumit Mahanadi në bregun e Gjirit të Bengalit. Në kohën e lashtë gjendej pranë Sisupalgarh-ës (të njohur edhe si "Tosali Ashokan"). Atëherë toka ishte e kanalizuar nga një degë e Lumit Bhargavi, degë e lumit Mahanadi. Kjo degë u gjarpërua duke krijuar shumë arterie që e ndryshuarn grykëderdhjen dhe duke formuar shumë kodra ranore. Për shkak të këtyre kodrave, Lumi Bhargavi, që rrjedh në jug të Purit, u zhvendos drejt liqenit Chilika. Kjo zhvendosje krijoi edhe dy laguna, të njohura si Sar dhe Samang, përkatësisht në pjesët lindore dhe veriore të Purit. Laguna Sar ka një gjatësi 8 km në drejtimin lindje-perëndim dhe një gjerësi 3.2 km në drejtimin veri-jug. Grykëderdhja e Lumit Bhargavi është e cekët me vetëm 1.5 m dhe procesi i mbushjes me prurje lumore vijon. Sipas shkrimtarit të shekullit të XV në gjuhën odia, Saraladasa, shtrati i rrjedhës së pa emërtuar që rridhte në bazën e Malit Blu ose ''Neelachal'' u mbush. ''Katakarajavamsa'', një kronikë e shekullit të XVI, ia atribuon mbushjen e shtratit lumit që rridhte përmes rrugës së tanishme Grand, e bërë gjatë mbretërimit të Narasimha-s II (1278–1308) të Dinastisë Lindore Ganga.<ref name="Starza1">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 1</ref> ===Klima=== Sipas sistemit të klasifikimit Köppen–Geiger klima e Purit është klimë tropikale savana. Qyteti ka një klimë të moderuar tropikale. Lagështia është mjaft e lartë përgjatë vitit. Temperaturat gjatë verës prekim maksimumin e 36 ˚C dhe gjatë dimrit 17 ˚C. Reshjet mesatare vjetore janë 1337 mm, ndërsa temperatura mesatare vjetore është 26.9 ˚C. Të dhënat meteorologjike jepen në tabelën në vijim.<ref name="Mahantixxxiv">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxxiv</ref><ref name="Data">{{Cite web|url=http://en.climate-data.org/location/2810/|title=Climate: Puri|accessdate=25 shtator 2015|language=en|publisher=Climate data organization}}</ref> {{Weather box | location = Puri | source 1 = <ref name="Data"/> | Jan high C = 26.8 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 30.2 | Apr high C = 31.4 | May high C = 32.5 | Jun high C = 31.8 | Jul high C = 30.6 | Aug high C = 31 | Sep high C = 31.6 | Oct high C = 31.7 | Nov high C = 29.4 | Dec high C = 27.2 | Jan low C = 17.7 | Feb low C = 20.4 | Mar low C = 24.1 | Apr low C = 25.9 | May low C = 27 | Jun low C = 27.1 | Jul low C = 26.6 | Aug low C = 26.5 | Sep low C = 26.5 | Oct low C = 24.8 | Nov low C = 20.4 | Dec low C = 17.1 | Jan precipitation mm = 9 | Feb precipitation mm = 20 | Mar precipitation mm = 15 | Apr precipitation mm = 11 | May precipitation mm = 49 | Jun precipitation mm = 182 | Jul precipitation mm = 267 | Aug precipitation mm = 310 | Sep precipitation mm = 245 | Oct precipitation mm = 161 | Nov precipitation mm = 63 | Dec precipitation mm = 5 }}} ==Historia== ===Emrat gjatë historisë=== Puri, toka e shenjtë e perëndisë Jagannatha, gjithashtu i njohur me emrin popullor Shrikhetra, ka shumë emra të lashtë në shkrimet hindu si Rigveda, Matsya Purana, Brahma Purana, Narada Purana, Padma Purana, Skanda Purana, Kapila Purana dhe Niladrimahodaya. Te Rigveda, në veçanti, është përmendur si një vend i quajtur Purushamandama-grama që do të thotë vendi ku adhurhej Perëndia krijuese e botës vendosur në një altar ose [[mandapa]] pranë bregua dhe i ofroheshin lutje me himne vedike. Përgjatë kohës emri pësoi ndryshime në Purushottama Puri dhe u shkurtua më tej në Puri dhe Purusha u bë i njohur si Jagannatha. Të ditur si Bhrigu, Atri dhe Markandeya kishin eremitoret e tyre pranë këtij vendi.<ref name="Mahantixxix">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxix</ref> Emri i tij është përmendur, duke konfirmuar hyjninë e adhuruar si Srikshetra, Purusottama Dhāma, Purusottama Kshetra, Purusottama Puri dhe Jagannath Puri. Puri, megjithatë, është përdorimi popullor. Është i njohur nga veçoritë gjeografike të vendndodhjes së tij si Shankhakshetra (planimetria e qytetit është në formën e një kërmilli deti),<ref name="Mahantixxx">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxx</ref> Neelachala ("Mali Blu" një terminologji e përdorur për tiu referuar lagunës së madhe ranore mbi të cilën u ndërtua tempulli, por ky emër nuk është popullor), Neelāchalakshetra, Neelādri.<ref name="Mahantixxxi">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxxi</ref> Në sanskritisht, fjala "Puri" do të thotë qytet,<ref>{{cite web|last1=Glashoff|first1=Klaus|url=http://spokensanskrit.de/index.php?script=HK&tinput=puri&trans=Translate&direction=SE|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|publisher=Spokensanskrit.de|language=en|accessdate=19 shtator 2011}}</ref> që është i barasvlefshëm me ''polisin'' grek.<ref name="Ananda11">Sri G. Ananda: [https://books.google.com/books?id=xMeVBgAAQBAJ&pg=PA11 Empires of the Vedas, Volume IV: The Kingdom of God]{{Lidhje e vdekur}}; 2015, fq. 11</ref> Një tjetër emër i lashtë është Charita siç identifikohet nga gjenerali Alexander Cunningham i Archaeological Survey of India, që më vonë u bë Che-li-ta-lo nga udhëtari kinez [[Xuan Zang]]. Kur u ndërtua tempulli i tanishëm nga mbreti i Dinastisë Lindore Ganga, Anantavarman Chodaganga në shekullin e XI dhe XII, ai quhej Purushottamkshetra. Megjithatë, Mogulët, Marathat dhe sunduesit e hershëm britanikë e quanin Purushottama-chhatar ose thjeshtë Chhatar. Në Ain-i-Akbari të sunduesit mogul [[Akbar]] dhe kronikat pasuese myslimane ai njihej si Purushottama. Në dramën sanskrite ''Anargha Raghava Nataka'', me autor Murari Mishra në shekullin e VII është përmendur po ashtu si Purushottama.<ref name="Mahantixxx"/> Vetëm pas shekullit të XII që Puri u bë i njohur me formën e shkurtuar Jagannatha Puri, sipas hyjnisë ose në formën e shkurtuar Puri.<ref name="Mahantixxxi"/> Është faltorja e vetme në Indi, ku Radha, bashkë me Lakshmin, Sarasvatin, Durgën, Bhudevi-n, Satin, Parvatin dhe Shaktin qëndrojnë me Krishnën, që është i njohur me emrin Jagannath.<ref name="Jagannathyatra">{{cite web|title=Jagannathyatra|url=http://jagannathyatra.com/about_puri.html|publisher=Jagannathyatra|language=en|accessdate=11 tetor 2013|archive-date=17 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017051306/http://jagannathyatra.com/about_puri.html|url-status=dead}}</ref> ===Periudha e lashtë=== [[File:Watercolour painting on paper of Indradyumna seated in a carriage.jpg|right|327px|thumb|Mbreti Indradyumna i Ujjayani-t i konsideruar si ndërtuesi i tempullit origjinal në v. 318 të e.s.]] Sipas kronikës Madala Panji, në vitin 318 të e.s., priftërinjtë dhe shërbëtorët e tempullit zhdukën idhujt për ti ikur inatati të mbretit Rashtrakuta, Rakatavahu.<ref name="Mahanti7">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA7 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. 7</ref> Në të dhënat historike të tempullit përmendur te Brahma Purana dhe Skanda Purana pohohet se tempulli u ndërtua nga mbreti Indradyumna, Ujjayani.<ref name="Kapoor5890">Subodh Kapoor: [https://books.google.com/books?id=SDh2WjvLo7gC&pg=PA5890 The Indian Encyclopaedia]; 2002, fq. 5890</ref> Historiani S. N. Sadasivan, në librin e tij ''A Social History of India'' citon William Joseph Wilkins, autor i librit ''Hindu Mythology, Vedic and Purānic'' të ketë thënë se në Puri, [[Budizmi]] dikur ishte i praktikuar gjerësisht por më vonë budistët u persekutuan dhe Brahmanizmi u bë praktika mbizotëruese fetare në qytet; [[Buda]] tashmë adhurhohet nga hindutë si Jagannatha. Thuhet gjithashtu nga Wilkinson se disa relike të Budës u vendosën brenda idhullit të Jagannath-ës që brahminët pretendonin se ishin kockat e Krishnës. Edhe gjatë mbretit Maurya, Ashoka në vitin 240 p.e.s., Kalinga ishte një qendër budiste dhe se një tribu e njohur si Lohabahu (barbarë nga jashtë Odishës) u konvertuan në budizëm dhe ndërtuan një tempull me një idhull të Budës që tani adhurohet si Jagannatha. Wilkinson thotë gjithashtu se Lohabahu depozituan disa nga reliket e Budës në kompleksin e tempullit.<ref name="Sadasivan211">S. N. Sadasivan: [https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&pg=PA211 A Social History of India]; 2000, fq. 211</ref> Ndërtimi i Tempullit Jagannatha filloi në vitin 1136 dhe përfundoi në gjysmën e dytë të shekullit të XII. Mbreti i Dinastisë Lindore Ganga, Anangabhima III i kushtoi mbretërinë e tij Jagannatha-s, atëherë të njohur si Purushottam-Jagannatha, dhe vendosi që nga atëherë ai dhe pasardhësit e tij do të sundonin nën "urdhërin hyjnor si djem dhe vasalë të Jagannatha-s". Megjithëse principata nuk ekziston më në Indi, trashëgimtarët e Dinastisë Gajapati të Khurda-s kryejnë akoma detyrimet rituale të tempullit; mbreti formalisht pastron rrugën përballë karrove përpar se të nis Ratha Yatra.<ref name="Ring-Salkin-Boda699">T. Ring, R. M. Salkin & S. La Boda: [https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA699 International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania]; 1994, fq. 699</ref> ===Periudha mesjetare dhe e hershme moderne === Historia e Purit është në të njëjtën linjë me Tempullin Jagannath, që u pushtua 18 herë gjatë historisë së tij për ti plaçkitur thesarin e tij, më shumë se për arsye fetare. Pushtimi i parë ndodhi në shekullin e VII nga mbreti Rastrakuta, Govinda III (798–814), ndërsa i fundit ndodhi në vitin 1881 nga ndjekësit monoteistë të ''Alekh-ut'' (Mahima Dharma) që nuk e njihte adhurimin e Jagannatha-s.<ref name="Dash82">{{Cite web|last=Dash|first=Abhimanyu|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/july/engpdf/82-89.pdf|format=pdf|title=Invasions on the Temple of Lord Jagannath, Puri|date=korrik 2011|publisher=Government of Odisha|language=en|page=82|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=29 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329120858/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2011/july/engpdf/82-89.pdf}}</ref> Nga viti 1205 e tëhu<ref name="Ring-Salkin-Boda699"/> pati shumë pushtime të qytetit dhe tempullit të tij nga myslimanët afganë dhe mogul, të njohur si Yavana ose të hyaj. Në shumicën e pushtimeve idhujt u morën për tu shpëtuar nga priftërinjtë dhe shërbëtorët e tempullit. Shkatërrimi i tempullit u parandalua nga rezistenca ose dorëzimi nga mbretërit i rajonit. Megjithatë, thesari i tempullit u plaçkit në mënyrë të përsëritur.<ref name="Mahantixliii7">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA7 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xliii7</ref><ref name="Dash82"/> Puri është siti i Govardhana Matha-s, një nga katër institucionet kardinale të krijuara nga Adi Shankaracharya, kur vizitoi Purin në vitin 810 dhe që atëherë e bërë një ''dham'' (qendër hyjnore) i rëndësishëm për hindutë; ku të tjerat janë [[Sringeri]], [[Dwarka]] dhe Jyotirmatha. ''[[Matha]]'' (manastiri i sekteve të ndryshme hindu) kryesohet nga Jagatguru Shankarachrya. Është një besim vendor rreth këtyre dhamëve se Vishnu e ha drekën e tij në Puri, bënë banjë në Rameshwaram, e kalon natën në [[Dwarka]] dhe kryen pendesë në Badrinath.<ref name="Kapoor5890"/><ref name="Mahantixxxii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA7 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)]; 2014, fq. xxxii</ref> Në shekullin e XVI, Chaitanya Mahaprabhu i Bengalit krijoi lëvizjen Bhakti të Indisë, tani të njohur me emrin Lëvizja Hare Krishna. Ai kaloi shumë vjet si një i përkushtuar i Jagannatha-s në Puri; thuhet se ai është bashkuar me hyjninë.<ref name="Ring-Salkin-Boda697">T. Ring, R. M. Salkin & S. La Boda: [https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA697 International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania]; 1994, fq. 697</ref> Gjendet edhe një ''matha'' e Chaitanya Mahaprabhu-së këtu e njohur si Radhakanta Matha.<ref name="Kapoor5890"/> Në shekullin e XVII, tempulli shërbente si pikë referimi për lundruesit në bregun lindor të Indisë, duke qenë i vendosur në një shesh në qendër të qytetit, që ata e quanin "Pagoda e Bardhë" ndërsa [[Tempulli Diellor Konark]], 60 km në lindje të Purit, ishte i njohur si "Pagoda e Zezë".<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> Paraqitja ikonike e imazheve në Tempullin Jagannatha besohet se janë forma të rrjedhura nga adhurimi i bërë nga grupet tribale Sabara që i përkasin Odisha-s veriore. Këto imazhe janë zëvendësuar me intervale të rregullta me prishjen e drurit. Ky zëvendësim është një ngjarje e veçantë e zhvilluar në mënyrë rituale nga një grup i veçant karpentierësh.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> Qyteti ka edhe shumë [[matha]] të tjera. Emar Matha u themelua nga shenjti vaishnavit tamil Ramanujacharya në shekullin e XII. Kjo matha, që tani është e vendosur përballë Simhadvara-s përgjatë këndit lindor të Tempullit Jagannath, është relatuar se ka qenë ndërtuar në shekullin e XVI gjatë sundimit të mbretërve Suryavamsi Gajapati. Matha ishte në lajme më 25 shkurt 2011 për depozitën e madhe të fshehtë prej 522 pllakash argjendi nga një dhomë e mbyllur.<ref>{{Cite web|url=http://ignca.nic.in/asi_reports/orpuri117.pdf|format=pdf|title=Documentation format for Archaeological / Heritage Sites / Monuments|work=Emar Matha, Puri town|language=en|accessdate=25 shtator 2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for Arts}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1493118.ece|title=Hidden treasure' worth Rs. 90 crores found in Puri's Emar Mutt|accessdate=25 shtator 2015|date=28 shkurt 2012|newspaper=The Hindu|lang=en}}</ref> Britanikët e pushtuan [[Orissa]]-n në 1803 dhe duke njohur rëndësinë e Tempullit Jagannatha në jetën e banorëve të shtetit, ata fillimisht caktuan një zyrtar të kujdesej për punët e tempullit dhe më vonë e deklaruan tempullin si pjesë të një distrikti.<ref name="Ring-Salkin-Boda699"/> ===Historia moderne=== Në vitin 1906, Sri Yukteswar, një eksponent i Kriya Yoga-s dhe një banor i Purit, krijoi një [[ashrami|ashram]] (një qendër trajnimi shpirtëror), të emërtuar "Kararashram" në Puri. Ai vdiq më 9 mars 1936 dhe trupi i tij është varrosur në kopshtin e [[ashrami]]t.<ref name="Jones-Ryan248">Constance Jones & James D. Ryan: [https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA248 Encyclopedia of Hinduism]; 2006, fq. 248</ref><ref name="Davis265">Roy Eugene Davis: [https://books.google.com/books?id=4Kadb8hYtC0C&pg=PA265 Life Surrendered in God: The Philosophy and Practices of Kriya Yoga]; 1997, fq. 265</ref> Qyteti është siti i ishte rezidencës verore të British Raj-it (sundimi britanik në Indi), Raj Bhavan-i, i ndërtuar në vitet 1913–14.<ref>{{Cite web|url=http://www.rajbhavanodisha.gov.in/rajbhavanpuri.asp|title=Raj Bhavan,Puri|publisher=Official website of rajbhavan|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=21 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121021301/http://www.rajbhavanodisha.gov.in/rajbhavanpuri.asp}}</ref> Për banorët e Purit, Jagannatha, i paraqitur si Krishna, është sinonim me qytetin e tyre. Ata besojnë se Jagannatha kujdeset për mirëqenien e shtetit. Megjithatë, pas rrëzimit të pjesshëm të Tempullit Jagannatha (në pjesën Amalaka të tempullit) më 14 qershor 1990, banorët u shqetësuan dhe e konsideruan atë një shenjë të keqe për Odishën. Zëvendësimi i gurit të rënë nga një tjetër me të njëjtën madhësi dhe peshë (7 tonë), që mund të bëhej vetëm në mëngjes herët pasi portat e tempullit ishin të hapura, u krye më 28 shkurt 1991.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> Puri është zgjedhur si një nga qytetet e trashëgimisë për skemën Heritage City Development and Augmentation Yojana të Qeverisë Indiane. Ai u zgjodhe si një nga 12 qytetet e trashëgimisë me "fokus zhvillimin tërësor" për tu zbatuar brenda 27 muajve nga fundi i marsit 2017.<ref>{{Cite web|url=http://hridayindia.in/|title=Heritahe City Development and Augmentation Yojana|publisher=HRIDAY National Project Management Unit National Institute of Urban Affairs|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=26 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826075658/http://hridayindia.in/}}</ref> Jo hindut nuk lejohen të hyjnë në faltore por lejohen të shikojnë tempullin dhe ceremonitë nga çatia e bibliotekës Raghunandan, e vendosur brenda kompleksit të tempullit, për një dhurim të vogël.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253">J. Bindloss, L. Brown, M. Elliott & P. Harding: [https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC&pg=PA253 Northeast India]; 2007, fq. 253</ref> ==Demografia== Sipas censusit indian të vitit 2011, Puri është një aglomerat urban i qeverisur nga korporata bashkiake në shtetin e Odishës, me një popullsi prej 201 026 banorësh.<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|language=en|archive-date=16 qershor 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|url-status=dead}}</ref> 18 471 fëmijë nën moshën gjashtë vjeçe. Raporti gjinor është 927 femra për 1000 meshkuj. Niveli mesatar i alfabetizmit në qytet është 88.03 % (91.38 % për meshkujt dhe 84.43 % për femrat). ==Ekonomia== Ekonomia e Purit është e varur nga turizmi deri në rreth 80 % të saj. Tempulli është pika qendrore e qytetit dhe mundëson punësim për banorët e qytetit. Prodhimi bujqësor i orizit, gisë, perimeve dhe të tjera të rajonit plotësojnë nevojat e mëdha të tempullit. Shumë vendbanime përreth qytetit plotësojnë nevojat e tjera fetare të tempullit.<ref name="2Managers3">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|pages=2–3|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Administrimi i tempullit punëson 6 000 njerëz për të kryer ritualet. Tempulli mundëson mbështetjen ekonomike për 20 000 njerëz.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253"/> Sipas Colleen Taylor Sen, një autor mbi ushqimin dhe udhëtimet, që shkruan mbi kulturën ushqimore të Indisë, kuzhina e tempullit ka 400 kuzhinierë që përgatisin ushqim për deri në 100 000 njerëz.<ref>Sen, 2004, fq. 126</ref> Sipas J. Mohapatra, drejtor i Ind Barath Power Infra Ltd (IBPIL), kuzhina është e njohur si "kuzhina më e madhe dhe më e mirë në botë".<ref name="Mohapatra61">J. Mohapatra: [https://books.google.com/books?id=R0aVAgAAQBAJ&pg=PA61 Wellness In Indian Festivals & Rituals]; 2013, fq. 61</ref> ==Menaxhimi dhe qeverisja e qytetit== [[File:Samudra arati.jpg|thumb|327px|Samudra Arati ose adhurimi i detit në Swargadwar nga dishepujt e Govardhana Mathas]] Bashkia e Purit, Autoriteti i Zhvillimit Puri Konark, Organizata e Inxhinierisë së Shëndetit Publik dhe Bordi i Furnizimit me Ujë dhe i Kanalizimeve të Orissa-s janë disa nga organizatat kryesore që kanë përgjegjësinë e mundësimit të shërbimeve qytetare si furnizimi me ujë, kanalizimet, menaxhimi i mbetjeve, ndriçimi i rrugëve dhe infrastruktura rrugore. Aktiviteti kryesor, që i vë më shumë nën presion këto organizata është ngjarja e përvitshme e Ratha Yatra-s e zhvilluar gjatë qershor-korrikut. Sipas Bashkisë së Purit më shumë se një milionë banorë e ndjekin këtë event. Kështu, zhvillimi i veprimtarive si infrastruktura dhe shërbimet për pelegrinët, përveç sigurisë, merr vëmendjen kryesore.<ref name="Managers3">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|page=3|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Administrimi qytetar i Purit është përgjegjësi e Bashkisë së Purit. Bashkia u krijua në vitin 1864 me emrin Trusti i Përmirësimit të Purit, që u shndërrua në Bashkinë e Purit në 1881. Pas pavarësisë së Indisë në 1947, u shpall Akti Bashkiak i Orissa-s (1950) që ja ngarkonte administrimin e qytetit Bashkisë së Purit. Kjo trupë është e përfaqësuar nga anëtarë të zgjedhur me një kryetar dhe kështilltarë që përfaqësojnë 30 zonat brenda kufijve të bashkisë.<ref name="Managers4">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|language=en|pages=4|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> ==Monumente referimi== ===Tempulli Jagannatha në Puri=== {{Kryesore|Tempulli Jagannath në Puri}} {{double image|left|Sri Jagannath Temple Puri, Orissa.jpg|180|Sri_Jagannath_Temple_Puri,_Orissa.jpeg|248|Majtas: Tempulli Jagannath në Puri; djathtas: pamje e tempullit natën}} Tempulli Jagannatha në Puri është një nga [[tempulli hindu|tempujt hindu]] më të rëndësishëm i ndërtuar në Stilin Arkitekturor Kalinga.<ref>{{Cite web|url=http://orissaculture.gov.in/Architecture.asp|title=Temple Architecture|publisher=Culture Department, Government of Orissa|language=en|access-date=20 mars 2017|archive-date=7 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707223017/http://www.orissaculture.gov.in/Architecture.asp|url-status=dead}}</ref> Kulla e tempullit, me një majëz, ngrihet në një lartësi prej 58 m dhe mbi të valëvitet një flamur, i fiksuar mbi një rrotë (''chakra'').<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253"/><ref name="Seven">{{cite web|url=http://www.7wonders.org/wonders/asia/india/puri/jagannath-temple.aspx|title=Jagannath Temple, India – 7 wonders|work=7wonders.org|language=en|year=2012|quote=Tempulli është i ndarë në katër dhoma: Bhogmandir, Natamandir, Jagamohana dhe Deul|accessdate=3 korrik 2012|archive-date=12 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612083058/http://www.7wonders.org/wonders/asia/india/puri/jagannath-temple.aspx|url-status=dead}}</ref> {{double image|right| Jagannatha Puri temple chakra.jpg |180| Jagannath Temple, Puri 10 - Arun.jpg |180|Majtas: Çakra rituale flamujt në krye të [[Shikhara|shikharës]] të Tempullit të Jagannatha-s në Puri e lidhur edhe me Sudarsana çakra-n. Flamuri i kuq 4.3 m nënkupton se Jagannatha ndodhet brenda tempullit.|Djathtas: Statujë e Aruna-s, karrocierit të perëndisë së Diellit në krye të Aruna Stambha-s përballë Singhadwara-s }} Tempulli është ndërtuar mbi një platformë të ngritur (me sipërfaqe rreth 39 000 m²),<ref name="Official"/> 6.1 m mbi zonën përreth. Tempulli lartësohet në një lartësi prej 65 m mbi nivelin e rrugës. Kompleksi tempullor shtrihet në një sipërfaqe prej 4.3 hektarësh.<ref name="Managers3"/> Ka katër porta hyrëse në katër drejtimet kardinale të tempullit, secila portë e vendosur në pjesën qendrore të mureve. Këto porta janë: porta lindore e quajtur ''Singhadwara'' (Porta e Luanëve), porta jugore e njohur si ''Ashwa Dwara'' (Porta e Kuajve), porta perëndimore e quajtur ''Vyaghra Dwara'' (Porta e Tigrave) ose Porta ''Khanja'' dhe porta veriore e quajtur ''Hathi Dwara'' ose (porta e elefantëve). Këto katër porta simbolizojnë katër parimet themelore të Dharma-s (sjellja e drejtë), Jnana (dituria), Vairagya (heqja dorë) dhe Aishwarya (begatia). Portat janë të kurorëzuara me struktura në formë piramide. Përballë Singhadwara-s ndodhet një kolonë guri, e quajtur ''Aruna Stambha'' {kolona diellore}, 11 m e lartë me 16 faqe, e bërë prej guri kloriti; në krye të stambas (kolonës) është vendosur një statujë e Arunës në një mënyrë lutjeje. Kjo kolonë u zhvendos nga [[Tempulli Diellor Konarak]].<ref name="3Managers4">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|page=3-4|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> Katër portat janë dekoruar me statuja gardianësh në formën e luanëve, kalorësve, tigrave dhe elefantëve në emër dhe rendin e portave.<ref name="Bindloss-Brown-Elliott253"/> Një kolonë e bërë me dru të fosilizuar është përdorur për të vendosur llampat si oferta. Porta e Luanëve (Singhadwara) është porta kryesore e tempullit, që ruahet nga dy hyjni gardiane Jaya dhe Vijaya.<ref name="Official">{{Cite web|url=http://jagannath.nic.in/?q=node/81|title=About Jagannath Temple|language=en|accessdate=27 shtator 2015|publisher=Official Website of Shree jagannath temple Administration}}</ref><ref name="3Managers4"/><ref>{{cite web|title=Temple information: Jagannath temple|url=http://www.fullodisha.com/puri/temple_temple.htm|publisher=Full Orissa|language=en|accessdate=28 nëntor 2012|archive-date=27 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827024854/http://www.fullodisha.com/puri/temple_temple.htm|url-status=dead}}</ref> Porta kryesore ngjitet nëpërmjet 22 shkallëve të njohura si ''Baisi Pahaca'', që nderohen pasi besohet se zotërojnë "shpirt". Fëmijët rrokullisen nga lartë poshtë për tu sjell atyre lumturi shpirtërore. Pasi hyhet në tempull, në anën e majtë, ndodhet një kuzhinë e madhe ku pregatitet ushqim në kushte higjenike në sasi të stërmëdha; kuzhina konsiderohet "hoteli më i madh në botë".<ref name="Official"/> [[File:Jagannath Temple, Puri 01.jpg|left|thumb|345px|Hyrja kryesore e Tempullit Jagannath]] Sipas një legjende mbreti Indradyumma ishte drejtuar nga perëndia Jagannatha në një ëndërr për të ndërtuar një tempull për të, që ai e bëri sipas porosisë. Megjithatë, sipas të dhënave historike tempulli u fillua dikur gjatë shekullit të XII nga mbreti Chodaganga i Dinastisë Lindore Ganga. Ai u përfundua nga pasardhësi i tij, Anangabhima Deva, në shekullin e XII. Imazhet prej druri të Jagannath-ës, Balabhadra-s dhe Subhadra-s u hyjnizuan këtu. Tempulli ishte nën kontrollin e sunduesve hindu deri në vitin 1558. Pastaj, kur [[Orissa]] u pushtua nga navabi afgan i Bengalit, ai u vu nën kontrollin e gjeneralit afgan Kalapahad. Në vijim të mundjes së mbretit afgan nga Raja Mansingh-u, gjenerali i perandorit mogul [[Akbar]], tempulli u vu nën kontrollin mogul deri në vitin 1751. Më pas, nën kontrollin e Marathave deri në vitin 1803. Gjatë British Raj-it, raxhai i Purit u ngarkua me menaxhimin e tij deri në vitin 1947.<ref name="Seven"/> Triada e imazheve në tempull janë Jagannatha, që personifikon Krishnën, Balabhadra, vëllai i tij më i madh dhe Subhadra, motra e tij më e vogël. Imazhet janë bërë prej druri nimi në një formë të papërfunduar. Trungjet e drurit që formojnë imazhet e vëllezërve kanë krahë njerëzorë, ndërsa ai i Subhadra-s nuk ka krahë. Kokat janë të mëdha, të pikturuara dhe të pa-skalitura. Fytyrat janë shënuar me sy të mëdhenj rrethorë.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> === Pancha Tirtha e Purit=== [[File:Markandeshwar Tank.jpg|thumb|327px|Pancha Tirtha e Purit, Ujëmbledhësi Markandeshwar]] Hindutë e konsiderojnë thelbësore të bësh banjë në Pancha Tirtha ose pesë vendet e shenjta të banjës në Puri, për të kompletuar një pelegrinazh në Puri. Pesë pellgjet e shenjta ujore janë Ujëmbledhësi Indradyumana, Rohini Kunda, Ujëmbledhësi Markandeya, Ujëmbledhësi Swetaganga dhe Gjiri i Bengalit i quajtur edhe ''Mahodadhi'', ku 'mahodadhi' në sanskritisht do të thotë "oqean i gjelbër"; të gjitha janë konsideruar vende të shenjta banje në zonën Swargadwar.<ref name="Sri">{{cite web|title=Panch Tirtha of Puri|url=http://www.shreekhetra.com/panchatirtha.html|publisher=Shreekhetra|language=en|accessdate=5 dhjetor 2012|archive-date=15 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015074001/http://shreekhetra.com/panchatirtha.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Starza10">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 10</ref><ref name="Madan161">T. N. Madan: [https://books.google.com/books?id=1_qMH9PY9fQC&pg=PA161 Way of Life: King, Householder, Renouncer: Essays in Honour of Louis Dumont]; 1988, fq. 161</ref> Këta ujëmbledhës kanë burime të përhershme për të furnizuar nga uji i shiut dhe ai nëntokësor.<ref>{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality:Government of Odisha|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> ===Tempulli Gundicha=== [[File:Puri-gundica-mandir.jpg|thumb|left|Porta kryesore e Tempullit Gundicha]] Tempulli Gundicha, i njohur si Kopshti i Shtëpisë së Jagannatha-s, qëndron në qendër të një kopshti të bukur, të rrethuar nga mure të përbërë në të gjitha anët. Ai qëndron në një largësi prej rreth 3 km në veri-lindje të Tempullit Jagannatha. Dy tempujt janë të vendosur në dy skajet e ''Bada Danda'', që është rruga për Rath Yatra-n. Sipas një legjende, Gundicha ishte gruaja e mbretit Indradyumna që ndërtoi Tempullin origjinal Jagannatha.<ref name="30Bansal31">Sunita Pant Bansal: [https://books.google.com/books?id=KqONAwAAQBAJ&pg=PT30 Hindu Pilgrimage: A journey through the holy places of hindus all over India]{{Lidhje e vdekur}}; 2012, fq. 30–1</ref> Tempulli është ndërtuar duke përdorur gurë të lehtë ranor dhe është një shembull tipik i [[Arkitektura Kalinga|Arkitekturës Kalinga]] në stilin ''Deula''. Kompleksi përfshin katër përbërës: [[vimana]] (struktura e kullës që përmban shenjtëroren), jagamohana (salla e mbledhjes), nata-[[mandapa]] (salla e festave) dhe ''bhoga-mandapa'' (salla e ofertave). Ka gjithashtu një kuzhinë të lidhur me një kalim të vogël. Tempulli është vendosur brenda një kopshti dhe është i njohur si "Kopshti i Pushimit Veror i Zotit" ose koshpshti i shtëpisë së Jagannatha-s. I gjithë kompleksi, duke përfshirë dhe kopshtin, është i rrethuar nga një mur që është 131 m X 98 m me një lartësi 6.1 m.<ref name= "Mahapatra">{{Cite web|last=Mahapatra|first=Bhagaban|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2013/jul/engpdf/77-79.pdf|format=pdf|title=Significance of Gundicha Temple in Car festival|publisher=E-Magazine, Qeveria e Orissa-s|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=4 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004163057/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/2013/jul/engpdf/77-79.pdf}}</ref> Përveç 9 ditëve të Rath Yatra-s, ku triada e imazheve adhurohen në Tempullin Gundicha, ai mbetet i papërdorur gjatë pjesës tjetër të vitit. Turistët mund ta vizitojnë tempullin pasi paguajnë një tarifë hyrjeje. Të huajt (përgjithësisht të penguar për të hyrë në tempullin kryesor) brenda këtij tempulli lejohen gjatë kësaj periudhe.<ref>{{cite news|last=Panda|first=Namita|title=Ready for the Trinity|url=http://www.telegraphindia.com/1120622/jsp/odisha/story_15644438.jsp|language=en|accessdate=4 dhjetor 2012|newspaper=The Telegraph|date=22 qershor 2012}}</ref> Tempulli është nën Administratën e Tempullit Jagannath në Puri, trupa qeverisëse e tempullit kryesor. Një grup i madh shërbëtorësh mirëmbajnë tempullin.<ref name= "Mahapatra"/> [[File:Swargadwar, Puri 2.JPG|thumb|327px|Deti në Swargadwar të Purit]] ===Swargadwar-i=== Swargadwar-i është emri i dhënë terrenit të kremimit ose ghatit të djegjes që është i vendosur në bregun e detit. Këtu mijëra trupa të vdekurish hindu sillen nga larg për tu kremuar. Sipas një besimi Chitanya Mahaparabhu u zhduk nga Swargadwar-i rreth 500 vjet më parë.<ref name="xlMahantixli">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xl–xli</ref> ===Plazhi=== [[File:Puri Sea Beach viewed from the light house.jpg|thumb|358px|Plazhi detar i Purit i parë nga fari]] Plazhi në Puri, i njohur si "Plazhi Ballighai", në grykën e lumit Nunai, është 8 km larg nga qyteti dhe është i mbushur me pemë casurina.<ref name="Kapoor5890"/> Ai ka rërë të verdhë të artë. Lindja dhe perëndimi i diellit këtu janë tërheqje të të bukura panoramike.<ref name="Mahantixiii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xiii</ref></ref> Valët thyhen në plazh që është i gjatë dhe i gjerë.<ref name="Ring-Salkin-Boda697"/> ===Muzeu i distriktit=== Muzeu i distriktit të Purit është i vendosur në stacionin rrugor ku paraqiten tipe të ndryshme veshjesh të veshura nga Jagannatha, skulptura vendore, patachitra (piktura tradicionale në rrotulla, prej cohe), dorëshkrime të vjetra në gjethe palme dhe vepra artizanale vendore.<ref name="Mahantixli">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xli</ref> ===Biblioteka Raghunandana=== Biblioteka Raghunandana është e vendosur në kompleksin Emara Matha (përkundrejt Simhadwara-s ose portës së luanëve, porta kryesore hyrëse). Jagannatha Aitihasika Gavesana Samiti (Qendra historike Jagannatha) është e vendosur po ashtu këtu. Biblioteka bujt dorëshkrime të vjetra në gjethe palme mbi Jagannatha-n, kultin e tij dhe historinë e qytetit.<ref name="Mahantixli"/> ==Festat e Purit== [[File:Grand Road, Puri 02.jpg|thumb|318px|left|Rruga e kryesore pranë Tempullit Jagannath]] Puri përjeton 24 festa çdo vit, nga të cilat 13 janë të rëndësishme. Më e rëndësishmja e këtyre është Rath Yatra, ose festa e karros, e zhvilluar në qershor–korrik, që ndiqet nga më shumë se 1 milionë njerëz.<ref name="Managers2">{{Cite web|url=http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf|format=pdf|title=Puri City DevelopmentPlan 2006|year=2006|publisher=Puri Municipality: Government of Odisha|page=2|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021617/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/CDP_Puri.pdf}}</ref> ===Rath Yatra në Puri=== Triada e Tempullit Jagannatha adhurohen normalisht në shenjtëroren e tempullit në Puri, por një herë gjatë muajit Asadha (stina e shirave të Orissa-s, zakonisht në qershor ose korrik), ata nxirren në Bada Danda (rruga kryesore në Puri) dhe çohen në një largësi prej 3 km në Tempullin Shri Gundicha<ref>{{Cite web|url=http://www.roaddistance.in/odisha/bada-danda-puri-puri-to-gundicha-temple-puri-distance/by-road/|title=Kopje e arkivuar|access-date=20 mars 2017|archive-date=18 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818091839/http://www.roaddistance.in/odisha/bada-danda-puri-puri-to-gundicha-temple-puri-distance/by-road/|url-status=dead}}</ref> në karro të stërmëdha (''ratha''), duke e lejuar publikun të bëjë darshana (përjetim pamor të hyjnores). Kjo festë është e njohur si Rath Yatra, që do të thotë udhëtim (''yatra'') i karrove.<ref name="Das40">Manoranjan Das: [https://books.google.com/books?id=ciFNAQAAIAAJ The wooden horse: drama]; 1982, fq. 40</ref> Yatra nis çdo vit sipas kalendarit hindu në ditën Asadha Sukla Dwitiya, dita e dytë e dyjavëshit të Asadha-s (qershor–korrik).<ref name="Barik">{{Cite web|last=Barik|first=Sarmistha|url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/june_july-2007/engpdf/Pages18-24.pdf|format=pdf|title=Festivals in Shri Jagannath Temple|publisher=Government of Odisha|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=28 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928213056/http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/june_july-2007/engpdf/Pages18-24.pdf}}</ref> [[File:Rath Yatra Puri 07-11027.jpg|thumb|left|327px|Rath Yatra në Puri në kohët moderne duke paraqitur tre karro të hyjnive me tempullin në sfond]] Historikisht, Dinastia sunduese Ganga e krijoi Rath Yatra-n gjatë përfundimit të Tempullit Jagannatha rreth vitit 1150. Festa është një nga festat hindu që përmenden mjaft herët në botën perëndimore.<ref name="Starza133">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 133</ref> Frati Odorik, në përshkrimin e tij të vitit 1321, tregonte se si njerëzit i vendosnin "idhujt" në karroca dhe mbreti, mbretëresha dhe të gjithë njerëzit i tërhiqnin ata nga "kisha" më muzikë dhe këngë.<ref name="Starza129">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 129</ref><ref name="Das48">Manoranjan Das: [https://books.google.com/books?id=ciFNAQAAIAAJ The wooden horse: drama]; 1982, fq. 48</ref> Rathat janë struktura të stërmëdha druri të pajisura me rrota të mëdha, që ndërtohen çdo vit dhe tërhiqen nga besimtarët. Karroca për perëndinë Jagannatha është rreth 14 m e lartë dhe 3.3 m² dhe kërkon rreth dy muaj për ndërtimin.<ref name="Starza16">O. M. Starza: [https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult]; 1993, fq. 16</ref> Karroja montohet me 16 rrota, secila me diametër 2.1 m. Skalitje në pjesën ballore të karros kanë katër kuaj druri të tërhequr nga Maruti. Në tre faqet e tjera, të skalitur në dru janë Rama, Surya dhe Vishnu. Karroja është e njohur si Nandi Ghosha. Çatia e karros është e mbuluar me rrobë të verdhë dhe të artë. Karroja tjetër është e Balabhadra-s që është 13.4 m e lartë e pajisur me 14 rrota. Karroja është skalitur me Satyaki-n si karrocier. Skalitjet në këtë karro përfshijnë imazhe të Narasimha-s dhe Rudra-s si shokë të Jagannatha-s. Karroja tjetër në rend është e Subhadra-s, që është 13.1 m e lartë e mbajtur nga 12 rrota, çati e mbuluar me rrobë të zezë dhe të kuqe dhe karroja njihet si Darpa Dalaan ndërsa karrocieri i skalitur është Arjuna. Imazhe të tjera të skalitura në karro janë Vana Durga, Tara Devi dhe Chandi Devi.<ref name="Barik"/><ref name="Chariot">Sunil Sehgal: [https://books.google.com/books?id=sDmwCcLza2AC&pg=PA1077 Encyclopaedia of Hinduism]; 1999, fq. 1076–77</ref> Artisët e Purit i dekorojnë makinat dhe pikturojnë petale lulesh dhe dizajne të tjera te rrotat, karrocieri i skalitur në dru dhe kuajt, si dhe zambakë të pëermbysur në murin mbrapa fronit.<ref name="Das40"/> Karroja e Jagannatha-s tërhiqen gjatë Rath Yatra-s i ka dhënë origjinë fjalës angleze Juggernaut.<ref>{{cite web|title=Juggernaut-Definition and Meaning|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/juggernaut|publisher=Merriam Webster Dictionary|language=en|accessdate=28 nëntor 2012}}</ref> Ratha Yatra quhet edhe Shri Gundicha Yatra dhe Ghosha Yatra<ref name="Barik"/> [[File:Jagannath 4 - Pahandi bije.jpg|right|thumb|264px|Pahandi bije gjatë Ratha Yatra-s në Puri]] ===Chhera Pahara=== Chhera Pahara (Pastrim me ujë) është një ritual domethënës i lidhur me Ratha Yatra-n. Gjatë këtij rituali, mbreti Gajapati vishet si një pastrues dhe pastron përreth hyjnive dhe karrove. Mbreti pastron rrugën përballë karrove me një fshesë me dorezë ari dhe spërka ujë druri sandali dhe pluhur. Si zakon, megjithëse mbreti Gajapati konsiderohej personi më i vlerësuar në mbretërinë Kalinga, ai i bënë akoma punë shërbyesi ndaj Jagannatha-s. Ky ritual nënkupton se nën sundimin e Jagannatha-s, nuk ka dallim midis sovranit të fuqishëm dhe besimtarit më modest.<ref>{{cite news|last=Karan|first=Jajati|title=Lord Jagannath yatra to begin soon|url=http://ibnlive.in.com/news/lord-jagannath-yatra-to-begin-soon/68263-3-2.html|accessdate=28 nëntor 2012|newspaper=IBN Live|date=4 korrik 2008|language=en|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215117/http://ibnlive.in.com/news/lord-jagannath-yatra-to-begin-soon/68263-3-2.html|url-status=dead}}</ref> ===Chandan Yatra=== [[File:Narendra Pokhari.jpg|thumb|left|327px|Ujëmbledhësi '''Narendra Tirtha''' ku kryhen ceremonitë e Chandan Yatra-s]] Festa Chandan Yatra e zhvilluar çdo vit në ditën e Akshaya Tritiya-s shënon fillimin e ndërtimit të karrove të Rath Yatra-s. Ajo shënon edhe kremtimin e vitit të ri hindu.<ref name="Kapoor5890"/> ===Snana Yatra=== Çdo vit gjatë ditës së Purnimas në muajin Jyestha të kalendarit hindu (qershori), triada e imazheve të Tempullit Jagannatha lahen në mënyrë ceremoniale dhe dekorohen me rastin e Snana Yatra-s. Uji për banjën merret në 108 enë nga ''Suna Kuan-i'' (që do të thotë: "pusi i artë") i vendosur pranë portës veriore të tempullit. Uji merret nga ky pus vetëm një herë në vit me qëllimin e vetëm të banjës fetare të hyjnive. Pas banjës triada e imazheve vishen në modën e perëndisë elefant, Ganesha. Më vonë, gjatë natës, imazhet origjinale të triadës nxiren në një procesion përsëri në tempullin kryesor, por mbahen në një vend të njohur si ''Anasara pindi''.<ref name="Barik"/> Pas kësaj kryhet Jhulana Yatra kur imazhet përfaqësuese të hyjnive nxiren në një procesion madhështor për 21 ditë, të shëtitur mbi varka në ujëmbledhësin Narmada.<ref name="Kapoor5890"/> ===Anavasara ose Anasara=== Anasara, e rrjedhur nga fjala sanskrite "anabasara",<ref name="Govt">{{cite book|title=Orissa Review|url=https://books.google.com/books?id=SQhDAAAAYAAJ|year=1980|publisher=Home Department, Government of Orissa|language=en|page=29}}</ref> do të thotë pushime. Çdo vit pas Snana Yatra-s së shenjtë, imazhet e triadës, pa Sudarshana Chakra-n, merren në një altar sekret i quajtur ''Anavasara Ghar'' (i njohur edhe si ''Anasara pindi,'' ku 'pindi' në gjuhën orija do të thotë "platformë"<ref name="Govt"/>) ku ata qëndrojnë për dyjavëshin tjetër të Krishna Paksha-s; besimtarët nuk lejohen ti shikojnë këta imazhe. Në vend të kësaj, adhuruesit shkojnë pranë Brahmagiri-t të shikojnë zotin në formën me katër koka të Alarnath-it, një personifikim i Vishnut.<ref name="Barik"/><ref>{{Cite web|url=http://www.shreekhetra.com/alarnath.html|title=Temple of Alarnath|accessdate=4 tetor 2015|publisher=Official web site of Shreekshetra|language=en|archive-date=29 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129105746/http://shreekhetra.com/alarnath.html|url-status=dead}}</ref> Adhuruesit pastaj bëjnë shikimin e parë të zotit në ditën përpara Rath Yatra-s, që quhet ''Navayouvana''. Sipas besimit vendor zotat vuajnë nga ethet pasi bëjnë një banjë të rafinuar rituale dhe trajtohen nga shërbëtorë të veçantë niti të njohur si ''Netrotchhaba'' (një rit i ngjyrosjes së syve të triadës). Gjatë kësaj periudhe ushqimi i gatuar nuk ofrohet për hyjnitë.<ref>{{cite web|url=http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|title=Festivals of Lord Sri Jagannath|work=nilachakra.org|year=2010|language=en|accessdate=16 maj 2012|archive-date=22 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022015102/http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|url-status=dead}}</ref> ===Nava Kalevara=== Nava Kalevara është një nga ngjarjet më të mëdha të lidhura me perëndinë Jagannatha që ndodh kur një muaj hënor i Ashadha-s pasohet nga një tjetër Ashadha e quajtur Adhika Masa (muaji ekstra). Kjo mund të ndodh në një interval prej 8, 12 ose madje 18 vjetësh. Nava Kalevara do të thotë "Trupi i Ri" (nava = i ri, kalevar = trup) në gjuhën odia, festa ndiqet nga miliona njerëz dhe buxheti për këtë ngjarja përgjithësisht i tejkalon 500 000 $ dollarët. Ngjarja përfshin vendosjen e imazheve të reja në tempull dhe varrosjen e të vjetërve në kompleksin e tempullit në Koili Vaikuntha. Gjatë ceremonisë Nabakalebara të zhvilluar gjatë korrikut 2015 idhujt që u vendosën në tempull në 1996 u zëvendësuan nga imazhe të reja të skalitur në mënyrë të veçantë prej druri nimi.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/30988-puri-gearing-up-for-2015-nabakalebar.html|title=Puri gearing up for 2015 Nabakalebar|work=dailypioneer.com|year=2011|language=en|accessdate=4 janar 2013|archive-date=14 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714162629/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/30988-puri-gearing-up-for-2015-nabakalebar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Bije"/> Raportohet se këtë festë e kanë ndjekur më shumë se 3 milionë besimtarë.<ref>{{Cite web|url=http://www.gettyimages.ca/license/482086448|title=During the tight security of the millennium's first…|date=7 korrik 2015|publisher=Gettyimages.ca|language=en|url-status=dead|access-date=20 mars 2017|archive-date=8 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208213121/http://www.gettyimages.ca/license/482086448}}</ref> ===Suna Besha=== [[File:Suna Vesha or Golden Attire of Lord Shri Jagannath of Puri.jpg|thumb|left|309px|Suna Besha ose Veshja e Artë e Jagannatha-s]] Suna Besha, ('Suna besh' do të thotë "veshje e artë”<ref>{{cite book|title=The Eastern Anthropologist|url=https://books.google.com/books?id=hZMiAQAAMAAJ|year=1978|language=en|publisher=Ethnographic and Folk Culture Society}}</ref>) e njohur edhe si Raja ose Rajadhiraja Bhesha<ref name="Mahanti103">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. 103</ref> ose Raja Bhesha, është një ngjarje që zhvillohet kur triada e imazheve të Tempullit Jagannatha zbukurohen me stoli ari. Kjo ngjarje zhvillohet pesë herë në vit. Zakonisht zhvillohet gjatë Magha Purnima-s (janar), Bahuda Ekadashi-t të njohur si Asadha Ekadashi (korrik), Dashahara-s (Bijayadashami) (tetor), Karthik Purnima-s (nëntor) dhe Pousa Purnima-s (dhjetor).<ref name="Bhesha">{{Cite web|url=http://www.puripolice.nic.in/?q=node/417|title=Suna Bhesha(Ashadha/ June – July)|language=en|accessdate=2 korrik 2015|publisher=National Informatics center}}</ref><ref>{{cite book|title=Arts of Asia|url=https://books.google.com/books?id=OY1MAAAAYAAJ|year=2001|language=en|publisher=Arts of Asia|page=84}}</ref> Një event i till Suna Bhesha zhvillohet në Bahuda Ekadashi gjatë Rath Yatra-s në karrot e vendosura në Simhadwar. Katër Besha-t e tjera ndodhin zhvillohen brenda tempullit në ''Ratna Singhasana'' (altari i zbukuruar me gurë të çmuar). Me këtë rast pllakëza ari dekorohen mbi duart dhe këmbët e Jagannatha-s dhe Balabhadra-s; Jagannatha zbukurohet edhe me një disk (çakra) të bërë prej ari në dorën e djathtë ndërsa në dorën e majtë një kërmill deti. Balabhadra dekorohet me një plug të bërë prej ari në dorën e majtë, ndërsa në dorën e djathtë një topuz i artë.<ref name="Bhesha"/> ===Niladri Bije=== [[File:Sahi Yatra of Puri, Odisha.jpg|thumb|right|358px|Një skenë nga një teatër i vënë në skenë gjatë Sahi Yatra-s]] Niladri Bije, e kremtuar në muajin e Asadha të kalendarit hindu (qershor–korrik) në ditën Trayodashi (dita e 13-të),<ref>{{cite web|url=http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|title=Festivals of Lord Sri Jagannath|work=nilachakra.org|year=2010|language=en|accessdate=4 tetor 2015|archive-date=22 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022015102/http://nilachakra.org/Temple/festivals.htm|url-status=dead}}</ref> shënon fundin e Ratha Yatra-s. Imazhet e mëdha prej druri të triadës së zotave nxiren nga karrot dhe pastaj çohen në shenjtërore, duke ecur ritmikisht; një ritual që është i njohur si ''pahandi''.<ref name="Bije">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/nabakalebara-festival-comes-to-end-with-niladri-bije/article7483145.ece|title=Nabakalebara festival comes to end with Niladri Bije|date=31 korrik 2015|language=en|newspaper=The Hindu}}</ref> ===Sahi yatra=== Sahi Yatra, i konsideruar si teatri më i madh në botë në qiell të hapur,<ref>{{cite news|last1=Mahapatra|first1=Prasanta|title=World's Biggest Open-Air Theatre Sahi Yatra Begins at Puri|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/worlds-biggest-open-air-theatre--sahi-yatra-begins-at-puri.html|accessdate=19 mars 2015|publisher=The Pioneer|language=en|date=24 prill 2013|archive-date=23 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230303/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/worlds-biggest-open-air-theatre--sahi-yatra-begins-at-puri.html|url-status=dead}}</ref> është një ngjarje e përvitshme që zgjat 11 ditë; një festë tradicionale teatrore ose dramë folklorike që fillon në Ram Navami dhe përfundon në Rama ''avishke'' (në sanskritisht do të thotë: vajosje). Festa përfshin drama që paraqesin skena të ndryshme nga [[Ramajana]]. Banorët e lokaliteteve të ndryshme, ose [[File:Samudra arati.jpg|thumb|327px|Samudra Arati i adhurimit të detit nga dishepujt e mathas në Puri]] Sahi, u është caktuar detyra e kryerjes së dramës në këndet e rrugës.<ref name="Mahantixl">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311 The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xl</ref> ===Samudra Arati=== Samudra Arati është një traditë e përditshme e filluar nga shankaracharya i tanishëm 9 vjet më parë.<ref>{{cite news|last1=Sahu|first1=Monideepa|title=The great fire|url=http://www.deccanherald.com/content/532849/fire.html|accessdate=6 mars 2016|publisher=Deccan Herald|language=en|date=6 mars 2016}}</ref> Praktika e përditshme përfshin lutje dhe oferta zjarri për detin në Swargadwar në Puri nga dishepujt e Govardhan Matha-s. Gjatë Paush Purnima-s të çdo viti vetë shankaracharya vjet del për të ofruar lutje për detin. ==Transporti== [[File:Malatipatpur Bus Stand, Puri.jpg|thumb|left|Stacioni i autobusëve Malatipatpur]] Më parë nuk kishte rrugë të asfaltuara në Puri. Rruga kryesore e udhëtimit ishte lundrimi përgjatë Gangut deri në [[Kalkuta|Kalkutë]]. Ishte vetëm gjatë sundimit Maratha që u ndërtua rruga popullore Jagannath Sadak rreth vitit 1790. East India Company vendosi binarë hekurudhorë nga [[Kalkuta]] për në Puri, që u bë funksional në vitin 1898.<ref name="Mahantixxxiii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xxxiii</ref> Puri tani është i lidhur mirë me hekurudha, rrugë të asfaltuara dhe shërbime ajrore. Një linjë hekurudhore me binarë të gjerë e Hekurudhave Jug-Lindore, që lidh Purin me Kalkutën dhe Khurda-n është një nyjë e rëndësishme hekurudhore në këtë itinerar. Largësia hekurudhore është rreth 499 km nga Kalkuta<ref>{{Cite web|url=http://www.roaddistance.in/west-bengal/kolkata-west-bengal-to-puri-distance/by-road/|title=Kopje e arkivuar|access-date=20 mars 2017|archive-date=8 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208201744/http://www.roaddistance.in/west-bengal/kolkata-west-bengal-to-puri-distance/by-road/|url-status=dead}}</ref> dhe 468 km nga [[Vishakhapatnami]]. Rrjeti rrugor përfshin Autostradën Kombëtare 203 që lidh qytetin me [[Bhubanesvari]]n, kryeqytetin e shtetit, të vendosur rreth 60 km larg. Autostrada Kombëtare 203 B lidh qytetin me Satapadan nëpërmjet Brahmagirit. Rruga detare, që është pjesë e Autostradës Kombëtare 203 A, e lidh Purin me Konarkun. Aeroporti më i afërt është Aeroporti Ndërkombëtar Biju Patnaik në Bhubaneswar.<ref name="Managers2"/> Stacioni Hekurudhor i Purit është mes qind stacionet më të ngarkuar të hekurudhave indiane.<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|title=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways Passenger Reservation Enquiry|work=indianrail.gov.in Indian Railways|publisher=IRFCA|language=en|accessdate=4 janar 2013}}</ref> ==Artet dhe artizanatet== ===Arti ranor=== [[File:Quilt block applique flower detail.jpg|left|thumb|Një vepër arti të aplikuar]] Arti ranor është një formë e veçantë arti që krijohet në plazhet e Purit. Forma e artit i është atribuar Balaram Das-it, një poeti që jetoi në shekullin e XIV. Statuja të zotave të ndryshëm dhe njerëzish të famshëm tani krijohen nga artistë amatorë. Këta kanë natyrë të përkohshme pasi prishen nga valët. Kjo formë arti ka marr famë ndërkombëtare në vitet e fundit. Një nga artistët e famshët të rërës së Odisha-s është Sudarshan Patnaik. Ai kriji Golden Sand Art Institute në vitin 1995, në qiell të hapur në brigjet e Gjirit të Bengalit, për të ofruar trajnim për studentët e interesuar në këtë formë arti.<ref>{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/portal/ViewDetails.asp?vchglinkid=GL010&vchplinkid=PL060&vchslinkid=SL035|title=Sand Arts|language=en|accessdate=28 shtator 2015|publisher=Government of Orissa}}</ref><ref name="Mahantixl"/> ===Arti i aplikuar=== Arti i aplikuar, që është një art i bazuar në thurjen ndryshe nga qëndistaria, u pri nga Hatta Maharana e Pipili-t. Është i përdorur gjerësisht në Puri, si për dekorimin e hyjnive ashtu dhe për shitje. Anëtarët e familjes Maharana janë të punësuar si darji-nj ose rrobaqepës ose ''sebak-ë'' nga maharaxhai i Purit. Ata pregatisin artikujt për dekorimin e hyjnive në tempull për festa dhe ceremoni të ndryshme fetare. Veprat e aplikuara ngjyrosen në mënyrë të theksuar dhe modelonë në forma tendash, ombrellash, pëlhurash, flamujsh, mbulesa të kuajve dhe lopëve makete, dhe tekstile të tjera shtëpiake; këto tregtohen në Puri. Rroba përdoret në nuancat e errëta të të kuqes, të zezës, të gjelbrës, të verdhës, blusë dhe të bruztës.<ref name="95Naik96">Shailaja D. Naik: [https://books.google.com/books?id=oNAwl-jS3gwC&pg=PA95 Traditional Embroideries of India]; 1996, fq. 95–6</ref> ==Kultura== [[File:Nandini Ghosal.jpg|right|thumb|Kërcimtare Odissi]] Veprimtaritë kulturore, duke përfshirë festat e përvitshme fetare në Puri janë: Festa e Plazhit të Purit e zhvilluar nga 5 deri në 9 nëntor çdo vit dhe Shreekshetra Utsav-i i zhvilluar nga 20 dhjetori deri në 2 janar çdo vit. Programet kulturore përfshijnë artin e veçant ranor, paraqitjen e punimeve artizanale vendore dhe festivalet e ushqimit.<ref name="Mahantixxxviii">J. C. Mahanti: [https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri]; 2014, fq. xxxviii</ref> Për më tepër, programet kulturore zhvillohen për dy orë çdo të shtunë të dytë të muajit në Sallën e Konferencave të Kolektorit afër stacionit policor të plazhit. Kërcimi Odissi, muzika Odissi dhe kërcimet folklorike janë pjesë e këtij eventi.<ref name="Mahantixxxviii"/> Kërcimi Odissi është trashëgimi kulturore e Purit. Kjo formë kërcimi është krijuar në Puri nga kërcimet e kryera nga devadasit (mahari) të bashkangjitur me Tempullin Jagannatha që kryenin kërcimet në Nata ''mandapa-n'' e tempullit për të kënaqur hyjnitë. Megjithëse praktika devadasi nuk pati vijueshmëri, forma e kërcimit moderne dhe klasike u bë gjerësisht popullore; shumë artistë virtuozë odisi dhe guru janë nga Puri.<ref name="Mahantixl"/> Disa nga kërcimtarët e famshëm odisi janë Kelucharan Mohapatra, Mayadhar Raut, Sonal Mansingh, Sanjukta Panigrahi etj. ==Arsimi== [[File:Scs college puri.jpeg|thumb|left|327px|Kolegji Samanta Chandra Sekhar, Puri]] Disa nga institucionet arsimore në Puri janë: * Instituti i Teknologjisë dhe Menaxhimit Ghanashyama Hemalata * Kolegji Ligjor Gangadhar Mohapatra, i krijuar në 1981<ref>{{Cite web|url=http://www.highereducationinindia.com/institutes/gangadhar-mohapatra-law-college-5636.php|title=Gangadhar Mohapatra Law College|language=en|accessdate=27 shtator 2015|publisher=highereducationinindia.com|archive-date=28 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928174033/http://www.highereducationinindia.com/institutes/gangadhar-mohapatra-law-college-5636.php|url-status=dead}}</ref> * Extension Unit of Regional Research Institute of Homoeopathy, Puri, nën Central Council for Research in Homoeopathy (CCRH), New Delhi; i krijuar në mars 2006<ref>{{Cite web|url=http://as.ori.nic.in/drachmç|title=Research Unit of CCRH|language=en|publisher=National Informatics Center}}{{Lidhje e thyer}}</ref> * Universiteti Sanskrit Shri Jagannath, i krijuar në korrik 1981<ref>{{Cite web|url=http://www.sjsv.nic.in/|title=Sri Jagannath Sanskrit Vishwavidyalaya|language=en|publisher=National Informatics Center}}</ref> * Gopabandhu Ayurveda Mahavidyalaya, një kolegj dhe spital ku trajtimi dhe trajnimi janë të bazuar në mjeksinë Ajurveda<ref>{{cite web|title=Official website of college|url=http://gampuri.nic.in/|website=Gopabandhu Ayurveda Mahavidyalaya|language=en|accessdate=8 mars 2016}}</ref> *Instituti i Trajnimit Industrial, një institut teknikë parësor për të ofruar arsim për teknikë të aftë, të përkushtuar dhe të talentuar u krijua në 1966 Qeveria e Indisë<ref>{{Cite web|url=http://itipuri.nic.in/|title=The ITI, Puri|accessdate=27 shtator 2015|publisher=National Informatics Center|language=en|archive-date=16 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016154622/http://itipuri.nic.in/|url-status=dead}}</ref> ==Njerëz të shquar== * Chakhi Khuntia – atdhetar.<ref>{{Cite web|title=The 144th Birth Anniversary of Chakhi Khuntia|url=http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/144birth_anniversary_chakhi_khuntia.pdf|language=en|accessdate=20 mars 2017|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191331/http://www.odisha.gov.in/portal/LIWPL/event_archive/Events_Archives/144birth_anniversary_chakhi_khuntia.pdf|url-status=dead}}</ref> * Gopabandhu Das – punëtor shoqëror * Nilakantha Das – aktivist shoqëror * Kelucharan Mohapatra – kërcimtar odisi * Pankaj Charan Das – kërcimtar * Manasi Pradhan – shkrimtar dhe veprimtar * Raghunath Mohapatra – arkitekt dhe skulptor * Baisali Mohanty - ALC Global Fellow në Universitetin e Oksfordit, Mbretëria e Bashkuar * Sudarshan Patnaik – artist rëre * Rituraj Mohanty – këngëtar * Sona Mohapatra – këngëtar ==Shiko edhe== * [[Sapta Puri]] * [[Vende Pelegrinazhi në Indi]] * [[Varanasi]] * [[Gaya, Indi]] * [[Patna]] == Referime == {{reflist|36em}} ==Bibliografia== *{{cite book|last=Ananda|first=Sri G.|title=Empires of the Vedas Volume IV: The Kingdom of God|url=https://books.google.com/books?id=xMeVBgAAQBAJ&pg=PA11|date=2015|publisher=Art of Unity|language=en|isbn=978-1-5078-9942-7}}{{Lidhje e vdekur}} *{{cite book|last=Bansal|first=Sunita Pant|title=HIndu Pilgrimage: A journey through the holy places of hindus all over India|url=https://books.google.com/books?id=KqONAwAAQBAJ&pg=PT30|date=1 prill 2012|language=en|publisher=V&S Publishers|isbn=978-93-5057-251-1}}{{Lidhje e vdekur}} *{{cite book|last=Das|first=Manoranjan|title=The wooden horse: drama|url=https://books.google.com/books?id=ciFNAQAAIAAJ|year=1982|language=en|publisher=Bookland International}} *{{cite book|last1=Bindloss|first1=Joe|last2=Brown|first2=Lindsay|last3=Elliott|first3=Mark|last4=Harding|first4=Paul|title=Northeast India|url=https://books.google.com/books?id=QmR5p1tb5mcC&pg=PA253|year=2007|publisher=Lonely Planet|language=en|isbn=978-1-74179-095-5}} *{{cite book|last=Davis|first=Roy Eugene|title=Life Surrendered in God: The Philosophy and Practices of Kriya Yoga|url=https://books.google.com/books?id=4Kadb8hYtC0C&pg=PA265|date=1 janar 1997|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|language=en|isbn=978-81-208-1495-0}} *{{cite book|last1=Jones|first1=Constance|last2=Ryan|first2=James D.|title=Encyclopedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC&pg=PA248|year=2006|publisher=Infobase Publishing|language=en|isbn=978-0-8160-7564-5}} *{{cite book|last=Kapoor|first=Subodh|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=SDh2WjvLo7gC&pg=PA5890|year=2002|publisher=Cosmo Publications|language=en|isbn=978-81-7755-257-7}} *{{cite book|last=Madan|first=T. N|title=Way of Life: King, Householder, Renouncer: Essays in Honour of Louis Dumont|url=https://books.google.com/books?id=1_qMH9PY9fQC&pg=PA161|date=1 janar 1988|publisher=Motilal Banarsidass|language=en|isbn=978-81-208-0527-9}} *{{cite book|last=Mahanti|first=J. C.|title=The Saga of Jagannatha and Badadeula at Puri (Story of Lord Jagannatha and his Temple)|url=https://books.google.com/books?id=QweqCQAAQBAJ&pg=PA311|date=2014|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|language=en|isbn=978-93-82652-45-8}} *{{cite book|last=Mohapatra|first=J.|title=Wellness In Indian Festivals & Rituals: Since the Supreme Divine is manifested in all the Gods, worship of any God is quite legitimate.|url=https://books.google.com/books?id=R0aVAgAAQBAJ&pg=PA61|date=24 dhjetor 2013|publisher=Partridge Publishing|language=en|isbn=978-1-4828-1689-1}} *{{cite book|last=Naik|first=Shailaja D.|title=Traditional Embroideries of India|url=https://books.google.com/books?id=oNAwl-jS3gwC&pg=PA95|date=1 janar 1996|publisher=APH Publishing|language=en|isbn=978-81-7024-731-9}} *{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Salkin|first2=Robert M.|last3=Boda|first3=Sharon La|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA697|year=1994|publisher=Taylor & Francis|language=en|isbn=978-1-884964-04-6}} *{{cite book|last=Sadasivan|first=S. N.|title=A Social History of India|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&pg=PA211|date=1 janar 2000|publisher=APH Publishing|language=en|isbn=978-81-7648-170-0}} * {{cite book|author=Sunil Sehgal|title=Encyclopaedia of Hinduism|url=https://books.google.com/books?id=sDmwCcLza2AC|year=1999|publisher=Sarup & Sons|language=en|isbn=978-81-7625-064-1}} *{{cite book|last=Starza|first=O. M.|title=The Jagannatha Temple at Puri: Its Architecture, Art, and Cult|url=https://books.google.com/books?id=v4bV3beb0n8C|year=1993|publisher=BRILL|language=en|isbn=90-04-09673-6}} * {{cite book|title=The Eastern Anthropologist|url=https://books.google.com/books?id=hZMiAQAAMAAJ|year=1978|language=en|publisher=Ethnographic and Folk Culture Society}} * {{cite book|title=Arts of Asia|url=https://books.google.com/books?id=OY1MAAAAYAAJ|year=2001|language=en|publisher=Arts of Asia}} ==Lidhje të jashtme== {{commons category|Puri}} * {{coord|19|48|38|N|85|49|53|E|display=inline}} * [http://www.puri.nic.in www.puri.nic.in – uebsaiti zyrtar i distriktit të Purit] * [https://web.archive.org/web/20170701012427/http://hridayindia.in/puri/ Puri HRIDAY city] * [https://web.archive.org/web/20140524024433/http://www.orissatourism.gov.in/portal/ Odisha Tourism] * [http://www.panthanivas.com/ OTDC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819140532/http://www.panthanivas.com/ |date=19 gusht 2014 }} * [http://hotelpulinpuri.com/ Hotels in Puri] [[Kategoria:Qytete në Indi]] [[Kategoria:Hinduizëm]] a755ym2q7wzosg4lukwcnl2rsm1odwn 0 219057 3010790 2987620 2026-07-18T16:22:44Z Matete Plays 132671 Shtim i imazhit. 3010790 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Agron Shehaj | honorific-suffix = [[Deputet|Deputet]] | image = Agron_Shehaj_Portrait.jpg | caption = Shehaj në 2017 | office = [[Kuvendi i Shqipërisë|Deputet i Kuvendit të Shqipërisë]] | term_start = 10 Shtator 2021 | constituency = [[Qarku i Tiranës|Qarku Tiranë]] | term_start1 = 9 Shtator 2017 | term_end1 = 20 Shtator 2019 | constituency1 = [[Qarku i Vlorës|Qarku Vlorë]] | office2 = Kryetar i [[Partia Mundësia|Partisë Mundësia]] | term_start2 = 1 Qershor 2024 | term_end2 = | party = [[Partia Mundësia|Partia Mundësia]] | otherparty = [[Partia Demokratike e Shqipërisë|Partia Demokratike]] (2017–2022)<br>I pavarur (2022–2024) | birth_date = {{Birth date and age|1977|12|8}} | birth_place = [[Vlorë]], Shqipëri | death_date = | death_place = | restingplace = | birthname = | relations = | children = | residence = | alma_mater = [[Universiteti i Firences]] | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | signature = Agron Shehaj (nënshkrim).svg }} '''Agron Shehaj''' (lindur më 8 dhjetor 1977), është sipërmarrës dhe një nga 140 deputetët e [[Kuvendi i Republikës së Shqipërisë|Kuvendit të Republikës së Shqipërisë]], dalë nga zgjedhjet e 25 qershorit 2017.<ref>http://gazeta-shqip.com/lajme/2017/06/27/emrat-ja-140-deputetet-e-rinj-te-parlamentit/</ref>. Ai eshte kryetar i [[Partia Mundësia|Partisë Mundësia.]] =Biografia= Agron Shehaj u lind në qytetin e Vlorës. Ai emigroi drejt Italisë bashkë me familjen në vitin 1991<ref>{{Cite web|author-link=Leonard Berberi|date=2017-01-18|title=Corriere della Sera|url=https://www.corriere.it/cronache/17_gennaio_19/agron-bambino-albanese-migranti-call-center-6a6df79c-ddc3-11e6-bc4e-e834b97e9c52.shtml|url-status=live|accessdate=2020-10-08|website=Corriere della Sera|publisher=Corriere della Sera|language=it}}</ref>. Shkollën e mesme e kreu në Bolzano, Itali, ndërsa studimet e larta për ekonomik i përfundoi në Firenze. Ne vitin 2005 Shehaj vendos të kthehet në Shqipëri dhe që aty ai i ngjiti me shpejtësi shkallët e suksesit në fushën e biznesit të telemarketingut, duke u bërë lider në tregun ndërkombëtar. Sestante Holding është grupi i kompanive që ai drejton me aktivitet të shtrirë në Europë dhe Amerikë, duke u pozicionuar si një ndër punëdhënësit më të mëdhenj në tregun shqiptar. Instituti i Studimeve historike “Lumo Skëndo”, i themeluar nga Shehaj dhe historiani [[Uran Butka]], është një qendër kërkimore dhe botuese e veprave të [[Mid'hat Frashëri|Mid’hat Frashërit]]. Arkiva digjitale Kujto.al është një nismë e Fondacionit për kujtimin e viktimave të komunizmit në Shqipëri. Përmes dëshmish, dokumentesh arkivore dhe intervistash, në këtë arkivë do të gjeni në mënyrë të përditësuar risi rreth fatit të viktimave, burgjeve dhe kampeve të internimit gjatë regjimit gjysmëshekullor. Në Tiranë ai është sponsor i “Spartakut”, një klub futbolli për fëmijë të cilët nuk kanë mundësi ekonomike për të paguar klasat e futbollit. Në vitin 2017 filloi angazhimi i tij politik si kryesues i listës së Partisë Demokratike në Vlorë, duke e shtrirë kontributin e tij në komunitet në një dimension tjetër. Aktivizimi i tij politik ka spikatur kryesisht në denoncimin e tenderave korruptive, mbrojtjes së teatrit dhe përkrahje të njerëzve në nevojë. Ai është i martuar dhe ka 3 femijë. ==Referime dhe shënime== {{reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Deputetë të Kuvendit të Shqipërisë]] [[Kategoria:Politikanë shqiptarë]] [[Kategoria:Biznes]] [[Kategoria:Biznesmenë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1977]] h9c19aquvhbs0ytq90uq4bl67tm3fog 0 229495 3010703 2884036 2026-07-18T15:23:29Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010703 wikitext text/x-wiki Një '''palatine''' ose '''palatinus''' (më poshtë) është një zyrtar i nivelit të lartë i bashkangjitur në gjykatat perandorake ose mbretërore në [[Evropa|Evropë]] që nga koha [[Perandoria Romake|romake]].<ref name=":0">[http://dictionary.oed.com.dax.lib.unf.edu/cgi/entry/50169581?query_type=word&queryword=palatine&first=1&max_to_show=10&sort_type=alpha&result_place=1&search_id=BPdQ-U5f5Hu-11411&hilite=50169581 "Palatine"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108160558/http://dictionary.oed.com.dax.lib.unf.edu/cgi/entry/50169581?query_type=word&queryword=palatine&first=1&max_to_show=10&sort_type=alpha&result_place=1&search_id=BPdQ-U5f5Hu-11411&hilite=50169581 |date=8 janar 2020 }}. Nga Oxford English Dictionary. Marrë 19 nëntor 2008.</ref> Termi palatinus u përdor për herë të parë në [[Roma e lashtë|Romën e lashtë]] për eunukët e Perandorit për shkak të lidhjes së tyre me Kodrën Palatine<ref>"palatine." [[Encyclopædia Britannica]]. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2008.</ref>. Rojet perandorake të pallatit, pas ngritjes së [[Konstandini i Madh|Konstandinit I]], u quajtën gjithashtu Paleta e Scholae për të njëjtën arsye. Në epokën e hershme të mesme titulli u bë i lidhur me gjykatat përtej perandorit; niveli më i lartë i zyrtarëve në [[Kisha Katolike|Kishën Katolike Romake]] u quajt judikat palatini. Më vonë dinastitë Merovingiane dhe Carolingiane kishin numër të palatinë, siç bëri [[Perandoria e Shenjtë Romake]]. Tituj të ngjashëm u përdorën në [[Hungaria|Hungari]], [[Polonia|Poloni]], [[Lituania|Lituani]], Perandorinë Gjermane dhe Dukatin e Burgundy, ndërsa [[Anglia]], [[Irlanda]] dhe pjesë të [[Britania|Britanisë së Veriut]] u referuan sundimtarëve të qarqeve palatine si palatina.<ref name=":0" /> == Burimet == [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Qeveria e Romës së lashtë]] 59sqjoh4ja2e26nxaqpqvelhb407z1h 0 229574 3010615 2976653 2026-07-18T15:13:32Z Smallem 126080 Heqje e Weather box bosh (pa të dhëna) përmes Claude AI 3010615 wikitext text/x-wiki '''Novosibirsk''' ({{lang-rus|Новосиби́рск|p=nəvəsʲɪˈbʲirsk}}) është e qyteti i tretë më i populluar në [[Rusia|Rusi]] pas [[Moska|Mosk]]ës dhe [[Shën Petersburgu|Shën&#x20;Petersburg]]. Ajo është qyteti më i populluar në [[Azia Veriore|Aziatike, Rusia]], me një popullsi prej 1,473,754 si të 2010 Regjistrimit. Ajo është qendra administrative e Novosibirsk Sverdlovskut si dhe të Siberian Federale të Distriktit. Qyteti është i vendosur në jugperëndim pjesë e [[Siberia|Siberi]] në bankat e Ob Lumit ngjitur me Ob Luginën e Lumit, pranë të mëdha të ujit të rezervuarit të formuar nga pendën e Novosibirsk hidrocentral.<ref>[http://gelio.newsib.ru/post/231/ Новосибирская ГЭС. Вокруг здания ГЭС, водосливная плотина :: Gelio | Слава Степанов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808043817/http://gelio.newsib.ru/post/231/ |date=8 gusht 2013 }}. Gelio.newsib.ru. Retrieved on 2013-08-16.</ref> është e ndarë në dhjetë rajone dhe zë një sipërfaqe prej {{Convert|502.1|km2}}.<ref name="Stats">Official website of Novosibirsk. [http://novo-sibirsk.ru/articles/novosibirsk/obschaja-informatsija/ General Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151022051602/http://novo-sibirsk.ru/articles/novosibirsk/obschaja-informatsija/ |date=22 tetor 2015 }} (Rusisht) [[Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme në Rusisht]]</ref> == Histori == {{Multiple image|direction=vertical|align=left|image1=NowoSibirsk1895.png|caption1=Novonikolayevsk in 1895|image2=Novosibirsk ANevsky Cathedral 07-2016 img1.jpg|caption2=[[Alexander Nevsky Cathedral, Novosibirsk|St.&nbsp;Alexander Nevsky Cathedral]]}}Novosibirsk, i themeluar më 1893<ref name="Established">Official website of Novosibirsk. [http://www.novo-sibirsk.ru/articles/novosibirsk/history/ History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819104258/http://www.novo-sibirsk.ru/articles/novosibirsk/history/ |date=19 gusht 2009 }} (Rusisht) [[Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme në Rusisht]]</ref> në të ardhmen vendi i një [[Hekurudha Trans-Siberike|Trans-Siberian Hekurudhor]] ura e kalimit të madh Siberian lumin Ob, më parë ishte quajtur '''Novonikolayevsk''' ({{Lang|ru|Новониколаевск}}),<ref name="Names">Charter of Novosibirsk, Article&nbsp;1.1</ref> në nder të dy e [[Shën Nikolla|Shën Nikollës]] dhe e mbretërimit [[Cari|garda e Car]] [[Nikolla II|Nikollës&#x20;II]]. Ajo zëvendësohet pranë Krivoshchekovskaya fshat, e cila u themelua në vitin 1696. Ura u përfundojë në pranverën e vitit 1897, duke e bërë vendbanim i ri rajonale të transportit hub. Rëndësia e qytetit rritur edhe më shumë me përfundimin e Turkestan-Siberi Hekurudhor në fillim të shekullit të 20-të. E re hekurudhore lidhur Novonikolayevsk të [[Azia Qendrore|Azisë Qendrore]] dhe [[Liqeni Kaspik|Caspian Detit]].<ref name="all">{{Cite web|url=http://www.allsiberia.com/novosibirsk/|title=AllSiberia|access-date=27 nëntor 2017|archive-date=11 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080211122744/http://allsiberia.com/novosibirsk/|url-status=dead}}</ref> Në kohën e urës së hapjes, Novonikolayevsk kishte një popullsi prej 7,800 njerëzit. Kufiri zgjidhjen e zhvilluar me shpejtësi. E saj të parë në bankën e hapur në 1906, dhe një total prej pesë bankat ishin operative nga 1915. Në 1907, Novonikolayevsk, tani me një popullsi jashtëzakonisht 47,000, i është dhënë qytetit status me të drejta të plota për të vetë-qeverisjes. Gjatë para-[[Revolucioni i tetorit|revolucionare]] periudhë, popullsia e Novonikolayevsk arritur 80,000. Qyteti kishte të qëndrueshme dhe të shpejtë të [[Rritja ekonomike|rritjes ekonomike]], duke u shndërruar në një prej më të madhe tregtare dhe industriale qendrat e [[Siberia|Siberi]]. Ajo ka zhvilluar një konsiderueshme bujqësore, industria e përpunimit,<ref>{{Cito web|url=http://biz.newsib.ru/news/theme/52/|title=Сельское хозяйство :: Бизнес-журнал, новости Новосибирска и Новосибирской области|accessdate=2013-03-12|publisher=Biz.newsib.ru|archive-date=24 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224041400/http://biz.newsib.ru/news/theme/52/|url-status=dead}}</ref> , si dhe një [[Termocentralet|termocentrali]], shkritore të hekurit, mall tregu, disa bankave, dhe komerciale dhe kompanitë e shpedicionit. Me 1917, shtatë kishave Ortodokse dhe një [[Kisha Katolike|Katolike e]] kishës kishte qenë e ndërtuar atje, disa kinemave, dyzet shkolla fillore, një shkollë të mesme, me mësim në seminar, dhe Romanov Shtëpi jo-klasike [[Shkolla e mesme|e shkollave të mesme]]. Në 1913, Novonikolayevsk u bë një nga vendet e para në Rusi instituti për arsimin fillor të detyrueshëm. E Luftës Civile ruse mori një taksë mbi qytet. Ka qenë kohë lufte epidemitë, sidomos të typhus dhe [[Kolera|kolerës]], që deklaroi se mijëra jetën. Në rrjedhën e luftës Ob Lumë Ura ishte e shkatërruar. Për herë të parë në qytetin e historisë, popullsia e Novonikolayevsk filloi të bjerë. Sovjetik Punëtorëve dhe Ushtarëve Deputetëve të Novonikolayevsk morën kontrollin e qytetit në dhjetor të 1917. Në Maj 1918, Czechoslovak Legjionet u rrit në opozitë ndaj qeverisë revolucionare dhe, së bashku me Rojet e Bardhë, kapur Novonikolayevsk. E [[Ushtria e Kuqe|Kuqe të Ushtrisë]] mori qytetit në 1919, mbajtur atë në pjesën tjetër të Luftës Civile. Novonikolayevsk filloi rindërtimin në vitin 1921 në fillim të [[Lenini|Lenin]]<nowiki/>s' Re të Politikave Ekonomike të periudhës. Kjo ishte një pjesë e Tomsk Governorate dhe ka shërbyer si qendër të saj administrative nga dhjetor 23, 1919-Mars 14, 1920.{{Citim i duhur}} Në mes të muajit qershor 13, 1921 dhe Mund 25, 1925, ai ka shërbyer si qendra administrative e Novonikolayevsk Governorate, e cila u nda nga Tomsk Governorate.{{Citim i duhur}} Qyteti ishte i dhënë emrin e tij të tashme mbi shtator 12, në vitin 1926. Kur governorates u mbyllën, qyteti ka shërbyer si qendra administrative e Siberian Krai deri në korrik 23, 1930, dhe të Perëndimit Siberian Krai deri në shtator 28, viti 1937, kur krai ishte e ndarë në Novosibirsk Sverdlovskut dhe Altai Krai.<ref name="base.consultant.ru">[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=19030 Decision of Central Execution Committee of USSR dated 28 of September of 1937 (link to law base provided by official legal service "Consultant Plus")]</ref> Që atëherë, ai ka shërbyer si qendra administrative e Novosibirsk Sverdlovskut. E Monumentit të Heronjve të Revolucionit u ngritën në qendër të qytetit dhe ka qenë një nga krerët e vendeve historike (në thelb çdo fëmijë kishte për të vizituar monumentin në shkollë udhëtime në terren gjatë Sovjetik vjet). Neglizhimi në vitet 1990 ndërkohë që zonat e tjera ishin redeveloped ndihmuar të ruajtur atë në post-Sovjetike epokë. {{Citim i duhur}} Gjatë [[Josif Visarionoviç Stalini|Jozefit: për t'u vendosur]]<nowiki/>s'industrializimit përpjekje, Novosibirsk siguruar vendin e tij si një nga më të madhe industriale, qendrat e Siberi. Disa masive industriale janë krijuar, duke përfshirë 'Sibkombain' fabrikë, e specializuar në prodhimin e rëndë e minierave të pajisjeve. Përveç kësaj një fabrikë të përpunimit të metaleve, përpunimi i ushqimit të bimëve dhe të tjera industriale në ndërmarrjet dhe fabrikat janë ndërtuar, si dhe një ri [[Termocentralet|termocentrali]]. E Madh Sovjetik e Urisë e 1932-1933 rezultuar në më shumë se 170,000 rurale refugjatëve që kërkojnë ushqimit dhe sigurinë në Novosibirsk. Ata u vendosën në kazermat në periferi të qytetit, duke i dhënë të rritet në lagjet e varfëra të tilla si Bolshaya Nakhalovka, Malaya Nakhalovka, dhe të tjerët. E saj të rritjes së shpejtë dhe të industrializimit çuar në Novosibirsk u nofkën "[[Chicago]] e Siberi". Treni binarët janë hedhur poshtë në vitin 1934, ndërkohë që popullsia kishte arritur 287,000, duke e bërë Novosibirsk qyteti më i madh në Siberi. Vitin e ardhshëm origjinale të urës mbi Lumin Ob ishte zëvendësuar me të reja Kommunalny urë. Midis 1940 dhe 1942 në më shumë se 50 të konsiderueshme fabrika u krijohet up dhe të zhvendosura nga perëndimore Rusia në Novosibirsk, në mënyrë për të zvogëluar rrezikun e shkatërrimit të tyre përmes luftës, dhe në këtë kohë qyteti u bë një e mëdha të furnizimit baza për [[ushtria e Kuqe]]. Gjatë kësaj periudhe qyteti mori edhe më shumë se 140,000 refugjatëve. Rritja e shpejtë të qytetit të nxitet ndërtimi gjatë viteve 1950 e një [[Hidroelektriciteti|hidroelektranë]] me një kapacitet prej 400 [[Watt|mw]],<ref>{{Cito web|url=http://www.utopiasprings.com/instnovo.htm|title=Novosibirsk, Siberia, Russia History & Info|accessdate=6 maj 2009|publisher=Utopiasprings.com}}</ref> necessitating krijimin e një gjigant i rezervateve të ujit, i njohur tani si Ob Detit. Si një rezultat i drejtpërdrejtë i stacionin e ndërtimit zona të gjera të tokës pjellore janë përmbytur si ishin relike pishe pyll në zonë; përveç kësaj, i ri hapësirë të hapur, e krijuar nga rezervuari i sipërfaqes së shkaktuar mesatare e erës me shpejtësi të dyfishtë, rritja e shkallës së [[Abrazioni|erozionit të tokës]]. Në vitin 1950, Sovjetik Qeveria e drejtuar atë në një qendër për hulumtime shkencore të jetë e ndërtuar në Novosibirsk, dhe në vitin 1957 multi-objekt [[Shkenca|shkencor i]] [[Hulumtimi|hulumtimeve]] komplekse të Akademgorodok është ndërtuar rreth {{Convert|30|km}} në jug të qendrës së qytetit. E Siberian Ndarjen e Akademisë së Shkencave ka selinë e saj në Akademgorodok, dhe qyteti pret më shumë se 35 institutet kërkimore dhe universitetet, në mesin e tyre Novosibirsk State University, një nga krye shkollat ruse të Shkencave Natyrore dhe Matematikës. Edhe pse posedon një plotësisht autonome të infrastrukturës, Akademgorodok është administruar nga Novosibirsk. Më 2 shtator 1962, popullsia e Novosibirsk arritur në një milion. Në atë kohë, ishte më i vogël, qytet në botë me më shumë se një milion njerëz. Novosibirsk mori më pak se shtatëdhjetë vjet për të arritur këtë moment historik.<ref>{{Cito web|url=http://www.novo-sibirsk.ru/index/section/53|title=Novosibirsk Mayor Office Web Site, City History Page|accessdate=13 shkurt 2008|publisher=Novosibirsk Mayor Office|archive-date=7 mars 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307043150/http://www.novo-sibirsk.ru/index/section/53|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1979, filloi puna në Novosibirsk Metro e Sistemit Transit, kulmuan në hapjen e vijës së parë në vitin 1985. Në 1 gusht të vitit 2008, Novosibirsk ishte në qendër të rrugën e një diellore eclipse, me një kohëzgjatje prej 2 minuta e 20 sekonda. == Administrative komunale dhe statusin == [[Skeda:Администрация_НСО.jpg|parapamje|Ndërtesën administrative të Novosibirsk Sverdlovskut]] Novosibirsk është qendra administrative e sverdlovskut<ref name="OblastAdmCtr">Charter of Novosibirsk Oblast, Article&nbsp;5</ref> dhe, brenda kornizës së njësive administrative, ajo shërben edhe si qendra administrative e Novosibirsky Qarkut,<ref name="OKATO1">Государственный комитет Российской Федерации по статистике. Комитет Российской Федерации по стандартизации, метрологии и сертификации.&nbsp;№ОК 019-95&nbsp;1 января 1997 г. «[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=107426 Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления. Код&nbsp;50 240]», в ред. изменения №275/2015 от&nbsp;1 сентября 2015 г..{{OKATO reference|50 240}}</ref> edhe pse kjo nuk është pjesë e saj.<ref name="OKATO2">Государственный комитет Российской Федерации по статистике. Комитет Российской Федерации по стандартизации, метрологии и сертификации.&nbsp;№ОК 019-95&nbsp;1 января 1997 г. «[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=107426 Общероссийский классификатор объектов административно-территориального деления. Код&nbsp;50 401]», в ред. изменения №275/2015 от&nbsp;1 сентября 2015 г..{{OKATO reference|50 401}}</ref> Si një ndarje administrative, ajo është e përfshirë veçmas në '''Qytetin e Novosibirsk'''—një njësi administrative me status të barabartë të rretheve.{{Citim i duhur}} Si një ndarje komunale, të Qytetit të Novosibirsk është e përfshirë si '''Novosibirsk Urbane Okrug'''.<ref name="NovosibirskO_mun">Law ''On the Status and the Borders of the Municipal Formations of Novosibirsk Oblast''</ref> == Demografia == Sipas Shërbimit Federal Shtetëror i Statistikave, në janar të vitit 2015 numri i banorëve arriti të 1,567,087.<ref name="2015Est">Novosibirsk Oblast Territorial Branch of the [//en.wikipedia.org/wiki/Russian_Federal_State_Statistics_Service Federal State Statistics Service]. [http://novosibstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/novosibstat/resources/95583c8047d3eecb9007b4ed3bc4492f/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%B8+%D0%B2+%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%BC+%D0%B7%D0%B0+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Численность населения по муниципальным районам и городским округам Новосибирской области на 1 января 2015 года и в среднем за 2014 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304135834/http://novosibstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/novosibstat/resources/95583c8047d3eecb9007b4ed3bc4492f/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%B8+%D0%B2+%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%BC+%D0%B7%D0%B0+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf |date=4 mars 2016 }} (Rusisht) [[Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme në Rusisht]]</ref> Kjo është një rritje në krahasim me vitin 2010 Regjistrimit, kur popullsia e qytetit u 1,473,754.<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> Njerëz nga mbi tetëdhjetë grupeve etnike dhe nacionalitete të banojnë në Novosibirsk. Më e madhe e grupeve janë [[Rusët|ruse]], Yakut , [[Gjermanët e Rusisë|gjermanisë]], ukrainës, [[Tatarët|Tatar]], Hebre, dhe Bjellorusisht.<ref>[http://english.novo-sibirsk.ru/general-information/ Официальный сайт города Новосибирска:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520135159/http://english.novo-sibirsk.ru/general-information/ |date=20 maj 2013 }}. English.novo-sibirsk.ru. Retrieved on 2013-08-16.</ref> == Ekologjia == === Flora === Mirë-njohur pemë vendas në Novosibirsk janë [[Betula|lytha]], [[pisha]], dhe aspen. Disa malit të hirit, murriz, bredh, dhe [[Abies|bredh]] janë gjithashtu të pranishëm. Evropian lloje të [[Molla|apple]], ash, elm, linden, dhe [[Dushku|oak]] kanë qenë me sukses futur. == Gjeografia == === Location === Qyteti qëndron në bankat e Ob të Lumit në Perëndim Siberian të Thjeshtë. Në jug të qytetit shtrihet Priobskoye Pllajë. [[Skeda:Бугринский_мост_Новосибирск_II.PNG|djathtas|parapamje|300x300px|Bugrinsky Urë në Lumin Ob]] === Klimë === Moti në Novosibirsk është si pjesa tjetër e tipike Siberi, me një të qartë qielli dhe shumë më poshtë ngrirjes temperaturat e dimrit. Arsyeja për këto temperatura është mungesa e afërta të oqeanit, në [[Malet Urale]], të bllokimit të të Atlantikut të ajrit masat për të arritur në Siberi, si dhe mungesën e gjatë të maleve në veri të Novosibirsk, që mund të ketë penguar ngrirjes Arktik erërat. Në fakt, Novosibirsk është e dyta farthest të konsiderueshme të populluara të qytetit nga oqeani, e para është Ürümqi në Kinë. Klima është e lagësht kontinentale (Köppen ''Dfb''), me verë të ngrohtë dhe me hidhërim të ftohtë dimri. Bora është e shpeshtë, bie në pothuajse gjysma e të gjithë dimrit ditë, por individuale snowfalls janë zakonisht të lehta. Në temperaturat mesatare të shkojnë në verë nga {{Convert|+15|C}} të {{Convert|+26|C}} dhe në dimër nga {{Convert|-20|C}} të {{Convert|-12|C}}. Megjithatë, temperaturat e dimrit mund të shkojnë sa më të ulët në {{Convert|-30|C}} të {{Convert|-35|C}}, dhe në verë temperaturat mund të shkojnë aq lartë sa {{Convert|+30|C}} të {{Convert|+35|C}}. Dallimi në mes të lartë dhe më të ulët të regjistruar temperatura është {{Convert|88|C-change|0}}. Udhëtarët që vijnë nga vendet me klimat e butë mund të gjeni Novosibirsk dimër të vështirë, por kjo mund të mos jetë e jashtëzakonshme për ata nga vendet veriore. Në disa raste, të hidhur e të ftohtë mund të mbajë për disa ditë, por temperaturat prej {{Convert|-40|C}} dhe më e ulët nuk ndodhin çdo vit. Në pranverë, rrugët dhe rrugët bëhen të pista si rezultat i baltë dhe shkrirja e borës, ndërsa moti është ende e ftohtë. == Transmetimin == Novosibirsk është shtëpi për të Rusisë më të fuqishme shortwave stacioni rele në lindje të [[Malet Urale|maleve Ural]]. Kjo stacioni rele mund të arrijnë pjesën më të madhe të [[Azia Jugore|Azisë Jugore]], [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]], dhe [[Kina|Kinë]]. Në Magadan dhe Vladivostok rele stacionet kur operohet në lidhje me Novosibirsk mund të garantoj që [[Zëri i Rusisë]] apo ndonjë operator tjetër të marrë me qira kohë në Novosibirsk është dëgjuar në të destinuara zonë të caktuar. == Transporti == {{Multiple image}}Novosibirsk është e treta-qyteti më i madh në Rusi (pas Moskë dhe Shën Petersburg) dhe e parë në Siberi, në të cilën një metro sistem është themeluar ( Novosibirsk Metro, u hap në vitin 1985). Kjo është një e madhe të ndaluar në [[Hekurudha Trans-Siberike|Trans-Siberian Hekurudhor]] dhe veri fund të Turkestan–Siberi Hekurudhor. Qyteti është shërbyer nga Novosibirsk Tolmachevo Aeroport me e rregullta të fluturimeve në Evropë dhe Azi, si dhe të tjera qytetet ruse. Tolmachevo është nyje për S7 Airlines. Nuk është edhe ndihmëse Yeltsovka Aeroport. Një më të vogël fushën e përgjithshme të aviacionit në Novosibirsk Severny Aeroporti u mbyll në vitin 2012. Nga mënyrat e tjera të transportit, aty është një autobus (e lansuar në vitin 1923), tramvaj (e lansuar në vitin 1934), trolleybus (e lansuar në vitin 1957) dhe marshrutkas.<gallery> Novosibirsk KrasnyProspekt bus 07-2016.jpg|MAZ-103 të ulët hyrjen e autobusëve Novosibirsk KrasnyProspekt trolley 07-2016 img2.jpg|Trolza-5265 të ulët katin trolleybus Tram, Novosibirsk 5.JPG|BKM-60103 tramvaj Tram, Novosibirsk 4.jpg|71-623 tramvaj Tram, Novosibirsk 3.jpg|Tatra KT4DM tramvaj Overpass, Novosibirsk 02.jpg|Ford Transit marshrutka Станция Маршала Покрышкина - новое оформление.jpg|Marshall Pokryshkin metro stacion </gallery> == Ekonomia == [[Skeda:Novosibirsk_Kommunisticheskaya_50.jpg|parapamje|Një i qytetit të lartë të ri-ngrihet, foto nga 2006]] Novosibirsk është një e madhe industriale qendra. Në kompleksin industrial përbëhet nga 214 të mëdha dhe mesatare të mesme ndërmarrje industriale. Këto prodhojnë më shumë se dy të tretat e të gjithë prodhimit industrial e Novosibirsk rajon. Industritë kryesore janë të hapësirës ajrore (Chkalov e Novosibirsk Avion Bimë), karburant bërthamor (Novosibirsk Kimike Përqendrohet Bimë), turbo - dhe hidroelektrike gjeneratorë (OJF ELSIB), tekstile makineri (Textilmach), makinerinë bujqësore (OJF-të "Sibselmash"), komponentët elektronikë dhe pajisje të prodhimit (Novosibirsk Fabrika dhe Design Zyra e Gjysmëpërçues Pajisjet NZPP, OXID Novosibirsk Fabrikë të Radio-komponentët), metalurgjia dhe metalike të punës (Kuzmina e Novosibirsk Metalurgjik Bimore, Novosibirsk Kallaj Bimore" OJSC, dhe SH.A. "Bimë e Metale të Rralla). Sipas stacion televiziv RBC Novosibirsk mori vendin e tretë në vitin 2008 në listën e qyteteve të Rusisë më tërheqëse të biznesit (në vitin 2007 ajo ishte e vendosur trembëdhjetë). Para zhvendosja selinë e saj të Ob, S7 Airlines kishte zyrën e saj qendrore në Novosibirsk.<ref>"World Airline Directory." ''Flight International''. March 30 - April 5, 2004. [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/2004/2004-09%20-%200311.html 68].</ref> Në selinë e një numri të madh të kompanive ruse janë të vendosura në Novosibirsk:<ref>"Siberian business portal KSONLINE [http://www.ksonline.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426174351/http://ksonline.ru/ |date=26 prill 2011 }}.</ref> * RATM Mbajtur * Antonov (Aeroplan të kompanisë) NAPO emëruar pas Chkalov * Belon * E Siberian bregdetin e" Ushqimit të Kompanisë (deri në vitin 2009) * NETA KJO Kompani (me pakicë, sistem integrues, software shitjeve) * Paralele Kompani IT (software virtualization) * Inmarko Ushqimit Kompanisë * Siberian Ushqimit Korporata * Elektro-vakum bimëve (më e madhe shishe qelqi fabrikë në Aziatike pjesë të vendit) * OJF NIIIP-NZiK * 2GIS == Sport == [[Skeda:Sibselmash_Stadium_1.jpg|parapamje|Bandy në Stadiumin Sibselmash]] Disa profesionale sportive klubet janë aktive në qytet: {| class="wikitable" style="margin-bottom: 58px;" ! Klubi ! Sport ! Themeluar ! Aktuale league ! League<br> renditja ! Stadiumi |- |Sibir Novosibirsk |[[Futbolli|Futboll]] |1934 |Kombëtar Të Futbollit Të Ligës |2 |Spartak Stadiumin |- |Sibir Novosibirsk |Hokej mbi akull |1962 |Kontinental Hockey League |1 |Ice Sporteve Të Pallatit Sibir |- |Sibselmash Novosibirsk |Bandy |1937 |Ruse Bandy Superligë. |1 |Sibselmash Stadiumin |- |BC Novosibirsk |[[Basketbolli|Basketboll]] |2011 |Basketboll Superligë. |2 |SKK Pres |- |Dinamo-GUVD Novosibirsk |[[Basketbolli|Basketboll]] |1955 |Grave Basketboll Premier League |1 |SKK Pres |- |Lokomotiv Novosibirsk |[[Volejbolli|Volejboll]] |1977 |Volejboll Superligë. |1 |SKK Pres |- |Sibiryak Novosibirsk |Futboll të vogël |1988 |Futboll Të Vogël Superligë. |1 |NSAAA e Sallës Sportive |} Novosibirsk është qytetin e disa ish-Olympians, duke përfshirë [[Alexander Karelin]], një dymbëdhjetë herë botës Greko-Romake mundje kampioni i cili ka qenë i votuar e më i madh Greko-Romake wrestler të shekullit të njëzetë nga FILA. Qyteti gjithashtu pret një numër të Kombëtare dhe Ndërkombëtare Akull Speedway ngjarje. Siberi Novosibirsk konkuruan në rusisht Akull Speedway Premier League në 2012/13, dhe do të bëjë pra, përsëri në 2013/2014. == Muzikë == Disa bashkëkohore klasike violinists, të tilla si Vadim Repin, i ndjeri Aleksandër Skvorcov, Natalia Lomeiko, dhe Parim Vengerov, janë vendasit e Novosibirsk. Gjithashtu lindur në qytet ishin punk legjendë, poet dhe këngëtar-kompozitor Janka Djagileva, tragjike punk lëkundëse Dimitri Selivanov, popullore/folklorike–rok këngëtari Pelageja Hanova dhe cellist Tatjana Vasiljeva. Qyteti ka një Muzike (emëruar në nder të Mikhail Glinka); Novosibirsk Shtetit Filharmonia, që është shtëpi për Novosibirsk Akademik Symphony Orchestra, Novosibirsk Filharmonia Dhoma Orkestër ruse Akademik Orkestër Popullore Instrumenteve, dhe të tjera muzikore grupe; Novosibirsk të Operas dhe Baletit të Teatrit, dhe disa të dukshëm e muzikës objekteve. == Arsimi == [[Skeda:Akademgorodok_Airphoto.jpg|parapamje|Airphoto e Akademgorodok]] Akademgorodok është një periferi e Novosibirsk të përkushtuar të shkencës. Ajo shtëpi Siberian ndarjen e Akademisë ruse të Shkencave dhe vendndodhjen e Novosibirsk në Universitetin Shtetëror. (Të gjitha institucionet tjera të arsimit sipëror janë të vendosura në pjesën qendrore të qytetit.) E Cilësisë në Shkollat Ndërkombëtare QSI Shkollë Ndërkombëtare e Novosibirsk, që më parë e vendosur në Akademgorodok, e hapur në vitin 2008.<ref>"[https://web.archive.org/web/20091002135521/http://www.qsi.org/nvs_home/nvs_home.htm Home]." [//en.wikipedia.org/wiki/QSI_International_School_of_Novosibirsk QSI International School of Novosibirsk]. October 2, 2009. Retrieved on May 15, 2016.</ref><gallery> File:СГУПС.jpg|Siberian Shtetit Të Transportit Të Universitetit File:НГАУ 160.jpg|Novosibirsk Shtetit Universiteti Bujqësor File:NSTU Main Building.JPG|Novosibirsk Shtetit Universitetin Teknik, Ndërtesa Kryesore File:Novosibirsk State Academy of Water Transport.jpg|Novosibirsk Shtetit Akademia e Ujit të Transportit Inxhinieri File:Novosibirsk Conservatory.jpg|Novosibirsk Shtetit Conservatoire me emrin e M. Glinka I. File:Budker institut akademgorodok.jpg|Budker Instituti i Fizikës Bërthamore File:Lavrentyev Institute of Hydrodynamics.jpg|Lavrentyev Instituti i Hydrodynamics, Siberian të Degës së Akademisë ruse të Shkencave </gallery> == Kulturë == === Teatrot e === * Novosibirsk të Operas dhe Baletit të Teatrit (e hapur në vitin 1945) * Novosibirsk Shtetit Dramë Teatri "Shtëpia E Vjetër" * Novosibirsk Globus Theatre * Novosibirsk Dramë Teatër "Pishtar Të Kuq" <gallery> File:Novosibirsk KrasnyPr Opera Theatre 07-2016.jpg|Novosibirsk të Operas dhe Baletit e Teatrit File:Театр "Старый дом".JPG|Novosibirsk Shtetit Dramë Teatri "Shtëpia E Vjetër" File:Novosibirsk Kamenskaya 1.jpg|Globus Theater File:Novosibirsk Theater "Red Torch".jpg|Teatri "Pishtar Të Kuq" </gallery> === Filharmonia === * Shteti Sallë Koncertesh me emrin e Arnold Katz * Novosibirsk Shtetit Filharmonia E Shoqërisë <gallery> File:Novosibirsk State Philarmony Hall.jpg|Novosibirsk Shtetit Filharmonia E Shoqërisë </gallery> === Kinema === 16 kinema, duke përfshirë Kinema Parku i cili mbështet IMAX dhe IMAX 3D. === Muzetë === * Novosibirsk Shteti Muzeu I Artit * Novosibirsk Shtetit Muzeun e Lokale Lore * Muzeu i Cossacks lavdi * Novosibirsk muzeu i hekurudhore pajisje të quajtur me emrin N. A. Akulinin * Nicholas Roerich Muze * Historike dhe Arkitektonike Muze, në ajër të hapur === Planetar === Novosibirsk Planetar (2012)<ref>{{Cite web|url=http://nebo-nsk.nios.ru/about/history|title=Детский Юношеский Центр "Планетарий"|url-status=dead|access-date=27 nëntor 2017|archive-date=15 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215170931/http://nebo-nsk.nios.ru/about/history}}</ref> u dha në vitin 2015 sa më të mirë të infrastrukturës shoqërore të objektit në Rusi.<ref>{{Cite web|url=http://www.minstroyrf.ru/press/obyavleny-pobediteli-pervogo-ezhegodnogo-gradostroitelnogo-konkursa/|title=Ministry of Housing and Building of Russian Federation official website|access-date=27 nëntor 2017|archive-date=15 shkurt 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215161535/http://www.minstroyrf.ru/press/obyavleny-pobediteli-pervogo-ezhegodnogo-gradostroitelnogo-konkursa/|url-status=dead}}</ref> == Novosibirsk Kopshtin Zoologjik == Në Novosibirsk kopshtin Zoologjik është një botë-njohur shkencore të institucionit, si dhe një popullore atraksion turistik. Në kopshtin zoologjik ka mbi 11000 kafshët nga 738 të llojeve dhe është një pjesëmarrës aktiv në tridhjetë e dy ndryshme rob edukate programeve për specie të rrezikuara. Mesatarisht, rreth 1,5 milionë njerëz vizitë në kopshtin zoologjik të çdo viti.<ref>(Rusisht) [[Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme në Rusisht]] {{Cito web|url=http://www.zoonovosib.ru/history/#20|title=ИСТОРИЯ ЗООПАРКА|accessdate=4 korrik 2017|publisher=Novosibirsk Zoo official page}}</ref> == Qytetet binjake dhe motra qytetet == == Dukshëm banorët == Violinist , Mikhail Simonyan, dramaturg dhe shkrimtar i prozës Nina Mikhailovna Sadur, dhe tri herë Olimpike Greko-Romake mundje kampion [[Alexander Karelin|Aleksandr Karelin]] ishin lindur dhe rritur në Novosibirsk. == Galeria == {{Center|<gallery mode=packed> File:Spartak stadium (Novosibirsk).jpg<nowiki>|</nowiki>[[Spartak Stadium (Novosibirsk)|Spartak Stadium]] and city surroundings File:Novosibirsk train station 1000px.jpg<nowiki>|</nowiki>Trains at the Novosibirsk railway station File:Novosibirsk zoo 19.jpg<nowiki>|</nowiki>Novosibirsk Zoo in 2015 </gallery>}} == Referime == === Shënime === {{Reflist|40em}} === Referime === * Городской Совет Новосибирска.&nbsp;Решение&nbsp;№616&nbsp;от&nbsp;27 июня 2007 г. «Устав города Новосибирска», в ред. Решения №1311 от&nbsp;31 марта 2015 г.&nbsp;«О внесении изменений в устав города Новосибирска, принятый Решением городского Совета Новосибирска от 27.06.2007 №616». Вступил в силу&nbsp;через 10&nbsp;дней со дня официального опубликования, за исключением положений, для которых установлены иные сроки и порядок вступления в силу. Опубликован: "Бюллетень органов городского самоуправления Новосибирска", №58, стр. 3, 15 августа 2007 г. * Новосибирский областной Совет депутатов.&nbsp;Постановление&nbsp;№282-ОЗ&nbsp;от&nbsp;31 марта 2005 г. «[http://zsnso.ru/116/#_Toc266437147 Устав Новосибирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129020011/http://zsnso.ru/116/#_Toc266437147 |date=29 nëntor 2014 }}», в ред. Закона №529-ОЗ от&nbsp;26 февраля 2015 г.&nbsp;«О поправках к Уставу Новосибирской области». Вступил в силу&nbsp;1 мая 2005 г. Опубликован: "Советская Сибирь", №81, 29 апреля 2005 г. * Новосибирский областной Совет депутатов.&nbsp;Закон&nbsp;№246-ОЗ&nbsp;от&nbsp;17 декабря 2004 г. «Об административных центрах муниципальных районов и сельских поселений Новосибирской области», в ред. Закона №69-ОЗ от&nbsp;5 декабря 2006 г.&nbsp;«О внесении изменений в Закон Новосибирской области "Об административных центрах муниципальных районов и сельских поселений Новосибирской области"». Вступил в силу&nbsp;со дня официального опубликования. Опубликован: "Советская Сибирь", №252, 29 декабря 2004 г. [[Kategoria:Qytete në Rusi]] qsgrtcb51rwygqnu6ln94p5v18g9rye 0 231154 3010744 2914067 2026-07-18T15:43:30Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010744 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name =Hutterite | name origjinal =Hutterisch | name tjetër = | pronunciation = | states = |krahina =[[Alberta]], [[Saskatchewan]], dhe [[Manitoba]], [[Kanadaja|Kanada]]; [[Washington]], [[Montana]], [[Minnesota]], [[North Dakota|North]] dhe [[South Dakota]]. | region = | era = <!--Folësit--> | speakers =40,000 (2007)<ref>[http://www.ethnologue.com/18/language/geh/ Hutterite German] at [[Ethnologue]] (18th ed., 2015)</ref> |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane|Indo-Evropiane]] |fam2 = [[Gjuhët gjermanike|Gjermanike]] |fam3 = [[Gjuhët perendimore gjermanike|Perendimore Gjermanike]] |fam4 = [[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermanike]] |fam5 = [[Gjermanishtja e Epërme|Të epërme gjermanike]] |fam6 = [[Gjuha bavareze|Bavareze]] |fam7 = [[Bavarishtja jugore|Bavareze jugore]] |fam8 = '''Hutterite''' |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = |iso2 = |iso3 = [http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=geh geh] |iso5 = |glotto = [http://glottolog.org/resource/languoid/id/hutt1235 hutt1235]<ref>Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "[http://glottolog.org/resource/languoid/id/hutt1235 Hutterite German]". [[Glottolog]] 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.</ref> |linguasphere = | image = | imagecaption = }} '''Gjuha Hutterite''' (Hutterisch) është një dialekt i [[Gjermanishtja e Epërme|Gjermanishtes së Epërme]] të varietetit [[Gjuha bavareze|bavarez]] të [[Gjuha gjermane|gjuhës gjermane]], që flitet nga komunitetet [[Hutterite]] në [[Kanadaja|Kanada]] dhe [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|states e Bashkuara]]. Hutterite quhet gjithashtu '''''Tirolean''''', por ky është një anakronizëm. == Shpërndarja dhe literatura == Hutterite është folur në shtetet amerikane të [[Uashingtoni]]t, [[Montana|Montanës]], [[North Dakota|Dakotës së Veriut]] dhe të [[South Dakota|Jugut]], [[Minnesota|Minesotës]] dhe [[Oregon]]it; dhe në provincat kanadeze të [[Alberta]]s, [[Saskatchewan]] dhe [[Manitoba]]. Folësit e tij i përkasin grupeve ''Schmiedleit'', ''Lehrerleit'' dhe ''Dariusleit Hutterite'', por ka edhe disa folës midis gjeneratave më të vjetra të Prairieleit (pasardhësit e atyre Hutteritëve që nuk zgjodhën të vendoseshin në koloni). Fëmijët Hutterit që rriten në koloni mësojnë dhe flasin së pari gjuhën Hutterite para se të mësojnë [[Gjuha angleze|gjuhën angleze]], gjuhën standarde të zonave përreth. Që nga viti 2003, rreth 34,000 folës në botë, 85% e tyre jetojnë në 333 komunitete në Kanada dhe 15% në 123 komunitete në SHBA. Të rriturit kanadezë zakonisht janë të shkolluar në [[Gjuha gjermane e hershme e re|gjuhën gjermane të hershme të re]] (të quajtur edhe "gjermanisht biblik", paraardhësi i [[Gjermanishtja standarde|standardeve gjermane]] që përdoret nga [[Martin Luther|Martin Luteri]]) që ata përdorin si formë të shkruar për Shkrimet, ndërsa gjerman Standardi përdoret në SHBA për aktivitete fetare. Fëmijët mësojnë anglisht në shkollë; Hutterit kanadez kanë njohuri funksionale të gjuhës angleze. Hutterite është kryesisht një gjuhë e pashkruar, megjithëse në gusht të vitit 2006 autori i Hutterit, Linda Maendel, lëshoi ​​një artikull të fëmijëve me titull ''Lindas glücklicher Tag'', në të cilën dialogu është shkruar në dialektin. Maendel po punon gjithashtu në një seri tregimesh biblike me përkthyesit e Biblës në Wycliff. == Historia dhe gjuhët e ngjashme == Gjuha Hutterite është një [[Gjuha koiné|gjuhë koiné]] e bazuar në dialektet bavareze të folura në Tirol, shtëpi e [[Jacob Hutter]] dhe Carinthia në mesin e shekullit të 18-të. Është vetëm 50% e kuptueshme për një folës të [[Gjuha gjermane e pansilvanisë|Pensilvanishtes gjermane]],<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=geh The Ethnologue, 16th ed]</ref> pasi varianti i fundit bazohet në dialektet e folura rreth Palatinatit Zgjedhor.Gjuha Hutterite prandaj i takon grupit dialekt të [[Bavarishtja jugore|Bavarishtes Jugore]] që flitet në pjesët jugore të [[Bavaria|Bavarisë]] dhe në [[Austria|Austri]], përveç pjesës më perëndimore ([[Vorarlberg]]). Ndonëse Hutteritët dikur kishin folur gjermanisht Tirol, ata nuk bëjnë më. Kalimi midis Hutterit nga gjermania tiroleze në gjermanishten e karinthit ndodhi gjatë viteve të përndjekjes së rëndë në Europë kur komunitetet Hutterite u shkatërruan dhe mbijetesa varet nga konvertimi i shumë refugjatëve të Landit Karinthian në anabaptizmin e Hutterit. Gjuha ka adoptuar një numër të kufizuar të fjalëve të [[Gjuha ruse|gjuhës ruse]] dhe gjithashtu shumë të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]], të cilat janë rezultat i migrimit të Hutterit në [[Evropa lindore|Europën Lindore]] dhe tani në [[Amerika Veriore|Amerikën e Veriut]]. Fjalori thelbësor është pothuajse ekskluzivisht me origjinë gjermane. == Shiko më shumë == * [[Gjuha gjermane e pansilvanisë]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20130619021515/http://www.hbbookcentre.com/lindasgluecklichertag.html Lindas glücklicher Tag] * [https://web.archive.org/web/20080401143249/http://www.hbbookcentre.com/hutterischabibltschichtlen1.html Hutterischa Bibl Tschichtlen 1] == Literatura == * Helga Lorenz-Andreasch: ''"Mir sein jå kolla Teitschverderber" - die Sprache der Schmiedeleut-Hutterer in Manitoba/Kanada'', Wien 2004. (Përmban një përshkrim të shkurtër të Hutterisch) * Walter B. Hoover: “Di Hutrisha Shproch“, Një hyrje në gjuhën e Hutterit të Amerikës së Veriut me theks të posaçëm mbi gjuhën dhe historinë e njerëzve të prerjeve Hutterian në Langham, Saskatchewan, Kanada: Gramatikë dhe Lexicon, Saskatoon 1997 . * Herfried Scheer: ''Die deutsche Mundart der Hutterischen Brüder in Nordamerika'', Wien 1987. (Një fjalor Hutterisch - standard anglisht gjermanisht - rreth 1.0000 fjalë në 321 faqe) == Burimet == <references />{{Navbox|name=Gjuhët gjermanike|title=[[Gjuhët gjermanike]] moderne|state={{{colapse}}}|group1=[[Gjuhët veriore gjermanike|Gjermanike Veriore]]|list1={{Navbox|border=child |group1 = Perëndimore skandinave |list1=[[Gjuha Faroishte|Faroishte]]{{•}} [[Gjuha islandeze|Islandeze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjisht]]) ([[Nynorsk]]) |group2 = Lindore skandinave |list2=[[Gjuha daneze|Daneze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjeze]] ([[Bokmal]]){{•}} [[Gjuha suedeze|Suedeze]] }}|group2=[[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike perëndimore]]|list2={{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha angleze-frisiane|Anglo-Frisiane]] |list1 = [[Gjuha angleze|Angleze]]{{•}} [[Gjuha frisiane veriore|Frisiane veriore]]{{•}} [[Gjuha frisiane lindore|Frisiane lindore]]{{•}} [[Gjuha skoceze|Skoceze]]{{•}} [[Gjuha perëndimore frisiane|Frisiane Perëndimore]] |group2 = [[Gjuha Frankoniane e Ulët|Frankoniane e Ulët]] |list2 = [[Gjuha afrikane|Afrikane]]{{•}} [[Gjuha holandeze|Holandisht]]{{•}} [[Flemishte Perëndimore]]{{•}} [[Gjuha limburge|Limburge]] <small>([[Dialekti Maastrichtian|Maastrichtiane]])</small>{{•}} [[Zelandeze]] |group3 = [[Gjuha e ulët gjermane]]/<br/>[[Saksone e Ulët e Holandës]] |list3 = [[Achterhoeks]]{{•}} [[Drents]]{{•}} [[Gjuah Frisiane lindore e Saksonit të ulët]]{{•}} [[Gjuha Groningishte]]{{•}} [[Gjermane e ulët]]{{•}} [[Plautdietsch]]{{•}} [[Sallands]]{{•}} [[Stellingwerfs]]{{•}} [[Twents]]{{•}} [[Veluws]]{{•}} [[Gjuha Vestfaliane|Vestfale]] |group4 = [[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermane]] |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha qendrore gjermane|Qendrore gjermane]] |list1 = [[Gjuha këlnishte (gjermane)]]{{•}} [[Gjuha gjermane|Gjermane]]{{•}} [[Gjuha luksemburgeze|Lluksemburgeze]]{{•}} [[Gjuha palatine gjermane|Palatine Gjermane]]{{•}} [[Gjuha Gjermane e Pennsylvanisë|Gjermane e Pennsylvanisë]]{{•}} [[Riograndenser Hunsrückisch (gjuhë gjermane)|Hunsrike]]{{•}} [[Gjuha silesiane (dialekt gjerman)|Silesiane]]{{•}} [[Saksoni i Epërm (gjuhë gjermane)|Saksoni i epërm]]{{•}} [[Gjuha Vilamovishte|Vilamovishte]] |group2 = [[Gjuhët e larta Gjermane|E lartë gjermane]] |list2 = [[Gjuha alsasiane|Alsasiane]]{{•}} [[Gjuha bavareze|Bavareze]]{{•}} [[Alemán coloniero]]{{•}} [[Gjuha frankoniane kryesore|Kryesore Frankoniane]]{{•}} [[Gjuha cimbriane]]{{•}} Gjuha hutterite{{•}} [[Mócheno]]{{•}} [[Gjuha suabiane]]{{•}} [[Gjuha gjermane zvicerane]]{{•}} [[Gjuha walseriane|Walseriane]] |group3 = [[Jidishte]] |list3 = [[Gjuha Jidishte|Jidishte]] }} }}}} [[Kategoria:Dialekte të gjuhës gjermane]] [[Kategoria:Gjuhët e Kanadasë]] [[Kategoria:Gjuha bavareze]] [[Kategoria:Gjuhë]] 7t5h3sxp3p0yquq1t57droxveam5s6i 0 231241 3010747 2914143 2026-07-18T15:43:32Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010747 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name =Vymysorys | name origjinal =Wymysiöeryś | name tjetër = | pronunciation = | states =Wilamowice,[[Polonia|Poloni]] |krahina = | region = | era = <!--Folësit--> | speakers =70 (2006)<ref>[http://www.ethnologue.com/18/language/wym/ Wymysorys] at [[Ethnologue]] (18th ed., 2015)</ref> |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 =[[Gjuhët indo-evropiane|Indo-Evropiane]] |fam2 =[[Gjuhët gjermanike|Gjermanike]] |fam3 =[[Gjuhët perendimore gjermanike|Perendimore gjermanike]] |fam4 =[[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermanike]] |fam5 ='''Vymysorys''' |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt =[[Shkrimi latin|Latin]] <!--Statusi zyrtar--> | nation = | minority = | agency =nuk ka rregullore zyrtare <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = |iso2 = |iso3 =[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wym wym] |iso5 = |glotto =[http://glottolog.org/resource/languoid/id/wymy1235 wymy1235]<ref>Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). [http://glottolog.org/resource/languoid/id/wymy1235 "Wymysorys"]. [[Glottolog|Glottolog 3.0.]] Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.</ref> |linguasphere = | image = [[Skeda:POL Bielsko-Biała map.svg|frameless]] | imagecaption = }} '''Vymysorys''' (''Wymysiöeryś''), gjithashtu i njohur si '''Vilamovian''' ose '''Wilamowicean''', është një shumëllojshmëri e [[Gjuhët e larta Gjermane|gjermanishtes së Lartë]], e folur në qytetin e vogël të [[Wilamowice]], [[Polonia|Poloni]] (''Wymysou'' në Wymysorys), në kufirin midis [[Silesia]]s dhe [[Polonia e vogël|Polonisë së vogël]], pranë [[Bielsko-Biała]].<ref name=":0">[[ethnologue:wym/|Ethnologue: Languages of the World - Wymysorys]]</ref><ref name=":1">[[iso639-3:wym|Documentation for ISO 639 identifier: wym]]</ref> Konsiderohet [[Gjuha e rrezikuar|gjuhë e rrezikuar]].<ref name=":0" /> Ka ndoshta midis 70 dhe 100<ref name=":0" /><ref>Tomasz Wicherkiewicz (2003). ''The Making of a Language: The Case of the Idiom of Wilamowice''.Mouton de Gruyter. p. 5. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speciale:BookSources/3-11-017099-X|3-11-017099-X]].</ref> përdorues vendas të Vymysorys, pothuajse të gjitha bilingual; shumica janë të moshuar.<ref name=":0" /> == Historia == Në origjinë, Wymysorys duket se rrjedh nga [[Gjermanishtja e mesme e lartë]] e shekullit të 12-të, me një ndikim të fortë nga [[gjermanishtja e ulët]], [[Gjuha holandeze|holandishtja]], [[Gjuha polake|polonishtja]], [[anglishtja e vjetër]] dhe ndoshta [[Gjuhët Frisiane|frisiane]].<ref name=":0" /><ref>http://www.academia.edu/8290384/Some_Considerations_on_the_Origins_of_Wymysorys</ref> Banorët e Wilamowice mendohet të jenë pasardhës të kolonëve gjermanë, flamandë dhe skocezë që mbërritën në Poloni gjatë shekullit të 13-të. Megjithatë, banorët e Wilamowice gjithmonë mohuan ndonjë lidhje me Gjermaninë dhe shpallën origjinën e tyre flamane.<ref>http://www.fil.wilamowice.pl/upload/file/PDF/knack2002.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408012134/http://www.fil.wilamowice.pl/upload/file/PDF/knack2002.pdf |date=8 prill 2023 }}<nowiki/>Knack, issue 31, 2002</ref> Ndonëse në lidhje me gjermanishtët, Wymysorys nuk është e [[Kuptueshmëria reciproke|kuptueshme reciprokisht]] me gjermanishten standarde (kjo është rasti edhe për shumicën e [[Dialektet gjermane|dialekteve të tjera gjermane)]].<ref>Wicherkiewicz, op.cit., p.15</ref> Wymysorys ishte gjuha e folur e Wilamowice deri në vitet 1939-1945. Megjithatë, duket se ka qenë në rënie që nga fundi i shekullit të 19-të. Në vitin 1880, më shumë se 92% e banorëve të qytetit flisnin në Wymysorys (1525 nga 1662), në 1890 - vetëm 72%, në 1900 - 67%, në 1910 - 73% përsëri.<ref name=":2">Wicherkiewicz, op.cit., p.10</ref> Edhe pse Wymysorys u mësua në shkollat ​​lokale (nën emrin "shumëllojshmëri lokale të gjermanëve"), që nga viti 1875 gjuha bazë e mësimit në shumicën e shkollave në Galicia Austro-Hungareze ishte polake.<ref name=":2" /> Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] dhe pushtimit gjerman të Polonisë Wymysorys u promovua hapur nga administrata naziste, por pas luftës tabelat u kthyen: autoritetet [[Komunizmi|komuniste]] lokale ndaluan përdorimin e Wymysorys në çdo formë.<ref name=":2" /> Dygjuhësia e përhapur e popullit shpëtoi shumicën e banorëve lokalë ngaqë u zhvendosën me forcë në Gjermani, shumë prej të cilëve ndaluan t'u mësonin fëmijëve gjuhën e tyre ose madje e përdorën atë në jetën e përditshme.<ref>Wicherkiewicz, op.cit., p.12</ref> Ndonëse ndalimi u hoq pas vitit 1956, Wymysorys është zëvendësuar gradualisht nga polakishtja, veçanërisht në mesin e brezit të ri. Duke vepruar sipas një propozimi nga Tymoteusz Król, [[Biblioteka e Kongresit]] shtoi gjuhën e Uymisjes në regjistrin e gjuhëve më 18 korrik 2007.<ref name=":3">Darek Golik (2010). [https://www.youtube.com/watch?v=lfg3jHV1TzE ''Wymysiöeryś – jeszcze mowa nie zginęła''] [''Wymysiöeryś - the language has not yet perished''] (in Polish). Warsaw: Agencja Fotograficzna Fotorzepa, [[Rzeczpospolita (newspaper)|Rzeczpospolita]]. Event occurs at 7:25.</ref> Është regjistruar gjithashtu në [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim|Organizatën Ndërkombëtare për Standardizim]], ku ka marrë kodin ISO 639-3.<ref name=":1" /> Në një raport të [[UNESCO]] 2009, Wymysorys është raportuar si "i rrezikuar rëndë" dhe pothuajse i zhdukur.<ref name=":3" /> Wymysorys ishte gjuha e poezisë së Florian Biesik, gjatë shekullit të 19.{{Citim i duhur}} == Rivitalizimi == Disa përpjekje të reja rivitalizimi janë nisur brenda dekadës së parë të shekullit 21, të udhëhequr nga kryetari i grupit Tymoteusz Król, përpjekjet e të cilit përfshijnë mësime private me një grup nxënësish, si dhe përpilimin e dokumenteve gjuhësore, standardizimin e ortografisë me shkrim dhe hartimin e fjalorit të parë të Wymysorys . Përveç kësaj, një program i ri i quajtur The Wymysiöeryśy Akademyj - Accademia Wilamowicziana ose WA-AW u krijua nën programin "Artes Liberales" në Universitetin e Varshavës me qëllim të krijimit të një trupi të unifikuar skolastik për studimin e gjuhës së Wymysorys.<ref>Ritchie, Carlos (2014). "Rivitalizimi i Gjuhëve të Rrezikuara - Gjuha Wymysorys".</ref> == Alfabeti == Wymysorys ka qenë për shekuj kryesisht një gjuhë të folur. Nuk ishte deri në kohën e Florian Biesik, autori i parë i veprave të mëdha letrare në gjuhë, që u ngrit një nevojë për një version të veçantë të një alfabeti latin. Biesik shkroi shumicën e veprave të tij në alfabetin e thjeshtë polak, të cilin ai e konsideronte më të përshtatshme për fonetikën e gjuhës së tij.<ref>Wicherkiewicz, op.cit., p. 24</ref> Në kohët e fundit, [[Józef Gara]] (1929-2013), një tjetër autor i veprave në gjuhën lokale, krijoi një alfabet të dallueshëm të Vymysorys, i përbërë nga 34 shkronja që rrjedhin nga shkrimi latin dhe kryesisht bazuar në polonisht gjithashtu: {| class="wikitable" | colspan="34" |Format Majuscule (të quajtur edhe shkronja kapitale ose të mëdha) |- |[[A]] |[[List of Latin digraphs#A|Ao]] |[[B]] |[[C]] |[[Ć]] |[[D]] |[[E]] |[[F]] |[[G]] |[[H]] |[[I]] |[[J]] |[[K]] |[[L]] |[[Ł]] |[[M]] |[[N]] |[[Ń]] |[[O]] |[[Ö]] |[[P]] |[[Q]] |[[R]] |[[S]] |[[Ś]] |[[T]] |[[U]] |[[Ü]] |[[V]] |[[W]] |[[Y]] |[[Z]] |[[Ź]] |[[Ż]] |- | colspan="34" |Format e vogla (të quajtura edhe shkronja të vogla ose të vogla) |- |a |ao |b |c |ć |d |e |f |g |h |i |j |k |l |ł |m |n |ń |o |ö |p |q |r |s |ś |t |u |ü |v |w |y |z |ź |ż |} Drejtografia Wilamowicean përfshin digraph "AO", e cila trajtohet si një letër e veçantë. == Shembuj të fjalëve dhe marrëdhëniet e tyre me gjuhë të tjera == {| class="wikitable" !Kuptimi !Vymysorys !Gjermanishtja e Mesme e Lartë ![[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] ![[Gjuha holandeze|Holandisht]] !Koment |- |vetëm |ałan |alein(e) |allein |alleen | |- |dhe |ana, an |und(e), unt |und |en | |- |urë |bryk |brücke, brucke |Brücke |brug | |- |teveqel |duł |tol, dol ‘foolish, nonsensical’ |toll ‘mad, fantastic, wonderful’ |dol ‘crazy’ | |- |dëgjoj |fulgia |< Frisian; [[West Frisian language|WFris]] ''folgje'',[[East Frisian Low Saxon|EFris]] ''foulgje'' ‘to follow’ |hören |horen |shih Gjermanisht ''folgen'', ''volgen'' holandez "për të ndjekur" |- |tërësisht |ganc |ganz |ganz |heel (Flemish: gans) | |- |gjykatë |gyrycht |geriht |Gericht |gerecht |shih E drejta gjermane "(ligjore)", e drejta angleze) |- |qen |hund |hunt |Hund |hond |shih English Hound |- |qiell |dyr hymuł |himel |Himmel |hemel | |- |dashuri |łiwa |liebe |Liebe |liefde | |- |pak |a mikieła |michel ‘much’ |ein bisschen |een beetje |Scots mickle, Anglisht shumë; kaloni antonimik 'shumë' → 'pak' |- |nënë |müter |muoter |Mutter |moeder | |- |mes |mytuł |mittel |Mitte |middel | |- |askush |nimanda |nieman |niemand |niemand | |- |jo |ny |ne, ni |nein |nee(n) | |- |frymë |ödum |< Middle German |Atem |adem |shih Odem gjerman i vjetërsuar, Franko-francez Öödem |- |elefant |olifant |< Dutch |Elefant |olifant | |- |mbrëmje |öwyt |ābent |Abend |avond | |- |shkruaj |śrajwa |schrīben |schreiben |schrijven | |- |motër |syster |swester |Schwester |zuster | |- |gur |śtaen |stein |Stein |steen | |- |pije |trynkia |trinken |trinken |drinken | |- |figurë |obrozła |< Slavic; Polish ''obraz'' |Bild |beeld | |- |botë |wełt |werlt |Welt |wereld | |- |dimër |wynter |winter |Winter |winter | |- |argjend |zyłwer |silber |Silber |zilver | |- |shtatë |zyjwa |< Middle German siven |sieben |zeven | |- |imirëpritur |sgiöekumt |wil(le)kōme(n) |wilkommen |welkom |} == Shembuj të teksteve == Lutja e Zotit në Vymysorys<blockquote>Ynzer Foter, dü byst ym hymuł,</blockquote><blockquote>Daj noma zuł zajn gywajt;</blockquote><blockquote>Daj Kyngrajch zuł dö kuma;</blockquote><blockquote>Daj wyła zuł zajn ym hymuł an uf der aot;</blockquote><blockquote>dos ynzer gywynłichys brut gao yns haojt;</blockquote><blockquote>an fercaj yns ynzer siułda,</blockquote><blockquote>wi wir aoj fercajn y ynzyn siułdigia;</blockquote><blockquote>ny łat yns cyn zynda;</blockquote><blockquote>zunder kaonst yns reta fum nistgüta.</blockquote><blockquote>[Do Dajs ej z Kyngrajch an dy maocht, ans łaowa uf inda.]</blockquote><blockquote>Amen</blockquote>Një ninulla në Vymysorys:<blockquote>Śłöf maj buwła fest!</blockquote><blockquote>Skumma fremdy gest,</blockquote><blockquote>Skumma muma ana fettyn,</blockquote><blockquote>Z' brennia nysła ana epułn,</blockquote><blockquote>Śłöf maj Jasiu fest!</blockquote><blockquote>Sleep, my boy, soundly!</blockquote><blockquote>Foreign guests are coming,</blockquote><blockquote>Aunts and uncles are coming,</blockquote><blockquote>Bringing nuts and apples,</blockquote><blockquote>Sleep, my Johnny, soundly!</blockquote> == Burimet == <references /> == Literatura == * * Alexander Andrason, ''Where Germanic and Slavic Meet – New Polish-based Tenses in the Vilamovicean Language.''Germanoslavica, 2016, Vol. 27, is. 1, p.&nbsp;1-17. * (in German) Maria Katarzyna Lasatowicz, ''"Die deutsche Mundart von Wilamowice zwischen 1920 und 1987"''. [[Opole]], 1992: Wyższa Szkoła Pedagogiczna. * (in German) Hermann Mojmir, ''[[c:Category:Hermann Mojmir - Słownik niemieckiej gwary Wilamowic|"Wörterbuch der deutschen Mundart von Wilamowice" (Dictionary of a German dialect of Wilamowice)]]'', [[Kraków]], 1930-1936: [[c:Category:Narzecze wilamowickie (Wilhelmsauer Dialekt. Dy wymmysuaschy Gmoansproch)|Polska Akademia Umiejętności]]. * (in Polish) Ludwik Młynek, [[:Kategoria:Narzecze wilamowickie (Wilhelmsauer Dialekt. Dy wymmysuaschy Gmoansproch)|''"Narzecze wilamowickie"'']], [[Tarnów]]. 1907: J.Pisz. * (in Polish) Józef Latosiński, ''"Monografia miasteczka Wilamowic"'', [[Kraków]], 1909. * (in Polish) Adam Kleczkowski, ''"Dialekt Wilamowic w zachodniej Galicji. Fonetyka i fleksja"''. [[Kraków]], 1920: [[Polska Akademia Umiejętności]]. * (in Polish) Adam Kleczkowski, ''"Dialekt Wilamowic w zachodniej Galicji. Składnia"'', [[Poznań]], 1921: [[Uniwersytet Poznański]]. == Lidhje të jashtme == * [https://www.youtube.com/watch?v=lfg3jHV1TzE Wymysiöeryś – jeszcze mowa nie zginęła] at [[YouTube]]. Agencja Fotograficzna Fotorzepa. [[Rzeczpospolita (newspaper)|Rzeczpospolita]] * [https://www.youtube.com/watch?v=g3-lVRDEEe4 The founding ceremony of the Accademia Wilamowicziana] at [[YouTube]]. * [http://www.omniglot.com/writing/wymysorys.htm Omniglot page]. {{Navbox|name=Gjuhët gjermanike|title=[[Gjuhët gjermanike]] moderne|state={{{colapse}}}|group1=[[Gjuhët veriore gjermanike|Gjermanike Veriore]]|list1={{Navbox|border=child |group1 = Perëndimore skandinave |list1=[[Gjuha Faroishte|Faroishte]]{{•}} [[Gjuha islandeze|Islandeze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjisht]]) ([[Nynorsk]]) |group2 = Lindore skandinave |list2=[[Gjuha daneze|Daneze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjeze]] ([[Bokmal]]){{•}} [[Gjuha suedeze|Suedeze]] }}|group2=[[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike perëndimore]]|list2={{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha angleze-frisiane|Anglo-Frisiane]] |list1 = [[Gjuha angleze|Angleze]]{{•}} [[Gjuha frisiane veriore|Frisiane veriore]]{{•}} [[Gjuha frisiane lindore|Frisiane lindore]]{{•}} [[Gjuha skoceze|Skoceze]]{{•}} [[Gjuha perëndimore frisiane|Frisiane Perëndimore]] |group2 = [[Gjuha Frankoniane e Ulët|Frankoniane e Ulët]] |list2 = [[Gjuha afrikane|Afrikane]]{{•}} [[Gjuha holandeze|Holandisht]]{{•}} [[Flemishte Perëndimore]]{{•}} [[Gjuha limburge|Limburge]] <small>([[Dialekti Maastrichtian|Maastrichtiane]])</small>{{•}} [[Zelandeze]] |group3 = [[Gjuha e ulët gjermane]]/<br/>[[Saksone e Ulët e Holandës]] |list3 = [[Achterhoeks]]{{•}} [[Drents]]{{•}} [[Gjuah Frisiane lindore e Saksonit të ulët]]{{•}} [[Gjuha Groningishte]]{{•}} [[Gjermane e ulët]]{{•}} [[Plautdietsch]]{{•}} [[Sallands]]{{•}} [[Stellingwerfs]]{{•}} [[Twents]]{{•}} [[Veluws]]{{•}} [[Gjuha Vestfaliane|Vestfale]] |group4 = [[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermane]] |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha qendrore gjermane|Qendrore gjermane]] |list1 = [[Gjuha këlnishte (gjermane)]]{{•}} [[Gjuha gjermane|Gjermane]]{{•}} [[Gjuha luksemburgeze|Lluksemburgeze]]{{•}} [[Gjuha palatine gjermane|Palatine Gjermane]]{{•}} [[Gjuha Gjermane e Pennsylvanisë|Gjermane e Pennsylvanisë]]{{•}} [[Riograndenser Hunsrückisch (gjuhë gjermane)|Hunsrike]]{{•}} [[Gjuha silesiane (dialekt gjerman)|Silesiane]]{{•}} [[Saksoni i Epërm (gjuhë gjermane)|Saksoni i epërm]]{{•}} [[Gjuha Vilamovishte|Vilamovishte]] |group2 = [[Gjuhët e larta Gjermane|E lartë gjermane]] |list2 = [[Gjuha alsasiane|Alsasiane]]{{•}} [[Gjuha bavareze|Bavareze]]{{•}} [[Alemán coloniero]]{{•}} [[Gjuha frankoniane kryesore|Kryesore Frankoniane]]{{•}} [[Gjuha cimbriane]]{{•}} [[Gjuha hutterite]]{{•}} [[Mócheno]]{{•}} [[Gjuha suabiane]]{{•}} [[Gjuha gjermane zvicerane]]{{•}} [[Gjuha walseriane|Walseriane]] |group3 = [[Jidish]] |list3 = [[Jidish]]te }} }}}} [[Kategoria:Gjuhët e larta Gjermane]] [[Kategoria:Dialekte të gjuhës gjermane]] [[Kategoria:Gjuhët e Polonisë]] [[Kategoria:Gjuhë]] ch79actl0rxt73z9t5z96axflaurewx 0 233583 3010746 2914043 2026-07-18T15:43:32Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010746 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name =Saksonishtja e vjetër | name origjinal =Sahsisk, Sahsisc | name tjetër =Saksonishtja e ulët e vjetër | pronunciation = | states = |krahina =[[Anglia]], [[Gjermania]] Veri-Perëndimore, [[Holanda]] Verilindore, [[Danimarka]] Jugore (Schleswig-i i Veriut). | region = | era =Kryesisht u zhvillua në Gjermanishten e mesme të ulët në fund të shekullit të 12-të <!--Folësit--> | speakers = |renditja =[[Gjuhë të vdekura|E vdekur]] <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 =[[Gjuhët indo-evropiane|Indo-Evropiane]] |fam2 =[[Gjuhët gjermanike|Gjermanike]] |fam3 =[[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike Perendimore]] |fam4 =[[Gjuhët ingvaonike|Ingovaonike]] |fam5 ='''Saksonishtja e vjetër''' |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt =[[Shkrimi latin|Latin]] <!--Statusi zyrtar--> | nation = | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = |iso2 = |iso3 = [http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=osx osx] |iso5 = |glotto = [http://glottolog.org/resource/languoid/id/olds1250 olds1250] <ref>Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "[http://glottolog.org/resource/languoid/id/olds1250 Saksonishtja e vjetër]". [[Glottolog|Glottolog 3.0.]] Jena, Gjermani: Instituti Max Planck për Shkencën e Historisë Njerëzore.</ref> |linguasphere = | image = | imagecaption = }} '''Saksonishtja e vjetër''', e njohur gjithashtu si Saksonishtja e ulët e vjetër, ishte një [[Gjuhët gjermanike|gjuhë gjermanike]] dhe forma më e hershme e regjistruar e [[Gjermanishtja e ulët|gjermanishtes së ulët]] (që flitet sot në Gjermaninë veriore, Hollandën verilindore, Danimarkën jugore, [[Amerika (kontinent)|Amerikë]] dhe pjesë të [[Evropa lindore|Evropës Lindore]]). Është një gjuhë [[Gjuhët perendimore gjermanike|gjermane perëndimore]], e lidhur ngushtë me [[Gjuhët Anglo-frisiane|gjuhët Anglo-Friziane]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9056981/Old-Saxon-language Old Saxon language at Encyclopædia Britannica] (Anglisht)</ref> Ajo është dokumentuar nga shekulli i 8-të deri në shekullin e 12-të, kur gradualisht ka evoluar në [[Gjermanishtja e mesme e ulët|gjermanishten të mesëme të ulët]]. Ishte folur në të gjithë Gjermaninë veriperëndimore, kryesisht në rajonet bregdetare dhe në Holandën Lindore nga [[Saksonët]], një fis gjermanik që banonte në rajonin e Saksonisë. Ai pjesërisht ndan ligjin spiranor hundës Ingvaeonic të Anglo-Frisianishtes ([[Frisianishtja e vjetër]], [[Anglishtja e vjetër]]) që e vendos atë larg nga [[Gjuhët e ulëta fransoneze|gjuhët e ulëta Franconeze]] dhe Irminonike, të tilla si [[Gjuha holandeze|holandishtja]], [[Gjuha luksemburgeze|luksemburgishtja]] dhe [[Gjuha gjermane|gjermanishtja]]. Gramatika e Saksonishtes së Vjetër ishte plotësisht e zbërthyer me pesë raste gramatikore (nominative, akuzuese, gjenitive, dative dhe instrumentale), tre numra gramatikore (njëjës, shumës dhe dyfishtë) dhe tre gjini gramatike (mashkullore, femërore dhe asnjëjse). Formularët e dyfishtë ndodhën vetëm në personat e parë dhe të dytë dhe iu referuan grupeve prej dy personave. Historikisht, saksonishtja e vjetër dhe holandishtja e vjetër konsideroheshin të jenë dialekte të dallueshme të një gjuhe tjetër unitare se sa dy gjuhë, kryesisht për shkak se ato ishin të lidhura me një kontinuitet dialektesh që përfshin shtetet moderne të Holandës dhe Gjermaninë. Megjithatë, ndërsa këto dy gjuhë ndanë të njëjtat origjina historike dhe disa stile të shkrimit shumë të ngjashëm, saksonishtja e vjetër tregon një morfologji pak të reduktuar krahasuar me holandishten e vjetër, e cili mbajti disa dallime gramatikore që braktisën saksonishten e vjetër. Ka edhe ndryshime të ndryshme në evolucionet e tyre fonologjike, Saksonishtja e vjetër është duke u konsideruar si një gjuhë Ingvaeonice, ndërsa holandishtja është një gjuhë Istvaeonice. ==Burimet== <references />{{Navbox|name=Gjuhët gjermanike|title=[[Gjuhët gjermanike]] moderne|state={{{colapse}}}|group1=[[Gjuhët veriore gjermanike|Gjermanike Veriore]]|list1={{Navbox|border=child |group1 = Perëndimore skandinave |list1=[[Gjuha Faroishte|Faroishte]]{{•}} [[Gjuha islandeze|Islandeze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjisht]]) ([[Nynorsk]]) |group2 = Lindore skandinave |list2=[[Gjuha daneze|Daneze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjeze]] ([[Bokmal]]){{•}} [[Gjuha suedeze|Suedeze]] }}|group2=[[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike perëndimore]]|list2={{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha angleze-frisiane|Anglo-Frisiane]] |list1 = [[Gjuha angleze|Angleze]]{{•}} [[Gjuha frisiane veriore|Frisiane veriore]]{{•}} [[Gjuha frisiane lindore|Frisiane lindore]]{{•}} [[Gjuha skoceze|Skoceze]]{{•}} [[Gjuha perëndimore frisiane|Frisiane Perëndimore]] |group2 = [[Gjuha Frankoniane e Ulët|Frankoniane e Ulët]] |list2 = [[Gjuha afrikane|Afrikane]]{{•}} [[Gjuha holandeze|Holandisht]]{{•}} [[Flemishte Perëndimore]]{{•}} [[Gjuha limburge|Limburge]] <small>([[Dialekti Maastrichtian|Maastrichtiane]])</small>{{•}} [[Zelandeze]] |group3 = [[Gjuha e ulët gjermane]]/<br/>[[Saksone e Ulët e Holandës]] |list3 = [[Achterhoeks]]{{•}} [[Drents]]{{•}} [[Gjuah Frisiane lindore e Saksonit të ulët]]{{•}} [[Gjuha Groningishte]]{{•}} [[Gjermane e ulët]]{{•}} [[Plautdietsch]]{{•}} [[Sallands]]{{•}} [[Stellingwerfs]]{{•}} [[Twents]]{{•}} [[Veluws]]{{•}} [[Gjuha Vestfaliane|Vestfale]] |group4 = [[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermane]] |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha qendrore gjermane|Qendrore gjermane]] |list1 = [[Gjuha këlnishte (gjermane)]]{{•}} [[Gjuha gjermane|Gjermane]]{{•}} [[Gjuha luksemburgeze|Lluksemburgeze]]{{•}} [[Gjuha palatine gjermane|Palatine Gjermane]]{{•}} [[Gjuha Gjermane e Pennsylvanisë|Gjermane e Pennsylvanisë]]{{•}} [[Riograndenser Hunsrückisch (gjuhë gjermane)|Hunsrike]]{{•}} [[Gjuha silesiane (dialekt gjerman)|Silesiane]]{{•}} [[Saksoni i Epërm (gjuhë gjermane)|Saksoni i epërm]]{{•}} [[Gjuha Vilamovishte|Vilamovishte]] |group2 = [[Gjuhët e larta Gjermane|E lartë gjermane]] |list2 = [[Gjuha alsasiane|Alsasiane]]{{•}} [[Gjuha bavareze|Bavareze]]{{•}} [[Alemán coloniero]]{{•}} [[Gjuha frankoniane kryesore|Kryesore Frankoniane]]{{•}} [[Gjuha cimbriane]]{{•}} [[Gjuha hutterite]]{{•}} [[Mócheno]]{{•}} [[Gjuha suabiane]]{{•}} [[Gjuha gjermane zvicerane]]{{•}} [[Gjuha walseriane|Walseriane]] |group3 = [[Jidish]] |list3 = [[Jidish]]te }} }}}} [[Kategoria:Saksonishtja e vjetër]] [[Kategoria:Gjuha gjermane e ulët]] [[Kategoria:Gjuhë gjermanike]] [[Kategoria:Dialekte të gjuhës gjermane]] [[Kategoria:Dialekte të gjuhës holandeze]] [[Kategoria:Gjuhët e Hollandës]] [[Kategoria:Gjuhë]] jw1rr18akq9ltmv19wfnmggifowljwm 0 233591 3010745 2913961 2026-07-18T15:43:31Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010745 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name =Saksonishtja e ulët | name origjinal =Niedersächsisch, Westniederdeutsch | name tjetër = | pronunciation = | states = |krahina =[[Gjermania]], [[Hollanda]], [[Danimarka]] jugore (Schleswig Veriore) | region = | era = <!--Folësit--> | speakers = |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 =[[Gjuhët indo-evropiane|Indo-Evropiane]] |fam2 =[[Gjuhët gjermanike|Gjermanike]] |fam3 =[[Gjuhët perendimore gjermanike|Perendimore gjermanike]] |fam4 =[[Gjermanishtja e ulët]] |fam5 ='''Saksonishtja e ulët''' |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = |iso2 =[https://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes_name.php?code_ID=321 nds] |iso3 =[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wep wep] Westphalian<br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nds nds] (i pjesshëm) <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=frs frs] Frisiane Lindore <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gos gos] Gronings <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=stl stl] Stellingwerfs <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=drt drt] Drents <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=twd twd] Twents <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=act act] Achterhoeks <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sdz sdz] Sallands <br>[http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=vel vel] Veluws |iso5 = |glotto = ''Asnje'' |linguasphere = | image = [[Skeda:Nedersaksiese taalgebied.png|frameless]] | imagecaption = Zona e gjuhës së ulët saksonishte }} '''Saksonishtja e ulët''' (Gjermanisht: ''Nedersassisch'', ''Westniederdeutsch; fjalë për fjalë:''[[Gjermanishtja e ulët|Gjermanisht e ulët]]:''Nedersassisch, Nedersaksies, Platduuts, Plat(t)'';[[Gjuha holandeze|Holandisht]] ''Nedersaksisch''; ) është një grupi [[Gjermanishtja e ulët|gjermanishtes së ulët]] ((gjithashtu Saksonisht e ulët, Gjermanisht: Niederdeutsch ose Plattdeutsch, Hollandisht: Nederduits)),dialektet e folura në pjesë të [[Holanda|Holandës]], [[Gjermania]] veriperëndimore dhe [[Danimarka]] jugore (në Schleswig të Veriut nga pakica gjermane). Është një nga dy grupet e dialekteve reciprokisht të kuptueshme, ndërsa tjerat dialekte gjermane të Lindjes së Ulët. == Shtrirja == Zona e gjuhës përfshin shtetet e Gjermanisë së Veriut të Saksonisë së Poshtme, North Rhine-Westphalia (pjesa Westphalian), Bremen, Hamburg, Schleswig-Holstein dhe Saxony-Anhalt (zonat veriperëndimore rreth Magdeburgut) si dhe verilindje të Holandës Holandez i ulët sakson, i folur në Groningen, Drenthe, Overijssel dhe Gelderland veriore) dhe dialektin Schleswigsch të folur nga gjermanët e Schleswig Veriut në pjesën më jugore të Danimarkës. Në jug, linja Benrath dhe isoglosses line Uerdingen formojnë kufirin me zonën, ku fliten variantet e Gjermanisë së Lartë Perëndimore të Gjermanisë Qendrore. == Burimet == {{Navbox|name=Gjuhët gjermanike|title=[[Gjuhët gjermanike]] moderne|state={{{colapse}}}|group1=[[Gjuhët veriore gjermanike|Gjermanike Veriore]]|list1={{Navbox|border=child |group1 = Perëndimore skandinave |list1=[[Gjuha Faroishte|Faroishte]]{{•}} [[Gjuha islandeze|Islandeze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjisht]]) ([[Nynorsk]]) |group2 = Lindore skandinave |list2=[[Gjuha daneze|Daneze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjeze]] ([[Bokmal]]){{•}} [[Gjuha suedeze|Suedeze]] }}|group2=[[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike perëndimore]]|list2={{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha angleze-frisiane|Anglo-Frisiane]] |list1 = [[Gjuha angleze|Angleze]]{{•}} [[Gjuha frisiane veriore|Frisiane veriore]]{{•}} [[Gjuha frisiane lindore|Frisiane lindore]]{{•}} [[Gjuha skoceze|Skoceze]]{{•}} [[Gjuha perëndimore frisiane|Frisiane Perëndimore]] |group2 = [[Gjuha Frankoniane e Ulët|Frankoniane e Ulët]] |list2 = [[Gjuha afrikane|Afrikane]]{{•}} [[Gjuha holandeze|Holandisht]]{{•}} [[Flemishte Perëndimore]]{{•}} [[Gjuha limburge|Limburge]] <small>([[Dialekti Maastrichtian|Maastrichtiane]])</small>{{•}} [[Zelandeze]] |group3 = [[Gjuha e ulët gjermane]]/<br/>[[Saksone e Ulët e Holandës]] |list3 = [[Achterhoeks]]{{•}} [[Drents]]{{•}} [[Gjuah Frisiane lindore e Saksonit të ulët]]{{•}} [[Gjuha Groningishte]]{{•}} [[Gjermane e ulët]]{{•}} [[Plautdietsch]]{{•}} [[Sallands]]{{•}} [[Stellingwerfs]]{{•}} [[Twents]]{{•}} [[Veluws]]{{•}} [[Gjuha Vestfaliane|Vestfale]] |group4 = [[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermane]] |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha qendrore gjermane|Qendrore gjermane]] |list1 = [[Gjuha këlnishte (gjermane)]]{{•}} [[Gjuha gjermane|Gjermane]]{{•}} [[Gjuha luksemburgeze|Lluksemburgeze]]{{•}} [[Gjuha palatine gjermane|Palatine Gjermane]]{{•}} [[Gjuha Gjermane e Pennsylvanisë|Gjermane e Pennsylvanisë]]{{•}} [[Riograndenser Hunsrückisch (gjuhë gjermane)|Hunsrike]]{{•}} [[Gjuha silesiane (dialekt gjerman)|Silesiane]]{{•}} [[Saksoni i Epërm (gjuhë gjermane)|Saksoni i epërm]]{{•}} [[Gjuha Vilamovishte|Vilamovishte]] |group2 = [[Gjuhët e larta Gjermane|E lartë gjermane]] |list2 = [[Gjuha alsasiane|Alsasiane]]{{•}} [[Gjuha bavareze|Bavareze]]{{•}} [[Alemán coloniero]]{{•}} [[Gjuha frankoniane kryesore|Kryesore Frankoniane]]{{•}} [[Gjuha cimbriane]]{{•}} [[Gjuha hutterite]]{{•}} [[Mócheno]]{{•}} [[Gjuha suabiane]]{{•}} [[Gjuha gjermane zvicerane]]{{•}} [[Gjuha walseriane|Walseriane]] |group3 = [[Jidish]] |list3 = [[Jidish]]te }} }}}} [[Kategoria:Gjuha gjermane e ulët]] [[Kategoria:Dialekte të gjuhës gjermane]] [[Kategoria:Gjuhë pa kode ngjyrash familjare]] 6jl87tm57fsjk6od48d9f829wlq9mp1 0 237606 3010787 2931159 2026-07-18T15:56:26Z Gefälligst 186895 added [[Category:Historia e Shkodrës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010787 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Shkodrës|Sanxhakut të Shkodrës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> Kjo kaza më 1485 ndahej në nahijet e Shkodrës, të Drishtit, të Bregut të Këndejmë (Bregu veri-lindor i liqenit të Shkodrës), të Bregut të Përtejmë (Bregu jug-perëndimor i liqenit të Shkodrës), të [[Kraja|Krajnës]], të [[Merkoti|Merkodit]], të Maleve të [[Shestani|Shestanit]] dhe të Maleve Mjet (zona e Shëngjinit).<ref>{{Cite book|title=Defteri i regjistrimit të Sanxhakut të Shkodrës i vitit 1485|publisher=Akademia e Shkencave e RP të Shqipërisë - Instituti i Historisë|year=1974|editor-last=Pulaha|editor-first=Selami|editor-link=Selami Pulaha|location=Tiranë|pages=4|oclc=25633315}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Shkodrës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Shkodrës]] 5whvanfzip1060mgk1wbm6l1notric4 0 237665 3010776 2931163 2026-07-18T15:52:32Z Gefälligst 186895 added [[Category:Durrës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010776 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Durrësit|Sanxhakut të Durrësit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Durrësit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Durrës]] k5ffs9udpdxs2x46zf67oth2ppkiftl 3010778 3010776 2026-07-18T15:52:56Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Durrës]]; added [[Category:Historia e Durrësit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010778 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Durrësit|Sanxhakut të Durrësit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Durrësit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Durrësit]] 89rrcp0s9bv6zgcb70b5h7n63heqxmh 0 237668 3010785 2931166 2026-07-18T15:55:44Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Tiranë]]; added [[Category:Historia e Tiranës]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010785 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Durrësit|Sanxhakut të Durrësit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Shkodrës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Tiranës]] i8p2q4lt1zagzs3rqysx7pf1u20i4mr 0 237672 3010759 2931167 2026-07-18T15:45:14Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Manastirit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010759 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Manastirit|Sanxhakut të Manastirit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Manastirit]] [[Kategoria:Historia e Manastirit]] ddyscby442fuyjwo3rb5xyamoh0ryl6 0 237674 3010729 2931169 2026-07-18T15:36:24Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010729 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Manastirit|Sanxhakut të Manastirit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Manastirit]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] 36kwf9czn90nccnwm1ud9nft14xj9mi 0 237678 3010739 2931172 2026-07-18T15:40:17Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Shkup]]; added [[Category:Historia e Shkupit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010739 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Shkupit|Sanxhakut të Shkupit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Shkupit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Shkupit]] 2dqo2b6refqq7rnshjn3g2jy5xrdyjq 14 237679 3010738 1837234 2026-07-18T15:39:49Z Gefälligst 186895 added [[Category:Historia e Shkupit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010738 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kaza në Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Historia e Shkupit]] esmeb942ob6aa3ty2qg4d39hv1rsydx 0 237681 3010740 2931174 2026-07-18T15:40:40Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Kaçanik]]; added [[Category:Historia e Kaçanikut]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010740 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Shkupit|Sanxhakut të Shkupit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Shkupit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Kaçanikut]] 206ujq3q7298issnw5e1e66to13dy19 0 237698 3010722 2931188 2026-07-18T15:32:22Z Gefälligst 186895 added [[Category:Pazar i Ri]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010722 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Pazarit të Ri|Sanxhakut të Pazarit të Ri]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Pazarit të Ri]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Pazar i Ri]] er07fxnpo0lvciqymsa0mpbfl8mq9xt 0 238439 3010784 2931267 2026-07-18T15:54:50Z Gefälligst 186895 added [[Category:Korçë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010784 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Korçës|Sanxhakut të Korçës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Korçës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Korçë]] scwf5rq4ttij210lmqi7u7uj5qnnph1 0 238445 3010781 2931272 2026-07-18T15:53:50Z Gefälligst 186895 +[[Kategoria:Kosturi]]; ±[[Kategoria:Historia e Shqipërisë]]→[[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010781 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Korçës|Sanxhakut të Korçës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Korçës]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] [[Kategoria:Kosturi]] 95px3qtgvovwrlfdfu0ko956pewpb1k 0 238448 3010777 2931275 2026-07-18T15:52:44Z Gefälligst 186895 added [[Category:Historia e Elbasanit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010777 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Elbasanit|Sanxhakut të Elbasanit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49|language=sq}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Elbasanit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Historia e Elbasanit]] djlunnc2k2d0mnj99xlct3r0tg62zfn 14 238449 3010720 2562283 2026-07-18T15:30:32Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Elbasan]]; added [[Category:Historia e Elbasanit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010720 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kaza në Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Historia e Elbasanit]] 2agpgzkv8xfjz7ft2m4ffr6hgi70drs 0 238450 3010762 2931276 2026-07-18T15:46:03Z Gefälligst 186895 added [[Category:Gramsh]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010762 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Elbasanit|Sanxhakut të Elbasanit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Elbasanit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Gramsh]] kxkdh6fxpx554nzukgsa7lg4w1gysnv 0 238451 3010761 2931277 2026-07-18T15:45:39Z Gefälligst 186895 added [[Category:Peqin]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010761 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Elbasanit|Sanxhakut të Elbasanit]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Elbasanit]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Peqin]] gwygskf469zy3yx8knqn1hua1oubgnc 0 238453 3010768 2931279 2026-07-18T15:49:15Z Gefälligst 186895 added [[Category:Dibër]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010768 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Dibrës|Sanxhakut të Dibrës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Dibrës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Dibër]] sjeswe813ai9fms527izulefjm8m59t 0 238555 3010732 2931290 2026-07-18T15:36:55Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010732 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 14 238556 3010728 1840349 2026-07-18T15:36:04Z Gefälligst 186895 added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010728 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kaza në Perandorinë Osmane]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] c9lfm9dhyrkk26q1hq9orbf26c60hrv 0 238557 3010735 2931291 2026-07-18T15:37:32Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010735 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 0 238558 3010734 2931292 2026-07-18T15:37:10Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010734 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 0 238559 3010733 2931293 2026-07-18T15:37:03Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010733 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 0 238560 3010730 2931294 2026-07-18T15:36:41Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010730 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 0 238561 3010731 2931295 2026-07-18T15:36:47Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010731 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 0 238562 3010727 2931296 2026-07-18T15:35:52Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010727 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Selfixhes|Sanxhakut të Selfixhes]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Selfixhes]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] tl3yqiwhsaoxeavyrf76xhporfkpe9f 0 238569 3010771 2931300 2026-07-18T15:50:42Z Gefälligst 186895 added [[Category:Himarë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010771 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Delvinës|Sanxhakut të Delvinës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Delvinës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Himarë]] lk6ad3s4skgifpsvndgg0syd031ww5f 0 238570 3010772 2931301 2026-07-18T15:50:54Z Gefälligst 186895 added [[Category:Delvinë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010772 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Delvinës|Sanxhakut të Delvinës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Delvinës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Delvinë]] geiv8had2nscpiro20uxnn9jq5awhet 0 238607 3010766 2931310 2026-07-18T15:47:46Z Gefälligst 186895 added [[Category:Janinë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010766 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Janinës|Sanxhakut të Janinës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Janinës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Janinë]] 096w4dkwwfqsmoe0nehf60bbsb39aed 0 238609 3010765 2931311 2026-07-18T15:47:28Z Gefälligst 186895 added [[Category:Leskovik]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010765 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Janinës|Sanxhakut të Janinës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Janinës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Leskovik]] rbepvstfkkjo82nb2ug95fab4u0hkqk 0 238610 3010763 2931312 2026-07-18T15:46:58Z Gefälligst 186895 +[[Kategoria:Konicë]]; ±[[Kategoria:Historia e Shqipërisë]]→[[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010763 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Janinës|Sanxhakut të Janinës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Janinës]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] [[Kategoria:Konicë]] ikzhqpwcc7wm6xhpll6cyb0ito71mhv 0 238625 3010769 2931319 2026-07-18T15:50:03Z Gefälligst 186895 added [[Category:Vlorë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010769 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Vlorës|Sanxhakut të Vlorës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Vlorës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Vlorë]] qd5afiuhc6eej41f381gt8brkywifqu 0 238626 3010770 2931320 2026-07-18T15:50:07Z Gefälligst 186895 added [[Category:Myzeqeja]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010770 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Vlorës|Sanxhakut të Vlorës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Vlorës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Myzeqeja]] movazbxjlqb42wyzhthsc2x7hcep7ai 0 238627 3010767 2931321 2026-07-18T15:48:33Z Gefälligst 186895 added [[Category:Ballsh]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010767 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Vlorës|Sanxhakut të Vlorës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Vlorës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Ballsh]] 724kyo1jml838w8muzyf81q23kr4xic 0 238628 3010775 2931322 2026-07-18T15:51:39Z Gefälligst 186895 added [[Category:Skrapar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010775 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative brenda [[Sanxhaku i Vlorës|Sanxhakut të Vlorës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=50}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Vlorës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Skrapar]] nt8no13dqqnjpc2gx6ycrgwc47iusl2 0 241581 3010707 2953889 2026-07-18T15:23:30Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010707 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Minamoto no Yoritomo.jpg|thumb|[[Minamoto no Yoritomo]] ishte shogun i parë ([[1192]]-[[1199]])]] '''Shōgun''' ([[Gjuha japoneze|Japonisht]]: 将軍) ishte [[Diktatura ushtarake|diktator ushtarak]] i [[Japonia|Japonisë]] gjatë periudhës nga viti [[1185]] deri vitin [[1868]]. Në pjesën më të madhe të kësaj periudhe, shogët ishin [[De facto|de facto]] sundimtarët të vendit, edhe pse formalisht ata u emëruan nga [[Perandori i Japonisë|Perandori]] si formalitet ceremonial.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/541431/shogunate|title=Shogun|work=Encyclopædia Britannica|language=en}}</ref> Shogunët mbanin pothuajse pushtet absolut mbi territoret përmes mjeteve ushtarake. Megjithatë, një situatë e pazakontë ndodhi në [[Periudha Kamakura|periudhën Kamakura]] ([[1199]]-[[1333]]) pas vdekjes së shogunit të parë, ku titujt e trashëguar të klanit Hōjō monopolizuan shogunatën si pozita diktatoriale, i njohur kolektivisht si ''Rregulli Regjent'' (執権政治).<ref name="kokushi6">「執権 (一)」（『国史大辞典 6』 (吉川弘文館, 1985) {{ISBN|978-4-642-00506-7}}）</ref> Shogunët gjatë kësaj periudhe 134-vjeçare patën njëjtin fat si Perandori dhe u reduktuan në një figurë deri në një [[Grusht shteti|grusht shteti]] në vitin [[1333]], kur shoguni u rivendos në pushtet në emër të Perandorit.<ref name="kokushi6"/> ==Trashëgimia== Pas dorëzimit të Japonisë pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], gjenerali i ushtrisë amerikane [[Douglas MacArthur]] u bë sundues ''de facto'' i Japonisë gjatë viteve të pushtimit. Kaq i madh ishte ndikimi i tij në Japoni që ai është quajtur ''Gaixhin Shōgun'' (外人 将軍).<ref>{{cite book|last1=Valley|first1=David J.|title=Gaijin Shogun: Gen. Douglas MacArthur Stepfather of Postwar Japan|date=15 prill 2000|publisher=Sektor Company|language=en|url=https://www.amazon.com/Gaijin-Shogun-Douglas-MacArthur-Stepfather/dp/0967817528|location=Title|access-date=2 qershor 2017|isbn=978-0967817521}}</ref>. Sot, kreu i [[Qeveria e Japonisë|qeverisë japoneze]] është [[Kryeministri i Japonisë|Kryeministri]]; përdorimi i termit "shōgun" megjithatë ka vazhduar në gjuhën e përditshme. Një kryeministër në pension që ende ka fuqi dhe ndikim të konsiderueshëm prapa skenave quhet "shōgun i hijes" (闇 将軍 yami shōgun), një lloj mishërimi modern i sundimit të manastirit. Shembuj të "shoguneve hije" janë ish-kryeministri [[Kakuei Tanaka]] dhe politikani [[Ichiro Ozawa]].<ref>Ichiro Ozawa: the shadow shogun. In: ''The Economist'', 10 shtator 2009.</ref> ==Shih edhe== * [[Historia e Japonisë]] == Referime == <references/> [[Kategoria:Lindje 1185| ]] [[Kategoria:Gjeneralë]] [[Kategoria:Qeveria e Japonisë feudale]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Vdekje 1868]] [[Kategoria:Japonia feudale]] rd9a23ki9t5w6j73c0yj7vtnuc9swev 0 244509 3010726 2931457 2026-07-18T15:34:36Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010726 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Prevezës|Sanxhakut të Prevezës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]]. Qendra administrative e kazasë ishte [[Preveza]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Prevezës]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] 0151gaybp9cs3txn89q8dxuo1s8bnzv 0 244511 3010725 2931458 2026-07-18T15:34:20Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Historia e Shqipërisë]]; added [[Category:Historia e Greqisë moderne]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010725 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ([[Kazaja e Ajdonatit]]) ishte një njësi administrative ([[kaza]]) brenda [[Sanxhaku i Prevezës|Sanxhakut të Prevezës]] që funksionoi gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në 1912, me shpalljen e [[Pavarësia e Shqipërisë|Pavarësisë së Shqipërisë]]. Qendra administrative e kazasë ishte [[Ajdonati]].<ref name="Pollo1983">{{cite book|author=Stefanaq Pollo|title=Historia e Shqipërisë: Vitet 30 të shek. XIX-1912|volume=II|url=https://books.google.com/books?id=f4i4AAAAIAAJ|year=1983|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë|page=49}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Kaza në Sanxhakun e Prevezës]] [[Kategoria:Historia e Greqisë moderne]] hgpxworbh3hl30naethseobzcu68enr 0 249812 3010587 2141164 2026-07-18T14:45:28Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010587 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Olof Bergström 1841-1910 01.jpg|parapamje|213x213px|Olof Bergström]] '''Olof Bergstörm''' (3 shtator 1841 - 3 shkurt 1910) ishte predikues baptist suedezë. Më 5 nëntor 1879 themeloi modelin e parë të Suedisë; ''Shkëmbin'' në [[Göteborg]]. Në librin e lindjes dhe dopingut të famullisë [[Hassela]] 1775-1843, Bergström u regjistrua si i lindur dhe më vonë u pagëzua në famulli. Tregime për familjen kanë pohuar se ishin fermerë të pasur, të cilët shtesat e shtëpive janë në kontrast të thellë me të. Në famulli Bergström shkoi nën emrin "Skamp-Olle" dhe ai ishte një violinist i mirë. Në Lennsjö në famullinë Bjuråkers ka një gur i ngulitur në kujtesën e tij, i cili i tregon atij se ai ka lindur në atë vend. Megjithatë, ka pasur shumë sugjerime për lindjen e Olof Bergström. Pas emigrimit në Shtetet e Bashkuara, ai punoi për kompaninë hekurudhore [[Union Pacific Railroad|Union Pacific]], themeloi qytetin e [[Gothenburg|Gothenburgut]] në [[Nebraska]] më 1882, ku u vendos në një fermë. Bergström bëri disa udhëtime në Suedi për të rekrutuar ndërtues të rinj në Göteborg. Më vonë, ai e shtyu të dashurin e gruas dhe vdiq alkoolikisht në vitin 1910. [[Kategoria:Lindje 1841]] [[Kategoria:Vdekje 1910]] [[Kategoria:Suedezë në Shtetet e Bashkuara]] ebz51cgvlh8b7edmkohw5chs96v9mri 0 252017 3010590 2435224 2026-07-18T15:02:04Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010590 wikitext text/x-wiki {{Infobox kimikat | image = Sodium bicarbonate.jpg | image_caption = Soda e bukës | formula kimike = NaHCO₃ | masa molare = 84.0066 g/mol | pamja = Kristale të bardha | dendësiteti = 2.20 g/cm³<ref name="crc84.4-85">"Physical Constants of Inorganic Compounds". ''CRC Handbook'', p. 4-85.</ref> | pika e shkrirjes = Shpërbëhet në [[Karbonati i natriumit|karbonat natriumi]] (Na₂CO₃) në temperaturën 50 °C<ref>{{cite journal|language=en|doi=10.1007/s10973-006-8182-1|title=Thermal behaviour of diclofenac, diclofenac sodium and sodium bicarbonate compositions|journal=Journal of Thermal Analysis and Calorimetry|volume=90|issue=3|pages=903|year=2007|last1=Pasquali|first1=Irene|last2=Bettini|first2=R.|last3=Giordano|first3=F.}}</ref> | tretshmëria në ujë = 69 g/L (në 0 °C)<ref name=crc84.8-116>"Aqueous solubility of inorganic compounds at various temperatures". ''CRC Handbook'', p. 8-116.</ref><br>236 g/L (në 100 °C)<ref name=crc84.8-116>"Aqueous solubility of inorganic compounds at various temperatures". ''CRC Handbook'', p. 8-116.</ref> }} [[Skeda:Sodium bicarbonate CN brightened.png|parapamje|158x158px|Bikarbonati i Natriumit]] '''Bikarbonati i natriumit''' ({{IUPAC|hidrogjen karbonati i natriumit}} / <chem>NaHCO3</chem>) është [[Komponimet kimike|komponim kimik]]. Ndryshe njihet edhe si '''soda e bukës'''. Është një kripë e përbërë nga jonet e [[Natriumi|natriumit]] dhe jonet e bikarbonatit. Bikarbonati i natriumit është substancë e ngurtë me ngjyrë të bardhë, në formë kristalore, por mund të jetë edhe pluhur. ==Përfitimi== {{Main article|Metoda e Solvejit}} Bikarbonati i natriumit përfitohet me metodën e Solvejit ==Përdorimi== Bikarbonati i natriumit përdoret në gatim, por edhe te perimet. Gjithashtu pastat e dhëmbëve përmbajnë bikarbonat natriumi. ==Shih edhe== * [[Natriumi]] * [[Oksidi i natriumit]] * [[Peroksidi i natriumit]] * [[Hidroksidi i natriumit]] * [[Nitrati i natriumit]] * [[Karbonati i natriumit]] * [[Kloruri i natriumit]] {{kimi-cung}} == Referime == c1aqb4eznq4c16feekljdsbbslikvpq 0 256332 3010742 3007694 2026-07-18T15:42:03Z Stephan1000000 114987 1207 3010742 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Detektivi Konan | image = Detective Conan logo.svg | caption = | ja_kanji = 名探偵コナン | ja_romaji = Meitantei Konan | genre = {{ubl|[[Mystery fiction|Mister]]<ref name="VizOfficial"/>|[[Thriller (zhanër)|Thriller]]<ref name="VizOfficial">{{cite web|url=https://www.viz.com/case-closed|title=Official Website for Case Closed|publisher=[[Viz Media]]|language=en|access-date=27 tetor 2017|archive-date=2 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702040707/http://www.viz.com/case-closed|url-status=live}}</ref>}}<!-- Genres should be based on what reliable sources list them as and not on personal interpretations. Limit of the three most relevant genres in accordance with [[MOS:A&M]]. --> }} {{Infobox animanga/Print |type = manga |author = [[Gosho Aoyama]] |publisher = [[Shogakukan]] |demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' |imprint = Shōnen Sunday Comics |magazine = [[Weekly Shōnen Sunday]] |first = 5 janar 1994 |last = |volumes = 108 |volume_list = Lista e vëllimeve të Detektivi Konan }} {{Infobox animanga/Video |type = tv series |director = {{ubl|[[Kenji Kodama]] (1–118)|[[Yasuichiro Yamamoto]] (119–161, 163–218, 220–332, 667–677, 680–present)|Masato Satō (162, 219, 333–504)|Kōjin Ochi (505–666, 678–679)|Nobuharu Kamanaka (975–present)}} |producer = {{ubl|'''Yomiuri TV''':|Michihiko Suwa (1–332)|Shuichi Kitada (453–666)|Isato Yonekura (667–1008)|Takeshi Shioguchi (1009–present)|'''TMS''':|Kazuhiko Yagiuchi (1–33)|Masahito Yoshioka (1–332)|Hiroaki Kobayashi (333–529)|Tetsu Kojima (505–520)|Takeshi Yamakawa (602–695)|Kiyoaki Terashima (750–1032)|Masataka Todo (1033–present)}} |writer = Jun'ichi Ii'oka (story editor) |music = [[Katsuo Ōno]] |studio = [[TMS Entertainment]] |licensee = TMS Entertainment Co., Ltd. (të drejtat e shpërndarjes në mbarë botën) |network = [[Nippon Television Network System|NNS]] ([[Yomiuri Telecasting Corporation|ytv]]) |first = 8 janar 1996 |last = |episodes = 1,207<!-- This parameter should only be incremented when new episodes air or when a [[Wikipedia:Identifying reliable sources|reliable source]] can confirm a specific number of episodes. --> |episode_list = Lista e epizodave të Detektivi Konan (sezonet 31–tani) }} {{Infobox animanga/Other |title = Related media |content = * [[Lista e filmave të Detektivi Konan|Lista e filmave të ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|Lista e OVA-ve të ''Detektivi Konan'']] * [[Diskografia e Detektivi Konan|Diskografia e ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e episodeve të dramës live action të Detektivi Konan|Drama live action ''Detektivi Konan'']] * [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|Lista e video lojërave të ''Detektivi Konan'']] }} {{Infobox animanga/Other |title = Spin-off manga |content = * ''[[Detective Conan: The Culprit Hanzawa|The Culprit Hanzawa]]'' * ''[[Detective Conan: Zero's Tea Time|Zero's Tea Time]]'' * ''[[Detective Conan: Police Academy Arc|Police Academy Arc]]'' }} {{Infobox animanga/Footer}} {{Nihongo|'''''Detektivi Konan'''''|名探偵コナン|Meitantei Konan}} është një seri [[manga]] japoneze detektivësh e shkruar dhe ilustruar nga [[Gosho Aoyama]]. Kjo është botuar në [[Weekly Shōnen Sunday]] të [[Shogakukan]] më 19 janar 1994, dhe është përmbledhur në 95 vëllime ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' që nga 18 tetor 2018. Për shkak të arsyeve ligjore lidhur me emrin ''Detektivi Konan'', publikimet në anglisht nga Funimation dhe Viz u riemëruan në ''Case Closed'' ("Çështja e Mbyllur").<ref name="FAQ">{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040327142351/http://caseclosed.com/|archivedate=27 mars 2004|url=http://www.caseclosed.com/|accessdate=3 tetor 2010|publisher=[[Funimation]]|language=en|title=''Case Closed'' FAQ}}</ref> Historia bëhet fjalë për një dedektiv amator i cili u shndërrua në një fëmijë duke hetuar një organizatë misterioze, dhe zgjidh një numër të madh çështjes duke impersonuar babain e mikut të tij, së bashku dhe karakterë të tjerë. Manga u adaptua në formë [[anime]] nga [[Yomiuri Telecasting Corporation]] dhe [[TMS Entertainment]]. Animeja rezultoi në [[Lista e filmave të Detektivi Konan|filma të animuar]], [[Lista e OVA-ve të Detektivi Konan|video origjinale të animuara]], [[Lista e video lojërave të Detektivi Konan|video lojra]], [[Diskografia e Detektivi Konan|publikime audio disqesh]] dhe epizodave live action. [[Funimation]] liçensoi serinë anime për transmetime në Amerikën e Veriut në vitin 2003, nën emrin ''Case Closed'' me personazhe me emra [[Amerikanizimi|amerikanë]]. Animeja, u shfaq në [[Adult Swim]] por u ndërpre për shkak të shikueshmërisë të ulët. Në mars të vitit 2013, Funimation filloi të trasnmetonte episodet e tyre të liçensuara të serialit; [[Crunchyroll]] i transmetoi në vitin 2014. Funimation gjithashtu lokalizoi gjashtë filmat e parë, ndërsa [[Discotek Media]] lokalizoi kryqëzimin me [[Lupin|Lupin III]] dhe të [[Lupin III vs Detektivi Konan: Filmi|filmit në vazhdim]]. Ndërkohë, manga u lokalizua nga [[Viz Media]], të cilat përdoren titullin dhe emrat e personazheve të Funimation. [[Shogakukan Asia]] bëri versionin e tyre të lokalizuar në gjuhën angleze të mangës duke përdorur titullin orighinal dhe emrat japonez. Vëllimet ''[[Tankōbon|tankōbon]]'' të mangës kanë shitur mbi 200 milionë kopje në mbarë botën, duke e bërë atë [[Lista e mangave më të shitura|të katërtën seri manga më të shitur]]. Në vitin 2001, manga fitoi çmimin e 46-të të [[Shogakukan Manga Award]] në kategorinë shōnen. Përshtatja në anime ka qenë e pritur mirë nga publiku dhe u rendit në top njëzet të sondazheve të ''[[Animage]]'' gjatë viteve 1996 dhe 2001. Në renditjet e televizionit anime japonez, episodet e ''Detektivit Conan'' renditeshin në top gjashtë çdo javë. Të dyja manga dhe anime kanë pasur përgjigje pozitive nga kritikët për komplotet dhe çështjet. == Komploti == [[Shinichi Kudo]] është një dedekiv në gjimnaz që ndonjëherë punon me policinë për të zgjidhur çështje. Gjatë një hetimi, ai sulmohet nga pjesëtarët e një sindikate krimi njohur si [[Organizata e Zezë]]. Ata e detyrojnë atë që të gëlltisë një helm eksperimental, por në vend që ta vrasi, helmi e shndërron atë në një fëmijë.<ref name="Ch 1 P44">{{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|page=44|chapter=File 2}}</ref> Duke adoptuar emrin Konan Edogawa dhe mbajtur identitetin e tij të vërtetë, Kudo fillon të jetojë me shoqen e tij të fëmijërise [[Ran Mouri]] dhe babain e saj [[Kogoro Mouri]], i cili është një dedektiv privat. Në të gjithë serinë, ai qëndron me Kogoron gjatë çështjeve të tij, por kur ai është në gjendje për të zgjidhur një, ai përdor një gjilperë me ilaç gjumi për të vënë Kogoron në gjumë, dhe impersonon zërin e tij duke ndryshuar zërin.<ref name="Ch 1 P56">{{Cite book|title=Case Closed|last=Aoyama|first=Gosho|date=7 shtator 2004|publisher=[[Viz Media]]|language=en|isbn=1-59116-327-7|volume=1|pages=56–57|chapter=File 2}}</ref> Ai gjithasht fillon të shkojë në shkollë fillore, ku ai bën miq me një grup të shokëve të klasës të cilët formojnë klubin e tyre të dedektivëve të rinj (Djemtë dedetktiv). Ndërkohë që Kudo vazhdon të bëjë më shumë kërkime për organizatën e zezë, ai, në mënyrë të vazhdueshme, bashkëvepron me një shumëllojshmëri personazhesh, duke përfshirë edhe mikun e tij, [[Hiroshi Agasa|profesor Agasa]], shoqen e Ran [[Sonoko Suzuki|Sonoko]], një dedektiv adoleshent [[Heiji Hattori]], policë të ndryshëm nga zona të ndryshme, dhe [[Kaito Kuroba|Kaito Kid]]. Kudo më vonë ndeshet me [[Ai Haibara]], një studente e re, e cila i tregon që ishte ajo që e krijoi helmin që e zvogëloi atë. Edhe ajo gjithashtu e kishte pirë helmin, por ajo nuk është më pjesë Organizatës të Zezë.<ref name="Ch 178">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=17 janar 1998|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=4-09-125048-3|volume=18|language=ja|chapter=File 8. コードネーム・シェリー|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 8. Code Name Sherry}}</ref> Ajo bëhet pjesë e dedektivëve të rinj. Gjatë takimit me Organizatën e Zezë, Konan ndihmon FBI-në të fusë në organizatën e zezë agjenten e CIA-s, [[Hidemi Hondo|Kir]], si një spiune.<ref name="Ch 604">{{cite book|last=Aoyama|first=Gosho|date=18 korrik 2007|publisher=[[Shogakukan]]|isbn=978-4-09-121155-2|volume=58|language=ja|chapter=File 7. 姉弟|title=名探偵 コナン|trans-title=''Detective Conan''|trans-chapter=File 7. Older Sister and Younger Brother}}</ref> == Publikimi == ''Detektivi Konan'' është krijuar në vitin 1994, gjatë rritjes së zhanerit mister nëpër [[manga]] si rrjedhojë e botimit të serisë ''[[The Kindaichi Case Files]]''; kapitulli i parë u shfaq në [[Weekly Shōnen Sunday| të dielën javore Shonen]] të [[Shogakukan]] më 19 janar.<ref name="Casebook">{{cite book|title=The Case Closed Casebook: An Essential Guide|url=https://archive.org/details/caseclosedcasebo0000furu|last1=Furukawa|first1=Takuya|last2=Gene|first2=Tim|date=25 mars 2008|publisher=DH Publishing|language=en|isbn=1-932897-30-5}}</ref><ref name="DC premier">{{cite journal|title=1st issue of Case Closed|publisher=[[Shogakukan]]|volume=1994|magazine=[[Weekly Shōnen Sunday]]|language=en|number=5}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conan/|title=''Detective Conan'' Official manga website|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja|archive-url=https://www.webcitation.org/5z8FP2jMX?url=http://websunday.net/conan/#|archive-date=2 qershor 2011|df=mdy-all}}</ref> Aoyama citon historitë e [[Arsène Lupin]], [[Sherlock Holmes]] dhe filmat samurai nga [[Akira Kurosawa]] si ndikim në punën e tij.<ref>{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5hUjrZvgS?url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|archivedate=13 qershor 2009|url=http://www.viz.com/products/products.php?&series_id=49&section=profiles|title=''Case Closed''- Profiles|publisher=[[Viz Media]]|accessdate=12 qershor 2009|language=en}}</ref> Kur shkruan skriptin e çdo kapitulli, ai siguron që dialogu të jetë i thjeshtë dhe e shpenzon mesatarisht katër orë për çdo çështje të re dhe dymbëdhjetë për ato më të komplikuara.<ref name="Interview">{{cite web|url=http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|title=｢名探偵コナン、最終回の構想できている｣|date=2 tetor 2010|publisher=[[Sankei Shimbun]]|language=ja|trans-title=''Detective Conan''{{'}}s ending made|access-date=28 dhjetor 2018|archive-date=12 shkurt 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212092405/http://sankei.jp.msn.com/entertainments/game/071002/gam0710021516000-n1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-10-02/case-closed-interview-post|title=Sankei Shimbun interview translated|date=2 tetor 2010|work=[[Anime News Network]]|accessdate=3 dhjetor 2010|language=en}}</ref> Çdo çështje përfshin disa kapituj (përveç disa çështjeve më të thjeshta që kanë vetëm një), dhe në fund zgjidhet nëpërmjet karakterëve që shpjegojnë detajet e zgjidhjeve të tyre në terma të thjeshtë;<ref name="MangaDesign">{{cite book|title=Manga Design|last1=Amano|first1=Masanao|last2=Wiedemann|first2=Julius|date=shtator 2004|publisher=[[Taschen]]|language=en|isbn=978-3-8228-2591-4|volume=1}}</ref> një bazë të dhënash e përbërë prej të gjitha çështjeve nga manga u publikua në vitin 2007.<ref>{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410044010/http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|archivedate=10 prill 2009|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-05-29/database-opens-for-every-detective-conan%27s-case-closed|title=Database Opens for Every ''Detective Conan''{{'}}s Case Closed|date=29 maj 2007|work=[[Anime News Network]]|accessdate=5 maj 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://websunday.net/conandb/top.html|title=''Detective Conan'' database|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=28 nëntor 2010}}</ref> ''Detektivi Konan'' u bë [[Lista e serive manga sipas numrit të vëllimit|seria e 24-të më e gjatë]] duke pasur mbi 1000 kapituj të publikuar në Japoni. Kapitujt individual janë grupuar në vëllime [[Tankōbon|tankōbon]] nga Shogakukan; vëllimi i parë u publikua më 18 qershor, 1994.<ref name="Vol 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfa?url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|archivedate=3 janar 2011|url=http://skygarden.shogakukan.co.jp/skygarden/owa/solc_tid?tid=1572|title=''Detective Conan'' Vol. 1|publisher=[[Shogakukan]]|accessdate=11 qershor 2009|language=ja}}</ref> Ndihmësit e Gosho Aoyama kanë shkruar edhe një seri [[Antologjia|antologji]] të Detektivi Konan të cilat janë lëshuar jo të organizuara.<ref name="Short 1">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqfp?url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|archivedate=3 janar 2011|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_4091425313|title=''Detective Conan'' Special Edition 1|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=4 qershor 2010}}</ref><ref name="Short 38">{{cite web|url=http://www.shogakukan.co.jp/comics/detail/_isbn_9784091414601|title=''Detective Conan'' Special Edition 38|publisher=[[Shogakukan]]|language=ja|accessdate=20 gusht 2010}}</ref> [[Viz Media]] shpalli blerjen e serisë për Amerikën e Veriut në 1 qershor, 2004.<ref name="Viz announce">{{Cito web|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2004-06-02/viz-announces-new-manga-for-q3|title=Viz announces new manga for Q3|date=2 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Duke vijuar lokalizimin e Funimation, Viz publikoi serinë ''Detektivi Konan'' dhe mori emrat e karakterëve të tyre për të mbajtur konsistencën mes dy mediumeve.<ref name="Viz rename">{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2004-06-28/case-closed-manga-names-to-change|title=Case Closed Manga Names to Change|date=28 qershor 2004|accessdate=28 nëntor 2010|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> Viz Media publikoi vëllimin e parë në shtator të vitit 2004 dhe filloi publikimin e botimeve digjitale në vitin 2013.<ref name="Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/print/case-closed-volume-1/2210|title=''Case Closed'' Vol. 1|date=2 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref><ref name="Digital Viz 1">{{Cite web|url=http://www.viz.com/manga/digital/case-closed-volume-1/1660|title=Digital ''Case Closed'' Vol. 1|date=28 qershor 2004|accessdate=1 nëntor 2013|website=[[Anime News Network]]|publisher=[[Viz Media]]|language=en}}</ref> [[Victor Gollancz Ltd|Gollancz]] liçensoi dhe shpërndau 15 vëllime të Viz Media në Mbretërinë e Bashkuar përpara ndërprerjes së publikimit të manga. (Viz Media i ka ripublikuar).<ref>[https://www.amazon.co.uk/Case-Closed-15-v-MANGA/dp/0575080809/ Case Closed Volume 15 (MANGA)]</ref> Në vitin 2014 [[Shogakukan Asia]] filloi vetë lokalizimin në anglisht të serisë për Singapor dhe për të tjera shtete të Azisë Juglindore si ''Detektivi Konan''.<ref name="Singapore manga">{{Cite web|url=http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=3 qershor 2015|publisher=[[Shogakukan Asia]]|language=en|archive-date=15 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150615005733/http://shogakukan.asia/category/books/manga-comics/page/4/|url-status=dead}}</ref> Manga gjithashtu u lokalizua në rajone të tjera si Kinë, Francë, Gjermani dhe Indonezi.<ref>{{Cite web|url=http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|title=Shogakukan Asia Manga releases|accessdate=10 dhjetor 2010|publisher=Changchun Publishing House|language=zh|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723040120/http://www.cccbs.net/show.aspx?id=6c2e339f-1a74-4caf-8834-317fd25f1336|archivedate=23 korrik 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|title=''Detective Conan''|accessdate=28 nëntor 2010|publisher=[[Egmont Manga & Anime]]|language=de|trans-title=''Detective Conan'' Vol 1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110322050016/http://www.manganet.de/index.php/cat/c339_detektiv_conan.html?view=reihenintro|archivedate=22 mars 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|title=''Detektif Conan'' 57|accessdate=9 dhjetor 2010|publisher=[[Elex Media Komputindo]]|language=id|archiveurl=https://www.webcitation.org/5vS3xHqh0?url=http://www.elexmedia.co.id/buku/detail/9789792776010|archivedate=3 janar 2011}}</ref> (Lokalizimit në Skandinavi u ndërprenë një nga një, me Finlandën duke e qenë e fundit në vitin 2013, kur botuesi mbylli gjithë sektorin e mangave).<ref>[https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805062428/https://oiva.vaarakirjastot.fi/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=465449|date=5 gusht 2017}} Vaara-kirjastot(hyrja në katalogun e bibliotekës për vëllimin e fundit finlandez)</ref><ref>[https://biblioteket.stockholm.se/titel/648148] "Fatkeqësisht, shitjet për Detektivi Konan në Suedi kanë qenë të ulta vitet e fundit, duke e bërë Conan Vol 63 vëllimin e fundit që do të botohet në suedisht."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060807062801/http://www.hvidovrebib.dk/Default.aspx?ID=399] Wayback machine capture from Hovedbiblioteket, archived 2006</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110105224428/http://www.univers.no/tegneserier/manga/mesterdetektiv-conan] Wayback machine capture from Egmont Univers, archived 2011</ref> Një seri manga spin-off ilustruar nga Takahiro Arai, me mbikëqyrjen e Aoyama, e quajtur [[Detective Conan: Zero's Tea Time|''Detective Conan: Zero's Tea Time'']] (名探偵コナン ゼロの日常 ''Meitantei Konan Zero No Nichijō''), ka filluar në çështjen e #24 të Weekly Shōnen Sunday më 9 maj 2018. Historia bëhet fjalë rreth agjentit Toru Amuro.<ref>{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-10/detective-conan-gets-spinoff-manga-centering-on-toru-amuro/.130125|last=Baker|first=Bayleigh|title=Detective Conan Gets Spinoff Manga Centering on Tōru Amuro|date=10 prill 2018|accessdate=18 nëntor 2018|website=[[Anime News Network]]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Manga]] [[Kategoria:Anime]] 8akygifaqqugo6n4i9phmne8wmwnubd 0 257271 3010805 2272361 2026-07-18T20:34:19Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010805 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Fred Trump | image = | title = | birth_name = Fred Trump | birth_date = [[1905]] | birth_place = [[New York City]], [[New York]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] | death_date = | death_place = | website = }} [[Skeda:Fred Trump in 1986 - (cropped).jpg|parapamje|342x342px|Fred Trump, i ati i Donald Trump]] '''Frederick Christ''' "'''Fred'''" '''Trump, Jr.''' lindi më [[1905]]. Ishte një [[investor]] [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|amerikan]]. {{cung}} [[Kategoria:Lindje 1905]] jlmob3lgd5eoapdyguyunh7l1grt39c 1 266266 3010835 3005111 2026-07-19T04:17:42Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Anila Wilms/Arkivi 1]] 3010835 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Anila Wilms/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} s9fx3n3p7ttb829ttzbsqlx41mma0fr 1 267886 3010853 2171060 2026-07-19T07:13:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010853 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Love Is Gone]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993803 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110710135705/http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259376.xml?year=2007 te http://www.disqueenfrance.com/fr/page-259376.xml?year=2007 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120307200625/http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=2007&type=6 te http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=2007&type=6 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 03:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Love Is Gone]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171059 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141205014930/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20070001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe për lidhjen http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=43&dfom=20070001&newi=0&height=420&platform=Win32&browser=MSIE&navi=no&subframe=Mainframe. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 01:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Love Is Gone]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010852 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081216161149/http://www.ifpi.at/?section=goldplatin për lidhjen http://www.ifpi.at/?section=goldplatin. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 09:13 (CEST) 5vmf0ypeeylxx9lpfvvehu2ehp8lk0x 0 278020 3010668 2974634 2026-07-18T15:23:12Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010668 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pharaoh.svg|parapamje|Një përshkrim tipik i një faraoni. Pas [[Djoser|Djoserit]] të Dinastisë së Tretë, faraonët përshkruheshin zakonisht të veshur me kapelë [[nemes]], një mjekër të rreme dhe një [[Shendyt|shendyt]] të zbukuruar (pantallona).]] '''Faraoni''' ose '''Firavuni''' ([[Gjuha kopte|Koptisht]]: ⲡⲣ̅ⲣⲟ ''Pǝrro'') është titulli i zakonshëm i monarkëve të [[Egjipti i lashtë|Egjiptit të lashtë]] nga [[Dinastia e Parë e Egjiptit|Dinastia e Parë]] (rreth vitit 3150 para erës sonë) deri në aneksimin e Egjiptit nga [[Perandoria Romake]] në vitin 30 para erës sonë,<ref>Clayton, Peter A. Chronicle of the Pharaohs the Reign-by-reign Record of the Rulers and Dynasties of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson, 2012. Print.</ref> megjithëse termi aktual "Faraoni" nuk u përdor në të njëjtën kohë për një sundimtar deri në [[Merneptah]], rreth vitit 1200 pes. Në dinastinë e hershme, mbretërit e lashtë egjiptianë kishin më së shumti [[Titulli mbretëror i Egjiptit të lashtë|tre tituj]], emrin Horus, [[Emri Nesu Bity|Sedge dhe Bee]] (nswt-bjtj) dhe emrin Dy Zonja (nbtj). Në shoqërinë egjiptiane, [[Feja në Egjipt|feja]] ishte thelbësore në jetën e përditshme. Një nga rolet e faraonit ishte si një ndërmjetës midis perëndive dhe njerëzve. Faraoni në këtë mënyrë ishte zëvendës për perënditë; roli i tij ishte edhe si administrator civil dhe fetar. Ai zotëronte tërë vendin në Egjipt, miratoi ligje, mblodhi taksat dhe mbrojti Egjiptin nga pushtuesit si kryekomandant i ushtrisë.<ref>{{cite web|url=http://www.ancientegypt.co.uk/pharaoh/home.html|title=Pharaoh|author=<!--Not stated-->|date=1999|website=AncientEgypt.co.uk|publisher=The British Museum|access-date=20 dhjetor 2017}}</ref> Fetarikisht, faraoni funksionoi mbi ceremonitë fetare dhe zgjodhi vendet e tempujve të rinj. Ai ishte përgjegjës për ruajtjen e [[Maat]] (mꜣꜥt), ose rendin kozmik, ekuilibrin dhe drejtësinë, dhe një pjesë e kësaj përfshinte shkuarjen në luftë kur ishte e nevojshme për të mbrojtur vendin ose sulmuar të tjerët, kur besohej se kjo do të kontribuonte për Maat, të tilla si marrja e burimeve.<ref>{{cite web|url=https://www.ancient.eu/pharaoh/|title=Pharaoh - Ancient History Encyclopedia|last=Mark|first=Joshua|date=2 shtator 2009|website=ancient.eu|publisher=Ancient History Encyclopedia Limited|access-date=20 dhjetor 2017}}</ref> Gjatë ditëve të para para bashkimit të [[Egjipti i Epërm dhe i Poshtëm|Egjiptit të Epërm dhe të Poshtëm]], [[Deshret]] ose "Kurora e Kuqe", ishte një përfaqësim i mbretërisë së Egjiptit të Poshtëm, ndërsa [[Hedjet]] ose "Kurora e Bardhë", vishej nga mbretërit e mbretërisë së Egjiptit të Epërm. Pas bashkimit të të dy mbretërive në një Egjipt të bashkuar, [[Pschent]], kombinimi i kurorave të kuqe dhe të bardha ishte kurora zyrtare e mbretërve. Me kalimin e kohës u futën kreva të reja gjatë dinastive të ndryshme si [[Khat (veshje)|Khat]], [[Nemes]], [[Atef]], [[Kurora Hemhem|kurora Hemhem]] dhe [[Khepresh]]. Ndonjëherë, përshkruhej se një kombinim i këtyre kapelave ose kurorave do të visheshin së bashku. ==Lista e faraonëve== {{Main article|Faraonet e egjiptit}} ==Shenjë mbretërore== ===Skeptrat dhe shtigjet=== [[Skeda:HekaNemesNechacha PioMs.svg|parapamje|Shenjat e Faraonit (stafi, rrahësi dhe kësula uraeus)]] Skeptrat dhe shtigjet ishin një shenjë e përgjithshme e autoritetit në Egjiptin e lashtë.<ref name="TW158">Wilkinson, Toby A.H. ''Early Dynastic Egypt''. Routledge, 2001, p. 158.</ref> Një nga skeptrat më të hershëm mbretëror u zbulua në varrin e [[Khasekhemwy]] në [[Abidos, Egjipt|Abidos]].<ref name="TW158"/> Mbretërit ishin të njohur gjithashtu që mbartin një staf, dhe Faraoni [[Anedjib]] tregohet në enët prej guri që mbajnë një të ashtuquajtur staf-''mks''.ref name="TW159">Wilkinson, Toby A.H. ''Early Dynastic Egypt''. Routledge, 2001, p. 159.</ref> Skeptri me historinë më të gjatë duket të jetë skeptri-''heqa'', i përshkruar ndonjëherë si shkopi i bariut.<ref name="TW160">Wilkinson, Toby A.H. ''Early Dynastic Egypt''. Routledge, 2001, p. 160.</ref> Shembujt më të hershëm të kësaj pjese të shenjës mbretërore datojnë në [[Egjipti parahistorik|Egjiptin parahistorike]]. Një skeptër u gjet në një varr në Abidos që daton nga [[Naqada III]]. Një skeptër tjetër i lidhur me mbretin është [[Skeptri-was|skeptri-''was'']].<ref name="TW160"/> Ky është një staf i gjatë i montuar me kokë kafshësh. Pamjet më të hershme të njohura të skeptrit daton deri në [[Dinastia e Parë e Egjiptit|Dinastinë e Parë]]. Skeptri-was tregohet në duart e mbretërve dhe të hyjnive. [[Rrahësi]] më vonë ishte e lidhur ngushtë me skeptrin-''heqa'', por në përfaqësimet e hershme mbreti gjithashtu përshkruhej vetëm me rrahës, siç tregohet në një dorezë të thikave para-dinastike të vonëshme e cila tani është në muzeun Metropolitane, dhe në [[Narmer Macehead]].<ref name="TW161">Wilkinson, Toby A.H. ''Early Dynastic Egypt''. Routledge, 2001, p. 161.</ref> ===Uraeus=== Dëshmia më e hershme e njohur për [[Uraeus]] - një kobër që rriten është nga mbretërimi i [[Den|Denit]] nga Dinastia e Parë. Kobra gjoja mbronte faraonin duke nxjerrur flakë kundër armiqve të saj.<ref name="TW162">Wilkinson, Toby A.H. ''Early Dynastic Egypt''. Routledge, 2001, p. 162.</ref> ==Kurorat dhe kapelat== {{Main article|Kurorat e Egjiptit}} ===Deshret=== Kurora e kuqe e Egjiptit të Poshtëm, kurora e [[Deshret|Deshretit]], daton në kohërat para-dinastike dhe simbolizoi sundimtarin kryesor. Një kurorë e kuqe është gjetur në një sharrë qeramike nga [[Naqada]], dhe më vonë, [[Narmer]] është treguar duke veshur kurorën e kuqe si në [[Narmer Macehead]] ashtu edhe në [[Narmer Palette]]. ===Hedjet=== Kurora e bardhë e Egjiptit të Epërm, [[Hedjet]], ishte veshur në periudhën paradinastike nga [[Scorpion II]], dhe më vonë nga Narmer. ===Pschent=== Ky është kombinimi i kurorave Deshret dhe Hedjet në një kurorë të dyfishtë, të quajtur kurora [[Pschent]]. Ajo është dokumentuar së pari në mes të dinastisë së parë. Pamja më e hershme mund të datojë nga mbretërimi i [[Djet|Djetit]], dhe përndryshe vërtetohet me siguri gjatë mbretërimit të Denit.<ref name="TW">Wilkinson, Toby A.H. ''Early Dynastic Egypt''. Routledge, 2001 {{ISBN|978-0-415-26011-4}}</ref> ===Khat=== [[Khat (veshje)|Khat]] është një kësulë e cila lidhet në mënyrë të ngjashme me [[Bisht kali (model flokësh)|bisht kali]]. Pamjet më të hershme të kësulës khat vijnë nga mbretërimi i Denit, por nuk gjenden përsëri deri në mbretërimin e [[Djoser|Djoserit]]. ===Nemes=== [[Nemes]] daton nga koha e Djoserit. Është lloji më i zakonshëm i kurorës që është përshkruar në të gjithë Egjiptin Faraonik. Çdo lloj tjetër i kurorës, përveç khat, është përshkruar zakonisht në majë të Nemes. Statuja e [[Serdab]] në [[Sakkara]] tregon mbretin të veshur me kësulën nemes.<ref name="TW"/> ===Atef=== Osiris tregohet se vesh kurorën [[Atef]], e cila është një Hedjet i përpunuar me pupla dhe disqe. Paraqitjet e Faraonëve të veshur me kurorën Atef kanë origjinë nga [[Mbretëria e Vjetër e Egjiptit|Mbretëria e Vjetër]]. ===Hemhem=== [[Kurora Hemhem]] përshkruhet zakonisht në majë të kurorave [[Nemes]], [[Pschent]], ose [[Deshret]]. Është një [[Atef]] i trefishtë i zbukuruar me brirë dele të prishur dhe zakonisht dy uraei. Përdorimi i kësaj kurore fillon gjatë dinastisë së hershme të 18-të të Egjiptit. ===Khepresh=== E quajtur gjithashtu kurora blu, kurora [[Khepresh]] është përshkruar në art që nga [[Mbretëria e Re e Egjiptit|Mbretëria e Re]]. Shpesh përshkruhet duke u veshur në betejë, por gjithashtu vishej shpesh gjatë ceremonive. Dikur quhej një kurorë lufte nga shumë njerëz, por historianët modernë nuk përmbahen ta përcaktojnë atë kështu. ==Titulli== Gjatë [[Periudha e Hershme e Dinastisë (Egjipti)|periudhës së hershme dinastike]] mbretërit kishin tre tituj. Emri [[Horusi|Horus]] është më i vjetri dhe daton në periudhën e vonë para-dinastike. Emri [[Emri Nesu Bity|Nesu Bity]] u shtua gjatë dinastisë së parë. Emri Nebty u prezantua për herë të parë drejt fundit të [[Dinastia e Parë e Egjiptit|dinastisë së parë]].<ref name="TW" /> Emri Falkoni i artë (bik-nbw) nuk është kuptuar mirë. Nga [[Mbretëria e Mesme e Egjiptit|Mbretëria e Mesme]], titulli zyrtar i sundimtarit përbëhej nga pesë emra; Horus, nebty, Horus i artë, [[Emri Sa-Ra|Sa-Ra]] dhe [[Emri Nesu Bity|Nesu Bity]] për disa sundimtarë, vetëm një ose dy prej tyre mund të jenë të njohur. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Faraonë| ]] [[Kategoria:Tituj të Egjiptit të lashtë]] [[Kategoria:Tituj mbretëror]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] 9c3mi3550e48fmabtt6m35yt5elkl7q 1 279883 3010837 3005103 2026-07-19T04:20:29Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Akropoli (Athinë)/Arkivi 1]] 3010837 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Akropoli (Athinë)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} ip7s4ohwolfty1zk87v5yqieg0nyeoi 1 281867 3010839 3005209 2026-07-19T04:20:49Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Edukimi shëndetësor në Kosovë/Arkivi 1]] 3010839 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Edukimi shëndetësor në Kosovë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} omeiuzwlnzhe1yq0ge3xme1p9kpfg67 0 282755 3010832 2988188 2026-07-19T02:17:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010832 wikitext text/x-wiki [[File:Mother Teresa 1.jpg|alt=|thumb]] Puna e [[Murgesha katolike|murgeshës katolike]] dhe [[ misionar|misionares]] [[Nënë Tereza|Anjezë Gonxhe Bojaxhiu]], e njohur zakonisht si Nënë Tereza dhe nga viti 2016 si Shën Tereza e Kalkutës, mori reagime të përziera nga njerëz të shquar, qeveri dhe organizata. Praktikat e saj dhe ato të [[Misionarët e Bamirësisë|Misionarëve të Bamirësisë]], rendi që ajo themeloi, ishin subjekt i polemikave të shumta. Këto përfshijnë kundërshtime për cilësinë e kujdesit mjekësor që ata ofruan, sugjerime që disa pagëzime të vdekjes përbëjnë [[ Konvertimi i detyruar|një konvertim të detyruar]] dhe lidhje të pretenduara për [[Kolonializmi|kolonializmin]] dhe [[Racizmi|racizmin]] . Nënë Tereza mori një mbulim të gjerë në media, dhe disa kritikë sugjerojnë që Kisha përdori imazhin e saj për të promovuar katolicizmin dhe për të larguar vëmendjen e publikut nga [[ Rastet e abuzimit seksual të Kishës Katolike|rastet e abuzimit seksual]] . == Kritika e mediave == Autori dhe mjeku [[ Aroup Chatterjee|indian Aroup Chatterjee]], i cili punoi për pak kohë në një nga shtëpitë e Nënë Terezës, hetoi praktikat financiare dhe praktikat e tjera të urdhrit të Terezës. Në 1994, dy gazetarë britanikë, [[Christopher Hitchens]] dhe [[Tariq Ali]], prodhuan një dokumentar kritik britanik Channel 4, ''[[ Hell's Angel (dokumentar)|Hell's Angel]]'', bazuar në punën e Chatterjee. Vitin tjetër, Hitchens botoi ''[[ Pozicioni Misionar: Nënë Tereza në Teori dhe Praktikë|Pozicioni Misionar: Nënë Tereza në Teori dhe Praktikë]]'', një libër që përsëriti shumë nga akuzat në dokumentar. Chatterjee botoi ''Verdict Final'' në 2003, një punë më pak polemike sesa ato të Hitchens dhe Ali, por po aq kritike për operacionet e Terezës.<ref name="Dutta">{{Cite news|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=176802&sectioncode=40|title=Saint of the gutters with friends in high places|date=16 maj 2003|work=[[Times Higher Education]]|access-date=4 mars 2011|language=En}}</ref> Në 2003, pasi Teresa u [[Lumnimi|bekua]] nga Gjon Pali II, Hitchens vazhdoi kritikën e tij, duke e quajtur atë "një fanatik, një fondamentalist dhe një mashtrim". Ai më tej kritikoi Kishën Katolike për injorimin e dëshmisë së doktor Ranjan Mustafit i cili i atribuoi shërimin e pacientit të tij mjekësisë moderne, sesa një mrekulli e lidhur me Nënë Terezën.<ref>{{Cito web|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/fighting_words/2003/10/mommie_dearest.html|title=Mommie Dearest|first=Christopher|last=Hitchens|author-link=Christopher Hitchens|publisher=Slate|date=2003-10-20|accessdate=2018-03-23|language=En}}</ref> Chatterjee dhe Hitchens u thirrën nga [[ Selia e Shenjtë|Vatikani]] për të paraqitur prova kundër Terezës gjatë procesit të saj të [[Kanonizimi|kanonizimit]] .<ref name="Crawley">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/ni/2010/08/mother_teresa_the_final_verdic.html|title=Mother Teresa: The Final Verdict?|last=Crawley, William|date=26 gush 2010|work=BBC|access-date=18 dhj 2015|language=En|author-link=William Crawley}}</ref> Në vitin 2016, sociologu amerikan, aktivisti dhe presidenti i [[ Lidhja Katolike (SH.B.A.)|Lidhjes Katolike]] [[ Bill Donohue|Bill Donohue]] shkroi një përgjigje me gjatësi libri ndaj kritikave të Nënë Terezës.<ref name="Newsmax">{{Cito web|title=Bill Donohue: Mother Teresa Scared Atheists, Socialists|website=[[Newsmax]]|date=2016-08-31|url=https://www.newsmax.com/Newsmax-Tv/bill-donahue-mother-teresa-canonized-scared/2016/08/31/id/746152/|accessdate=2017-11-23|language=En}}</ref> == Cilësia e kujdesit mjekësor == Në vitin 1991, Robin Fox, redaktori i revistës mjekësore britanike ''[[ Lancet|The Lancet]]'' vizitoi Shtëpinë për Vdekjen e Vdes në Kalkuta (tani [[Kalkuta|Kolkata]] ) dhe përshkroi kujdesin mjekësor që pacientët morën si "rastësi".<ref name="Fox">{{Cite journal|last=Fox, Robin|year=1994|title=Mother Teresa's care for the dying|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1994-09-17_344_8925/page/n53|journal=The Lancet|language=En|volume=344|issue=8925|pages=807–808|doi=10.1016/S0140-6736(94)92353-1}}</ref> Ai vëzhgoi që motrat dhe vullnetarët, disa prej të cilëve nuk kishin njohuri mjekësore, duhej të merrnin vendime për kujdesin e pacientëve për shkak të mungesës së mjekëve në spital. Fox e mbajti posaçërisht Terezën përgjegjëse për kushtet në këtë shtëpi, dhe vëzhgoi që urdhri i saj nuk bënte dallim midis pacientëve të shërueshëm dhe të pashërueshëm, kështu që njerëzit që mund të mbijetonin ndryshe do të rrezikonin të vdisnin nga infeksionet dhe mungesa e trajtimit .     Fox pranoi se regjimi që ai vëzhgonte përfshinte pastërtinë, prirjen e plagëve dhe plagëve dhe mirësjelljen, por ai vuri në dukje se qasja e motrave për të menaxhuar dhimbjen ishte "jashtëzakonisht shqetësuese". Formulari në objektin që Fox vizitoi nuk kishte analgjezikë të fortë, të cilat ai ndjeu qartë ndarjen e qasjes së Nënë Terezës nga lëvizja e [[Bujtina|bujtinës]] . Fox gjithashtu shkruajti se gjilpërat ishin shpëlarë me ujë të ngrohtë, gjë që i linte ata të sterilizoheshin në mënyrë të duhur dhe se objekti nuk izolonte pacientët me [[Tuberkulozi|tuberkuloz]] . Ka pasur një seri raportesh të tjera që dokumentojnë mosrespektimin e kujdesit mjekësor në ambientet e urdhrit. Pikëpamje të ngjashme janë shprehur edhe nga disa ish vullnetarë që kanë punuar për [[Misionarët e Bamirësisë|urdhrin e Terezës]] . Vetë Nënë Tereza u referohej objekteve si "Shtëpitë e Vdekjes".<ref>{{Cite journal|last=Robin Fox|title=Mother Teresa's care for the dying|journal=[[The Lancet]]|language=En|volume=344|issue=8925|pages=807–808|doi=10.1016/s0140-6736(94)92353-1}}; ''cf''. "Mother Teresa's care for the dying," letters from David Jeffrey, Joseph O'Neill and Gilly Burns, ''[[ Lancet |The Lancet]]'' 344 (8929): 1098</ref> Në vitin 2013, në një përmbledhje gjithëpërfshirëse<ref name="Larivee">{{Cite journal|last=Larivée, Serge|last2=Carole Sénéchal|last3=Geneviève Chénard|year=2013|title=Les côtés ténébreux de Mère Teresa|url=https://archive.org/details/studies-in-religion_2013_42_3/page/319|journal=Studies in Religion/Sciences Religieuses|language=En|volume=42|issue=3|pages=319–345|doi=10.1177/0008429812469894}}</ref> që mbulon 96% të literaturës për Nënë Terezën, një grup i akademikëve [[ Université de Montréal|Université de Montréal]] përforcuan kritikën e mësipërme, duke detajuar, midis çështjeve të tjera, praktikën e misionarit të "kujdesit për të sëmurët duke lavdëruar ato duke vuajtur në vend që ta lehtësojë atë, ... kontaktet e saj të diskutueshme politike, menaxhimin e saj të dyshimtë të shumave të mëdha të parave që ajo mori, dhe pikëpamjet e saj tepër dogmatike në lidhje me, veçanërisht, abortin, kontracepsionin dhe divorcin ". Në pikëpyetje të motivimeve të Vatikanit për të injoruar masën e kritikës, studimi arriti në përfundimin se "imazhi i shenjtë" i Nënë Terezës - i cili nuk qëndron në analizën e fakteve - është ndërtuar, dhe se rrahja e saj ishte orkestruar nga një fushatë efektive e marrëdhënieve me median "e inxhinierizuar nga gazetari katolik i konvertuar dhe anti-abort, gazetari i [[BBC]], Malcolm Muggeridge .<ref name="UdeM">{{Cito web|title=Mother Teresa: Anything but a Saint...|publisher=U de M Nouvelles|date=1 mars 2013|url=http://www.nouvelles.umontreal.ca/udem-news/news/20130301-mother-teresa-anything-but-a-saint.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401151627/http://www.nouvelles.umontreal.ca/udem-news/news/20130301-mother-teresa-anything-but-a-saint.html|archivedate=2016-04-01|language=En}}</ref> == Pagëzimet e vdekjes == Sipas [[Christopher Hitchens]], Nënë Tereza inkurajoi anëtarët e urdhrit të saj për të [[Pagëzimi|pagëzuar]] fshehurazi pacientët që vdesin, pa marrë parasysh fenë e individit. Susan Shields, një ish anëtar i Misionarëve të Bamirësisë, shkruan se "Motrat do të pyetnin secilin person në rrezik vdekjeje nëse ai dëshironte një" biletë për në parajsë ". Një përgjigje pozitive do të thoshte pëlqim për pagëzim. Motra më pas duhej të pretendonte se ajo ishte thjesht duke ftohur kokën e pacientit me një leckë të lagur, ndërsa në fakt ajo po e pagëzonte, duke thënë qetësisht fjalët e nevojshme. Fshehtësia ishte e rëndësishme në mënyrë që të mos dihej se motrat e Nënë Terezës po pagëzonin hindusët dhe muslimanët. ”<ref name="Hitchens2012">{{Cite book|last=Christopher Hitchens|author-link=Christopher Hitchens|title=The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice|url=https://books.google.com/books?id=t3qoIwJWGLIC&pg=PT51|date=24 prill 2012|publisher=McClelland & Stewart|isbn=978-0-7710-3919-5|pages=51–|language=En}}</ref> Murray Kempton ka argumentuar se pacientëve nuk u ishte dhënë informacione të mjaftueshme për të marrë një vendim të informuar nëse ata donin të pagëzoheshin dhe rëndësinë teologjike të një pagëzimi të krishterë.<ref>{{Cito web|last=Kempton|first=Murray|title=The Shadow Saint|url=http://www.nybooks.com/articles/1996/07/11/the-shadow-saint/|website=www.nybooks.com|publisher=The New York Review of Books|accessdate=18 dhjetor 2015|language=En}}</ref> [[Pierre Ryckmans|Simon Leys]], duke mbrojtur praktikën në një letër drejtuar ''Rishikimit të Librave'' në ''New York'', argumentoi se [[ Konvertimi i detyruar|konvertimi i detyruar]] është ose dashamirës ose moralisht neutral.<ref>{{Cito web|last=Leys|first=Simon|author-link=Pierre Ryckmans (writer)|title=In Defense of Mother Teresa|url=http://www.nybooks.com/articles/1996/09/19/in-defense-of-mother-teresa/|publisher=The New York Review of Books|accessdate=18 dhjetor 2015|language=En}}</ref> == Marrëdhëniet me figura publike të diskutueshme == Në ''[[ Hell's Angel (dokumentar)|Hell's Angel]]'' dhe ''[[ Pozicioni Misionar: Nënë Tereza në Teori dhe Praktikë|The Missionary Position]]'', Hitchens rrafshoi kritikat ndaj asaj që ai e vlerësoi si miratimin e Nënë Terezës për qeverinë e [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]] në [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipërinë Socialiste]] . Ajo vizitoi Shqipërinë në Gusht 1989, ku u prit nga e veja e Hoxhës, [[Nexhmije Hoxha|Nexhmije]], [[Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë|Ministri i Jashtëm]] Reis Malile, [[ Ministri i Shëndetësisë|Ministri i Shëndetësisë]], Ahmet Kamberi, [[ Kryetari i Kuvendit Popullor|Kryetari i Kuvendit Popullor]] [[Petro Dode]], dhe zyrtarë të tjerë të shtetit dhe të partisë. Më pas ajo vuri një tufë lulesh mbi [[Qendra Ndërkombëtare e Kulturës "Pjetër Arbnori"|varrin e Hoxhës]], dhe vendosi një kurorë në statujën e [[Monumenti Nëna Shqipëri|Nënës Shqipëri]] .<ref name="hitchens1995">{{Cite book|last=Hitchens|first=Christopher|author-link=Christopher Hitchens|url=https://archive.org/details/missionarypositi00chri|title=The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice|location=London|publisher=Verso|year=1995|page=[https://archive.org/details/missionarypositi00chri/page/82 82]|isbn=978-1-85984-054-2|accessdate=22 gusht 2014|language=En}}</ref> Ajo pranoi para nga botuesi britanik [[Robert Maxwell]],<ref>{{Cito web|last=Squires|first=Nick|title=Mother Teresa's legacy under cloud as sainthood nears|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/09/04/mother-teresas-legacy-under-cloud-as-sainthood-nears/|website=The Telegraph|accessdate=20 janar 2017|language=En}}</ref><ref>{{Cito web|last=Woods|first=Mark|title=Mother Teresa and her critics: Should she really be made a saint?|url=http://www.christiantoday.com/article/mother.teresa.and.her.critics.should.she.really.be.made.a.saint/94365.htm|website=Christian Today|publisher=Christian Media Corporation|accessdate=20 janar 2017|language=En}}</ref> cili, siç u zbulua më vonë, përvetësoi 450 milion UK nga fondet e pensioneve të punonjësve të tij. Nuk ka asnjë sugjerim që ajo ishte në dijeni të ndonjë vjedhjeje përpara se të pranonte dhurimin në të dyja rastet. Kritika përqendrohet në deklaratën e personazhit të Terezës të prodhuar në çështjen [[Charles Keating]], ku Keating u akuzua për mashtrim pas dështimeve të biznesit të profilit të lartë. Keating kishte dhuruar miliona dollarë Nënë Terezës dhe i kishte huazuar asaj avionin e tij privat kur vizitoi Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cito web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/10739998/Charles-Keating-obituary.html|title=Charles Keating – obituary|website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|date=2 prill 2014|language=En}}</ref> Dënimet e Keating u hodhën në apel, siç ishte një gjykim i përmbledhur.<ref name="nyt040496">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/04/04/us/us-judge-overturns-state-conviction-of-keating.html|title=U.S. Judge Overturns State Conviction of Keating|date=1996-04-04|work=The New York Times|agency=[[Associated Press]]|language=En}}</ref><ref name="nyt120396">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1996/12/03/business/judge-throws-out-keating-s-verdict.html|title=Judge Throws Out Keating's Verdict|last=Sterngold, James|date=1996-12-03|work=The New York Times|language=En}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/08/07/business/appeals-court-rules-in-favor-of-keating.html|title=Appeals Court Rules In Favor of Keating|date=1999-08-07|work=The New York Times|language=En}}</ref> Keating më vonë u zotua fajtor për katër akuza për [[ Mashtrim falimentimi|mashtrim]] [[ Mashtrimi me tela|teli]] dhe [[ Mashtrim falimentimi|falimentimi]] dhe u dënua me vuajtje me kohë.<ref>{{Cite press release|url=http://www.usdoj.gov/usao/cac/pr/072.htm|title=Charles Keating pleads guilty to federal fraud charges; four criminal convictions resolve 10-year-old case|publisher=United States Attorney for the Central District of California}}</ref> Pas pezullimit të lirisë civile të Kryeministrit Indian [[Indira Gandhi]] në 1975 ( Urgjenca ), Nënë Tereza tha: "Njerëzit janë më të lumtur. Ka më shumë punë. Nuk ka greva ”. Këto komente aprovuese u panë si rezultat i miqësisë midis Terezës dhe Partisë së Kongresit. Komente të Nënë Terezës madje u kritikuan edhe jashtë Indisë brenda mediave katolike.<ref name="Chatterjee">{{Cite book|last=Chatterjee, Aroup|author-link=Aroup Chatterjee|title=Mother Teresa: The Final Verdict|publisher=Meteor Books|date=2002|page=276|isbn=9788188248001|language=En}}</ref> Ajo mbështeti nominimin e [[Licio Gelli]] për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel në Letërsi]] .<ref>{{Cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/febbraio/17/Licio_Gelli_merita_vittoria_parola_co_9_060217129.shtml|title="Licio Gelli si merita la vittoria": parola di Madre Teresa e Mahfuz|last=Fertilio|first=Dario|date=17 shkurt 2006|publisher=Corriere della Sera|language=It}}</ref> Gelli ishte i njohur për kryetarin e shtëpizës [[Masonëria e Lirë|masonike të Propaganda due]], e cila ishte e implikuar në vrasje të ndryshme dhe raste korruptive të profilit të lartë në Itali, si dhe kishte lidhje të ngushta me [[ Lëvizja Sociale Italiane|Lëvizjen Sociale]] [[ Neo-fashiste|neo-fashiste]] [[ Lëvizja Sociale Italiane|Italiane]] dhe Junta Ushtarake Argjentinase . Në vitin 2017, gazetari hetues [[Gianluigi Nuzzi]], në një libër të titulluar ''Original Sin'' publikoi dokumente kontabël nga Banka e diskutueshme e Vatikanit - zyrtarisht i njohur si Instituti për Punët e Fesë, i cili zbuloi se fondet që mbaheshin në emrin e Nënë Terezës në emër të saj bamirësi i kishte bërë asaj klientin më të madh të Bankës, dhe ato arritën në miliarda. Nëse ajo kishte bërë tërheqje të konsiderueshme, Banka do të kishte rrezikuar me vonesë.<ref>Gianluigi Nuzzi "Peccato Originale" Chiarelettere, 2017</ref><ref>Nadeau, Barbie Latza "Mother Teresa's Secret Billions and a Vatican Seminary Rampant with Sex Abuse—a New Book Tells All", The Daily Beast, 11 November 2017</ref><ref>"l libro di Nuzzi: "Madre Teresa aveva un maxi-conto allo Ior", La Stampa, 9 November 2017,</ref><ref>Curridori, Francesco "Madre Teresa aveva un maxi-conto allo Ior", il Giornale, 9 November 2017,</ref> == Motivim për veprimtari bamirësie == Chatterjee deklaroi se imazhi publik i Nënë Terezës si një "ndihmëse e të varfërve" ishte keqësues, dhe se vetëm disa qindra njerëz shërbehen madje edhe nga më të mëdhenjtë e shtëpive. Në vitin 1998, në mesin e 200 organizatave bamirëse të ndihmës që raportuan të veprojnë në Kalkuta, Misionarët e Bamirësisë nuk u renditën në organizatat më të mëdha bamirëse - me bamirësinë [[ Asambleja e Zotit|Asambleja e Zotit]], veçanërisht duke shërbyer një numër më të madh të të varfërve me 18,000 vakte në ditë.<ref name="Stern-1998">{{Cite news|url=http://www.members.aon.at/ueberbevoelkerung/MutterTeresa.PDF|title=Mutter Teresa – wo sind ihre Millionen?|last=Wüllenweber|first=Walter|date=10 shtator 1998|work=[[Stern (magazine)|Stern]]|access-date=15 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20041113042040/http://www.members.aon.at/ueberbevoelkerung/MutterTeresa.PDF|archive-date=13 nëntor 2004|publisher=Gruner + Jahr|page=214|language=De|trans-title=Mother Teresa – Where are her millions?|format=PDF|quote=Das Essen bekommt Samity jedoch nicht vom Order der Mutter Teresa sondern von der "Assembly of God", einer amerikanischen Hilfsorganisation, die hier täglich 18 000 Mahlzeiten ausgibt.}} - [http://www.fmh-child.org/Stern.htm translated source] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109151217/http://www.fmh-child.org/Stern.htm |date=9 nëntor 2017 }}</ref> Chatterjee deklaroi se shumë operacione të rendit nuk përfshijnë asnjë aktivitet bamirës, por në vend të kësaj përdorin fondet e tyre për punë misionare. Ai deklaroi, për shembull, se asnjë nga tetë lehtësirat që Misionarët e Bamirësisë drejtojnë në [[Papua Guinea e Re]] nuk kanë banorë në to, duke qenë thjesht me qëllim të kthimit të njerëzve lokalë në katolicizëm.      Ndoherë ajo u akuzua nga [[ Hindusët|Hindusët]] në vendin e saj të adoptuar për përpjekjen për të kthyer të varfërit në katolicizëm duke vepruar "vjedhurazi".<ref name="bbcday">[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/5/newsid_2499000/2499693.stm "1997: Mother Teresa dies", ''BBC On This Day'', 5 September 2008]</ref> Christopher Hitchens e përshkroi organizimin e Nënë Terezës si një [[ Kult|kult]] që promovonte vuajtje dhe nuk i ndihmonte ata në nevojë. Ai tha se fjalët e vetë Nënë Terezës për varfërinë vërtetuan se qëllimi i saj nuk ishte të ndihmonte njerëzit, duke cituar fjalët e saj në një konferencë shtypi të vitit 1981, në të cilën u pyet: "A i mëson të varfërit të durojnë pjesën e tyre?" Ajo u përgjigj: "Unë mendoj se është shumë e bukur për të varfërit të pranojnë pjesën e tyre, ta ndajnë atë me pasionin e Krishtit. Unë mendoj se bota po ndihmohet shumë nga vuajtjet e njerëzve të varfër. "<ref name="hitchens19952">{{Cite book|last=Hitchens|first=Christopher|author-link=Christopher Hitchens|url=https://archive.org/details/missionarypositi00chri|title=The Missionary Position: Mother Teresa in Theory and Practice|location=London|publisher=Verso|year=1995|page=[https://archive.org/details/missionarypositi00chri/page/82 82]|isbn=978-1-85984-054-2|accessdate=22 gusht 2014|language=En}}</ref> == Marrëdhënia me kolonializmin dhe racizmin == Feministja Australiane [[Germaine Greer]] e quajti atë një "imperialiste fetare", e cila predikonte më të prekurit në emër të shpirtrave të korrjes për [[Jezusi|Jezusin]] .<ref>{{Cito web|url=https://www.yahoo.com/news/catholic-icon-teresa-both-adored-attacked-102808968.html|title=Catholic icon Teresa was both adored and attacked|website=www.yahoo.com|language=en-US|accessdate=2019-01-03|archive-date=5 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160905142602/https://www.yahoo.com/news/catholic-icon-teresa-both-adored-attacked-102808968.html|url-status=dead}}</ref> Në një ese në koleksionin ''Gratë e Bardha në Hapësirat e Racializuara'', historiani [[Vijay Prashad]] tha për Nënë Terezën: {{quote|Nënë Tereza është imazhi kuintesencial i gruas së bardhë në koloni, duke punuar për të shpëtuar trupat e errët nga tundimet dhe dështimet e tyre. [...] Media ndërkombëtare e mbizotëruar euro-amerikane vazhdon të mbajë idenë koloniale se popujt e bardhë janë disi të pajisur posaçërisht me aftësinë për të krijuar ndryshime shoqërore. Kur njerëzit jo të bardhë punojnë në këtë drejtim, mediat zakonisht kërkojnë përfitues ose mësues të bardhë, ose përndryshe, për të bardhët që qëndrojnë në krah për të drejtuar aktorët jo të bardhë. Organet e errëta nuk mund të veprojnë me vullnetin e tyre për të shtrirë kapacitetin e tyre, sepse ata duhet të presin, media duket se nënkupton, për një administrator kolonial, disa teknokrat nga IBM ose FMN për t'u thënë atyre se si të bëjnë gjëra. Kur bëhet fjalë për të shpëtuar të varfërit, trupat e errët janë përsëri të padukshëm, sepse media duket se feston vetëm pllakat e lodhura të tilla si Nënë Tereza dhe injorojnë luftërat e atyre trupave për çlirimin e tyre. Prandaj, të hapësh jetën e dikujt si Nënë Tereza për shqyrtim, është gjithnjë e vështirë. [...] Puna e Nënë Terezës ishte pjesë e një ndërmarrje globale për zbutjen e fajit borgjez, në vend se një sfidë e mirëfilltë për ato forca që prodhojnë dhe ruajnë varfërinë.}} == Kritikat pas vdekjes == Nënë Tereza vdiq në 1997. Përkundër kërkesës së saj që të gjitha shkrimet dhe letërkëmbimet e saj të shkatërrohen, një koleksion i tyre u lëshua në publik pas vdekjes në formën e librave.<ref name="Come">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EVaPAgAACAAJ&dq=Mother+Teresa:+Come+Be+My+Light|title=Mother Teresa: Come Be My Light: The Private Writings of the Saint of Calcutta|editor-last=Kolodiejchuk, Brian|isbn=978-0-307-58923-1|language=En}}</ref>   Shkrimet e saj zbuluan se ajo luftoi me ndjenja të shkëputjes,<ref name="VanBiema">{{Cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1655720,00.html|title=Mother Teresa's Crisis of Faith|last=Van Biema, David|date=23 gusht 2007|work=Time|language=En|access-date=29 prill 2020|archive-date=26 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426235802/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1655720,00.html|url-status=dead}}</ref> që ishin në kontrast me ndjenjat e forta që ajo i kishte përjetuar si fillestare e re.<ref name="Reveals">{{Cito web|url=http://www.beliefnet.com/News/2007/09/New-Book-Reveals-Mother-Teresas-Struggle-With-Faith.aspx|publisher=Beliefnet|title=New Book Reveals Mother Teresa's Struggle with Faith|language=En}}</ref> Në letrat e saj Nënë Tereza përshkruan një ndjenjë të gjatë të dekadave të shkëputur nga Zoti<ref name="Moore">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1561247/Mother-Teresas-40-year-faith-crisis.html|title=Mother Teresa's 40 year faith crisis|last=Moore, Malcolm|date=24 gusht 2007|work=Telegraph|language=En}}</ref> dhe i mungonte zelli i mëparshëm që kishte karakterizuar përpjekjet e saj për të filluar [[Misionarët e Bamirësisë]] . Si rezultat i kësaj, ajo u gjykua nga disa se "kishte pushuar së besuari" dhe u kritikua pas vdekjes për [[Hipokrizia|hipokrizinë]] .<ref name="Mannion">{{Cite news|url=http://www.catholicnewsagency.com/column/mother-teresa-of-calcuttas-dark-night-of-the-soul-2994/|title=Mother Teresa of Calcutta's Dark Night of the Soul|last=Mannion, Francis|date=18 shtator 2014|work=Catholic News Agency|language=En|access-date=29 prill 2020|archive-date=6 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806110449/https://www.catholicnewsagency.com/column/mother-teresa-of-calcuttas-dark-night-of-the-soul-2994|url-status=dead}}</ref><ref name="Crisis">{{Cite news|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-265369|title=CNN iReport: 'Crisis of Faith: Mother Teresa's letters'|date=1 qershor 2009|work=CNN|access-date=18 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164009/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-265369|archive-date=22 dhjetor 2015|language=En|url-status=dead}}</ref>   Thomas C. Reeves sugjeron që kjo kritikë tregon një panjohuri themelore me konceptin e " [[ Thatësi shpirtërore|natës së errët të shpirtit]] ".<ref>[https://www.catholicleague.org/mother-teresas-critics-undone/ Reeves, Thomas C., "Mother Teresa's Critics Undone", The Catholic League, September 20 2016]</ref> "Holier se Ti", episodi i 23 maj 2005 të programit [[ Koha e shfaqjes (rrjeti TV)|Showtime]] ''Penn & Teller: Bullshit!'', kritikoi Nënë Terezën, si dhe [[Mahatma Gandi|Mahatma Gandhi]] dhe [[Tendzin Gyatsho|Dalai Lama]] e 14-të . Konkretisht, episodi tregoi marrëdhëniet e Nënë Terezës me [[Charles Keating]] dhe [[Duvalier|familjen Duvalier]], si dhe cilësinë e kujdesit mjekësor në shtëpinë e saj për vdekjen. [[Christopher Hitchens]] shfaqet në episod, duke ofruar llogari bazuar në raportimet e tij për jetën e saj. Sipas Navin B. Chawla, Misionarët e Bamirësisë krijuan një mision të vogël në [[Port-au-Prince]] . Një ditë pasi Nënë Tereza vizitoi dhe u largua, nusja e Duvalier shkoi në misionin e Nënë Terezës dhe dhuroi 1.000 dollarë, jo një milion siç raportohet.<ref name="Chawla">Chawla, Navin B. (August 26, 2013). [http://www.thehindu.com/opinion/lead/the-mother-teresa-her-critics-choose-to-ignore/article5058894.ece Chawla, Navin B., "The Mother Teresa her critics choose to ignore"]. ''The Hindu''.</ref> Në vitin 2016, kur ajo u kanonizua, [[ Dan Savage|Dan Savage]] tërhoqi vëmendjen ndaj provave konfliktuale dhe akuzoi [[ NPR|NPR]] se përshkruante mrekullitë e pretenduara në një mënyrë që favorizonte interpretimin e kishës.<ref>{{Cito web|url=https://www.thestranger.com/slog/2016/08/31/24529972/npr-believes-in-miracles|title=NPR Believes in Miracles|first=Dan|last=Savage|publisher=The Stranger|date=2016-08-31|accessdate=2018-03-23|language=En}}</ref> == Përgjigjet ndaj kritikave == Melanie McDonagh beson se Nënë Tereza është në pjesën më të madhe "e kritikuar për të mos qenë ajo që nuk e përcaktoi kurrë, sepse nuk ka bërë gjëra që kurrë nuk i ka parë si punë të saj". McDonagh deklaroi "Që ajo nuk ishte një kreu i qeverisë. Ajo nuk i adresoi shkaqet themelore të varfërisë, sepse ajo po adresonte simptomat dhe ajo e bëri atë mirë, "dhe as motrat e saj punonjëse sociale. McDonagh komentoi, "Ajo nuk po përpiqej të bënte asgjë përveç se t'i trajtonte njerëzit në kufijtë e shoqërisë sikur të ishin vetë Krishti".<ref>{{Cito web|last=McDonagh, Melanie|url=https://blogs.spectator.co.uk/2016/09/mother-theresa-criticised-not-things-werent-job/|title=Why is Mother Teresa criticised for not doing things that weren’t her job?|date=2016-09-04|website=Coffee House|language=en-US|accessdate=2019-03-10|archive-date=11 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511164337/https://blogs.spectator.co.uk/2016/09/mother-theresa-criticised-not-things-werent-job/|url-status=dead}}</ref> Mari Marcel Thekaekara tregon se pas [[ Lufta në Bangladesh|Luftës]] në [[ Lufta në Bangladesh|Bangladesh]], disa milion refugjatë u derdhën në Kalkuta nga ish [[Pakistani Lindor|-Pakistani Lindor]] . "Askush nuk kishte bërë kurrë më parë asgjë nga distanca si urdhri i Nënë Terezës, domethënë të merrte njerëz të varfër dhe të vdiste nga trotuaret dhe t'u jepte atyre një vend të pastër për të vdekur në dinjitet."<ref>Thekaekara, Mari Marcel (14 September 2016). [https://newint.org/blog/2016/09/14/criticism-of-mother-teresa Thekaekara, Mari Marcel. "Reflections on the harsh criticism of Mother Teresa"]. ''The New Internationalist''.</ref> Navin B. Chawla thekson se Nënë Tereza kurrë nuk kishte ndërmend të ndërtojë spitale, por të sigurojë një vend ku ata që nuk kishin pranuar pranimin "të paktën mund të vdisnin duke qenë të ngushëlluar dhe me ndonjë dinjitet". Ai gjithashtu kundërshton kritikët e Nënë Terezës duke thënë se shtrimet në spitalin e saj periodik u nxitën nga anëtarët e stafit kundër dëshirave të saj dhe ai kundërshton pretendimin se ajo kreu pagëzime të pasakta. "... ata që janë të shpejtë për të kritikuar Nënë Terezën dhe misionin e saj, nuk janë në gjendje ose nuk dëshirojnë të bëjnë asgjë për të ndihmuar me duart e tyre."<ref name="Chawla2">Chawla, Navin B. (August 26, 2013). [http://www.thehindu.com/opinion/lead/the-mother-teresa-her-critics-choose-to-ignore/article5058894.ece Chawla, Navin B., "The Mother Teresa her critics choose to ignore"]. ''The Hindu''.</ref> Sipas Mark Woods, duke shkruar në ''Christian Today'', "Dhe mbase po aq domethënëse, për sa i përket perceptimit të saj publik, është ndjenja midis të krishterëve që kritikët e saj nuk e kuptojnë vërtet atë që bënte. Pra, ta kritikosh për kundërshtimin e abortit dhe kontracepsionit, për shembull, është të kritikosh atë për mos drejtimin e një bamirësie laike, të cilën ajo kurrë nuk pretendoi ta bënte. "<ref>[https://www.christiantoday.com/article/mother-teresa-and-her-critics-should-she-really-be-made-a-saint/94365.htm Woods, Mark. "Mother Teresa and her critics", ''Christian Today'', Aug 31, 2016]</ref> == Shiko më shumë == * [[ Prelest|Prelest § Prelest dhe shenjtorët e Kishës Katolike Romake]] (kjo është një kritikë e përgjithshme ortodokse Lindore e psikologjisë jo të shëndetshme në disa shenjtorë katolikë) {{Quote|}} == Referenat == {{Reflist|2}}<references /> == Leximi më tej == * Doino, William Jr. " [http://www.firstthings.com/web-exclusives/2013/04/mother-teresa-and-her-critics Nënë Tereza dhe kritikët e saj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505095538/https://www.firstthings.com/web-exclusives/2013/04/mother-teresa-and-her-critics |date=5 maj 2019 }} ". ''Gjërat e Parë'' 2013. * Prashad, Vijay. " [https://web.archive.org/web/20080724153535/http://www.cpa.org.au/amrarch/40vp.html Nënë Tereza: Një pamje komuniste] ". ''Rishikimi Marksist Australian'' 40 (1998); botuar më parë në ''Politicalështjet Politike'' . * Warner, Sally. ''Nënë Tereza: Gjeniu i Kalkutës'' . New Delhi: Pranoti, 2003.   [[ISBN (identifier)|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/9788190178105|9788190178105]] . == Linqe te jashtme == * Akande, Zainab. " [http://mic.com/articles/28746/mother-teresa-not-a-saint-new-study-suggests-she-was-a-fraud Nënë Tereza jo një Shën: Studimi i Ri sugjeron se ajo ishte një mashtrim] ". ''Mic.com'' . 2013. * Dicker, Ron. " [http://www.huffingtonpost.com/2013/03/04/mother-teresa-myth_n_2805697.html Imazhi Humanitar Nënë Tereza Një mit", thotë studimi i ri] ". ''Huffington Post'' . 4 Mars 2013 * Kuzhinat, Christopher. " [http://www.slate.com/articles/news_and_politics/fighting_words/2003/10/mommie_dearest.html Mommie dashur] ". ''Propozoj'' Tetor 2013 * Taylor, Adam. " [https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/02/25/why-to-many-critics-mother-teresa-is-still-no-saint Pse Nënë Tereza nuk është ende shenjtore për shumë prej kritikëve të saj] ". ''Washington Post'' . 1 Shtator 2016 * Thomas, Princi Mathews. " [https://www.forbes.com/2010/08/10/forbes-india-mother-teresa-charity-critical-public-review.html Tregimi i gishtërinjve në trashëgimtarët e Nënë Terezës] ". ''Forbes'' . 10 gusht 2010. * Varagur, Krithika " [http://www.huffingtonpost.com/krithika-varagur/mother-teresa-was-no-saint_b_9470988.html Nënë Tereza nuk ishte e Shenjtë] ". ''Huffington Post'' . 18 Mars 2016. [[Kategoria:Nënë Tereza]] nh7vxoy97vhfpq1kvtdlp90i6solvvc 1 282774 3010833 2807641 2026-07-19T02:17:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010833 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kritikat ndaj Nënë Terezës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kritika ndaj Nënë Terezës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010832 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180806110449/https://www.catholicnewsagency.com/column/mother-teresa-of-calcuttas-dark-night-of-the-soul-2994 për lidhjen http://www.catholicnewsagency.com/column/mother-teresa-of-calcuttas-dark-night-of-the-soul-2994/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 04:17 (CEST) gpcez9wr6bpa4wj3m6lis2b7yi9iwzf 0 288929 3010773 2698354 2026-07-18T15:51:22Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Murat Koçiu "Mësues i Merituar"]] te [[Murat Koçiu]] 2698354 wikitext text/x-wiki Murat Koçiu "Mësues i Merituar" - Një biografi e një pedagogu të shquar Libri "Murat Koçiu 'Mësues i Merituar'" <ref>https://www.bksh.al/details/28227/</ref> i shkruar nga Petrit Koçiaj dhe redaktuar nga Siasi Koçiu dhe Skënder Hasko, është një biografi e hollësishme që përshkruan jetën dhe kontributin e jashtëzakonshëm të Murat Koçiut, një prej mësuesve të shquar të Shqipërisë. Ky libër u botua në vitin 2005 në Tiranë nga shtëpia botuese "Toena" dhe përmban 231 faqe të pasura me fotografi dhe dokumente historike që ilustrojnë jetën profesionale dhe angazhimin e tij në arsim. Biografia përmban informacion të detajuar për jetën e Murat Koçiut, duke filluar nga origjina e tij në Tepelenë, vendlindja që ka një histori të gjatë në edukimin dhe kulturën shqiptare. Murat Koçiu lindi dhe u rrit në një periudhë të vështirë për Shqipërinë, ku arsimi luajti një rol vendimtar për zhvillimin e shoqërisë. Murat Koçiu është njohur për karrierën e tij të gjatë dhe të përkushtuar në fushën e arsimit, veçanërisht si mësues i përkushtuar dhe edukator. Ai dha kontributin e tij në mësimdhënie dhe në zhvillimin e brezave të rinj, të cilët më vonë u bënë pjesë integrale e shoqërisë shqiptare. Për meritat e tij të mëdha në fushën e arsimit, ai u nderua me titullin e lartë "Mësues i Merituar" nga shteti shqiptar. Përmes përpjekjeve të tij të palodhura, Murat Koçiu luajti një rol të rëndësishëm në përmirësimin e cilësisë së arsimit në zonat rurale, ku mungesa e infrastrukturës dhe e burimeve arsimore ishte një sfidë e vazhdueshme. Ai u përpoq gjithmonë të siguronte që nxënësit të kishin një edukim të barabartë dhe të përparonin në jetë, pavarësisht sfidave ekonomike dhe sociale. Në fund të librit gjenden edhe burime të tjera bibliografike që ndihmojnë lexuesin të kuptojë më mirë kontekstin historik të arsimit në Shqipëri dhe sfidat me të cilat përballeshin mësuesit si Murat Koçiu. Libri përmban gjithashtu foto të ndryshme që dokumentojnë momentet kryesore të jetës së tij, si dhe takime me nxënës dhe kolegë. Libri i Petrit Koçiaj është një homazh për një figurë që la një ndikim të përhershëm në arsimin shqiptar. Murat Koçiu përfaqëson një brez të mësuesve që i përkushtuan jetën e tyre përparimit të shoqërisë përmes dijes dhe edukimit. Ky libër është një burim i vyer për ata që duan të mësojnë më shumë për historinë e arsimit në Shqipëri dhe rolin e mësuesve në formësimin e të ardhmes së vendit. Me anë të kësaj biografie, Koçiaj sjell në vëmendje një figurë të rëndësishme, duke dhënë një portret të plotë të përkushtimit dhe pasionit të Murat Koçiut për arsimin, si dhe kontributin e tij të pazëvendësueshëm për zhvillimin intelektual të Shqipërisë. == Burimet == [[Kategoria:Libra]] [[Kategoria:Libra shqip]] [[Kategoria:Tepelenë]] ke4qho1q1pvq83zkrd2pjfmp8u7e4xc 1 292662 3010838 2909108 2026-07-19T04:20:39Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Edukimi shëndetësor në Kosovë]] 3010838 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2096351 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140306234727/http://qkuk.org/ për lidhjen http://qkuk.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140311022924/http://www.spitaliamerikan.com/other.php për lidhjen http://www.spitaliamerikan.com/other.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140427005031/http://english.intermed-eda.com/content/services për lidhjen http://english.intermed-eda.com/content/services. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1 me https://archive.is/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1 te lidhja http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140226045939/http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/ për lidhjen http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 prill 2020 08:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106926 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://sq.wikipedia.org/wiki/Skeda%3AUNICEF_Everton%26UNICEF_unite_for_children-_teamUNICEF_%2816884322465%29.jpg%7Cparapamje%7CAktivitetet. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://sq.wikipedia.org/wiki/Skeda%3AFlag_of_WHO.svg%7Cparapamje%7CLogo. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://sq.wikipedia.org/wiki/Skeda%3AMinistria_e_Arsimit_Sportit_dhe_Rinis%C3%AB.jpg%7Cparapamje%7CMinistria. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140306234727/http://qkuk.org/ për lidhjen http://qkuk.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140311022924/http://www.spitaliamerikan.com/other.php për lidhjen http://www.spitaliamerikan.com/other.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140427005031/http://english.intermed-eda.com/content/services për lidhjen http://english.intermed-eda.com/content/services. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1 për lidhjen http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140226045939/http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/ për lidhjen http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 03:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2119112 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810114749/http://www.magazineforyou.com/1/article.php?fn_mode=fullnews&fn_id=377 për lidhjen http://www.magazineforyou.com/1/article.php?fn_mode=fullnews&fn_id=377. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140306234727/http://qkuk.org/ për lidhjen http://qkuk.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140311022924/http://www.spitaliamerikan.com/other.php për lidhjen http://www.spitaliamerikan.com/other.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140427005031/http://english.intermed-eda.com/content/services për lidhjen http://english.intermed-eda.com/content/services. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1 për lidhjen http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140226045939/http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/ për lidhjen http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2020 19:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2137367 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416001508/https://www.apollo.io/companies/Human-Care-Kosovo/5da6a4f9d84d9e000187bee9?chart=count për lidhjen https://www.apollo.io/companies/Human-Care-Kosovo/5da6a4f9d84d9e000187bee9?chart=count. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810114749/http://www.magazineforyou.com/1/article.php?fn_mode=fullnews&fn_id=377 për lidhjen http://www.magazineforyou.com/1/article.php?fn_mode=fullnews&fn_id=377. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140306234727/http://qkuk.org/ për lidhjen http://qkuk.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140311022924/http://www.spitaliamerikan.com/other.php për lidhjen http://www.spitaliamerikan.com/other.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140427005031/http://english.intermed-eda.com/content/services për lidhjen http://english.intermed-eda.com/content/services. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20140303205750/http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1 për lidhjen http://www.qksuk.org/qksuk/index.php?p=0&lng=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140226045939/http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/ për lidhjen http://www.ks-siguria.com/ks-siguria/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 korrik 2020 22:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219406 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200129151109/http://www.autizmi-ks.net/ për lidhjen http://www.autizmi-ks.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 prill 2021 15:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261948 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416001508/https://www.apollo.io/companies/Human-Care-Kosovo/5da6a4f9d84d9e000187bee9?chart=count për lidhjen https://www.apollo.io/companies/Human-Care-Kosovo/5da6a4f9d84d9e000187bee9?chart=count. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160810114749/http://www.magazineforyou.com/1/article.php?fn_mode=fullnews&fn_id=377 për lidhjen http://www.magazineforyou.com/1/article.php?fn_mode=fullnews&fn_id=377. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 14:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2447913 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416001533/https://www.qhpsm.net/ për lidhjen https://www.qhpsm.net/?fbclid=IwAR2zx9PlHkt-V0TzPgeor2p8qoB4BDv0Q7PG17dBNSvcy8PZOA6iVgOjzeA. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2022 01:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2451285 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140423212742/http://msh-ks.org/en/ për lidhjen http://msh-ks.org/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 maj 2022 10:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488441 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210514010602/https://masht.rks-gov.net/uploads/2015/11/confidential-to-learn-alb_1.pdf për lidhjen https://masht.rks-gov.net/uploads/2015/11/confidential-to-learn-alb_1.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201127144952/https://masht.rks-gov.net/shkollat-promovuese-te-shendetit për lidhjen https://masht.rks-gov.net/shkollat-promovuese-te-shendetit. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210424165959/https://masht.rks-gov.net/departamenti-i-infrastruktures-dhe-sherbimeve-teknike për lidhjen https://masht.rks-gov.net/departamenti-i-infrastruktures-dhe-sherbimeve-teknike. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416001507/https://masht.rks-gov.net/uploads/2015/05/stretegjia-per-shpsh-ne-kosove.pdf për lidhjen https://masht.rks-gov.net/uploads/2015/05/stretegjia-per-shpsh-ne-kosove.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 tetor 2022 21:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2508276 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200605231957/https://mmph.rks-gov.net/ për lidhjen https://mmph.rks-gov.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200605231957/https://mmph.rks-gov.net/ për lidhjen https://mmph.rks-gov.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 janar 2023 04:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2513735 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200811040910/https://www.diakoniekosova.org/ për lidhjen https://www.diakoniekosova.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 janar 2023 09:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2533067 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416103957/http://www.fondacionitogether.org/ për lidhjen http://www.fondacionitogether.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 mars 2023 13:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2664331 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416001526/https://polis.osce.org/kosovo për lidhjen https://polis.osce.org/kosovo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 maj 2024 12:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2772049 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416001524/https://omk-rks.org/event/asociacioni-kosovar-i-personave-qe-jetojne-me-hiv-aids/ për lidhjen https://omk-rks.org/event/asociacioni-kosovar-i-personave-qe-jetojne-me-hiv-aids/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 mars 2025 10:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819377 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.healthpromotion.org.au/our-profession/what-is-health-promotion. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 korrik 2025 03:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2843952 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200416215132/https://www.healthpromotion.org.au/our-profession/what-is-health-promotion për lidhjen https://www.healthpromotion.org.au/our-profession/what-is-health-promotion. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2025 12:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2905524 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200417072735/http://niph-rks.org/ për lidhjen http://niph-rks.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shkurt 2026 01:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edukimi shëndetësor në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005208 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200410000854/https://op.europa.eu/en/ për lidhjen https://op.europa.eu/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 korrik 2026 00:14 (CEST) qnpaxsi3cw4szbbb22x0htwbglfy6lw 1 298638 3010836 2736928 2026-07-19T04:20:19Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Akropoli (Athinë)]] 3010836 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2087573 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110419003726/http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm për lidhjen http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070520192723/http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm për lidhjen http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170101202359/https://vimeo.com/10495006 për lidhjen http://vimeo.com/10495006. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 prill 2020 07:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2087959 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181116154955/http://www.ysma.gr/theglafkaproject/ për lidhjen http://www.ysma.gr/theglafkaproject/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110419003726/http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm për lidhjen http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070520192723/http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm për lidhjen http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 prill 2020 02:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2088048 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180820234711/http://www.ysma.gr/static/files/Newsletter11_ENG.pdf për lidhjen http://www.ysma.gr/static/files/Newsletter11_ENG.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181116154955/http://www.ysma.gr/theglafkaproject/ për lidhjen http://www.ysma.gr/theglafkaproject/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110419003726/http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm për lidhjen http://ancientathens3d.com/arxikiEn.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070520192723/http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm për lidhjen http://geologie.uqac.ca/~mhiggins/athen.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 prill 2020 09:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2179406 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200924083719/https://www.theacropolismuseum.gr/en/content/sanctuary-artemis-brauronia-0 për lidhjen http://www.theacropolismuseum.gr/en/content/sanctuary-artemis-brauronia-0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 janar 2021 01:47 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2232230 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200409123939/http://www.ysma.gr/en/ për lidhjen http://www.ysma.gr/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 korrik 2021 13:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2447484 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130518134951/http://cruises.about.com/od/mediterraneancruises/ss/Acropolis.htm për lidhjen http://cruises.about.com/od/mediterraneancruises/ss/Acropolis.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2022 07:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2562673 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121128012957/http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8242 për lidhjen http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8242. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141129125700/http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=973Ioanna për lidhjen http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=973Ioanna. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 qershor 2023 13:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2563418 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070429172748/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 për lidhjen http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070429172748/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 për lidhjen http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070429172748/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 për lidhjen http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 qershor 2023 12:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2733644 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220206045007/http://uqac.ca/mhiggins/greece.htm për lidhjen http://uqac.ca/mhiggins/greece.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2024 19:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Akropoli (Athinë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005102 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120602034512/http://www.greek-thesaurus.gr/the-acropolis-the-stoa-of-Eumenes.html për lidhjen http://www.greek-thesaurus.gr/the-acropolis-the-stoa-of-Eumenes.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 07:23 (CEST) 5ixlepf9vcgq0n2xhpx6cbrj8vhvwkv 0 301579 3010616 2932639 2026-07-18T15:13:33Z Smallem 126080 Heqje e Weather box bosh (pa të dhëna) përmes Claude AI 3010616 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement| name=Húsavík| image_flag=| image_map_shënimi=|sipërfaqja urbane=<!-- General information --------------->| postal_code=640, 645| image_skyline=1 húsavík aerial panorama 2017.jpg|gjer_g={{coord|66|03|N|17|19|W|region:IS|display=inline,title}}|Shteti=Islanda}}'''Húsavík''' është një qytet në [[Norðurþing|komunën Norðurþing]] në bregdetin verior të [[Islanda|Islandës]] në brigjet e gjirit Skjálfandi me 2.307<ref>{{Cito web|title=Mannfjöldatölur|url=https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnar/MAN03105.px/table/tableViewLayout1/?rxid=31233866-531b-4a62-8521-f1149a2ace86|access-date=23 shkurt 2019|website=Hagstofa Íslands|publisher=Statistics Iceland|archive-date=5 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705145258/https://px.hagstofa.is/pxis/pxweb/is/Ibuar/Ibuar__mannfjoldi__2_byggdir__Byggdakjarnar/MAN03105.px/?rxid=31233866-531b-4a62-8521-f1149a2ace86|url-status=dead}}</ref> banorë. Pjesa më e famshme e qytetit është kisha prej druri Húsavíkurkirkja, e ndërtuar në 1907. Húsavík shërbehet nga Aeroporti i Húsavík. == Përmbledhje == Të ardhurat rrjedhin nga turizmi dhe peshkimi, si dhe nga industria me pakicë dhe industria e vogël. Deri vonë, Húsavík ishte porti i eksportit të silicës që nxirrej nga liqeni aty pranë M nearbyvatn. Sipas ''Landnámabók'' ("Libri i Zgjidhjes"), Húsavík ishte vendi i parë në Islandë që u vendos nga një burrë norvegjez. Suedeze [[Vikingët|Viking]] Garðar Svavarsson qëndroi atje për një dimër rreth 870 pas Krishtit, kur ai u largua nga ishulli në pranverën e vitit 870, pas qëndrimit një dimri, ai la pas një njeri me emrin Nattfari dhe dy skllevër, një burrë dhe një grua, dhe ata krijuan një fermë ketu<ref name="Johannesson2013">{{Cite book|last=Guðni Th. Jóhannesson|url=https://books.google.com/books?id=Elh1oH6ESSIC|title=The History of Iceland|date=9 janar 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37621-4|pages=6–7, 19–20}}</ref> == Turizmi == Húsavík është bërë një qendër e vëzhgimit të balenave në Islandë për shkak të balenave të specieve të ndryshme që shpesh hyjnë në gji. Muzeu i Balenave Húsavík ndodhet në qendër të qytetit nga porti.<ref>{{Cito web|title=Whale museum homepage|url=http://www.whalemuseum.is/home/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706222130/http://www.whalemuseum.is/home/|archive-date=6 korrik 2010}}</ref> Në qytet ekziston edhe një muze qytetar për kulturën dhe biologjinë. Ndër të tjera, ajo tregon një [[Ariu polar|ari polar të]] mbushur (arriti në Grimsey në 1969) dhe anije antike. Çdo vit në mes të korrikut, Húsavík mban një festival të quajtur Mærudagar, i cili përkthehet në "Ditët e ëmbëlsirave". Mijëra njerëz nga e gjithë Islanda vijnë në qytetin e vogël për të shijuar këtë rast i cili përbëhet nga muzikë, zbukurime shumëngjyrëshe dhe një sërë ushqimesh dhe pije. Húsavík është gjithashtu shtëpia e Muzeut të Hulumtimit, një muze rreth historisë së eksplorimit njerëzor. Një monument që nderon astronautët e Apollonit që stërviten rreth Húsavík gjatë viteve 1960 ndodhet jashtë muzeut.<ref>{{Cite news|last=Hnefill|first=Örlygur|date=12 gusht 2015|title=Apollo astronauts revisit training area in Iceland and explore a new lava flow|work=The Exploration Museum|url=http://www.explorationmuseum.com/2015/07/astronauts-revisit-training-area-and-explore-a-new-lava-flow/|access-date=21 mars 2021|archive-date=2 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402042808/http://www.explorationmuseum.com/2015/07/astronauts-revisit-training-area-and-explore-a-new-lava-flow/|url-status=dead}}</ref> Rajoni i Mývatn, me gjeologjinë e tij interesante dhe jetën e larmishme të kafshëve, është afër. Parku Kombëtar Jökulsárgljúfur me kanionin -sbyrgi në formë patkoi dhe ujëvarat Dettifoss, Hafragilsfoss dhe Selfoss nuk është gjithashtu larg qytetit. == Sportive == ÖF Völsungur është klubi lokal i futbollit. Ata për herë të fundit kanë luajtur në kategorinë më të lartë të Islandës në sezonin 1988.<ref>[http://www.rsssf.com/tablesi/ijs88.html Iceland 1988] – RSSSF</ref> == Kultura popullore == Húsavík shërbeu si vendosja e filmit [[Netflix|2020 Netflix]] ''[[Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga]]'', një histori komike e dy vendasve Húsavík që përfaqësojnë Islandën në [[Festivali Evropian i Këngës|Festivalin Evropian të Këngës]], me një nga [[Husavik (këngë)|këngët]] e filmit me emrin e qytetit. == Marrëdhëniet ndërkombëtare == === Qytetet binjake - Qytetet motra === * Karlskoga, Suedi * [[Fredrikstad]], Norvegji * [[Riihimäki]], Finlandë * [[Aalborg]], Danimarkë<ref name="Aalborg twinnings">{{Cito web|title=Aalborg Twin Towns|url=http://www.europeprize.net/en/?page_id=5|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130907145357/http://www.europeprize.net/en/?page_id=5|archive-date=7 shtator 2013|access-date=19 gusht 2013|publisher=Europeprize.net}}</ref> * Qeqertarsuaq, Grenlandë * Fuglafjørður, Ishujt Faroe * Eastport, Maine, USA<ref>{{Cito web|title=Nordurthing homepage|url=http://www.nordurthing.is|publisher=nordurthing.is|language=is}}</ref> == Klima == Húsavík ka një klimë të butë subarktike dimërore ( Köppen : ''Dfc'' ) ose një klimë oqeanike nënpolare ( ''Cfc'' ) në varësi të {{Convert|-3|C|0}} ose {{Convert|0|C|0}}, e ngjashme me pjesën tjetër të Islandës bregdetare. == Orët me diell == Húsavík përjeton diellin e mesnatës nga 11 qershori deri më 29 qershor.<ref name="auto">{{Cito web|title=Húsavík, Iceland daylight calculator (number of daylight hours, with sunrise and sunset, and daylight saving time)|url=https://jan.moesen.nu/daylight-calculator/?location=H%C3%BAsav%C3%ADk,+Iceland&latitude=66.0449706&longitude=-17.338344300000017|website=jan.moesen.nu}}</ref> Megjithëse Húsavík nuk përjeton natë polare në solsticin e dhjetorit, orët më të shkurtra të ditës në Húsavík janë 2 orë 45 minuta, nga 11:45 [[Coordinated Universal Time|UTC]] deri në 14:30 [[Coordinated Universal Time|UTC]] më 21 Dhjetor. == Galeri == <gallery widths="150"> Skeda:Husavik Harbor 2006.jpg|Porti Húsavík (1) Skeda:Husavik1.jpg|Kisha e Húsavík, [[Húsavíkurkirkja]] Skeda:Husavik whales.JPG|Balenat në Skjalfandi afër Húsavík </gallery> == Shiko edhe == * [[Lista e qyteteve në Islandë|Lista e qyteteve dhe qyteteve në Islandë]] == Referime == == Lidhje të jashtme == * [http://www.visithusavik.com/ Uebfaqe zyrtare e informacionit turistik] * [http://www.husavik.is/ Uebfaqja zyrtare] (in English and Icelandic) * [http://www.icewhale.is/ Watching balenë dhe informacion në lidhje me balena] * [http://www.misswanderlust.ca/whale-watching-brink-arctic-circle/ Balena Húsavík duke parë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113024745/http://www.misswanderlust.ca/whale-watching-brink-arctic-circle/ |date=13 nëntor 2013 }} [[Kategoria:Qytete në Islandë]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 67idojzihamm0g24vhuiakqew66z3v3 0 303965 3010617 2958789 2026-07-18T15:13:34Z Smallem 126080 Heqje e Weather box bosh (pa të dhëna) përmes Claude AI 3010617 wikitext text/x-wiki '''Argos''' ( /ɑːr ɡ ɒ s, - ɡ ə s / ;[[Gjuha greke|Greqisht]] : Άργος [ˈArɣos] ; [[Greqishtja e lashtë|Greqia e lashtë]] : Ἄργος [árɡos] ) është një qytet në Argolis, Peloponezi, [[Greqia|Greqi]] dhe është një nga qytetet më të vjetra të banuara vazhdimisht në botë.<ref name="Bolender2010">{{Cite book|last=Bolender|first=Douglas J.|url=https://books.google.com/books?id=TSLeX0GRNqwC&q=The+Venetians+repopulated+the+town+and+region+with+Albanian+colonists&pg=PA129|title=Eventful Archaeologies: New Approaches to Social Transformation in the Archaeological Record|date=2010-09-17|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3423-0|access-date=1 janar 2011}}</ref>Eshtë qyteti më i madh në Argolis dhe një qendër kryesore për zonën e tij.. Që nga reforma e qeverisjes lokale në vitin 2011 ka qenë pjesë e komunës së Argos-Mykines,e cila është një njësi bashkiake. Njësia komunale ka një sipërfaqe prej 138.138km ²<ref name="stat01">{{Cito web|title=Population & housing census 2001 (incl. area and average elevation)|url=http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921212047/http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf|archive-date=2015-09-21|publisher=National Statistical Service of Greece|language=el}}</ref> Eshtë {{Convert|11|km|0}} nga Nafplion, i cili ishte porti i tij historik.Si vendbanim i lashtësisë së madhe, Argos ka qenë i banuar vazhdimisht të paktën si një fshat kryesor deri në 7,000 vitet e kaluara.<ref name="Bolender2010">{{Cite book|last=Bolender|first=Douglas J.|url=https://books.google.com/books?id=TSLeX0GRNqwC&q=The+Venetians+repopulated+the+town+and+region+with+Albanian+colonists&pg=PA129|title=Eventful Archaeologies: New Approaches to Social Transformation in the Archaeological Record|date=2010-09-17|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3423-0|access-date=1 janar 2011}}</ref> Banorët e qytetit të Argosit janë njohur si '''Argive''' ( /ɑːr ɡ aɪ v / {{Respell|AR|ghyve}}, /-dʒ aɪ v / {{Respell|-|jyve}} ; {{Lang-grc-gre|Ἀργεῖος}} ) Sidoqoftë, ky term përdoret gjithashtu për t'u referuar atyre Grekëve të lashtë në përgjithësi që sulmuan qytetin e Trojës gjatë [[Lufta e Trojës|Luftës së Trojës]] ; termi zbatohet më gjerësisht nga poetë [[Homeri|homerik.]] Monumente të shumta antike gjenden sot në qytet. Bujqësia është shtylla kryesore e ekonomisë vendore. == Gjeografia == === Klima === Argosi ka një klimë mesdhetare,verë të nxehtë.Eshtë një nga vendet më të nxehta në Greqi,gjatë verës. == Etimologjia == Emri i qytetit është shumë i lashtë dhe disa teori etimologjike kanë propozuar shpjegime për kuptimin e tij. Teza më e njohur rreth emrit të qytetit është se ka prejardhje nga [[Pellazgët|gjuha pellazge]], pra ajo ësht ëpërdorur nga njerëzit që u vendosën për herë të parë në atë zonë, në të cilën fjala Argos do të thoshte "fushë". Përndryshe, emri Argos,lidhet edhe me emrin e mbretit të tretë të qytetit në kohërat antike, i cili e riemërtoi atë me veten e tij, duke zëvendësuar kështu emrin e tij të vjetër Phoronikon Asty (Φορωνικόν Άστυ, "qyteti i Phoroneus "). Besohet gjithashtu se "Argos" është i lidhur me fjalën αργός (argós), që do të thoshte "i bardhë"; ndoshta, kjo kishte të bënte me përshtypjen vizuale të dhënë në fushën argjolike gjatë kohës së korrjes. Sipas [[Straboni|Strabonit]], emri mund të kishte origjinën edhe nga fjala αγρός "fushë" nga antimetateza e bashkëtingëlloreve.<ref name="Argo2010">{{Cito web|last=Athanasios Vercetis|last2=Stavroula Petraki|date=2010|script-title=el:Σεπτεμβρίου ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ|url=https://argolikivivliothiki.gr/2010/09/27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205054313/https://argolikivivliothiki.gr/2010/09/27/|archive-date=5 shkurt 2018|access-date=5 shkurt 2018|website=argolikivivliothiki.gr|publisher=Argolikos Archival Library of History and Culture|language=el}}</ref> [[Skeda:Argos,_Triobol,_c.270-250_BC,_HGC_5-670.jpg|majtas|parapamje| Triobol i Argos, i prerë midis vitit 270 dhe 250 pes. Pjesa e përparme përshkruan pjesën e përparme të një ujku, duke aluduar në [[Apoloni|Apollo Lykeios]], perëndinë-mbrojtëse të qytetit. A-ja në të kundërt është thjesht inicial i Argosit.<ref>Oliver D. Hoover, ''Handbook of Coins of the Peloponnesos: Achaia, Phleiasia, Sikyonia, Elis, Triphylia, Messenia, Lakonia, Argolis, and Arkadia, Sixth to First Centuries BC'' [The Handbook of Greek Coinage Series, Volume 5], Lancaster/London, Classical Numismatic Group, 2011, pp. 157, 161.</ref>]] Argosi tradicionalisht konsiderohet të jetë origjina e shtëpisë së lashtë mbretërore maqedonase greke të [[Dinastia Argeade|dinastisë Argead]] (greqisht: Ἀργεάδαι, Argeádai). Anëtarët më të njohur ishin [[Filipi II i Maqedonisë]] dhe [[Aleksandri i Madh]].Si një vendndodhje strategjike me fushën pjellore të Argolis, Argos ishte një bastion i madh gjatë epokës Mikenase. Në [[Antikiteti klasik|kohët klasike]], Argosi ishte një rival i fuqishëm i [[Sparta|Spartës]] për mbizotërim gjatë Peloponezit, por përfundimisht ishte shpërngulur në qytetet e tjera Greke pasi mbetën neutral gjatë [[Luftërat greko-persiane|Luftërave Greko-Persiane]] .<ref>{{Cite book|last=Roberts|first=John|title=Dictionary of the Classical World|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-280146-3|page=66}}</ref> [[Skeda:Argos_Heraion_Plain.jpg|majtas|parapamje| Heraioni i Argosit]] [[Skeda:Ancient_Argos_-_Theatre_2.jpg|parapamje| Pamje e teatrit antik]] [[Skeda:Ancient_peloponnese.svg|parapamje| Peloponezi antik]] [[Skeda:Ancient_Regions_Peloponnese.png|parapamje| Rajonet antike të Peloponezit (Greqia kontinentale jugore).]] Ka prova të vendosjes së vazhdueshme në zonë duke filluar me një fshat rreth 7000 vjet më parë në [[Neoliti|neolitin e]] vonë, të vendosur në këmbët e kodrës së Aspidës.<ref name="Bolender2010">{{Cite book|last=Bolender|first=Douglas J.|url=https://books.google.com/books?id=TSLeX0GRNqwC&q=The+Venetians+repopulated+the+town+and+region+with+Albanian+colonists&pg=PA129|title=Eventful Archaeologies: New Approaches to Social Transformation in the Archaeological Record|date=2010-09-17|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3423-0|access-date=1 janar 2011}}</ref> {{Rp|124}} Që nga ajo kohë, Argos ka qenë i banuar vazhdimisht në të njëjtin vend gjeografik. Krijimi i tij i atribuohet Phoroneus, me emrin e tij të parë ka qenë Phoronicon Asty, ose qyteti i Phoroneus. Prania historike e Grekëve Pellazgjikë në zonë mund të dëshmohet në mbetjet gjuhësore që mbijetojnë deri më sot, siç janë vetë emri i qytetit dhe "Larisa", emri i kalasë së qytetit i vendosur në kodër.<ref name="kastra.eu">{{Cito web|last=Papathanassiou|first=Manolis|title=Castle of Argos|url=https://www.kastra.eu/castleen.php?kastro=argos|access-date=22 mars 2021|website=Kastrologos}}</ref> Qyteti është i vendosur në një zonë mjaft të favorshme, midis Nemea, [[Korinti|Korinth]] dhe Arcadia. Ai pati përfitime nga afërsia e tij me liqenin Lerna, i cili, në atë kohë, ishte në një distancë prej një kilometri nga fundi jugor i Argos. Argosi ishte një bastion i madh i kohës Mikenase, dhe së bashku me akropolin fqinjë të [[Mikena|Mikenës]] dhe [[Tirinti|Tiryns]] u bë një vendbanim shumë i hershëm për shkak të pozicioneve të tij komanduese në mes të fushës pjellore të Argolis. === Argos Arkaik === Argosi përjetoi periudhën e saj më të madhe të zgjerimit dhe fuqisë nën sundimtarin energjik të shekullit të 7-të para Krishtit të Mbretit Pheidon.Nën sundimin e mbretit Pheidon, Argosi rifitoi pushtet mbi qytetet e Argolidit dhe sfidoi[[Sparta|dominimin e Spartës]] në Peloponez.Dominimi spartan mendohet të jetë ndërprerë pas betejës së Hyssiae në vitin 669-668 para Krishtit, në të cilën trupat Argive mundën Spartanët në një betejë hoplit.<ref>Mackil, Emily, Tyrants in Seventh Century Greece, Lecture, September 20, 2018</ref>Gjatë kohës së fuqisë së tij më të madhe, qyteti mburrej me një shkollë skulpturash qeramike dhe bronzi, punëtori qeramike, fabrikë lëkurësh dhe prodhues rrobash. Për më tepër, të paktën 25 celebrime u zhvilluan në qytet, përveç një ekspoziteje të rregullt të produkteve vendore.<ref>{{Cito web|title=Archived copy|url=http://argolika.gr/index.php/2014-25-96-44-85-11/2013-44-34-89-23-12/2013-10-18-08-30-27/5330-methysoi-kleftes-sykofantes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150225040259/http://argolika.gr/index.php/2014-25-96-44-85-11/2013-44-34-89-23-12/2013-10-18-08-30-27/5330-methysoi-kleftes-sykofantes|archive-date=2015-02-25|access-date=2015-03-06}}</ref> Një vend i shenjtë kushtuar Herës u gjet gjithashtu në të njëjtin vend ku ndodhet sot manastiri i Panagia Katekrymeni.Pheidoni gjithashtu shtriu ndikimin e Argive në të gjithë Greqinë, duke marrë kontrollin e Lojërave Olimpike larg nga qytetarët e Elisit dhe duke caktuar vetë organizatorin gjatë mbretërimit të tij. === Argosi klasik === Në vitin 494 pes, Argosi pësoi një humbje dërrmuese nga rivali i tij rajonalë, Sparta, në Betejën e Sepeia . Pas kësaj disfate, [[Herodoti]] na tregon se qyteti pësoi një formë ''ngecjeje''.Kaosi politik mendohet se ka rezultuar në një tranzicion demokratik në qytet.<ref name="E. Robinson, 2011">E. Robinson, ''Democracy Beyond Athens,'' Cambridge, 2011, 6-21.</ref> Argosi nuk mori pjesë në Aleancën Greke kundër Pushtimit Persian të vitit 480 para Krishtit. Kjo rezultoi në një periudhë të izolimit diplomatik, megjithëse ka prova të një aleance Argive me Tegea para vitit 462 para Krishtit.<ref name="jstor.org">2.</ref> Në vitin 462 pes, Argosi u bashkua në një aleancë trepalëshe me Athinën dhe Thesalinë.Kjo aleancë ishte disi jofunksionale, megjithatë, dhe Argivesët mendohet se kanë dhënë vetëm kontribute margjinale në aleancë në Betejën e Oenoe dhe [[Braci (Brac)|Tanagra]] .<ref name="jstor.org">2.</ref> Për shembull, vetëm 1.000 hoplitë Argive mendohet se kanë luftuar së bashku me Athinasit në Betejën e Tanagrës. Pas disfatës së aleatëve në Tanagra në vitin 457 pes, aleanca filloi të prishej, duke rezultuar në shpërbërjen e saj në vitin 451 pes. Argos luajti një rol të vogël në Luftërat Korintiane kundër Spartës dhe për një periudhë të shkurtër kohore konsiderohet bashkimi me Korintin për të formuar një shtet të zgjeruar Argolid. Për një periudhë të shkurtër kohe, të dy polet u bashkuan, por Korinti u rebelua shpejt kundër sundimit Argive dhe Argos u kthye në kufijtë e tij tradicionalë. Pas kësaj, Argosi vazhdoi të mbetet një fuqi e vogël në çështjeve greke. Argosi i shpëtoi okupimit nga [[Maqedonia e lashtë|Maqedonia]] gjatë mbretërimit të [[Filipi II i Maqedonisë|Filipit II]]<ref>{{Cito web|title=Ancient Argos|url=https://www.worldhistory.org/argos/|language=en|access-date=2021-02-03|website=[[World History Encyclopedia]]}}</ref> dhe [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]] dhe mbeti i padëmtuar gjatë Luftërave të Diadochi, megjithatë në vitin 272 u sulmua nga [[Pirro i Epirit]] në Betejën e Argos, në të cilën Pirro u vra. === Demokracia në Argosin Klasik === Argos ishte një demokraci për pjesën më të madhe të periudhës klasike, me vetëm një ndërprerje të shkurtër midis vitit 418 dhe 416.<ref name="E. Robinson, 2011">E. Robinson, ''Democracy Beyond Athens,'' Cambridge, 2011, 6-21.</ref> Demokracia u vendos për herë të parë pas një disfate katastrofike nga Spartanët në Betejën e Sepeia në vitin 494. Aq shumë Argivë u vranë në betejë saqë pasoi një revolucion, në të cilin të huajt ishin të përfshirë në shtet për herë të parë.<ref>Hdt. 6.83; Arist.</ref> Demokracia argive përfshinte një Asamble (të quajtur ''aliaia'' ), një Këshill ( ''bola'' ) dhe një organ tjetër të quajtur 'Të Tetëdhjetët', përgjegjësitë e të cilit janë të paqarta. Magjistrat shërbyen për mandate gjashtëmujore, me disa përjashtime, dhe u audituan në fund të mandatit të tyre. Ekzistojnë disa prova se ostracizmi ishte praktikuar.<ref>E. Robinson, ''Democracy Beyond Athens,'' Cambridge, 2011, 10-18.</ref> === Sundimi Romak, Bizantin, Kryqtar, Osman dhe pavarësia === [[Skeda:Argos09.jpg|parapamje| Kalaja në Kodrën e Larisës.]] Nën sundimin romak, Argosi ishte pjesë e provincës së Akaas . Nën sundimin bizantin ishte pjesë e Hellas, dhe më vonë e Peloponezit . Si pasojë e [[Kryqëzata e katërt|Kryqëzatës]] së Katërt, Kryqtarët pushtuan kështjellën e ndërtuar në kodrën Larisa, vendi i akropolit antik, dhe zona u bë pjesë e [[Zotëria e Argos dhe Nauplia|zotërisë së Argosit dhe Nauplit]]. Sundimi venecian zgjati deri në vitin1463, kur osmanët pushtuan qytetin. Në vitin 1397, Osmanët plaçkitën Argosin, duke marrë me vete pjesën më të madhe të popullsisë, për ta shitur si skllevër. Venecianët ripopulluan qytetin dhe rajonin me kolonët shqiptarë, duke u dhënë atyre përjashtime agrare nga taksat. Së bashku me grekët e [[Stratiotët|Argosit]], ata furnizuan trupa stratioti për ushtritë e Venecias. Disa historianë e konsiderojnë termin ushtarak francez "argoulet" që rrjedh nga "argetes" grekë, ose banor i Argosit, pasi një numër i madh i stratiotëve francezë vinin nga fusha e Argosit.<ref>{{Cito web|last=Pappas|first=Nicholas C. J.|title=Stradioti: Balkan Mercenaries in Fifteenth and Sixteenth Century Italy|url=http://www.shsu.edu/~his_ncp/Stradioti.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924101628/http://www.shsu.edu/~his_ncp/Stradioti.html|archive-date=2015-09-24|access-date=2011-11-07|publisher=Sam Houston State University}}</ref> [[Skeda:Neo_Ireo_Kimisis_Theotokou.JPG|parapamje| Kisha e Kimisis (Fjetjes) së Virgjëreshës në Neo Ireo]] Gjatë sundimit Osman, Argosi ishte i ndarë në katër mahala, ose lagje; mahalla greke ( [[Rum Milet|Rûm]] ), mahala Liepur, mahalla Bekir Efenti dhe mahalla Karamoutza ose Besikler, përkatësisht që korrespondon me atë që tani është pjesa verilindore, veriperëndimore, jugperëndimore dhe juglindore e qytetit. Mahalla greke u quajt "çereku i të pabesëve të qytetit Archos" në dokumentet turke, ndërsa Liepur mahalla (lagja e lepujve) përbëhej kryesisht nga [[Shqipëria|emigrantë shqiptarë]] dhe familjet me reputacion të mirë. Karamoutza Mahalla ishte shtëpia e turqve më të shquar dhe mburrej me një xhami (kishë modern-ditore e Agios Konstadinos), një varrezë turke të Ali Nakin Bei Serail, [[Hamami|banja turke]] dhe një shkollë turke. [[Skeda:Veduta_d'Argos_-_Coronelli_Vincenzo_-_1688.jpg|majtas|parapamje| Ilustrimi i Argos nga Vincenzo Coronelli, 1688]] Me përjashtim të një periudhe të dominimit venecian në vitin 1687–1715, Argosi mbeti në duart osmane deri në fillimin e Luftës Greke të Pavarësisë në vitin 1821, kur familjet e pasura osmane u zhvendosën në Nafplio për shkak të mureve të saj më të forta. Në atë kohë, si pjesë e kryengritjes së përgjithshme, shumë organe qeverisëse lokale u formuan në pjesë të ndryshme të vendit dhe "Konsullata e Argos" u shpall më 28 Mars 1821, nën Senatin e Peloponezit . Kishte një kryetar të vetëm shteti, Stamatellos Antonopoulos, të quajtur " Konsull ", midis 28 marsit dhe 26 maj 1821. Më vonë, Argos pranoi autoritetin e Qeverisë së Përkohshme të Asamblesë së Parë Kombëtare në Epidaurus dhe përfundimisht u bë pjesë e Mbretërisë së Greqisë . Me ardhjen e guvernatorit [[Jani Kapodistria|Ioannis Kapodistrias]], qyteti iu nënshtrua përpjekjeve të modernizimit. Duke qenë një fshat bujqësor, nevoja për planifikim urban ishte jetësore. Për këtë arsye, më 1828, Kapodistrias emëroi mekanikun Stamatis Voulgaris si krijuesin e një plan-qyteti që do t'i ofronte Argosit rrugë të mëdha, sheshe dhe hapësira publike. Sidoqoftë, të dy Voulgaris dhe, më vonë, planet e arkitektit francez de Borroczun nuk u pritën mirë nga vendasit, me rezultatin që i pari duhej të rishikohej nga Zavos. Në fund të fundit, asnjë nga planet nuk u zbatua plotësisht. Akoma, karakteristikat strukturore të planit të de Borroczun mund të gjenden në qytet sot, megjithë provat e dukshme të paraqitjes para-revolucionare, të tilla si përhapja e paorganizuar urbane e dëshmuar në zonën nga rruga Inachou deri në pikën ku gjurmët hekurudhore mund të gjenden sot . == Mitologjia == Mbretërit mitologjike të Argosit janë: Inachus, Phoroneus, Apis, Argus, Criasus, Phorbas, Triopas, Iasus, Agenor, Crotopus, Sthenelus, Gelanor AKA Pelago, Danaus, Lynceus, Abas, Proetus, Acrisius, [[Perzeu|Perseu]], Megapenthes, Argeus dhe Anaxagoras .<ref>Pseudo-Apollodorus, Bibliotheca 2.2.1</ref> Qyteti i Argosit besohej të ishte vendlindja e karakterit mitologjik [[Perzeu|Perseus]], birit të perëndisë [[Zeusi|Zeus]] dhe Danaë, e cila ishte vajza e mbretit të Argosit, Akrisius . == Historia kishtare == Pasiqë Krishterimi u krijua në Argos, peshkopi i parë i dokumentuar në regjistrat ekzistues me shkrim është Genethlius, i cili në 448 AD mori pjesë në sinodin e thirrur nga Kryepeshkopi i Konstandinopojës Flavian për ta rrëzuar Eutyches nga zyra e tij meshtarake dhe shkishtëroi atë. Peshkopi tjetër i Argosit, Onesimus, ishte në Këshillin 451 të Kalcedonit . Pasardhësi i tij, Thales, ishte një nënshkrues i letrës që peshkopët e provincës Romake të Hellasit i dërguan në vitin 458 Perandorit Bizantin Leo I Thrakian për të protestuar në lidhje me vrasjen e Proterius të Aleksandrisë . Peshkopi Ioannes ishte në Këshillin e Tretë të Konstandinopojës në vitin 680 dhe Theotimus në Këshillin Photian të Konstandinopojës (879) .<ref>Michel Lequien, [[iarchive:bub_gb_86weAemI-e4C|''Oriens christianus in quatuor Patriarchatus digestus'']], Paris 1740, Vol.</ref> Selia lokale është sot Metropoli Ortodoks Grek i Argolis . === Popullatë === Në vitin 700 para Krishtit kishte të paktën 5,000 njerëz që jetonin në qytet.<ref>{{Google books|id=P43ChiFyVVEC|page=37|title=Urbanism in the Preindustrial World: Cross-Cultural Approaches}}</ref> Në shekullin e katërt para Krishtit, qyteti ishte shtëpia e deri në 30,000 njerëzve.<ref>{{Google books|id=xEU4hqU-Op8C|page=124|title=Geology and Settlement: Greco-Roman Patterns}}</ref> Sot, sipas regjistrimit grek të vitit 2011, qyteti ka një popullsi prej 22,085,është qyteti më i madh në Argolis, më i madh se kryeqyteti Nafplio. === Ekonomia === [[Skeda:Δημοτική_αγορά_Άργους_2.jpg|parapamje| Tregu komunal]] [[Skeda:Demarxeioargou.jpg|parapamje| Bashkia e vjetër e qytetit në 2002; ndërtuar në vitin 1830, ai shërbeu si selia e qeverisë komunale deri në vitin 2012]] Aktiviteti kryesor ekonomik në zonë është bujqësia. Frutat agrume janë kultura mbizotëruese, e ndjekur nga ullinjtë dhe kajsitë. Zona është gjithashtu e famshme për shumëllojshmërinë e saj lokale të pjeprit, pjeprat Argos (ose Argitiko). Ekziston edhe prodhimi i rëndësishëm lokal i produkteve të qumështit, fabrika për përpunimin e frutave. [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] m1mzlkya886wjz63db1ynyn4inryug7 0 305696 3010807 2997284 2026-07-18T21:31:04Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010807 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Paul Kretschmer (1866–1956) 1927 © Georg Fayer (1891–1950) OeNB 10451627.jpg|parapamje|Paul Kretschmer]] '''Paul Kretschmer''' (2 maj 1866-9 mars 1956) ishte një [[Gjuhësia|gjuhëtar]] gjerman që studioi historinë dhe marrëdhëniet më të hershme të [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]] dhe tregoi se si ato u ndikuan nga gjuhët jo-indoeuropiane, siç është [[Gjuha etruske|etruskishtja]] . == Biografia == Kretschmer lindi në [[Berlini|Berlin]], ku studioi filologji klasike dhe indo-evropiane nën kujdesin e profesorit Hermann Diels. Studimi i tij epokal i elementeve para-greke në [[Greqishtja e lashtë|greqishten e vjetër]] ishte ai i vitit 1896 ''Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache'' ( ''Hyrje në Historinë e Gjuhës Greke'' ). Duke krahasuar emrat e vendeve greke me homologët e tyre të huaj në Anadollin e lashtë, ai arriti në përfundimin se një kulturë mesdhetare jo-greke i kishte paraprirë grekëve, duke lënë gjurmë të gjera gjuhësore. Zbulimet e arkeologut Sir [[Arthur Evans]] në Knossos, Kretë, rreth vitit 1900 rikonfirmuan pikëpamjet e Kretschmer. Pas një periudhe të punës si profesori në [[Universiteti i Marburgut|Universitetin e Marburg]] në Gjermani (1897–99), Kretschmer zuri pozitën drejtuese në gjuhësinë krahasuese në [[Universiteti i Vjenës|Universitetin e Vjenës]], ku qëndroi deri në vitin 1936. Një ithtar i shkollës së gjuhësisë neogramariane, e cila theksoi metodologjinë rigoroze krahasuese, ai gjithashtu kontribuoi në dialektologjinë greke moderne dhe çoi më tej studimin e [[Gjuha gjermane|gjeografisë gjuhësore gjermane]]. Ai vdiq në [[Vjena|Vjenë]] në vitin 1956.<ref>{{Cite journal|last=Leumann|first=M.|year=1956|title=Paul Kretschmer 2.5.1866—9.3.1956|journal=Glotta|volume=35|issue=3./4. H.|pages=161–171|jstor=40265722}}</ref> == Vepra == * ''Beiträge zur griechischen Grammatik''. Dissertation. C. Bertelsmann, Gütersloh 1889. * ''Die griechischen Vaseninschriften ihrer Sprache nach untersucht''. Gütersloh 1894 (Nachdruck: Olms, Hildesheim 1969; LaVergne, 2011). * ''Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache''. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1896; 2., unveränd. Aufl. 1970. * ''Die Entstehung der Koine''. C. Gerold’s Sohn, Wien 1900. * ''Der heutige lesbische Dialekt verglichen mit den übrigen nordgriechischen Mundarten''. Alfred Hölder, Wien 1905. (= Neugriechische Dialektstudien. 1). Nachdruck: Kraus Reprint, Nendeln, Liechtenstein 1975. * ''Wortgeographie der hochdeutschen Umgangssprache''. 2 Bde. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1916/1918. * ''Neugriechische Märchen''. Diederichs, Jena 1917 (Nachdruck: 1941; 1965 unter dem Titel ''Griechische Volksmärchen'') == Shih edhe == * [[Gjuhësia]] * [[Gjuha etruske|Etruskishtja]] * [[Ballkanologjia]] == Referime == [[Kategoria:Gjuhëtarë gjermanë]] [[Kategoria:Vdekje 1956]] [[Kategoria:Lindje 1866]] 9lr6jtr6r4capo0xy7svdsdkd6gfjh5 0 306593 3010589 3000008 2026-07-18T14:57:42Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010589 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Melopsittacus undulatus -Australia-8.jpg|parapamje|227x227px|Papagalli bisht gjatë]] '''Papagalli bisht gjatë''' (''Melopsittacus undulatus'') është i vogël, me bisht të gjatë dhe farë-ngrënes. Papagajtë bisht gjatë janë speciet e vetme në gjininë ''Melopsittacus''. Natyrisht, specia është e gjelbër dhe e verdhë me shenja të zeza, të zbehta në qafë, shpinë dhe krahë. Papagajtë bisht gjatë janë edukuar në robëri me ngjyrën e blues, të bardhë, të verdhë, gri, dhe madje edhe me kreshta të vogla.<ref name=":2" /> Të miturit dhe zogjte janë [[Dimorfizmi gjinor|monomorphic]], ndërsa të rriturit dallohen nga ngjyra e tyre dhe sjellja. Origjina e emrit të papagallit bisht gjatë është e paqartë. Regjistruar për herë të parë në 1805, papagallet janë kafshë shtëpiake të njohura në të gjithë botën për shkak të madhësisë së tyre të vogël, kostos së ulët dhe aftësisë për të imituar fjalimin njerëzor. Ata kanë të ngjarë të jenë kafshët e treta më të njohura në botë, pas [[Qeni|qenit]] dhe [[Macja|maceve]] të zbutura. Papagajtë janë parakejtë nomade të tufës që janë edukuar në robëri që nga shekulli i 19-të. Si në robëri ashtu edhe në të egra, papagajte rriten në mënyrë oportuniste dhe në çifte. Gjendet i egër në të gjitha pjesët më të thata të [[Australia|Australisë]], ku ka mbijetuar nga kushtet e vështira të brendshme për më shumë se pesë milionë vjet. Suksesi i tij mund t'i atribuohet një stili jetese nomade dhe aftësisë së tij për t'u shumuar gjatë lëvizjes. == Taksonomia dhe etimologjia == Fosilet e papagallit bisht gjatë mund të datojnë 50,000-70,000 vjet më parë. Janë propozuar disa origjina të mundshme për emrin e tij. Së pari, mund të jetë një shqiptim i gabuar ose ndryshim i fjalës Gamilaraay ''gidjirrigaa'' ose ''gijirragaa'' nga Yuwaalaraay. E dyta është një modifikim ''budge'' ose ''boojery'' (zhargon anglisht Australian për "mirë") dhe ''gar'' ("kokatoja"). Drejtshkrimet alternative përfshijnë budgerygah dhe betcherrygah,<ref name="Lendon73">{{Cite book|last=Lendon|first=Alan H.|title=Australian Parrots in Field and Aviary|publisher=Angus and Robertson|year=1973|isbn=0-207-12424-8|edition=2nd|location=Sydney|pages=302–07|language=en}}</ref> këto të fundit të përdorura nga njerëzit autoktonë të Rrafshit të Liverpoolit në [[Uellsi i Ri Jugor]]. Ndërsa shumë referenca përmendin "të mirë" si pjesë e kuptimit, dhe disa specifikojnë "zog të mirë", është mjaft e mundshme që raportet nga ata lokalë në rajon të jenë më të saktë në përcaktimin e përkthimit të drejtpërdrejtë si "ushqim i mirë". Sidoqoftë, raportet se kjo gjithashtu mund të përkthehet si <nowiki>''</nowiki>ushqim i mire", që nënkupton se janë ngrënë nga Aborigjenët, ka të ngjarë të jenë apokrife. Emri ka të ngjarë të ketë ardhur nga natyra migruese e specieve. Me ndryshimet sezonale që lanë fushat djerrë, papagalli do të lëvizte drejt ujit të mbetur që ende prodhonte farat që kërkonte. Duke ndjekur zogjtë, aborigjenët mund të gjenin ujin dhe gjithashtu bimë të tjera të gjahut ose ushqimit ,duke çuar keshtu në "ushqim të mirë".  Papagall bisht gjatë u përshkrua për herë të parë nga George Shaw në 1805, dhe i dha emrin binom të tij aktual nga John Gould në 1840. Emri i gjinisë ''Melopsittacus'', nga [[greqishtja e lashtë]], do të thotë "papagall melodioz".<ref name="Liddell1980">{{Cite book|last=Liddell, Henry George|url=https://archive.org/details/lexicon00lidd|title=A Greek-English Lexicon|last2=Robert Scott|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1980|isbn=0-19-910207-4|edition=Abridged|location=United Kingdom|language=en|author-link=Henry George Liddell|author-link2=Robert Scott (philologist)|url-access=registration}}</ref> Emri i specieve ''undulatus'' është [[Gjuha latine|latin]] për "i valëzuar" ose "i modeluar me valë".<ref>{{Cite book|last=Simpson|first=D.P.|title=Cassell's Latin Dictionary|publisher=Cassell Ltd.|year=1979|isbn=0-304-52257-0|edition=5th|location=London|language=en}}</ref> Emrat alternativë për papagall bisht gjatë përfshijnë papagallin e guaskës, paraketën e barit që lufton, papagallin kanarinë, papagallin zebër, zogun fluturues, papagallin me drerë. Edhe pse më i zbatueshëm për anëtarët e gjinisë ''Agapornis'', emri i shpendit të dashurisë është aplikuar tek ata nga zakoni i tyre i predikimit reciprok.<ref name="Lendon73"></ref> Papagall bisht gjatë mendohej të ishte lidhja midis gjinive ''Neophema'' dhe ''Pezoporus'' bazuar në pendën e ndaluar.<ref name="forshaw">{{Cite book|last=Forshaw|first=Joseph Michael|title=Parrots of the World|last2=Cooper|first2=William T.|publisher=Princeton University Press|others=Illustrated by Frank Knight|year=1981|isbn=0-87666-959-3|edition=2nd|pages=175–176|language=en|orig-year=dhe edicion parë në 1973}}</ref> Sidoqoftë, studimet e fundit [[Filogjenetika|filogjenetike]] duke përdorur sekuencat e ADN-së e vendosin zogun e vegël shumë pranë lories (fisi Loriini) dhe papagallëve të fikut (fisi Cyclopsittini).<ref name="wright">{{Cite journal|last=Wright|first=TF|last2=Schirtzinger EE|last3=Matsumoto T|last4=Eberhard JR|last5=Graves GR|last6=Sanchez JJ|last7=Capelli S|last8=Mueller H|last9=Scharpegge J|last10=Chambers GK|last11=Fleischer RC|year=2008|title=A Multilocus Molecular Phylogeny of the Parrots (Psittaciformes): Support for a Gondwanan Origin during the Cretaceous|journal=Molecular Biology and Evolution|language=en|volume=25|issue=10|pages=2141–2156|doi=10.1093/molbev/msn160|pmc=2727385|pmid=18653733}}</ref><ref name="tokita">{{Cite journal|last=Tokita|first=M|last2=Kiyoshi T|last3=Armstrong KN|year=2007|title=Evolution of craniofacial novelty in parrots through developmental modularity and heterochrony|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118546207/abstract|url-status=dead|journal=Evolution & Development|language=en|volume=9|issue=6|pages=590–601|doi=10.1111/j.1525-142X.2007.00199.x|pmid=17976055|archive-url=https://archive.today/20121005175548/http://www3.interscience.wiley.com/journal/118546207/abstract|archive-date=5 tetor 2012}}</ref><ref name="deKloet">{{Cite journal|last=de Kloet|first=RS|last2=de Kloet SR|year=2005|title=The evolution of the spindlin gene in birds: Sequence analysis of an intron of the spindlin W and Z gene reveals four major divisions of the Psittaciformes|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2005_36_3/page/706|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|language=en|volume=36|issue=3|pages=706–721|doi=10.1016/j.ympev.2005.03.013|pmid=16099384}}</ref><ref name="Schweizer">{{Cite journal|last=Schweizer|first=M.|last2=Seehausen O|last3=Güntert M|last4=Hertwig ST|year=2009|title=The evolutionary diversification of parrots supports a taxon pulse model with multiple trans-oceanic dispersal events and local radiations|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|language=en|volume=54|issue=3|pages=984–94|doi=10.1016/j.ympev.2009.08.021|pmid=19699808}}</ref> == Ekologjia == Papagajtë bisht gjatë janë nomade dhe tufat lëvizin nga vendet kur ndryshojnë kushtet mjedisore.<ref name="Pranty 2001">Pranty 2001</ref> Papagajtë bisht gjatë gjenden në habitate të hapura, kryesisht në shkurre, pyje të hapura dhe kullota të Australisë.<ref name=":4" /> [[Zogjtë]] zakonisht gjenden në tufa të vogla, por mund të formojnë tufa shumë të mëdha në kushte të favorshme.<ref name=":4" /> Lëvizja nomade e tufave është e lidhur me disponueshmërinë e [[Ushqimi|ushqimit]] dhe [[Uji|ujit]].<ref name="forshaw"></ref> Papagajtë bisht gjatë kanë dy shpejtësi të dallueshme fluturimi, të cilat ato janë të afta t'i ndërrojnë në varësi të rrethanave.<ref>Ingo Schiffner and Mandyam Srinivasan (2016) Budgerigar flight in a varying environment: flight at distinct speeds?, https://doi.org/10.1098/rsbl.2016.0221</ref> Thatësira mund t'i çojë kopetë në habitatet më të pyllëzuara ose zonat bregdetare. Ata ushqehen me farat e spinifex dhe [[Poaceae|barit]], dhe nganjëherë piqen [[Gruri|grurë]].<ref name="forshaw" /><ref name=":3" /> Jashtë Australisë, e vetmja qendër afatgjatë e zogjve të egër të natyralizuar është një popullsi e madhe pranë [[St. Petersburg, Florida|Shën Petersburgut]], [[Florida]].<ref name="forshaw"></ref> Rritja e konkurrencës për vendet e foleve nga yjet e vegjël evropianë dhe harabelët e shtëpive mendohet të jetë shkaku kryesor i rënies së popullsisë në Florida nga vitet 1980.<ref name="Pranty 2001">Pranty 2001</ref> Kushtet më të qëndrueshme gjatë gjithë vitit në Florida ulën ndjeshëm sjelljen e tyre nomade.<ref>Shapiro 1979</ref> [[Lloji]] është futur në vende të ndryshme në [[Porto Riko]] dhe [[Shtetet e Bashkuara]].<ref>{{Cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22685223/132056957|title=IUCN Red List of Threatened Species: Melopsittacus undulatus|date=9 gusht 2018|language=en}}</ref> Papagajtë bisht gjatë ushqehen kryesisht me farat e barit.<ref name="Pranty 2001">Pranty 2001</ref> Llojet gjithashtu dëmtojnë në mënyrë oportunistike kultivimin e drithërave në rritje dhe farat e barit të lëndinës.<ref>Stevenson & Anderson 1994</ref> Për shkak të përmbajtjes së ulët të ujit të farërave ata mbështeten në disponueshmërinë e ujërave të ëmbla.<ref name=":2" /> == Referime == {{Referencat}} == Bibliografi == * Pranti, B. 2001. Budgerigar në Florida: Ngritja dhe rënia e një psittacidi ekzotik. Zogjtë e Amerikës së Veriut 55: 389–397. * Forshaw, Joseph M. & Cooper, William T. (1978): ''Parrots of the World'' (botimi i dytë). Edicionet Landsdowne, Melburn, Australi  * Jakë, NJ (1997). Budgerigar ( ''Melopsittacus undulatus'' ). Fq. 384 në: del Hoyo, J., Elliott, A. & Sargatal, J. eds. (1997). * ''Handbook of the Birds of the World.'' Vëllimi 4 Sandgrouse te Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/84-87334-22-9|84-87334-22-9]] == Leximi më tej == * [http://www.parrots.org/index.php/encyclopedia/profile/budgerigar/ World Trust Parrot] Enciklopedia e Parrotit - Profilet e llojeve * [https://web.archive.org/web/20091231021908/http://www.holisticbirds.com/pages/budgie0601.htm Një Ambasador i Vërtetë: Papagall bisht gjatë] Artikulli i referuar mbi Papagallët bisht gjatë * [https://web.archive.org/web/20190715051041/http://pre.ensembl.org/Melopsittacus_undulatus/Info/Index Gjenomi papagall bisht gjatë] në Ensembl [[Kategoria:Papagallët]] de6naui66duc3w57naa8emtjrh58qdv 0 308613 3010708 2959268 2026-07-18T15:23:31Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010708 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sadrazamlik-nisanlari.svg|parapamje|240px|Vula e [[Veziri i madh|Vezirit të Madh]] [[Perandoria Osmane|Osman]]]] '''Veziri''' ([[Gjuha arabe|Arabisht]]: وزير‎, ''wazīr''; [[Gjuha persiane|Persisht]]: وزیر‎, ''vazīr'') është një këshilltar apo ministër i rangut të lartë politik në lindjen e afërt. [[Hilafeti|Kalifët]] [[Abasitët|abasid]] i dhanë titullin e vezirit një ministri që më parë quhej [[Qatipi|qatib]] (sekretar), i cili në fillim ishte thjesht një ndihmës, por më pas u bë përfaqësuesi dhe pasardhësi i ''dapir'' (shkrimtari ose sekretari zyrtar) i mbretërve [[Perandoria Sasaniane|sasanianë]].<ref>R. A. Nicholson, ''A Literary History of the Arabs'', p. 257</ref> Në përdorimin modern, termi është përdorur për ministrat e qeverisë në pjesën më të madhe të [[Lindja e Mesme|Lindjes së Mesme]] dhe më gjerë. == Etimologjia == Ka mendime të ndryshme për origjinën e fjalës. Ndërsa disa argumentojnë se fjala ''vezir'' është me origjinë sasanide dhe për rrjedhojë persisht dhe më vonë u transferua në arabisht, të tjerë argumentojnë se fjala është me origjinë arabe, duke argumentuar se ajo përmendet në [[Kurani|Kur'an]] dhe [[Lista e teksteve islamike|burimet]] e [[hadithi]]t.<ref name="tdvia">{{Cite web|title=Vezir|url=http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c43/c430046.pdf|accessdate=8 gusht 2016|year=2013|publisher=Türkiye Diyanet Vakfı|language=tr|volume=43|isbn=9789753897549|page=79-82|archive-date=8 gusht 2016|archive-url=https://archive.today/20160808103736/http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c43/c430046.pdf}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Ministra ekzekutiv]] [[Kategoria:Krerët e qeverisë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Tituj]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] mebqlg0kik54u77izqk3qspcyvxsj9t 0 312302 3010671 2959521 2026-07-18T15:23:14Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010671 wikitext text/x-wiki '''Hanëm''' është një titull [[Familja mbretërore|mbretëror]] dhe [[Aristokracia|aristokratik]] femëror që fillimisht u përftua përmes një titulli të [[Ballkani]]t [[myslyman]], [[Azia Qendrore|Azisë Qendrore]], dhe më vonë u përdor në [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]] dhe [[Azia Jugore|Azinë Jugore]]. Është ekuivalenti femëror i titullit [[Hani (titull)|Han]] për një sundimtar sovran ose ushtarak, i përdorur gjerësisht nga popujt mesjetarë nomade [[Turkikët|turkik]] që jetojnë në [[Azia|Azi]] dhe Evropë dhe gjithashtu fiset [[Mongolët|mongole]] që jetojnë në veri dhe veriperëndim të [[Kinë]]s moderne.<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 90|date=1969|publisher=[[The Times Group|Times of India Press]]|page=4|language=en|quote=In the original meaning “begum” and “khanum” are the feminine equivalents or counterparts of “beg” and “khan”—like the English “lord” and “lady”.}}</ref> Në ngushtimin e fjalëve të [[Gjuhët turkike|gjuhëve turkike]], prapashtesa "-''um / -ım''" shton "im", duke e bërë fjalën "Khanum" si "'''Hani im'''". Kjo lind nga përralla, që përshkruan një Han duke u njoftuar nënshtetasve të tij se ''unë jam Hani juaj'' dhe ''ajo është Hani im'' (''Hanëm''). [[Haganati Rouran|Rouranët]] ishin njerëzit e parë që përdorën titujt ''Hagan'' dhe ''Han'' për perandorët e tyre, duke zëvendësuar Chanyu-n e [[Xiongnu]]-ve, të cilët [[René Grousset]] dhe të tjerët supozojnë se janë [[Turqit|turkik]].<ref name="Grousset">{{cite book|author=René Grousset|author-link=René Grousset|title=The Empire of the Steppes: A History of Central Asia now|publisher=Rutgers University Press|year=1988|language=en|pages=[https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof/page/61 61, 585, n. 92.]|isbn=0-8135-1304-9|url=https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof/page/61}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Tituj mbretëror]] prf7ff00i8p0v8im0y3jza7hbn2ock4 0 312590 3010672 2547349 2026-07-18T15:23:14Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010672 wikitext text/x-wiki '''Hani''' ''(Khan)'' është një titull historik që ka origjinën midis fiseve nomade në [[Stepa Euroaziatike#Ndarjet|Stepën e Euroazisë Qendrore dhe Lindore]] për t'iu referuar një prijësi ose sunduesi. Fillimisht shfaqet midis [[Haganti Rouran|Rouranëve]] dhe më pas [[Göktürkët|Göktürkëve]] si një variant i [[Hakani|haganit]] (sovran, perandor) dhe nënkuptonte një sundimtar vartës. Në [[Perandoria Selxhuke|Perandorinë Selxhuke]], ishte titulli më i lartë fisnik, duke u renditur mbi [[Malik|malik]] (mbret) dhe [[Emiri|emir]] (princ). Në [[Perandoria Mongole|Perandorinë Mongole]] nënkuptonte sundimtarin e një [[Orda (organizatë)|hordhie (ulus)]], ndërsa sundimtari i të gjithë [[Mongolët|mongolëve]] ishte hagani ose hani i madh. Titulli më pas ra në rëndësi. Në [[Irani Safavid|Persinë Safavide]] ishte titulli i një guvernatori provincial, dhe në [[Perandoria Mogule|Indinë Mogule]] ishte një gradë e lartë fisnike e kufizuar vetëm për oborrtarët. Pas rënies së Mogulëve, ai u përdor në mënyrë të shthurur dhe u bë [[Han (mbiemër)|mbiemër]]. Hani dhe format e tij femërore ndodhin në shumë emra personalë, përgjithësisht pa ndonjë fisnik të rëndësisë politike, megjithëse mbetet një pjesë e zakonshme edhe e emrave fisnikë. == Historia == "Hani" haset për herë të parë si një titull në konfederatën [[Xianbei]]<ref name="Henning, W. B. p501-522">Henning, W. B., 'A Farewell to the Khagan of the Aq-Aqataran',"Bulletin of the School of Oriental and African studies – University of London", Vol 14, No 3, pp. 501–522</ref> për shefin e tyre midis viteve 283 dhe 289. Rouranët mund të kenë qenë njerëzit e parë që përdorën titujt ''[[Hagani|hagan]]'' dhe ''han'' për perandorët e tyre. Megjithatë, gjuhëtari rus [[Alexander Vovin]] (2007) beson se termi ''qaγan'' e ka origjinën midis popullit [[Xiongnu]], të cilët flisnin [[Gjuhët Yenisein|Yeniseian]] (sipas Vovin), dhe më pas u përhap në familjet gjuhësore. Më pas, [[Göktürkët]] miratuan titullin dhe e sollën atë në pjesën tjetër të Azisë. Në mesin e shekullit të gjashtë, iranianët dinin për një "Kagan - Mbret i Turqve".<ref name="Henning, W. B. p501-522" /> Popuj të ndryshëm mongolë dhe turq nga Azia Qendrore i dhanë titullit rëndësi të re pas periudhës së [[Perandoria Mongole|Perandorisë Mongole]] (1206–1368) në Botën e Vjetër dhe më vonë sollën titullin "han" në Azinë Veriore, ku vendasit më vonë e adoptuan atë. Ishte titulli i perandorit kinez [[Perandori Taizong i Tang|Perandorit Taizong i Tang]] ([[Hani i Qiellit|Kagan Qiellor]], mbretëroi 626-649)<ref> Fairbank, John King. ''The Cambridge History of China''. [[Cambridge University Press]], 1978. [https://books.google.com/books?id=iN9Tdfdap5MC&pg=PA367&dq=khan+turkic+title&lr=&hl=tr&sig=nn4X0pxXK9qe9ByEr-NmoDl1Yog p. 367]</ref> dhe pasardhësit e [[Xhingis Han]] u zgjodhën për të sunduar Perandorinë Mongole duke filluar nga viti 1229. Vetë Xhingis Hani përmendej vetëm si ''qa'an'' (hagan) pas vdekjes.<ref name="rachewiltz">http://altaica.ru/LIBRARY/rachewiltz/Rachewiltz_Qan.pdf</ref> Për shembull, [[Möngke Han]] (mbretëroi 1251-1259) dhe [[Ögedei Han]] (mbretëroi 1229-1241) do të ishin "haganë" por jo [[Çagataj Han]], i cili nuk u shpall sundimtar i Perandorisë Mongole nga [[Kurultai]]. == Terma të lidhura me Han == * Hanazade (tatarisht: Xanzadä) - një princ, djali i hanit * Hanbikeh (tatarisht: Xanbikä) - një mbretëreshë, gruaja e hanit * [[Hanbalik]] (ose Dadu) - kryeqyteti [[Dinastia Yuan|Yuan]] i cili më vonë u zhvillua në [[Pekini]]n modern. * [[Ilhani (titulli)|Ilhani]] * [[Hanëmi]] ose [[hatun]] - ekuivalenti femëror i Khan == Referimet == {{reflist}} [[Kategoria:Krerët e shtetit]] [[Kategoria:Grada ushtarake]] [[Kategoria:Hanë| ]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] 8e5tmiy6bzgc6mqx6vtud2slv30ybuf 0 312592 3010670 2397816 2026-07-18T15:23:13Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010670 wikitext text/x-wiki '''Hakani''', '''Hagani''' ose '''Kagani''' ([[Turkik i Vjetër]]: 𐰴𐰍𐰣, romanizuar: ''Kaɣan'', [[Gjuha mongoleze|Mongolisht]]: Xаан ose ᠬᠠᠭᠠᠨ, romanizuar: ''Khaan'', [[Turqishtja osmane]]: خواقين, romanizuar: ''Ḫākan'', os خان ''Ḫān'', [[Gjuha turke|Turqisht]]: ''Kağan'' ose ''Hakan'', [[Gjuha ujgure|Ujgurisht]]: قاغان, romanizuar: ''Qaghan'') është një titull i rangut perandorak në [[Gjuhët turkike|turkik]], [[Gjuha mongoleze|mongolik]] dhe në disa gjuhë të tjera, i barabartë me statusin e [[perandori]]t dhe të dikujt që sundon një [[Hanati|haganat]] (perandori).<ref>Fairbank 1978, [https://books.google.com/books?id=iN9Tdfdap5MC&pg=PA367&dq=khan+turkic+title&lr=&hl=tr&sig=nn4X0pxXK9qe9ByEr-NmoDl1Yog p. 367]).</ref> Ekuivalenti femëror është [[Hatun]]. Mund të përkthehet gjithashtu si "[[Hani (titull)|Hani]] i Hanëve", ekuivalent me [[Mbreti i Mbretërve|Mbretin e Mbretërve]]. Në bullgarisht, titulli u bë i njohur si "Kan" (si në "Nominalia e kanëve bullgarë"), ndërsa në turqishten moderne titulli u bë ''Khaan'' me tingullin "g" duke u bërë pothuajse i heshtur ose inekzistent (d.m.th. një shumë fërkim velar i lehtë pa zë); ğ në turqishten moderne ''Kağan'' është gjithashtu i heshtur. Që nga [[Ndarja e Perandorisë Mongole|ndarja e Perandorisë Mongole]], perandorët e [[Dinastia Yuan|dinastisë Yuan]] mbanin titullin Hagan dhe pasardhësit e tyre në [[Mongolia|Mongoli]] vazhduan të kishin titullin. ''Kağan'', ''Hakan'' dhe ''Kaan'', ekuivalentët turqisht të titullit janë emra të zakonshëm turk në [[Turqia|Turqi]]. == Historia == Titulli u pa për herë të parë në një fjalim midis vieteve 283 dhe 289, kur shefi i [[Xianbei]] [[Tuyuhun]] u përpoq të ikte nga [[Murong Hui]] dhe filloi rrugën e tij nga [[Gadishulli Liaodong]] në zonat e [[Shkretëtira Ordos|shkretëtirës Ordos]]. Në fjalimin, një nga gjeneralët e Murong, Yinalou, iu drejtua si ''kehan'' ([[Gjuha kineze|kinezçe]]: 可寒, më vonë kinezçe: 可汗); disa burime sugjerojnë se Tuyuhun gjithashtu mund të ketë përdorur titullin pasi u vendos në [[Liqeni Qinghai|liqenin Qinghai]] në shekullin e 3-të. [[Haganati Rouran]] (330–555) ishte populli i parë që përdori titujt Hakan dhe Han për perandorët e tyre, duke zëvendësuar [[Chanyu]] të [[Xiongnu]], të cilin Grousset dhe të tjerët supozojnë se janë [[Turkikët|turkik]].<ref>Grousset (1970), pp. 61, 585, n. 92.</ref> Rouranët u deklaruan se ishin pasardhës të popullit Donghu,<ref>[[Wei Shou]]. ''[[Libri i Wei]]''. [https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%AD%8F%E6%9B%B8/%E5%8D%B7103#%E8%A0%95%E8%A0%95 vol. 103] "蠕蠕，東胡之苗裔也，姓郁久閭氏" tr. "Rúrú, offsprings of Dōnghú, surnamed Yùjiŭlǘ"</ref> të cilët nga ana e tyre supozohen të jenë [[Proto-mongolël|proto-mongole]],<ref>Pulleyblank, Edwin G. (2000). [https://web.archive.org/web/20171118181857/http://www.dartmouth.edu/~earlychina/docs/2008/ec25_pulleyblank.pdf "Ji 姬 and Jiang 姜: The Role of Exogamic Clans in the Organization of the Zhou Polity"], ''Early China''. p. 20</ref> ose një grup "jo-altaik".<ref>Art, Iranian-Bulletin of the Asia Institute, volume 17, p. 122</ref><ref>Nihon Gakushiin-Proceedings of the Japan Academy, volume 2, p. 241</ref><ref>Teikoku Gakushiin (Japan)-Proceedings of the Imperial Academy, volume 2, p. 241</ref><ref>Vovin, Alexander. 2010. Once Again on the Ruan-ruan Language. Ötüken'den İstanbul'a Türkçenin 1290 Yılı (720–2010) Sempozyumu From Ötüken to Istanbul, 1290 Years of Turkish (720–2010). 3–5 Aralık 2010, İstanbul / 3–5 December 2010, [[İstanbul]]: 1–10.</ref> [[Avarët panonianë|Haganati Avar]] (567–804), i cili mund të ketë përfshirë elementë Rouran pasi Göktürkët shtypën Mongolinë sunduese Rouran, përdori gjithashtu këtë titull. Avarët pushtuan [[Evropa|Evropën]] dhe për më shumë se një shekull sunduan rajonin e Karpateve. == Ndër popujt turkik == Titulli u lidh me klanin sundues [[Fisi Ashina|Ashina]] të [[Göktürkët|Göktürkëve]] dhe pasardhësit e tyre dinastikë midis popujve të tillë si [[khazarët]] (cf. titullin ushtarak të përbërë [[Hagan Bek]]). Sundimtarët e vegjël u zbritën në titullin më të ulët të hanit. Si Hagan si i tillë ashtu edhe forma turke Hakan, me specifikimin në [[arabisht]] ''al-Barrayn wa al-Bahrayn'' (që do të thotë fjalë për fjalë "e të dy tokave dhe të dy deteve"), ose më saktë plotësisht në turqishten osmane ''Hakan ül-Berreyn vel-Bahreyn'', ishin. ndër titujt në stilin zyrtar të plotë të [[Lista e sulltanëve të Perandorisë Osmane|Sulltanit]] të Madh (dhe më vonë [[Kalifi]]t) të [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], duke pasqyruar legjitimimin historik të sundimit të dinastisë si pasardhës politik i shteteve të ndryshme të pushtuara. (Titulli fillonte: [[Sulltan]] Hân NN, [[Padishah]], ''Hynqar'', Sovran i [[Osmanllinjtë|Shtëpisë së Osmanit]], [[Sulltani i Sulltanëve]], Hani i Hanëve, Komandant i Besimtarëve dhe Pasardhës i [[Profeti]]t të [[Zoti]]t të Gjithësisë; më pas pasuan një seri konkretisht tituj "rajonal", duke filluar me Mbrojtësi i Qyteteve të Shenjta të Mekës, Medinës dhe Jerusalemit.) Hakani është titulli i dytë i shahëve (mbretërve) [[Dinastia Safavide|safavidë]] dhe [[Dinastia Kaxharë|kaxharë]] të [[Irani]]t. Për shembull, Aga Muhamed Han Kaxhar, Fath Ali Shah dhe shah të tjerë kaxharë e përdorën këtë titull. Nofka e [[Shah Ismaili]]t dhe e shahëve të tjerë safavidë është ''Kagan-i Suleyman shan'' shan (Hakani me lavdinë e Solomonit). === Perandoria Osmane === Sundimtarët [[Turqit osmanë|osmanë]], pas shekullit të 14-të, përdorën vetëm dy tituj "shah" dhe "han" deri në fund të perandorisë.<ref>Hüseyin Yılmaz, (2018), ''Caliphate Redefined: The Mystical Turn in Ottoman Political Thought'', p. 124</ref> Sulltanët si [[Mehmet Fatihu|Mehmed Pushtuesi]] dhe [[Sulejmani i Madhërishëm]] përdorën titullin "Hakani i dy deteve".<ref>Cihan Yüksel Muslu, (2014), The Ottomans and the Mamluks: Imperial Diplomacy and Warfare in the Islamic World, p. 118</ref><ref>[[Evliya Çelebi]], ''Narrative of Travels in Europe, Asia, and Africa in the Seventeenth Century'', p. 19</ref> Yazıcıoğlu Ali, në fillim të shekullit të 15-të, gjurmoi gjenealogjinë e [[Osman I|Osmanit]] te [[Hakani Oguz|Hakanit Oguz]], paraardhësit mitikë të [[Turqit|turqve]] perëndimorë, nëpërmjet nipit të tij të madh të djalit të tij të madh, duke i dhënë kështu sulltanëve osmanë përparësinë midis [[Bejllëku anadollian|monarkëve turq]].<ref>Colin Imber, (2002), ''The Ottoman Empire, 1300-1650'', p. 95</ref> Megjithëse nuk ishte tërësisht një imitim i doktrinës [[Xhingis Han|Genghis Khanid]], pretendimi i Oguz për sovranitet ndoqi të njëjtin model. [[Bajaziti I]] e ngriti këtë pretendim kundër [[Timuri]]t, i cili denigroi prejardhjen osmane.<ref>Douglas Streusand, (2010), ''Islamic Gunpowder Empires: Ottomans, Safavids, and Mughals'', p. 66</ref> == Referimet == {{reflist}} [[Kategoria:Krerët e shtetit]] [[Kategoria:Tituj mbretëror]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] gaaiao5pzppoopomrm3c96ujw2b662u 0 312763 3010581 2959566 2026-07-18T14:01:01Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010581 wikitext text/x-wiki [[Skeda:33. ISC-Symposium-Hisashi Owada-HSGN 028-01695.JPG|parapamje|232x232px|Hisashi Ovada]] '''Hisashi Ovada''' ({{lang|ja|小和田 恆}}, Ovada Hisashi), i lindur më 18 shtator [[1932]]) është një ish-jurist japonez, diplomat dhe profesor i drejtësisë që ka shërbyer si gjyqtar në [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë]] nga viti [[2003]] deri më 7 qershor [[2018]]. Ai ka qenë kryetari i Gjykatës nga viti [[2009]] deri në vitin [[2012]].<ref>{{Cite web|url=https://www.icj-cij.org/files/press-releases/0/000-20180302-PRE-01-00-EN.pdf|title=Press release 2018/14|access-date=17 shkurt 2022|lang=en|url-status=dead|archive-date=24 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324161010/http://www.icj-cij.org/files/press-releases/0/000-20180302-PRE-01-00-EN.pdf}}</ref> == Biografia == Ovada lindi në Shibata, prefektura Niigata në [[Japonia|Japoni]],<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 36.</ref> i treti nga shtatë fëmijë.<ref name="Hills, Ben pp.35">Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 35.</ref> Pasi fitoi një BA nga Universitetin e Tokios në vitin [[1955]], Ovada kaloi provimet e shërbimit civil për t'u bashkuar me Shërbimin Diplomatik dhe Konsullor, i njohur tani si Shërbimi i Jashtëm.<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 37.</ref> Ovada mori sponsorizim nga Ministria e Jashtme për të studiuar në ''Trinity College'' të [[Kembrixhi]]t në [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretërinë e Bashkuar]], ku fitoi një diplomë juridike në vitin [[1959]]<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 37, 137.</ref> dhe më vonë një [[Doktor i Filozofisë|doktoraturë në filozofi]]. Në përgjithësi ai shërbeu si profesor i drejtësisë për tre dekada në Universitetin e Tokios, [[Harvard Law School|Shkollën Juridike të Harvardit]], Shkollën Juridike të [[Universiteti i Nju Jorkut|Universitetit të Nju Jorkut]], Shkollën [[Columbia Law School|Juridike të Kolumbisë]], Akademinë e së Drejtës Ndërkombëtare të Hagës, Universitetin Waseda dhe [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]]. Ndërkohë ai mori semestra si profesor vizitor në të drejtën e traktateve ndërkombëtare, specialiteti i tij, në Harvard dhe në [[Oksford]].<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 38.</ref> Ai shërbeu gjithashtu si Jurist Ndërkombëtar i Bright-in-Residence në Shkollën Juridike William S. Richardson të Universitetit të Havait në vitin [[2010]]. Ai ka marrë diploma nderi nga Kolegji Keiva, Universiteti Hindu Banaras dhe Universiteti Waseda. === Diplomat === Detyra e parë e huaj e Ovadës ishte [[Moska]], duke shërbyer nga viti [[1963]], deri në vitin [[1969]].<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 42-44.</ref> Menjëherë pas kësaj, nga viti [[1969]], deri në vitin [[1971]], ishte në një post në [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]] në [[Nju Jork Siti]].<ref name="Hills, Ben pp.44">Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 44.</ref> Pas kthimit në Japoni, Ovada u zgjodh të shoqëronte perandorin [[Hirohito]] në udhëtimin e tij të parë të pasluftës jashtë Japonisë në Evropë.<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 46.</ref> Nga viti [[1976]], deri në vitin [[1978]], ai shërbeu si Sekretar Privat i Takeo Fukuda, [[Kryeministri i Japonisë|Kryeministrit të Japonisë]]. Nga viti [[1979]] deri në vitin [[1981]], ndërsa shërbente si profesor i ftuar në [[Harvard Law School|Fakultetin Juridik të Harvardit]], Ovada "mbeti në listën e pagave të Ministrisë së Jashtme me titullin ministër në ambasadën në Uashington dhe do të rifillonte karrierën e tij me një ripostim tjetër vitin e ardhshëm".<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 92</ref> Pas kësaj, megjithatë, Ovada do të zhvendosej përsëri në [[Moska|Moskë]], përveç Masakos, i cili do të qëndronte pas për t'u regjistruar si student në [[Universiteti i Harvardit|Universitetin e Harvardit]].<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 95.</ref> Në vitin [[1988]], Ovada u emërua [[ambasadori|ambasador]] japonez në [[Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik|Organizatën për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim]] (OECD) në [[Parisi|Paris]].<ref>Hills, Ben. Princess Masako: Prisoner of the Chrysanthemum Throne, fq. 153</ref> Ai shërbeu për një vit, përpara se të kthehej në Japoni, duke punuar fillimisht si zëvendësministër dhe nga viti [[1991]] deri në vitin [[1993]] si zëvendësministër. Nga viti [[1994]] deri në vitin [[1998]], ai shërbeu si ambasador japonez në [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]], ku shërbeu dy herë si president [[Këshilli i Sigurimit i Organizatës së Kombeve të Bashkuara|i Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara]]. Nga viti [[1999]] deri në vitin [[2000]], Ovada më pas shërbeu si këshilltar i lartë i presidentit të [[Banka Botërore|Bankës Botërore]]. Ovada ishte president i Institutit Japonez të Marrëdhënieve Ndërkombëtare dhe këshilltar i Ministrisë së Punëve të Jashtme japoneze deri në vitin [[2003]]. Pasi u rizgjodh në [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë|Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë]] në vitin [[2011]], mandati i Ovadës u caktua të përfundonte më 5 shkurt [[2021]], pas daljes në pension të tij në qershor [[2018]].<ref name="GA11171">{{Cite press release|title=GA/11171: General Assembly, Concurrently with Security Council, Elects Four Judges to International Court of Justice|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2011/ga11171.doc.htm|date=10 nëntor 2011|lang=en}}</ref> Ai mori 170 nga 192 vota në Asamblenë e Përgjithshme në raundin e parë, më shumë se çdo kandidat tjetër,<ref name="GA11171" /> dhe 14 nga 15 vota në Këshillin e Sigurimit në raundin e parë.<ref name="SC10444">{{Cite press release|title=SC/10444: Security Council, General Assembly Elect Four New Judges to World Court / Fifth Vacancy Remains to Be Filled, Pending Concurrent Action by Both Bodies|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2011/sc10444.doc.htm|date=10 nëntor 2011|lang=en}}</ref> Ovada ishte emëruar nga grupi kombëtar japonez i Gjykatës së Përhershme të Arbitrazhit (si dhe grupet kombëtare të 32 vendeve të tjera).<ref>{{Cite press release|url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2010/9/0901_01.html|title=The Selection of Judge Hisashi Owada as a Candidate for the Election of judges of the International Court of Justice (ICJ) in 2011|date=1 shtator 2010|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 korrik 2011|title=UN Doc. A/66/183–S/2011/453: List of candidates nominated by national groups / Note by the Secretary-General|url=https://undocs.org/S/2011/453|work=undocs.org|lang=en}}</ref> Ai është aktualisht  anëtar i Këshillit Ndërkombëtar të Institutit Botëror të Drejtësisë Whitney R. Harris dhe anëtar i Këshillit Këshillimor të Iniciativës për Krimet kundër Njerëzimit, një projekt i Institutit Harris në Shkollën e Drejtësisë të Universitetit të Uashingtonit traktati për parandalimin dhe ndëshkimin e [[krimet kundër njerëzimit|krimeve kundër njerëzimit]]. == Shih edhe == * [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës]] * [[Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]] * [[Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për Kosovën]] * [[Krimet kundër njerëzimit]] == Referime == <references/> [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1932]] [[Kategoria:Articles containing Japanese-language text]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Juristë]] [[Kategoria:Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë]] [[Kategoria:Gjyqtarë]] [[Kategoria:Japonezë]] invjs39xr3xkiiwllyahxzh6zxtt7y0 0 312932 3010585 2439409 2026-07-18T14:11:33Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010585 wikitext text/x-wiki {{Infobox mbretër | emri = Ismail I <br/> اسماعیل یکم | figura = Сефи_1й_1629-42.jpg | figura_përshkrimi = Portreti i Ismail I nga piktori italian [[Cristofano dell'Altissimo]] | vazhdimësia = [[Shah (titull)|Shahanshah]] i [[Irani Safavid|Iranit]] | mbretërimi = 22 dhjetor 1501 – 23 maj 1524 | regjent = {{Collapsible list|title=''Shih listën''|1=[[Amir Zakariya]]<br>[[Mahmud Jan Daylami]]<br>[[Najm-e Sani]]<br>[[Abd al-Baqi Yazdi]]<br>[[Mirza Shah Hossein]]<br>[[Jalal al-Din Mohammad Tabrizi]]}} | lloji_regjentit = {{nowrap|[[Lista e vezirëve të mëdhenj safavid|Vezirët]]}} | pasardhës = [[Tahmasp I]] | data_lindjes = 17 korrik 1487 | vendi_lindjes = [[Ardabil]], [[Ak Kojunlu]] | data_vdekjes = 23 maj 1524 (36 vjet) | vendi_vdekjes = Afër [[Tebrizi]]t, [[Irani Safavid]] | bashkëshort = [[Taxhlu Hanëm]]<br>Behruze Hanëm | fëmijë = [[Tahmasp I]]<br>[[Sam Mirza Safavi|Sam Mirza]]<br>[[Alqas Mirza]]<br>[[Bahram Mirza Safavi|Bahram Mirza]]<br>Khanesh Khanum<br>Parikhan Khanum<br>Mahin Banu Soltanum<br>Farangis Khanum<br>Shah Zaynab Khanum | emri_plotë = Abu'l-Moẓaffar Ismā'īl ibn Shaykh Ḥaydar ibn Shaykh Junayd | shtëpia = [[Safevitët|Safavid]] | lloji_shtëpia = Dinastia | babai = [[Shejh Hajdar]] | nëna = [[Alemshah Halime Begum|Halima Begum]] | religjioni = [[Shi'izmi i Dymbëdhjetëve]] }} [[Skeda:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|parapamje|334x334px|Portreti i Shah Ismailit I]] '''Ismaili I''' ([[Gjuha perse|persisht]]: اسماعیل, romanizuar: ''Esmāʿīl''; 17 korrik 1487 - 23 maj 1524), i njohur gjithashtu si '''Shah Ismaili I''' (شاه اسماعیل), ishte themeluesi i [[Dinastia Safavide|dinastisë Safavide]] të [[Irani Safavid|Iranit]], duke sunduar si [[Mbreti i Mbretërve]] (''[[Shah (titull)|shahanshah]]'') nga viti 1501 deri më 1524. Sundimi i Ismailit është një nga më të rëndësishmit në [[Historia e Iranit|historinë e Iranit]]. Para pranimit të tij më 1501, Irani, që nga [[Pushtimi mysliman i Persisë|pushtimi]] i tij nga [[arabët]] tetë shekuj e gjysmë më parë, nuk kishte ekzistuar si një vend i bashkuar nën sundimin vendas [[Iranianët|iranian]], por ishte kontrolluar nga një sërë [[Hilafeti|kalifësh]] arabë, [[Sulltani|sulltanë]] [[Perandoria Selxhuke|turkik]], dhe [[Hani (titull)|hanët]] [[Ilhanati|mongolë]]. Edhe pse shumë dinasti iraniane u ngritën në pushtet gjatë gjithë kësaj periudhe, ishte vetëm nën [[Dinastia Bujid|Bujidët]] që një pjesë e madhe e Iranit u kthye në sundimin iranian (945–1055). Dinastia e themeluar nga Ismail I do të sundonte për më shumë se dy shekuj, duke qenë një nga perandoritë më të mëdha iraniane dhe në kulmin e saj duke qenë ndër perandoritë më të fuqishme të kohës së saj, duke sunduar të gjithë [[Irani]]n e sotëm, [[Azerbajxhani|Republikën e Azerbajxhanit]], [[Armenia|Armeninë]], pjesën më të madhe të [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]], [[Kaukazi i Veriut|Kaukazin e Veriut]], [[Iraku]]n, [[Kuvajti]]n dhe [[Afganistani]]n, si dhe pjesë të [[Siria|Sirisë]] së sotme, [[Turqia|Turqisë]], [[Pakistani]]t, [[Uzbekistani]]t dhe [[Turkmenistani]]t. Ai gjithashtu ripohoi [[Kultura e Iranit|identitetin iranian]] në pjesë të mëdha të [[Irani i Madh|Iranit të Madh]].<ref>''Why is there such confusion about the origins of this important dynasty, which reasserted Iranian identity and established an independent Iranian state after eight and a half centuries of rule by foreign dynasties?'' RM Savory, ''Iran under the Safavids'' (Cambridge University Press, Cambridge, 1980), p. 3.</ref> Trashëgimia e Perandorisë Safavide ishte gjithashtu ringjallja e Iranit si një bastion ekonomik midis Lindjes dhe Perëndimit, krijimi i një shteti dhe burokracie efikase, risitë e tij arkitekturore dhe patronazhi i tij për artet e bukura. Një nga veprimet e tij të para, ishte shpallja e sektit të [[Shi'izmi i Dymbëdhjetëve|Dymbëdhjetëve]] të [[Islami Shi'i|Islamit Shiit]] si feja zyrtare e shtetit të tij të sapoformuar, gjë që pati pasoja të mëdha për historinë e Iranit që pasoi. Për më tepër, ky akt drastik i dha atij një përfitim politik për ndarjen e shtetit safavid në rritje nga fqinjët e tij të fortë [[Islami Synit|sunitë]] - [[Perandoria Osmane]] në perëndim dhe [[Shajbanidët|konfederata uzbeke]] në lindje. Megjithatë, ajo solli në organin politik iranian pashmangshmërinë e nënkuptuar të konfliktit pasues midis shahut, hartimin e një shteti "sekular" dhe udhëheqësve fetarë, të cilët i shihnin të gjitha shtetet laike si të paligjshme dhe ambicia absolute e të cilëve ishte një shtet teokratik. Ismaili ishte gjithashtu një poet, i cili, me pseudonimin '''Hataʾi''' (persisht tr. "i padrejti"), kontribuoi shumë në zhvillimin letrar të [[Gjuha azere|gjuhës azerbajxhajnase]].<ref>G. Doerfer, "Azeri Turkish", [[Encyclopaedia Iranica]], viii, Online Edition, [http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-viii] p. 246.</ref> Ai gjithashtu kontribuoi në [[Letërsia perse|letërsinë persiane]], megjithëse pak nga shkrimet e tij persiane mbijetuan.<ref name="iranicaonline">{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/esmail-i-safawi#ii|title=ESMĀʿĪL I ṢAFAWĪ – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|language=en|access-date=2014-10-15}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1487]] [[Kategoria:Vdekje 1524]] [[Kategoria:Myslimanë Shi'i iranianë]] [[Kategoria:Monarkë safavid]] haze1rfiw831syhw7nraj3mhd5lbxrn 0 313872 3010706 3003410 2026-07-18T15:23:30Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010706 wikitext text/x-wiki '''Shahu''' ([[Gjuha persiane|persisht]]: شاه, romanizuar: ''Šâh'', përkth. 'mbret') ishte një titull që u jepej perandorëve dhe mbretërve të [[Irani]]t (i njohur historikisht si "[[Emri i Iranit|Persia]]" në [[Bota perëndimore|botën perëndimore]]).<ref name="yarshater1">Yarshater, Ehsan [http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm Persia or Iran, Persian or Farsi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024033230/http://www.iran-heritage.org/interestgroups/language-article5.htm |date=2010-10-24 }}, ''Iranian Studies'', vol. XXII no. 1 (1989)</ref> Ai u miratua gjithashtu nga mbretërit e [[Shirvan]]it (një rajon historik iranian në [[Kaukazi Jugor|Transkaukazi]]), domethënë [[Shirvanshah]] dhe nga [[Harezmshah]]. Titulli përdorej gjithashtu nga shoqëritë [[Persët|persiane]], si sundimtarët dhe pasardhësit e [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]], [[Hanati Kazah]], [[Hanati i Buharasë]], [[Emirati i Buharasë|Emiratit të Buharasë]], [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]], [[Sulltanati i Bengalit|Sulltanatit të Bengalit]], sundimtarëve të ndryshëm [[Gurkha]] dhe [[Historia e Afganistanit|dinastive historike afgane]].<ref>{{cite journal|last=Siddiq|first=Mohammad Yusuf|date=pranverë–verë 2015|title=Titles and Islamic Culture as Reflected in the Islamic Architectural Inscriptions of Bengal (1205–1707)|journal=Islamic Studies|volume=54|issue=1/2|pages=50–51|jstor=44629923|language=en|quote=Shāh ... [a] Persian title, ... sometimes in different compound forms, such as Bādshāh or Pādshāh ... stands for monarch, which has become part of the popular vocabulary over years in a number of South Asian languages including Bengali, Urdu and Hindi, in addition to the languages of neighbouring regions. The last Afghan king Zāhīr Shāh, for instance, used to be called "Bādshāh" until his dethronement in 1973. Used by all the Mughal emperors in India, the title appeared in a few [Bengal] Sultanate inscriptions as well.}}</ref> Në Iran, si dhe në rajonin e Iranit të Madh, titulli u përdor vazhdimisht. Në vend të "mbret" në kuptimin evropian, çdo sundimtar iranian e konsideronte veten si '''Shahanshah''' (شاهنشاه, ''Šâhanšâh'', fjalë për fjalë '[[Mbreti i Mbretërve]]') ose [[Padishah]] (پادشاه, ''Pâdešâh'', fjalë për ''fjalë''Mbreti Mjeshtër') i [[Historia e Iranit|Perandorisë Persiane]]. [[Skeda:Mohammad Reza Pahlavi 2.jpg|parapamje|upright|djathtas|[[Muhammed Riza Pehlevi]] ''Shahanshah'' i Iranit nga viti 1941 deri në 1979, ishte sundimtari i fundit që mbajti titullin ''shah''.]] == Etimologjia == Fjala rrjedh nga [[persishtja e vjetër]] xšāyaθiya "mbret", e cila dikur konsiderohej një huazim nga [[Gjuha mediane|medianishtja]],<ref>[http://www.fas.harvard.edu/~iranian/OldPersian/opcomplete.pdf An introduction to Old Persian] (p. 149). Prods Oktor Skjærvø. Harvard University. 2003.</ref> pasi krahasohej me [[Avestan|avestanisht]] ''xšaθra-'', "fuqi" dhe "urdhër", që korrespondon me [[Gjuha sanskrite|sanskritishten]] (indikishten e vjetër) ''kṣatra-'' (i njëjti kuptim), nga e cila rrjedh ''[[Kshatriya|kṣatriya-]]'', "luftëtar". Së fundmi, forma ''xšāyaθiya'' është analizuar si një formacion i mirëfilltë, i trashëguar persisht me kuptimin 'që ka të bëjë me mbretërimin, sundimin'. Ky formim me prapashtesën "origjina" ''-iya'' rrjedh nga një emër abstrakt foljor *''xšāy-aθa-'' 'sundoj, sundon, Herrschaft', nga folja (persishtja e vjetër) ''xšāy-'' 'të sundosh, të mbretërosh'. Titulli i plotë, i vjetër persian i sundimtarëve [[Perandoria Achaemenid|Achaemenid]] të Perandorisë së Parë Persiane ishte ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'' ose (Persishtja moderne) ''Šāhe Šāhān'', "Mbreti i Mbretërve" ose "Perandori". Ky titull ka precedentë të lashtë të Lindjes së Afërt ose Mesopotamisë. Vërtetimi më i hershëm i një titulli të tillë daton në periudhën e Mesme Asiriane si ''šar šarrāni'', duke iu referuar sundimtarit asirian [[Tukulti-Ninurta I]] (1243–1207 pes). == Historia == ''Šāh'', ose ''Šāhanšāh'' ([[Mbreti i Mbretërve]]) për të përdorur termin e plotë, ishte titulli i perandorëve persianë. Ai përfshin sundimtarët e Perandorisë së parë Persiane, [[Perandoria Ahamenid|dinastisë Ahamenid]], të cilët bashkuan Persinë në shekullin e gjashtë para epokës sonë, dhe krijuan një perandori të gjerë ndërkontinentale, si dhe sundimtarë të dinastive pasuese gjatë historisë deri në shekullin e njëzetë dhe [[Dinastia Pehlevi|Shtëpinë Perandorake të Pehlevit]]. Ndërsa në burimet perëndimore monarku [[Osmanllinjtë|osman]] përmendet më shpesh si [[Sulltan]], në territorin osman ai përmendej më shpesh si Padishah dhe disa përdorën titullin Shah në [[tugra]]t e tyre. Pasardhësit e tyre meshkuj morën titullin [[Shehzade]], ose princ (fjalë për fjalë, "pasardhës i Shahut", nga persishtja ''shahzadeh''). Titulli i plotë i sundimtarëve Achaemenid ishte ''Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām'', fjalë për fjalë "Mbreti i Mbretërve" në persishten e vjetër, që korrespondon me [[Persishtja e Mesme|persishten e mesme]] ''Šâhân Šâh'' dhe me persishten moderne شاهنشاه (''Šâhanšâh'').<ref>D.&nbsp;N. MacKenzie. ''A Concise Pahlavi Dictionary''. Routledge Curzon, 2005. {{ISBN|0-19-713559-5}}</ref><ref>M.&nbsp;Mo’in. ''An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes''. Amir Kabir Publications, Teheran, 1992.</ref> Në [[Gjuha greke|greqisht]], kjo frazë u përkthye si βασιλεὺς τῶν βασιλέων (''[[basileus]] tōn basiléōn''), "Mbreti i Mbretërve", ekuivalent me "Perandori". Të dy termat shpesh shkurtoheshin në rrënjët e tyre ''shah'' dhe ''basileus''. Në gjuhët perëndimore, ''Shah'' përdoret shpesh si një përkthim i pasaktë i ''Šāhanšāh''. Për një kohë të gjatë, evropianët mendonin për Shahun si një titull të veçantë mbretëror dhe jo një titull perandorak, megjithëse monarkët e Persisë e konsideronin veten si perandorë të Perandorisë Persiane (më vonë [[Shteti Perandorak i Iranit|Perandoria e Iranit]]). Opinioni evropian ndryshoi në epokën e Napoleonit, kur Persia ishte një aleate e fuqive perëndimore të etur për ta bërë sulltanin [[Dinastia osmane|osman]] të lironte kontrollin e tij në pjesë të ndryshme evropiane (kryesisht të krishtera) të Perandorisë Osmane, dhe perandorët perëndimorë (të krishterë) kishin marrë [[osmanët]]. duke pranuar se stilet e tyre perandorake perëndimore do të përktheheshin në turqisht si ''padishah''. Në shekullin e njëzetë, Shahu i Persisë, [[Muhammed Riza Pehlevi]], miratoi zyrtarisht titullin شاهنشاه ''Šâhanšâh'' dhe, në gjuhët perëndimore, perandorin e përkthyer. Ai gjithashtu stiloi gruan e tij شهبانو ''Shahbânū'' ("Perandoresha"). Muhammed Riza Pehlevi ishte Shahu i fundit, pasi monarkia iraniane u shfuqizua pas [[Revolucioni Islam|Revolucionit iranian]] të vitit 1979. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Tituj mbretëror]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] d1f8pw2b1y88spq9qf5sza3hlvbsnd1 1 315660 3010843 3005163 2026-07-19T04:22:00Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Cikloni Qendresa/Arkivi 1]] 3010843 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Cikloni Qendresa/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} dur1a2m1tufi9m8vu6ubhdco8ihup1u 0 318599 3010883 2960364 2026-07-19T11:42:33Z Kommajetz 161967 Kommajetz zhvendosi faqen [[Çlirimi i Shkupit]] te [[Kapja e Shkupit]] 2960364 wikitext text/x-wiki '''Çlirimi i Shkupit''' ishte një ndër betejat kryesore të kryengritjes së vitit 1912.Fitorja e betejës çliroj Shkupin nga 500 vjet sundimi nga [[Perandoria Osmane]]. {{Infobox military conflict | partof = [[Kryengritja e vitit 1912|Kryengrtija e vitit 1912]] | image = [[Skeda:Shkup1912.jpg|340px]] | conflict = Çlirimi i Shkupit | date = 11-15 Gusht 1912 | place = [[Shkupi]] | result = Fitore e Shqiptarve | combatant1 = [[File:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|25px|border]] Kryengritësit Shqiptarë | combatant2 = [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px|border]][[Perandoria Osmane]] | commander1 = [[File:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|25px|border]][[Bajram Curri]]<br>[[File:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|25px|border]][[Bajram Daklani]]<br>[[File:Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg|25px|border]][[Idriz Seferi]] | commander2 = [[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px|border]][[Mehmed V]]<br>[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px|border]]Kara Said Pasha<br>[[File:Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg|25px|border]]Ibrahim Pasha | strength1 = 6,000(në fillim)<br>15,000(në fund)<ref>{{Cite web|url=https://www.ballikombetar.info/clirimi-i-shkupit-nga-shqiptaret-me-11-gusht-te-vitit-1912/|title=Kopje e arkivuar|access-date=2 shtator 2022|archive-date=2 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902105700/https://www.ballikombetar.info/clirimi-i-shkupit-nga-shqiptaret-me-11-gusht-te-vitit-1912/|url-status=dead}}</ref> | strength2 = 4,000| }} == Beteja == Në korrik të vitit 1912, revolucionarët shqiptarë mblodhën forcat e tyre në Kosovë pasi pushtuan shumicën e qyteteve kryesore të rajonit si Prishtinën, Ferizaj dhe Gjakovë nga Perandoria Osmane. Në fillim të gushtit 1912, ushtarët shqiptarë marshuan drejt jugut drejt kryeqytetit të provincës Üsküb (Shkup). Më 13 gusht, ushtarët e parë shqiptarë, pesëqind nën drejtimin e Idriz Seferit dhe Isa Boletinit, hynë në qytet dhe kërkuan që 4000 ushtarët osmanë të qytetit t'ia dorëzonin atë revolucionarëve shqiptarë. Më 14 gusht,garnizoni osman u dorëzua, ndërsa më shumë trupa shqiptare arritën në qytet nga zonat e Kumanovës, Prishtinës dhe Dibrës. Deri në fund të gushtit, më shumë se 30,000 trupa shqiptareishin vendosur në Shkup. Bajram Curri, sapo hyri në Shkup, hapi burgun dhe liroi 960 të burgosurit e pranguar aty.<ref>{{Cite web|url=https://wiki.shqipopedia.org/clirimi-i-shkupit|title=Kopje e arkivuar|access-date=2 shtator 2022|archive-date=25 korrik 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725013551/https://wiki.shqipopedia.org/clirimi-i-shkupit|url-status=dead}}</ref> Qeveria e re osmane kishte ende në Shqipëri forca të mëdha, të cilat mund t’i përdorte kundër shqiptarëve. Ajo urdhëroi komandantin e Korparmatës V, gjeneralin Kara Said pashën, të përgatiste trupat për të marshuar mbi Shkup. Mareshali Ibrahim Pasha u emërua gjithashtu komandant i trupave ushtarake në Kosovë. Megjithatë, qeveria ishte e interesuar të merrej vesh me kryengritësit në Shqipëri. Ky qëndrim diktohej ngaqë vazhdonte lufta me Italinë, nga shfaqja në horizont e një rreziku të ri që vinte nga aleatët ballkanikë dhe nga kujdesi që të mos u jepej shkas Fuqive të Mëdha të ndërhynin në punët e brendshme të Perandorisë.<ref>https://www.shqiperia.com/Clirimi-i-Shkupit.406/</ref> ==Referimi== [[Kategoria:Historia e Shkupit]] [[Kategoria:Historia ushtarake e Shqipërisë]] [[Kategoria:Beteja që përfshijnë Shqipërinë]] [[Kategoria:Çështja shqiptare]] 0d5w5xcr9ae19f78gizv3jwg8ujc2yh 0 322571 3010618 2995653 2026-07-18T15:13:35Z Smallem 126080 Heqje e Weather box bosh (pa të dhëna) përmes Claude AI 3010618 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Avejroni|native_name=Avairon (Ocitanisht)|type=Departament i Francës|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo2a = Hotel Le Normant d'Ayssenes (1).jpg | photo3a = Aveyron River in Villefranche-de-Rouergue 05.jpg | photo4a = Village de Peyre vu depuis le Tarn.jpg | photo2b = Castle of Belcastel 25.jpg | photo1a = Panoramic sunset in Conques 02.jpg | size = 270 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }}|image_caption=Nga lart-poshtë, majtas-djathtas: [[Conques]], ndërtesa e prefekturës në [[Rodez]], Kështjella e [[Belcastel, Aveyron|Belcastel]]it, lumi [[Aveyron (river)|Aveyron]] në [[Villefranche-de-Rouergue]] and [[Peyre, Aveyron|Peyre]]|image_flag=Flag of Rouergue.svg|image_shield=Blason comtes de Rodez.svg|image_map=Aveyron-Position.svg|map_caption=Vendndodhja e Avejronit në Francë|coordinates={{coord|44|15|N|02|42|E|region:FR_type:adm2nd|display=inline,title}}|subdivision_type=Shteti|subdivision_name=Franca|subdivision_type1=[[Regions of France|Region]]|subdivision_name1=[[Ocitania|Ocitania]]|seat_type=[[Prefectures in France|Prefecture]]|seat=[[Rodez]]|parts_type=[[Subprefectures in France|Subprefectures]]|parts_style=para|p1=[[Millau]]<br>[[Villefranche-de-Rouergue]]|leader_party=[[Union of Democrats and Independents|UDI]]|leader_title=[[List of presidents of departmental councils (France)|President of the Departmental Council]]|leader_name=[[Arnaud Viala]]<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les conseillers départementaux|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/601ef073-d986-4582-8e1a-ed14dc857fba|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 maj 2022|language=fr}}</ref>|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes={{ref|area|1}}|area_total_km2=8735|blank_name_sec1=[[Departments of France|Department number]]|blank_info_sec1=12|blank_name_sec2=[[Arrondissements of France|Arrondissements]]|blank_info_sec2=[[Arrondissements of the Aveyron department|3]]|blank1_name_sec2=[[Cantons in France|Cantons]]|blank1_info_sec2=[[Cantons of the Aveyron department|23]]|blank2_name_sec2=[[Communes in France|Communes]]|blank2_info_sec2=[[Communes of the Aveyron department|285]]|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|website=https://aveyron.fr/|footnotes={{note|area|1}} French Land Register data, which exclude estuaries and lakes, ponds and glaciers larger than 1&nbsp;km²|established_date=1789}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Aveyron''' ({{IPA-fr|avɛʁɔ̃|-|Fr-Aveyron-fr FR-Paris.ogg}}; [[Gjuha oksitane|Oksitanisht]]: Avairon [[Gjuha oksitane|[avajˈɾu]]] ose [aβajˈɾu]) është një [[Departamentet e Francës|departament]] në [[Rajonet e Francës|rajonin]] e [[Oksitania|Occitania]], Franca Jugore . Ai u emërua pas lumit Aveyron . Banorët e saj njihen si ''Aveyronnais'' (mashkullor) ose ''Aveyronnaises'' (femërore) në frëngjisht.<ref>{{Cite web|title=Le nom des habitants des communes de France - Habitants|url=https://www.habitants.fr/index.php|website=www.habitants.fr|access-date=5 dhjetor 2022|archive-date=28 shkurt 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110228011412/http://www.habitants.fr/index.php|url-status=dead}}</ref> Banorët e prefekturës së Aveyron, [[Rodez]], quhen ''Ruthénois'', bazuar në kolonët e parë keltë në zonë, Ruteni. Me një sipërfaqe prej {{Convert|8,735|km2}} dhe një popullsi prej 279,595, Aveyron është një departament kryesisht rural me një dendësi popullsie prej 32 për kilometër katror (83/sq mi).<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/1405599?geo=DEP-12 Comparateur de territoires], INSEE</ref> == Historia == [[Skeda:Ruteni_coin_5th_1st_century_BCE.jpg|majtas|parapamje| Monedhë Ruteni, shekulli V–I p.e.s]] Aveyron është një nga [[Departamentet e Francës|83 departamentet origjinale]] të krijuara gjatë [[Revolucioni francez|Revolucionit Francez]] më 4 mars 1790. Banorët e parë të njohur historikë të rajonit ishin fisi Rutenii, por zona ishte e banuar më parë p, duke u mburrur me shumë rrënoja parahistorike duke përfshirë mbi 1000 dolmenë, më shumë se çdo departament tjetër në Francë. == Heraldika == {{Blazon-arms|img1=Blason comtes de Rodez.svg|legend1=Arms of Aveyron|text=The Arms of Aveyron are those of the province of [[Rouergue]] and are blazoned as follows: '''Blazon:'''<br/> ''Gules, a lion rampant gardant in Or.''}} == Demografia == Në vitin 2017, departamenti kishte 279,206 banorë. Evolucioni i numrit të banorëve është i njohur përmes regjistrimeve të popullsisë të kryera në departament që nga viti 1793.{{Historical populations|1791|371835|1801|318340|1806|331921|1821|339422|1831|359056|1836|370951|1841|375083|1846|389121|1851|394183|1856|393890|1861|396025|1866|400070|1872|402474|1876|413826|1881|415075|1886|415826|1891|400467|1896|389464|1901|382074|1906|377299|1911|369448|1921|332940|1926|328886|1931|323782|1936|314682|1946|307717|1954|292727|1962|290489|1968|281568|1975|278306|1982|278654|1990|270141|1999|263808|2007|274425|2012|276229|2017|279206}} == Qytetet kryesore == Komuna më e populluar është Rodezi, prefektura. Nga popullsia e departamentit, 25% jetojnë në katër komunat më të mëdha: [[Rodez]], Millau, Onet-le-Château dhe [[Villefranche-de-Rouergue]]. Që nga viti 2019, ka 7 komuna me më shumë se 5000 banorë:<ref name="pop2019">[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/6011060/dep12.pdf Populations légales 2019: 12 Aveyron], INSEE</ref> {| class="wikitable" !Komunë !Popullsia (2019) |- |[[Rodez]] | style="text-align: center;" |24,475 |- |[[Millau]] | style="text-align: center;" |21,979 |- |[[Onet-le-Château]] | style="text-align: center;" |11,665 |- |[[Villefranche-de-Rouergue]] | style="text-align: center;" |11,602 |- |[[Saint-Afrique|Saint-Affrique]] | style="text-align: center;" |8,023 |- |[[Luc-la-Primaube]] | style="text-align: center;" |6,005 |- |[[Decazeville]] | style="text-align: center;" |5,323 |} == Nëndialekt krahinor == Nëndialekti rajonal i folur në Aveyron është një formë e [[Gjuha oksitane|ocitanishtes]] Lengodocjane e quajtur ''Rouergat'' . Përballë rrezikut të zhdukjes së gjuhës, disa shoqata kërkuan nga shteti dhe komunitetet politike një politikë ambicioze gjuhësore. Në Rouergat, ''Aveyron'' shkruhet: * ''Avairon'' (drejtshkrimi tradicional ocitan) - p.sh "Roergue forma lo despartament de l'Avairon" * Oboyróu (drejtshkrimi i At Vayssier) - p.sh "Rouergue fouórmo lou desportomén de l'Oboyróu" <gallery> Skeda:Rodez cathedrale.JPG|[[Rodez Cathedral|Katedralja e Rodezit]] Skeda:Estaing - Ville -JPG1.jpg|[[Estaing, Aveyron|Estaing]] Skeda:Chateau de severac le chateau.jpg|[[Sévérac-le-Château]] Skeda:Château de Peyrelade-2.JPG|[[Château de Peyrelade|Kështjella e Peyrelade-ës]] Skeda:Château Najac.jpg|[[Château de Najac|Kështjella e Najac-ut]] Skeda:Montpellier-le-Vieux Porte-de-Mycene.jpg|[[Chaos de Montpellier-le-Vieux]] </gallery> == Lidhje të jashtme == *{{fr}} [http://www.aveyron.pref.gouv.fr/ Web-faqja e prefekturës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320175724/http://www.aveyron.pref.gouv.fr/ |date=20 mars 2007 }} *{{fr}} [http://www.cg12.fr/ Web-faqja e këshillit të përgjithshëm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312161749/http://www.cg12.fr/ |date=12 mars 2007 }} *{{fr}} [http://aveyron.fr/ Këshilli i përgjithshëm i departamentit Aveyron] == Referime == {{reflist}} {{Departamentet e Francës}}{{Rajonet e Francës}} {{Portal|Franca}} [[Kategoria:Aveyron| ]] [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox settlement with bad settlement type]] [[Kategoria:Departamentet e Francës|Aveyron]] [[Kategoria:Nënndarjet e Francës|Aveyron]] [[Kategoria:Departamentet e Oksitania|Aveyron]] [[Kategoria:Departamentet e Oksitania]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] bi70rv0utlueq8ns8a6imz9cc7zkpy8 3 323018 3010858 3008916 2026-07-19T08:08:10Z Klalug 190444 /* Pyetje nga Klalug te Shefqet luga (19 korrik 2026 10:08) */ pjesë e re 3010858 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) r0mtdy1l70i5mvhzl8ugmm2pij2jfdb 3010867 3010858 2026-07-19T09:39:26Z Hajen01 190177 /* Pyetje nga Hajen01 nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) */ Përgjigje 3010867 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) 2njq480ssb4eikutxnw3qjh5k33v9qo 3010868 3010867 2026-07-19T09:56:59Z Leutrim.P 113691 /* Pyetje nga Klalug te Shefqet luga (19 korrik 2026 10:08) */ 3010868 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) pt05sft04vygyxk9s26n0imw9yeh13o 3010871 3010868 2026-07-19T10:00:46Z Leutrim.P 113691 /* Pyetje nga Hajen01 nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) */ 3010871 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) :::Do i shoh më vonë e të shkruaj, për çmimet [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] mund të ketë më shumë info besoj.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 12:00 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) oh5ceerfourt4lj1l2rz8snnypsaz4z 3010877 3010871 2026-07-19T11:30:46Z Klalug 190444 /* Pyetje nga Klalug te Shefqet luga (19 korrik 2026 10:08) */ Përgjigje 3010877 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) :::Do i shoh më vonë e të shkruaj, për çmimet [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] mund të ketë më shumë info besoj.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 12:00 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) :'''Shefqet Luga''' :'''Shefqet Luga''' (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me '''SK Tirana''' gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të '''Partizanit''' pas krijimit të klubit në vitin 1946. :Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif Peza dhe Prokop Myzeqari. :Pas përfundimit të karrierës si futbollist, ai vijoi të kontribuonte në sport duke punuar për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë, ku u vlerësua për përkushtimin e tij në mirëmbajtjen e fushës dhe shërbimin ndaj futbollit shqiptar. :'''Jeta''' :* '''Lindur:''' 1921, Tiranë, Shqipëri :* '''Vdekur:''' 1991, Tiranë, Shqipëri :'''Karriera''' :* '''SK Tirana''' (gjatë viteve të Luftës sëDytë Botërore) :* '''Partizani''' (nga viti 1946, pjesë e formacionit të parë të ekipit) :'''Trashëgimia''' :Shefqet Luga mbahet mend si një nga futbollistët e brezit të parë të futbollit shqiptar dhe si një njeri që i shërbeu sportit edhe pas përfundimit të karrierës së tij në fushë. Kontributi i tij si lojtar dhe më pas si punonjës i Stadiumit Dinamo e bën pjesë të historisë së futbollit në Shqipëri. [[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:30 (CEST) aw2jnvc0voj5hbcp085mwo0lw2tz10s 3010878 3010877 2026-07-19T11:31:28Z Klalug 190444 /* Pyetje nga Klalug te Shefqet luga (19 korrik 2026 10:08) */ Përgjigje 3010878 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Leutrim.P/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1MB |archiveheader = {{Archives}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 0 }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Artikujt në lidhje me kronologjinë == [[:Kategoria:Vite]] është e mbushur me artikuj bosh. Po kështu janë dhe [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]], [[:Kategoria:Shekuj]] e [[:Kategoria:Mijëvjeçarë]]. Shumë prej atyre artikujve janë krijuar vite më parë në mënyrë masive me shpresën se do të mbusheshin me përmbajtje me kalimin e kohës, gjë e cila, fatkeqësisht, nuk ndodhi kurrë. Nuk jam i sigurt cila është mënyra e duhur për ta trajtuar këtë problem pasi, ç'është e vërteta, bëhet fjalë për artikuj që i ka pothuajse çdo projekt wiki e do të ishte humbje thjesht të fshiheshin por duhet pak vëmendje drejt [[:Kategoria:Kronologji]] në tërësi dhe artikujve e nënkategorive të listuara në të. Mendova ta përmendja rikujtuar nga auditimi që u krye te artikujt-lista. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 22:47 (CET) :Së pari, kategoritë nuk duhet të shkruhen me numra romakë!? Nëse ka raste ku janë përdorur, ato duhen zhvendosur. :Kategoritë për vitet duhet të krijohen vetëm në formë dhjetëvjeçare, si p.sh.: Vitet 1900, Vitet 1910, dhe jo të ketë kategori për secilin vit veçmas. :Çfarë do të fshija menjëherë (të listuara nga lart>poshtë sipas sasisë për grisje): :Të gjitha kategoritë që tregojnë vitet vetëm si numër, p.sh. [[:Kategoria:1990]], dhe do të mbaheshin vetëm në këtë formë: [[:Kategoria:Vitet 1990]]. :Te [[:Kategoria:Shekuj]] → Faqet në kategorinë “Shekuj”, do të grisja 41 faqet (p.sh. Shekulli 1, Shekulli 2, etj.). :Te [[:Kategoria:Dhjetëvjeçarë]] → Faqet në kategorinë "Dhjetëvjeçarë" te grisen 195 artikujt. :Te [[:Kategoria:Muaj]] → Faqet në Nënkategoritë te grisen 365+ artikujt. :Te [[:Kategoria:Vite]] → Nënkategoritë, do të grisja të gjithë artikujt dhe kategoritë që janë vetëm numra, si “32”, “706” etj., edhe pse më vjen keq që kemi të bëjmë me një sasi të konsiderueshme faqesh, gjithsej 2456. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:40 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 01:44 (CET) ::Unë do të sugjeroja të shikonim kategoritë homologe në EnWiki (ose dhe në gjuhë të tjera) përpara se të vepronim. Emërtimi i kategorive është çështje e lehtë për t'u zgjidhur. Problemi është te artikujt në to që 80% janë bosh. Propozimi im fillestar ishte që t'i kalonim për votim te [[WP:FG]] por pastaj pashë që bëhej fjalë për artikuj që ekzistonin në shumicën e gjuhëve të botës (me qindra në fakt). Në këto kushte do të ishim nga të paktat përjashtime dhe për më tepër do të krijonim një sistem kaotik për sa i përket kronologjisë/historisë ku do të kishim vetëm vite e shekuj rastësorë me kapërcime të mëdha. Këtu mbeta në dilemë për vete e nuk jam i sigurt ç'të propozoj më tutje prandaj e hodha për diskutim. Idealisht do të ishte mirë të ndërrmenim një aktivitet fizik për të plotësuar me përmbajtje faqet boshe, mbase me ndonjë universitet në lidhje me histori-gjeografinë por kjo është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. ::Fakti është që librat, artikujt-lista, vitet dhe artikujt për komunat e Francës e disa shtete të tjera u ndërtuan masivisht këtu e 20 vite më parë me anë të mjeteve automatike të kohës për t'i dhënë formë projektit por ndër vite mbetën pa shumë redaktime. Nga këto, dy të parat i kishim marrë në trajtim tashmë, kështu që mbeteshin të preknim dy të fundit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 02:43 (CET) :::[[:Kategoria:Muaj]] është gjithashtu një tjetër kategori e kronologjisë që meriton vëmendje. Se kishim harruar ta përmendnim më sipër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 mars 2026 14:56 (CET) ::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], unë jam për grisje në këtë rast, për materialet multimediale të ngarkuara lokalisht dhe për artikujt-lista në parim. Nuk mund të bëjmë plane për përditësimin e 30+ mijë artikujve, le t’i rikrijojmë më vonë nëse kanë rëndësi. Ne po ecim mirë me shtimin e artikujve të rinj dhe vendosëm t'i mbajmë artikujt e librave të cilët poashtu duhen zgjeruar. Ai sistem parasheh, p.sh, që nëse krijojmë një artikull për secilën ditë nga viti 0 deri sot, do të duheshin gjithsej rreth 739,490 artikuj, pa llogaritur të tjerë faktorë, kjo është e pamundur. Nuk mund të kemi një plan të pafundëm kur jemi të kufizuar në qindra aspekte, në njëfar forme është dhe padrejtësi nëse mban mbi 10+ mijë artikuj bosh, e njëkohësisht grisë artikujt e rinj ''se janë jashtë kritereve''. Plan shumë i madh e standard i dyfishtë. Unë jam për grisje si më lartë të propozohet në FG, nëse dhe të tjerët janë për mbajtje, sido që të vendoset nuk ka problem. Çështjen për komunat e Francës e lëmë për më vonë. S'jam i zoti me aktivizëm fizik nëpër fakultete, edhe ajo i ka sfidat, kufizimet e vështirësitë e veta, ndoshta përmes WoALUG mund të bëni diçka konkrete për zgjerimin e artikujve të librave. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:39 (CET) Pashë që kishe shtuar për rikujtesë vetjake auditimin e kategorive të komunave të Francës, mbase nga diskutimi që patëm te [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Artikujt në lidhje me kronologjinë]]. Për ta pasur listën e plotë të shteteve komunat e të cilave janë shtuar masivisht në të shkuarën duhen përmendur dhe [[:Kategoria:Njësi administrative në Spanjë|ato të Spanjës]] e [[:Kategoria:Komuna në Norvegji|ato të Norvegjisë]]. Nëse shtojmë këtu dhe artikujt te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Shqipëri]] dhe ato te [[:Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] kemi një listë të plotë të artikujve që janë ndërtuar në mënyrë masive në të shkuarën në mënyra të automatizuara ose gjysmë të automatizuara (të paktën me sa kam rastisur unë gjithë këto kohë). E ndërsa artikujt e cunguar te kategoritë për monumentet e kulturës në Shqipëri e Kosovë marrin vetvetiu vëmendje hera-herës prej tematikës e për pasojë zgjerohen, shumica e artikujve të komunave të Francës, Spanjës e Norvegjisë gjenden në trajtën e tyre nistore të cunguar. Thënë të gjitha këto, unë nuk besoj se duhet të veprojmë me grisje masive në këto raste, njëlloj siç nuk vepruam për librat. Cila është rruga e duhur fatkeqësisht nuk e di por mendova që duhet cekur diku ekzistenca e këtyre kategorive e gjeneza e tyre që të kihet parasysh për çdo rast. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:02 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E tërhoqa tekstin. Për mua është kritike kryerja e procesimit të artikuj-lista, e nëse vendosim edhe të viteve edhe atë.. Pastaj të kalojmë në uljen në 0 të numrit të listës së Faqeve të pashqyrtuara. Nuk pashë të kesh shkruar një përgjigje në lidhje me Artikujt në lidhje me kronologjinë. Ato për komunat spo i prekë fare. Të lëmë diçka edhe për adminët e tjerë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:15 (CEST) ::Pa problem. Nuk shkrova pasi siç thashë, nuk jam i sigurt si të veprohet në lidhje me to e s'di ç'të shtoj përtej dhënies së informacionit në mënyrë të përgjithshme. U përpoqa të shkruaj çdo gjë që di mbi temën e artikujve të krijuar masivisht nga e shkuara që të jetë diku si informacion për administratorët e rinj që janë aktivë e do të vijnë. Përtej kësaj, realisht s'di ç'të sugjeroj më tepër. Mbase duhen thërritur për mendim përdorues të tjerë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 prill 2026 20:23 (CEST) :::Nëse keni ndonjë ide, si t'ia bëjmë. Unë tashmë ja hodha një sy rastit, por Klein thotë se duhen mbajtur, nëse mund të shprehni opinionin tuaj si do duhej të trajtoheshin, kurdo që keni kohë.. etiketoni dhe të tjerë, bëhet fjalë për sasi shumë të madhe artikujsh. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:43 (CEST) ::::Unë mendimin tim e shpreha më sipër, jam më tepër tek selektiviteti sipas rastit jo të gjithë duhen mbajtur, nëse shumica është pro për tu mbajtur atherë dakort. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 6 prill 2026 12:12 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], në cilin vend ke shprehur mendimin?! A do të thotë se jeni i njëjti person ti dhe Kleini? Apo edhe mund t'e kem arkivuar atë pjesë gabimisht. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:45 (CEST) ::::::Nuk e lexova nga fillimi pjesën këtu , e ngatërrova me diskutimin e mëhershem për njohushmërinë e Ermal Beqirit. Ndjesë. Sa për këtë temë këtu mendoj të shihen dhe wikit e tjera si shenbull dhe ti adoptojmë këtu. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 7 prill 2026 00:54 (CEST) :::::::Të kuptoj. Edhe ajo është një mundësi për të bërë zgjidhje. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 7 prill 2026 01:39 (CEST) == Pastrimi i skedave == Përshëndetje! Padashje kisha arkivuar diskutimin ku më kishe shkruar së fundmi për çështjen e skedave. Mendova të të përgjigjem në një diskutim të ri, pa rikthyer të vjetrin. Nuk ka ndryshime pasi përdoruesi kyç që është marrë me atë punë dhe gëzon njohje të mirë të licensave nuk është bërë i gjallë. Plani im është që të përfundojmë çështjen e automoderatorit (i cili po përparon goxha dhe duhet të jetë gati për të nisur punë së shpejti [[phab:T420450]]) dhe 2000 gabimet e fundit në kod te [[Special:LintErrors]] dhe pastaj t'i shkruaj personalisht atij e nëse nuk përgjigjet të mundohem të gjej zgjidhje alternative, ndoshta duke gjetur ndonjë përdorues tjetër që mund të ndihmojë nga Commons, ose në ndonjë mënyrë tjetër. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 maj 2026 12:21 (CEST) :Nëse mund t'i jepet përparësi do ishte mirë, pasi sidoqoftë ato që s'kanë licensim deri tani do grisen të gjitha, ka filluar para shumë kohësh, le të përmbyllet sa më shpejt. Nëse mund ti shkruaje tani, e nëse s'përgjigjet atëherë një kërkesë brenda javës në Commons! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 maj 2026 00:31 (CEST) ::E mirëkuptoj plotësisht vullnetin tënd për ta përmbyllur si çështje (pasi, siç mendoj se e di, jam nismëtar te ajo çështje) por fatkeqësisht tema në fjalë ka disa kompleksitete që duhen trajtuar me kujdes nëse duam t'i japim zgjidhjen e duhur. Shumë fotografi mund të ruhen në Commons përpara se të fshihen. Por për ta bërë këtë duhen studiuar me radhë e t'i gjenden licensat përkatëse. Kjo ka qenë pika që deri herën e fundit ka ndihmuar ai përdoruesi i huaj (jo shqiptar) duke gjetur licensat përkatëse pas hulumtimit për çdo fotografi dhe duke u kujdesur për procesin e eksportimit në Commons (përdoruesi në fjalë kishte zhvilluar dhe robotë që ndihmonin me këtë proces). Gjithashtu, pasi procesi të përfundonte, do të duhej të bëhej një shkrim i mirë i rregulloreve në lidhje me licensat e ligjet shqiptare në mënyrë që të mund të rihapnim ngarkimin lokal të materialeve sërish pas më shumë se 10 viteve. Kjo përsëri do të kërkonte ndihmë nga një përdorues i aftë te çështjet e licensave. Për të gjitha këto, nuk është aq e lehtë të gjesh dikë si vullnetar që pranon të ndihmojë të hulumtojë qindra fotografi të vjetra nga një projekt i huaj dhe më pas merret dhe me përpilimin e rregulloreve përkatëse për të. Dhe nëse do të gjendej lehtësisht, vetë puna do të ishte goxha e ngadaltë për shkak të faktorëve të mësipërm. Rasti i përdoruesit që erdhi të na ndihmonte ishte i veçantë pasi përdoruesi në fjalë merrej specifikisht me këtë punë dhe u ofrua vetë të ndihmonte. Do të përpiqem të komunikoj me të por gjithsesi do të jetë një proces i ngadaltë. Fatkeqësisht aktiviteti im në Wikipedia pakësohet ndjeshëm gjatë periudhës verore kështu që kjo do të ndikojë ca në këtë drejtim. Por pa dëshpërim, bëhet fjalë për materiale që kanë mbi 10 vite aty. Mund të presin dhe pak. :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:36 (CEST) :::E di që je nismëtar, të mundohemi t'i përfundojmë ca punë, jo domosdoshmërisht këtë në veçanti, po mundohem t'i shtyj të gjitha drejt përfundimit, të kalojmë në shkallë të tjera. Besoj se mund të presin dhe pak! Shpresoj të gjindet dikush që do ndihmojë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 03:20 (CEST) == Occultus == Përshëndetje, si kaloni, kisha një pyetje konkrete për ju, si ka mundësi që jeni përfaqësues/e të WoALUG dhe faqja juaj e përdoruesit është bosh, nuk ka as të dhëna bazike se nga je (AL/KS/tjetër..) apo qfarë përfaqëson dhe cila është pozita/roli juaj në WoALUG. Të paktën të shkruaj që jeni pjesëtarë/përfaqësues të organizatës.. Mirë që ne jemi vullnetarisht (pa përfitime) duke kontribuar për shumë vite, por nga ana juaj më duket paksa komike, që nuk e keni një stampë ose përshkrim të shkurtër, dhe ne si vullnetarë të gjithë kemi bërë njëfar prezantimi në komunitet apo jo?! Nëse kërkesa ime ju tingëllon absurde, na ndriqoni! Të dy zyrat (vendndodhjet) tuaja, është mirë të kenë nga 1 llogari administratori një në Shqipëri dhe tjetra llogari në Kosovë, për arsye të aktiviteteve, duke qenë se Vyolltsa tashmë mori privilegje, nëse ndonjëri nga adminët ekzistues veç nuk është pjesë e juaja, ju inkurajoj ta propozoni edhe ju një kur të jetë momenti i duhur. Me respekt për angazhimin tuaj fisnik, Trimi. - @[[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]], @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 00:06 (CEST) :Pershendetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] dhe te tjeret, jo tema me relevante per kete diskutim por sidoqofte. Puna si staf/bord ne WoALUG dhe priviligjet a administratorit na nxjerrin probleme per shkak se njerezit asociojne pastaj organizaten me editimet ne wiki qe gjithmone jane pergjegjesi individuale, dhe realisht per punen tone nuk na duhen. Bordin/stafin aktual te WoALUG mund ta shikoni ne kete [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group faqe] (anglishtja zakonisht eshte me e fresket). Çfare na ndihmon shume eshte roli i Rishikuesi per shkak te punes qe bejme me kontribues te rinj, momentalisht kjo aplikohet per @[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]], @[[Përdoruesi:Margott|Margott]] dhe mua (momentalisht i kam por me tendenca per t'mi hequr :) ). Flm! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 27 maj 2026 12:09 (CEST) ::Në atë rast nëse vet kërkoni të mbani pavarësinë e organizatës, me mospërfshirje, mund edhe të qëndroni pa privilegje administratori, siç dihet, edhe nga adminët kërkohen detyra (goals) vjetore që duhen arritur në afate të caktuara dhe aktivitet i lartë. Flm për lidhjen e WoALUG. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], si mund të veprojmë tutje për dhënie privilegjesh (të Rishikuesit) për disa llogari që përdoren rregullisht nga anëtarët kryesorë të WoALUG, që të mos pengohet veprimtaria e tyre.. Dhe në përshkrimin e ndryshimit të privilegjeve të ceket se janë anëtarë të WoALUG.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:58 (CEST) == Ndryshime të çuditshme == Të shof që bën disa ndryshime të çuditshme, si ky këtu: https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Jiang_Xueqin&curid=397472&diff=2913173&oldid=2913003 Tani po shoh që e ke bërë edhe me kategori të tjera. Së pari dua të të vë në dukje që ky ndryshim nga '''''Biografi shqiptarësh/kanadezësh/italianësh''''' --> '''''Biografi shqiptare/kanadeze/italiane''''' është shumë i gabuar. Nuk shkon fare. Tingëllon keq, dhe më rëndësishëm lë vend për ambiguitet, sepse psh të gjitha biografitë këtu në wikin tonë biografi shqiptare janë sepse biografia është e shkruar në shqip. Pra biografia duhet ti drejtohet CILËSISË/KARAKTERISTIKËS së subjektit, dhe subjekti në këtë rast dallohet si italian (në shumës ''(disa) italianësh''), jo të dallohet biografia si italiane, sepse biografia është term abstrakt në vetvete... . Nuk e di nëse ti i bën nga nxitimi këto ndryshime apo nëse nuk e kupton mirë nuancën që këto kanë në shqipen standarde. Uroj të kesh marrë konsensus nga adminë të tjerë për këto. Të lutem mendoje me kujdes thelpin, dhe ndjesë për mënyrën e drejtëpërdrejtë të të thënit të gjërave... por kështu jam unë. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:51 (CET) :Çka mundem me të ndihmu konkretisht? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:59 (CET) ::Po të them që (1) '''nuk shkon ndryshimi''' që po bën dhe që ke bërë me emrat e këtyre kategorive. Dhe '''(2)''' po të pyes, '''a ke marrë konsensus më para'''? Nëse nuk e ke marrë konsensusin të lutem hape vet si RfC, pra kërkesë për konsensus... por unë po ta them, sepse ta argumentova, nuk shkon në shqip, dhe jam i sigurt që nuk ke për ta marrë sepse nuk shkon në shqip at ndryshim që po bën. Kuptoje drejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:03 (CET) :::Nuk e kuptove pyetjen që e shtrova. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 17:08 (CET) ::::Mendoj që në shumicën e rasteve termi i duhur është ''biografi popullsie'', pra biografi për individë nga kombësia në fjalë. Biografi shqiptare/italine etj. do të mund të përdorej vetëm në rastet kur bëhet fjalë për libra ose artikuj biografikë të njohura në gjuhët përkatëse, fenomen disi më i rrallë që s'besoj të ketë kategori të veçantë në projekte wiki. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:44 (CET) :::::Nëse beson se kështu është gabim, atëherë zhvendose përsëri, atë dhe kategoritë për biografi tjera. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 22 maj 2026 18:09 (CEST) == Fshirje disa herë e artikullit [[Redi Veli]] == Ma ke fshire 3 here , me prendendim per permbajtje me ai . O zotri e kam shkruajt vet pa Ai . Ku e gjen te drejten ta fshish ? Ishte shqyrtuar njehere dhe ishte publik . Tani u kujtove pas 20 ditesh ??? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:17 (CEST) :Përshëndetje, në fakt siç e di edhe vet pas kërkesës tënde në ZA artikulli u vendos të griset, por ti e paske ri-krijuar. Shih [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave/Arkivi_4#K%C3%ABrkes%C3%AB%20p%C3%ABr%20shqyrtim%20t%C3%AB%20faqes%20Redi%20Veli këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:27 (CEST) ::E kam ri-krijuar sipas afatit! Pasi kaloi afati i mbrojtjes nga ju , e rikrijova prape , por se kuptoj ku ishte Ai aty ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:28 (CEST) :::Lexo diskutimin, të lash linkun e kupton, afati ishte si shenjë dekurajimi të mos rikrijohet pasi është grisur, pra të përçoj mesazhin, e jo kufizim i përkohshëm për rikrijim. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:31 (CEST) ::::Pasi e ri-krijova perseri , artikulli ishte shqyrtuar nga administratoret tuaj dhe ishte pa problem . Tani perse e keni fshir prap sot ? Çdo gje ishte e faktuar! Nuk kam perdor Ai tek artikulli. [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:33 (CEST) :::::Ka mundësi per ta shqyrtuar përsëri dhe artikulli te jete aktiv ? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:37 (CEST) ::::::? [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:40 (CEST) :::::::Mund ta shqyrtosh prap ? Aty nuk kishte përmbajtje me ai! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 6 prill 2026 02:47 (CEST) :::::Së pari, nuk është e hijshme me ngucë përdoruesit e tjerë t'u i bombardu me shkrime. Së dyti, si administratori që e fshiu herën e parë faqen mund të të them: burimet që po e mbulojnë temën nuk mund të konsiderohen assesi të pavarura. Faqet si ''Koha Jonë'' po e cekin që "{{!xt|Karriera dhe biografia e tij tashmë janë dokumentuar në enciklopedinë globale Wikipedia}}," që kundërmon erën e një artikulli reklamues me pagesë (për më shumë info aty, shiko [[:en:WP:Citogenesis|Citogjeneza]]—fenomeni ku artikujt që referojnë Wikipedinë, poashtu referohen në Wikipedia). :::::Secili prej burimeve në variantin e ri dhe variantin e vjetër po përmban ditëlindjen si detaji i parë, kur në realitet ky detaj do të ishte shumë më i zorshëm ta gjejmë vetë, pra thuajse po na ushqehet vetë neve ky detaj si i rëndësishëm dhe i vërtetë. :::::Problemi i vërtetë nuk ka qenë vetëm fakti që u shkruajt me IA; ka qenë vetëm njëra pjesë. Arsyetimi im i dytë ka qenë që ishte qartë një ''atentat reklamimi''. Fakti që këto burime janë përdorur për reklamim të tillë flagrant tashmë e ka komprometuar secilin prej këtyre burimeve (këta duke qenë ''Telegrafi'', ''Albeu'', ''Koha Jonë'', RTV21, ''Saranda News''); dmth nuk mundemi t'i përdorim asnjërin prej këtyre portaleve pa shumë kujdes tashmë që e dijmë se mund ta paguajë secili person me 800 abonentë në YouTube për ta reklamuar. :::::Artikulli qëndron i fshirë, dhe ky është vendim i prerë. Çdo tentativë për ta rikrijuar nga ana jote mund të konsiderohet vandalizëm dhe të rezultojë në bllokimin tënd prej redaktimit sipas [[Wikipedia:Politika e bllokimit|politikës sonë të bllokimit]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 02:57 (CEST) == [[Vath Koreshi]] == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], Përshëndetje! Tek faqja për Vath Koreshin kam shtuar informacion dhe kam riorganizuar të dhënat ekzistuese. Është shënimi i artikullit cung. Nuk e fshiva për ta parë njëherë ju, në se artikulli mund të quhet i plotësuar. Faleminderit. [[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]] ([[Përdoruesi diskutim:Gajtako|diskutimet]]) 8 prill 2026 22:44 (CEST) :Prsh @[[Përdoruesi:Gajtako|Gajtako]]. me sa duket Fallbackintoreality e paska kryer tashmë. Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 01:18 (CEST) == Advice == Hi, i advice you to see this topic at the end bottom part to understand better and more [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lori_Hoxha] also @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] too. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-23697-45|&#126;2026-23697-45]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-23697-45|talk]]) 18 prill 2026 01:02 (CEST) :Thanks. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:42 (CEST) == Pyetje nga [[User:M.Latifi23|M.Latifi23]] nëpërmjet panelit të ndihmës (23 prill 2026 09:37) == Përshëndetje Z.Leutrim! Jam një përdorues i ri dhe sapo krijova artikullin tim të parë për shkencëtarin shqiptar Besnik Sykja. Do t'ju isha shumë mirënjohës nëse mund t'i hidhni një sy për ta shqyrtuar apo nëse keni ndonjë këshillë për të përmirësuar referencat që kam vendosur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 23 prill 2026 09:37 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 20:34 (CEST) -- Përshëndetje! Shpresoj të jeni mirë. Kam bërë disa ndryshime te artikulli i Besnik Sykjes (shtova kategoritë dhe rregullova lidhjet). Kur të keni pak kohë, a mund t'i hidhni një sy për t'i aprovuar? Ju falenderoj për ndihmën! --[[Përdoruesi:M.Latifi23|M.Latifi23]] ([[Përdoruesi diskutim:M.Latifi23|diskutimet]]) 26 prill 2026 17:55 (CEST) :{{U bë}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 prill 2026 18:19 (CEST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Fshirje artikulli [[Bajrush Behrami]] == përse e ke fshi artikullin për behramin [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29081-73|talk]]) 14 maj 2026 01:20 (CEST) :@[[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29081-73|&#126;2026-29081-73]], Përshëndetje, nuk e di saktë për çfarë e ke fjalën por nëse po flet për këtë [[Bajrush Behrami]], ai ekziston, kam fshirë ridrejtimin se kishte gabim drejtshkrimor. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 maj 2026 01:30 (CEST) == [[Qarrishtë (Gjilan)]] == Leutrim a mundesh me i approve disa ndryshime ne kete faqe [[Qarrishtë (Gjilan)]] [[Përdoruesi:Luli.Hoxha|Luli.Hoxha]] ([[Përdoruesi diskutim:Luli.Hoxha|diskutimet]]) 9 qershor 2026 05:56 (CEST) :Po, {{U bë}}. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 12:24 (CEST) == Më ndihmon dot? == Pershendetje Leutrim, shpresoj te jesh mire! Me ndihmon dot me redaktimin e artikullit [[Adolf Hitler]]? Kete artikull e perktheva nga anglishtja sepse artikulli ekzistues [[Adolf Hitleri]] ka nje perkthim skandaloz te pakuptueshem. Tek artikulli i ri, problem eshte skeda e pare me informacion te pergjithshem, disa citime qe nuk perktheheshin fare, si dhe referimet/shenimet. Kur te behen keto ndryshime, do te doja ta kandidoja per artikull te mire. Me pas duhet grisur artikulli i meparshem [[Adolf Hitleri]]. Me ndihmon dot apo t'ia kerkoj dikujt tjeter? Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2026 20:02 (CEST) :Përshëndetje Dielind, më vjen mirë që i je kthyer redaktimit dhe krijimit të artikujve, nuk besoj se do kem mundësi deri nesër, se është voluminoz. Nesër mund t'i hedhë një sy. ✔️ <br> :Me respekt. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 qershor 2026 23:16 (CEST) ::@[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], Tani është vetëm 1 artikull; [[Adolf Hitleri]]. Burimet ende nuk shfaqen mirë dhe transferova stampën e vjetër më të dhëna te ky që krijove ti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:38 (CEST) :::Falemnderit shumë! [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 qershor 2026 12:54 (CEST) ::::Si je Leutrim? E kandidova artikullin si te mire; do te doja te votoje edhe ti. Gjithashtu artikulli [[Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600|Shkencat detare iberike]] ndodhet akoma ne kandidature, edhe pse eshte shpallur artikull i mire. A mund ta mbyllesh si votim? Falemnderit! -[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 16 qershor 2026 12:50 (CEST) :::::Mirë, faleminderit. Sapo votova dhe unë. Po pres për votimet tjera, pastaj i mbylli kandidaturat njëheri. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 qershor 2026 23:15 (CEST) == Pyetje nga [[User:Doko28483691|Doko28483691]] te [[Lidhja e Hidrogjenit]] (10 qershor 2026 19:49) == Për të krijoj nji artikull duhet të jem administrator? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:31 (CEST) :Hello while I was editing the lidhja e hidrogjenit article I tried to translate it from the English version using chatgpt and a message appeared that it's considered plagiarism and copy-rights violation. Does this mean that I should write all the text at my own or something? --[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]] ([[Përdoruesi diskutim:Doko28483691|diskutimet]]) 10 qershor 2026 19:49 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Doko28483691|Doko28483691]], Jo, nuk ke nevojë për privilegje shtesë. Mos përdor inteligjencë artificiale për ta përpunuar në tërësi, vetëm për formatim ose ngjeshje të ndonjë përmbajtje masive. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 qershor 2026 00:23 (CEST) == Pyetje nga [[User:Hajen01|Hajen01]] nëpërmjet panelit të ndihmës (14 korrik 2026 22:58) == Përshëndetje ç'kemi si jeni sa vite keni që merreni me Wiki? --[[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 14 korrik 2026 22:58 (CEST) :Prsh Hajen, si mund të të ndihmoj? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 09:02 (CEST) ::per momentin asgjë interesante po thjesht do doja një fitback që si duken artikujt që unë kam publikuar deri tani në përgjithsi si dhe për të kandiduar për çmimet që jan vendosur si mund të veprojë? [[Përdoruesi:Hajen01|Hajen01]] ([[Përdoruesi diskutim:Hajen01|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:39 (CEST) :::Do i shoh më vonë e të shkruaj, për çmimet [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] mund të ketë më shumë info besoj.. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 12:00 (CEST) == Pyetje nga [[User:Klalug|Klalug]] te [[:Shefqet luga|Shefqet luga]] (19 korrik 2026 10:08) == Hello --[[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 10:08 (CEST) :Hi, how can i help? - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 19 korrik 2026 11:56 (CEST) :'''Shefqet Luga''' :'''Shefqet Luga''' (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me '''SK Tirana''' gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të '''Partizanit''' pas krijimit të klubit në vitin 1946. :Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif Peza dhe Prokop Myzeqari. :Pas përfundimit të karrierës si futbollist, ai vijoi të kontribuonte në sport duke punuar për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë, ku u vlerësua për përkushtimin e tij në mirëmbajtjen e fushës dhe shërbimin ndaj futbollit shqiptar. :'''Jeta''' :* '''Lindur:''' 1921, Tiranë, Shqipëri :* '''Vdekur:''' 1991, Tiranë, Shqipëri :'''Karriera''' :* '''SK Tirana''' (gjatë viteve të Luftës sëDytë Botërore) :* '''Partizani''' (nga viti 1946, pjesë e formacionit të parë të ekipit) :'''Trashëgimia''' :Shefqet Luga mbahet mend si një nga futbollistët e brezit të parë të futbollit shqiptar dhe si një njeri që i shërbeu sportit edhe pas përfundimit të karrierës së tij në fushë. Kontributi i tij si lojtar dhe më pas si punonjës i Stadiumit Dinamo e bën pjesë të historisë së futbollit në Shqipëri. [[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:30 (CEST) ::Ju lutem publikojeni se esht informacion i sakte nga arkivat e klubit sk tirana dhe fk partizani [[Përdoruesi:Klalug|Klalug]] ([[Përdoruesi diskutim:Klalug|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:31 (CEST) hae5mekjijm2gav6nvwj2pgjysaim2f 0 323514 3010699 2961201 2026-07-18T15:23:27Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010699 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|parapamje|333x333px|[[Elizabeta II|Mbretëresha Elizabet II]], e cila mbretëroi si mbretëreshë e [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërisë së Bashkuar]] nga viti 1952 deri në 2022, është mbretëresha mbretërore më jetëgjatë në historinë botërore.]] '''Mbretëresha''' është një monarke femër, ekuivalente në gradë dhe titull me një [[Mbreti|mbret]], e cila mbretëron ''[[suo jure]]'' mbi një mbretëri; në krahasim me një bashkëshorte mbretëreshë, e cila është gruaja e një [[Diskutim:Mbreti|mbreti]]; ose një mbretëreshë, e cila është kujdestari i një monarku fëmijë dhe sundon ''pro tempore'' në vend të fëmijës, qoftë ''[[de jure]]'' në ndarjen e pushtetit ose ''[[de facto]]'' në sundimin e vetëm. Ajo nganjëherë quhet një grua mbret. Një princeshë është një monarke femër që mbretëron ''suo jure'' mbi një "[[principatë]]"; një perandoreshë është një monarke femër që mbretëron ''suo jure'' mbi një "[[Perandoria|perandori]]". Një mbretëreshë zotëron dhe ushtron [[Sovraniteti|fuqi sovrane]], ndërsa një bashkëshorte mbretëreshë ose regjente mbretëreshë ndan gradën dhe titujt e bashkëshortit dhe/ose fëmijës së saj, por nuk ndan sovranitetin e bashkëshortit ose fëmijës së saj. Burri i një mbretëreshe tradicionalisht nuk e ndan gradën, titullin ose sovranitetin e mbretëreshës. Sidoqoftë, koncepti i një bashkëshorti mbret ose bashkëshorti princ nuk është i padëgjuar si në periudhat bashkëkohore ashtu edhe në ato klasike. Dowager mbretëreshë ose perandoresha është e veja e një mbreti ose perandori; një nënë mbretëreshë është një mbretëreshë e trashëguar, e cila është gjithashtu nëna e një sovrani në fuqi.<ref>{{Citation|title=Queen regnant|date=2022-12-07|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Queen_regnant&oldid=1126160024|work=Wikipedia|language=en|access-date=2022-12-21}}</ref> == Shiko edhe == * [[Princesha]] * [[Dukesha]] == Referime == [[Kategoria:Monarki]] [[Kategoria:Pozita të autoritetit]] [[Kategoria:Mbretëresha]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] <references /> bcdotw58lwivxrdj971uwzo9wz06vtp 0 325535 3010666 3005756 2026-07-18T15:23:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010666 wikitext text/x-wiki '''Duka i Madh''' (femërore: '''Dukesha e Madhe''') është një titull trashëgues evropian, i përdorur ose nga disa monarkë ose nga anëtarë të familjeve të caktuara të monarkëve. Në status, një dukë i madh tradicionalisht renditet në rendin e përparësisë nën një [[Perandori|perandor]], si një i barabartë i përafërt me [[Mbreti|mbretin]] ose [[Kryeduka|kryedukën]] dhe mbi një [[Princi|princ]] sovran ose [[Duka|dukë]] sovran. Titulli përdoret në disa monarki të pavarura aktuale dhe të mëparshme në Evropë, veçanërisht: * në Dukatin e Madh të sotëm të [[Luksemburgu|Luksemburgut]] * historikisht nga sovranët e ish-vendeve të pavarura, si Toskana (nga 1569 deri në 1860, tani pjesë e Italisë) * në Baden, Hesse, Oldenburg, Mecklenburg-Schwerin, Mecklenburg-Strelitz dhe Saxe-Weimar – dukat madhështore nga 1815 deri në 1918, dhe të gjitha tani pjesë e Gjermanisë së sotme * më parë edhe në disa vende në Evropën Lindore dhe Verilindore, si Dukati i Madh i Finlandës ose Dukati i Madh i Lituanisë == Evropa Perëndimore dhe Qendrore == Termi ''Duka i Madh'' si një monark që mbretëron mbi një shtet të pavarur ishte një shpikje e mëvonshme (në Evropën Perëndimore në fillim në 1569 për sundimtarin e Toskanës ) për të treguar ose një dukë veçanërisht të fuqishëm ose një monarki që luan një rol të rëndësishëm politik, ushtarak dhe/ose ekonomik. rol, por jo mjaftueshëm i madh për të qenë një mbretëri . Ajo u ngrit për shkak se titulli i [[Duka|dukës]] kishte humbur gradualisht statusin dhe përparësinë gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]], duke iu dhënë sundimtarëve të feudeve relativisht të vogla (territoret feudale), në vend të rajoneve të mëdha fisnore apo edhe territoreve kombëtare, të cilave dikur iu bashkangjitej titulli. Një nga shembujt e parë ndodhi kur konti Gonçalo I Mendes i Portucale (në Portugalinë veriperëndimore dhe i konsideruar si bërthama origjinale e atij vendi) mori, në 987, titullin personal të ''Magnus Dux Portucalensium'' ("Duka i Madh i Portugezëve") dhe u rebelua kundër tij. zotëri feudal, Mbreti Bermudo II i Leonit . Ai u mund nga ushtritë mbretërore, por megjithatë fitoi një autonomi të jashtëzakonshme si ''Magnus Dux'' (Duka i Madh), duke çuar përfundimisht në pavarësinë portugeze nga mbretëria spanjolle e Castille-León. Një shembull tjetër ishte linja e dukave të vetëshpallur të mëdhenj (legalisht dukë)  të Burgundisë në shekullin e 15-të, kur ata sundonin pjesën më të madhe të Francës së sotme verilindore, si dhe pothuajse të gjithë vendet e ulëta. Ata u përpoqën - në fund të fundit pa sukses - të krijonin nga këto territore nën kontrollin e tyre një vend të ri të unifikuar midis Mbretërisë së Francës në perëndim dhe Perandorisë së Shenjtë Romake (kryesisht Gjermanisë së sotme) në lindje. Filipi III, Duka i Burgundisë (mbretëroi 1419-67) mori stilin e varur, ligjërisht të pavlefshëm dhe titullin e "Dukës së Madhe të Perëndimit" në 1435, pasi kishte sjellë më parë dukat e Brabant dhe Limburg, si dhe qarqet e Hollandës, Zeeland., Friesland, Hainaut dhe Namur në zotërimin e tij. Djali dhe pasardhësi i tij Charles the Bold (mbretëroi 1467–77) vazhdoi të përdorte të njëjtin stil dhe titull. Titulli ''magnus dux'' ose i madhi dukë ( ''Kunigų kunigas'', ''Didysis kunigaikštis'' në lituanisht) është përdorur nga sundimtarët e [[Lituania|Lituanisë]], të cilët pas Jagiello u bënë edhe mbretër të [[Polonia|Polonisë]] . Nga 1573, si versioni latin ashtu edhe ekuivalenti i tij polak ''wielki ksiaze'' (fjalë për fjalë "princi i madh"), titulli monarkik i sundimtarëve të Lituanisë, si dhe të Rusisë (perëndimore), Prusisë, Mazovia, Samogithia, Kiev, Volhynia, Podolia, Podlachia, Livonia, Smolensk, Severia dhe Chernigov (përfshirë pretendimet e zbrazëta të ushqyera nga ambicia), u përdorën si pjesë e titujve të tyre të plotë zyrtar monarkik nga Mbretërit (polakisht: ''Krol'' ) të Polonisë gjatë Komonuelthit Polako-Lituanez . Monarkët e parë të titulluar zyrtarisht Duka i Madh ishin sovranët [[Familja Mediqi|Medici]] të Toskanës, duke filluar nga fundi i shekullit të 16-të. Ky titull zyrtar u dha nga [[Piu V|Papa Piu V]] në 1569; ndoshta ishte një titull personal (Papal) i bashkangjitur thjesht një dukaje, sepse territori ishte nën vasalën e Perandorisë së [[Perandoria e Shenjtë Romake|Shenjtë Romake]] . [[Napoleon Bonaparti|Napoleoni I]] dha titullin gjerësisht: gjatë epokës së tij, disa nga aleatët e tij (dhe vasalët ''de facto'' ) u lejuan të merrnin titullin e Dukës së Madhe, zakonisht në të njëjtën kohë kur feudat e tyre të trashëguara (ose feudet e dhëna nga Napoleoni) u zgjeruan nga territoret e aneksuara që më parë u përkisnin armiqve të mundur në fushën e betejës. Pas rënies së Napoleonit, fuqitë fitimtare që u mblodhën në [[Kongresi i Vjenës|Kongresin e Vjenës]], i cili trajtoi pasojat politike të Luftërave Napoleonike, ranë dakord të shfuqizojnë Dukatet e Mëdha të krijuara nga Bonaparti dhe të krijojnë një grup monarkish me rëndësi të mesme me atë titull. Kështu, shekulli i 19-të pa një grup të ri monarkësh të titulluar Duka i Madh në Evropën Qendrore, veçanërisht në Gjermaninë e sotme. Pas pushtimeve ruse, titulli vazhdoi të përdorej nga perandorët rusë në rolin e tyre si sundimtarë të [[Lituania|Lituanisë]] ( ''de facto'' jo sovrane) (1793–1917) dhe Finlandës autonome (po aq josovrane) (1809–1917). . Perandoria e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Shenjtë Romake]] nën [[Hapsburgët|Shtëpinë e Habsburgëve]] themeloi një ''Großfürstentum Siebenbürgen'' ( Principata e Madhe e Transilvanisë ) jo-sovrane të ngjashme në 1765. == Ballkani == Titulli latin ''dux'' (rrënja etimologjike e [[Duka|duke]] ), që u përkthye fonetikisht ''doux'' (δούξ) në greqisht, ishte një titull i zakonshëm për gjeneralët perandorakë në Perandorinë Romake të Vonë (perëndim dhe lindje), por vini re se ishte më i ''ulët'' në gradë se sa ''vjen'' . (rrënja etimologjike e Count ). Sipas këtij të fundit, [[Thema|sistemi ekskluzivisht i temave]] bizantine, komandanti i një teme shpesh quhej një ''doux'' në vend të ''strategjive'' të mëparshme nga shekulli i 10-të e tutje. Titulli "Duka i Madh" ( ''megas doux'' ) u krijua nga [[Aleksi I Komneni]] dhe iu dha admiralit komandues të marinës bizantine . Si e tillë, ajo ishte një detyrë aktuale dhe jo një gradë gjyqësore (megjithëse u bë gjithashtu një notë në urdhrin e përparësisë së gjykatës nën perandorët Palaiologë ) dhe mbahej gjithmonë nga një individ. Duka i madh i Bosnjës ({{Lang-la|Bosne supremus voivoda / Sicut supremus voivoda regni Bosniae}})<ref name="hrcak.srce.hr-Sulejmanagić-2012-Novac Hrvoja Vukčića-pp.54–85">{{Cite journal|last=Sulejmanagić|first=Amer|date=30 nëntor 2012|title=Novac Hrvoja Vukčića Hrvatinića|trans-title=Coins minted by Duke Hrvoja Vukčića Hrvatinića|url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=280466|journal=Numizmatičke Vijesti|language=sh|volume=54|issue=65|pages=54–85|issn=0546-9422|access-date=8 maj 2020}}</ref><ref name="Thalloczy-Jagić-Wickhoff-1899-Missale">{{Cite web|last=Vatroslav Jagić|last2=Lajos Thalloczy|last3=Franz Wickhoff|date=1899|title=Missale Glagoliticum Hervoiae ducis Spalatensis|url=https://archive.org/stream/missaleglagolit00unkngoog/missaleglagolit00unkngoog_djvu.txt|access-date=10 maj 2020|website=archive.org|language=la}}</ref> ishte një titull gjyqësor në Mbretërinë e Bosnjës, i dhënë nga Mbreti komandantëve më të lartë ushtarakë, zakonisht i rezervuar për më me ndikim dhe më të aftë në mesin e fisnikërisë më të lartë boshnjake.<ref name="Miller-Essays-Latin-Orient">{{Cite book|last=Miller|first=William|url=https://books.google.com/books?id=0wpEBgAAQBAJ&q=At+this+time+Hrvoje%2C+Grand+Duke+of+Bosnia&pg=PA481|title=Essays on the Latin Orient|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107455535|page=481|language=en|access-date=16 shkurt 2019}}</ref><ref name="Grand+Duke-search-google-book-by-F.R.Preveden">{{Cite book|last=Preveden|first=Francis Ralph|url=https://books.google.com/books?id=1KJnAAAAMAAJ&q=Grand+Duke|title=A history of the Croatian people from their arrival on the shores of the Adriatic to the present day: with some account of the Gothic, Roman, Greek, Illyrian, and prehistoric periods of the ancient Illyricum and Pannonia|date=1962|publisher=Philosophical Library|pages=98,99,100|language=en|access-date=16 shkurt 2019}}</ref><ref name="Grand-Duke-Poetics-Slavdom-Zlatar">{{Cite book|last=Zlatar|first=Zdenko|url=https://books.google.com/books?id=ltRWy32dG7oC&q=Grand+Duke+of+Bosnia&pg=PA544|title=The Poetics of Slavdom: The Mythopoeic Foundations of Yugoslavia|date=2007|publisher=Peter Lang|isbn=9780820481357|page=544|language=en|access-date=16 shkurt 2019}}</ref><ref name="Grand-Duke-Hval Codex-Cvetković-hrcak.srce.hr">{{Cite journal|last=Cvetković|first=Branislav|date=19 dhjetor 2014|title=The Header to the Ten Commandments in the Hval Codex: a Contribution to the Semantics of Medieval Illumination|url=https://hrcak.srce.hr/index.php?id_clanak_jezik=193125&show=clanak|journal=Ars Adriatica|language=hr, en|issue=4|pages=155–172|doi=10.15291/ars.493|access-date=16 shkurt 2019|via=[[Hrčak]]}}</ref> Për ta interpretuar atë si një post zyre dhe jo një gradë gjyqësore mund të ishte edhe më e saktë.<ref name="Kurtovic">{{Cite book|last=Kurtović|first=Esad|url=http://www.iis.unsa.ba/pdf/kurtovic_sandalj_hranic_kosaca.pdf|title=Veliki vojvoda bosanski Sandalj Hranić Kosača|date=2009|publisher=Institut za istoriju Sarajevo|isbn=978-9958-649-01-1|edition=Historijske monografije; knj. 4|language=bs|format=.pdf|access-date=10 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305184319/http://www.iis.unsa.ba/pdf/kurtovic_sandalj_hranic_kosaca.pdf|archive-date=5 mars 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="Fine">{{Cite book|last=Fine|first=John Van Antwerp|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|date=1994|publisher=University of Michigan Press}}</ref> Ndryshe nga përdorimi në Evropën Perëndimore, Evropën Qendrore ose në vende të ndryshme sllave nga Evropa Qendrore në Verilindore, ku analogjia midis ''Dukës'' së Madhe dhe ''Princit të Madh'' ishte domethënëse, me të dy titujt që korrespondonin me sovranin më të ulët se Mbret, por më të lartë se Duka, në titullin e Bosnjës. ''Duka i Madh'' korrespondonte më shumë me titullin ushtarak bizantin '''''megas doux''''' .<ref name="Fine" /><ref name="Filipović">{{Cite journal|last=Filipović|first=Emir O.|date=2010|title=Viteske svecanosti u Budimu 1412. godine i ucesce bosanskih predstavnika (Festivities held in Buda in 1412 and the participation of Bosnian magnates)|url=https://www.academia.edu/238694|format=.pdf/.html|journal=Spomenica Akademika Marka Šunjića (1927-1998), Filozofski Fakultet U Sarajevu|language=bs, en|publisher=Filozofski fakultet u Sarajevu|access-date=10 janar 2016}}</ref> Është e mundur të regjistrohen disa ngjashmëri me tituj ekuivalent në trojet fqinje sllave, si në Serbi, megjithatë, në vendet fqinje, titulli ''Duka'', në sllavisht ''Vojvoda'', kishte edhe rëndësi ushtarake, por në këtë kuptim "Duka i Madh" ishte konkretisht, madje. ekskluzivisht titull boshnjak.<ref name="Kurtovic" /> == Shih edhe == * [[Duka]] * [[Kryeduka]] * [[Dukagjini]] * [[Adel|Fisnikëria]] == Referime == [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Duka]] 6esh5518lrpfa2afpd7n7fm3f7errl9 14 325536 3010647 2516323 2026-07-18T15:22:57Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] pa lënë një ridrejtim: forma e sakte 2516323 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj]] [[Kategoria:Fisnikë]] [[Kategoria:Fisnikëri]] 19m1s2ll1nke8pvfo14gvpwuxhplgmz 0 325537 3010684 2961617 2026-07-18T15:23:20Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010684 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Weltliche Schatzkammer Wien.JPG|parapamje|Kapelë arkidukale, kurorë e një kryeduke.]] '''Kryeduka''' ([[Anglisht]]: ''Archduke''; [[gjermanisht]]: ''Erzherzog'') ishte titulli i mbajtur nga 1358 nga sundimtarët [[Hapsburgët|Habsburgë]] të Arkdukatës së Austrisë, dhe më vonë nga të gjithë anëtarët e lartë të asaj dinastie. Ai tregon një gradë brenda ish- [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë së Shenjtë Romake]] (962–1806), e cila ishte më e ulët se ajo e [[Perandori|Perandorit]] dhe [[Mbreti|Mbretit]], afërsisht e barabartë me Dukën e Madhe, por mbi atë të një [[Princi]] dhe [[Duka]] .<ref>Meyers Taschenlexikon Geschichte 1982, vol 1, p22 & vol 2 pp106 & 319</ref> Territori i sunduar nga një arkidukë ose kryeduke quhej Archduka. Të gjitha kryedukatat e mbetura pushuan së ekzistuari në 1918. Kreu aktual i Shtëpisë së Habsburgëve është Karl von Habsburg . == Terminologjia == Fjala angleze u regjistrua për herë të parë në 1530, rrjedh nga ''{{Lang|fro|archeduc}}'' franceze e mesme , një prejardhje e shekullit të 15-të nga latinishtja mesjetare ''{{Lang|la|archidux}}'' , nga latinishtja ''{{Lang|la|archi}}'' ''-'' ( [[Greqishtja e lashtë|greqisht]] {{Lang|grc|ἀρχι-}} ) që do të thotë "autoritet" ose "primar" (shih ''[[wiktionary:arch-#English|arch-]]'' ) dhe ''{{Lang|la|[[dux]]}}'' "duke" (fjalë për fjalë "udhëheqës"). "Archduke" ([[gjermanisht]]: ''Erzherzog'') është një titull i dallueshëm nga " Duka i Madh " ([[gjermanisht]]: ''Großherzog''), një titull i mëvonshëm monarkik i mbajtur nga sundimtarët e vendeve të tjera evropiane (për shembull, [[Luksemburgu]]). == Historia == Titulli latin ''archidux'' vërtetohet për herë të parë duke iu referuar Brunos së Madhe, i cili sundoi njëkohësisht si Kryepeshkop i Këlnit dhe Duka i Lotharingisë në shekullin e 10-të, në veprën e biografit të tij Ruotger . Në Ruotger, titulli shërbeu si një nderim që tregon pozicionin e pazakontë të Brunos dhe jo një zyrë zyrtare.<ref>{{Cite book|last=Schwenk|first=Peter|title=Brun von Köln (925–965). Sein Leben, sein Werk und seine Bedeutung|publisher=M. Leidorf|location=Espelkamp|page=41|language=de|quote=... man davon ausgehen muß, daß dieser Titel kein Amtstitel war. Dagegen sprit auch, daß außer Bruns Biograph Ruotger, Sigebert und Reiner keine andere Quelle den archidux-Titel erwähnt.}}</ref> Titulli nuk u përdor në mënyrë sistematike deri në shekullin e 14-të, kur titulli "Archduke i Austrisë" u shpik në ''Privilegium Maius'' (1358–1359) të falsifikuar nga Duka Rudolf IV i Austrisë, i quajtur Rudolf Themeluesi (gjermanisht: Rudolf der Gründer). Rudolf fillimisht pretendoi titullin në formën ''palatinus archidux'' ("Arqiduka Palatine").<ref>{{Cite book|last=Grzęda|first=Mateusz|title=Hermeneutik des Gesichts. Das Bildnis im Blick aktueller Forschung|publisher=De Gruyter|year=2016|editor-last=Fleckner|editor-first=Uwe|location=Berlin|page=132|chapter=»Das älteste selbstständige Bildnis der deutschen Kunst«: A Reconsideration of the Portrait of Rudolf IV|editor-last2=Hensel|editor-first2=Titia}}</ref> Titulli kishte për qëllim të theksonte përparësinë e pretenduar (pra "Arch-") të Dukatit të Austrisë, në një përpjekje për t'i vendosur Habsburgët në një nivel të barabartë me Princ-Zgjedhuesit e Perandorisë së Shenjtë Romake, pasi Austria ishte kaluar. kur Demi i Artë i vitit 1356 ua caktoi atë dinjitet katër princave perandorakë laikë të rangut më të lartë dhe tre kryepeshkopëve. [[Karli IV|Perandori i Shenjtë Romak Charles IV]] refuzoi të njihte titullin, siç bënë të gjitha dinastitë e tjera sunduese të vendeve anëtare të Perandorisë. Por Duka Ernest i Hekurt dhe pasardhësit e tij morën në mënyrë të njëanshme titullin ''Archduke'' . Titulli arkidukal u njoh zyrtarisht vetëm në 1453 nga perandori Frederiku III, kur Habsburgët kishin forcuar kontrollin e tyre në fronin e Perandorit të Shenjtë Romak të zgjedhur ''de jure'', duke e bërë atë ''de fakto'' të trashëguar.<ref name="ghda">{{Cite book|title=Genealogisches Hanbduch des Adels, Furstliche Hauser Band XIV|publisher=C. A. Starke Verlag|year=1991|isbn=3-7980-0700-4|location=Limburg ad der Lahn, Germany|pages=91–93}}</ref><ref>Konstantin Moritz A. Langmaier: ''Erzherzog Albrecht VI. von Österreich (1418–1463). Ein Fürst im Spannungsfeld von Dynastie, Regionen und Reich.'' Köln u.&nbsp;a. 2015, S. 644f.https://www.researchgate.net/project/Albrecht-VI-1418-1463</ref> Pavarësisht autorizimit perandorak të titullit, i cili tregonte se një Perandor Romak i Shenjtë nga dinastia Habsburge vendoste mbi një pretendim për titull të dinastisë Habsburge, shumë dinasti sunduese të vendeve që formuan Perandorinë refuzuan të njihnin titullin "Archduke". Ladislaus Posthumous, Duka i Austrisë, i cili vdiq në 1457, nuk mori kurrë autorizimin perandorak për ta përdorur atë gjatë jetës së tij, dhe në përputhje me rrethanat, as ai dhe as dikush në degën e tij të dinastisë nuk e përdori kurrë këtë titull. Vetë perandori Frederiku III përdori thjesht titullin "Duka i Austrisë", kurrë ''Archduke'', deri në vdekjen e tij në 1493. Titulli iu dha për herë të parë vëllait të vogël të Frederikut, Albert VI i Austrisë (v. 1463), i cili e përdori atë të paktën nga 1458. Në vitin 1477, Frederiku III i dha gjithashtu titullin ''Archduke'' kushëririt të tij të parë, Sigismund i Austrisë, sundimtar i Austrisë së mëtejshme ( {{Lang-de|Vorderösterreich}} ). Djali dhe trashëgimtari i Frederikut, perandori i ardhshëm Maximilian I, filloi të përdorte titullin, por me sa duket vetëm pas vdekjes së gruas së tij Marisë së Burgundisë (v. 1482), pasi ''Arkduka'' nuk shfaqet kurrë në dokumentet e lëshuara bashkërisht nga Maksimiliani dhe Maria si sundimtarë në [[Vendet e Ulëta|Vendet]] e Ulëta (ku Maksimiliani ende titullohet "Duka i Austrisë"). Titulli shfaqet së pari në dokumentet e lëshuara nën sundimin e përbashkët të Maksimilianit dhe djalit të tij Filipit në Vendet e Ulëta. ''Archduke'' u mbajt fillimisht nga ata dinaste që sundonin një [[Monarkia Hapsburge|territor Habsburg]] &#x2014; dmth, vetëm nga meshkujt dhe bashkëshortet e tyre, apanazhet u shpërndaheshin zakonisht kadetëve . Por këta ''arkidukë'' "të rinj" nuk u bënë kështu sundimtarë sovranë të trashëguar, pasi të gjitha territoret mbetën të zotëruara nga kurora austriake. Herë pas here një territor mund të kombinohet me një mandat të veçantë guvernator të sunduar nga një kadet arkidukal. == Shih edhe == * [[Duka]] * [[Duka i madh]] == Referime == [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Tituj perandorakë]] [[Kategoria:Duka]] qvwape80d07igls36dt4mcqbjpb5bfj 0 330924 3010702 2984641 2026-07-18T15:23:29Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010702 wikitext text/x-wiki '''Padishahu''' ([[Gjuha persiane|Persisht]]: پادشاه; fjalë për fjalë 'Mbreti Mjeshtër'; nga persishtja: ''pād'' [ose persishtja e vjetër: *''pati''], 'mjeshtër', dhe ''[[Shah|shāh]]'', 'mbreti')<ref>Etymonline.com, s.v. [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=pasha&searchmode=none "pasha"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006185836/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=pasha&searchmode=none|date=October 6, 2013|accessdate=22 September 2018}}.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070326092722/http://www.bartleby.com/61/94/P0009400.html Bartbleby.com Dictionary & Etymology]</ref> është një [[Titulli|titull]] superlativ [[sovran]] me prejardhje persiane. Një formë e fjalës njihet tashmë nga [[persishtja e mesme]], ose gjuha pahlavi, si ''pātaxšā(h)'' ose ''pādixšā(y)''.<ref>{{Cite book|last=MacKenzie|first=D. N.|title=A concise Pahlavi dictionary|url=https://archive.org/details/concisepahlavidi0000dnma|date=1971|language=en|isbn=978-1-136-61396-8|location=London|page=[https://archive.org/details/concisepahlavidi0000dnma/page/63 63]|oclc=891590013}}</ref><ref>"pad(i)shah ." ''[[The Oxford Dictionary of English Etymology]]''. Retrieved September 22, 2021 from Encyclopedia.com: https://www.encyclopedia.com/humanities/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/padishah {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211005163601/https://www.encyclopedia.com/humanities/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/padishah |date=2021-10-05 }}</ref><ref>{{Cite web|title=[ pādixšā(y) – Encyclopedia Pahlavica ]|url=https://www.pahlavica.org/search/view/5/14525|url-status=live|access-date=2021-10-05|archive-date=2021-10-05|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005165104/https://www.pahlavica.org/search/view/5/14525}}</ref><ref>{{Cite book|last=Horn|first=Paul|url=https://archive.org/details/grundrissderneu00horngoog|title=Grundriss der neupersischen Etymologie|date=1893|publisher=Strassburg, K.J. Trübner|others=University of Michigan|language=de|pages=61}}</ref> ''Pād'' persiane e mesme mund të rrjedhë nga ''paiti'' [[avesta]]n,<ref>{{Cite web|title=[ Pad – Encyclopedia Pahlavica ]|url=https://www.pahlavica.org/search/view/1/16401|url-status=live|access-date=2021-10-08|archive-date=2021-10-08|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008215424/https://www.pahlavica.org/search/view/1/16401}}</ref> dhe është i ngjashëm me [[Pati (titull)|Pati]]. ''Xšāy'', "të sundosh" dhe ''xšāyaθiya'', "mbret", janë nga [[persishtja e vjetër]]. Ai u miratua nga disa [[Monarkia|monarkë]] që pretendonin gradën më të lartë, afërsisht ekuivalente me nocionin e lashtë [[persia]]n të "[[Mbreti i madh|Mbretit të Madh]]", dhe më vonë u miratua nga perandorët post-[[Perandoria Akaemenide|Akaemenide]] dhe [[Peradorët mogul|mogul]] të [[India|Indisë]]. Megjithatë, në disa periudha u përdor në përgjithësi për sundimtarët autonome myslimanë, si në ''[[Hudud el-'Alam]]'' të shekullit të 10-të, ku edhe disa princa të vegjël të [[Afganistani]]t quhen pādshā(h)/pādshāʼi/pādshāy.<ref>{{Cite web|last1=Babinger|first1=Fr.|last2=Bosworth|first2=C.E.|title=Pādis̲h̲āh|volume=8|language=en|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/padishah-SIM_6055?s.num=24&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=20&s.q=Ak+Koyunlu+Persian}}</ref> Sundimtarët në fronet e mëposhtme – dy të parët që komandonin efektivisht perandoritë e mëdha të [[Azia Jugperëndimore|Azisë Perëndimore]] – u quajtën Padishah: *[[Shah]]anshahu i [[Irani]]t, me prejardhje kryesisht nga [[Irani Safavid|Safavidët]] *[[Lista e sulltanëve të Perandorisë Osmane|Padishahu]] i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] *[[Peradorët mogul|Badshahu]] i [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]] *Disa sundimtarë [[Selxhukët|selxhukë]], si [[Perandoria Selxhuke|selxhuku i madh]] [[Ahmed Sanxhar]] (si ''padishah-i sharq-u gharb'', një përkthim i [[arabisht]]es ''malik al-mashriq wa al-maghrib'' [Mbreti i Lindjes dhe Perëndimit]), [[Sulltanati i Rumit|Sulltani i Rumit]] [[Kejhysrev I]] (si ''Padishah i Islamit''), dhe [[Sulltani]] i Rumit [[Kejkubad I]] (si ''pādshāh'').<ref>{{Cite book|last=Korobeĭnikov|first=Dimitri|url=https://archive.org/details/byzantiumturksin0000koro|title=Byzantium and the Turks in the Thirteenth Century|date=2014|isbn=978-0-19-870826-1|location=Oxford, United Kingdom|language=en|pages=[https://archive.org/details/byzantiumturksin0000koro/page/n124 99]-101, 290, 157|oclc=884743514}}</ref> *Mongoli [[Ilhanati|ilhan]] [[Ghazan]] mori titullin ''Padshah-i Islam'' pasi u konvertua në [[Islam]] më 1295, ndoshta me qëllim që të minonte prestigjin fetar të [[Sulltanati Mamluk|Sulltanatit Mamluk]] në [[Egjipt]].<ref>Charles Melville, "[https://www.academia.edu/10487415/_Padshah_i_Islam_The_conversion_of_Sultan_Mahmud_Ghazan_Khan_ Padshah-i Islam: the conversion of Sultan Mahmud Ghazan Khan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009220419/https://www.academia.edu/10487415/_Padshah_i_Islam_The_conversion_of_Sultan_Mahmud_Ghazan_Khan_ |date=2021-10-09 }}", Pembroke Papers I, ed. C. Melville, Cambridge: Middle East Centre, 1990: p. 172.</ref> Titulli Ilhan, që hyri në përdorim rr. 1259–1265, mund të jetë një ekuivalent i ''Padishah'', nëse merret me kuptimin "[[Hani (titull)|khan]] sovran" (dhe jo "khan vartës" siç parashtrohet shpesh).<ref>{{Cite book|last=Kyle Crossley|first=Pamela|title=Hammer and Anvil: Nomad Rulers at the Forge of the Modern World|publisher=Rowman & Littlefield|year=2019|isbn=978-1-4422-1445-3|page=[https://books.google.com/books?id=MsJ9DwAAQBAJ&pg=PA162 162]|language=en}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Krerë të shtetit]] [[Kategoria:Monarki]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Tituj osmanë]] [[Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse]] lmkrym07gc9tn5ydvp5lcutj4e5gq7v 0 331480 3010806 2962409 2026-07-18T20:40:26Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010806 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANIPUR district map.svg|parapamje|Harta e shtetit Manipur]] '''Manipur''' ( Meitei: Kangleipak {{Efn|"Kangleipak" është një term historik popullor ashtu si dhe një endonim i tanishëm i fjalës "Manipur". Në shekullin e XVIII-të, termi meitei "Kangleipak" u zëvendësua nga termi sanskrit "Manipur". Ky është edhe termi më i përdorur në gjuhën meitei, e vetmja gjuhë zyrtare në këtë shtet.}}<ref>{{Cite book|last=Sanajaoba|first=Naorem|url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=kangleipak&pg=PA89|title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-853-2|pages=89|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Yamahata|first=Chosein|url=https://books.google.com/books?id=Z1piEAAAQBAJ&dq=kangleipak&pg=PA242|title=Social Transformations in India, Myanmar, and Thailand: Identity and Grassroots for Democratic Progress|date=2022|publisher=Springer Nature|isbn=978-981-16-7110-4|pages=242|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sahoo|first=Ajaya K.|url=https://books.google.com/books?id=7xsfEAAAQBAJ&q=kangleipak+an+indigenous+and+historical+terminology+of+Manipur&pg=PA121|title=Routledge Handbook of Asian Diaspora and Development|date=2021-03-30|publisher=Routledge|isbn=978-1-000-36686-0|pages=121|language=en}}</ref> ) është një shtet në Indinë verilindore, me kryeqytet Imphalin. Kufizohet nga shtetet indiane [[Nagaland]] në veri, [[Mizoram]] në jug dhe [[Assam]] në perëndim. Kufizohet gjithashtu me Mianmarin në Jug dhe Lindje. Shteti ka një sipërfaqe prej 22 327 kilometrash katrorë . Gjuha zyrtare dhe më e folur është gjuha meitei (e njohur zyrtarisht si gjuha manipuri ). Gjuha e popullit Meitei, ajo përdoret gjithashtu si një [[Lingua Franca|lingua franca]] nga komunitetet më të vogla, të cilët flasin një sërë gjuhësh të tjera sino-tibetiane . Manipuri ka qenë në udhëkryqin e shkëmbimit ekonomik dhe kulturor aziatik për më shumë se 2500 vjet. Ai lidh [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin Indian]] dhe [[Azia Qendrore|Azinë Qendrore]] me [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]], [[Azia Lindore|Azinë Lindore]], [[Siberia|Siberinë]], rajone në [[Arktiku|Arktik]], Mikronezinë dhe [[Polinezia|Polinezinë]] duke mundësuar migrimin e njerëzve, kulturave dhe feve.<ref>{{Cite web|title=Trade connection of Manipur with Southeast Asia in Pre British period Part 2 by Budha Kamei|url=http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.History_of_Manipur.Trade_connection_of_Manipur_with_Southeast_Asia_in_Pre_British_period_Part_2_By_Budha_Kamei|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708044726/http://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.History_of_Manipur.Trade_connection_of_Manipur_with_Southeast_Asia_in_Pre_British_period_Part_2_By_Budha_Kamei|archive-date=8 korrik 2018|access-date=7 korrik 2018}}</ref> Gjatë ditëve të Perandorisë Britanike Indiane, Mbretëria e Manipurit ishte një nga shtetet princërore . Ndërmjet viteve 1917 dhe 1939, disa njerëz të Manipurit ushtruan presion ndaj sundimtarëve princërorë për demokraci. Nga fundi i viteve 1930, shteti princëror i Manipurit negocioi me administratën britanike preferencën e tij për të vazhduar të ishte pjesë e Perandorisë Indiane, dhe jo e [[Birmania|Birmanisë]], e cila po ndahej nga India. Këto negociata u ndërprenë me shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] në 1939. Më 11 gusht 1947, Maharaja Budhachandra nënshkroi një Instrument të Anëtarësisë, duke iu bashkuar Indisë.<ref name="CIRCA">{{Citation|title=Why Pre-Merger Political Status for Manipur: Under the Framework of the Instrument of Accession, 1947|url=https://books.google.com/books?id=oKZoDwAAQBAJ&pg=PA26|page=26|year=2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220110133940/https://books.google.com/books?id=oKZoDwAAQBAJ&pg=PA26|publisher=Research and Media Cell, CIRCA|id=GGKEY:8XLWSW77KUZ|ref={{sfnref|CIRCA, Why Pre-Merger Political Status for Manipur|2018}}|access-date=19 gusht 2018|archive-date=10 janar 2022}}</ref><ref>{{Harvnb|Singh, Socio-religious and Political Movements in Modern Manipur|2011}}</ref> Më vonë, më 21 shtator 1949, ai nënshkroi një Marrëveshje Bashkimi, duke shkrirë mbretërinë brenda Indisë, gjë që e bëri atë shtet të pjesës C.<ref>U. B. Singh, ''India Fiscal Federalism in Indian Union'' (2003), p. 135</ref><ref>{{Cite book|last=K.R. Dikshit|url=https://books.google.com/books?id=iorHBAAAQBAJ|title=North-East India: Land, People and Economy|last2=Jutta K Dikshit|publisher=Springer Science|year=2013|isbn=978-94-007-7055-3|page=56}}</ref> Ky bashkim u kundërshtua më vonë nga grupet në Manipur, pasi ishte përfunduar pa mirëkuptim dhe nën trysni.<ref>{{Cite book|last=Kalpana Kannabiran|url=https://books.google.com/books?id=yreGAwAAQBAJ|title=Challenging The Rules(s) of Law|last2=Ranbir Singh|publisher=SAGE Publications|year=2008|isbn=978-81-321-0027-0|page=264}}</ref> Mosmarrëveshja dhe vizionet e ndryshme për të ardhmen kanë rezultuar në një kryengritje 50-vjeçare për pavarësi nga India, si dhe në episode të përsëritura të dhunës midis grupeve etnike në shtet. Nga viti 2009 deri në vitin 2018, konflikti rezultoi në vdekjen e dhunshme të mbi 1000 njerëzve. Njerëzit meitei zënë rreth 53% të popullsisë së shtetit, të ndjekur nga grupe të ndryshme etnike si naga me 24% dhe fise të ndryshme Kuki/Zomi me 16%.<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web|title=Census of India Website: Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907212310/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|archive-date=7 shtator 2015|access-date=15 korrik 2019}}</ref> Grupet etnike të Manipurit praktikojnë një sërë fesh. Sipas regjistrimit të vitit 2011, [[hinduizmi]] dhe krishterimi janë fetë kryesore të shtetit.<ref name="hueiyenlanpao.com">{{Cite web|title=Hueiyen Lanpao &#124; Official Website Manipur Daily|url=http://www.hueiyenlanpao.com/page/items/34799/religious-landscape-in-manipur|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918062647/http://hueiyenlanpao.com/page/items/34799/religious-landscape-in-manipur/|archive-date=18 shtator 2016|access-date=29 maj 2016}}</ref> Manipur ka kryesisht një ekonomi bujqësore, me fuqi të konsiderueshme të prodhimit të energjisë hidroelektrike. Ai lidhet me zonat e tjera me fluturime ditore përmes aeroportit Imphal, i dyti më i madhi në Indinë verilindore.<ref name="manipuraai">{{Cite web|title=Transportation of Manipur|url=http://investinmanipur.nic.in/gp_transportation.htm|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20150730011522/http://investinmanipur.nic.in/gp_transportation.htm|archive-date=30 korrik 2015|access-date=1 shtator 2015|website=investinmanipur.nic.in|archivedate=30 korrik 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150730011522/http://investinmanipur.nic.in/gp_transportation.htm}}</ref> Manipuri është shtëpia e shumë sporteve dhe origjina e vallëzimit Manipuri, {{Sfn|Reginald Massey|2004}} dhe njihet për prezantimin e polos tek evropianët. [[Kategoria:Faqe me adresa nga Wayback Machine që përdorin stampën e arkivës së rrjetit]] tmg09d78gta81iqmr7py8cg52jvq0p0 0 332054 3010804 3005900 2026-07-18T20:17:34Z ~2026-40216-21 190495 /* Themelimi */ 3010804 wikitext text/x-wiki '''Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë''' (PNSH)<ref name=":0">{{Cite web|last=sh.p.k|first=Albas|title=Themelohet “Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë”, synohet rritja e cilësisë së procesit arsimor - Portali Shkollor|url=https://www.portalishkollor.al/news/themelohet-parlamenti-i-nxenesve-te-shqiperise-synohet-rritja-e-cilesise-se-procesit-arsimor#:~:text=N%C3%AB%20vendin%20ton%C3%AB%20sapo%20%C3%ABsht%C3%AB%20themeluar,%20p%C3%ABr%20her%C3%AB,dhe%20n%C3%AB%20rritjen%20e%20cil%C3%ABsis%C3%AB%20s%C3%AB%20procesit%20arsimor.|access-date=2023-05-15|website=www.portalishkollor.al|language=sq}}</ref> funksionon në zbatim të nenit 73 të Rregullores për funksionimin e institucioneve arsimore parauniversitare në [[Republikën e Shqipërisë]], si organi përfaqësues i qeverive të nxënësve në nivel kombëtar, me qëllim forcimin e pjesëmarrjes aktive të qeverisë së nxënësve të shkollave 9-vjeçare dhe të mesme të Shqipërisë në proceset e vendimmarrjes dhe në rritjen e cilësisë së procesit arsimor.   Më 31 tetor 2019 në sallën e Parlamentit të Shqipërisë u mbajt seanca e parë e PNSH-së. Në këtë datë PNSH u themelua dhe filloi punimi për legjislaturën e parë të saj. Parlamenti i Nxënësve vepron pranë Ministrisë së Arsimit (MA) i formuar nga një proces zgjedhor periodik, ku marrin pjesë nxënësit e shkollave, përmes të zgjedhurve të tyre në qeverinë e nxënësve. PNSH përbëhet nga 140 anëtarë, me të drejtë anëtarësie për dy vite. Ndarja e anëtarëve përkon me organizimin territorial të bashkive të vendit, ku për secilën prej tyre përzgjidhet një përfaqësues nga shkollat 9-vjeçare dhe një përfaqësues nga shkollat e mesme, talentet si dhe nga kuotat e përcaktuara për kategoritë e veçanta AK, romët dhe egjiptianët, si dhe nga minoritetet. == Historia == Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë u themelua si një projekt që synonte ngritjen e "Qeverisë së Nxënësve" në të gjitha shkollat e [[Shqipëria|Shqipërisë]], me mbështetjen e [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministrisë së Arsimit, Sportit dhe Rinisë]] (tani [https://arsimi.gov.al Ministria e Arsimit] ). Konsolidimi i këtij institucioni këshillimor u mundësua për herë të parë në Shqipëri. Pas përfundimit të përzgjedhjes së përfaqësuesve të të gjitha shkollave të Republikës së Shqipërisë në datën 18 tetor 2019, u zhvilluan zgjedhjet për deputetët e rinj të nxënësve shqiptar. Plot 140 deputetë të cilët do të mbajnë një mandat dyvjeçar u përzgjodhën në mënyrë të rregullt përmes një procesi zgjedhor demokratik nga [[Bashkitë e Shqipërisë|61 bashkitë e vendit]]. Në Parlamentin e Nxënësve të Shqipërisë sigurohet pjesëmarrja edhe të nxënësve nga [[Pakica kombëtare|pakicat kombëtare]] dhe minoriteti, duke marrë kështu disa deputetë në parlament<ref>{{Cite web|title=Kuvendi i Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/|access-date=2023-05-15|website=www.parlament.al|archive-date=27 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227214922/http://kryetari.parlament.al/|url-status=dead}}</ref>. === Struktura === Në nivel kombëtar, PNSH (Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë) drejtohet nga një kryetar dhe dy nenkryetarë, të cilët kanë përgjegjësi të caktuara në rregulloren e brendshme të institucionit. Bordi drejtues përbehet nga tre anëtarë që janë të PNSH dhe dy anëtarë të tjerë që caktohen nga [https://arsimi.gov.al MAS (Ministria e Arsimit dhe Sportit]) si përgjegjës për punët e PNSH. Bordi drejtues ka kujdes për zhvillimin e takimeve mes anëtarëve të PNSH, vijueshmërinë e punës dhe funksionimin normal të strukturës. Në brendësi të strukturës, PNSH është e ndarë në tetë komisione parlamentare të cilët shërbejnë në fusha të ndryshme. Çdo komision ka kryetarin e vetë, i cili zgjidhet për një mandat dyvjeçar, gjë e cila e bën më të lehtë menaxhimin e strukturës. Në nivel lokal, PNSH përfaqësohet nga dy deputetë, një për arsimin e mesëm të ulët<ref name=":1">{{Cite web|title=Arsimi Bazë|url=https://shkollimi.al/kryefaqja/arsimi-fillor/|access-date=2023-05-15|language=en-US}}</ref> dhe një për arsimin e mesëm të lartë<ref name=":2">{{Cite web|title=Arsimi i Mesëm i Lartë :: Nehemiah Gateway Albania|url=https://www.nehemiah-gateway.al/al/nehemiah-school/arsimi-i-mes%C3%ABm-i-lart%C3%AB|access-date=2023-05-15|website=www.nehemiah-gateway.al}}{{Lidhje e vdekur}}</ref>, të cilët zgjidhen nga vetë senatorët e shkollave të qytetit që përfaqësojnë. Kryesisht detyra e deputetëve është të organizojnë takime mujore me senatorët e shkollave të qytetit që përfaqësojnë dhe të përcjellin mendimet e tyre në PNSH. === Themelimi === Në sallën e seancave plenare të Kuvendit të Shqipërisë u mbajt mbledhja për themelimin e Parlamentit të Nxënësve. Fjalën e hapjes e mbajti [[Dashnor Veizaj]], i cili përpara deputetëve të rinj zyrtarisht bëri ngritjen e Parlamentit të Nxënësve<ref name=":0" />. [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë]] në atë kohë, [[Besa Shahini]]<ref>{{Cite web|date=2019-01-12|title=Presidenti Meta dekreton emërimin e znj. Besa Shahini, Ministre e Arsimit, Sportit dhe Rinisë - Presidenti i Republikës së Shqipërisë|url=http://president.al/presidenti-meta-dekreton-emerimin-e-znj-besa-shahini-ministre-e-arsimit-sportit-dhe-rinise/|access-date=2023-05-15|website=web.archive.org|archive-date=12 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112100839/http://president.al/presidenti-meta-dekreton-emerimin-e-znj-besa-shahini-ministre-e-arsimit-sportit-dhe-rinise/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|title=Alumni video: Meet Albania’s Minister of Education, Besa Shahini|url=https://www.youtube.com/watch?v=jCaeRKCosc0|language=sq-AL|access-date=2023-05-15}}</ref>, përshëndeti ngritjen e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë si një nga ngjarjet më të mëdha në [[Historia e Shqipërisë|historinë e shtetit shqiptar]]<ref>{{Cite web|title=Historia e Shqiperise (1912-2012)|url=https://www.shqiperia.com/Historia-e-Shqiperise-(1912-2012)---.19233/|access-date=2023-05-15|website=Shqiperia|language=sq}}</ref>. === Legjislatura e Parë === Zgjedhjet për Legjislaturën e Parë të Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë<ref>{{Cite web|last=Telegraf|first=Gazeta|title=Themelohet “Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë”|url=https://telegraf.al/politike/themelohet-parlamenti-i-nxenesve-te-shqiperise/|access-date=2023-05-15|website=Gazeta Telegraf|language=sq}}</ref> u zhvilluan në ditën e themelimit të këtij institucioni. Kryetari i parë i Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë u zgjodh Donald Krasniqi, përfaqësues i Arsimit të Mesëm të Lartë në Parlament. Gjithashtu u zgjodhën tre nenkryetarët e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë: Sara Vasku, Erjon Lleshi dhe Aurel Elezi, të cilët ushtruan këtë post për një mandat dyvjeçar.Parlamenti kishte Sekretariatin Teknik, i cili kishte funksionin e dokumentimit të aktiviteteve dhe mbledhjeve të zhvilluara nga PNSH, si dhe ndërmarrjen e veprimeve për administrimin e përditshëm të struktures. Sekretariati teknik ishte përgjegjës për mbajtjen e regjistrave të të gjitha dokumenteve të struktures dhe sigurimin e qasjes së anëtarëve të Parlamentit të Nxënësve në to. Për më tepër, PNSH kishte nëntë komisione parlamentare, të cilat ishin përgjegjëse për mbikëqyrjen e punës së parlamentit dhe identifikimin e çështjeve me rëndësi të veçantë për nxënësit në [[Shqipëria|Shqipëri]]. Gjatë periudhës së vitit të parë të punës, Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë u përball me vështirësi të njëpasnjëshme, filluar nga [[Tërmeti i 26 nëntorit 2019 në Shqipëri|tërmeti shkatërrimtar i 26 nëntorit 2019]]<ref>{{Cite web|date=2020-01-05|title=Tërmeti i 26 nëntorit në Shqipëri, më vdekjeprurësi për 2019 në të gjithë botën|url=http://gazetashqiptare.al/2020/01/05/termeti-26-nentorit-ne-shqiperi-vdekjepruresi-per-2019-ne-te-gjithe-boten/|access-date=2023-05-15|website=Gazeta Shqiptare Online|language=en-US}}</ref> dhe deri tek pandemia e [[COVID-19]]. Megjithëse u përball me vështirësi në këto dy periudha, PNSH ndihmoi me dy nisma. Gjatë periudhës nëntor-dhjetor 2019, nisma "Dhuro për të mbijetuar" u zhvillua në çdo [[Shkolla|shkollë]] të [[Republikës së Shqipërisë]], ku nxënësit dhuronin kontributin e tyre monetar ose ushqimor duke dhuruar para ose ushqime për të prekurit nga tërmeti. Ndërsa gjatë periudhës së mësimit online<ref>{{Cite web|last=Shqiptare|first=Axhencia Telegrafike|date=2021-03-20|title=Sfidat dhe e ardhmja e mësimit online/ Sirika për ATSH-në: Koha e duhur për mësim të kombinuar në shkolla, edhe pas pandemisë - ATSH -|url=https://ata.gov.al/2021/03/20/sfidat-dhe-e-ardhmja-e-mesimit-online-sirika-per-atsh-ne-koha-e-duhur-per-mesim-te-kombinuar-ne-shkolla-edhe-pas-pandemise/|access-date=2023-05-15|website=Agjencia Telegrafike Shqiptare|language=en-US|archive-date=15 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515223929/https://ata.gov.al/2021/03/20/sfidat-dhe-e-ardhmja-e-mesimit-online-sirika-per-atsh-ne-koha-e-duhur-per-mesim-te-kombinuar-ne-shkolla-edhe-pas-pandemise/|url-status=dead}}</ref>, që shkaktoi pandemia e [[COVID-19]], u zhvillua nisma "Digjitalizo një nxënës"[https://tirana.al/artikull/digjitalizo-nje-nxenes-nisma-e-re-ne-mbeshtetje-te-mesimit-online], e cila bashkoi njerëzit vullnetarë dhe bizneset që dhuruan pajisje elektronike që nuk i përdornin më ose të reja për nxënësit në nevojë. Gjithsej, qindra pajisje u dhuruan për nxënësit në nevojë. Gjatë vitit të dytë të mandatit, Parlamenti i Nxënësve u përqendrua kryesisht në organizimin e aktiviteteve shkollore nga nxënësit në shkollat e tyre. Duke qenë se mesimi në shkolla vazhdonte në kushte të kufizuara për shkak të masave [https://shendetesia.gov.al/masat-e-marra-per-parandalimin-e-koronarovirusit-te-ri-ne-shqiperi/ anti-COVID] të vendosura për shkak të pandemisë së koronavirusit, aktivitetet që PNSH organizonte ishin të vogla në përmasa. Roli kyç i PNSH u tregua gjatë protestave që maturantët zhvilluan për pakënaqësitë që kishin në provimet e matures. Nëpërmjet ndërmjetësimit të tyre mes maturantëve dhe MAS, u arrit zgjidhja e situatës dhe procesi i mbetur i matures shtetërore vazhdoi normalisht. === Legjislatura e Dytë === Legjislatura e Dytë e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë filloi në nëntorin e vitit 2021. Në këtë legjislaturë ka ndryshime në strukturën e PNSH. Sekretariati Teknik nuk ekziston më dhe janë zgjedhur vetëm dy Nën-Kryetarë, një për Arsimit të Mesëm të Lartë (AML)<ref name=":2" /> dhe një për Arsimit të Mesëm të Ulët (AMU)<ref name=":1" />. Ester Ndreka u zgjodh në krye të Parlamentit,përfaqësuese e Arsimit të Mesëm të Lartë<ref name=":2" />, ndërsa Alem Bedhija (AML)<ref name=":2" /> dhe Adelina Kulli (AMU)<ref name=":1" /> u zgjodhën si Nën-Kryetarë. Gjithashtu, në këtë legjislaturë, funksionojnë vetëm tetë Komisione Parlamentare. Në vitin e parë të punës, strukturat e PNSH zhvilluan një sër aktivitetesh me qëllim aktivizimin e nxënësve në komunitetin e tyre. Gjithashtu, u ndërmorën nisma të ndryshme ku në qendër ishin nxënësit dhe aktivizimi i tyre brenda dhe jashtë shkollës. Një nga nismat më të shquara ishte "Nxënësi i Javës" ku cdo javë nga një shkollë e Republikës së Shqipërisë promovoheshin nxënës me talente të ndryshme. Gjithashtu, si në legjislaturën e parë, parlamenti u përball sërish me problemet e provimeve të matures shtetërore ku më së shumti pati një rol vezhgues. Viti i dytë i mandatit të PNSH u karakterizua nga projekte të shumta të cilat [https://arsimi.gov.al/ Ministria e Arsimit dhe Sportit] i këshilloi në parlament përpara miratimit<ref>{{Cite web|last=Marini|first=Maela|date=2021-09-09|title=Parlamenti i Nxënësve, Kushi: Kontribut në zhvillimin e politikave të arsimit parauniversitar - ATSH -|url=https://ata.gov.al/2021/09/09/parlamenti-i-nxenesve-kushi-kontribut-ne-zhvillimin-e-politikave-te-arsimit-parauniversitar/|access-date=2023-05-15|website=Agjencia Telegrafike Shqiptare|language=en-US|archive-date=15 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515225433/https://ata.gov.al/2021/09/09/parlamenti-i-nxenesve-kushi-kontribut-ne-zhvillimin-e-politikave-te-arsimit-parauniversitar/|url-status=dead}}</ref>. === Legjislatura e Katërt === Legjislatura e Katërt e Parlamentit të Nxënësve të Shqipërisë filloi më 20 shkurt të vitit 2026. Në këtë legjislaturë Daniel Kore u zgjodh në krye të Parlamentit, përfaqësues i Arsimit të Mesëm të Lartë, ndërsa Aleksandër Duro (AML) dhe Ambra Alimeta (AMU)u zgjodhën si Nën-Kryetarë. Gjithashtu, në këtë legjislaturë, funksionojnë tetë Komisione Parlamentare. Kjo Legjislaturë është ende në vazhdimësi.<ref>{{Cite web |url=https://arsimi.gov.al/newsroom/zgjidhen-drejtuesit-e-rinj-te-parlamentit-te-nxenesve-kumbaro-laborator-demokracie-dhe-ze-i-te-rinjve-ne-reformat-ne-arsim/ |access-date=2026-07-18 |website=arsimi.gov.al}}</ref> == Komisionet Parlamentare te PNSH-së == * Komisioni për Shkencat, Robotikën dhe Inovacionin - Kryetar - Krenar Dunga * Komisioni për Shëndetin dhe Sportin - Kryetar - Françeska Geziqi * Komisioni për Mendimin Kritik dhe Qytetarinë - Kryetar - Bere Nelaj * Komisioni për Kulturën dhe Librin - Kryetar - Sarah Baka * Komisioni për Integrimin dhe Gjithëpërfshirjen - Kryetar - Ikbale Sula * Komisioni për Shkollën e Gjelbër dhe Mjedisin - Kryetar - Keidi Sogani * Komisioni për Zhvillimin e Talenteve Artistike - Kryetar - Emi Mançka * Komisioni për Shkollën Cilësore dhe të Sigurt - Kryetar - Dalind Mani == Menaxhimi == === Menaxhimi Kombëtar === Si një organ këshillimor pranë MAS, Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë është një organ që drejtohet nga drejtuesit e parlamentit dhe një grup pune i ngritur në Ministrinë e Arsimit dhe Sportit. MAS thërret mbledhjen e parë për çdo legjislaturë të re parlamentare dhe cakton datat e zgjedhjeve lokale dhe kombëtare për organet e parlamentit të nxënësve. Përgjegjësi kryesor për Parlamentin është vetë [[Evis Kushi|Ministri i Arsimit dhe Sportit]]. === Menxhimi Lokal === [[Qeveritë Vendore të Nxënësve]] (QVN) janë organet lokale të cilat zgjedhin deputetët e parlamentit të nxënësve. Ato janë nën varësinë e zyrave vendore arsimore parauniversitare dhe kanë si funksion ngritjen e problematikave lokale që kanë nxënësit e shkollave të zonave që përfaqësojnë. Deputetët e parlamentit të nxënësve janë në kontakt të përherëshëm dhe zhvillojnë takime të shpeshta me senatoret e shkollave të zonave që ata përfaqësojnë. Përgjegjës për marëvajtjen e punëve të QVN janë vetë drejtuesit e zyrave vendore arsimore parauniversitare. Ky organ vendore është një komponent i rëndësishëm i sistemit të parlamentit të nxënësve dhe ndihmon në organizimin e aktiviteteve lokale të nxënësve si dhe ngritjen e problematikave të tyre që do t'i dërgojnë parlamentit të nxënësve. == Mbledhjet == Parlamenti i Nxënësve të Shqipërisë zhvillon tre seanca plenare në vit në Kuvendin e Shqipërisë<ref>{{Cite web|title=Kuvendi i Shqipërisë|url=https://www.parlament.al/|access-date=2023-05-15|website=www.parlament.al|archive-date=27 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227214922/http://kryetari.parlament.al/|url-status=dead}}</ref>. Mbledhjet e tjera brenda komisioneve zhvillohen në mjedise të ndryshme, qoftë në MAS apo shkolla të ndryshme të kryeqytetit ose qyteteve të ndryshme. Në nivel lokal, deputetët zhvillojnë takime cdo muaj me komunitetin që përfaqësojnë == Shih edhe == * [[Arsimi në Shqipëri]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Institucione arsimore në Shqipëri]] qb4xssdcnf3dj5dw7ra6q3o87njhi13 1 332674 3010845 3005160 2026-07-19T04:22:25Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Carpool/Arkivi 1]] 3010845 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Carpool/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} jwphelc83to664migjh2gitda2ynpir 0 336312 3010830 2963211 2026-07-19T01:38:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010830 wikitext text/x-wiki '''Kongregacioni për Ungjillizimin e Popujve''' ([[latinisht]]: ''Congregatio pro Gentium Evangelizatione'') ishte një kongregacion i Kurisë Romake të [[Kisha katolike|Kishës Katolike]] në [[Roma|Romë]], përgjegjës për punën misionare dhe aktivitetet përkatëse. Ai njihet gjithashtu me titullin e tij të mëparshëm, '''Kongregacioni i Shenjtë për Përhapjen e Besimit''' ([[latinisht]]: ''Sacra Congregatio de Propaganda Fide''), ose thjesht '''''Propaganda Fide''''' . Më 5 qershor 2022, ajo u bashkua me Këshillin Papnor për Promovimin e Ungjillizimit të Ri në Dikasterin e Ungjillizimit . == Vështrim == Kongregacioni i Propagandës Fide u themelua nga [[Gregori XV|Papa Gregori XV]] në vitin 1622, me vendimin papnor ''Inscrutabili Divinae'',<ref name="CFE">[https://www.vatican.va/content/romancuria/en/congregazioni/congregazione-per-levangelizzazione-dei-popoli/profilo.html Congregation for the Evangelization of Peoples, Holy See]</ref> për të rregulluar punën misionare në emër të institucioneve të ndryshme fetare, dhe në 1627 Papa Urban VIII themeloi brenda tij një [[Kolegji|kolegj]] trajnimi për misionarët, Pontificio Collegio Urbano de Propaganda Fide . Kur Papa Pali VI riorganizoi dhe rregulloi detyrat e Kurisë Romake me botimin e ''Regimini Ecclesiae Universae'' më 15 gusht 1967, emri i kongregacionit u ndryshua në Kongregacioni për Ungjillizimin e Popujve.<ref name="Dulles">{{Cite book|last=Dulles|first=Avery Cardinal|title=Evangelization for the Third Millennium|url=https://archive.org/details/evangelizationfo0000dull|date=2009|publisher=Paulist Press|isbn=978-0-8091-4622-2|location=Mahwah, NJ|page=[https://archive.org/details/evangelizationfo0000dull/page/14 14]}}</ref> Kongregacioni u ngarkua me nxitjen e përhapjes së katolicizmit dhe rregullimin e çështjeve kishtare katolike në vendet jo-katolike. Rëndësia e brendshme e detyrave të saj dhe shtrirja e jashtëzakonshme e autoritetit të saj dhe e territorit nën juridiksionin e tij bënë që Prefekti [[Kardinali|Kardinal]] i Propagandës të njihet si "Papa i Kuq". Kongregacioni i hershëm u krijua në Palazzo Ferratini, dhuruar nga kleriku spanjoll Juan Bautista Vives, në jug të Piazza di Spagna . Dy nga figurat më të shquara artistike të Romës [[Baroku|barok]] u përfshinë në zhvillimin e kompleksit arkitekturor; skulptori dhe arkitekti [[Gian Lorenzo Bernini|Gianlorenzo Bernini]] dhe arkitekti Francesco Borromini . Në parim, ajo ishte përgjegjëse për juridiksionet misionare paradioqezane (të ritit latin ): Mission sui iuris, prefekturë apostolike (as të drejtë për peshkop titullar ) Vikariat apostolik ; ekuivalentet e riteve të tjera (p.sh Eksarkati Apostolik ) janë nën ndikimin e Kongregatës për Kishat Orientale . Megjithatë, shumë ish juridiksione misionare - kryesisht në Botën e Tretë - mbeten, pas promovimit në dioqezë të Kryedioqezës (Metropolitane), nën Propaganda Fide në vend të Kongregacionit normalisht kompetent për Peshkopët, veçanërisht në vendet/rajonet ku kisha katolike është shumë e varfër/ të vogla (si në shumicën e vendeve afrikane) për të aspiruar vetë-mjaftueshmëri dhe/ose autoritetet lokale armiqësore ndaj besimit katolik/të krishterë/ndonjë besimi (të organizuar). Prefekti i fundit i Kongregatës ishte Kardinali Luis Antonio Tagle nga dhjetori 2019 deri në qershor 2022. Sekretari ishte Kryepeshkopi Protase Rugambwa .<ref>{{Cite web|title=Tanzanian appointed secretary of Congregation for Evangelization of Peoples|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/tanzanian-appointed-secretary-of-congregation-for-evangelization-of-peoples-26590|access-date=13 korrik 2023|archive-date=9 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309152147/https://www.catholicnewsagency.com/news/tanzanian-appointed-secretary-of-congregation-for-evangelization-of-peoples-26590|url-status=dead}}</ref> Sekretari ndihmës dhe Presidenti i Shoqatave të Misionit Papnor<ref>{{Cite web|title=PMO|url=http://www.pmoinindia.org/president.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320110412/http://www.pmoinindia.org/president.html|archive-date=2018-03-20|access-date=2018-03-19|website=www.pmoinindia.org}}</ref> ishte Kryepeshkopi Giampietro Del Toso<ref>{{Cite web|title=Congregation for the Evangelization of Peoples|url=http://www.gcatholic.org/dioceses/romancuria/d08.htm|access-date=14 shkurt 2018|archive-date=16 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216151229/http://www.gcatholic.org/dioceses/romancuria/d08.htm|url-status=dead}}</ref> Nënsekretari ishte At [[Ryszard Szmydki]], OMI<ref>{{Cite web|date=2017-09-28|title=Vatican office for evangelization of peoples gets a new undersecretary|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/vatican-office-for-evangelization-of-peoples-gets-a-new-undersecretary-86609|access-date=2017-10-08|website=Catholic News Agency|archive-date=3 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303233407/https://www.catholicnewsagency.com/news/vatican-office-for-evangelization-of-peoples-gets-a-new-undersecretary-86609|url-status=dead}}</ref> == Shih edhe == * [[Krishtërimi]] * [[Kisha katolike]] == Literatura == * {{cite journal|last1=Filoni|first1=Fernando|title=The Reception of the Code in the Missionary Territories and the Special Faculties Granted to the Congregation for the Evangelization of Peoples|journal=Jurist: Studies in Church Order & Ministry|date=2016|volume=76|issue=1|pages=5–18|doi=10.1353/jur.2016.0001|s2cid=151650585}} * {{Cite web|last=Mares|first=Courtney|title=On this day 400 years ago, the Vatican founded Propaganda Fide|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/250035/on-this-day-400-years-ago-the-vatican-founded-propaganda-fide|access-date=2022-01-06|website=Catholic News Agency|language=en}} * [https://web.archive.org/web/20040301122948/http://archives1.archives.nd.edu/propfide.htm Notre Dame University site gives history of the Propaganda Fide, with details of its organization] == Referime == [[Kategoria:Organizata fetare]] i7cpbpq09frerscceyx2h3qncs0dpmh 0 337928 3010887 2576403 2026-07-19T11:42:45Z Kommajetz 161967 Kommajetz zhvendosi faqen [[Çlirimi i Bullgarisë]] te [[Pavarësia e Bullgarisë]] 2576403 wikitext text/x-wiki [[Skeda:FronterasDeBulgariaSegúnSanStefanoYBerlín1878.svg|parapamje|djathtas|250px|Një hartë që tregon territoret e shtetit vasal bullgar që u çliruan në vitin 1878 dhe ndarjen e tyre po atë vit pas [[Traktati i Berlinit (1878)|Traktatit të Berlinit]].]] '''Çlirimi i Bullgarisë''' është proces historik si rezultat i [[Rilindja Kombëtare Bullgare|Rilindjes Bullgare]]. Në historiografinë bullgare, çlirimi i Bullgarisë i referohet atyre ngjarjeve të [[Lufta Ruso-Turke (1877-1878)|Luftës së Dhjetë Ruso-Turke (1877–1878)]] që çuan në rivendosjen e shtetit bullgar sipas [[Traktati i Shën Stefanit|Traktatit të Shën Stefanit]] të 3 marsit 1878. Traktati e detyroi Perandorinë Osmane t'i kthente Bullgarisë pjesën më të madhe të territorit të saj të pushtuar në shekullin e 14-të. Në Kongresin e Berlinit të po këtij viti, u miratua Traktati i Berlinit, sipas të cilit territoret e shtetit bullgar të përcaktuara në Traktatin e Shën Stefanit ndaheshin në tri pjesë: pjesa e parë ishte Principata e Bullgarisë, e cila. funksiononte në mënyrë të pavarur, por nominalisht ishte një vasal i Perandorisë Osmane dhe ishte i kufizuar në [[Moesia]] dhe zonat ngjitur me kryeqytetin [[Sofje]]; pjesa e dytë u përfshi në një krahinë të re autonome të Perandorisë Osmane, [[Rumelia Lindore]]; ndërsa i treti dhe më i madhi nga të tre, që përfshinte [[Maqedonia (rajon)|Maqedoninë]] dhe [[Kërklareli|Lozengradin]], iu kthye osmanëve. Territoret që u morën nga [[Bullgaria]] pas [[Kongresi i Berlinit|Kongresit të Berlinit]], duke përfshirë pjesën më të madhe të [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]], [[Trakia|Trakisë]] e të tjera, kishin një popullsi shumicë etnike bullgare. Më 6 shtator 1885, [[Rumelia Lindore]] u bë pjesë e [[Principata e Bullgarisë|Principatës së Bullgarisë]] pas një bashkimi pa gjak, megjithëse principata ishte një komb ''[[de facto]]'' i pavarur, por ''[[de jure]]'' komb vasal i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] deri në vitin 1908, kur Bullgaria shpalli [[Deklarata e Pavarësisë së Bullgarisë|deklaratën e saj të pavarësisë]]. Termi, megjithatë, është pjesërisht i pasaktë, pasi i referohet çlirimit të Bullgarisë nga Perandoria Osmane, çlirimit të dytë të Bullgarisë. Pas pushtimit të [[Perandoria e Parë Bullgare|Perandorisë së Parë Bullgare]] në vitin 1018, çlirimi i parë i Bullgarisë çoi në krijimin e [[Perandoria e Dytë Bullgare|Perandorisë së Dytë Bullgare]] në vitin 1185 si pasojë e [[Rebelimi i Asenit dhe Pjetrit|Rebelimit të Asenit dhe Pjetrit]] kundër [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]]. [[Kategoria:Historiografia e Bullgarisë]] [[Kategoria:Luftërat ruso-turke]] a6ak46g3jutgeydgua1y7peloavzraf 0 339464 3010850 2865243 2026-07-19T05:40:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010850 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Palestine election map.PNG|parapamje|280px|Harta e [[Zonat e Bregut Perëndimor në Marrëveshjen e Oslos II#Ndarjet|Zonës A]], lokalitetet palestineze në [[Zonat e Bregut Perëndimor në Marrëveshjen e Oslos II#Ndarjet|Zonën B]] dhe lagjet palestineze në [[Jeruzalemi Lindor|Jeruzalemin Lindor]].]] Pas [[Marrëveshja e Oslos II|Marrëveshjeve të Përkohshme të vitit 1995]], [[Autoriteti Kombëtar Palestinez]] mori kontrollin e çështjeve civile në [[enklavat palestineze]] të Bregut Perëndimor, të përcaktuara [[Zonat e Bregut Perëndimor në Marrëveshjen e Oslos II#Ndarjet|Zonat A dhe B]], ku ndodhen shumica e qendrave të popullsisë palestineze (dhe duke përjashtuar ato brenda kufijve komunalë të Jeruzalemit Lindor). [[Forcat e Mbrojtjes të Izraelit]] janë përgjegjëse për sigurinë në zonën B në Bregun Perëndimor dhe kanë kontroll të plotë mbi lokalitetet në [[Zona C (Bregu Perëndimor)|Zonën C]]. Pas [[Konflikti Fatah-Hamas|përçarjes së vitit 2007]] midis dy fraksioneve kryesore palestineze [[Fatah]] dhe [[Hamas]], Autoriteti Kombëtar Palestinez është ndarë me i pari që dominon qeverinë palestineze në Bregun Perëndimor dhe i dyti kontrollon [[Rripi i Gazës|Rripin e Gazës]]. == Rregulloret lokale == Ministria e Pushtetit Lokal të Autoritetit Kombëtar Palestinez është përgjegjëse për dhënien e një qyteti me statusin e qytetit ose bashkisë. Megjithatë, nuk ka udhëzime specifike për një lokalitet të caktuar për të arritur statusin e qytetit palestinez. Më së shumti gjykohet për popullsinë që arrin mbi 20,000. [[Byroja Qendrore Palestineze e Statistikave]] (PCBS) bëri regjistrimin e saj të fundit zyrtar në vitin 2007.<ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf 2007 Census Final Results-Summary] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101210081942/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf |date=2010-12-10 }}. [[Byroja Qendrore Palestineze e Statistikave]].</ref> == Lista e qyteteve == Qyteti më i madh në Rripin e Gazës dhe në të gjithë [[Shteti i Palestinës|Palestinën]] është [[Gaza (qytet)|Qyteti i Gazës]], dhe qytetet më të mëdha në [[Bregu Perëndimor|Bregun Perëndimor]] janë [[Jeruzalemi Lindor]] dhe [[Hebroni]]. Disa qytete formojnë grumbullime me qytete ose qytete të tjera, të tilla si zona metropolitane e Betlehemit me [[Beit Jala]] dhe [[Beit Sahour]]. [[Ramallahu]] dhe [[el-Bire]]h gjithashtu formojnë një grumbullim dhe shpesh konsiderohen si një qytet i vetëm. Më poshtë është një listë e të gjitha qyteteve palestineze nën administrimin e Ramallahut, qeveritë e tyre, juridiksionet e tyre specifike dhe popullsitë e tyre sipas regjistrimit të vitit 2007 dhe vlerësimit të vitit 2015 nga PCBS. [[Skeda:Gaza City.JPG|parapamje|djathtas|[[Gaza (qytet)|Qyteti i Gazës]]]] [[Skeda:Nablus panorama-cropped.jpg|parapamje|djathtas|[[Nablus]]]] [[Skeda:Hebron172.JPG|parapamje|djathtas|[[Hebron]] (el-Halil)]] [[Skeda:Jenin-new.jpg|parapamje|djathtas|[[Xhenin]]]] [[Skeda:PS-Ramallah view.JPG|parapamje|djathtas|[[Ramallahu]]]] {| class="wikitable sortable" style="border-collapse:collapse" |- bgcolor=#CCCCFF !Emri !Emri në arabisht ![[Guvernoratet e Palestinës|Guvernorati]] ![[Zonat e Bregut Perëndimor në Marrëveshjen e Oslos II|Jurisdiksioni]] !Popullsia (regjistrimi 2007)<ref>{{cite web|url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/popu_list.aspx|title=PCBS Small Area Population Estimates 2004-2006|website=pcbs.gov.ps|language=en}}</ref> !Popullsia (regjistrimi 2015)<ref>{{cite web|url=http://www.pcbs.gov.ps/site/lang__en/803/default.aspx|title=PCBS – Population Projections|last=PCBS|website=www.pcbs.gov.ps|language=en|access-date=10 shtator 2023|archive-date=9 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409014957/https://www.pcbs.gov.ps/site/lang__en/803/default.aspx|url-status=dead}}</ref> |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Abasan al-Kabira]] |عبسان الكبيرة |style="width: 150px"|[[Guvernorati Khan Yunis|Khan Yunis]] |Zona A |style="width: 60px"|18,413 |23,198 |- bgcolor="lightyellow" |[[Abu Dis]] |أبو ديس |[[Guvernorati Jerusalem|Jerusalem]] |Zona B |10,782 |12,385 |- bgcolor="lightyellow" |[[Bani Na'im]] |بني نعيم |[[Guvernorati Hebron|Hebron]] |Zona A, Zona B |20,084 |25,698 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Bani Suheila]] |بني سهيلا |[[Guvernorati Khan Yunis|Khan Yunis]] |Zona A |31,703 |39,941 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Beit Hanun]] |بيت حانون |[[North Gaza]] |Zona A |38,047 |51,073 |- bgcolor="lightyellow" |[[Beit Jala]] |بيت جالا |[[Bethlehem Governorate|Bethlehem]] |Zona A, Zona C<ref>[[West Bank Areas in the Oslo II Accord|Area A]] comprises approximately 3,500 dunums of about 25% of the town's land, which is under Palestinian control. On the other hand, the remaining 75% ([[Area C (West Bank)|Area C]]) is under Israeli jurisdiction, and 7% of the total Area C is located inside the Municipality border. See: [http://www.beitjala-city.org/index.php/en/beit-jala-city/the-occupation/background Beit Jala Municipality - Background Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320172853/http://www.beitjala-city.org/index.php/en/beit-jala-city/the-occupation/background |date=20 mars 2017 }}</ref> |11,758 |14,419 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Beit Lahia]] |بيت لاهيا |[[North Gaza]] |Zona A |64,457 |86,526 |- bgcolor="lightyellow" |[[Beit Sahour]] |بيت ساحور |[[Bethlehem Governorate|Bethlehem]] |Zona A |15,367 |18,165 |- bgcolor="lightyellow" |[[Beit Ummar]] |بيت اُمّر |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona B |13,548 |17,335 |- bgcolor="lightyellow" |[[Beitunia]] |بيتونيا |[[Ramallah and Al-Bireh Governorate|Ramallah and al-Bireh]] |Zona A |39,761 |34,592 |- bgcolor="lightyellow" |[[Bethlehem]] (Beit Lahm) |بيت لحم |[[Bethlehem Governorate|Bethlehem]] |Zona A |35,266 |40,983 |- bgcolor="lightyellow" |[[al-Bireh]] |البيرة |[[Ramallah and al-Bireh]] |Zona A |58,202 |67,540 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Deir al-Balah]] |دير البلح |[[Deir al-Balah Governorate|Deir al-Balah]] |Zona A |54,439 |70,045 |- bgcolor="lightyellow" |[[ad-Dhahiriya]] |الظاهرية |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona A |28,776 |36,820 |- bgcolor="lightyellow" |[[Dura, Hebron|Dura]] |دوره |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona A |28,268 |36,170 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Gaza (qytet)|Qyteti i Gazës]] (Ghazzah) |غزة |[[Gaza Governorate|Gaza]] |Zona A |649,221 |766,331 |- bgcolor="lightyellow" |[[Halhul]] |حلحول |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona A |22,128 |28,313 |- bgcolor="lightyellow" |[[Hebron]] (al-Khalil) |الخليل |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona A, Zona B, Zona C |263,146 |308,750 |- bgcolor="lightyellow" |[[Idhna]] |إذنا |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona B |19,012 |24,326 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Jabalia]] |جباليا |[[North Gaza Governorate|North Gaza]] |Zona A |122,998 |165,110 |- bgcolor="lightyellow" |[[Jenin]] |جنين |[[Jenin Governorate|Jenin]] |Zona A |99,004 |115,305 |- bgcolor="lightyellow" |[[Jeriko|Jericho]] (Ariha) |أريحا |[[Jericho Governorate|Jericho]] |Zona A |18,346 |22,609 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Khan Yunis]] |خان يونس |[[Khan Yunis Governorate|Khan Yunis]] |Zona A |142,637 |179,701 |- bgcolor="lightyellow" |[[Nablus]] |نابلس |[[Nablus Governorate|Nablus]] |Zona A |216,132 |239,772 |- bgcolor="lightyellow" |[[Qabatiya]] |قباطية |[[Jenin Governorate|Jenin]] |Zona A |36,197 |40,282 |- bgcolor="lightyellow" |[[Qalqilya]] |قلقيليه |[[Qalqilya Governorate|Qalqilya]] |Zona A |41,739 |50,700 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[Rafah]] |رفح |[[Rafah Governorate|Rafah]] |Zona A |121,774 |158,414 |- bgcolor="lightyellow" |[[Ramallah]] |رام الله |[[Ramallah dhe al-Bireh]] |Zona A |97,460 |104,173 |- bgcolor="lightyellow" |[[Sa'ir]] |سعير |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona B |18,045 |23,089 |- bgcolor="lightyellow" |[[as-Samu]] |السموع |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona A |19,649 |25,141 |- bgcolor="lightyellow" |[[Surif]] |صوريف |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona B, Zona C |13,648 |17,535 |- bgcolor="lightyellow" |[[Tubas (qytet)|Tubas]] |طوباس |[[Jenin Governorate|Jenin]] |Zona A |26,154 |30,801 |- bgcolor="lightyellow" |[[Tulkarm]] |طولكرم |[[Tulkarm Governorate|Tulkarm]] |Zona A |61,300 |79,114 |- bgcolor="lightyellow" |[[Ya'bad]] |يعبد |[[Jenin Governorate|Jenin]] |Zona A |23,640 |26,543 |- bgcolor="lightyellow" |[[al-Yamun]] |اليامون |[[Jenin Governorate|Jenin]] |Zona A |26,383 |30,870 |- bgcolor="lightyellow" |[[Yatta, Hebron|Yatta]] |يطّا |[[Hebron Governorate|Hebron]] |Zona A |48,672 |62,277 |- bgcolor="#D2FFD2" |[[az-Zawayda]] |الزوايده |[[Deir al-Balah Governorate|Deir al-Balah]] |Zona A |16,939 |21,795 |} === Qytete të përziera === * [[Hebroni]] (الخليل/חברון): Hebroni është një qytet ku midis 500 dhe 850 izraelitë jetojnë midis rreth 210,000 palestinezë. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lista e qyteteve sipas vendit|Palestinë]] h9fjwiqog203yyilqlhfp5oam2vdr8z 0 339958 3010893 2589395 2026-07-19T11:55:58Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Vasil Kançov]] te [[Vasil Kënçov]] 2589395 wikitext text/x-wiki [[Skeda:BASA-2072K-1-408-15-Vasil_Kanchov.JPG|djathtas|parapamje| Vasil Kançov]] '''Vasil Kanchov''' {{Efn|{{lang-bg|Васил Кънчов|Vasil Kanchov}}; [[Reforms of Bulgarian orthography|Spelled in Old Bulgarian Orthography]]: Василъ Кѫнчовъ}} (26 korrik 1862&nbsp;– 6 shkurt 1902) ishte [[gjeograf]], [[Etnografia|etnograf]] dhe mësues që shërbeu si Ministër i Arsimit i [[Historia e Bullgarisë|Bullgarisë]] . == Jeta e hershme dhe edukimi == Vasil Kançovi lindi në [[Vraca|Vracë]] . Me mbarimin e shkollës së mesme në Lom të Bullgarisë dhe më vonë hyri në Universitetin e Harkovit, atë kohë në [[Perandoria Ruse|perandorinë ruse]] . Gjatë Luftës Serbo-Bullgare të vitit 1885 ndërpreu shkollimin dhe mori pjesë në luftë. Më vonë, ai vazhdoi studimet në universitetet e [[Mynihu|Mynihut]] dhe [[Shtutgarti|Shtutgartit]], por në vitin 1888 ai e ndërpreu përsëri arsimin për shkak të një sëmundje. == Karriera == Në vitet në vijim Kançovi ishte mësues bullgar në [[Maqedonia (rajon)|Maqedoni]] . Ai ishte mësues në Liceun Bullgar të Meshkujve të Selanikut (1888–1891), drejtor i shkollave bullgare në rrethin e Serrës (1891–1892), drejtor i shkollës së mesme Bullgare për Meshkuj të [[Selaniku|Selanikut]] (1892–1893), një inspektor kryesor i shkollave bullgare në Maqedoni (1894–1897). Pas vitit 1898 Kançovi u kthye në Bullgari dhe u fut në politikë. Në fillim të vitit 1902 u bë ministër i arsimit i Bullgarisë. Ai udhëtoi shumë pas vitit 1888, duke vizituar dhe hulumtuar në mbarë Maqedoninë. == Vdekja == Vasil Kançovi u vra në zyrën e tij nga një psikopat. == Në kulturën popullore == Për të, një nga themeluesit e [[Organizata Revolucionare Maqedonase (ORM)|IMRO-së]] - Ivan Haxhinikolov, tha se Kançovi dikur kishte pohuar se kishte ardhur si mësues në Selanik për të bullgarizuar Maqedoninë. Haxhinikolovi u përgjigj se po e mbivlerësonte veten, pasi Maqedonia ka qenë prej kohësh bullgare dhe se bullgarët maqedonas kanë punuar për këtë për një kohë të gjatë. [[Kategoria:Vdekje 1902]] [[Kategoria:Lindje 1862]] 5borxyn2bm9i66h9v14mrnfnh9tkbxn 0 341255 3010840 2984738 2026-07-19T04:21:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010840 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Palm_Readings.jpg|parapamje| Një [[fallxhore]] që bën një lexim të pëllëmbës, me vija dhe montime të shënuara në pëllëmbën e majtë të personit]] [[Skeda:Gold_stamped_front_cover_of_"The_Psychonomy_of_the_Hand"._Wellcome_L0015695.jpg|parapamje| Kopertina e përparme me vulë ari të ''Psychonomy of the Hand'']] '''Leximi i dorës''' ose '''Palmistria''' është praktikë e [[Fallxhore|tregimit të fatit]] përmes studimit të [[Dora|pëllëmbës]] . E njohur edhe si '''leximi me pëllëmbë''', praktika gjendet në të gjithë botën, me dallime të shumta kulturore. Ata që praktikojnë leximin e pëllëmbës quhen përgjithësisht ''pëllëmbas'', ''lexues të dorës'', ''analistë të dorës'' ose ''kirologë'' . There are many—and often conflicting—interpretations of various lines and palmar features across various teachings of palmistry. Palmistry is widely viewed as a [[Pseudoshkenca|pseudoscience]] due to various contradictions between different interpretations and the lack of evidence for palmistry's predictions.<ref>{{Cite book|last=Park|first=Michael Alan|title=Science Confronts the Paranormal|publisher=Prometheus|year=1986|isbn=978-1-61592-619-0|editor-last=Frazier|editor-first=Kendrick|editor-link=Kendrick Frazier|pages=198–201|chapter=Palmistry or HandJive?}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chamorro-Premuzic|first=Tomas|title=The Psychology of Personnel Selection|url=https://archive.org/details/psychologyofpers0000cham|last2=Furnham|first2=Adrian|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-86829-7|page=[https://archive.org/details/psychologyofpers0000cham/page/19 19]|quote=A more popular pseudoscience is chiromancy (or palmistry), the art of characterisation and foretelling the future through the study of the palm.}}</ref> == Historia == [[Skeda:La_Diseuse_de_bonne_aventure,_Caravaggio_(Louvre_INV_55)_02.jpg|majtas|parapamje| ''Fallxhori'', nga [[Karavaxho]](1594–95; kanavacë; Luvri), që përshkruan një lexim të pëllëmbës]] === Palmistria e lashtë === Palmistria është një praktikë e zakonshme për shumë vende të ndryshme në masën tokësore [[Evrazia|euroaziatike]] ;<ref name="Dwivedi16">{{Harvnb|Dwivedi|1970|pp=16–20}}</ref> është praktikuar në kulturat e Sumerisë, Babilonisë, Arabisë, Kananit, Persisë, [[India|Indisë]], Nepalit, Tibetit dhe Kinës. [[Akupunkturë|Akupunkturisti]] Yoshiaki Omura përshkruan rrënjët e saj në [[Astrologjia hindu|astrologjinë hindu]] (e njohur në [[Gjuha sanskrite|sanskritisht]] si ''jyotish'' ), [[Kina|kinezisht]] ''Yijing'' ( ''I Ching'' ) dhe [[Fallxhore|fallxhoret]] [[Romët|rome]] .<ref name="omura173">{{Harvnb|Omura|2003|pp=172-174}} According to this theory, palmistry developed in India and then extended across the world.</ref> Disa mijëra vjet më parë, mendohet se i urti hindu [[Valmiki]]<ref name="Dwivedi25">{{Harvnb|Dwivedi|1970|pp=25–26}}</ref>  shkruajti një libër që përfshin 567 strofa, titulli i të cilit përkthehet në anglisht si ''Mësimet e Valmiki Maharishit mbi Palmistrinë e Mashkullit'' .<ref name="Dwivedi25" /><ref name="hari95">{{Harvnb|Sharma|1995}}</ref> Nga India, arti i palmisë u përhap në Kinë, Tibet dhe në vende të tjera të [[Evropa|Evropës]] .<ref name="omura173" /><ref name="chinn24">{{Harvnb|Chinn|2000}}: "It was not until the mid- to late nineteenth century that palmreading took off in Britain, France and the United States thanks to three major figures: Casimir Stanislas d'Arpentigny, Edward Heron-Allen and Cheiro."</ref> Palmistria gjithashtu përparoi në mënyrë të pavarur në [[Greqia|Greqi]] ku [[Anaksagora]] e praktikonte atë.<ref name="omura173">{{Harvnb|Omura|2003}} According to this theory, palmistry developed in India and then extended across the world.</ref> [[Aristoteli]] (384–322 p.e.s.) thuhet se zbuloi një traktat mbi temën e palmistikës në një altar të [[Hermesi|Hermesit]], të cilin më pas ia paraqiti [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]] (356–323 p.e.s.), i cili tregoi interes të madh për të shqyrtuar karakterin e oficerëve të tij duke analizuar vijat në duart e tyre.<ref>{{Cite book|last=Benham|first=William George|url=https://books.google.com/books?id=qjCskHHrLMgC|title=The Laws of Scientific Hand Reading: A Practical Treatise on the Art Commonly Called Palmistry|date=1900|publisher=Putnam|language=en}}</ref> === Palmistria moderne === Leximi i pëllëmbës përjetoi një ringjallje në epokën moderne duke filluar me publikimin e kapitenit Casimir Stanislas D'Arpentigny ''La Chirognomie'' në 1839.<ref name="chinn24">{{Harvnb|Chinn|2000}}: "It was not until the mid- to late nineteenth century that palmreading took off in Britain, France and the United States thanks to three major figures: Casimir Stanislas d'Arpentigny, Edward Heron-Allen and Cheiro."</ref> Shoqëria Kirologjike e [[Britania e madhe (ishull)|Britanisë së Madhe]] u themelua në [[Londra|Londër]] nga Katharine St. Hill në 1889 me synimin e deklaruar për të përparuar dhe sistemuar artin e palmistrisë dhe për të parandaluar sharlatanët nga abuzimi me artin.<ref>{{Cite web|title=The London Cheirological Society|url=http://www.johnnyfincham.com/history/ksthill.htm|access-date=14 tetor 2023|archive-date=28 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028184023/http://www.johnnyfincham.com/history/ksthill.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Guiley">{{Cite book|last=Guiley|first=Rosemary|title=The Encyclopedia of Magic and Alchemy|url=https://archive.org/details/encyclopediaofma0000guil|date=2006|publisher=Facts On File|isbn=1438130007|location=New York|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofma0000guil/page/n255 240]–241}}</ref> Edgar de Valcourt-Vermont (Comte C. de Saint-Germain) themeloi Shoqërinë Amerikane Kirologjike në 1897. Një figurë kryesore në lëvizjen moderne të palmistrisë ishte irlandezi William John Warner, i njohur me nofkën e tij, [[Cheiro]] . Pasi studioi nën disa guru në Indi, ai krijoi një praktikë palmistike në [[Londra|Londër]] dhe gëzoi një ndjekje të gjerë nga klientë të famshëm nga e gjithë bota, duke përfshirë njerëz si [[Mark Twain]], W. T. Stead, [[Sarah Bernhardt]], [[Mata Hari]], [[Oscar Wilde]], [[Grover Cleveland]], [[Thomas Edison]], [[Edward VIII|Princi i Uellsit]], [[Horatio Kitchener|Gjenerali Kitchener]], [[William Ewart Gladstone]] dhe [[Joseph Chamberlain]] . Kaq popullor ishte Cheiro si një "palmist i shoqërisë" saqë edhe ata që nuk besonin në okultizëm i lexonin duart tek ai. Mark Twain skeptik shkroi në librin e vizitorëve të Cheiros se ai "e kishte ekspozuar karakterin tim ndaj meje me saktësi poshtëruese". == Kritika == Kritika e palmistikës shpesh bazohet në mungesën e provave empirike që mbështesin efikasitetin e saj. Literatura shkencore zakonisht e konsideron leximin e pëllëmbës si një besim pseudoshkencor ose [[Besëtytnia|supersticioz]] .<ref>{{Cite journal|last=Preece|first=P. F.|last2=Baxter|first2=J. H.|year=2000|title=Scepticism and gullibility: The superstitious and pseudo-scientific beliefs of secondary school students|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-science-education_2000-11_22_11/page/1147|journal=International Journal of Science Education|volume=22|issue=11|pages=1147–1156|bibcode=2000IJSEd..22.1147P|doi=10.1080/09500690050166724}}</ref> Skeptikët shpesh i përfshijnë lexuesti e pëllëmbëve në listat e psikikëve të supozuar që praktikojnë leximin e ftohtë . Leximi i ftohtë është praktika që lejon lexuesit e të gjitha llojeve, duke përfshirë ata të pëllëmbëve, të duken psikikë duke përdorur hamendje me probabilitet të lartë dhe nxjerrjen e detajeve bazuar në sinjale nga personi tjetër.<ref>{{Cite book|last=Vernon|first=David|title=Skeptical – A Handbook of Pseudoscience and the Paranormal|publisher=Imagecraft|year=1989|isbn=0-7316-5794-2|editor-last=[[Donald Laycock]]|location=Canberra|page=44|editor-last2=[[David Vernon (writer)|David Vernon]]|editor-last3=[[Colin Groves]]|editor-last4=[[Simon Brown (author)|Simon Brown]]}}</ref> Edhe pse disa të krishterë e dënojnë leximin e pëllëmbëve si një formë profecizmi të rremë, traditat [[Judaizmi|hebraike]] dhe [[Krishtërimi|të krishtera]] janë kryesisht të dyjëzuara në lidhje me hamendjen në përgjithësi.<ref name="Jones2005">{{Cite book|title=Encyclopedia of Religion|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0011unse_b9q0|date=2005|publisher=Macmillan Reference|isbn=978-0028657332|editor-last=Jones|editor-first=Lindsay|edition=2nd|location=Detroit|page=2373}}</ref> Gjatë shekullit të 16-të, Kisha Katolike dënoi praktikën e pëllëmbimit.<ref name="Byrne">{{Cite web|last=Byrne|first=Laura|date=8 tetor 2013|title=Palm Reading|url=http://1000things.org/en/article/palm-reading|access-date=10 nëntor 2020|website=1000 Things|publisher=Royal Academy of Fine Art in The Hague|archive-date=22 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922132833/http://1000things.org/en/article/palm-reading|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ekziston një traditë e gjatë e praktikimit të leximit të pëllëmbës brenda misticizmit hebre dhe të krishterë<ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia Judaica|date=1972|publisher=Macmillan|editor-last=Roth|editor-first=Cecil|location=New York|pages=478–480}}</ref> dhe disa praktikues, si Comte C. de Saint-Germain, kanë argumentuar se Bibla nuk e kundërshton atë.<ref name="SaintGermain18">{{Cite book|last=Saint-Germain|first=Comte C. de|title=Practical Palmistry: Hand Reading Simplified|date=1935|publisher=Albert Whitman|edition=New illustrated|location=Chicago|pages=18–19}}</ref> Islami e dënon ashpër hamendjen e rreme në të gjitha format dhe e konsideron palmistrinë [[Harami|haram]] (të ndaluar). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2022)">citim i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> Kurani thotë se "Ju është gjithashtu e ndaluar të kërkoni njohuri për fatin tuaj me shigjeta hyjnore."<ref>{{Cite web|title=Surah Al-Ma'idah 5:1–5|url=https://www.islamicstudies.info/tafheem.php?sura=5|website=Towards Understanding the Quran – Quran Translation Commentary – Tafheem ul Quran}}</ref> [[Kategoria:Kultura e komunitetit Rom]] [[Kategoria:Pseudoshkencë]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] nrmyvdlqp5gbetyzjp3qa2c6btvutms 1 341597 3010841 2601256 2026-07-19T04:21:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010841 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leximi i dorës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2601255 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210922132833/http://1000things.org/en/article/palm-reading për lidhjen http://1000things.org/en/article/palm-reading. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2023 05:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Leximi i dorës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010840 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191028184023/http://www.johnnyfincham.com/history/ksthill.htm për lidhjen http://www.johnnyfincham.com/history/ksthill.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 06:21 (CEST) ltjbjope93b518479a5pczu3x5hsyv4 0 344346 3010855 3002483 2026-07-19T07:52:37Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010855 wikitext text/x-wiki {{Infobox Shenjtori |honorific_prefix = [[Shenjtor]] |name = Luka Ungjilltar |image = Shen Luka Ungjilltar.jpg |caption = |birth_date = Mes viteve 1 dhe 16 e.r. |birth_place = [[Antiokia]], Siri, [[Perandoria Romake]] (sot [[Antakja]], Hataj, Turqi) |death_place = [[Teba, Greqi|Teba]], Boeotia, [[Achaea (provincë romake)|Achaea]], Perandoria Romake (sot Thebes, [[Greqi]]) |death_date = Mes viteve 84 dhe 100 e.r. (tradicionalist 84 vjet) |feast_day = 18 October |venerated_in = Mbi të gjitha [[Kisha krishtere|kishat e krishtera]] që nderojnë [[Shenjtori|shenjtorët]], dhe në besimin [[Druze]]<ref name= "S. Swayd 2009 109">{{cite book|title=The A to Z of the Druzes|first=Samy|last=S. Swayd|year=2009|language=en|isbn=978-0-81086836-6|page=109|publisher=Rowman & Littlefield|quote=They also cover the lives and teachings of some biblical personages, such as Job, Jethro, Jesus, John, Luke, and others}}</ref> |titles = Apostull, Ungjilltar dhe Dëshmor |beatified_date = |beatified_place = |beatified_by = |canonized_date = |attributes = [[Katër Ungjilltarët|Evangjelist]], mjek, një libër ose një stilolaps, i shoqëruar nga një ka ose viç me krahë, duke pikturuar një [[ikonë]] të [[Mëria|Virgjëreshës së Bekuar]], një furçë ose një [[Paleta (pikturë)|paletë]] |patronage = Artistët, noterët, beqarët, mjekët, argjendaritë, kasapët, prodhuesit e birrës, punëtorët e xhamit dhe të tjerë<ref name="catholicsaints.info">{{cite web|url=http://catholicsaints.info/saint-luke-the-evangelist/|title=Saint Luke the Evangelist|work=Catholic saints|date=27 dhjetor 2008|language=en}}</ref> |major_shrine = [[Padua]], Itali |major_works = Ungjilli i Lukës, Veprat e Apostujve |issues = }} {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = Luka e Antiokisë | honorific_suffix = | image = Τετραευάγγελο Ε140 της Μεγίστης Λαύρας. Ευαγγελιστής Λουκάς. 15ος αιώνας.jpg | image_size = | image_upright = | genre = | caption = | notableworks = [Ungjilli i Lukës]] dhe [[Veprat e Apostujve]] | occupation = [[Misioni i krishterë|Misionar krishterë]] dhe [[historian]] | language = [[Koine Greek]] }} '''Luka Ungjilltar''' ([[Gjuha greke|greqisht]]: Λουκᾶς, [[Romanizimi i greqishtes|romanizuar]]: ''Loukas'') është një nga [[Katër Ungjilltarë]]—katër autorët tradicionalisht të atribuar të [[Ungjilli|ungjijve kanonikë]]. Etërit e hershëm të kishës i atribuan atij autorësinë si të [[Ungjilli i Lukës|Ungjillit të Lukës]] ashtu edhe të [[Veprat e Apostujve|Veprave të Apostujve]]. Figura të shquara në krishterimin e hershëm si [[Jeronimi]] dhe [[Eusebius]] më vonë riafirmuan autorësinë e tij, megjithëse mungesa e provave përfundimtare për identitetin e autorit të veprave ka çuar në diskutime në rrethet studiuese, si laike ashtu edhe fetare. [[Dhiata e Re]] e përmend shkurt Lukën disa herë, dhe [[letra drejtuar Kolosianëve]]<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Colossians+4%3A14&version=ALB Kolosianëve 4:14]</ref> i referohet atij si mjek (nga greqishtja për 'ai që shëron'); kështu që ai mendohet të ketë qenë edhe mjek edhe dishepull i [[Pali i Tarsusit|Palit]]. Që në vitet e para të besimit, të krishterët e kanë konsideruar atë si një [[shenjtor]]. Ai besohet të ketë qenë një dëshmor, thuhet se është varur nga një pemë ulliri, edhe pse disa besojnë ndryshe.{{efn|{{harvnb|Aherne|1910}} notes that it is controversial whether he actually died a martyr's death}} [[Kisha Katolike]] dhe besimet e tjera kryesore e nderojnë atë si '''Shën Luka Ungjilltari''' dhe si shenjt mbrojtës i artistëve, mjekëve, beqarëve, noterëve, kasapëve, prodhuesve të birrës dhe të tjerëve; festa e tij është 18 tetori.<ref name="catholicnewsagency.com">{{cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/saint/st-luke-the-evangelist-23|title=St. Luke The Evangelist|website=Catholic News Agency|language=en|access-date=16 tetor 2018|archive-date=16 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016203317/https://www.catholicnewsagency.com/saint/st-luke-the-evangelist-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=The Calendar|url=https://www.churchofengland.org/prayer-and-worship/worship-texts-and-resources/common-worship/churchs-year/calendar|access-date=27 mars 2021|website=The Church of England|language=en}}</ref> ==Jeta== Shumë studiues besojnë se Luka ishte një mjek që jetonte në qytetin [[Periudha helenistike|helenistik]] të [[Antiokia|Antiokisë]] në [[Siria romake|Sirinë]] e lashtë,{{efn|Luke, was born in [[Antioch]], by profession was a physician.{{Harvnb|Hackett|1858|p=12}} He had become a disciple of the apostle Paul and later followed Paul until his [Paul's] martyrdom. He died at the age of 84 years.{{Harvnb|Hackett|1858|p=335}} }} i lindur nga një familje greke,<ref>{{Cite web|date=10 gusht 2023|title=St. Luke|url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=76|language=en|access-date=10 gusht 2023|website=Catholic Online}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 gusht 2023|title=BIOGRAPHY OF ST. LUKE|url=https://stlukes-parish.org/biography-of-st-luke|access-date=10 gusht 2023|website=BIOGRAPHY OF ST. LUKE|publisher=St. Luke the Evangelist Parish|language=en|archive-date=11 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811064542/https://stlukes-parish.org/biography-of-st-luke|url-status=dead}}</ref> edhe pse disa studiues dhe teologë mendojnë se Luka ishte një [[Judaizmi helenik|jehud helen]].{{sfn|Harris|1980|pp=266–68}}{{sfn|Strelan|2013|pp=102–10}} Ndërsa është pranuar gjerësisht se teologjia e Llukës-Veprat e Apostujve tregon për një shkrim të krishterë johebrenj për një audiencë johebreje, disa kanë arritur në përfundimin se është më e besueshme që Luka-Veprat i drejtohen një komuniteti të përbërë nga të krishterë hebrenj dhe johebrenj që nga koha. ka theksim mbi rrënjët e shkrimeve të shenjta të misionit johebrenj (shih përdorimin e Isaisë 49:6 te Luka–Veprat).{{sfn|Koet|1989|pp=157–58}}{{sfn|Koet|2006|pp=4–5}} Testimi i ADN-së mbi atë që tradita e krishterë mendon të jetë trupi i tij ka zbuluar se është me prejardhje siriane.<ref>{{Cite journal|last1=Vernesi|first1=Cristiano|last2=Di Benedetto|first2=Giulietta|last3=Caramelli|first3=David|last4=Secchieri|first4=Erica|last5=Simoni|first5=Lucia|last6=Katti|first6=Emile|last7=Malaspina|first7=Patrizia|last8=Novelletto|first8=Andrea|last9=Marin|first9=Vito Terribile Wiel|last10=Barbujani|first10=Guido|date=6 nëntor 2001|title=Genetic characterization of the body attributed to the evangelist Luke|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=98|issue=23|language=en|pages=13460–13463|doi=10.1073/pnas.211540498|issn=0027-8424|pmid=11606723|pmc=60893|bibcode=2001PNAS...9813460V|doi-access=free}}</ref> Nëse Luka ishte jehud apo jo, apo diçka në mes, është e qartë nga cilësia e gjuhës greke të përdorur në Veprat e Lukës se autori, që sipas traditës krishtere ishte Luka, ishte një nga autorët më të arsimuar të Dhiatës së Re. Aludimet dhe referencat e vetëdijshme dhe të qëllimshme të autorit dhe citimet e autorëve të lashtë grekë klasikë dhe helenistikë, si [[Homeri]], [[Ezopi]], [[Epimenidi]], [[Euripidi]], [[Platoni]] dhe [[Aratusi]] tregojnë se ai ishte i njohur me tekstet aktuale letrare greke. Ky njohje ka shumë të ngjarë të rrjedhë nga përvojat e tij si i ri i kurrikulës arsimore shumë homogjene heleniste (ἐγκύκλιος παιδεία, ''enkyklios paideia'') që ishte përdorur dhe do të vazhdonte të përdoret për shekuj në të gjithë Mesdheun lindor.<ref>{{cite book|first=Steve|last=Reece|title=The Formal Education of the Author of Luke-Acts|publication-place=London|publisher=T&T Clark|year=2022|language=en|pages=29–50|isbn=978-0-567-70588-4}}</ref> Përmendja më e hershme e Lukës është në Letrën drejtuar Filemonit, kapitulli 1, vargu 24.<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=philemon+1%3A24&version=ALB Filemonit 1:24]</ref> Ai përmendet gjithashtu në Kolosianëve 4:14<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Colossians+4%3A14&version=ALB Kolosianëve 4:14]</ref> dhe 2 Timoteut 4:11,<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=2+timothy+4%3A11&version=ALB 2 Timoteut 4:11]</ref> Rrëfimi tjetër më i hershëm i Lukës është në prologun anti-Marcionit të Ungjillit të Lukës, një dokument që dikur mendohej se daton në shekullin e 2-të, por që kohët e fundit është datuar në shekullin e 4-të të vonë. [[Epiphanius of Salamis|Epiphanius]] thotë se Luka ishte një nga [[shtatëdhjetë apostujt]] ([[Panarion]] 51.11), dhe [[Joan Gojarti]] tregon në një moment se "vëllai" që Pali përmend në Letrën e Dytë drejtuar Korintasve 8:18 është ose Luka ose Barnaba (Homilia 18 mbi Korintasve të Dytë mbi 2 Korintasve 8:18). Nëse dikush pranon se Luka ishte me të vërtetë autori i Ungjillit që mban emrin e tij dhe Veprat e Apostujve, disa detaje të jetës së tij personale mund të supozohen në mënyrë të arsyeshme. Ndërsa ai e përjashton veten nga ata që ishin dëshmitarë okularë të shërbesës së Jezusit, ai përdor vazhdimisht fjalën ne në përshkrimin e misioneve të Palit te Veprat e Apostujve, duke treguar se ai ishte personalisht atje në ato kohë. Ky koment ka bërë tradicionalisht komentuesit të arrijnë në përfundimin se Luka ishte një johebre. Nëse kjo do të ishte e vërtetë, do ta bënte Lukën të vetmin shkrimtar të Dhiatës së Re që mund të identifikohet qartë se nuk është hebre. Megjithatë, kjo nuk është e vetmja mundësi. Edhe pse Luka konsiderohet të ketë qenë një i krishterë johebre, disa studiues besojnë se ai ka qenë një [[Judaizmi helenik|jehud i helenizuar]].{{sfn|Harris|1980|pp=266–68}}{{sfn|Strelan|2013|pp=102–10}}{{sfn|McCall|1996}} Shprehja mund të përdoret po aq lehtë për të bërë dallimin midis atyre të krishterëve që respektonin rreptësisht ritualet e judaizmit dhe atyre që nuk i respektonin. Prania e Lukës në [[Romë]] me Apostullin Pal afër fundit të jetës së Palit u vërtetua nga 2 Timoteut 4:11: "Vetëm Luka është me mua". Në kapitullin e fundit të Librit të Veprave të Apostujve, që i atribuohet gjerësisht Lukës, ka disa tregime në vetën e parë që pohojnë gjithashtu praninë e Lukës në Romë, duke përfshirë Veprat e Apostujve 28:16:<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=acts+28%3A16&version=ALB Veprat e Apostujve 28:16]</ref> "Dhe kur erdhëm në Romë..." Sipas disa tregimeve, Luka gjithashtu kontribuoi në autorësinë e letrës drejtuar hebrenjve. Luka vdiq në moshën 84 vjeçare në [[Boeotia]], sipas një "tradite mjaft të hershme dhe të përhapur".{{sfn|Butler|1991|p=342}} Sipas [[Nikephoros Kallistos Xanthopoulos]], historian grek i shekullit të 14-të (dhe të tjerë), varri i Lukës ndodhej në [[Teba (Greqi)|Tebë]], nga ku reliket e tij u transferuan në Kostandinopojë në vitin 357.{{sfn|Migne|1901|loc=cols 875–78}} ==Autorësia e Lukës dhe Veprave== Ungjilli i Lukës nuk e përmend autorin e tij.{{sfn|Sanders|1995|pp=63–64}}{{sfn|Ehrman|2000|p=43}}{{sfn|Senior|Achtemeier|Karris|2002|p=328}}{{sfn|Nickle|2001|p=43}} Ungjilli nuk ishte, as pretendon të jetë, i shkruar nga dëshmitarë të drejtpërdrejtë të ngjarjeve të raportuara, ndryshe nga Veprat e Apostujve që fillojnë në kapitullin e gjashtëmbëdhjetë.{{sfn|Ehrman|2005|p=235}}{{sfn|Ehrman|2004|p=110}}{{sfn|Ehrman|2006|p=143}} Megjithatë, në shumicën e përkthimeve autori sugjeron se ata kanë hetuar ngjarjet e librit dhe shënon emrin (Theophilus) të atij të cilit po i shkruajnë. Dorëshkrimi më i hershëm i Ungjillit (Papyrus 75 = Papyrus Bodmer XIV-XV), daton rr. 200 e.r., ia atribuon veprën Lukës; siç ka shkruar [[Ireneu i Lionit|Ireneu]] rr. 180 e.r. dhe fragmenti Muratorian, një dorëshkrim latin i shekullit të 7-të që mendohet se është kopjuar dhe përkthyer nga një dorëshkrim grek i vjetër deri në vitin 170 e.r..{{sfn|Brown|1997|p=267}} Ungjilli i Lukës dhe Veprat e Apostujve përbëjnë një vepër me dy vëllime të cilën studiuesit e quajnë [[Luka-Veprat e Apostujve]]. Së bashku ato përbëjnë 27,5% të Dhiatës së Re, kontributi më i madh i një autori të vetëm.{{sfn|Boring|2012|p=556}} ==Shënime== {{notelist}} == Referime == {{reflist}} === Referime === {{refbegin|2|indent=yes}} *{{Cite book|last1=Audsley|first1=William|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GN5UAAAAcAAJ&pg=PA94|title=Handbook of Christian Symbolism|last2=Audsley|first2=George Ashdown|publisher=Day & Son|year=1865|chapter=VI. Symbols and emblems of the Evangelists and the Apostles}} * {{Cite book|last=Bacci|first=Michele|title=Il pennello dell'Evangelista. Storia delle immagini sacre attribuite a san Luca|date=1998|publisher=Gisem-Ets|location=Pisa|language=it}} *{{Cite book|last=Bauckham|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=qYfMDgAAQBAJ&pg=PA117|title=Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony|publisher=Wm. B. Eerdmans|year=2017|isbn=978-1-4674-4680-8}} *{{Cite book|last=Blaiklock|first=E. M.|url=https://books.google.com/books?id=YgSNvwEACAAJ|title=The Archaeology of the New Testament|publisher=Zondervan|year=1970}} * {{Cite book|last=Boring|first=M. Eugene|url=https://books.google.com/books?id=leFrgkyEtusC&pg=PA556|title=An Introduction to the New Testament: History, Literature, Theology|publisher=Westminster John Knox Press|year=2012|isbn=978-0-66425592-3}} *{{Cite book|last=Bradley|first=Francis Herbert|url=https://books.google.com/books?id=zDdPAQAAMAAJ&pg=PA44|title=The Presuppositions of Critical History|publisher=J. Parker|year=1874|isbn=978-0-598-72059-7}} *{{Cite book|last=Brown|first=Raymond Edward|url=https://books.google.com/books?id=gk_uAAAAMAAJ|title=An Introduction to the New Testament|publisher=Doubleday|year=1997|isbn=978-0-385-24767-2|author-link=Raymond E. Brown}} *{{Cite book|last=Butler|first=Alban|url=https://archive.org/details/butlerslivesofsa00butl/page/342|title=Butler's Lives of the Saints|date=1991|publisher=HarperColllins Publishers|isbn=978-0-06-069299-5|editor-last=Walsh|editor-first=Michael|location=New York|author-link=Alban Butler}} *{{Cite news|last=Craig|first=Olga|date=21 tetor 2001|title=DNA test pinpoints St Luke the apostle's remains to Padua|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1360095/DNA-test-pinpoints-St-Luke-the-apostles-remains-to-Padua.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/italy/1360095/DNA-test-pinpoints-St-Luke-the-apostles-remains-to-Padua.html|archive-date=11 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}} *{{Citation|last1=Craig|first1=William Lane|title=Is There Historical Evidence for the Resurrection of Jesus? : A debate held at College of the Holy Cross, Worcester, Massachusetts|date=28 mars 2006|url=http://www.bringyou.to:80/apologetics/p96.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100810074856/http://www.bringyou.to:80/apologetics/p96.htm|access-date=10 gusht 2010|archive-date=10 gusht 2010|last2=Ehrman|first2=Bart D.}} *{{Cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|url=https://books.google.com/books?id=kF8RAQAAIAAJ|title=The New Testament: A Historical Introduction to the Early Christian Writings|publisher=University Press|year=2000|isbn=978-0-19-512639-6|location=Oxford|author-link=Bart D. Ehrman}} *{{Cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|url=https://books.google.com/books?id=vbLK6kn5T-EC&pg=PA110|title=Truth and Fiction in The Da Vinci Code: A Historian Reveals What We Really Know about Jesus, Mary Magdalene, and Constantine|publisher=University Press|year=2004|isbn=978-0-19-534616-9|location=Oxford|author-link=Bart D. Ehrman}} *{{Cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|url=https://books.google.com/books?id=URdACxKubDIC&pg=PA235|title=Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew|publisher=University Press|year=2005|isbn=978-0-19-518249-1|location=Oxford|author-link=Bart D. Ehrman}} *{{Cite book|last=Ehrman|first=Bart D.|url=https://books.google.com/books?id=oBuJMhJlTYwC&pg=PA143|title=The Lost Gospel of Judas Iscariot: A New Look at Betrayer and Betrayed|publisher=University Press|year=2006|isbn=978-0-19-971104-8|location=Oxford|author-link=Bart D. Ehrman}} *{{Cite book|last=Fine|first=John van Antwerp|url=https://books.google.com/books?id=8sDYAAAAMAAJ&pg=PA331|title=The Bosnian Church: A New Interpretation : a Study of the Bosnian Church and Its Place in State and Society from the 13th to the 15th Centuries|publisher=East European quarterly|year=1975|isbn=978-0-914710-03-5}} *{{Cite book|last=Flew|first=Antony|url=https://books.google.com/books?id=JcV9AAAAMAAJ|title=God & Philosophy|publisher=Hutchinson|year=1966|location=London}} *{{Cite book|last=Hackett|first=Horatio Balch|title=A Commentary on the Original Text of the Acts of the Apostles|url=https://archive.org/details/commentaryonor00hack|date=1858|publisher=Gould and Lincoln; Sheldon, Blakeman & Co.|author-link=Horatio Balch Hackett}} *{{Cite book|last=Harris|first=Stephen L.|url=https://books.google.com/books?id=TGJKeHOmGhwC|title=Understanding the Bible: a reader's guide and reference|publisher=Mayfield|year=1980|isbn=978-0-87484-472-6}} *{{Cite book|last=Heard|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=oQwXAAAAIAAJ|title=An Introduction to the New Testament|publisher=A. & C. Black|year=1950|chapter=13: The Acts of the Apostles|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412184041/http://www.religion-online.org/showchapter.asp?title=531&C=557|archive-date=12 prill 2010|chapter-url=http://www.religion-online.org/showchapter.asp?title=531&C=557}} *{{Cite book|last=Koet|first=Bart J.|url=https://books.google.com/books?id=liFVAAAAYAAJ|title=Five Studies on Interpretation of Scripture in Luke-Acts|publisher=University Press|year=1989|isbn=978-90-6186-330-4|location=Leuven}} *{{Cite book|last=Koet|first=Bart J.|url=https://books.google.com/books?id=K9_QsLPsKYMC|title=Dreams and Scripture in Luke-Acts: Collected Essays|publisher=Peeters|year=2006|isbn=978-90-429-1750-7}} *{{Cite book|last=Grant|first=Robert McQueen|url=https://books.google.com/books?id=2VQJAQAAIAAJ|title=A Historical Introduction to the New Testament|publisher=Harper & Row|year=1963|chapter=10: The Gospel of Luke and the Book of Acts|isbn=9780006427063|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621102923/http://religion-online.org/showchapter.asp?title=1116&C=1230|archive-date=21 qershor 2010|chapter-url=http://religion-online.org/showchapter.asp?title=1116&C=1230}} *{{Cite journal|last=Grigg|first=Robert|date=1987|title=Byzantine Credulity as an Impediment to Antiquarianism|journal=[[Gesta (journal)|Gesta]]|volume=26|issue=1|pages=3–9|doi=10.2307/767073|jstor=767073|s2cid=191950669}} *{{Cite book|last=Hemer|first=Colin J.|url=https://books.google.com/books?id=xPspGyJSteUC|title=The Book of Acts in the Setting of Hellenistic History|publisher=Mohr|year=1989|isbn=978-3-16-145451-6}} *{{Cite book|last=Johnson|first=Luke Timothy|url=https://books.google.com/books?id=eum1ijxbr6kC&pg=PA474|title=The Gospel of Luke|publisher=Liturgical Press|year=1991|isbn=978-0-8146-5805-5|series=Sacra Pagina}} *{{Cite book|title=San Luca evangelista testimone della fede che unisce. Atti del Congresso internazionale, Padova, 16–21 ottobre 2000|date=2003|publisher=Istituto per la storia ecclesiastica Padovana|editor-last=Marin|editor-first=V.T.W.|volume=I–III|location=Padua|editor-last2=Trolese|editor-first2=F.G.B|language=it}} Documenting an international congress in Padua in 2000 on the topic of Luke the evangelist, including his relics. *{{cite web|last=McCall|first=Thomas S.|date=mars 1996|title=Was Luke a Gentile?|url=https://www.levitt.com/essays/luke|access-date=19 tetor 2020|website=Levitt Letter}} *{{Citation|last=McGrew|first=Timothy|title=Miracles|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/miracles/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|year=2019|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|edition=Spring}} *{{Cite book|chapter-url=https://archive.org/stream/patrologicursus11migngoog#page/n441/mode/2up|series=Patrologia Graeca|date=1901|editor-last=Migne|editor-first=J.P.|location=Paris|title=Ecclesiasticae Historiae Nicephori Callisti|volume=II|chapter=XLIII}} (In Greek and Latin parallel) *{{Cite book|last=Milligan|first=George|url=https://books.google.com/books?id=x5lLAwAAQBAJ&pg=PA149|title=The New Testament Documents: Their Origin and Early History|publisher=Wipf & Stock|year=2006|isbn=978-1-59752-641-8|orig-year=1913}} *{{Cite book|last=Mornin|first=Edward|url=https://books.google.com/books?id=TDwbvgAACAAJ|title=Saints: A Visual Guide|publisher=Frances Lincoln|year=2006|isbn=978-0-7112-2606-7}} *{{Cite book|last=Nickle|first=Keith Fullerton|url=https://books.google.com/books?id=5SSytjasmAgC&pg=PA43|title=The Synoptic Gospels: An Introduction|publisher=Westminster John Knox Press|year=2001|isbn=978-0-664-22349-6}} *{{Cite book|last=Powell|first=Mark Allan|url=https://books.google.com/books?id=9jRu8_-GlKMC&pg=PA6|title=What are They Saying about Luke?|publisher=Paulist Press|year=1989|isbn=978-0-8091-3111-2}} *{{Cite book|last=Ramsay|first=Sir William Mitchell|url=https://archive.org/details/cu31924029303760/page/n237/mode/2up|title=The Bearing of Recent Discovery on the Trustworthiness of the New Testament|publisher=Hodder and Stoughton|year=1915|author-link=William Mitchell Ramsay}} *{{Cite book|last=Sanders|first=E. P.|title=The Historical Figure of Jesus|url=https://archive.org/details/historicalfigure0000sand_v5c9|date=1995|publisher=Penguin}} *{{Cite book|last1=Senior|first1=Donald|url=https://books.google.com/books?id=VrmW1eXBILgC&pg=PA328|title=Invitation to the Gospels|last2=Achtemeier|first2=Paul J.|last3=Karris|first3=Robert J.|publisher=Paulist Press|year=2002|isbn=978-0-8091-4072-5}} *{{Citation|title=New Outlook|date=1935|volume=165|editor-last=Smith|editor-first=Alfred Emanuel|publisher=Outlook Pub. Co.}} *{{Cite book|last=Strelan|first=Rick|url=https://books.google.com/books?id=AeTdi13weAoC&pg=PA102|title=Luke the Priest: The Authority of the Author of the Third Gospel|publisher=Ashgate|year=2013|isbn=978-1-4094-7788-4}} *{{Cite book|last=von Harnack|first=Adolf|title=Luke the Physician: The Author of the Third Gospel|date=1907|publisher=Williams & Norgate; [[G.P. Putnam's Sons]]|series=New Testament Studies|volume=I}} *{{Cite news|last=Wade|first=Nicholas|date=16 tetor 2001|title=Body of St. Luke Gains Credibility|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2001/10/16/world/body-of-st-luke-gains-credibility.html}} *{{Cite book|last=Zuffi|first=Stefano|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tL3YeduAk8gC&pg=PA8|title=Gospel Figures in Art|publisher=Getty Publications|year=2003|isbn=978-0-89236-727-6|chapter=The Evangelists and their symbols}} {{refend}} ===Lexim më tutje=== {{refbegin}} * [[I. Howard Marshall]]. ''Luke: Historian and Theologian''. Downers Grove, [[Illinois|IL]]: InterVarsity Press. * [[F. F. Bruce]], ''[http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/speeches_bruce.pdf The Speeches in the Acts of the Apostles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531103401/http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/speeches_bruce.pdf |date=31 May 2012 }}.'' London: The Tyndale Press, 1942. * Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, [[Pennsylvania|PA]]: Trinity Press International, 1999. * Burton L. Mack. ''Who Wrote the New Testament?: The Making of the Christian Myth''. San Francisco, [[California|CA]]: HarperCollins, 1996. * J. Wenham, "The Identification of Luke", ''[[Evangelical Quarterly]]'' 63 (1991), 3–44 {{refend}} [[Kategoria:Vdekje 84]] [[Kategoria:Dëshmorë të krishterë të shekullit I]] [[Kategoria:Mjekë grekë të shekullit I]] [[Kategoria:Shkrimtarë të shekullit I]] [[Kategoria:Katër Ungjilltarë]] [[Kategoria:Shtatëdhjetë apostuj]] [[Kategoria:Shenjtorë nga Siria Romake]] [[Kategoria:Viti i lindjes i panjohur]] [[Kategoria:Shenjtorë anglikanë]] azvpa7v3a03ly5scpcfu85g5pgi871q 1 344607 3010847 3005258 2026-07-19T04:22:45Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Esma Rexhepova/Arkivi 1]] 3010847 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Esma Rexhepova/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} aofafqso85bjkz35hcw48di5z6im5qs 0 345038 3010681 2965220 2026-07-18T15:23:18Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010681 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Crown of a Count of France (variant).svg|parapamje|246px|Kurorë kontale franceze]] [[Skeda:Arms of Languedoc.svg|parapamje|246px|Stema e Lengodokut]] '''Konti i Tuluzës''' ([[Ocitanisht]]: ''comte de Tolosa'' , {{Lang-fr|comte de Toulouse}}) ishte sundimtari i [[Garonë e Epërme|Tuluzës]] midis [[shekulli VIII|shekujve të VIII]] dhe [[shekulli XIII|të XIII]]. Fillimisht si vasalë të [[Lista e mbretërve frankë|mbretërve frankë]],<ref>L. Ariste and L. Brand, Histoire populaire de Toulouse depuis les origines jusqu'à ce jour (Toulouse, 1898).</ref> kontët trashëgues sunduan qytetin e [[Tuluza|Tuluzës]] dhe qarkun e saj përreth nga fundi i [[shekulli IX|shekullit të IX-të]] deri në vitin [[1270]]. Kontët dhe anëtarët e tjerë të familjes ishin gjithashtu në periudha të ndryshme kontë të Quercy, [[Rouergue]], [[Albi]] dhe [[Nîmes]], dhe nganjëherë [[Margravi|margravë]] (mbrojtësit ushtarakë të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]]) të [[Septimania|Septimanisë]] dhe [[Provenca|Provencës]]. Konti [[Rajmondi IV, Konti i Tuluzës|Rajmondi IV]] themeloi shtetin kryqtar të Tripolit, dhe pasardhësit e tij ishin gjithashtu kontë atje.<ref>{{Cite web|title=The Counts of Toulouse (Coms de Toloza)|publisher=Midi-france.info|language=fr|url=http://www.midi-france.info/190201_counts.htm|access-date=5 nëntor 2012}}</ref> Ata e arritën zenitin e fuqisë së tyre gjatë [[shekulli XI|shekujve të XI]] dhe [[shekulli XII|të XII]], por pas [[Kryqëzata Albigensiane|kryqëzatës Albigensiane]]. Kontea do të binte nën [[Mbretëria e Francës|mbretërinë e Francës]], nominalisht në vitin [[1229]] dhe ''[[De fakto|de facto]]'' në vitin [[1271]]. Më vonë, titulli u ringjall për Louis Alexandre, kontin e Tuluzës, një bastard i [[Luigji XIV|Luigjit të XIV]] ([[1678]]–[[1737]]). ==Shiko edhe== {{Commons category|Counts of Toulouse|Kontët e Tuluzës}} * [[Tuluza]] * [[Garonë e Epërme]] * [[Ocitania]] * [[Mesdita-Pirenejtë]] * [[Mbretëria e Francës]] == Referime == {{Reflist|35 em}} [[Kategoria:Historia e Oksitania]] [[Kategoria:Themelime shekulli VIII në Evropë]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1271]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XIII në Evropë]] 54nrca40hlpbegszyhy64wder4q4crd 0 352574 3010591 2721482 2026-07-18T15:03:10Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010591 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Coat of arms Armed forces of Malta.svg|parapamje|187x187px|Stema e Forcave të Armatosura të Maltes]] '''Forcat e Armatosura të Maltës''' (maltisht: ''Forzi Armati ta'Malta'') është emri që u jepet shërbimeve të armatosura të kombinuara të [[Malta|Maltës]]. AFM-ja është një organizatë me madhësi [[Brigada (njësi ushtarake)|brigade]] e përbërë nga një seli dhe tre [[Batalioni (njësi ushtarake)|batalione]] të veçanta, me forca minimale ajrore dhe detare. Meqenëse Malta është roje e kufirit më jugor të [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]], AFM-ja ka një rol aktiv në kontrollin e kufirit. [[Kategoria:Forca të armatosura sipas vendit]] n5ksrfkveg89j2gqxtpxt14gurbtqzo 0 353169 3010588 2966708 2026-07-18T14:52:14Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010588 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Royal Norwegian Navy Flag.png|parapamje|172x172px|Flamuri i Forcës Detare Mbretërore të Norvegjisë]] '''Roja Bregdetare Norvegjeze''' është një [[Forcat e armatosura|forcë ushtarake]] detare e cila është pjesë e [[Marina Mbretërore Norvegjeze|Marinës Mbretërore Norvegjeze]]. Përgjegjësia e [[Roja bregdetare|rojes bregdetare]] është për inspektimin e peshkimit, zbatimin [[Dogana|e doganave]], kontrollin kufitar, [[Zbatimi i ligjit|zbatimin e ligjit]], inspektimin e anijeve, mbrojtjen e mjedisit dhe [[Kërkimi dhe shpëtimi|kërkimin dhe shpëtimin]]. Ajo operon në të gjithë [[Norvegjia|Norvegjinë]] 2,385,178-kilometra- katror; [[Zona Ekskluzive Ekonomike|zona ekskluzive ekonomike]] (ZEE), ujërat e brendshme dhe [[ujërat territoriale]]. Selia e saj është në bazën detare Sortland. Në vitin 2013, Roja Bregdetare kishte 370 punonjës, përfshirë rekrutët, dhe një buxhet prej 1.0 miliardë korona norvegjeze. Forca është e ndarë në tre ndarje kryesore. '''Roja Bregdetare e Jashtme''' mbulon ZEE-në dhe përbëhet nga dy anije patrullimi në det të hapur të klasës ''Jan Mayen'' (me një të tretën që do të dorëzohet në 2024), tre anije patrullimi në det të hapur të klasit <nowiki><i id="mwHg">Barentshav</i></nowiki> si dhe <nowiki><i id="mwIA">Ålesund</i></nowiki>, <nowiki><i id="mwIg">Svalbard</i></nowiki> dhe <nowiki><i id="mwJA">Harstad</i></nowiki>. Roja '''Bregdetare e Brendshme''' përbëhet nga pesë anije patrullimi të klasit <nowiki><i id="mwJw">Nornen</i></nowiki>. Roja Bregdetare ka mbështetje ajrore të avionit patrullues P-3 Orion të operuar nga [[Forca Ajrore Mbretërore Norvegjeze|Forcat Ajrore Mbretërore Norvegjeze]]. Roja Bregdetare e ka bazën e saj në Shërbimin e Mbikëqyrjes së Peshkimit, i cili u krijua në 1908. Ishte një operacion i përbashkët ushtarak dhe civil; ajo jepte me qira anije peshkimi gjatë sezonit për të plotësuar anijet më të mëdha të marinës. Kjo u shndërrua në Mbikëqyrjen Ushtarake të Peshkimit në 1961. Roja Bregdetare u krijua më 1 Prill 1977, në të njëjtin vit kur Norvegjia përcaktoi ZEE-në e saj. Ristrukturimi çoi në dorëzimin e helikopterëve të klasit ''Nordkapp'' dhe Lynx. Roja Bregdetare e Brendshme u krijua në 1996. Roja Bregdetare ka marrë pjesë në [[Lufta e Gjirit|Luftën e Gjirit]] që mori pjesë në vitet 1990-1991 dhe në [[Shkatërrimi i armëve kimike të Sirisë|shkatërrimin e armëve kimike të Sirisë]] në vitin 2014. Anijet e Rojës Bregdetare mbajnë prefiksin ''KV'', për "Kystvakt", në anglisht, këto anije identifikohen me prefiksin ''NoCGV'', për "Anija e Rojës Bregdetare Norvegjeze".<ref>{{Cite web|last=Nugent|first=Bob|title=Royal Norwegian Navy and Maritime Forces Overview|url=https://amiinter.com/pdf/RoyalNorwegianNavyMaritimeForcesOverview.pdf|access-date=3 nëntor 2023|website=AMI International}}</ref> [[Kategoria:Roje kufitare]] [[Kategoria:Norvegji]] [[Kategoria:Roje bregdetare]] lve3adt0dq1rue3q47srw9883610hxv 0 355079 3010705 2967059 2026-07-18T15:23:29Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010705 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Jai_Singh_and_Shivaji.jpg|parapamje| Xhai Sing I i Amberit duke marrë [[Shivaji|Shivaxhin]] një ditë para përfundimit të Traktatit të Purandarit (12 qershor 1665)]] [[Skeda:Majaraja_of_Benares_and_Suite,_1870s.jpg|parapamje| Maharaxhai i Benares dhe suita e tij, 1870]] [[Skeda:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Portret_van_Gusti_Bagus_Djilantik_Stedehouder_van_Karangasem_met_twee_van_zijn_echtgenotes_TMnr_10018716.jpg|parapamje| Gusti Bagus Djilantik Raxha nga Karangasem Mbretëria e [[Bali|Balit]] me dy gratë e tij, 1900]] [[Skeda:Dewa_Agung_in_1908.jpg|parapamje| Dewa Agung Jambè II Raxhai i Mbretërisë Klungkung të [[Bali|Balit]] (1908)]] '''Raxha''' (nga {{Lang-sa|राजन्}} , [[Alfabeti Ndërkombëtar i Transliterimit Sanskrit|IAST]] ''{{IAST|rājan-}}'' ) është një titull fisnik ose mbretëror [[Gjuha sanskrite|sanskrit]] i përdorur historikisht nga disa mbretër [[India|indianë]] dhe fisnikë të rangut më të lartë. Titulli është përdorur historikisht në [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin Indian]] dhe [[Azia Juglindore|Azinë Juglindore]] . Titulli ka një histori të gjatë në [[Historia e Indisë|Azinë Jugore]] dhe Azinë Juglindore, duke u dëshmuar nga ''[[Rigveda]]'', ku një ''{{IAST|rājan-}}'' është një sundimtar, shih për shembull daśarājñá yuddhá "Beteja e Dhjetë Mbretërve". == Shtetet indiane të sunduara nga një raxha == Ndërsa shumica e shteteve [[Nënkontinenti indian|indiane]] përshëndetëse (atyre që u garantohej një [[Përshëndetja (ushtarake)|përshëndetje me armë]] nga Kurora Britanike ) drejtoheshin nga një Maharaxha (ose variacion; disa të promovuar nga një stil i mëparshëm Raxha ose ekuivalent), madje ekskluzivisht nga 13 armë e lart, një numër kishte Rexhër : ; Përshëndetjet e trashëguara të 11-armëve : * Raxhai i Ali Rajpurit * Raxhai i Bilaspurit * Raxhai i Chamba * Raxhai i Faridkot * Raxhai i Xhabuas * Raxhai i Mandit * Raxhai i Manipurit * Raxhai i Narsinghgarh * Raxhai i Pudukkottai * Raxhai i Rajgarh * Raxhai i Sanglisë * Raxhai i Sailanës * Raxhai i Samtharit * Raxhai i Sitamaut * Raxhai i Suketit ; Përshëndetjet e trashëguara të 9-armëve (11-armë personale) : * Raxhai i Dharampurit * Raxhai i Bhor ; Përshëndetje trashëgimore me 9 armë (11 armë vendore) : * Raxhai i Savantwadit ; Përshëndetjet e trashëguara të 9-armëve : * Raxhai i Baraundës * Raxhai i Xhauharit ; Përshëndetje trashëgimore e 9-armëve<ref>{{Cite book|last=Epstein|first=M.|url=https://books.google.com/books?id=uIzJDQAAQBAJ&q=jawhar+9+guns+salute&pg=PA167|title=The Statesman's Year-Book: Statistical and Historical Annual of the States of the World for the Year 1939|date=2016-12-23|publisher=Springer|isbn=9780230270688}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qbI-AQAAIAAJ&q=jawhar+9+guns+salute&pg=PA10|title=The Pioneer Mail and Indian Weekly News|date=1921}}</ref> * Raxhai i Chhota Udepur * Raxhai i Khilchipur * Raxhai i Maiharit * Raxhai i Mudholit * Raxhai i Nagodit * Raxhai i Sant * Raxhai i Shahpurës [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] qssv0ew4xvujs6pmey5ry7s83l00o3w 1 356352 3010851 2669828 2026-07-19T05:40:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010851 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e qyteteve të administruara nga Autoriteti Palestinez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2669827 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240409014957/https://www.pcbs.gov.ps/site/lang__en/803/default.aspx për lidhjen http://www.pcbs.gov.ps/site/lang__en/803/default.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 qershor 2024 10:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e qyteteve të administruara nga Autoriteti Palestinez]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010850 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170320172853/http://www.beitjala-city.org/index.php/en/beit-jala-city/the-occupation/background për lidhjen http://www.beitjala-city.org/index.php/en/beit-jala-city/the-occupation/background. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 07:40 (CEST) 347wnhc4oxr2m5j7qmosp9qi0fy2cfp 14 356449 3010659 2670396 2026-07-18T15:23:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010659 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] i92hi4fd0xtppaurybwjjtk1x0tgyqx 1 358465 3010856 2680296 2026-07-19T07:52:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010856 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luka (ungjilltar)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2680295 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230811064542/https://stlukes-parish.org/biography-of-st-luke për lidhjen https://stlukes-parish.org/biography-of-st-luke. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 gusht 2024 02:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luka (ungjilltar)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010855 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181016203317/https://www.catholicnewsagency.com/saint/st-luke-the-evangelist-23 për lidhjen https://www.catholicnewsagency.com/saint/st-luke-the-evangelist-23. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 09:52 (CEST) qk3gy7tqzzvz1ihb0hyg2ful63ugz45 0 360419 3010580 2968088 2026-07-18T13:57:02Z Regularcheese 104961 #ilustro 3010580 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Thomas Bayes.gif|parapamje|171x171px|Tomas Bejsi, statisticien anglez]] '''Teorema e Bejsit''' (ndryshe '''ligji i Bajesit''' ose '''rregulli i Bejsit''', sipas [[A. Thomas Bayes|Thomas Bayes]] ) jep një rregull matematikor për përmbysjen e [[Probabiliteti me kusht|probabiliteteve të kushtëzuara]], duke na lejuar të gjejmë probabilitetin e një shkaku duke pasur parasysh efektin e tij. Për shembull, nëse dihet se rreziku i zhvillimit të problemeve shëndetësore rritet me moshën, teorema e Bajesit lejon që rreziku për një individ të një moshe të njohur të vlerësohet më saktë duke e kushtëzuar atë në lidhje me moshën e tij, në vend që të supozohet se individi është tipik për popullsinë në tërësi. Bazuar në ligjin e Bajesit, si prevalenca e një sëmundjeje në një popullatë të caktuar, ashtu edhe shkalla e gabimit të një testi të sëmundjes infektive duhet të merren parasysh për të vlerësuar saktë kuptimin e një rezultati pozitiv të testit dhe për të shmangur ''gabimin e shkallës bazë'' . Një nga aplikimet e shumta të teoremës së Bayes është [[Konkluzioni Bayesian|inferenca Bajesiane]], një qasje e veçantë për konkluzionet statistikore, ku përdoret për të përmbysur probabilitetin e vëzhgimeve të dhënë një konfigurim modeli (dmth, funksioni i gjasave ) për të marrë probabilitetin e konfigurimit të modelit të dhënë. vëzhgimet (dmth. probabiliteti i pasëm ). == Deklarata e teoremës == Teorema e Bajesit është deklaruar matematikisht si ekuacioni i mëposhtëm:<ref>{{Citation|last=Stuart|first=A.|title=Kendall's Advanced Theory of Statistics: Volume I – Distribution Theory|year=1994|at=§8.7|publisher=[[Edward Arnold (publisher)|Edward Arnold]]|last2=Ord|first2=K.}}</ref>{{Equation box 1|border|indent=yes|title=|equation=<math>P(A\vert B) = \frac{P(B \vert A) P(A)}{P(B)}</math>|cellpadding=6|border colour=#0073CF|background colour=#F5FFFA00}}<math>P(A\vert B) = \frac{P(B \vert A) P(A)}{P(B)}</math> ku <math>A</math> dhe <math>B</math> janë ngjarje dhe <math>P(B) \neq 0</math> . * <math>P(A\vert B)</math> është një [[Probabiliteti me kusht|probabilitet i kushtëzuar]] : probabiliteti i ngjarjes <math>A</math> ndodh duke pasur parasysh se <math>B</math> është e vërtetë. Quhet edhe [[Probabiliteti i pasëm|probabiliteti i pasëm ose posterior]] i <math>A</math> dhënë <math>B</math> . * <math>P(B\vert A)</math> është gjithashtu një probabilitet i kushtëzuar: probabiliteti i ngjarjes <math>B</math> ndodh duke pasur parasysh se <math>A</math> është e vërtetë. Mund të interpretohet gjithashtu si [[Funksioni i gjasave|përgjasia]] e <math>A</math> dhënë një fikse <math>B</math> sepse <math>P(B\vert A)=L(A\vert B)</math> . * <math>P(A)</math> dhe <math>P(B)</math> janë probabilitetet e vëzhgimit <math>A</math> dhe <math>B</math> përkatësisht pa ndonjë kusht të caktuar; ato njihen si probabilitet paraprak dhe probabilitet margjinal . s2s9tjn6iae2zpxlyryonqsao6l2ry3 1 361273 3010834 2691397 2026-07-19T04:17:32Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Anila Wilms]] 3010834 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhjet e jashtme në [[Anila Wilms]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1988991 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160208131315/http://www.transit-verlag.de/index.php/druckfrisch/literatur-und-biografie/235-wilms-das-albanische-oel.html te http://www.transit-verlag.de/index.php/druckfrisch/literatur-und-biografie/235-wilms-das-albanische-oel.html *U rregulluaformatimi/përdorimi për http://www.schwaebischhall.de/Termine.31.0.html?S_Jahr=A&S_Datum=C&S_Kategorie=14&Veranstaltung=23097 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 15:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anila Wilms]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2048866 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160208131315/http://www.transit-verlag.de/index.php/druckfrisch/literatur-und-biografie/235-wilms-das-albanische-oel.html për lidhjen http://www.transit-verlag.de/index.php/druckfrisch/literatur-und-biografie/235-wilms-das-albanische-oel.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150511114659/http://www.schwaebischhall.de/Termine.31.0.html?S_Jahr=A&S_Datum=C&S_Kategorie=14&Veranstaltung=23097 për lidhjen http://www.schwaebischhall.de/Termine.31.0.html?S_Jahr=A&S_Datum=C&S_Kategorie=14&Veranstaltung=23097. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 15:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anila Wilms]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2261001 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150511114659/http://www.schwaebischhall.de/Termine.31.0.html?S_Jahr=A&S_Datum=C&S_Kategorie=14&Veranstaltung=23097 për lidhjen http://www.schwaebischhall.de/Termine.31.0.html?S_Jahr=A&S_Datum=C&S_Kategorie=14&Veranstaltung=23097. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 10:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anila Wilms]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2521047 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171201031847/http://www.bosch-stiftung.de/content/language2/html/45842.asp për lidhjen http://www.bosch-stiftung.de/content/language2/html/45842.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 shkurt 2023 04:53 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anila Wilms]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2632691 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200123070548/http://www.daad-magazin.de/22991/ për lidhjen http://www.daad-magazin.de/22991/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2023 23:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anila Wilms]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005110 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160307100954/https://www.perlentaucher.de/autor/anila-wilms.html për lidhjen https://www.perlentaucher.de/autor/anila-wilms.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 09:27 (CEST) az1w9s5ensyp0nl3vj1qxtcuov8bjcm 1 361770 3010842 2778251 2026-07-19T04:21:50Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Cikloni Qendresa]] 3010842 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2447785 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161105223417/http://www.youreporter.it/video-foto/Ciclone_mediterraneo_7-8_novembre_2014 për lidhjen http://www.youreporter.it/video-foto/Ciclone_mediterraneo_7-8_novembre_2014. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201107205936/https://www.eumetsat.int/website/home/Images/ImageLibrary/DAT_2412479.html për lidhjen http://www.eumetsat.int/website/home/Images/ImageLibrary/DAT_2412479.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171201030713/http://www.youreporter.it/video-foto/Ciclone_mediterraneo_7-8_novembre_2014 për lidhjen http://www.youreporter.it/video-foto/Ciclone_mediterraneo_7-8_novembre_2014. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2022 13:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485119 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210928071659/http://cersat.ifremer.fr/data/tools-and-services/quicklooks/sea-surface-temperature/mediterranean-sea për lidhjen http://cersat.ifremer.fr/data/tools-and-services/quicklooks/sea-surface-temperature/mediterranean-sea. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 tetor 2022 07:08 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2491878 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181202193506/http://thoughtleadership.aonbenfield.com/documents/20141204_if_november_global_recap.pdf për lidhjen http://thoughtleadership.aonbenfield.com/documents/20141204_if_november_global_recap.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2022 12:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2546682 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210831201714/http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141105.gif për lidhjen http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141105.gif. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210831201731/http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141109.gif për lidhjen http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141109.gif. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210831201752/http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141110.gif për lidhjen http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141110.gif. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220505190148/https://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141111.gif për lidhjen http://www.met.fu-berlin.de/de/wetter/maps/Analyse_20141111.gif. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 prill 2023 05:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2684446 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220413022055/https://www1.wetter3.de/Archiv/ për lidhjen http://www1.wetter3.de/Archiv/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2024 20:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2772031 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180914072423/http://www.ssd.noaa.gov/imagery/neatl.html për lidhjen http://www.ssd.noaa.gov/imagery/neatl.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 mars 2025 06:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cikloni Qendresa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005162 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180912203136/http://www.ssd.noaa.gov/PS/TROP/Basin_Med.html për lidhjen http://www.ssd.noaa.gov/PS/TROP/Basin_Med.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 18:37 (CEST) 5jpszx20akt11eqytpzsdf4qvmh2wz2 0 362486 3010674 2968494 2026-07-18T15:23:15Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010674 wikitext text/x-wiki [[Skeda:TzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg|parapamje|410x410px| Deri në Boris I (852–889), titulli i monarkëve bullgarë ishte {{Lang|sla|knyaz}} ( {{Lang|sla-Cyrl|Кнѣзъ}} ). Djali i tij, [[Simeoni I i Bullgarisë|Simeoni I]] (893–927), mori titullin [[Cari|car]] (perandor), i cili u bë titulli i sundimtarëve të mëvonshëm bullgarë.]] '''{{Lang|sla|Knyaz}}''', edhe '''{{Lang|sh-Latn|knez}}''' , '''''knjaz''''' ose '''{{Lang|sla|kniaz}}''' ( [[Sllavishtja kishtare|Sllavishtja e vjetër kishtare]]: ''кънѧѕь'' ) është një titull historik [[Sllavët|sllav]], i përdorur si titull mbretëror dhe fisnik në kohë të ndryshme. Zakonisht përkthehet në [[Gjuha angleze|anglisht]] si " [[Princi|princ]] ", " [[Mbreti|mbret]] " ose " [[Duka|dukë]] " në varësi të kontekstit specifik historik dhe të njëvlershmëve potencialisht të njohur latinë në atë kohë, por fjala fillimisht rrjedh nga [[Gjuha proto-gjermanike|gjermanishtja e zakonshme]] {{Lang|gem-x-proto|[[wikt:Reconstruction:Proto-Germanic/kuningaz|kuningaz]]}} (mbret).<ref>{{Cite book|last=de Madariaga|first=Isabel|url=https://books.google.com/books?id=kfXtdrD6kVIC|title=Royal and Republican Sovereignty in Early Modern Europe: Essays in Memory of Ragnhild Hatton|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521419109|editor-last=Oresko|editor-first=R.|publication-place=Cambridge|page=354|chapter=Tsar into Emperor: the title of Peter the Great|author-link=Isabel de Madariaga|editor-last2=Gibbs|editor-first2=G. C.|editor-last3=Scott|editor-first3=H. M.|editor-link3=H. M. Scott}}</ref> Forma femërore e transliteruar nga [[Gjuha bullgare|bullgarishtja]] dhe [[Gjuha ruse|rusishtja]] është '''{{Lang|ru-Latn|knjaginja}}'''( {{Lang|ru|княгиня}} ), '''{{Lang|sh-Latn|kneginja}}''' në [[Gjuha sllovene|sllovenisht]] dhe [[Gjuha serbokroate|serbo-kroatisht]] ( serbe cirilik : {{Lang|sr-Cyrl|кнегиња}} ), '''''kniahinia''''' (княгіня) në [[Gjuha bjelloruse|bjellorusisht]] dhe '''''kniazioŭna''''' (князёўна) është e bija e princit, '''{{Lang|uk-Latn|kniahynia}}''' (княгиня) në [[Gjuha ukrainase|ukrainisht]] dhe '''{{Lang|uk-Latn|kniazivna}}''' (князівна) është e bija e princit. Në rusisht, vajza e një knyaz është {{Lang|ru-Latn|knyazhna}} ( {{Lang|ru|княжна}}). Në rusisht, djali i një knyazi është {{Lang|ru-Latn|knyazhich}} ( {{Lang|ru|княжич}} në formën e tij të vjetër).<ref>Даль В. Толковый словарь живого великорусского языка в 4-х т. М., 1956. Т. 2, с. 126; Рабинович М. Г. Очерки этнографии феодального города. М., 1978, с. 228.</ref> Titulli shqiptohet dhe shkruhet në mënyrë të ngjashme në [[Gjuhët e Evropës|gjuhë të ndryshme evropiane]] . Në serbo-kroatisht dhe në disa [[Gjuhët perëndimore sllave|gjuhë sllave perëndimore]], fjala më vonë ka ardhur për të treguar "zot", dhe në [[Gjuha çeke|çekisht]], [[Gjuha polake|polonisht]] dhe [[Gjuha sllovake|sllovakisht]] ka kuptimin "prift" ( {{Lang|cs|kněz}} , {{Lang|pl|ksiądz}} , {{Lang|sk|kňaz}} ) si dhe "princi/duka" ( {{Lang|sh-Latn|knez}} , {{Lang|cs|kníže}} , {{Lang|pl|książę}} , {{Lang|sk|knieža}} ).<ref name="Vasmer">[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=%5Cusr%5Clocal%5Cshare%5Cstarling%5Cmorpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&text_word=князь&method_word=substring&text_general=&method_general=substring&text_origin=&method_origin=substring&text_trubachev=&method_trubachev=substring&text_editorial=&method_editorial=substring&text_pages=&method_pages=substring&text_any=&method_any=substring&sort=word "князь". "Vasmer's Etymological Dictionary" online]</ref> Në [[Gjuha sorbiane|sorbishte]] do të thotë thjesht "Zotëri" (nga "Mjeshtër". Krahasoni frëngjisht {{Lang|fr|monsieur}} nga {{Lang|fr|mon sieur}} "zoti im"), dhe titulli katolik " [[Imzot|monsinjor]] " për një prift. Sot termi {{Lang|sh-Latn|knez}} përdoret ende si përkthimi më i zakonshëm i "princit" në letërsinë sllovene, boshnjake, kroate dhe serbe . {{Lang|sh-Latn|[[Knez (surname)|Knez]]}} gjendet edhe si mbiemër në [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|ish Jugosllavi]] .<ref>Фроянов И. Я. Киевская Русь. Л., 1980. С. 17</ref> [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] m7lwzwm9kc8oepkk9bfrlapypzuz9d5 0 362794 3010880 2968614 2026-07-19T11:36:32Z Gefälligst 186895 +[[Kategoria:Kulturë islame]]; +[[Kategoria:Ngjyra]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010880 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Muhammad_SAW_in_Islamic_calligraphy_green_version.png|parapamje| "Muhammed SAW në versionin e gjelbër të kaligrafisë islame" nga Calligraphical është licencuar sipas CC BY-SA 4.0.]] [[Skeda:Ralamb-40.jpg|parapamje| Në [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]], veshja e një [[Çallma|çallmë jeshile]] ishte një privilegj që u jepej [[Pasardhësit e Muhamedit|pasardhësve të Muhamedit]] (vizatim nga [[Claes Rålamb]], 1657).]] '''Ngjyra [[e gjelbër]]''' ka një sërë shoqërimesh tradicionale në [[Islami|Islam]]. Ai mban shoqërime të thella tradicionale brenda Islamit, duke mishëruar tema të parajsës, pastërtisë dhe begatisë. Në [[Kurani|Kuran]], jeshilja është e lidhur me [[Xhenneti|imazhet parajsore]], që simbolizojnë qetësinë e parajsës. E gjelbërta u adoptua nga [[Islami Shia|shiitët]] dhe mbetet veçanërisht e popullarizuar në ikonografinë shiite, por përdoret gjithashtu gjerësisht nga shtetet [[Islami Suni|synite]], veçanërisht në [[Flamuri i Arabisë Saudite|flamurin e Arabisë Saudite]] dhe [[Flamuri i Pakistanit|flamurin e Pakistanit]]. Përfshirja e mëvonshme e së gjelbrës në flamujt kombëtarë nxjerr në pah rëndësinë e qëndrueshme në [[Ikonografi|ikonografinë]] islame.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Kamali|first=Mohammad Hashim|last2=Kamali|first2=Muhammad Hashim|date=1993|title=Characteristics of the Islamic State|url=https://www.jstor.org/stable/20840105|journal=Islamic Studies|volume=32|issue=1|pages=17–40|issn=0578-8072}}</ref> == Kurani == [[Skeda:Khizr.JPG|parapamje|Piktura Mughale e shekullit të 17-të e el-Hidr]] Vargjet nga [[Kurani|Kur'ani]] që përshkruajnë mbështetjen mbi jastëkë të gjelbër dhe veshje prej mëndafshi të hollë e mbushin ngjyrën me një ndjenjë qetësie dhe paqeje. Besimtarët janë stolisur me rroba të gjelbra prej mëndafshi të hollë dhe brokadë të rëndë, që simbolizojnë pastërtinë dhe favorin hyjnor.<ref>{{Cite journal|last=Burge|first=S.R.|date=2015-03-04|title=The Search for Meaning: Tafsīr, Hermeneutics, and Theories of Reading|url=https://brill.com/view/journals/arab/62/1/article-p53_3.xml|journal=Arabica|volume=62|issue=1|pages=53–73|doi=10.1163/15700585-12341336|issn=0570-5398}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sharifah M. AlOboudi|date=2015-07-01|title=Najd, the Heart of Arabia|url=http://dx.doi.org/10.13169/arabstudquar.37.3.0282|journal=Arab Studies Quarterly|volume=37|issue=3|doi=10.13169/arabstudquar.37.3.0282|issn=0271-3519}}</ref> [[Hidri]] (''Al-Khidr'' - "I Gjelbri") është një figurë [[Kurani|kuranore]] që u takua dhe udhëtoi me [[Moisiu]]n.<ref>{{Cite web|last=Catherine|first=David|title=Al-Khidr, The Green Man|url=http://khidr.org/|access-date=2007-11-30}}</ref> [[Kubeja e Gjelbër|Kupola e Gjelbër]], vendi tradicional i varrit të [[Muhammedi|Muhamedit]], u pikturua jeshile me urdhër të Sulltan [[Abdyl Hamiti II|Abdyl Hamid II]] (r. 1876–1909). <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2013)">citim i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> == flamujt islamikë == Flamujt e gjelbër u miratuan nga [[Islami Shia|shiitët]] në periudhën e hershme islame, edhe pse ngjyra më e zakonshme shiite ishte e bardha, në kundërshtim simbolik me të zezën [[Abasitët|abaside]].<ref>{{Cite book|last=Hathaway|first=Jane|url={{Gbook|L-lPC7DgepEC|plainurl=y}}|title=A Tale of Two Factions: Myth, Memory, and Identity in Ottoman Egypt and Yemen|publisher=State University of New York Press|year=2003|isbn=978-0-7914-5883-9|location=Albany, New York|page=97|quote=The Ismaili Shi'ite counter-caliphate founded by the Fatimids took white as its dynastic color, creating a visual contrast to the Abbasid enemy.}}</ref> Kështu, në vitin 817, kur kalifi abasid [[el-Ma'mun]] caktoi Alid [[Ali er-Riza|Ali el-Ridha]] si trashëgimtarin e tij, ai gjithashtu ndryshoi ngjyrën dinastike nga e zeza në jeshile. Ndryshimi u rikthye el-Ma'mun pasi Aliu u vra dhe u kthye në [[Bagdadi|Bagdad]] në 819.  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The material near this tag is possibly inaccurate or nonfactual. (October 2023)">e dyshimtë</span></nowiki>&#x20;&#x2013; diskutoni'' &#x5D;</sup> Në të gjithë botën islame, jeshilja gjen shprehje në [[Flamuri kombëtar|flamujt kombëtarë]], duke shërbyer si një simbol i fuqishëm i besimit dhe unitetit. Nga flamujt e [[Arabia Saudite|Arabisë Saudite]]<ref name=":1">{{Cite journal|last=Salamé|first=Ghassan|date=1987|title=Islam and Politics in Saudi Arabia|url=https://www.jstor.org/stable/41857933|journal=Arab Studies Quarterly|volume=9|issue=3|pages=306–326|issn=0271-3519}}</ref> dhe [[Pakistani]]t e deri te ato të [[Algjeria|Algjerisë]] dhe [[Azerbajxhani]]t, jeshilja qëndron si një shenjë përbashkuese, duke pasqyruar trashëgiminë e përbashkët të [[Bota myslimane|kombeve myslimane]]. Disa flamuj të tjerë kombëtarë si simbol i Islamit që përfshijnë: [[Flamuri i Algjerisë|Algjerinë]], [[Flamuri i Azerbajxhanit|Azerbajxhanin]], Komoret, Mauritaninë, [[Flamuri i Pakistanit|Pakistanin]], [[Flamuri i Bangladeshit|Bangladeshin]], [[Flamuri i Arabisë Saudite|Arabinë Saudite]], Sri Lanka dhe [[Flamuri i Taxhikistanit|Taxhikistanin]].<ref name="CIAfactbook-1">{{Cite web|title=Field Listing :: Flag Description|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/320.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109073259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/320.html|archive-date=9 janar 2019|access-date=12 mars 2019|website=[[The World Factbook]]|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref><ref name="Information about national flag of Tajikistan">{{Cite web|title=Information about national flag of Tajikistan|url=https://www.advantour.com/tajikistan/flag.htm|access-date=2017-10-25|website=www.advantour.com|language=en}}</ref> Disa [[Bota arabe|vende arabe]] përdorin gjithashtu [[Ngjyrat panarabe|ngjyra pan-arabe]], të cilat përfshijnë jeshile. Këto përfshijnë: [[Iraku]]n, [[Jordani]]në, [[Kuvajti]]n, [[Libani]]n, [[Sudani]]n, Sirinë dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, si dhe disa shtete të kontestuara duke përfshirë [[Flamuri i Palestinës|Palestinën]], [[Flamuri i Somallandës|Somalilandin]] dhe Saharën Perëndimore. Edhe [[Flamuri i Libisë (1977–2011)|Libia]] më parë ndoqi këtë parim, duke shfaqur jeshile si ngjyrën e vetme përbërëse (në atë kohë flamuri i vetëm në botë që përdorte vetëm një ngjyrë) deri në vitin 2011. === Galeria === <gallery widths="200" heights="140"> Skeda:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|alt=Flag of Saudi Arabia|[[Flamuri i Arabisë Saudite]] Skeda:Flag_of_Pakistan.svg|alt=Flag of Pakistan|[[Flamuri i Pakistanit]] Skeda:Flag_of_Bangsamoro.svg|alt=Flag of Bangsamoro, Philippines|[[Flamuri i Bangsamoros]], filipinase Skeda:Flag_of_Aceh,_Indonesia.svg|alt=Flag of Aceh, Indonesia|[[Aqeh|Flamuri i Acehut]], Indonezi </gallery> == Burime == {{Reflist}} [[Kategoria:Kulturë islame]] [[Kategoria:Ngjyra]] cauyyqy6tuw74y9ufh80tl3efu92fxr 14 364125 3010650 2702710 2026-07-18T15:23:05Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010650 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] i92hi4fd0xtppaurybwjjtk1x0tgyqx 0 364418 3010613 3003294 2026-07-18T15:11:05Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010613 wikitext text/x-wiki {{Qytetet |qyteti={{PAGENAME}} |emblema=CBR.png |fotografia=Coimbra_e_o_rio_Mondego_(6167200429)_(cropped).jpg |popullsia=140.796 |dëndësia=440 |sipërfaqja= |shteti=[[Rrethi i Coimbrës]], Portugali |rrethi= |prefiksi= |faqjazyrtare={{URL|http://www.cm-braga.pt}} |kryetaribashkisë=José Manuel Silva |shënim= |emri_zyrtar= |flamuri=Pt-cbr1.png |vendndodhja=LocalCoimbra.svg }} '''Coimbra''' ({{IPAc-en|k|oʊ|ˈ|ɪ|m|b|r|ə}}<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.lexico.com/definition/Coimbra|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322182709/https://www.lexico.com/definition/coimbra|url-status=dead|archive-date=2020-03-22|title=Coimbra|dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Wells|first=John C.|date=21 korrik 2010|title=Portuguese|url=http://phonetic-blog.blogspot.co.uk/2010/07/portuguese.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041434/http://phonetic-blog.blogspot.co.uk/2010/07/portuguese.html|archive-date=1 dhjetor 2017|access-date=2012-06-17|language=en}}</ref>)është një [[Qyteti|qytet]] dhe një [[Komuna|komunë]] në [[Portugalia|Portugali]]. Popullsia e komunës në regjistrimin e vitit 2021 ishte 140.796. ==Historia== {{see also|Afati kohor i Coimbra}} ===Republika Romake=== {{See also|Aeminium|Ancient Rome|Lusitania}} [[File:Karinecyril coimbra aqueduc.jpg|thumb|Arcos do Jardim, i ndërtuar midis 1568 dhe 1570 mbi mbetjet e një [[ujësjellësi romak]]]] Qyteti, i vendosur në një kodër buzë [[Lumi Mondego]], quhej ''[[Aeminium]]'' në [[kohët romake]]. [[Roma e lashtë|Romakët]] themeluan [[civitas]] e Aeminium në këtë vend në kohën e [[Augustus]] (63 pes – 14 pas Krishtit), i cili ra nën mbrojtjen e [[Conímbriga]] (në [[Komuna Condeixa-a-Nova|Condeixa-a-Nova]]), disa {{konvert|15|km}} në jug. Qyteti romak ishte i rrethuar nga një mur dhe ndoqi një plan ortogonal, me [[cardo maximus]] dhe [[decumanus maximus]] kalimin në [[Forum (Roman)|Forum]]. Ekzistonte një [[ujësjellës (rrjedhë uji)|ujësjellës]], mbetjet e të cilit u përfshinë në një rinovim të fundit mesjetar. Aeminium ra nën ndikimin, administrativisht, të qytetit më të madh të ''Conímbriga'', derisa ky i fundit u pushtua nga [[Sueves]] dhe [[Visigotët]] midis viteve 465-48 dhe u braktis.<ref name="Evans">David J.J. Evans, Cadogan Guides Portugal (2004), {{ISBN|9781860111266}}, p.221</ref>Ajo u bë selia e një [[provinca romake|dioqezë]], duke zëvendësuar Conímbriga. Megjithëse Conímbriga kishte qenë i rëndësishëm administrativisht, Aeminium pohoi pozicionin e saj duke u vendosur në bashkimin e trafikut veri-jug që lidhte romakun [[Bracara Augusta]] (emri romak i [[Braga]]) dhe [[Olisipo]] ( Emri romak i [[Lisbonës]]) me rrugën e saj ujore, e cila mundësonte lidhjet me brendësinë dhe bregdetin. Tavolina gëlqerore mbi të cilën u rrit vendbanimi ka një pozicion dominues me pamje nga Mondego, e rrethuar nga tokat pjellore të ujitura nga ujërat e tij. Gjurmët e kësaj historie të hershme përfshijnë [[cryptoporticus]] të ish-forumit romak (tani pjesë e [[Muzeu Kombëtar Machado de Castro]]). Lëvizja e vendbanimit dhe peshkopatës së Conimbriga në Aeminium rezultoi në ndryshimin e emrit në ''Conimbriga'', duke u evoluar më vonë në ''Colimbria''.<ref name="Evans" /> ===Suebi, Alanët dhe Visigotët=== {{See also|Periudha e migrimit|Mbretëria e Suebive|Qarku i Coimbrës}} [[File:Museu Nacional de Machado de Castro, 2002.jpg|thumb|right|[[Muzeu Kombëtar Machado de Castro]]]] Pasi iu nënshtrua Perandorisë Romake për një kohë të gjatë, një përmbytje [[barbarësh]] përmbyti Gadishullin Iberik në vitin 409 dhe zona [[Baixo Mondego|Mondego e Ulët]] njohu [[Hermeric]], pronarin e [[Mbretëria e Suebive|Suebi]], si sundimtar i saj. Por ambicia për të fituar territor dominoi [[Ataces]], mbreti i [[Alanëve]] dhe Coimbra ra nga duart e Hermeric. Ataces, zoti i ri i Coimbra, e shpopulloi dhe e shkatërroi atë nga frika e sigurisë së fortesave të saj. I kënaqur, megjithatë, me bukurinë e Mondegos së Poshtme dhe me lehtësinë e fushave të tij, ai hodhi pranë tij themelet për një qytet të ri që quhej "Colimbria". Ataci u konvertua në krishterim, por duke qenë [[Arianizmi|arian]] nga sekti i persekutoi katolikët me egërsi. Të burgosurve ose u prenë koka para mureve të qytetit të ri, trupat e tyre shërbenin si themele, ose u përdorën si gomarët e ngarkesës në ndërtimin e tij. Askush nuk i shpëtoi tiranisë së Ataces: ai urdhëroi të gjithë të punonin për ndërtimin e mureve. [[Elipando]], peshkopi i shenjtë i Coimbra ishte gjithashtu atje duke mbajtur gurin dhe argjilën për punët e qytetit. “Duke kaluar pranë Coimbra-s së re (thotë Arisberto, peshkopi i Portos, duke i shkruar [[Samerico]], [[Kryepeshkëvi i Bragës]]), atje pashë duke punuar në ndërtimin e mureve të tyre shumë ministra të Perëndisë; mes tyre, me urdhër të Ataces, ishte edhe peshkopi Elipando: unë qava me ta për fatkeqësinë e tyre dhe për humbjen e kësaj krahine pjellore të Perandorisë Romake. Hermeric i Mbretërisë veriore të Suebi, kryeqyteti i të cilit ishte [[Bracara Augusta]] (emri i mëparshëm i Braga), nuk e humbi shpresën për të shpëtuar tokat që ishin marrë nga Ataces në jug. Ai kaloi [[lumin Douro]] dhe u shfaq me ushtrinë e tij përpara mureve të reja të Coimbra. Por Ataces triumfoi dhe ndoqi ushtrinë në tërheqje të Hermeric në brigjet e Douro, më në veri, ku qiradhënësi Suebi do të blinte prej tij, në këmbim të vajzës së tij, paqen dhe një aleancë. Ataçesi, i kurorëzuar me dafinat e fitores, vazhdon me entuziazëm të madh ripërtëritjen e qytetit që kishte plaçkitur më parë. Hermeric e vizitoi atë në Colimbria duke i sjellë vajzën e saj, princeshën [[Cindazunda]], e cila kishte lulëzuar në moshë dhe bukuri. [[Image:CBR.png|thumb|right|250px|Stema e Coimbra thuhet se është frymëzuar nga [[Cindazunda]], vajza e [[Hermeric]]. Simbolika legjendare e luanit është e lidhur me [[Ataces]], sundimtari i Alanëve, dhe ai i gjarprit është i lidhur me Hermeric, sundimtarin e Suebi.<ref>Heráldica, Coimbra City Hall https://www.cm-coimbra.pt/areas/viver/a-cidade/heraldica {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413053639/https://www.cm-coimbra.pt/areas/viver/a-cidade/heraldica |date=13 April 2021 }}</ref>]]Ataçesi, për të shprehur mirënjohjen e tij, vendosi në një vazo fotografinë e gruas së tij të re, me një gjarpër në njërën anë dhe një luan që ecën drejt saj nga ana tjetër. Këto ishin shenjat e Ataces (luanit) dhe Hermeric (gjarpërit). Cindazundës i kishte ngritur sytë drejt qiellit dhe duart e ngritura si duke falënderuar të Përjetshmin që kishte qenë ndërmjetësi midis babait dhe burrit dhe kishte bashkuar me lidhje paqeje e miqësie gjarprin dhe luanin, deri në atë çast, armiq. Teksa po ndërtoheshin muret dhe kullat e qytetit, punëtorët gdhendën mbi gurë këtë simbol aq të këndshëm për Mbretin, sa që deri më sot ka qenë stema e Koimbras. Cindazunda, duke shpallur katolicizmin, vendosi lidhjet e paqes midis dy mbretërve dhe përmirësoi pasurinë e banorëve të Coimbra duke zbutur frymën e egër të Ataces kundër katolikëve. [[Visigotët]] do ta pushtonin rajonin më vonë. Gjatë [[Mbretërisë Visigotike|Epokës Visigotike (nga shekulli i 5-të deri në fillimin e shekullit të 8-të)]], [[Kreu i Coimbras]] u krijua nga mbreti [[Wittiza]] (rreth 687 – ndoshta 710) dhe ishte një nën-qark i dominimit të tij, i krijuar si feud për të birin, princin Ardabast (ose [[Sisebuto]]), me seli në ''Emínio'' (emri visigotik për Coimbra), i cili vazhdoi deri në pushtimin mysliman nga jugu.<ref>Bellezas de Coimbra by António Moniz Barreto Corte-Real. Coimbra, Real Imprensa da Universidade, 1831. https://www.cm-coimbra.pt/en/areas/viver/a-cidade/historia/lenda-da-fundacao-da-cidade-no-livro-bellezas-de-coimbra {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413021208/https://www.cm-coimbra.pt/en/areas/viver/a-cidade/historia/lenda-da-fundacao-da-cidade-no-livro-bellezas-de-coimbra |date=13 April 2021 }}</ref> ===Epoka Islame=== Fushatat e para muslimane që pushtuan Gadishullin Iberik ndodhën midis viteve 711 dhe 715, me kapitullimin e Coimbra ndaj [[Musa bin Nusair]] në vitin 714. Edhe pse nuk ishte një vendbanim i madh, Kulumriyah ({{lang-ar|قُلُمْرِيَة}}), në kontekstin e [[Al-Andalus]], ishte qendra më e madhe e grumbulluar përgjatë luginës veriore të Tagus, dhe qyteti i tij kryesor krenohej me një rrethim të rrethuar me mure prej 10 hektarësh, duke mbështetur midis 3000 dhe 5000 banorë. Mbetjet e kësaj periudhe përfshijnë fillimet e [[Almedina]], [[Arrabalde]] dhe pallatin e fortifikuar të përdorur nga guvernatori i qytetit (i cili më vonë u shndërrua në Pallatin Mbretëror nga monarkët e hershëm portugez). Të krishterët [[Reconquista]] i detyruan [[Banu Dānis]] dhe myslimanët e tjerë të braktisnin rajonin përkohësisht. Me radhë maurët e rimorën kështjellën në 987-1064 dhe përsëri në 1116, duke pushtuar dy kështjella të ndërtuara për të mbrojtur territorin: në [[Miranda do Corvo|Miranda da Beira]] (ku u masakrua garnizoni) dhe në [[Figueira da Foz |Santa Eulália]] (ku guvernatori dorëzoi forcat e tij në vend që të përballej me një masakër të ngjashme).<ref name="Evans"/> === Mesjeta=== {{See also|Portugalia në Mesjetë|Portugali në Reconquista|Rrethimi i Coimbra (1117)}} [[Skeda:Coimbra Medieval House Sobrado.jpg|thumb|Shtëpitë mesjetare "sobrado" në Coimbra.]] Ripushtimi i territorit u arrit në 1064 nga Mbreti [[Ferdinand I i Leonit dhe Kastiljes]], i cili caktoi [[Dom (titulli)|Dom]] [[Sisnando Davides]] për të riorganizuar ekonominë dhe për të administruar tokat që rrethonin qytet. [[Qarku i Portucale]] dhe [[Qarku i Coimbra]] u integruan më vonë në një sundim nën administrimin e [[Henri, Konti i Portugalisë|Henri i Burgundisë]] nga [[Alfonso VI i Leon dhe Castile]] në 1096, kur Henri u martua me vajzën e paligjshme të Alfonsos [[Tereza, kontesha e Portugalisë|Tereza]]. Henri zgjeroi kufijtë e kontesë, duke u përballur me forcat [[Maurët|Maure]] dhe pas vdekjes së tij në 1112, Tereza, kontesha e Portucale dhe Coimbra, bashkoi zotërimet e saj. Djali i tyre, [[Afonso Henriques]], i cili u vendos në selinë e lashtë të kontesë së krishterë të Coimbra, dërgoi ekspedita në jug dhe perëndim, duke konsoliduar një rrjet kështjellash që përfshinin [[Leiria]], [[Soure, Portugali|Soure]], Rabaçal, [[Alvorge]] dhe [[Ansião]].<ref name="Evans"/> [[File:StCruz-CCBY.jpg|thumb|left|Fasada [[Manueline]] e [[Manastirit Santa Cruz|Manastirit të Santa Cruz]], vendi i fundit i prehjes së monarkut të parë portugez ([[Afonso Henriques]]).]] Gjatë shekullit të 12-të, Afonso Henriques administroi një zonë tokash pjellore me hyrje në lumë dhe të mbrojtur nga një qytet i fortifikuar, popullsia e të cilit i kalonte 6000 banorë, duke përfshirë [[magnat]], kalorës dhe klerikë të lartë. I riu [[Infante]] inkurajoi ndërtimin e sediljes së tij, duke financuar [[Manastirin e Santa Cruz]] (institucioni [[manastiri]] portugez më i rëndësishëm në atë kohë, i themeluar në 1131 nga [[Theotonius]]), i promovuar ndërtimi i [[Katedrales së Vjetër të Coimbra|Katedralja e Vjetër]], rindërtoi urën origjinale romake në 1132 dhe riparoi dhe rinovoi shatërvanët, furrat, rrugët dhe trotuaret prej guri, si dhe muret e qytetit të vjetër. Për të konfirmuar dhe përforcuar fuqinë e ''[[concelho]]'' (komunës) ai pranoi një [[foral]] (kartë) formale në 1179. Tashmë në [[Mesjetën]], Coimbra u nda në një qytet të sipërm (''Cidade Alta'' ose ''[[Almedina (Coimbra)|Almedina]]''), ku [[aristokracia]] dhe klerikët jetonin dhe tregtarët, artizanët dhe qendrat e punës në qytetin e poshtëm (''Arrabalde'' ose ''Cidade Baixa'') pranë [[Lumi Mondego]], përveç lagjeve të vjetra dhe të reja hebreje. Qyteti ishte i rrethuar nga një [[mur i fortifikuar]], disa mbetje të të cilit janë ende të dukshme si Porta e Almedinës (''Porta da Almedina''). [[Skeda:Pt-coias-mosteiro-staclara.jpg|thumb|[[Manastiri i Santa Clara-a-Velha]], i rithemeluar në 1314 nga Mbretëresha [[Elizabeth e Portugalisë]] si një manastir i [[Poor Clares]] në famullinë e [[Santa Clara (Coimbra)|Santa Clara]]]] Ndërkohë, në periferi, bashkia filloi të rritet në aglomerate të ndryshme, veçanërisht rreth manastireve dhe manastireve që u zhvilluan në Celas, [[Santa Clara (Coimbra)|Santa Clara]], [[Santo António dos Olivais]]. Vepra më e rëndësishme në stilin [[Arkitektura gotike|Gotike]] në qytet është [[Manastiri i Santa Clara-a-Velha]], i themeluar në anën e majtë të lumit Mondego nga Mbretëresha [[Elizabeth e Portugalisë]] në gjysmën e parë të shekullit XIV. Ai qëndronte shumë afër lumit dhe përmbytjet e shpeshta i detyruan murgeshat ta braktisnin në shekullin e 17-të, kur [[Manastiri i Santa Clara-a-Nova]] u ndërtua përpjetë. Varri i mrekullueshëm gotik i Mbretëreshës u transferua gjithashtu në manastirin e ri. Rrënojat e manastirit të vjetër u gërmuan në vitet 2000 dhe mund të shihen sot në bregun e majtë të lumit. ===Rilindja=== [[File:Coimbra (Braun – Hogenberg, 1598).jpg|thumb|Coimbra nga Frans Hogenberg ca. 1598]] Në shekujt 15 dhe 16, gjatë [[Epokës së Zbulimit]], Coimbra ishte përsëri një nga qendrat kryesore artistike të Portugalisë falë [[patronazhit]] vendas dhe mbretëror. Coimbra [[peshkopët]], [[urdhrat fetarë]] dhe [[Manuel I i Portugalisë|Mbreti Manuel I]] mbështetën artistë si Diogo Pires (babai dhe bir), Marcos Pires, [[João de Castilho]], Diogo de Castilho dhe francezët, João de Ruão dhe Nicholas of Chanterene, ndër të tjera, që lanë vepra të rëndësishme [[Manueline]] dhe [[Rilindja]] në qytet. Që datojnë nga kjo periudhë janë rimodelimi (në stilin Manueline) i [[Manastirit Santa Cruz]], duke përfshirë varret e Mbretërve [[Afonso Henriques]] dhe [[Sancho I i Portugalisë|Sancho I]], shatërvani Manga i Rilindjes , dhe altaret dhe portali triumfal i [[Katedralja e Vjetër e Coimbra|Katedralja e Vjetër]], ndër vepra të tjera. [[Skeda:Library of the Universtity of Coimbra.jpg|thumb|Rigjet e brendshme të [[Biblioteca Joanina|Biblioteka Joanine]], një nga koleksionet më të vjetra në Portugali]] [[Universiteti i Coimbra]], u themelua si një [[Studium Generale]] në Lisbonë në 1290 nga [[Dinis I i Portugalisë|Mbreti Dinis I]]. Universiteti u zhvendos në Coimbra në 1308, por në 1338 Mbreti [[Afonso IV i Portugalisë|D. Afonso IV]] e ktheu Universitetin në Lisbonë. Universiteti u transferua përfundimisht në ambientet e Pallatit Mbretëror Coimbra në 1537 nga [[Gjoni III i Portugalisë|Mbreti Gjon III]] dhe u zgjerua deri në 1544 për të pushtuar Pallatin Mbretëror të Coimbra. Që atëherë, jeta e qytetit është rrotulluar rreth universitetit shtetëror. Për shumë dekada, disa kolegje (''colégios'') të krijuara nga urdhrat fetarë siguruan një alternativë ndaj institucionit zyrtar, por gradualisht u ndërprenë me laicizimin e arsimit në Portugali. E ndërtuar në shekullin e 18-të, [[Biblioteka Joanina]] (''Biblioteca Joanina''), një bibliotekë [[barok]], është një tjetër pikë referimi e shquar e universitetit antik. Kulla Universitare [[barok]] (''Torre da Universidade'') e projektuar nga [[Antonio Canevari|António Canevari]] dhe e ndërtuar midis 1728 dhe 1733, është një monument ikonik i qytetit.<ref>{{Cite web|title=A Torre da UC em Lego|url=https://noticias.uc.pt/artigos/a-torre-da-uc-em-lego/|access-date=2023-12-24|website=uc.pt|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|title=Best Of {{!}} Portugal e Espanha|url=https://en.grupo-gala-best-of.com/torre-da-universidade|access-date=2023-12-24|website=Best of Grupo Gala|language=en|archive-date=24 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224205321/https://en.grupo-gala-best-of.com/torre-da-universidade|url-status=dead}}</ref> === Barok dhe modern === [[File:Coimbra rural life c1830.jpg|thumb|Jeta rurale në periferi dhe famullitë e Coimbra rreth vitit 1839, parë nga fushat e [[São Martinho do Bispo]]]] Në 1772, [[Sebastião José de Carvalho e Melo, Markezi i Pombal|Marquis of Pombal]], kryeministër i Mbretit [[Hozé I]], ndërmori një reformë të madhe të universitetit, ku studimi i shkencave mori një shtrirje të gjerë. rëndësi. Koleksionet e instrumenteve shkencore dhe materialeve të marra në atë kohë tani janë mbledhur në [[Muzeu i Shkencës i Universitetit të Coimbra]] dhe përbëjnë një nga koleksionet më të rëndësishme të shkencës historike në Evropë. Megjithatë, dëshira e tij për të modernizuar universitetin rezultoi në prishjen e plotë të mureve dhe kështjellës mesjetare të qytetit të Coimbra, shumë pak prej të cilave kanë mbetur sot.<ref>{{cite web|title=Coimbra Castle History|url=http://www.castelosemuralhasdomondego.pt/website/en/almedina|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728165646/http://www.castelosemuralhasdomondego.pt/website/en/almedina|archive-date=28 korrik 2020|access-date=4 prill 2020|website=www.castelosemuralhasdomondego.pt|language=en}}</ref>Në të njëjtin vit, [[Luísa de Jesus]], një grua 23-vjeçare vendase, u [[Dënim me vdekje|dënua me vdekje]] për [[vrasje të fëmijëve]] duke u bërë gruaja e fundit që u ekzekutua në vend histori.<ref name=":0">{{Cite news|last=Pamela Malva|date=17 maj 2020|title=LADRA DE ALMAS INOCENTES: A SOMBRIA TRAJETÓRIA DE LUÍSA DE JESUS|trans-title=THIEF OF INNOCENT SOULS: THE DARK TRAJECTORY OF LUÍSA DE JESUS|url=https://aventurasnahistoria.uol.com.br/noticias/reportagem/ladra-de-almas-inocentes-sombria-trajetoria-de-luisa-de-jesus.phtml|archive-url=https://archive.today/20220107110739/https://aventurasnahistoria.uol.com.br/noticias/reportagem/ladra-de-almas-inocentes-sombria-trajetoria-de-luisa-de-jesus.phtml|archive-date=7 janar 2022|work=Aventuras na História|language=pt}}</ref>Ajo konsiderohet gjithashtu [[vrasës serial]] më vdekjeprurës në historinë e krimit portugez.<ref name=":3">{{Cite web|title=Luísa de Jesus confessou ter assassinado 28 crianças. Talvez seja a única "serial killer" portuguesa|url=https://expresso.pt/sociedade/2016-09-19-Luisa-de-Jesus-confessou-ter-assassinado-28-criancas.-Talvez-seja-a-unica-serial-killer-portuguesa|access-date=2024-01-04|website=Jornal Expresso|language=pt-PT}}</ref> Gjysma e parë e shekullit të 19-të ishte një periudhë e vështirë për Coimbra, duke u pushtuar nga [[Pushtimi francez i Portugalisë|trupat franceze]] nën komandën e [[Andoche Junot]] dhe [[André Masséna]] gjatë [[Gadishullit Lufta]]. Një forcë prej 4,000 [[milicie]] portugeze e udhëhequr nga [[Nicholas Trant]] i dha [[Masséna]] një goditje të rëndë kur rimori qytetin më 6 tetor 1810. Në mars 1811, milicia mbajti me sukses vendin kundër tërheqjes [[Luftërat Napoleonike|Ushtria Franceze]]. Qyteti u rimëkëmb në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të me përmirësime të infrastrukturës si [[telegrafi]], drita e gazit, sistemi hekurudhor, një urë hekurudhore mbi lumin Mondego dhe rinovimi i urës Portela, përveç zgjerimit të rrugët dhe zgjerimi i qytetit në Quinta de Santa Cruz. [[File:IgrejaSAntonioOlivais.jpg|thumb|right|Kisha e Santo António dos Olivais, në [[Santo António dos Olivais|famulli me të njëjtin emër]].]] Nga 1854, me dëbimin e urdhrave fetarë dhe reformave komunale, nevoja për të riorganizuar komunën e Coimbra detyroi disa ndryshime në strukturën ekzistuese të ndarjeve administrative. Si pasojë, dokumentet iu dërguan (më 20 janar 1854) Ministrive të Çështjeve Kishtare ({{lang-pt|Ministério dos Negócios Eclesiásticos}}) dhe Drejtësisë ({{lang-pt|Ministério de Justiça}}) duke kërkuar identifikimin nga Guvernatori Civil dhe Kryepeshkopi i Coimbra (Manuel Bento Rodrigues) i numrit të famullive civile që duhen ruajtur, kufijtë e tyre, organet politike që duhen mbajtur, një regjistrim lokal dhe statistika të tjera për të justifikuar caktimin e territorit.<ref name="SAOlivais">{{citation|first=José Manuel Azevedo|last=Silva|editor=Câmara Municipal|publisher=Câmara Municipal de Santo António dos Olivais|location=Santo António dos Olivias (Coimbra), Portugal|year=2011|language=pt|title=A criação da freguesia de Santo António dos Olivais: Visão Histórica e Perspectivas Actuais|url=http://www.jfsao.pt/documentos/Historia.da.Freguesia.pdf|access-date=5 shtator 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220023113/http://www.jfsao.pt/documentos/Historia.da.Freguesia.pdf|archive-date=20 dhjetor 2011|df=dmy-all}}, p. 2-3</ref> Një komision prej pesë anëtarësh, i cili përfshinte João Maria Baptista Callixto, António dos Santos Pereira Jardim, Roque Joaquim Fernandes Thomás, João Correia Ayres de Campos dhe António Egypcio Quaresma Lopes de Carvalho e Vasconcelos, u emërua për të reduktuar, për të prodhuar një plan caktoni dhe krijoni famulli civile në qytetin e Coimbra dhe rrethinat e tij.<ref name="SAOlivais"/> ===Republika=== Më 1 janar 1911, u inauguruan tramvajet elektrike për të lidhur lagjen e vjetër me periferinë e saj në zgjerim, e cila përfshinte zonat e banuara të Celas, Olivais, Penedo da Saudade dhe Calhabé, të gjitha të vendosura në famullinë civile të [[Santo António dos Olivais]]. Ky ishte vetëm inicimi i rritjes së komunës. Projektet e ndërtimit civil në të gjithë rajonin shënuan aktivitetin ekonomik të territorit, me zona të reja si Montes Claros, Arregaça, Cumeada dhe Calhabé që rriteshin nën hijen e qytetit. Edhe projektet që ishin planifikuar në fund të shekullit të 19-të morën iniciativë të re, duke përfshirë zgjerimin e lagjes Santa Cruz (''bairro''), prishjen e zonës së banimit të Alta de Coimbra (1940–50) për të zgjerimi i universitetit dhe ndërtimi ose zgjerimi i bairros të Celas, Sete Fontes dhe Marechal Carmona (tani bairro i Norton de Matos). ==Gjeografia== {{wide image|File:Sunset Light on Coimbra (10249113315) (cropped).jpg|700px|align-cap=center|[[Lumi Mondego]] dhe Coimbra}} Një nga udhëkryqet më të rëndësishme të vendit, Coimbra ishte historikisht në një kryqëzim midis Bragës dhe Lisbonës dhe aksesi i saj në lumë ([[Lumi Mondego|Mondego]] rrjedh nëpër komunë) siguronte një rrugë midis komuniteteve të brendshme dhe qyteteve bregdetare ( duke përfshirë qytetin bregdetar të [[Figueira da Foz]], {{Convert|40|km|0|abbr=on}} në perëndim të Coimbra). Qyteti historik i Coimbra ndodhet në qendër të komunës, i lidhur me Lisbonën ({{convert|197|km|0|abbr=on}}) dhe Porto ({{convert|116|km|0|abbr=on}} ) nga autostradat IC2, IP3 dhe [[A1 - Auto-estrada do Norte|A1]].<ref name="santos">{{citation|url=https://especial.imgs.sapo.pt/multimedia/pdf/local/Coimbra.pdf|title=Caracterização Sócio- Económica dos Concelhos Concelho de Coimbra|publisher=Direcção Geral do Ordenamento do Território e Desenvolvimento Urbano/Direcção de Serviços de Estudos e Planeamento Estratégico/Divisão de Estudos e Planeamento|date=dhjetor 2004|first=Luísa|last=Santos|language=pt|location=Coimbra, Portugal|access-date=29 korrik 2018|archive-date=10 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110224848/https://especial.imgs.sapo.pt/multimedia/pdf/local/Coimbra.pdf|url-status=dead}} p. 5-13</ref> Komuna është e rrethuar nga disa nga bashkitë e saj fqinje në [[Região de Coimbra]], të cilat përfshijnë [[Penacova]] (në verilindje), [[Vila Nova de Poiares]] (në lindje), [[Miranda do Corvo]] (në juglindje), [[Condeixa-a-Nova]] (në jug dhe jugperëndim), [[Montemor-o-Velho]] (në perëndim), [[Cantanhede, Portugali|Cantanhede] ] (në veriperëndim) dhe [[Mealhada]] (në veri dhe verilindje). Pak jashtë komunës, ka edhe disa qytete malore piktoreske si [[Lousã]] dhe [[Penacova]], ndërsa qytete dhe fshatra spa, si [[Luso, Portugal|Luso]], [[Buçaco]] dhe [[Curia]] janë të zakonshme. Edhe pse pushoi së shërbyeri si kryeqyteti i [[Portugali]] në shekullin e 13-të, Coimbra ruan një rëndësi të konsiderueshme si qendër e provincës së dikurshme [[Beira, Portugali|Beira]], e quajtur tani rajoni [[Centro, Portugali|Centro]]. Konsiderohet së bashku me [[Braga]] një nga dy qendrat rajonale më të rëndësishme në Portugali jashtë [[zonës metropolitane të Lisbonës|Lisbonës]] dhe [[Zona Metropolitane e Porto|Porto]] [[metropoli]], qendra për të gjithë rajonin e mesëm të vendit. Me një rrjet të dendur urban, bashkia është e njohur kryesisht për qytetin e Coimbra, vetë i famshëm për monumentet, kishat, bibliotekat, muzetë, parqet, jetën e natës, kujdesin shëndetësor dhe objektet tregtare. Mbi të gjitha, jeta e saj kulturore, e orientuar rreth [[Universiteti i Coimbra]], ka tërhequr historikisht shkrimtarët, [[artistët]], [[akademik]] e kombit [[Komuna e Coimbra#Qytetarë të shquar|të shquar]]. [[aristokracia]], duke siguruar reputacionin e saj si ''Lusa-Atenas'' (Lusitanian [[Athinë]]). ===Ekorajonet/zonat e mbrojtura=== [[File:Jardim Botânico da Universidade de Coimbra 4.jpg|thumb|Aspekti i [[Kopshti Botanik i Universitetit të Coimbra]]]] Skaji perëndimor i Coimbra mbulohet nga ''[[Reserva Natural do Paul de Arzila]]'' (''Rezervati Natyror i Kënetës Arzila''), i cili është caktuar si një "Zonë e Mbrojtjes së Veçantë" ({{ lang-pt|Zona de Protecção Special}}) dhe ''Zonë e veçantë e ruajtjes'' ({{lang-pt|Zona Special de Conservação}}), që përkon me famullinë civile të Arzilës (ndonjëherë të referuar si ''Paul de Arzila'' ose ''këneta e Arzilës'').<ref name="Paul">{{citation|url=http://portal.icnb.pt/NR/rdonlyres/08E60D78-DB75-4675-8062-8D7681AFB585/0/ZPE_Paul_Arzila.pdf|title=Plano Sectoral da Rede Natura 2000 (Zonas de Protecção Especial): Paul de Arzila|publisher=ICNB Instituto de Conservação da Natureza e da Biodiversidade|location=Lisbon, Portugal|language=pt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327103051/http://portal.icnb.pt/NR/rdonlyres/08E60D78-DB75-4675-8062-8D7681AFB585/0/ZPE_Paul_Arzila.pdf|archive-date=27 mars 2012|df=dmy-all}}</ref> Është një [[ligatin]] që ka strehuar zogjtë shtegtarë dhe mbështet specie të tjera të kafshëve dhe bimëve; kjo ka përfshirë kryesisht specie shpendësh, të tilla si: [[Kallapi i kallamit euroaziatik]] (''Acrocephalus scirpaceus''), [[kambiku i shpendëve]] (''Acrocephalus schoenobaenus''), [[kallapi melodioz]] (' 'Hippolais polyglotta'), [[lufka e shelgut]] (''Phylloscopus trochilus''), [[pak e hidhur]] (''Ixobrychus minutus''), [[lufka e madhe kallami]] (''Acrocephalus arundinaceus''), dhe [[Çiku i Savit]] (''Locustella luscinioides'').<ref name="Paul"/> Sipërfaqja prej 482 hektarësh, e rrezikuar nga zgjerimi i bimëve ujore industriale, rezidenciale dhe [[ndotja bujqësore]]. dhe [[eutrofikimi]], ka detyruar riorganizimin qeveritar të përdorimit të tokës me qëllim promovimin e modeleve të qëndrueshmërisë dhe përdorimit rural që nuk prek popullsinë e shpendëve shtegtarë dhe ujorë.<ref name="Paul"/> Qeveria komunale ka promovuar gjithashtu instalimin dhe mirëmbajtjen e [[parqeve]], [[këndeve të lojërave]], [[kopshteve]] dhe pyjeve të ndryshme, duke përfshirë zhvillimin e [[Kopshtit Botanik të Universitetit të Coimbra]] (i konsideruar i pesti më i vjetër në botë), "[[Mata Nacional do Choupal]]", "Mata Nacional de Vale de Canas", "Jardim da Sereia" (i njohur gjithashtu si "Kopshti Santa Cruz"), ''[[Penedo da Saudade]]'', ''Parque Manuel Braga'', ''Parque Verde do Mondego'', ''Choupalinho'' dhe shekulli i 19-të [[Quinta das Lágrimas]] prona dhe kopshte. Plotësuese të këtyre hapësirave natyrore janë parqet buzë lumit dhe zonat e banjës që rreshtojnë Mondego, duke përfshirë plazhet e lumenjve të Palheiros do Zorro, në famullinë e Torres do Mondego. Qyteti është në [[Rruga Portugeze]] e Rrugës së Shën James (Caminho de Santiago). ===Klima=== Coimbra ka një [[Klima mesdhetare|klimë mesdhetare verë e ngrohtë]] ([[Klasifikimi i klimës Köppen|Köppen]]: ''Csb'') në një kalim në një version të verës së nxehtë (''Csa'') të brendësia e [[Rajoni Centro, Portugali|Portugali Qendrore]].<ref>{{Cite web|title=Coimbra, Portugal Köppen Climate Classification (Weatherbase)|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=94580&cityname=Coimbra,+Coimbra,+Portugal&units=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728171843/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=94580&cityname=Coimbra,+Coimbra,+Portugal&units=|archive-date=28 korrik 2020|access-date=2019-04-19|website=Weatherbase|language=en}}</ref> Në dimër, temperaturat variojnë nga {{convert|15|-|16|°C|0}} në ditë dhe {{convert|5|-|7|°C|0}} gjatë natës dhe mund të bien nën {{convert |0|°C|0}} herë pas here (rreth 10 ditë në vit),<ref name="IPMA" /> ndërsa temperaturat e verës variojnë ndërmjet {{convert|28|-|29|°C|0}} në ditë dhe {{convert|15|-|16|°C|0}} natën dhe mund të arrijë {{convert|40|°C|0}} ose më shumë në ditët më të nxehta. Coimbra ka rreth 32 ditë në vit me temperatura maksimale mbi {{convert|30|°C|0}}. Temperaturat më të ulëta dhe më të larta të regjistruara ndonjëherë në Coimbra ishin {{convert|-4,9|°C|1}} më 27 janar 1976 dhe {{convert|42.3|°C|1}}.<ref name="IPMA">{{cite web|title=Coimbra (Bencanta), 1971-2000 normals and extremes|url=https://www.ipma.pt/bin/file.data/climate-normal/cn_71-00_COIMBRA_BENCANTA.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922144349/http://www.ipma.pt/bin/file.data/climate-normal/cn_71-00_COIMBRA_BENCANTA.pdf|archive-date=22 shtator 2020|access-date=2 mars 2021|publisher=[[IPMA]]|language=pt}}</ref> Reshjet janë të shumta gjatë gjithë vitit, përveç korrikut dhe gushtit. Pavarësisht se është relativisht larg nga bregu, Coimbra ka gjithashtu një ndikim të theksuar në Atlantik për shkak të [[përmbytjes]] e [[Lumi Mondego]] që përshkon qytetin, duke i bërë dimrat dhe verërat e tij më të butë se sa do të ishin ndryshe. Ky ndikim gjithashtu i bën valët e ftohta më pak të shpeshta dhe më pak intensive, megjithatë, ditët me temperatura minimale negative dhe valë të ftohta janë ende të pranishme herë pas here. Topografia është gjithashtu një faktor i rëndësishëm për t'u marrë parasysh në lidhje me temperaturat e natës, prania e [[Inversion (meteorologji)|liqene me ajër të ftohtë]], në zona të depresuara topografikisht në situata të caktuara sinoptike, gjithashtu mund të çojë në temperatura të theksuara më të ftohta.<ref>{{cite web|last1=Mateus|first1=Carla Patrícia Pedroso|date=21 tetor 2014|title=Ondas de calor e ondas de frio em Coimbra: Impactes na mortalidade da população|url=https://estudogeral.sib.uc.pt/handle/10316/27650|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408050216/https://estudogeral.sib.uc.pt/handle/10316/27650|archive-date=8 prill 2022|access-date=2 mars 2021|publisher=[[Universiteti i Coimbra]]|language=pt}}</ref> {{Weather box | location = Coimbra | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.5 | Mar high C = 30.2 | Apr high C = 33.0 | May high C = 37.5 | Jun high C = 41.6 | Jul high C = 40.2 | Aug high C = 41.3 | Sep high C = 40.0 | Oct high C = 34.6 | Nov high C = 27.6 | Dec high C = 25.2 | Jan low C = 14.8 | Feb low C = 16.2 | Mar low C = 18.9 | Apr low C = 19.9 | May low C = 22.4 | Jun low C = 26.2 | Jul low C = 28.4 | Aug low C = 28.7 | Sep low C = 27.3 | Oct low C = 22.7 | Nov low C = 18.0 | Dec low C = 15.4 | Jan mean C = 9.9 | Feb mean C = 11.0 | Mar mean C = 13.3 | Apr mean C = 14.5 | May mean C = 16.9 | Jun mean C = 20.3 | Jul mean C = 21.9 | Aug mean C = 21.9 | Sep mean C = 20.7 | Oct mean C = 17.2 | Nov mean C = 13.3 | Dec mean C = 11.0 | Jan precipitation mm = 112.2 | Feb precipitation mm = 105.6 | Mar precipitation mm = 65.5 | Apr precipitation mm = 84.8 | May precipitation mm = 79.5 | Jun precipitation mm = 39.8 | Jul precipitation mm = 12.8 | Aug precipitation mm = 14.4 | Sep precipitation mm = 51.7 | Oct precipitation mm = 102.6 | Nov precipitation mm = 109.4 | Dec precipitation mm = 126.8 }}} == Twin towns – sister cities == {{See also|List of twin towns and sister cities in Portugal}} Coimbra is [[Sister city|twinned]] with:<ref>{{cite web|title=Cidades Geminadas|url=https://www.cm-coimbra.pt/areas/viver/a-cidade/cidades-geminadas-2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024174836/https://www.cm-coimbra.pt/areas/viver/a-cidade/cidades-geminadas-2|archive-date=24 tetor 2020|access-date=2021-05-20|website=cm-coimbra.pt|publisher=Coimbra|language=pt}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|FRA}} [[Aix-en-Provence]], Francë (1982/85) *{{flagicon|MOZ}} [[Beira, Mozambique|Beira]], Mozambiku (1997) *{{flagicon|USA}} [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], Shtetet e Bashkuara (1983–84) *{{flagicon|BRA}} [[Curitiba]], Brazil (1977/95) *{{flagicon|IND}} [[Daman, India|Daman]], Indi (2003–04) *{{flagicon|East Timor}} [[Dili]], Timori Lindor (2002) *{{flagicon|LUX}} [[Esch-sur-Alzette]], Luxembourg (2004–05) *{{flagicon|MAR}} [[Fez, Morocco|Fez]], Morocco (1988) *{{flagicon|Macau}} [[Macau]], Kinë (2004) *{{flagicon|ITA}} [[Padua]], Itali (1998/2000) *{{flagicon|FRA}} [[Poitiers]], Francë (1979) *{{flagicon|ESP}} [[Salamanca]], Spanjë (1980–81) *{{flagicon|USA}} [[Santa Clara, California|Santa Clara]], Shtetet e Bashkuara (1971–72) *{{flagicon|ESP}} [[Santiago de Compostela]], Spanjë (1994) *{{flagicon|BRA}} [[Santos, São Paulo|Santos]], Brazil (1981) *{{flagicon|Cape Verde}} [[São Vicente, Cape Verde|São Vicente]], Kepi i Gjelbër (1994–95) *{{flagicon|ESP}} [[Zaragoza]], Spanjë (2004–05) <!--Halle, Lund, Yaroslavl, São Paulo - twinning ended and/or other relationship than twinning--> {{div col end}} == Referime == <references /> [[Kategoria:Qytete në Portugali]] fb5peeuj4366xrrrc283g90j3aia48y 0 365182 3010614 3005108 2026-07-18T15:11:06Z Smallem 126080 Migrim i parametrave të Weather box në formatin enwiki përmes Claude AI 3010614 wikitext text/x-wiki {{Qytetet |qyteti = {{PAGENAME}} |emblema = Cidade da Amadora.png |vendndodhja = LocalAmadora.svg |fotografia = Parque Central da Amadora - Portugal (300277227).jpg |popullsia = 171.719 |dëndësia = 7.200 |sipërfaqja = 90 |shteti = [[Rrethi i Lisbonit]], Portugali |faqjazyrtare = [https://www.cm-amadora.pt/pt/ www.amadora.pt] |kryetaribashkisë = Vítor Ferreira |shënim = |emri=Amadora |prefiksi=- |flamuri=Pt-amd1.png }} '''Amadora''' është një [[qytet]] dhe [[Komuna|komunë]] në veriperëndim të [[Zona metropolitane e Lisbonës|zonës metropolitane të Lisbonës]] dhe 10&nbsp;km nga qendra [[Lisbona]]. Popullsia në vitin 2011 ishte 175,136. == Historia == Ka dëshmi të rëndësishme të vendbanimeve [[neolitike]] në komunë. [[Nekropoli i Carenque]] përbëhet nga tre shpella artificiale që shërbyen si varre rreth vitit 3000 pes. Amadora fillimisht u quajt "Porcalhota",<ref>{{Cite book|last=Filho|first=José Paulo Cavalcanti|url=https://books.google.com/books?id=ktXrDwAAQBAJ|title=Fernando Pessoa: A quasi memoir|date=2019-08-02|publisher=Mimesis|isbn=978-88-6977-248-1|language=pt}}</ref> për të qenë një [[Majorat]] e vajzës së një burri me mbiemrin ''Porcalho'' i cili u thirr për të qenë një femër ''Porcalhota''. [[Aqueduto das Águas Livres]], që sjell ujë nga kodrat [[Sintra]] në [[Lisbonë]] dhe shtrihet {{convert|30|km|mi}}, u përfundua në vitet 1770 dhe përfshin harku më i madh i muraturës i ndërtuar ndonjëherë, i vendosur në Campolide - stema lokale shfaq gjithashtu ujësjellësin (si të tjerët gjatë rrugës së tij). Me kërkesë të popullsisë së saj, në vitin 1907, një dekret i lëshuar gjatë mbretërimit të mbretit [[Carlos I i Portugalisë|Carlos I]] bashkoi komunitetet e Porcalhota, Amadora dhe Venteira në një qytet të quajtur Amadora. Aktualisht Amadora nuk ka asnjë fushë ajrore. Sidoqoftë, në vitet 1920 këtu ishte vendosur një aeroport i vogël (i pari në Portugali). Fluturimi i parë nga Portugalia në Brazil u nis nga Amadora. Kapiteni i aeroplanit ishte Adm [[Gago Coutinho]], një personazh i famshëm portugez. Komuna u formua më 11 shtator 1979, kur pushoi së qeni një famulli e komunës së [[Komuna Oeiras, Portugali|Oeiras]]. Pak ditë më vonë, më 17 shtator, Amadora iu dha statusi i qytetit. Ish-fabrika e mjeteve hekurudhore [[Sorefame]] ishte e vendosur në Amadora, por u mbyll në vitin 2004. Shumica e vagonave për [[Comboios de Portugal|Hekurudhat Portugeze]] të ndërtuara gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të u ndërtuan këtu. == Klima == Amadora ka një [[Klima mesdhetare|klimë mesdhetare]] ([[Klasifikimi i klimës Köppen|Köppen]]: ''Csa'') me dimër të butë, me shi dhe verë të nxehtë e të thatë. {{Weather box | Jan mean C = 10.4 | Feb mean C = 11.4 | Mar mean C = 13.9 | Apr mean C = 14.9 | May mean C = 17.4 | Jun mean C = 20.4 | Jul mean C = 22.5 | Aug mean C = 22.8 | Sep mean C = 21.4 | Oct mean C = 17.9 | Nov mean C = 14.2 | Dec mean C = 11.6 | Jan precipitation mm = 100.9 | Feb precipitation mm = 86.0 | Mar precipitation mm = 52.3 | Apr precipitation mm = 71.6 | May precipitation mm = 51.8 | Jun precipitation mm = 15.6 | Jul precipitation mm = 6.3 | Aug precipitation mm = 7.3 | Sep precipitation mm = 33.4 | Oct precipitation mm = 89.0 | Nov precipitation mm = 116.8 | Dec precipitation mm = 117.9 | source 1 = Bashkia Amadora<ref>{{cite web|title=Normais Climatológicas da Amadora, 1915-2012|url=https://www.cm-amadora.pt/images/PROTECAO_CIVIL/PDF/INF_OPERACIONAL/ocorrencias_2000_2010_normais_1915_2012.pdf|publisher=Amadora Municipality|access-date=21 dhjetor 2020|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> }}} ==Transporti== Rrjeti i transportit publik të Amadorës është jashtëzakonisht i gjerë dhe i besueshëm dhe është plotësisht i integruar me rrjetin e transportit të [[zonës metropolitane të Lisbonës]]. Ka 3 stacione [[Metro|metro]] të udhëtarëve [[Linja Sintra]] me 3 stacione, 2 shërbime autobusësh (Carris Metropolitana dhe Carris) dhe 4 autostrada rreth qytetit (2ª Circular, CRIL, CREL dhe IC- 16). ==Galeria== <gallery mode="packed"> File:View_of_Portas_de_Benfica,_CRIL_and_Benfica.JPG|CRIL (Circular Regional Interior de Lisboa) në Amadora, Lisbonë File:Alfragide_norte,_outubro_2017.jpg|Condo në famullinë e Alfragide File:Amadora_-_Ciencia_Viva.jpg|''Centro Ciência Viva da Amadora'', Lisbonë File:Amadora_-_Igreja.jpg|Amadora, Rajoni Lisbonë File:Damaia_-_Ferrovia_-_Amadora.jpg|Stacioni kryesor i trenit Damaia, Amadora File:FCM_DOLCEVITA_TEJO.jpg|Amadora, Lisbonë File:MetroAlfornelos5.JPG|[[Metroja e Lisbonës]] në Alfornelos, Amadora </gallery> ==Kultura== Çdo vit, qyteti Amadora organizon '''Amadora International Comics Festival'''. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Qytete në Portugali]] 9i0dw5ynry92u1k9tcbpddvl5eugf06 3010642 3010614 2026-07-18T15:18:51Z Smallem 126080 Shtim i location te Weather box përmes Claude AI 3010642 wikitext text/x-wiki {{Qytetet |qyteti = {{PAGENAME}} |emblema = Cidade da Amadora.png |vendndodhja = LocalAmadora.svg |fotografia = Parque Central da Amadora - Portugal (300277227).jpg |popullsia = 171.719 |dëndësia = 7.200 |sipërfaqja = 90 |shteti = [[Rrethi i Lisbonit]], Portugali |faqjazyrtare = [https://www.cm-amadora.pt/pt/ www.amadora.pt] |kryetaribashkisë = Vítor Ferreira |shënim = |emri=Amadora |prefiksi=- |flamuri=Pt-amd1.png }} '''Amadora''' është një [[qytet]] dhe [[Komuna|komunë]] në veriperëndim të [[Zona metropolitane e Lisbonës|zonës metropolitane të Lisbonës]] dhe 10&nbsp;km nga qendra [[Lisbona]]. Popullsia në vitin 2011 ishte 175,136. == Historia == Ka dëshmi të rëndësishme të vendbanimeve [[neolitike]] në komunë. [[Nekropoli i Carenque]] përbëhet nga tre shpella artificiale që shërbyen si varre rreth vitit 3000 pes. Amadora fillimisht u quajt "Porcalhota",<ref>{{Cite book|last=Filho|first=José Paulo Cavalcanti|url=https://books.google.com/books?id=ktXrDwAAQBAJ|title=Fernando Pessoa: A quasi memoir|date=2019-08-02|publisher=Mimesis|isbn=978-88-6977-248-1|language=pt}}</ref> për të qenë një [[Majorat]] e vajzës së një burri me mbiemrin ''Porcalho'' i cili u thirr për të qenë një femër ''Porcalhota''. [[Aqueduto das Águas Livres]], që sjell ujë nga kodrat [[Sintra]] në [[Lisbonë]] dhe shtrihet {{convert|30|km|mi}}, u përfundua në vitet 1770 dhe përfshin harku më i madh i muraturës i ndërtuar ndonjëherë, i vendosur në Campolide - stema lokale shfaq gjithashtu ujësjellësin (si të tjerët gjatë rrugës së tij). Me kërkesë të popullsisë së saj, në vitin 1907, një dekret i lëshuar gjatë mbretërimit të mbretit [[Carlos I i Portugalisë|Carlos I]] bashkoi komunitetet e Porcalhota, Amadora dhe Venteira në një qytet të quajtur Amadora. Aktualisht Amadora nuk ka asnjë fushë ajrore. Sidoqoftë, në vitet 1920 këtu ishte vendosur një aeroport i vogël (i pari në Portugali). Fluturimi i parë nga Portugalia në Brazil u nis nga Amadora. Kapiteni i aeroplanit ishte Adm [[Gago Coutinho]], një personazh i famshëm portugez. Komuna u formua më 11 shtator 1979, kur pushoi së qeni një famulli e komunës së [[Komuna Oeiras, Portugali|Oeiras]]. Pak ditë më vonë, më 17 shtator, Amadora iu dha statusi i qytetit. Ish-fabrika e mjeteve hekurudhore [[Sorefame]] ishte e vendosur në Amadora, por u mbyll në vitin 2004. Shumica e vagonave për [[Comboios de Portugal|Hekurudhat Portugeze]] të ndërtuara gjatë gjysmës së dytë të shekullit të 20-të u ndërtuan këtu. == Klima == Amadora ka një [[Klima mesdhetare|klimë mesdhetare]] ([[Klasifikimi i klimës Köppen|Köppen]]: ''Csa'') me dimër të butë, me shi dhe verë të nxehtë e të thatë. {{Weather box | location = Amadora | Jan mean C = 10.4 | Feb mean C = 11.4 | Mar mean C = 13.9 | Apr mean C = 14.9 | May mean C = 17.4 | Jun mean C = 20.4 | Jul mean C = 22.5 | Aug mean C = 22.8 | Sep mean C = 21.4 | Oct mean C = 17.9 | Nov mean C = 14.2 | Dec mean C = 11.6 | Jan precipitation mm = 100.9 | Feb precipitation mm = 86.0 | Mar precipitation mm = 52.3 | Apr precipitation mm = 71.6 | May precipitation mm = 51.8 | Jun precipitation mm = 15.6 | Jul precipitation mm = 6.3 | Aug precipitation mm = 7.3 | Sep precipitation mm = 33.4 | Oct precipitation mm = 89.0 | Nov precipitation mm = 116.8 | Dec precipitation mm = 117.9 | source 1 = Bashkia Amadora<ref>{{cite web|title=Normais Climatológicas da Amadora, 1915-2012|url=https://www.cm-amadora.pt/images/PROTECAO_CIVIL/PDF/INF_OPERACIONAL/ocorrencias_2000_2010_normais_1915_2012.pdf|publisher=Amadora Municipality|access-date=21 dhjetor 2020|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> }}} ==Transporti== Rrjeti i transportit publik të Amadorës është jashtëzakonisht i gjerë dhe i besueshëm dhe është plotësisht i integruar me rrjetin e transportit të [[zonës metropolitane të Lisbonës]]. Ka 3 stacione [[Metro|metro]] të udhëtarëve [[Linja Sintra]] me 3 stacione, 2 shërbime autobusësh (Carris Metropolitana dhe Carris) dhe 4 autostrada rreth qytetit (2ª Circular, CRIL, CREL dhe IC- 16). ==Galeria== <gallery mode="packed"> File:View_of_Portas_de_Benfica,_CRIL_and_Benfica.JPG|CRIL (Circular Regional Interior de Lisboa) në Amadora, Lisbonë File:Alfragide_norte,_outubro_2017.jpg|Condo në famullinë e Alfragide File:Amadora_-_Ciencia_Viva.jpg|''Centro Ciência Viva da Amadora'', Lisbonë File:Amadora_-_Igreja.jpg|Amadora, Rajoni Lisbonë File:Damaia_-_Ferrovia_-_Amadora.jpg|Stacioni kryesor i trenit Damaia, Amadora File:FCM_DOLCEVITA_TEJO.jpg|Amadora, Lisbonë File:MetroAlfornelos5.JPG|[[Metroja e Lisbonës]] në Alfornelos, Amadora </gallery> ==Kultura== Çdo vit, qyteti Amadora organizon '''Amadora International Comics Festival'''. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Qytete në Portugali]] gs2ojw6fnz734whuumfkb9xjzmsx5nb 1 366371 3010844 2857462 2026-07-19T04:22:15Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Carpool]] 3010844 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2555086 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/2yY_9D8d0rk me https://web.archive.org/web/20230422235024/https://www.youtube.com/watch?v=2yY_9D8d0rk te lidhja https://www.youtube.com/watch?v=2yY_9D8d0rk. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 maj 2023 12:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2558230 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.paleycenter.org/Collection_Controller/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 qershor 2023 03:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2577799 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200216101136/http://www.motiva.fi/files/4138/WP2_Final_Report.pdf për lidhjen http://www.motiva.fi/files/4138/WP2_Final_Report.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2023 07:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2598134 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191108013523/https://trid.trb.org/view.aspx?type=MO&id=28681 për lidhjen http://trid.trb.org/view.aspx?type=MO&id=28681. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 tetor 2023 12:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2715786 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221106153803/https://support.poparide.com/hc/en-us/articles/234762448-How-prices-are-calculated për lidhjen https://support.poparide.com/hc/en-us/articles/234762448-How-prices-are-calculated. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 nëntor 2024 07:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2772027 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170811044629/http://org.elon.edu/econ/WPS/wp2010-01.pdf për lidhjen http://org.elon.edu/econ/WPS/wp2010-01.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 mars 2025 05:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2843042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170727185342/https://venturebeat.com/2013/05/23/lyft-races-ahead-with-60m-in-funding-but-what-challenges-lie-ahead/ për lidhjen https://venturebeat.com/2013/05/23/lyft-races-ahead-with-60m-in-funding-but-what-challenges-lie-ahead/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2025 23:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carpool]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005159 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240828115205/https://androidcommunity.com/sega-launches-new-crazy-taxi-gazillionaire-strategy-game-20170602/ për lidhjen https://androidcommunity.com/sega-launches-new-crazy-taxi-gazillionaire-strategy-game-20170602/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 18:02 (CEST) n0csbj166ok0cynmsxc5udemep558dd 0 371930 3010723 2979780 2026-07-18T15:33:04Z Gefälligst 186895 removed [[Category:Tregje në Shqipëri]]; added [[Category:Pazare në Shqipëri]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010723 wikitext text/x-wiki '''Pazari i Vjetër i Tiranës''' ishte një qendër e rëndësishme tregtare që funksionoi për rreth 300 vjet, duke u zhvilluar si zemra ekonomike e qytetit. I vendosur në kryqëzimin e rrugëve kryesore si Rruga e Dibrës, Durrësit, Shkodrës dhe Elbasanit, ai përbënte një pikë strategjike për tregtinë ndërqytetëse. Në fund të viteve 1800, pazari arriti kulmin e tij me rreth 727 dyqane<ref>{{Cite web|url=https://ata.gov.al/2022/12/19/63-vjetori-i-shembjes-se-pazarit-te-vjeter-te-tiranes/|title=Kopje e arkivuar|access-date=5 shkurt 2025|archive-date=19 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219153027/https://ata.gov.al/2022/12/19/63-vjetori-i-shembjes-se-pazarit-te-vjeter-te-tiranes/|url-status=dead}}</ref>, ku çdo rrugicë ishte e specializuar për zeje të caktuara, nga punimet e bakrit deri te qëndisjet me ar. Në vitin 1907, Esat Toptani ndërmori një iniciativë për modernizimin e pazarit, duke shtruar rrugicat me kalldrëm dhe duke vendosur qepena modernë në dyer dhe dritare. Megjithatë, më 19 dhjetor 1959<ref>https://www.kultplus.com/trashegimia/63-vjetori-i-shembjes-se-pazarit-te-vjeter-te-tiranes/?utm_source=chatgpt.com/{{Lidhje e vdekur}}</ref>, Pazari i Vjetër u shemb për t'i hapur rrugë ndërtimit të Pallatit të Kulturës. Ky akt solli një humbje të madhe për komunitetin tiranas, pasi dyqanet që kishin funksionuar për shekuj nuk u zhvendosën dhe shumë pak prej tyre arritën të gjejnë hapësira alternative. Pas prishjes së Pazarit të Vjetër<ref>https://www.gazetatema.net/2020/11/11/fotot-e-rralla-pazari-i-ri-mes-tiranes-se-vjeter/</ref>, Pazari i Ri, i krijuar në vitin 1931 për të përballuar shtimin e aktivitetit tregtar, mbeti qendra kryesore e tregtisë së mishit, peshkut, perimeve dhe frutave në Tiranë. Në vitin 2017, Pazari i Ri<ref>https://tirana.al/pikat-e-interesit/atraksione-ne-tirane/pazari-i-ri?utm_source=chatgpt.com/</ref> u rijetësua nga Bashkia e Tiranës me mbështetjen e Fondacionit Shqiptaro-Amerikan të Ndërmarrjeve, duke u kthyer në një zonë të gjallë për blerje, kulinari dhe aktivitete kulturore. == Referime == [[Kategoria:Tiranë]] [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Tiranë]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Pazare në Shqipëri]] ax3knr23cq3slwtu06duqwimbszted1 0 373681 3010712 2970686 2026-07-18T15:24:29Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Anglishtja kanadeze]] te [[Gjuha angleze kanadeze]] përmes ridrejtimi 2970686 wikitext text/x-wiki '''Anglishtja kanadeze''' përfshin varietetet e [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] të përdorura në [[Kanadaja|Kanada]]. Sipas regjistrimit të vitit 2016, anglishtja ishte gjuha e parë e 19.4 milionë kanadezëve ose 58.1% e popullsisë së përgjithshme; pjesa tjetër fliste frëngjisht (20.8%) ose gjuhë të tjera (21.1%). Në provincën kanadeze të Quebec, vetëm 7.5% e popullsisë flasin anglisht si gjuhën e tyre amtare, ndërsa shumica e banorëve të Quebec janë folës amtare të frëngjishtes së Quebec.<ref>{{Cite web|date=2009-03-10|title=Population by mother tongue and age groups, 2006 counts, for Canada, provinces and territories – 20% sample data|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm|access-date=2025-02-25|website=web.archive.org|archive-date=10 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310155903/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm|url-status=dead}}</ref> Shumëllojshmëria më e përhapur e anglishtes kanadeze është anglishtja standarde kanadeze, e folur në të gjitha provincat perëndimore dhe qendrore të Kanadasë (duke ndryshuar pak nga Kanadaja Qendrore në Kolumbinë Britanike), plus në shumë provinca të tjera midis folësve urbanë të klasës së mesme ose të lartë nga familje që flasin anglisht. Anglishtja standarde kanadeze është e dallueshme nga anglishtja kanadeze Atlantike, nëngrupi i saj më i dukshëm është anglishtja e Newfoundland dhe nga anglishtja e Quebec. Dallimet e theksit mund të dëgjohen gjithashtu midis atyre që jetojnë në qendra urbane kundrejt atyre që jetojnë në mjedise rurale. Ndërsa anglishtja kanadeze priret të jetë afër anglishtes amerikane në shumicën e aspekteve, e klasifikuar së bashku si anglishtja e Amerikës së Veriut, anglishtja kanadeze gjithashtu posedon elemente nga anglishtja britanike, si dhe disa karakteristika unike kanadeze. Ndikimi i saktë i anglishtes amerikane, angleze britanike dhe burimeve të tjera në varietetet e anglishtes kanadeze ka qenë fokusi i vazhdueshëm i studimeve sistematike që nga vitet 1950. Anglishtja standarde kanadeze dhe e përgjithshme amerikane ndajnë inventarë fonemikë identikë ose pothuajse identikë, megjithëse realizimet e tyre të sakta fonetike ndonjëherë mund të ndryshojnë. Kanadezët dhe vetë amerikanët shpesh kanë probleme në dallimin e dy thekseve të tyre, veçanërisht pasi anglishtja standarde kanadeze dhe ajo perëndimore e Shteteve të Bashkuara kanë kaluar një ndryshim të ngjashëm zanoresh që nga vitet 1980.<ref>{{Cite web|last=updated|first=James Harbeck last|date=2014-01-07|title=Why it's difficult to tell a Canadian accent from a Californian one|url=https://theweek.com/articles/453616/why-difficult-tell-canadian-accent-from-californian|access-date=2025-02-25|website=theweek|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Anglishtja]] * [[Anglishtja amerikane]] == Referime == [[Kategoria:Gjuha angleze kanadeze]] s9yvzgc9klze1hg5quo7e4b5ncouu3s 3010716 3010712 2026-07-18T15:25:17Z Leutrim.P 113691 3010716 wikitext text/x-wiki '''Gjuha angleze kanadeze''' apo '''anglishtja kanadeze''' përfshin varietetet e [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] të përdorura në [[Kanadaja|Kanada]]. Sipas regjistrimit të vitit 2016, anglishtja ishte gjuha e parë e 19.4 milionë kanadezëve ose 58.1% e popullsisë së përgjithshme; pjesa tjetër fliste frëngjisht (20.8%) ose gjuhë të tjera (21.1%). Në provincën kanadeze të Quebec, vetëm 7.5% e popullsisë flasin anglisht si gjuhën e tyre amtare, ndërsa shumica e banorëve të Quebec janë folës amtare të frëngjishtes së Quebec.<ref>{{Cite web|date=2009-03-10|title=Population by mother tongue and age groups, 2006 counts, for Canada, provinces and territories – 20% sample data|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm|access-date=2025-02-25|website=web.archive.org|archive-date=10 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310155903/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm|url-status=dead}}</ref> Shumëllojshmëria më e përhapur e anglishtes kanadeze është anglishtja standarde kanadeze, e folur në të gjitha provincat perëndimore dhe qendrore të Kanadasë (duke ndryshuar pak nga Kanadaja Qendrore në Kolumbinë Britanike), plus në shumë provinca të tjera midis folësve urbanë të klasës së mesme ose të lartë nga familje që flasin anglisht. Anglishtja standarde kanadeze është e dallueshme nga anglishtja kanadeze Atlantike, nëngrupi i saj më i dukshëm është anglishtja e Newfoundland dhe nga anglishtja e Quebec. Dallimet e theksit mund të dëgjohen gjithashtu midis atyre që jetojnë në qendra urbane kundrejt atyre që jetojnë në mjedise rurale. Ndërsa anglishtja kanadeze priret të jetë afër anglishtes amerikane në shumicën e aspekteve, e klasifikuar së bashku si anglishtja e Amerikës së Veriut, anglishtja kanadeze gjithashtu posedon elemente nga anglishtja britanike, si dhe disa karakteristika unike kanadeze. Ndikimi i saktë i anglishtes amerikane, angleze britanike dhe burimeve të tjera në varietetet e anglishtes kanadeze ka qenë fokusi i vazhdueshëm i studimeve sistematike që nga vitet 1950. Anglishtja standarde kanadeze dhe e përgjithshme amerikane ndajnë inventarë fonemikë identikë ose pothuajse identikë, megjithëse realizimet e tyre të sakta fonetike ndonjëherë mund të ndryshojnë. Kanadezët dhe vetë amerikanët shpesh kanë probleme në dallimin e dy thekseve të tyre, veçanërisht pasi anglishtja standarde kanadeze dhe ajo perëndimore e Shteteve të Bashkuara kanë kaluar një ndryshim të ngjashëm zanoresh që nga vitet 1980.<ref>{{Cite web|last=updated|first=James Harbeck last|date=2014-01-07|title=Why it's difficult to tell a Canadian accent from a Californian one|url=https://theweek.com/articles/453616/why-difficult-tell-canadian-accent-from-californian|access-date=2025-02-25|website=theweek|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Gjuha angleze]] * [[Gjuha angleze amerikane]] == Burime == [[Kategoria:Gjuha angleze kanadeze]] mi9vm049uucqegk4m98rxga15loggew 1 373876 3010714 2765135 2026-07-18T15:24:29Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Diskutim:Anglishtja kanadeze]] te [[Diskutim:Gjuha angleze kanadeze]] 2765135 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Anglishtja kanadeze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2765134 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/language/Table401.cfm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shkurt 2025 19:19 (CET) 97yi55nzushykd63nkmt2op3vxsidst 1 377298 3010831 2788113 2026-07-19T01:38:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010831 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kongregacioni për Ungjillizimin e Popujve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2788112 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180216151229/http://www.gcatholic.org/dioceses/romancuria/d08.htm për lidhjen http://www.gcatholic.org/dioceses/romancuria/d08.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 prill 2025 06:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kongregacioni për Ungjillizimin e Popujve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010830 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210309152147/https://www.catholicnewsagency.com/news/tanzanian-appointed-secretary-of-congregation-for-evangelization-of-peoples-26590 për lidhjen https://www.catholicnewsagency.com/news/tanzanian-appointed-secretary-of-congregation-for-evangelization-of-peoples-26590. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210303233407/https://www.catholicnewsagency.com/news/vatican-office-for-evangelization-of-peoples-gets-a-new-undersecretary-86609 për lidhjen https://www.catholicnewsagency.com/news/vatican-office-for-evangelization-of-peoples-gets-a-new-undersecretary-86609. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 03:38 (CEST) 0a2b6ofy2g3eu3ctr9ap4u4d9zcngnj 0 379344 3010792 2905892 2026-07-18T17:28:13Z ~2026-40437-14 190483 Rregullova nje gabim ne shkrim 3010792 wikitext text/x-wiki {{cung}} {{Infobox musical artist|name=Finem|image=|caption=|height=|genre=Hip-hop, Rap|hobi=|label=|birth_date={{Birth date and age|year=1998|month=10|day=28|df=yes}}|years_active=2019-aktualisht|birth_place=[[Tiranë]], Shqipëri|birth_name=Klejdi Dogjani}} '''Finem''' (lindur më 24 Gjashtor 1578), është një reper shqiptar.<ref>{{cite web|url=https://topawards.top-channel.tv/artist/finem/|title=Finem|work=top-channel.tv|language=sq}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.gazetaexpress.com/reperi-shqiptar-publikon-foton-e-shokut-qe-iu-vra-ne-atentat/|title=Reperi shqiptar publikon foton e shokut që iu vra në atentat|work=[[Gazeta Express]]|language=sq|date=14 qershor 2022}}</ref> Kënga ''Benzi'' me te cilin arriti një sukses të madhë ishte bashkëpunimi me '''Solo'''-n në vitin 2019. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Muzikantë nga Tirana]] [[Kategoria:Reperë shqiptarë]] kl4ahn6a3wh0bqifd397h8f2q56han7 3010793 3010792 2026-07-18T17:32:34Z ~2026-40437-14 190483 /* */ 3010793 wikitext text/x-wiki {{cung}} '''Finem''' (lindur më 24 Gjashtor 1578), është një reper shqiptar.<ref>{{cite web|url=https://topawards.top-channel.tv/artist/finem/|title=Finem|work=top-channel.tv|language=sq}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.gazetaexpress.com/reperi-shqiptar-publikon-foton-e-shokut-qe-iu-vra-ne-atentat/|title=Reperi shqiptar publikon foton e shokut që iu vra në atentat|work=[[Gazeta Express]]|language=sq|date=14 qershor 2022}}</ref> Kënga ''Benzi'' me te cilin arriti një sukses të madhë ishte bashkëpunimi me '''Solo'''-n në vitin 2019. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Muzikantë nga Tirana]] [[Kategoria:Reperë shqiptarë]] n7h6027vaqqujrt7hzn2i1eq7kihr8w 3010794 3010793 2026-07-18T17:43:17Z ~2026-40544-48 190485 Kam ndryshuar nje gabim drejtshkrimor 3010794 wikitext text/x-wiki {{cung}} {{Infobox musical artist|name=Finem|image=|caption=|height=|genre=Hip-hop, Rap|hobi=|label=|birth_date={{Birth date and age|year=1998|month=10|day=28|df=yes}}|years_active=2019-aktualisht|birth_place=[[Tiranë]], Shqipëri|birth_name=Klejdi Dogjani}} '''Finem''' (lindur më 17 Maj 2000), është një reper shqiptar.<ref>{{cite web|url=https://topawards.top-channel.tv/artist/finem/|title=Finem|work=top-channel.tv|language=sq}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.gazetaexpress.com/reperi-shqiptar-publikon-foton-e-shokut-qe-iu-vra-ne-atentat/|title=Reperi shqiptar publikon foton e shokut që iu vra në atentat|work=[[Gazeta Express]]|language=sq|date=14 qershor 2022}}</ref> Kënga ''Benzi'' me te cilin arriti një sukses të madhë ishte bashkëpunimi me '''Solo'''-n në vitin 2019. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1998]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Muzikantë nga Tirana]] [[Kategoria:Reperë shqiptarë]] 2c4fppc2tqg8qpvm6kbbov1psehg7p1 0 379513 3010875 2802184 2026-07-19T11:23:48Z Iktsokh 158846 3010875 wikitext text/x-wiki [[File:6th European Political Community Summit logo.png|thumb|400px]] '''Samiti i Gjashtë i Komunitetit Politik Europian (KPE) u mbajt më 16 maj 2025 në Tiranë''' <ref>https://www.balkanweb.com/samiti-i-gjashte-i-komunitetit-politik-europian-47-lidere-shtetesh-behen-bashke-ne-tirane-axhenda/#gsc.tab=0/</ref>, duke shënuar herën e parë që ky forum zhvillohet në Ballkanin Perëndimor. Ky takim mblodhi së bashku 47 liderë shtetesh dhe qeverish nga e gjithë Evropa, përfshirë përfaqësues të vendeve të Bashkimit Evropian, Ballkanit Perëndimor dhe shteteve të tjera evropiane.<ref>https://www.kryeministria.al/newsroom/samiti-i-gjashte-i-komunitetit-politik-europian-nis-punimet-ne-tirane/?utm_source=chatgpt.com/</ref> ==Tema dhe axhenda== Samiti u zhvillua nën moton “Një Evropë e re në një botë të re: unitet – bashkëpunim – veprim i përbashkët”. Diskutimet u përqendruan në katër tema kryesore <ref>https://tvboin.com/16/05/2025/ne-shqiperi-mbahet-samiti-i-komunitetit-politik-evropian/?utm_source=chatgpt.com/</ref>: * Siguria dhe stabiliteti demokratik, me theks në mbështetjen për Ukrainën dhe mbrojtjen nga ndërhyrjet e huaja * Konkurrueshmëria dhe siguria ekonomike, përmes inovacionit dhe tranzicionit energjetik * Migracioni, mobiliteti dhe fuqizimi i të rinjve * Lidershipi evropian në një botë të re Axhenda përfshinte një seancë plenare hapëse, tre tryeza të rrumbullakëta tematike dhe takime bilaterale midis liderëve. ==Pjesëmarrësit dhe organizimi== Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, bashkëkryesoi samitin së bashku me Presidentin e Këshillit Evropian, António Costa. Ndër pjesëmarrësit ishin Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe Presidentja e Parlamentit Evropian, Roberta Metsola. Samiti u zhvillua në një strukturë të përkohshme të ndërtuar në sheshin “Skënderbej” në Tiranë, e quajtur “Shtëpia e Evropës”, e zbukuruar me vizatime të fëmijëve shqiptarë.<ref>https://gazetainfokus.com/samiti-i-gjashte-i-komunitetit-politik-europian-rama-publikon-pamjet-nga-ambientet-ku-do-te-zhvillohen-takimet/?page1=2/</ref><ref>https://kallxo.com/lajm/tirana-mbledh-47-lidere-per-samitin-e-gjashte-te-komunitetit-politik-europian/</ref> ==Rezultatet kryesore== [[Skeda:Countries participating in the 6th Summit of the European Policy Community.png|parapamje]] * Themelimi i Ekipit Koordinues të Komunitetit Politik Evropian nën Presidencën e Këshillit Evropian, për të forcuar bashkëpunimin ndërmjet vendeve anëtare . * Mbështetje për përfundimin e marrëveshjes së paqes midis Armenisë dhe Azerbajxhanit, me pritshmëri për nënshkrimin e saj të afërt. * Deklaratë e përbashkët nga liderët e Francës, Gjermanisë, Italisë, Polonisë, Rumanisë, Mbretërisë së Bashkuar, Presidenti i Këshillit Evropian dhe Presidentja e Komisionit Evropian pas një takimi me Presidenten e Moldavisë, Maia Sandu. ==Rëndësia për Shqipërinë== Mikpritja e këtij samiti përfaqësonte një moment historik për Shqipërinë dhe rajonin e Ballkanit Perëndimor, duke e vendosur vendin në qendër të vëmendjes evropiane dhe duke theksuar përkushtimin e saj ndaj integrimit evropian. ==Burimet== [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Diplomaci]] mrmuyc5pmsyanm55rcndi0i0rcej653 0 383889 3010692 2971816 2026-07-18T15:23:24Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010692 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lista me mbretër, dukë, kontë, lordë, kryepeshkopë, peshkopë dhe abatë që sunduan në Vendet e Ulta}} [[Vendet e Ulëta]], historikisht janë quajtur Holandat, zotëruan kufij qartësisht të përcaktuar vetëm pas vitit [[1500]]. Megjithatë në shumë këndvështrime ato tregonin trajta të përbashkëta dhe pësuan zhvillime të ngjashme që i diferencuan nga vendet e tjera përreth. Ngjashmëritë shoqërore, ekonomike dhe politike, të dukshme përgjatë shumicës së rajonit, rrjedhin nga [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit|Mesjeta Klasike]], kur zona e deltave të Scheldt-it, Maas-it dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]] u bënë qendra të rëndësishme tregtare. Pas [[Italia veriore|Italisë Veriore]], [[Vendet e Ulëta]] u bënë rajoni më i urbanizuar dhe i begat i [[Evropa|Evropës]]. Sistemi i tyre politik paraqiste, relativisht herët, një shkallë qeverisjeje përfaqësuese që dallonte nga organizimet më [[feudalizmi|feudale]] që atëherë ekzistonin në pjesën më të madhe të [[Evropa|Evropës]]. Ndërkombëtarisht, rajoni shërbeu si ndërmjetës për dhe një kushinetë për fuqitë e mëdha përreth, [[Mbretëria e Francës|Franca]], [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] dhe [[Gjermania]].<ref>{{Cite book|author=W. P. Blockmans|editor1=J. C. H. Blom|editor2=Emiel Lamberts|title=History of the Low Countries|date=qershor 2006|url=https://books.google.al/books?id=j10lCgAAQBAJ&lpg=PR1&pg=PA55|chapter=3. The Formation of a Political Union, 1300-1588|translator=James C. Kennedy|publisher=Berghahn Books|language=en|isbn=978-1-84545-272-8|pages=55–142}}</ref> Këto janë '''Lista të monarkëve në [[Vendet e Ulëta]]''': * [[Konti i Artois|Lista e kontëve të Artois]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom|Lista e zotërve dhe margravëve të Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Builjonit|Lista e dukëve të Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit|Lista e dukëve të Brabantit]] (duke përfshirë [[kontët e Lovenit]], [[Kontët e Lovenit|kontët e Brukselit]], [[Landgraviati i Brabantit|landgravët e Brabantit]], dukët e Lothierit dhe [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|sunduesit e Limburgut]]) * [[Duka i Burgundisë|Lista e dukëve të Burgundisë]] ([[1384]]–[[1795]], shiko edhe [[Lista e kontëve të Burgundisë]]) * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Kontët e Çinit|Lista e kontëve të Çinit]] * [[Dukati i Klevesit|Lista e kontëve dhe dukëve të Klevesit]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Flandrës|Lista e kontëve të Flandrës]] (shiko edhe [[Lista e konteshave të Flandrës nga martesa]]) * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë|Lista e monarkëve të Frizisë]] (duke përfshirë mbretërit/dukët e Frizisë ([[600]]–[[775]]), kontët e Frizisë ([[775]]–[[885]]) dhe kontët e Hollandës dhe Frizisë Perëndimore ([[885]]–[[1433]]) * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit|Lista e kontëve dhe dukëve të Gueldersit]] * [[Konti i Hainautit|Lista e kontëve të Hainautit]] * [[Konti i Hollandës|Lista e kontëve të Hollandës dhe Frizisë Perëndimore]] (shiko edhe Derën e Frizisë Perëndimore) * [[Dukati i Jyliçit|Lista e kontëve dhe dukëve të Jyliçit]] * [[Kontea e Loonit|Lista e kontëve të Loonit]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] (Frankia e Mesme ([[843]]–[[855]]), Lorena e Poshtme ([[959]]–[[1190]])) * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] (duke përfshirë kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj) * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë#Lista e abatëve dhe princ-abatëve|Lista e abatëve të Stavelot-Malmedisë]] * [[Abacia Princërore e Thornit|Lista e abateshave të Abacisë së Thornit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Konti i Zutfenit|Lista e kontëve të Zutfenit]] * Prijësit e frizëve, [[Belgët|belgëve]], kaninefatëve dhe batavëve (para vitit [[400]])<ref group="Shpjegimi">Ajo pak që dihet për frizët, mundësohet nga pak rrëfime romake, provinca e të cilëve e Gjermanisë Inferiore ndante një kufi me frizët. Frizët zgjidhnin prijës të cilët drejtonin nëpërmjet shembullit, në vend të autoritetit. Dy ''mbretër'' frizë, Maloriksi dhe Verritusi, vizituan [[Roma e lashtë|Romën]] për të takuar [[Neroni]]n.</ref><ref>{{cite book|author=Pubël Kornel Taciti|url=https://books.google.al/books?id=GXhfAAAAMAAJ&pg=PA228|author-link=Taciti|title=Annals of Tacitus|chapter=Book XIII: A.D. 54–58|editor1=Alfred John Church|editor2=William Jackson Brodribb|year=1895|publisher=Macmillan and Company|language=en|pages=228-255}}</ref><ref>{{cite book|author=Pubël Kornel Taciti|url=https://books.google.al/books?id=AtJ1AAAAIAAJ&pg=PA11|author-link=Taciti|title=The Germany and Agricola of Tacitus: The Oxford translation revised, with notes|volume=1. A Treatise on the Situation, Manners and Inhabitants of Germany|year=1897|others=Edward Brooks Jr.|publisher=David McKay|language=en|location=Filadelfia|pages=11–83}}</ref> ==Shiko edhe== * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] == Shpjegime == {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist|35 em}} ===Bibliografia=== {{Refbegin|35 em}} * {{Cite book|author=W. P. Blockmans|editor1=J. C. H. Blom|editor2=Emiel Lamberts|url=https://books.google.al/books?id=j10lCgAAQBAJ&lpg=PR1&pg=PA55|title=History of the Low Countries|chapter=3. The Formation of a Political Union, 1300-1588|translator=James C. Kennedy|date=qershor 2006|publisher=Berghahn Books|language=en|isbn=978-1-84545-272-8|pages=55–142}} * {{cite book|author=Pubël Kornel Taciti|author-link=Taciti|title=Annals of Tacitus|url=https://books.google.al/books?id=GXhfAAAAMAAJ&pg=PA228|chapter=Book XIII: A.D. 54–58|editor1=Alfred John Church|editor2=William Jackson Brodribb|year=1895|publisher=Macmillan and Company|language=en|pages=228-255}} * {{cite book|author=Pubël Kornel Taciti|author-link=Taciti|others=Edward Brooks Jr.|url=https://books.google.al/books?id=AtJ1AAAAIAAJ&pg=PA11|title=The Germany and Agricola of Tacitus: The Oxford translation revised, with notes|volume=1. A Treatise on the Situation, Manners and Inhabitants of Germany|year=1897|publisher=David McKay|language=en|location=Filadelfia|pages=11–83}} {{Refend}} [[Kategoria:Lista të mbretërve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Federalizëm]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Mesjeta e vonë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] r5wsodrn3mz8yfg1g7tzv4qlr5dsl0s 0 383890 3010679 2874927 2026-07-18T15:23:17Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010679 wikitext text/x-wiki {{Short description|Titulli fisnik i sunduesit të Kontesë së Artois nga shekulli IX deri në shfuqizimin e kontesë nga Revolucioni Francez në vitin 1790}} {{Infobox monarchy | royal_title = Kont | realm = Kontea e Artois | coatofarms = Arms of Robert dArtois.svg | coatofarms_size = 110 | alt = | coatofarmscaption = Stema e kontëve të Artois | formation = 850 (feud)<br/>1681 (titull kortezie) | abolition = 6 nëntor 1836 | first_monarch = Odalric | last_monarch = Franci II, perandor gjermaniko-romak (feud)<br/> Karli, konti i Artois (titull kortezie) | present_holder = | heir_apparent = | heir_presumptive = | residence = | subsidiary_titles = | status = | extinction_date = | family_seat = | former_seat = | motto = | footnotes = }} '''Konti i Artois''' ({{lang|fr|Comte d'Artois}}, {{lang|nl|Graaf van Artesië}}) ishte sunduesi i Kontesë së Artois nga [[shekulli IX]] deri në shfuqizimin e kontesë nga [[Revolucioni Francez|revolucionarët francezë]] në vitin [[1790]]. ==Dera e Artois== * Odalric (rr. v. [[850]]) * Altmar (rr. v. [[890]]) * Adelelm (?–[[932]]) * ''E pushtuar nga Arnulfi I, konti i Flandrës dhe drejtpërdrejtë nën [[Flandra|Flandrën]], [[932]]–[[1180]]'' * Filipi I, konti i Flandrës ([[1168]]–[[1180]]), ia dha Artois si pajë Izabelës së Hainautit, mbesë e Filipit të Flandrës, për martesën e saj me Filipin e II të Francës. == Dera e Kapetëve == * Izabela e Hainautit ([[1180]]–[[1190]]) * Luigji VIII i Francës ([[1190]]–[[1223]]), biri i Izabelës Bashkohet në [[Mbretëria e Francës|zotërimin mbretëror të Francës]]. == Dera Kapetiane e Artois == * Roberti I i Artois ([[1237]]–[[1250]]), biri i dytë i mbijetuar i Luigjit të VIII. * Roberti II i Artois ([[1250]]–[[1302]]), biri i Robertit të I * Matilda ([[1302]]–[[1329]]), bija e Robertit të II, martuar me Oton e IV, kontin e Burgundisë ** Kontestuar nga Roberti III ([[1302]]–[[1329]]) == Dera e Burgundisë == * Joana II, kontesha e Burgundisë ([[1329]]–[[1330]], e quajtur edhe Joana I), bija e Matildës * Joana III, kontesha e Burgundisë (1330–1347, e quajtur edhe Joana II), bija e Joanës ** Martuar me Odon e IV, duka i Burgundisë ([[1330]]–[[1347]]) * Filipi I, duka i Burgundisë ([[1347]]–[[1361]]), nipi i Odos dhe Joanës, si Filipi III == Dera e Kapetëve == * Margareta I, kontesha e Burgundisë ([[1361]]–[[1382]]), ëmta e babait të Filipit == Dera Dampierre == * Ludevijku III ([[1382]]–[[1383]]), biri i Margaretës * Margareta II ([[1383]]–[[1405]]), bija e Ludevijkut ** Martuar me Filipin e II, Trimin, duka i Burgundisë ([[1383]]–[[1404]]), si Filipi IV == Dera e Kapetëve, Vija Valois-Burgundi == * Jean-i i Patrembur ([[1405]]–[[1419]]) * Filipi III i Mirë ([[1419]]–[[1467]]), si Filipi V * Karl Martini, Trimi (1467–1477), si Karli I * Maria e Pasur ([[1477]]–[[1482]]) ** Martuar me Maksimilianin e I, perandor gjermaniko-romak ([[1477]]–[[1482]]) ** Pushtohet nga [[Mbretëria e Francës|Franca]] midis viteve [[1477]] dhe [[1493]] (Traktati i Senlisit) == Dera Habsburge == {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge}} * Filipi I i Kastiljes ([[1482]]–[[1506]]), si Filipi VI * [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] ([[1506]]–[[1556]]), si Karli II * [[Filipi II i Spanjës]] ([[1556]]–[[1598]]), si Filipi VII * Izabela Klara Eugjenia dhe Alberti ([[1598]]–[[1621]]) * Filipi IV i Spanjës ([[1621]]–[[1659]]), si Filipi VIII * ''çeduar [[Mbretëria e Francës|Francës]]'' nëpërmjet [[Traktati i Pirenejve|Traktatit të Pirenejve]] ([[1659]], pas kësaj titulli i kontit të Artois qe vetëm honorifik) * Karli III (Mbreti Karli II i Spanjës) [[1665]]–[[1700]] ===Dera Burbone, pretendentë të titullit (1700–1713)=== {{See also|Burbonët}} * Filipi IX (Mbreti Filipi V i Spanjës) [[1700]]–[[1713]] ===Dera Habsburge (1713–fundi)=== {{Further|Holanda Austriake|Monarkia Hapsburge}} * Karli IV (perandori Karli VI) [[1713]]–[[1740]] * Maria Thereza [[1740]]–[[1780]] ** Franci I (perandori Franci I) ([[1740]]–[[1765]] me gruan e tij, vetëm titullare) * Jozefi (perandori Jozefi II) ([[1780]]–[[1790]], vetëm titullar) * Leopoldi (perandori Leopoldi II) ([[1790]]–[[1792]], vetëm titullar) * Franci II (perandori Franci II) ([[1792]]–[[1795]]/[[1835]]) * Ferdinandi (perandori Ferdinandi I) ([[1835]]–[[1848]], vetëm titullar) * [[Franc Jozef I|Franc Jozefi (perandori Franc Jozefi I)]] ([[1848]]–[[1916]], vetëm titullar) * Karli V (perandori Karli I) ([[1916]]–[[1918]], vetëm titullar, më vonë i dorëhequr) == Dera e Kapetëve, Vija Burbone == * Karli X i Francës ([[1757]]–[[1836]]) ==Shiko edhe== * [[Traktati i Pirenejve]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Hapsburgët]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Mbretëria e Francës]] * [[Pas-de-Calais]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Counts of Artois|Kontë të Artois}} [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e Epërmet e Francës]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1659]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] aagz62t6lckfryzchhjxnytjqnzhsw4 0 383892 3010711 2971817 2026-07-18T15:23:32Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010711 wikitext text/x-wiki [[File:MarkiezaatBoZ2.jpg|280px|parapamje|Harta e margraviatit tëf Bergen op Zoom nga v. [[1747]]]] Në vazhdim jepet një listë e '''zotërve''' dhe në vijim '''margravëve të [[Bergen op Zoom]]'''. [[Bergen op Zoom]] u bë një zotërim i veçantë nga zotërimi i [[Breda (Holandë)|Bredës]] në vitin [[1287]], në mbizotërimin nominal të Dukatit të Brabantit.<ref>{{Cite web|title=Welkom op de site van De Heeren van Bergen {{!}} Geschiedenis|language=en|url=http://heerenvanbergen.nl/index.php/geschiedenis/|work=heerenvanbergen.nl|access-date=14 nëntor 2024}}</ref> Në vitin [[1485]] do të ndërtohej rezidenca e Pallatit Markiezenhof.<ref>{{Cite web|title=Markiezenhof|website=bergenopzoom.nu|url=https://bergenopzoom.nu/markiezenhof/|date=22 janar 2023|language=nl-NL|access-date=14 nëntor 2024}}</ref> Në vitin [[1559]] zotërimi do të ngrihej në rangun e margraviatit.<ref>{{Cite web|title=Markiezaat van Bergen op Zoom genealogy project|url=https://www.geni.com/projects/Markiezaat-van-Bergen-op-Zoom/7969|language=en-US|website=geni family tree|access-date=14 nëntor 2024}}</ref> Titulli ishte vetëm një titull nominal deri në vitin [[1795]], kur u shfuqizua.<ref>{{Cite book|last=van Ham|first=Willem A.|url=https://books.google.com/books?id=i75WAAAAYAAJ|title=Het doorluchtig huis van Bergen op Zoom: een overzicht van de geschiedenis van de heren en markiezen van Bergen op Zoom, hun verwanten en hun bezittingen (1287-1795)|year=1977|publisher=Europese Bibliotheek|isbn=978-90-288-5074-3|language=nl|trans-title=Dera e shquar e Bergen op Zoom: Një përmbledhje e historisë së zotërve dhe margravëve të Bergen op Zoom, të afërmit dhe pronat}}</ref> ==Zotërit e Bergen op Zoom== ===Dera Vezemal=== * Gerardi, [[1287]]-[[1309]] * Arnoldi, [[1309]]-[[1313]] * Mathilde, [[1313]]-[[1340]] ===Dera Vorne=== * Johana, [[1340]]-[[1349]] ===Dera Butershem=== * Hendriku I, [[1351]]-[[1371]] * Hendriku II, [[1371]]-[[1419]] * Hendriku III, [[1419]] [[File:Johann III. von Glymes und sein Bruder Henri de Berghes.jpg|parapamje|345px|Johani III i Glimes dhe vëllai i tij, Henri de Berghes]] ===Dera e Glimes=== {| class="wikitable" |- | Johani II i Glimes || [[1419]]-[[1427]] |- | Johani III i Glimes|| [[1494]]-[[1532]] |- | Antoni i Glimes || [[1532]]-[[1541]] |} ==Margravët e Bergen op Zoom (1559)== ===Dera e Glimes=== * Johani IV i Glimes, [[1541]]-[[1567]] ===Dera e Merodes=== * Maria Margaretha, [[1577]]-[[1588]] ===Dera e Vithemit=== * Maria Mencia, [[1588]]-[[1613]] ===Dera van den Bergh=== * Maria Elizabeta I, [[1614]]-[[1633]] * Maria Elisabeta II, [[1635]]-[[1671]] ===Dera von Hohenzollern=== * Henriëtte Franzisca, [[1672]]-[[1698]] ===Dera e La Tour d'Auvergne=== * Francois Egon de La Tour d'Auvergne, [[1698]]-[[1708]] * Maria Henriette de La Tour d'Auvergne, [[1708]]-[[1728]] ===Dera von Sulzbach=== * Karl Filip Theodor, [[1729]]-[[1795]] ==Shiko edhe== * [[Bergen op Zoom]] * [[Breda (Holandë)]] * [[Brabanta Veriore]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] == Referime == {{Reflist}} ==Lexime tw mëtejshme== *[https://www.markiezenhof.nl/nl/ontdek-het-paleis/stadspaleis/geschiedenis/heren-en-markiezen Markiezenhof.nl - Geschiedenis - Heren en Markiezen] *[https://issuu.com/hetmarkiezenhof/docs/pdf_hofzaal_1-5 ''Wisselende bondgenootschappen - Hoge Brabantse adel in Bergen op Zoom'', publ. Markiezenhof, n.d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230301184728/https://issuu.com/hetmarkiezenhof/docs/pdf_hofzaal_1-5 |date=1 mars 2023 }} [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Brabanta Veriore]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Themelime në 1287]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] qdh3zr4g2m5zxgj2lleer9f1l03fa91 0 383893 3010689 2971818 2026-07-18T15:23:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010689 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lista e sunduesve të Kontesë së Berghut në Holandë, midis viteve 1100 dhe 1913}} [[File:Bergh wapenboek Gelre wapen.svg|208px|parapamje|Stema e kontëve të Berghut]] Kontea e Berghut u themelua midis viteve [[1100]] dhe [[1125]] nga Constantinus de Monte, dhe do të shfuqizohej në vitin [[1795]], me [[Republika Batave|Republikën Batave]]. Themelimi i [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar Holandike]] në vitin [[1815]], ia ktheu të drejtat vetëm nominalisht kontesë. Në vijim jepet '''lista e kontëve të [[Bergh]]ut''': ==Dera Monte== * rr. v. [[1100]]-rr. v. [[1140]]: Constantinus de Monte<ref>{{Cite book|last=Evers|first=Jan Willem Staats|url=https://books.google.com/books?id=YABWAAAAcAAJ&pg=PA29|title=Gelderland's voormalige steden: Arnhem, Batenburg, Borculo, Bredevoort (Aalten), Bronkhorst (Steenderen), Buren, Culemborg, Doesburg, Doetinchem, Eibergen, Elburg, Gent, Groenlo, Harderwijk, Hattem, 's Heerenberg (Bergh), Huissen, Laag-Keppel (Hummelo), Lichtenvoorde, Lochem, Maas-Bommel (Appeltern), Nijkerk, Nijmegen, Terborg (Wisch), Tiel, Wageningen, Zalt-Bommel, Zevenaar, Zutphen|year=1891|publisher=Van der Zande|language=nl}}</ref><ref>{{Cite book|title=Private country houses in the Netherlands|year=1997|url=https://books.google.com/books?id=yG3qAAAAMAAJ|publisher=Waanders|isbn=978-90-400-9850-5|language=en}}</ref> * rr. v. [[1140]]-rr. v. [[1190]]: Rabodo I<ref>{{Cite book|last=Vries|first=Willem de|url=https://books.google.com/books?id=ChAMAQAAIAAJ|title=Leidse historische reeks|year=1960|publisher=Universitaire Pers Leiden|language=nl}}</ref> * rr. v. [[1190]]-rr. v. [[1220]]: Rabodo II * rr. v. [[1220]]-[[1260]]: Hendriku * [[1260]]-[[1290]]: Adami I * [[1290]]-[[1300]]: Frederiku I * [[1300]]-[[1325]]: Adami II * [[1325]]-[[1340]]: Frederiku II * [[1340]]-[[1360]]: Adami III * [[1360]]-[[1400]]: Uillemi I * [[1400]]-[[1416]]: Frederiku III ==Dera Van der Leck== * [[1416]]-[[1441]]: Otto van der Leck * [[1441]]-[[1465]]: Uillemi II * [[1465]]-[[1506]]: Osvaldi I * [[1506]]-[[1511]]: Uillemi III * [[1511]]/[[1524|24]]-[[1546]]: Osvaldi II * [[1546]]-[[1586]]: Uillemi IV * [[1573]]-[[1638]]: Hendriku * [[1586]]-[[1611]]: Hermani * [[1611]]-[[1656]]: Alberti * [[1656]]-[[1712]]: Osvaldi III ==Dera Hohenzollern-Bergh== * [[1712]]-[[1737]]: Frans Uillemi * [[1737]]-[[1781]]: Johan Baptisti, i mbiquajtur "Konti i Çmendur" * [[1781]]-[[1787]]: Johana Jozefina ==Dera Hohenzollern-Sigmaringen== * [[1769]]-[[1785]]: Karel Frederiku * [[1785]]-[[1831]]: Anton Alojsiusi * [[1831]]-[[1848]]: Kareli * [[1848]]-[[1885]]: Karel Antoni * [[1885]]-[[1905]]: Leopoldi * [[1905]]-[[1913]]: Uillemi Në vitin [[1913]], Uillemi ia shiti ''Huis Berghun'' industrialistit Jan Herman van Heek. == Shiko edhe == * [[Bergh]] * [[Zutphen]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] ==References== {{Reflist|32 em}} [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Themelime shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] gjutj0lxkt5kwq5rvafsn38as9n2ihs 14 383898 3010652 2820779 2026-07-18T15:23:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010652 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëri]] [[Kategoria:Monarki]] 0semc4uyhbe2hxsqhp9j1o392k4r3zd 0 383949 3010667 2971820 2026-07-18T15:23:11Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010667 wikitext text/x-wiki {{Short description|Dakat në vitet 1456–1794 i përqëndruar përreth Builjonit modern në Belgjikë}} {{Infobox country | native_name = ''Duché de Bouillon'' | conventional_long_name = Dukati i Builjonit | common_name = Builjon, Dukat | | image_coat = Blason ville be Bouillon (Neufchateau).svg | image_flag = Flag of Bouillon.svg | image_map = Locator Principality of the Duchy of Boulion (1560).svg | image_map_caption = Dukati i Builjonit në v. [[1560]], paraqitur brenda Qarkut Reni i Poshtëm–Vestfali | | era = Mesjeta | status = Dukat | empire = [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] | government_type = [[Duka|Dukat]] | status_text = {{plainlist}} * Shtet i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] * Feud i [[Mbretëria e Francës|Francës së hershme moderne]] {{endplainlist}} | today = [[Belgjika]] | | year_start = [[shekulli XV]] | year_end = [[1794]] | life_span = [[1456]]^? – [[1794]] | | event_pre = Zotërit Ardenes të Builjonit | date_pre = Nga [[shekulli XI]] | event_start = Kështjellarët La Marck | date_start = Nga v. [[1415]] | event1 = Duka i parë | date_event1 = 1456 | event2 = Traktatet e Nijmegenit | date_event2 = 1678 | event3 = Shfuqizimi i të drejtave [[shoqëria feudale|manoriale]]<br/>{{spaces|4}} dhe [[feudalizmi|feudale]] | date_event3 = <br/>26 maj [[1790]] | event4 = [[Monarkia kushtetuese|Kushtetuta dukale]] | date_event4 = 23 mars ose 1 maj [[1792]] | event_end = Shpallja e<br/>{{spaces|2}}Republikës | date_end = <br/>24 prill | event_post = Aneksimi nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] | date_post = 26 tetor [[1795]]<br/>(4 Brumaire, Viti IV) | p1 = Lorena {{!}} Lorena e Poshtme | image_p1 = [[File:Blason Lorraine.svg|x20px|alt=|link=]] | s1 = Republika e Parë Franceze {{!}} Republika e Builjonit | flag_s1 = Flag of Bouillon.svg | capital = Builjoni | common_languages = Valonishtja }} '''Dukati i Builjonit''' ({{lang|fr|Duché de Bouillon}}) ishte një dukat që përfshinte Builjonin dhe qytezat dhe fshatrat përreth në [[Belgjika|Belgjikën]] e tanishme. Shteti e kishte origjinën në [[shekulli X|shekullin e X]] si pronë e [[Lista e zotërve të Builjonit|zotërve të Builjonit]], zotërues të Kështjellës së Builjonit. kryqëtari Godfrej i Builjonit, më vonë mbreti i parë i Jeruzalemit, ia shiti Builjonin princ-peshkopatës së Liezhit, në vitin [[1095]]. Princ-peshkopët e Liezhit në vijim u bënë [[Lista e zotërve të Builjonit|zotërit e Builjonit]], që më pas adoptuan titullin e [[duka|dukës]]. Dukati më vonë u pretendua nga anëtarët e Derës La Marck dhe La Tour d'Auvergne. Nga viti [[1678]], ai ishte një dukat sovran nën mbrojtjen [[Mbretëria e Francës|franceze]] dhe sundohej nga Dera La Tour. Ai u aneksua nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] në vitin [[1795]]. Në përputhje me Traktatin e Parisit të 1815-ës, sovraniteti i ish dukatit iu atribua [[Lista e monarkëve të Holandës|mbretit të Holandës]] si dukë i madh i Luksemburgut, me të të cilin u bashkua dhe Builjoni. Në vitin [[1830]], territori i ish Dukatit të Builjonit, bashkë me shumicën e dukatit të madh, [[Revolucioni Belg|u rrebelua dhe bashkua me Belgjikën]]. Builjoni tashmë është pjesë e [[Belgjika|Belgjikës]]. ==Historia== [[Image:Bouillon (Belgique); vue de la partie occidentale du château-fort (XIIIe–XIX siècles).jpg|parapamje|majtas|358px|Kështjella e Builjonit]] Origjina e Dukatit të Builjonit është e paqartë. Përmendja e parë e Kështjellës së Builjonit vjen nga viti [[988]] dhe nga [[shekulli XI]], Builjoni ishte një pronë feudale e zotëruar nga Dera e Ardeneve, që e quanin veten [[Lista e zotërve të Builjonit|zotër të Builjonit]]. Me vdekjen e Godfrejit III, duka i Lorenës së Poshtme në vitin [[1069]], Builjoni i kaloi nipit të tij, Godfrejit të Builjonit. Në vitin [[1095]], Godfreji i Builjonit e shiti atë te Otberti, princ-peshkopi i Liezhit, në mënyrë që të financonte pjesëmarrjen e tij në [[Kryqëzata e Parë|Kryqëzatën e Parë]]. Godfreji më vonë u bë monarku i parë i Mbretërisë së Jeruzalemit. Në vitin [[1415]] princ-peshkopi i Liezhit ia dha kështjellarinë e Builjonit Derës La Marck. Në vitin [[1456]], Louis de Bourbon, peshkopi i Liezhit u bë individi i parë që e quajti veten "Duka i Builjonit". Në vitin [[1482]], kështjellari i atëhershëm i Builjonit, Uilliam de La Marck, urdhëroi vrasjen e Louis-it në një komplot për të vendosur të birin, Jean de la Marck, si princ-peshkop. Ky komplot doli i pasuksesshëm: Johani i Hornes u zgjodh si pasues i Louis de Bourbon-it si prince-peshkop i Liezhit. Johani pastaj zhvilloi një luftë me Uilliamin, që përfundoi me Traktatin e Tongerenit, të nënshkruar më 21 maj [[1484]], me familjen de la Marck që hiqte dorë nga pretendimet e saj mbi [[Liège|Liezhin]], megjithatë ata mbajtën Kështjellën e Builjonit si një peng për një hua prej 30,000 lirash dhe për mbështetjen e tyre për princ-peshkopin kundër perandorit Maksimiliani I. Në vitin [[1492]] Roberti II de la Marck nisi ta quante veten "Duka i Builjonit", por në vitin [[1521]], Érard de La Marck, princ-peshkopi i Liezhit (dhe vëllai i Robertit), me mbështetjen e trupave të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V, perandor gjermaniko-romak]], arriti ta rimerte Builjonin për Princ-Peshkopatën. [[Image:Bouillon (Belgique); le vieux pont sur la Semois et le château-fort (Xe–XVIe siècles).jpg|parapamje|majtas|354px|Lumi Semois me Kështjellën e Builjonit në sfond]] Me tu bërë kastelan në vitin [[1536]], Robert Fleuranges III de La Marck e quajti gjithashtu veten "Duka i Builjonit" dhe pasuesi i tij, Roberti IV ruajti të drejtën për këtë titull. Gjatë Luftës Italiane të viteve [[1551]]–[[1559]], Builjoni u pushtua nga forcat e Henrit të II të Francës, për ta mbajtur atë largë ndikimit [[Hapsburgët|Habsburg]], por Henri e konfirmoi Robertin IV si dukë të Builjonit. Nga viti [[1560]] deri në vitin [[1642]], dukët e Builjonit ishin gjithashtu sundues të Principatës së pavarur të Sedanit. Me vdekjen e Charlotte de La Marck në vitin [[1594]], dukati dhe titulli i kaluan burrit të saj, Henri de La Tour d'Auvergne dhe në vijim u bë zotërim i Derës së La Tour d'Auvergne. [[Mbretëria e Francës|Franca]] e pushtoi prapë Builjonin në vitin [[1676]], gjatë Luftës Franko-Holandeze, por Godefroy Maurice de La Tour d'Auvergne e ruajti titullin. Nga kjo ngjarje e në vijim, megjithëse Dukati i Builjonit ishte akoma pjesë e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], faktikisht ishte një [[protektorati|protektorat]] i [[Mbretëria e Francës|Francës]]. Kjo gjëndje e punëve u konfirmua nga Traktati i vitit 1678 të Nijmegenit. Me fillimin e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]], në vitin [[1794]], [[Luftërat Revolucionare Franceze|Ushtria Revolucionare Franceze]] e pushtoi Dukatin e Builjonit, duke krijuar Republikën jetë-shkurtër të Builjonit. Në vitin [[1795]], Builjoni u anekua nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]]. Duka i fundit, Jacques Léopold de La Tour d'Auvergne, vdiq në vitin [[1802]] pa fëmijë (gjë që i dha fund familjes La Tour d'Auvergne). [[File:Carte du Duché de Bouillon (1864).jpg|parapamje|Harta e dukatit]] Në vitin [[1815]] [[Kongresi i Vjenës]] vendosi një komision arbitrimi për të përcaktuar "Dukën e Builjonit", duke vendosur në favor të Charles Alain Gabriel de Rohan (i afërmi më i afërt i dukës së fundit, nga ana e babait) ndaj Philippe d'Auvergne (një i afërm i pretenduar, që ishte adoptuar dhe shpallur trashëgimtar nga babai i Jacques, Godefroy de La Tour d'Auvergne, kur ai ishte dukë). Ndërkohë Dukati i Builjonit u përfshi në Dukatin e Madh të Luksemburgut, atëherë në [[bashkimi personal|bashkim personal]] me [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërinë e Holandës]] (më vonë duke u bër pjesë e [[Monarkia e Belgjikës|Mbretërisë së Belgëve]] në vitin [[1830]]). Titulli, territori dhe borxhet e Builjonit mbetën një çështje e debatuar midis peshkopatës dhe dyerve fisnike, para dhe pas aneksimit francez të Builjonit në vitin [[1795]]. Vendimet e gjykatës rreth pretendentëve nuk do të zgjidheshin deri në vitin [[1825]]. == Gjeografia== {{See also|Gjeografia e Belgjikës|Provincat e Belgjikës|Valonia|Provinca Liège}} Dukati i Builjonit ishte një dukat sovran deri në vitin [[1795]]. Në vitin [[1789]], ai kishte një popullsi prej 2,500 banorësh. Qyteti më i madh ishte Builjoni, i vendosur gjatë Lumit Semois. Ai përbëhej nga këta fshatra rrethues: Sugny, Corbion, Alle, Rochehaut, Ucimont, Botassart, Sensenruth, Noirefontaine, Gros-Fays, Fays-les-Veneurs, Bertrix, Carlsbourg, Paliseul, Jehonville, Opont, Anloy, Porcheresse, Gembes, Gedinne, Sart-Custinne dhe Tellin. Builjoni është i vendosur në rajonin [[Valonia|Valon]] të Belgjikës, në [[Provincat e Belgjikës|provincën]] e [[Luksemburg (Belgjikë)|Luksemburgut]] në [[Belgjika|Belgjikë]]. == Lista e dukëve të Builjonit == === Princ peshkopët e Liezhit 1456–? === {| class="wikitable" !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Vdekja !Bashkëshortja |- | style="text-align: center;" | [[File:Louis de Bourbon(Couleurs).jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Louis de Bourbon | style="text-align: center;" | <small>Karli I, duka i Burbonit</small> | style="text-align: center;" | [[1438]] | style="text-align: center;" | I pamartuar | style="text-align: center;" | [[1456]]<br/>''E pretendoi titullin me ngritjen në peshkopatë'' | style="text-align: center;" | 30 gusht [[1482]] | style="text-align: center;" | Asnjë |- |- | style="text-align: center;" | [[File:Wappen Bistum Lüttich.png|70px]] | style="text-align: center;" | Johani i Hornesit | style="text-align: center;" | <small>Jakobi i Hornesit</small> | style="text-align: center;" | rreth v. [[1450]] | style="text-align: center;" | I pamartuar | style="text-align: center;" | [[1484]] (''ngjitja'')<br/>''Mbajti pronësinë e Builjonit'' | style="text-align: center;" | [[1505]] | style="text-align: center;" | Asnjë |- | style="text-align: center;" | [[File:J.C. Vermeyen Erard de la Marck. Prince-bishop of Liège.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Érard de La Marck | style="text-align: center;" | <small>Roberti I de la Marck</small> | style="text-align: center;" | 31 maj [[1472]] | style="text-align: center;" | I pamartuar | style="text-align: center;" | [[1505]] (''ngjitja'')<br/>''mbajti pronësinë e Builjonit'' | style="text-align: center;" | [[1538]] | style="text-align: center;" | Asnjë |- |} === Dera La Marck, ?–1588 === {| class="wikitable" !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Vdekja !Bashkëshort-ja/i |- | style="text-align: center;" | [[File:Armoiries de la Marck-Sedan.svg|70px]] | style="text-align: center;" | Roberti I de La Marck | style="text-align: center;" | <small>Jean de La Marck</small> | style="text-align: center;" | [[1430]] | style="text-align: center;" | 15 qershor [[1446]] | style="text-align: center;" | ''I caktuar kështjellar i Builjonit'' | style="text-align: center;" | Shkurt [[1487]] | style="text-align: center;" | Jeanne de Marley |- | style="text-align: center;" | [[File:Château de Beauregard - Robert II de La Marck.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Roberti II de la Marck | style="text-align: center;" | <small>Roberti I</small> | style="text-align: center;" | [[1465]] | style="text-align: center;" | 25 dhjetor [[1490]] | style="text-align: center;" | ''Pretendoi titullin e dukës, [[1492]]'' | style="text-align: center;" | Mars [[1536]] | style="text-align: center;" | Catherine de Croÿ |- | style="text-align: center;" | [[File:Fleuranges.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Robert Fleuranges de La Marck | style="text-align: center;" | <small>Roberti II</small> | style="text-align: center;" | [[1491]] | style="text-align: center;" | 1 prill [[1510]] | style="text-align: center;" | ''Pretendoi titullin e dukës, [[1536]]'' | style="text-align: center;" | 21 dhjetor [[1537]] | style="text-align: center;" | Guillemette e Sarbrykenit, kontesha e Braine |- | style="text-align: center;" | [[File:RobertIVdeLaMarck1570.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Roberti IV de La Marck | style="text-align: center;" | <small>Robert Fleuranges</small> | style="text-align: center;" | 5 janar [[1512]] | style="text-align: center;" | 1 mars [[1539]] | style="text-align: center;" | ''Titulli i konfirmohet nga Henri II i Francës'' | style="text-align: center;" | 15 shkurt [[1556]] | style="text-align: center;" | Françoise de Brézé, kontesha e Maulevrier |- | style="text-align: center;" | [[File:Henri-Robert_de_la_Marck.png|70px]] | style="text-align: center;" | Henri-Robert de La Marck | style="text-align: center;" | <small>Roberti IV</small> | style="text-align: center;" | 7 shkurt [[1540]] | style="text-align: center;" | 7 shkurt [[1558]] | style="text-align: center;" | 15 shkurt [[1556]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" | 2 dhjetor [[1574]] | style="text-align: center;" | Françoise de Bourbon |- | style="text-align: center;" | [[File:CharlottedelaMarck1570.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Charlotte de La Marck<br/>''suo jure'' | style="text-align: center;" | <small>Henri Robert</small> | style="text-align: center;" | 5 nëntor [[1574]] | style="text-align: center;" | 19 maj [[1594]] | style="text-align: center;" | 2 dhjetor [[1574]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" | 15 maj [[1594]] | style="text-align: center;" | Henri de La Tour d'Auvergne |- !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Vdekja !Bashkëshort-ja/i |} ===Dera e La Tour d'Auvergne, 1588–1802 === {| class="wikitable" !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Pushoi së qeni dukë !Vdekja !Bashkëshort-ja/i |- | style="text-align: center;" rowspan="2" | [[File:Henridelatour.jpg|70px]] | style="text-align: center;" rowspan="2" | Henri de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" rowspan="2" | <small>François de La Tour d'Auvergne</small> | style="text-align: center;" rowspan="2" | 28 shtator [[1555]] | style="text-align: center;" | 19 nëntor [[1591]] | style="text-align: center;" rowspan="2" | 15 maj [[1594]]<br/>''vdekja e gruas së parë'' | style="text-align: center;" rowspan="2" colspan="2" | 25 mars [[1623]] | style="text-align: center;" | Charlotte de La Marck |- | style="text-align: center;" | 15 prill [[1595]] | style="text-align: center;" | Elisabeta e Nasaut |- | style="text-align: center;" | [[File:Frederic-MauricedeLaTourdAuvergneNanteuil.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Frédéric Maurice de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" | <small>Henri</small> | style="text-align: center;" | 22 tetor [[1605]] | style="text-align: center;" | 2 janar [[1634]] | style="text-align: center;" | 25 mars [[1623]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" colspan="2" | 9 gusht [[1652]] | style="text-align: center;" | Eleonora Catharina Febronis van den Bergh |- | style="text-align: center;" | [[File:GodefroyMauricedeLaTour dAuvergneNanteuil.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Godefroy Maurice de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" | <small>Frédéric Maurice</small> | style="text-align: center;" | 21 qershor [[1636]] | style="text-align: center;" | 19 prill [[1662]] | style="text-align: center;" | 9 gusht [[1652]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" colspan="2" | 26 korrik [[1721]] | style="text-align: center;" | Marie Anne Mancini |- | style="text-align: center;" rowspan="3" | [[File:Emmanuel Théodose de La Tour d'Auvergne (1668–1730) while duc d'Albret.jpg|70px]] | style="text-align: center;" rowspan="3" | Emmanuel Théodose de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" rowspan="3" | <small>Godefroy Maurice</small> | style="text-align: center;" rowspan="3" | [[1668]] | style="text-align: center;" | 1 shkurt [[1696]] | style="text-align: center;" rowspan="3" | 26 korrik [[1721]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" rowspan="3" colspan="2" | 17 prill [[1730]] | style="text-align: center;" | Marie Armande Victoire de La Trémoille |- | style="text-align: center;" | 4 janar [[1718]] | style="text-align: center;" | Louise Françoise Angélique Le Tellier |- | style="text-align: center;" | 21 mars [[1725]] | style="text-align: center;" | Louise Henriette Françoise de Lorraine |- | style="text-align: center;" | [[File:Charles-Godefroy de La Tour d'Auvergne.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Charles Godefroy de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" | <small>Emmanuel Théodose</small> | style="text-align: center;" | 16 korrik [[1706]] | style="text-align: center;" | 2 prill [[1724]] | style="text-align: center;" | 17 prill [[1730]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" colspan="2" | 24 tetor [[1771]] | style="text-align: center;" | Maria Karolina Sobieska |- | style="text-align: center;" rowspan="2" | [[File:Colson - Portrait du Duc de Bouillon.jpg|70px]] | style="text-align: center;" rowspan="2" | Godefroy de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" rowspan="2" | <small>Charles Godefroy</small> | style="text-align: center;" rowspan="2" | 26 janar [[1728]] | style="text-align: center;" | 27 nëntor [[1743]] | style="text-align: center;" rowspan="2" | 24 tetor [[1771]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" rowspan="2" colspan="2" | 3 dhjetor [[1792]] | style="text-align: center;" | Louise de Lorraine |- | style="text-align: center;" | 14 maj [[1789]] | style="text-align: center;" | Marie Françoise Henriette de Banastre |- | style="text-align: center;" | [[File:Drouais, François-Hubert - The Children of the Duc de Bouillon - 1756.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Jacques Léopold de La Tour d'Auvergne | style="text-align: center;" | <small>Godefroy</small> | style="text-align: center;" | 15 janar [[1746]] | style="text-align: center;" | 17 korrik [[1766]] | style="text-align: center;" | 3 dhjetor [[1792]]<br/>''vdekja e babait'' | style="text-align: center;" | 1794<br/>''Builjoni absorbohet në [[Republika e Parë Franceze|Republikën e Parë Franceze]]'' | style="text-align: center;" | 7 shkurt [[1802]] | style="text-align: center;" | Hedvig e Hese-Rotenburgut |- !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Pushimi së qeni dukë !Vdekja !Bashkëshort-ja/i |} ===Dera e Rohanit, 1816–1975 === Në vitin [[1816]], [[Kongresi i Vjenës]] e riktheu titullin e "Dukës së Builjonit", duke ia dhënë atë Charles Alain Gabriel de Rohan, nipit të Marie Louise de La Tour d'Auvergne, e cila ishte e bija e ish dukës Charles Godefroy de La Tour d'Auvergne. Në vitin [[1918]], [[Austria]] u bë një republikë, kështu që titujt dukalë pushuan së ekzistuari. {| width=95% class="wikitable" !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Vdekja !Gruaja |- | style="text-align: center;" | [[File:Alexander Clarot - Charles Alain de Rohan.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Charles Alain Gabriel<br/><ref name="Rohan">Gjithashtu princ i Rohanit.</ref><ref name="Guéméné">Gjithashtu princ i Guéméné-s.</ref><ref name="Montbazon">Gjithashtu dukë i Montbazonit.</ref> | style="text-align: center;" | <small>Henri Louis, princi i Guéméné-s</small><br/> (Rohan) | style="text-align: center;" | 18 janar [[1764]] | style="text-align: center;" | 29 maj [[1781]] | style="text-align: center;" | [[1816]]<br/>''ngjitja'' | style="text-align: center;" | 24 prill [[1836]] | style="text-align: center;" | Louise Aglae de Conflans d'Armentieres |- | style="text-align: center;" | [[File:František Tkadlík - Victor Rohan.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Louis Victor Mériadec<br/><ref name="Rohan"/><ref name="Guéméné"/><ref name="Montbazon"/><ref>Gjithashtu kont i Saint-Pol-it</ref> | style="text-align: center;" | <small>Henri Louis, princ i Guéméné-s</small><br/> (Rohan) | style="text-align: center;" | [[1766]] | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | 24 prill [[1836]]<br/>''ngjitja'' | style="text-align: center;" | [[1841]] | style="text-align: center;" | Berthe de Rohan |- | style="text-align: center;" | [[File:Camille de Rohan-Rochefort-Guéméné.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Camille Philippe Joseph Idesbald<br/><ref name="Rohan"/><ref name="Guéméné"/><ref name="Montbazon"/> | style="text-align: center;" | <small>Charles-Louis-Gaspard de Rohan-Rochefort</small><br/><small>Adoptuar nga Louis Victor Mériadec</small> | style="text-align: center;" | 19 dhjetor [[1801]] | style="text-align: center;" | 28 maj [[1826]] | style="text-align: center;" | [[1846]]<br/>''ngjitja'' | style="text-align: center;" | 13 shtator [[1892]] | style="text-align: center;" | Adelheid zu Löwenstein-Wertheim-Rosenberg |- | style="text-align: center;" | [[File:Ateliér Heinrich Eckert Praha - Alain de Rohan sedící v křesle.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Alain Benjamin Arthur<br/><ref name="Rohan"/><ref name="Guéméné"/><ref name="Montbazon"/><ref name="Rochefort">Gjithashtu princ i Roshefortit.</ref><ref name="Montaubon">Gjithashtu princ i Montaubonit.</ref> | style="text-align: center;" | <small>Arthur de Rohan ([[1826]]–[[1885]]), biri i Camille Philippe</small> | style="text-align: center;" | 8 janar [[1853]] | style="text-align: center;" | 10 tetor [[1885]] | style="text-align: center;" | 13 shtator [[1892]]<br/>''ngjitja'' | style="text-align: center;" | 24 shkurt [[1914]] | style="text-align: center;" | Johana e Auerspergut |- | style="text-align: center;" | [[File:Ateliér C.G. Springer Liberec - Alain de Rohan.jpg|70px]] | style="text-align: center;" | Alain Anton Joseph Adolf Ignaz Maria<br/><ref name="Rohan"/><ref name="Guéméné"/><ref name="Montbazon"/><ref name="Rochefort"/><ref name="Montaubon"/> | style="text-align: center;" | <small>Alain Benjamin Arthur</small> | style="text-align: center;" | 26 korrik [[1893]] | style="text-align: center;" | 29 shtator [[1921]] | style="text-align: center;" | 24 shkurt [[1914]]<br/> | style="text-align: center;" |17 mars [[1975]] | style="text-align: center;" | Margarethe von Schönburg-Hartenstein |- !Imazhi !Emri !Atësia !Lindja !Martesa !Bërja dukë !Vdekja !Gruaja |} ==Shiko edhe== * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Luksemburg (Belgjikë)]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Konti i Artois]] * [[Duka i Brabanit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] ==Shënimet== {{Reflist}} == Bibliografia == {{Commons category|Kategoria:Duchy of Bouillon|Dukati i Builjonit}} * {{cite book|author=Jacques Marsollier|title=Histoire du maréchal duc de Bouillon; où l'on trouve ce qui s'est passé de plus remarquable sous les regnes de François II, Charles IX, Henry III, Henry IV, la minorité & les premières années du regne de Louis XIII|volume=I|year=1726|url=https://archive.org/details/histoiredumarc02marsuoft|publisher=Chez le Sincere à la Verité|language=fr}} * {{cite book|author=Jacques Marsollier|title=Histoire du maréchal duc de Bouillon; où l'on trouve ce qui s'est passé de plus remarquable sous les regnes de François II, Charles IX, Henry III, Henry IV, la minorité & les premières années du regne de Louis XIII|volume=II|year=1726|url=https://archive.org/details/histoiredumarc01marsuoft|publisher=Chez le Sincere à la Verité|language=fr}} * {{cite book|author=Jacques Marsollier|title=Histoire du maréchal duc de Bouillon; où l'on trouve ce qui s'est passé de plus remarquable sous les regnes de François II, Charles IX, Henry III, Henry IV, la minorité & les premières années du regne de Louis XIII|volume=III|year=1726|url=https://archive.org/details/histoiredumarc03marsuoft|publisher=Chez le Sincere à la Verité|language=fr}} [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Themelime shekulli XV në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1456]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] cfmzf2kjqp4btot741384j2osytrkan 0 383959 3010698 3003189 2026-07-18T15:23:27Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010698 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lista e sunduesve të Zotërimit të Builjonit, nga shekulli X deri në shekullin e XI}} '''Zotërimi i Builjonit''' ishte në shekujt e [[shekulli X|X]] dhe [[shekulli XI|të XI]] në nga zotërimet bazë të dinastisë Ardene–Builjon dhe duket se ka qenë zotërimi i tyre origjinal.<ref>{{cite book|last=Murray|first=Alan V.|title=The Crusader Kingdom of Jerusalem: A Dynastic History 1099-1125|url=https://archive.org/details/crusaderkingdomo0000murr|publisher=Prosopographica et Genealogica|year=2000|language=en|isbn=1-900934-03-5|page=[https://archive.org/details/crusaderkingdomo0000murr/page/10 10]}}</ref> Zotërimi i Builjonit ishte një grupim feudesh, pronash tokësore dhe të drejtash të tjera. Grupimi përfshinte p.sh.: pronësinë e fshatrave të [[Bellevaux]], Mogimont, Senseruth dhe Assenois, avokatinë e manastirit të Shën Hubertit dhe Ardeneve, si dhe tokat në jug të Builjonit, më parë tokat e abacisë së Muzonit, të zotëruara si feude të Arkipeshkvisë së Reimsit. Gjatë shekujve [[shekulli X|të X]] dhe [[shekulli XI|të XI]], zotërit e Builjonit mbanin edhe, për përiudha të shkurtra ose të gjata, Dukatin e Lorenës së Poshtme, Kontenë e Verdunit, Margraviatin e Antverpenit, bashkë me shumë tituj më të vegjël. ==Lista e zotërve të Builjonit== Është e vështirë të paraqitet lista e saktë e zotërve të Builjonit, pasi zotërimi nuk ndjek automatikisht titujt e dokumentuar më mirë të dukatëve dhe konteve të mbajtur nga dinastia. Meqë Builjoni besohet se ishte zotërimin i trashëgueshëm i dinastisë, mund të besohet se zotërimi trashëgohej nga djali më i madh.<ref>Në rastin e Godfrej Kryqtarit, ai ishte djali i dytë i motrës së Godfrej Gungaçit. Ai e trashëgoi nga ungji i pafëmijë, ndërsa vëllai më i madh, Eustasi trashëgoi nga babai i tyre.</ref> Bazuar në këtë hamendësim, mund të krijohet një listë e zotërve të Builjonit: * Godfrej ''i Robëruar'' (?, me gjasa deri rreth v. [[1002]]) * Frederiku, biri i Godfrejit ''të Robëruar'', (?, me gjasa rreth v. [[1002]]-[[1005]]) * Godfrej ''i Pa Fëmijë'', vëllai më i vogël i Frederikut, (?, me gjasa [[1005]]-[[1023]]) * Gozelo, vëllai më i vogël i Frederikut dhe Godfrejit, ([[1023]]-[[1044]]) * Godfrej ''Mjekrroshi'', biri i Gozelos, ([[1044]]-[[1069]]) * Godfrej ''Gungaçi'', biri i Godfrej ''Mjekrroshit'', ([[1069]]-[[1076]]) * Godfrej ''Kryqtari'', nipi i Godfrej Gungaçit, ([[1076]]-[[1096]]) : Në vitin [[1095]], me qëllim që të financonte pjesëmarrjen e tij në [[Kryqëzata e Parë|Kryqëzatën e Parë]], Godfrej ''Kryqtari'' ia shiti zotërimin e Builjonit Princ-Peshkopatës së Liezhit. Më vonë Godfrej ''Kryqtari'' do të bëhej mbreti i Jeruzalemit Kryqtar. Prinç-Peshkopët e Liezhit që u bënë zotër të Builjonit do të adoptonin titullin e [[Dukati i Builjonit|dukës së Builjonit]], duke e braktisur titullin e zotërve të Builjonit. ==Shiko edhe== * [[Dukati i Builjonit]] * [[Luksemburg (Belgjikë)]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Konti i Artois]] * [[Duka i Brabanit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] == Referime == <references/> == Bibliografia == * {{cite book|last=Murray|first=Alan V.|title=The Crusader Kingdom of Jerusalem: A Dynastic History 1099-1125|url=https://archive.org/details/crusaderkingdomo0000murr|publisher=Prosopographica et Genealogica|year=2000|language=en|isbn=1-900934-03-5}} [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1095]] kh2vurec6adxqzuf4yjcpprgeamh28z 0 383986 3010664 2971824 2026-07-18T15:23:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010664 wikitext text/x-wiki {{Short description|Titulli i sunduesve të Brabantit nga viti 1183 deri në vitin 1430}} [[File:Coat of arms of the Duchy of Brabant.svg|parapamje|345px|Stema e Dukatit të Brabantit]] '''Duka i Brabantit''' ({{Lang|nl|hertog van Brabant}}, {{Lang|fr|duc de Brabant}}) ishte sunduesi i Dukatit të Brabantit që nga viti [[1183]]/[[1184]]. Titulli u krijua nga [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandori gjermaniko-romak]] [[Frederik Barbarosa]] në favor të Henrit të I të Derës së Rexhinarit, biri i Godfrejit të III të Leuvenit (i cili ishte dukë i Lorenës së Poshtme në atë kohë). Dukati i Brabantit ishte një ngritje feudale e titullit ekzistues (që nga viti [[1085]]/[[1086]]) të landgravit të Brabantit, i cili ishte një feud perandorak, që iu caktua kontit Henri III i Leuvenit, pak pas vdekjes së kontit paraardhës të Brabantit, Hermanit të II të Lotharingisë (lindur më 20 shtator [[1085]]). [[File:Gules a fess argent.svg|parapamje|majtas|182px|Stema e kontëve të [[Leuven]]it]] Megjithëse kontea përkatëse ishte mjaft e vogël (e kufizuar në territorin midis lumenjve Senë dhe Dender) emri i saj u zbatua për të gjithë vendin nën kontrollin e dukëve nga [[shekulli XIII]] e në vijim. Në vitin [[1190]], pas vdekjes së Godfrejit të III, Henri I u bë gjithashtu duka i Lotharingisë. Më parë Lotharingia e Poshtme, ky titull tashmë ishte praktikisht pa autoritet territorial, por bartej nga dukët e mëvonshëm të Brabantit si një titull honorifik. Në vitin [[1288]], dukët e Brabantit u bënë edhe [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë të Limburgut]]. Titulli ra ndaj [[Duka i Burgundisë|dukëve të Burgundisë]] në vitin [[1430]]. Në vijim, ai ndoqi trashëgiminë Burgunde deri në [[Revolucioni Francez|Revolucionin Francez]], megjithëse pjesa veriore e territorit të Brabantit, faktikisht zotërohej nga [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Provincat e Bashkuara Holandeze]] gjatë [[shekulli XVII|shekujve të XVII]] dhe [[shekulli XVIII|të XVIII]] (shiko [[Brabanta Veriore]]). Tashmë, titulli i dukës ose dukeshës së Brabantit përcakton, që nga Dekreti Mbretëror i 16 dhjetorit 1840 (i amenduar në vitin [[1991]]), trashëgimtarin e dukshëm të [[Monarkia e Belgjikës|Fronit të Belgjikës]]. Mbajtësi i tanishëm është princesha Elisabetë. [[File:Coat of arms Brabant - Limbourg 02.svg|parapamje|174px|Stema e dukëve të Brabantit dhe Limburgut]] == Dera e Rexhinarit (Dera e Leuvenit) == Në vazhim jepen '''Kontët e Leuvenit, Kontët e Brukselit dhe landgravët e Brabantit''': [[File:Arms of Philippe de Saint Pol.svg|parapamje|174px|Stema Burgunde e dukëve të Brabantit]] * Hendriku III ([[1085]]/[[1086]]&ndash;[[1095]]); tashmë konti i Leuvenit dhe Brukselit nga viti [[1078]]. * Godfreji I (nga viti [[1095]]) Në vijim shfqen '''kontët e Leuvenit, kontët e Brukselit, landgravët e Brabantit, margravi i Antverpenit dhe dukët e Lorenës së Poshtme''': * Godfreji I ([[1106]]&ndash;[[1139]]) i krijuar si dukë në vitin [[1106]] * Godfreji II ([[1139]]&ndash;[[1142]]) * Godfreji III ([[1142]]&ndash;[[1190]]) Në vijim shfqen '''dukët e Brabant dhe dukët e Lothierit''': * Hendriku I ([[1190]]&ndash;[[1235]]); tashmë duka i Brabantit nga viti [[1183]]/[[1184]] * Hendriku II ([[1235]]&ndash;[[1248]]) * Hendriku III ([[1248]]&ndash;[[1261]]) * Hendriku IV ([[1261]]&ndash;[[1267]]) Në vijim shfaqen '''dukët e Brabantit, dukët e Lothierit dhe [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukët e Limburgut]]''': * Johani I ([[1267]]&ndash;[[1294]]) * Johani II ([[1294]]&ndash;[[1312]]) * Johani III ([[1312]]&ndash;[[1355]]) * Joana ([[1355]]&ndash;[[1406]]) – ajo bashkësuandoi me Venceslaun e I të Derës së Luksemburgut [[File:BrabantDukes.png]] == Dera e Burgundisë == {{See also|Holanda Burgunde|Duka i Burgundisë}} Në vijim jepen '''dukët e Brabantit, dukët e Lothierit dhe [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukët e Limburgut]]''': * Antoni, duka i Brabantit ([[1406]]&ndash;[[1415]]) (e trashëgoi titullin nga ëmta e tij, Joana) * Johani IV, duka i Brabantit ([[1415]]&ndash;[[1427]]) * Filipi I ''i Shën Polit'' ([[1427]]&ndash;[[1430]]) * Filipi II ''i Miri'' ([[1430]]&ndash;[[1467]]) * Karli I ''I Guximshmi'' ([[1467]]&ndash;[[1477]]) * Maria ([[1477]]&ndash;[[1482]]) == Dera e Habsburgëve == {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge}} * Maksimiliani (regjent, [[1482]]&ndash;[[1494]]) * Filipi III ([[1494]]&ndash;[[1506]]) * [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] ([[1506]]&ndash;[[1555]]) * [[Filipi II i Spanjës|Filipi IV]] ([[1555]]&ndash;[[1598]]) : uzurpohet nga Franci, duka i Anzhusë (Valois) ([[1582]]&ndash;[[1584]])<ref>Knecht, ''Catherine de' Medici'', Longman, 1998, fq. 212.</ref> * Isabella Clara Eugenia dhe Alberti ([[1598]]–[[1621]]) * Filipi V ([[1621]]–[[1665]]) * Karli III ([[1665]]–[[1700]]) == Dera Burbone == {{Further|Burbonët}} * Filipi VI ([[1700]]–[[1706]]) == Dera Habsburge dhe Habsburg-Lorenës == {{Further|Monarkia Hapsburge}} * Karli VI ([[1706]]–[[1740]]) * Maria Thereza ([[1740]]–[[1780]]) * Jozei ([[1780]]–[[1789]]) * Leopoldi ([[1790]]–[[1792]]) * Franci I ([[1792]]–[[1794]]) == Konteksti dinastik== === Dera e Belgjikës (Dera e Saks-Koburgut dhe Gothës deri në 1920) === {{Further|Monarkia e Belgjikës}} Në Mbretërinë e tanishme të [[Monarkia e Belgjikës|Belgjikës]], titulli i "Dukës së Brabantit" është rigjallëruar si një titull dinastik në oborr dhe tradicionalisht caktohet për birin ose bijën më të madhe të sovranit (megjithëse [[Provincat e Holandës|provinca]] e [[Brabanta Veriore|Brabantit Verior]], pjesë e dukatit historik, është pjesë e [[Holanda|Holandës]] që nga viti [[1648]]). Biri ose bija më e madhe automatikisht bëhej dukë/dukeshë e Brabantit, kur babai i tij/saj bëhet Mbret i Belgëve; nuk ka ceremoni ose betim formal që duka/dukesha e re/ri duhet të zhvilloi. Kur duka i Brabantit humbet babain e tij, ose kur ai abdikon, titulli i tij i shkon pasuesit në vijën dinastike, ndërsa ai bëhet mbreti i ri i belgëve. Ndryshe nga posti i mbretit të belgëve, fëmijë më i madh i sovranit nuk ka nevojë të arrijë moshën 18 vjeçe për tu bërë dukë i Brabantit. Megjithatë, nëse një dukë ose dukeshë e Brabantit nuk e ka arritur moshën 18 vjeçare, ai ose ajo nuk mund të ngjitet në fronin e Belgjikës, siç parashihet nga [[Kushtetuta e Belgjikës|Kushtetuta]]. Kur princi ose princesha bëhen dukë i Brabantit, ky titull merr përparësi ndaj titujve të tjerë: princ ose princeshë e Belgjikës.<ref>{{Cite web|title=Loi – Wet|work=ejustice.just.be|url=http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=2001101631&table_name=wet|language=en, fr}}</ref> Duka o fundit i Brabantit u bë mbret në vitin [[2013]] dhe ia kaloi titullin fëmijës më të madh. Dukesha e tanishme, Elisabeta, ishte vetëm 12 vjeçe kur u bë dukeshë në vitin [[2013]]. Dukët dhe dukeshat e [[Monarkia e Belgjikës|Derës së Belgjikës]] (Dera e Saks-Koburgut dhe Gothës deri në vitin [[1920]]) janë si vijon: * [[Leopold II i Belgjikës|Leopoldi II]] ([[1840]]&ndash;[[1865]]) * Leopoldi, biri i [[Leopold II i Belgjikës|Leopoldit II]] ([[1865]]&ndash;[[1869]]) – princi i vetëm që vdiq dukë i Brabantit. * Leopoldi III ([[1909]]&ndash;[[1934]]) * Boduini ([[1934]]&ndash;[[1951]]) * [[Filipi i Belgjikës|Filipi]] ([[1993]]&ndash;[[2013]]) * Elisabeta ([[2013]]&ndash;vijim) [[File:Coat of arms of the Duchess of Brabant.svg|alt=|center|310x310px]] {{center|Stema e Elisabetës së Belgjikës, dukesha e Brabantit.}} ==== Legjislacioni ==== Artikulli 1, paragrafi 2, i Dekretit Mbretëror të 16 dhjetorit [[1840]] thotë, që nga një amendament në vitin [[2001]]: "''Titulli i Dukës së Brabantit ose i Dukeshës së Brabantit do të bartet, në të ardhmen, nga princi ose princesha, biri ose bija më e madhe e mbretit dhe, nëse mungon, nga princi ose princesha, biri ose bija e birit ose bijës më të madhe të mbretit''"<ref>[http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi/api2.pl?lg=fr&pd=2001-10-17&numac=2001021517 Teksti në frëngjisht] i amendamentit të vitit 2001: «Le titre de Duc de Brabant ou de Duchesse de Brabant sera toujours porté, à l'avenir, par le Prince ou la Princesse, fils aîné ou fille aînée du Roi, et, à défaut, par le Prince ou la Princesse, fils aîné ou fille aînée du fils aîné de la fille aînée du Roi.»</ref> ==Shiko edhe== * [[Brabanti Valonas]] * [[Brabanti Flamand]] * [[Brabanta Veriore|Brabanti Verior]] * [[Leuven]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Frederik Barbarosa]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Hapsburgët]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Konti i Artois]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Dukes of Brabant|Duka i Brabantit}} * [https://web.archive.org/web/20070205213419/http://ballyhoo.be/andere/charters/charters.html Charters of the Duchy of Brabant] *[https://web.archive.org/web/20050524101817/http://www.personal.psu.edu/users/d/c/dcj121/prosop/counts/countyA/county27.htm Counts of Louvain]: genealogical note (Caution: some information provided by this link could be historiographically obsolete). [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Mbretër të Belgjikës]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Themelime shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Themelime në 1183]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] n0jztw1sbkblexum3igf17cxk2h5c7w 0 384130 3010665 2971831 2026-07-18T15:23:09Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010665 wikitext text/x-wiki {{Short description|Titulli i përdorur nga sunduesit e Dukatit të Burgundisë, midis viteve 918(843)-1477(1790)}} {{Infobox monarchy | royal_title = Duka i Burgundisë | realm = Dukati i Burgundisë | coatofarms = Arms of Eudes de Bourgogne.svg | coatofarms_size = 138 | coatofarmscaption = Stema e Burgundisë | formation = 843 | monarch = | image = Duchy of Burgundy (918-1477).gif | image_size = 307 | alt = | caption = Zgjerimi i Dukatit të Burgundisë nga v. [[918]] deri në v. [[1477]] | image2 = Bandera de Borgoña.svg | image2_size = 183 | caption2 = Flamuri historik i Burgundisë | incumbent = I shfuqizuar | baronetage = | first_monarch = Rikard Justiciari | last_monarch = {{plainlist| * Karli i Guximshëm (feud) * Luigji i Francës (titull kortesie)}} | present_holder = | heir_apparent = | heir_presumptive = | subsidiary_titles = | status = | abolition = {{plainlist| * 5 janar [[1477]] (si feud) * 22 mars [[1790]] (si titull kortesie)}} | residences = {{plainlist| * Château de Germolles * Hôtel de Bourgogne * Pallati i dukëve të Burgundisë}} | former_seat = | motto = | footnotes = }} '''Duka i Burgundisë''' ({{lang|fr|duc de Bourgogne}}) ishte një titull i përdorur nga sunduesit e Dukatit të Burgundisë, nga themelimi i tij në vitin [[843]], deri në aneksimin e tij nga [[Mbretëria e Francës|Kurora Franceze]] në vitin [[1477]] dhe më vonë nga anëtarët e [[Hapsburgët|Derës Habsburge]], dhe përfshirë [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandorët gjermaniko-romakë]] dhe [[Mbretëria e Spanjës|mbretërit e Spanjës]], që pretendonin vetë Burgundinë dhe sunduan [[Holanda Burgunde|Holandën Burgunde]].<ref>{{Cite journal|last=Duerloo|first=Luc|date=2 janar 2019|title=The Utility of an Empty Title: The Habsburgs as Dukes of Burgundy|url=https://doi.org/10.1080/03096564.2018.1559527|journal=Dutch Crossing|volume=43|issue=1|doi=10.1080/03096564.2018.1559527|language=en|s2cid=150856167|issn=0309-6564|url-access=subscription|pages=63–77}}</ref> Burgundët ishin një [[lista e fiseve të hershme gjermanike|fis gjermanik]], që mund të kenë emigruar nga ishulli [[Skandinavia|skandinav]] i bornholmit për në [[Lumi Visla|Basenin e Vistulës]] në [[shekulli III|shekullin e III]], ku formuan një mbretëri. Mbreti i parë i dokumentuar i burgundëve, Gjúki, jetoi në fundin e [[shekulli IV|shekullit të IV]] në lindje të [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Në Vitin [[411]] mbreti burgund Gunther (mbase Gunduhar, ose Gundikar) në bashkëpunim me Goarin, mbretin e [[alanët|alanëve]], vendosi Jovinusin si perandor kukull. Nën pretekstin e autoritetit perandorak të Jovinusit, Guntheri u vendos në bregun perëndimor të [[Lumi i Rinit|Rinit]], midis Lumit Lauter dhe Nahe, duka zaptuar vendbanimet e Borbetomagus-it ([[Worms]]-i i tanishëm), Spejerit dhe [[Strasburg]]ut. Pas nënshtrimit të tyre nga [[romakët]] në vitin [[437]], gjenerali romak Flavius Aetius i vendosi burgundët në rajonin e Francës veri-lindore dhe Zvicrës Perëndimore në vitin [[443]]. Pas [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore|Rënies së Perandorisë Romake të Perëndimit]] në vitin [[476]], mbreti burgund Gundobad u lidh me [[Lista e mbretërve frankë|mbretin e fuqishëm frank]], [[Klovisi I|Klovisin e I]] kundër mbretit ostrogot, [[Teodoriku i Madh]]. Mbretëria Burgunde vijoi deri në vitin [[532]], kur ajo u mund nga [[frankët]], duke u përfshirë në Mbretërinë e Frankëve. [[File:AD 0412 Four-step Theory of Burgundian Migration - EN.svg|parapamje|majtas|362px|Hartë e emigrimit të mundshëm të burgundëve]] Dukati i Burgundisë ishte pasues i Mbretërisë së mëparshme Burgunde. Burgundët gjendeshin në [[Dizhoni|Dizhon]], [[Chalon-sur-Saône]], [[Mâcon]], [[Autun]] dhe Châtillon-sur-Seine, duke i dhënë emrin rajonit të Burgundisë, më vonë [[Burgonja]], në [[Franca|Francë]]. Si pjesë e Mbretërisë së Frankëve, Burgundia mbajti një status gjysmë-autonom, me kodin e tyre ligjor, Loi Gombette. Më vonë ajo u nda në disa pjesë nga Karl Marteli, Arles-Burgundia, Vienë-Burgundia, Burgundia Alemanike dhe Burgundia Franke. Në vijim, me dobësimin e qendërzimit karoling, pas Ndarjes së Verdunit në vitin [[843]], do të shfaqeshin dy entitete të veçanta karolinge të Burgindisë, Dukati i Burgundisë ([[Burgonja]] moderne) dhe Kontea e Burgundisë ([[Franche-Comté]] moderne). Dukati i Burgundisë ishte një pjesë e vogël e tokave tradicionale të burgundëve, në perëndim të lumit Saône, e cila në vitin [[843]], iu caktua mbretërisë së Karlit Tullac të frankëve perëndimorë. Duka i parë i mirëfilltë i Burgundisë ({{lang|la|dux Burgundiae}}), i përmendur në burime me atë titull, ishte Rikard Justiciari në vitin [[918]].<ref>{{cite encyclopedia|author1=Aakanksha Gaur|author2=Gloria Lotha|author3=J. E. Luebering|url=https://www.britannica.com/place/Burgundy/History|date=20 korrik 1998 – 30 janar 2025|display-authors=4|author4=Lorraine Murray|author5=Chelsey Parrot-Sheffer|author6=Michael Ray|author7=Shiveta Singh|author8=Grace Young|title=History of Burgundy|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|access-date=9 janar 2024}}</ref> Nën {{lang|fr|Ancien Régime}}, duka i Burgundisë, ishte fisniku i parë laik i [[Mbretëria e Francës|Mbretërisë së Francës]]. Duke nisur me Robertin e II të Francës ({{Abbr|mb. v.|mbretëroi në vitet}} [[996]]-[[1031]]), titulli u mbajt nga kapetët, familja mbretërore franceze. Në vitin [[1032]], mbreti Henri I i Francës ia dha dukatin vëllait të tij më të vogël, Robertit, i cili do të themelonte Derën e Burgundisë. Kur vija e vjetër e Derës së Burgundisë, u shua në vitin [[1361]], titulli u trashëgua nga mbreti Zhani i II i Francës nëpërmjet afërsisë së gjakut. Zhani ia dha dukatin djalit të tij të vogël, Filipit të II, në vitin [[1363]]. Dukët Valois do të sundonin gradualisht mbi një kompleks të gjerë territoresh, të njohura si Shteti Burgund, duke u bërë rivalë të rrezikshëm për vijën e vjetër franceze të Derës së Valois. Kur vija mashkullore e dukëve Valois të Burgundisë do të shuhej në vitin [[1477]], Dukati i Burgundisë u konfiskua nga Luigji XI i Francës. Titulli "duka i Burgundisë" i kaloi [[Hapsburgët|monarkëve Habsburgë]], pasi Maria e Burgundisë u martua me Maksimilianin e I të Austrisë në vitin [[1477]]. [[Hapsburgët]] e përdorën këtë lidhje për të pretenduar vetë Burgundinë dhe për të sunduar [[Holanda Burgunde|Trashëgiminë Burgunde]] deri në [[Luftërat Napoleonike|Periudhën Napoleonike]]. Pas [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]], titulli do të shfuqizohej. Megjithatë, në vijim titulli do të ripërtërihej për mjaft bijë të vegjël të [[Burbonët|Derës Burbone]] dhe që nga viti [[1975]], degë të saj e kanë përdorur "duka i Burgundisë" si një titull të ripërtërirë kortezie. ==Lista e dukëve të Burgundisë== ===Dinastia Bosonide (880–956)=== Margravi i parë ({{lang|la|marchio}}), më vonë dukë ({{lang|la|dux}}) i Burgundisë ishte Rikardi i Derës së Ardeneve, dukati i të cilit u krijua nga bashkimi i disa konteve rajonale të Mbretërisë së Provencës, që i përkisnin vëllait të tij, Bosos. Rikardi ishte biri i Ekardit të Makonit dhe Riçildis të Arlesit, Boso biri i Bivinit të Gorzes dhe Riçildis të Arlesit. Pasardhësit dhe të afërmit e tyre nga martesa e sunduan dukatin deri në aneksimin e tij përgjatë një shekulli nga [[Mbretëria e Francës|Kurora Franceze]], suzerenët e tyre. * Rikard Justiciari ([[880]]–[[921]]) * Rudolfi ([[921]]–[[923]]), atëherë Mbret i Frankëve * Hugo i Ziu ([[923]]–[[952]]) * Gilberti ([[952]]–[[956]]) ===Dinastia Robertiane (956–1002)=== * Otoni ([[956]]–[[965]]) * Eudes Henri ''i Madh'']] ([[965]]–[[1002]]) ===Dera e Ivresë (1002–1004)=== * Oton Uilliami ([[1002]]–[[1004]]) ===Dera e Kapetëve (1004–1032)=== Në vitin [[1004]], Burgundia u aneksua nga mbreti i Derës së Kapetëve. Oton Uilliami vijoi të sundonte atë që do të quhej Kontea e Lirë e Burgundsë. Pasardhësit e tij formuan një tjetër degë të Derës së Ivresë. * Roberti ([[1004]]–[[1016]]) (gjithashtu mbret i frankëve si '''Roberti II''') * Henri ([[1016]]–[[1032]]) (gjithashtu mbret i frankëve si '''Henri I''') ===Dera e Burgundisë (1032–1361)=== Roberti, biri i Robertit të II të Francës, e mori dukatin si një pajtim, duke pas diskutuar trashëgimin në [[Mbretëria e Francës|Fronin e Francës]] me vëllain e tij, Henrin. {| width=95% class="wikitable" !Imazhi !Emri !Lindja !Bërja dukë !Sundoi deri në !Vdekja !Shënime !Stema |- |align=center| [[File:Robert le Vieux.jpg|93px]] ||align=center| Roberti I ''i Vjetri''<br/><small>({{lang|fr|Robert I^er le Vieux}})</small> ||align="center"| [[1011]] ||align="center"| [[1032]] ||align="center" colspan=2| 21 mars [[1076]] ||align="center" colspan=2| Biri më i vogël i Robertit të II të Francës. |- |align=center| ||align=center| Hugo I<br/><small>({{lang|fr|Hugues I^er}})</small> ||align="center"| [[1057]] ||align="center"| 21 mars [[1076]] ||align="center" | [[1079]] ||align="center" | 29 gusht [[1093]] ||align="center" colspan=2| Biri i madh i Henrit të Burgundisë, nipi i Robertit të I. Abdikoi në favour të vëllait të tij më të vogël, Odo. |- |align=center| [[File:Odo I.jpg|93px]] ||align=center| Odo I Boreli ''i Kuqi'' <br/><small>({{lang|fr|Eudes I^er Borel le Roux}})</small> ||align="center"| [[1058]] ||align="center"| [[1079]] ||align="center" colspan=2| 23 mars [[1103]] ||align="center" colspan=2| Vëllai më i vogël i Hugos së I. |- |align=center| [[File:Hugh II.jpg|93px]] ||align=center| Hugo II<br/><small>({{lang|fr|Hugues II}})</small> ||align="center"| [[1084]] ||align="center"| 23 mars [[1103]] ||align="center" colspan=2| [[1143]] ||align="center" colspan=2| Biri i Odos së I |- |align=center| [[File:Odo II.jpg|93px]] ||align=center| Odo II<br/><small>(Eudes II)</small> ||align="center"| [[1118]] ||align="center"| [[1143]] ||align="center" colspan=2| 27 qershor/27 shtator [[1162]] ||align="center"| Biri i madh i Hugos së II||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Hugh_III.jpg|93px]] ||align=center| Hugo III<br/><small>({{lang|fr|Hugues III}})</small> ||align="center"| [[1142]] ||align="center"| 27 qershor/27 shtator [[1162]] ||align="center" colspan=2| 25 gusht [[1192]] ||align="center"| Biri i madh i Odos së II||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Sceau de Eudes III Duc de Bourgogne.png|93px]]||align=center| Odo III<br/><small>({{lang|fr|Eudes III}})</small> ||align="center"| [[1166]] ||align="center"| 25 gusht [[1192]] ||align="center" colspan=2| 6 korrik [[1218]] ||align="center"| Biri i madh i Hugos së III||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Hugh IV, Duke of Burgundy.jpg|93px]] ||align=center| Hugo IV<br/><small>({{lang|fr|Hugues IV}})</small> ||align="center"| 9 mars [[1213]] ||align="center"| 6 korrik [[1218]] ||align="center" colspan=2| 27 tetor [[1272]] ||align="center"| Biri i madh i Odos së III||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Robert II of Burgundy.jpg|93px]] ||align=center| Roberti II<br/><small>(Robert II)</small> ||align="center"| [[1248]] ||align="center"| 27 tetor [[1271]] ||align="center" colspan=2| 21 mars [[1306]] ||align="center"| Biri i madh i mbijetuar i Hugos së IV||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Hugo V.jpg|93px]] ||align=center| Hugo V<br/><small>({{lang|fr|Hugues V}})</small> ||align="center"| [[1282]] ||align="center"| 21 mars [[1306]] ||align="center" colspan=2| 9 maj [[1315]] ||align="center"| Biri i madh i Robertit II.||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Eudes IV.jpg|93px]] ||align=center| Odo IV<br/><small>({{lang|fr|Eudes IV}})</small> ||align="center"| [[1295]] ||align="center"| 9 maj [[1315]] ||align="center" colspan=2| 3 prill [[1350]] ||align="center"| Vëllai më i vogël i Hugos së V.||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- |align=center| [[File:Philip I of Burgundy.jpg|93px]] ||align=center| Filipi I ''i Rouvres''<br/><small>({{lang|fr|Philippe I^er de Rouvres}})</small> ||align="center"| [[1346]] ||align="center"| 3 prill [[1350]] ||align="center" colspan=2| 21 nëntor [[1361]] ||align="center"| Nipi i Odos së IV.||align="center"| [[File:Arms of Eudes de Bourgogne.svg|82px]] |- !Imazhi !Emri !Lindja !Bërja dukë !Sundoi deri në !Vdekja !Shënime !Stema |- |} ===Dera Valois-Burgundy (1363–1482)=== Zhani II i Francës, mbreti i dytë Valois, e mori me sukses dukatin pas vdekjes së Filipit, duka i fundit Kapet. Zhani pastaj ia kaloi dukatin birit të tij më të vogël, Filipit, si një apanazh. {| width=95% class="wikitable" !Imazhi !Emri !Lindja !Bërja dukë !Sundoi deri në !Vdekja !Shënime !Stema |- |align=center| [[Image:16th-century unknown painters - Philip the Bold - WGA23677.jpg|93px]] ||align=center| Filipi II ''I Bëshmi''<br/><small>({{lang|fr|Philippe II le Hardi}})</small> ||align="center"| 15 janar [[1342]] ||align="center"| 6 shtator [[1363]] ||align="center" colspan=2| 27 prill [[1404]] ||align="center"| Biri më i ri i Zhanit të Mirë ||align=center| [[File:Arms of Philippe le Hardi.svg|82px]] |- |align=center| [[Image:John duke of burgundy.jpg|93px]] ||align=center| Zhani I ''i Patremburi''<br/><small>({{lang|fr|Jean I sans Peur}})</small> ||align="center"| 28 maj [[1371]] ||align="center"| 27 prill [[1404]] ||align="center" colspan=2| 10 shtator [[1419]] ||align="center"| Biri i madh i Filipit të Bëshëm||align=center| [[File:Arms of Jean Sans Peur.svg|82px]] |- |align=center| [[Image:Philip the good.jpg|93px]] ||align=center| Filipi III ''i Miri''<br/><small>({{lang|fr|Philippe III le Bon}})</small> ||align="center"| 31 korrik [[1396]] ||align="center"| 10 shtator [[1419]] ||align="center" colspan=2| 15 qershor [[1467]] ||align="center"| Biri i madh i Zhanit të Patrembur ||align=center| [[File:Arms of Philippe le Bon.svg|82px]] |- |align=center| [[Image:Charles the Bold 1460.jpg|93px]] ||align=center| Karli I ''i Bëshmi''<ref>{{Cite book|last=Tabri|first=Edward|year=2004|publisher=E. Mellen Press|url=https://www.worldcat.org/oclc/56755716|title=Political culture in the early northern Renaissance: the court of Charles the Bold, Duke of Burgundy (1467-1477)|language=en|location=Lewiston, N.J.|oclc=56755716|isbn=0-7734-6228-7}}</ref><br/><small>({{lang|fr|Charles I le Téméraire}})</small> || align="center" | 21 nëntor [[1433]] ||align="center"| 15 qershor [[1467]] ||align="center" colspan=2| 5 janar [[1477]] ||align="center"| Biri i madh i Filipit të Mirë ||align=center| [[File:Arms of Philippe le Bon.svg|82px]] |- |align=center| [[Image:Maître de la Légende de Sainte Marie-Madeleine, Sainte Marie-Madeleine (15–16ème siècle).jpg|93px]] ||align=center| Maria ''e Pasura'' ||align="center"| 13 shkurt [[1457]] ||align="center"| 5 janar [[1477]] ||align="center" colspan=2| 27 mars [[1482]] ||align="center"| Bija e vetme e Karlit të Bëshëm ||align=center| [[File:Arms of Philippe le Bon.svg|82px]] |- |} === Pema familjare === [[Skeda:BurgundyDukes.png]] <!-- rect 174 129 324 169 Rikardi i Autunit rect 407 138 521 166 Adelaide e Okserrit rect 90 189 184 214 Rainieri II i Hainautit rect 219 189 271 213 Adelaide e Burgundisë rect 322 191 422 216 Hugo i Ziu rect 500 189 534 206 Vila e Burgundisë rect 571 189 705 206 Hugo i Vienes rect 198 244 242 274 Ema e Parisit rect 4 235 151 282 Rudolfi i Francës rect 411 218 484 245 Ermengarde i Burgundisë rect 543 215 730 240 Gilberti i Shalonit rect 254 265 339 312 Hugo i Madh rect 366 255 505 283 Lietaudi i Makonit rect 355 288 517 316 Roberti i Vermandois rect 60 335 152 379 Hugo Kapeti rect 460 329 545 362 Otoni, duka i Burgundisë rect 589 328 708 362 Liutgardi i Shalonit rect 296 374 385 403 Oton-Henri i Burgundisë rect 527 377 605 403 Adelberti II i Italisë rect 27 388 176 421 Roberti II i Francës rect 450 415 545 458 Oton-Uilliami i Burgundisë rect 6 461 151 521 Henri I Kapeti rect 156 478 241 494 Hélie e Semurit rect 313 473 419 507 Roberti I, duka i Burgundisë rect 494 475 600 506 Ermengarde e Anzhusë rect 420 528 491 557 Hildegardi i Burgundisë rect 528 516 641 563 Uilliami VIII i Akuitanës rect 16 542 101 570 Hugo i Burgundisë ([[1034]]–[[1059]]) rect 337 553 404 581 Konstanca e Burgundisë rect 457 557 570 584 Alfonso VI i Kastiljes rect 13 643 101 688 Roberti i Burgundisë, peshkopi i Langresit rect 111 645 201 688 Renoldi i Burgundisë, abati i St. Pierre rect 244 644 295 671 Beatriçja e Burgundisë (lindur në v. [[1063]]) rect 330 644 379 673 Guido I i Vinjorit rect 408 644 470 673 Hélie e Burgundisë (lindur në v. [[1061]]) rect 511 644 621 692 Henri, konti i Portugalisë rect 639 644 736 692 Thereza, kontesha e Portugalisë rect 583 699 688 746 Alfonso I i Portugalisë rect 35 712 94 745 Sibila e Neversit rect 147 703 293 748 Hugo I, duka i Burgundisë rect 291 710 408 743 Sibila e Burgundosë ([[1065]]–[[1103]]) rect 445 710 547 741 Odo I i Burgundisë rect 155 761 252 793 Bertrandi i Tuluzës rect 281 760 350 792 Hélie i Burgundisë rect 419 761 501 792 Henri i Burgundisë ([[1083]]–[[1131]]) rect 533 761 601 792 Florine e Burgundisë rect 639 761 724 792 Svejn Kryqtari rect 119 801 236 834 Matilda e Majenes rect 329 800 434 830 Hugo II i Burgundisë rect 36 848 111 880 Aremburge i Burgundisë rect 120 848 170 880 Ducissa e Burgundisë rect 199 848 299 894 Rajmondi i Grinjonit rect 357 845 415 877 Klemenci i Burgundisë rect 433 848 492 880 Henri III i Donzit rect 512 848 598 893 Henri i Burgundisë, peshkopi i Autunit rect 602 855 692 887 Hugo i Kuqi rect 49 884 127 916 Roxheri II i Siçilisë rect 147 886 216 917 Sibila e Burgundisë rect 307 891 432 938 Gauthieri i Burgundisë rect 474 898 542 931 Aigeline e Burgundisë rect 562 900 652 931 Hugo I i Vaudemontit rect 653 888 737 932 Roberti i Burgundisë, peshkopi i Autunit rect 4 921 72 951 Matilda e Burgundisë rect 105 921 211 951 Uilliami VII i Montpeliesë rect 251 956 357 986 Odo II i Burgundisë rect 414 956 496 984 Maria e Shampanjës ([[1128]]–[[1190]]) rect 215 1004 282 1032 Alisa e Burgundisë ([[1146]]–[[1192]]) rect 357 1004 492 1032 Mahoti i Limesë rect 528 1004 623 1032 Roberti IV i Overnjesë rect 107 1043 203 1068 Beatrice d'Albon rect 271 1043 374 1068 Hugo III i Burgundisë rect 446 1043 543 1068 Alisa i Lorenës rect 5 1085 125 1118 Amadeo IV i Savojës rect 160 1085 227 1118 Marguerita e Burgundisë rect 274 1093 399 1126 Beatriçja e Montferratit rect 439 1088 562 1131 Guigues VI i Viennois rect 563 1088 631 1117 Mahoti i Burgundisë rect 645 1074 736 1121 Zhani, konti i Shalonit rect 70 1141 132 1173 Simoni I i Semurit rect 167 1143 260 1175 Marie-Ducissa e Burgundisë rect 291 1146 340 1175 Alisa e Burgundisë (lindur në [[1177]]) rect 379 1144 467 1175 Bernardi VII i Mercœur-it rect 478 1145 576 1190 Aleksandri i Montagut rect 610 1156 706 1176 Beatriçja e Rionit rect 11 1186 172 1217 Infanta Tereza, kontesha e Flandrës rect 222 1186 326 1217 Odo III i Burgundisë rect 371 1186 453 1217 Alisa e Vergy-së rect 76 1227 151 1261 Humbert III de Thoire rect 189 1227 246 1261 Beatriçja e Burgundisë (lindur në [[1216]]) rect 287 1230 358 1262 Joana e Burgundisë rect 402 1229 520 1261 Rauli II i Lusinjanit rect 521 1229 586 1261 Alisa e Burgundisë ([[1204]]–[[1266]]) rect 618 1229 713 1259 Roberti I i Klermontit rect 25 1264 163 1312 Beatriçja e Navarës, dukesha e Burgundisë rect 214 1273 319 1305 Hugo IV i Burgundisë rect 373 1277 483 1309 Jolanda de Dreux ([[1212]]–[[1248]]) rect 58 1323 163 1367 Izabela i Burgundisë rect 204 1331 336 1367 Rudolfi I i Habsburgut rect 346 1324 436 1369 Hugo, viskounti i Avalonit rect 469 1328 534 1359 Maguerita e Shalonit rect 535 1325 620 1367 Beatriçja, zonja e Grinjonit rect 662 1326 729 1370 Hugo VIII i La Marche rect 89 1382 162 1413 Alisa e Burgundisë ([[1233]]–[[1273]]) rect 193 1382 287 1413 Henri III i Brabantit rect 324 1382 487 1413 Marguerita, zonja e Molinotit rect 528 1380 608 1406 Uilliami III i Mont-St. Jean rect 425 1414 545 1443 Maudi i Dampierre rect 605 1407 721 1444 Odo i Neversit dhe Okserrit rect 445 1451 519 1487 Joana e Burgundisë ([[1253]]–[[1271]]) rect 548 1454 617 1485 Margareta e Burgundisë, mbretëresha e Siçilisë rect 652 1452 737 1485 Karli I i Napolit rect 466 1489 600 1535 Jolanda e Burgundisë rect 320 1495 416 1528 Zhan Tristani i Francës rect 637 1499 737 1530 Roberti III i Flandrës rect 30 1437 101 1467 Zhani i Burgundisë ([[1231]]–[[1268]]) rect 146 1431 262 1474 Agnesa e Dampierre rect 21 1480 117 1522 Beatriçja e Burgundisë, damë de Burbon rect 160 1480 270 1525 Roberti, konti i Klermontit rect 88 1526 195 1544 Duka i Burbonit rect 263 1535 368 1566 Roberti II i Burgundisë rect 430 1536 581 1566 Agnesa e Francës, dukesha e Burgundisë rect 18 1632 84 1664 Joana e Burgundisë ([[1290]]–[[1317]]) rect 132 1628 211 1672 Filipi VI i Francës rect 55 1283 139 1626 Roberti i Tonerres rect 178 1589 246 1622 Joana e Tonerres rect 217 1629 320 1659 Hugo V i Burgundisë rect 355 1579 423 1609 Blanshe e Burgundisë ([[1288]]–[[1348]]) rect 456 1579 513 1609 Eduardi i Savojës rect 469 1622 552 1652 Margareta e Burgundisë, mbretëresha e Francës rect 357 1616 435 1663 Luigji X i Francës rect 536 1579 617 1621 Luigji i Burgundisë rect 657 1577 727 1623 Matilda e Hainoltit rect 296 1672 398 1702 Odo IV i Burgundisë rect 571 1667 675 1699 Zhana III, kontesha e Burgundisë rect 583 1626 668 1656 Filipi V i Francës rect 9 1705 110 1765 Zhana I, kontesha e Overnjes rect 182 1714 295 1759 Filipi i Burgundisë, konti i Overnjes rect 74 1770 144 1801 Joana i Burgundisë rect 153 1771 220 1801 Marguerita e Burgundisë (lindur në [[1345]]) rect 228 1770 351 1817 Filipi I i Burgundisë rect 391 1770 557 1814 Marguerita III e Dampierre rect 617 1714 705 1744 Zhani II i Francës rect 604 1769 720 1817 Filipi II i Burgundisë rect 3 1854 90 1886 Amadeo VIII i Savojës rect 126 1855 194 1886 Maria e Burgundisë ([[1386]]–[[1422]]) rect 222 1857 293 1888 Katerina e Burgundisë rect 330 1857 424 1888 Leopoldi IV, duka i Austrisë rect 442 1857 552 1903 Filipi II, konti i Neversit rect 586 1857 658 1904 Bono i Artois rect 7 1906 107 1939 Joana e St. Polit rect 141 1893 269 1940 Antoine i Brabantit rect 307 1893 391 1939 Elisabeta, dukesha e Luksemburgut rect 463 1906 577 1939 Uilliami II, duka i Bavaria-Straubingut rect 632 1908 705 1939 Marguerita e Burgundisë ([[1374]]–[[1441]]) rect 376 1941 488 1988 Zhani i Patrembur rect 139 1949 314 1982 Margareta e Bavari-Straubingut rect 3 1993 85 2024 Adolfi I, duka i Klevesit rect 127 1994 192 2027 Maria e Burgundisë ([[1393]]–[[1463]]) rect 232 1994 299 2027 Ana e Burgundisë rect 340 1994 412 2027 Xhoni i Lankasterit, duka i I-rë i Bedfordit rect 515 1996 585 2027 Agnesa e Burgundisë rect 629 1996 721 2027 Karli I, duka i Burbonit rect 32 2029 123 2075 Luigji, Dauphin i Francës ([[1397]]–[[1415]]) rect 153 2032 274 2074 Margareta e Burgundisë ([[1393]]–[[1441]]) rect 306 2040 402 2072 Arturi III i Britanjës rect 189 2077 308 2122 Infanta Izabela, dukesha e Burgundisë rect 366 2074 494 2121 Filipi III i Burgundisë rect 554 2041 648 2074 Boni i Artois rect 559 2076 670 2124 Misheli i Valois rect 203 2134 272 2164 Antoine i Burgundisë rect 276 2134 324 2164 Josefi i Burgundisë rect 317 2167 439 2217 Sharli I i Burgundisë rect 505 2137 601 2166 Margareta e Jorkut rect 497 2168 612 2215 Katerina e Valois rect 139 2185 256 2217 Izabela e Burbonit rect 224 2222 450 2266 Maria e Burgundisë rect 411 2222 559 2266 Maksimiliani I i Habsburgut. --> ===Dera e Habsburgëve (1482–1700)=== {{See also|Hapsburgët}} Në vitin [[1477]], territori i Dukatit të Burgundisë u aneksua nga [[Mbretëria e Francës|Franca]]. Po atë vit, Maria u martua me Maksimilianin e I, arkiduka i Austrisë, duke ia dhënë kontrollin e pjesës së mbetur të [[Holanda Habsburge|Trashëgimisë Burgunde]] [[Hapsburgët|Habsburgëve]]. Megjithëse territoritori i Dukatit të Burgundisë vetë mbeti në duart e [[Mbretëria e Francës|Francës]], [[Hapsburgët]] mbajtën kontrollin e titullit të dukës së Burgundisë dhe pjesëve të tjera të Trashëgimisë Burgunde, veçanërisht [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendet e Ulta]] dhe Kontesë së Lirë të Burgundisë në [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romake]] ashtu dhe Kontenë e Charolais në [[Franca|Francë]]. Shpesh ata përdorën termin Burgundi për tiu referuar atyre (p.sh. në emër të [[Holanda Habsburge|Qarkut Perandorak]] në të cilin u grupuan), deri në fund të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]], kur [[Holanda Austriake]] u humb ndaj [[Republika e Parë Franceze|Republikës Franceze]]. [[Hapsburgët]] vazhduan gjithashtu të pretendonin vetë Burgundinë deri në Traktatin e Kambrait, në vitin [[1529]], kur hoqën dorë nga pretendimi i tyre në shkëmbim të njohjes franceze të sovranitetit perandorak mbi [[Flandra|Flandrat]] dhe [[Konti i Artois|Artois]]. * Maksimiliani I ([[1477]]–[[1482]] me gruan e tij; regjent [[1482]]–[[1494]]) * Filipi I i Bukuri (i Kastiljes, {{lang|de|Philipp der Schöne}}; {{lang|fr|Philippe le Beau}}), '''duka titullar i Burgundisë''' si '''Filipi IV''' ([[1482]]–[[1506]]) * [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] ([[Perandoria e Shenjtë Romake|perandori gjermaniko-romak]] Karli V dhe mbreti Karli I i Spanjës) [[1506]]–[[1555]] {| width=95% class="wikitable" !Imazhi !Emri !Lindja !Bërja dukë !Sundoi deri në !Vdekja !Shënime !Stema |- |align=center| [[Image:Juan de Flandes, Kunsthistorisches Museum Wien, Gemäldegalerie - Philipp der Schöne (1478-1506) - GG 3872.jpg|93px]] ||align=center| Filipi IV ''i Bukuri''<br/><small>({{lang|fr|Philippe IV le Beau}})</small> ||align="center"| 22 korrik [[1478]] ||align="center"| 22 shkurt [[1482]] ||align="center" colspan=2| 25 shtator [[1506]] ||align="center"| Biri i madh i dukeshës Maria me Maksimilianin e Habsburgëve ||align=center| [[File:Arms of Philip IV of Burgundy.svg|82px]] |- |align=center| [[Image:Barend van Orley - Portrait of Charles V - Google Art Project.jpg|93px]] ||align=center| [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] ||align="center"| 24 shkurt [[1500]] ||align="center"| 25 shtator [[1506]] ||align="center" | 16 janar [[1556]]||align="center" | 21 shtator [[1558]] ||align="center"| Biri i madh i Filipit të Bukur. Gjithashtu '''Karli I i Aragonës dhe Kastiljes''' dhe '''[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|perandori gjermaniko-romak Karli V'''||align=center| [[File:Arms of Charles I of Spain, Charles V as Holy Roman Emperor-Or shield variant (1530-1556).svg|82px]] |- !Imazhi !Emri !Lindja !Bërja dukë !Sundoi deri në !Vdekja !Shënime !Stema |- |} * [[Filipi II i Spanjës|Filipi V]] (mbreti [[Filipi II i Spanjës]]) [[1556]]–[[1598]] * Izabella I (infanta Izabela Klara e Spanjës) dhe Alberti I (Alberti VII i Austrisë) ({{lang|la|jure uxoris}}) [[1598]]–[[1621]] * Filipi VI (Mbreti Filipi IV i Spanjës) [[1621]]–[[1665]] * Karli III (Mbreti Karli II i Spanjës) [[1665]]–[[1700]] ===Dera Burbone, pretenduese e titullit (1682–1761)=== {{See also|Burbonët}} * Luigji, duka i Burgundisë ([[1682]]–[[1712]]) * Luigji, duka i Burgundisë ([[1751]]–[[1761]]) ===Dera e Habsburgëve (1713–1918)=== {{Further|Monarkia Hapsburge}} * Karli IV (perandori Karli VI) [[1713]]–[[1740]] * Maria Tereza (Maria Tereza e Austrisë) [[1740]]–[[1780]] * Jozefi (perandori Jozefi II) [[1780]]–[[1790]] * Leopoldi (perandori Leopoldi II) [[1790]]–[[1792]] * Franci (perandori Franci II) [[1792]]–[[1795]]/[[1835]] * Ferdinandi (perandori Ferdinandi I) ([[1835]]–[[1848]] vetëm titullar) * [[Franc Jozef I|Franc Jozefi]] (perandori Franc Jozefi I) ([[1848]]–[[1916]] vetëm titullar) * Karli V (perandori Karli I) ([[1916]]–[[1918]], vetëm titullar që më vonë do të hiqte dorë) ===Dera Burbone, ripërtëritja e titullit (1975–në vijim)=== {{Main|Burbonët}} * Mbreti [[Juan Carlos I.]] i Spanjës ([[1975]]–[[2014]]) * Mbreti [[Filipi VI i Spanjës]] ([[2014]]–në vijim) – titulli është një prej titujve të [[Mbretëria e Spanjës|Kurorës Spanjolle]] * Princi Sixtus Henri i Burbon-Parmës (Pretendues karlist për fronin e Spanjës si {{lang|es|Enrique V}}, [[1977]]–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle. Ai konsiderohet pasuesi legjitim i Monarkisë Katolike të Spanjës si trashëgimtar i Infante Carlos María Isidro ("Carlos V"). * Louis, Dauphin i Francës ([[2010]]–në vijim) – titulli përdoret nga djali i madh i pretenduesit legjitimist të Fronit të Francës, princ Louis, duka i Anzhusë ("Louis XX"). ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Holanda Burgunde]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Burgonja]] * [[Franche-Comté]] * [[Burgonja-Franche-Comté]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Mbretëria e Francës]] * [[Burbonët]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Hapsburgët]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Perandoria Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria Austriake]] * [[Austro-Hungaria]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Gjermanikët]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Periudha e Dyndjeve Barbare]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Konti i Artois]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Kontët e Çinit]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist}} == Lexime të mëtejshme == {{Commons category|Kategoria:Dukes of Burgundy|Dukët e Burgundisë}} * Calmette, Joseph. Doreen Weightman, trans. ''The Golden Age of Burgundy; the Magnificent Dukes and Their Courts''. New York: W.W. Norton, 1962. * Chaumé, Maurice. ''Les Origines du Duché de Bourgogne''. 2v. in 4 parts. Dijon: Jobard, 1925 (Darmstadt: npub, 1977). * Michael, Nicholas. ''Armies of Medieval Burgundy 1364–1477''. London: Osprey, 1983. {{ISBN|0-85045-518-9}}. * Vaughan, Richard. ''Valois Burgundy''. London: Allen Lane, 1975. {{ISBN|0-7139-0924-2}}. [[Kategoria:Historia e Burgonja-Franche-Comté]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1477]] [[Kategoria:Themelime në 843]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XV në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 918]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1790]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] 89eiw752ncbj4ttmkw5df8iy96bwtxs 0 384422 3010678 2971864 2026-07-18T15:23:16Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010678 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Kontesë së Çinit, nga shekulli IX, deri në vitin 1364}} [[Skeda:1250 Flandern Brabant Hennegau Loon Lüttich Limburg Jülich Köln Berg Namur Chiny Luxemburg Trier.png|parapamje|379px|Harta e feudeve të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], Kontea e Çinit me bojëqielli, [[1250]]]] '''Kontët e Çinit''' ishin pjesë e fisnikërisë së Lotharingisë, që sunduan nga [[shekulli IX]] deri në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]], në atë që tani është pjesë e [[Belgjika|Belgjikës]]. Kontea e Çinit, e cila do të shfaqej në vazhdim të zhdukjes së Kontesw sw Ardeneve, shtrihej afwrsisht përgjatë skajit jug-perëndimor të [[Provincat e Belgjikës|provincës së tanishme të belge]] të [[Luksemburg (Belgjikë)|Luksemburgut]] dhe veri-perwndimit [[Departamentet e Francës|departamentit francez]] të [[Meuse|Mëzes]]. Ajo përshkohej nga Lumenjtë Semois dhe Chiers. Mendohet se Kontea e Çinit është krijuar në fillim të [[shekulli X|shekullit të X]], nga kontea e vjetër e [[Carignan|Ivois]]. Kontea tani bënë pjesë në [[Provincat e Belgjikës|provincën]] e [[Luksemburg (Belgjikë)|Luksemburgut]], në [[Belgjika|Belgjikën]] moderne. Kontea e Çinit përfshinte qytetet e tanishme të Çinit, Virtonit, Étalle-s, Florenvilës, Noshatosë, [[Kantoni Montmédy|Montmedinw]] dhe [[Carignan]]-in, ashtu si dhe dhe kështjellat e [[Givet]]it dhe Varkut mbi Mëze, e cila u ndërtua në vitin [[971]], nga Otoni, paraardhësi i kontëve të mëvonshëm të Çinit. Mendohet edhe se kishte një marëdhënie të ngushtë midis Kontëve të Çinit dhe [[Kontea e Loonit|kontëve të hershëm të Loonit]], kontëve të Verdunit dhe peshkopëve të Verdunit.<ref>{{cite book|last=Vanderkindere|first=Léon|year=1899|publisher=Hayez|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/100728547/Home|title=Histoire de la formation territoriale des principautés belges au moyen âge|language=fr|location=Bruksel}}</ref><ref>{{cite book|last1=Brooke|first1=Zachary Nugent|title=The Cambridge Medieval History|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/101712638/Home|last2=Previté-Orton|first2=Charles William|last3=Tanner|first3=Joseph Robson|last4=Whitney|first4=James Pounder|last5=Gwatkin|first5=Henry Melvill|last6=Bury|first6=John Bagnell|date=1911–1936|location=Nju Jork|publisher=Macmillan|language=en|volume=III}}</ref><ref>{{cite book|last=Jeantin|first=Jean François Louis|date=1858–1859|title=Histoire du comté de Chiny et des pays haut-wallons|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/008933460/Home|publisher=J. Tardieu|language=fr|location=Paris}}</ref> Oton de Vark konsiderohet nga disa historianë si pjesëtar i Derës së Vermandois. Ka të ngjarë që ai u vu në zotërim të Kontesë së Ivois, meqë pasardhësit e tij e zotëronin atë në të njëjtën kohë me Kështjellën e Varkut. Pasi ndërtuan Kështjellën e Çinit, ata do të mernin emrin e saj. Familja e kontëve të Çinit u bashkua me familjen e [[Kontea e Loonit|kontëve të Loonit]]. Konti i fundit i Çinit, Arnoldi IV de Ruminji, ia shiti kontenë [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|dukës së Luksemburgut]], duke i dhënë fund një dinastie pesëqintë vjeçare. ==Ivois== {{Kryesor|Carignan}} [[Skeda:Chiny Arms.svg|parapamje|majtas|273px|Stema e kontëve të Çinit]] [[Carignan|Ivois]] ishte një ngulim ushtarak [[romakët|romak]] nën emrin Epoissium, Eposium, Epusum ose Ivosium. Gaugeriku, [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait#Peshkopët|Peshkopi i Kambrait]], kishte lindur në Eposium, rreth vitit [[550]]. Ndarja e Territoreve Lotharingiane u dakordësua më 8 gusht [[870]], midis Ludvig Gjermanit dhe gjysmë-vëllait të tij, Karl Tullacit. Kjo marrëveshje ia caktonte {{lang|la|Vavrense comitatus II}} [dy kontetë në Vavrense] Karlit. Megjithëse emri nuk shfaqet në dokument, mendohet se një nga këto ishte Ivois. Ivois përmendet për herë të parë me emër, në një kartë të datuar më 21 nëntor [[955]], e cila rregjistron një marrëveshje midis {{lang|la|Eremboldus miles}} [kalorës] dhe Robertit, arkipeshkvit të Tririt, në lidhje me pronësinë, duke përfshirë {{lang|la|Aduna in comitatu Ivotio}} [Kontea e Ivois] {{lang|la|inter Boura et Lannilley}}. [[Carignan|Ivois]], me vendndodhjen e saj strategjike midis [[Mbretëria e Francës|mbretërive Franceze]] dhe [[Gjermania|Gjermane]], ishte vendndodhja ideale asnjanëse për takimet midis [[Lista e mbretërve frankë|mbretërve frankë]] dhe [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandorëve gjermaniko-romak]]. Një takim i tillë u zhvillua midis mbretit Roberti II i Francës dhe perandorit Henri II, më 11 gusht [[1023]], ku ata u betuan për miqësi të ndërsjelltë dhe vendosën të reformonin klerin, duke thirrur një asemble në [[Provinca e Pavias|Pavia]], të peshkopëve italianë dhe gjermanikë. Më vonë, në [[shekulli XI|shekullin e XI]], pas vdekjes së nënës së tij, Gisela e Shvabisë, në vitin [[1043]], perandori Henri III, zhvilloi në [[Carignan|Ivois]] një takim me mbretin Henri I i Francës. Është hamendësuar se ai mund të ketë qenë në lidhje me martesën e ardhshme të perandorit me Agnesën e Poitou-së. Ata do të takoheshin prapë në [[maji]]n e vitit [[1056]], ku çështja e [[Lorena|Lorenës]] qe aq e debatuar, sa mbreti e sfidoi perandorin në një duel. Perandori u largua pa një përgjigje në mes të natës, duke u kthyer në [[Gjermania|Gjermani]], ku anëtarët indiferentë të zotërimit të tij do ti ktheheshin qetësisë. [[Skeda:Armoiries de Looz 2.svg|parapamje|273px|Stema e kontëve të Loonit dhe Çinit]] == Kontët e Ivois == Kontët e njohur të Ivois janë në vazhdim: * Bérengeri I († [[882]] ose më parë), biri i Gebhardit, kontit të Niederlahngaut. * Hildeberti (aktiv {{Rreth}} [[882]]), biri i Bérengerit I. * Rudolfi I († para vitit [[948]]), biri i Rikfridit, kontit të Betuves dhe Herensindas. * Rudolfi II († [[963]]), biri i Rudolfit të I. Gjiashtu kont i Verdunit (si Raul). * Étienne († para vitit [[946]] ose [[948]]). Gjithashtu [[:fr:Liste des comtes de Porcien|kont i Porcienit]]. Rikfridi ishte gjithashtu stërgjyshi i Giselbertit, konti i parë i Loozit. Ka të ngjarë, që marrëveshja e mësipërme e Robertit të Tririt është bërë me Étienne-in. == Kontët e Çinit == Kontët e Çinit nisin me dinastinë e parë, të filluar nga Otoni i Vermandois: * Otoni I ([[956]]–[[987]]), biri i Adalbertit I, kontit të Vermandois dhe Gerberges së Lorenës. * Ludvigu I ([[987]]–[[1025]]), biri i Otonit. I martuar me Adélaïde-n e Saint Varme-s. Gjithashtu, konti i Verdunit. I vrarë nga Gothelo I, duka i Lorenës, vëllai i Hermanit, kontit të Verdunit. * Ludvigu II ([[1025]] – † para vitit [[1066]]), biri i Ludvigit të I. U martua me Sofien, bijën e Frederikut, kontit të Verdunit. * Arnoldi I (para vitit [[1066]] – † [[1106]]), biri i Ludvigut të II. U martua me Adélaïs-ën, bijën e Hilduinit të IV, kontit të Montdidierit dhe Aliksës së Rucisë. * Otoni II ([[1106]]– † [[1131]]), biri i Arnoldit të I. I martuar me Adelaiden, bijën e Albertit të III, kontit të Namurit dhe Idës së Saksonisë. * Alberti I ([[1131]]– † [[1162]]), biri i Otonit të II. I martuar me Agnesën, bijën e Reginaldit të I, kontit të Barit dhe Gisèlës së Vaudémont-it. * Ludvigu III ([[1162]]– † [[1189]]), biri i Albertit të I. I martuar me Sofien e Garlandës. Vdiq në [[Kryqëzata e Tretë|Kryqëzatën e Tretë]]. * Ludvigu IV i Riu ([[1189]]– † [[1226]]), biri i Ludvigut të III. I martuar me Matildën, bijën e Jakobit, zotit të Kondes dhe Adelës, zonjës së Guises. * Joana ([[1226]]– † [[1271]]), bija e Ludvigut të IV. E martuar me Arnoldin e IV, kontin e Loonit, birin e Gerardit të III, kontit të Rienekut dhe Kunigunde von Zimmern. Me martesën e Joanës dhe Arnoldit, kontët e Loozit dhe Çinisë u bashkuan në një post të vetëm (me përjashtim të Ludvigut të V), duke nisur dinastinë e dytë të kontëve. * Arnoldi II ([[1228]]– † [[1273]]). Gjithashtu, konti i Loozit (si Arnoldi i IV). [[Skeda:Loon-Chiny-Heinsberg Arms.svg|parapamje|273px|Stema e kontëve të Loonit dhe Çinit nga Familja e Hajnsbergut]] * Johani I ([[1273]]– † [[1278]]) (gjithashtu, konti i Loozit), biri i madh i Arnoldit të II dhe Joanës. I martuar fillimisht me Matildën, bijën e Uilliamit të IV, kontit të Jyliçit dhe së dyti me Izabelën, bijën e Jakobit, zotit të Kondes. * Ludvigu V ([[1278]]– † [[1299]]), biri i dytë i Arnoldit të II dhe Joanës. I martuar me Joanën, bijë e Henrit të II, kontit të Barit dhe Filipës së Dreux. * Arnoldi III ([[1299]]– † [[1328]]) (gjithashtu, konti i Loozit, si Arnoldi V), biri i Johanit të I. I martuar me Margaretën, bijën e Filipit të I, kontit të Viandenit dhe Maries së Luvainit; * Ludvigu VI ([[1328]]– † [[1336]]) (gjithashtu, konti i Loonit, si Ludvigu i IV), biri i Arnoldit të III. I martuar me Margaretën, bijën e Theobaldit të II, dukës së Lorenës dhe Izabelës së Ruminjit. * Thierri de Heinsberg ([[1336]]– † [[1361]]), nipi i Arnoldit të III. I martuar me Kunegonde de la Markun, bijën e Engelbertit të I, kontit të la Markut dhe Kunegonde Bliskastelit. * Godfrej de Heinsberg ([[1361]]– † [[1362]]), stërnipi i Arnoldit të III. I martuar me Filipën e Jyliçit, bijën e Uilliamit të V, dukës së Jyliçit dhe Joanës së Hainautit. * Arnoldi IV de Ruminji ([[1362]]– [[1364]]) (gjithashtu, konti i Loonit, si Arnoldi VI), nipi i Arnoldit të III. Ai u martua me Elizabetën e Flandrës, bijën e jashtëligjshme të Ludvigut të I, kontit të Neversit. Arnoldi IV do t'ia shiste Çinin dhe Loonin Venceslaut të I, dukës së Luksemburgut, më 16 qershor [[1364]], duke i dhënë fund, në këtë mënyrë, vijës dinastike të kontëve të Çinit dhe Loonit. [[Skeda:Loon-Chiny-Montferrat Arms.svg|parapamje|273px|Stema kontëve të Loonit dhe Çinit të Familjes Montferrat]] Midis kontëve të Ivoisit dhe Çinit kishte marrëdhënie familjare shumë interesante, që përfshinin dy kontë të Verdunit dhe një grup të tjerësh, duke përfshirë: * Adelbero III i Çinit, Peshkopi i Verdunit ([[1131]]– † [[1156]]), biri i Arnoldit të I. * Ida e Çinit, bija e Otonit të II, e martuar me Godfrejin e I Mjekroshin, konti i Luvainit (paraardhësit e të cilit kishin vrarë stërgjyshin e saj) dhe ishte mamaja e Adelizës, mbretëresha bashkëshorte e [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]], gruaja e Henri Bjuklearkut. * Albero II, [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkopi i Liezhit]] ([[1135]]– † [[1145]]), biri i Otonit të II. * Arnulfi i Çini-Verdunit, peshkopi i Verdunit ([[1172]]- † [[1181]]), biri i Albertit të I. * Alberti II i Hiergesit, peshkopi i Verdunit ([[1186]]– † [[1208]]), nipi i Albertit të I. * Johani I i Aspremontit, peshkopi i Verdunit ([[1217]]– † [[1224]]), stërnipi i Albertit të I. * Arnauli II, peshkopi i Shalonsit ([[1272]]– † [[1273]]), biri i Arnoldit të II dhe Zhanës. Një histori alternative e origjinës së kontëve të Çinit jepet nga Jean Bertels (i njohur si Bertelius), abati Shën Gregorit të Munsterit, i cili shkroi për Çinin në librin e tij ''Historia Luxemburgensis'', i publikuar së pari në [[Këlni|Këln]], në vitin [[1605]]. Aty ai pohon se territori i njohur si Çini, zotërohej nga Rikuini, duka i Mozelanës [me gjasa, Rikuini, konti i Verdunit, dhe se ai shërbeu si pajë për vajzën e tij më të vogël, Mathilde, në martesën e saj me nipin e Arnulfit, një vasal i Rikuinit. Arnulit iu dha titulli i kontit të Çinit nga arkipeshkvi Bruno i Madh, pasi u ndërtua një kishë e lartë. Në këtë mënyrë, Arnuli u bë konti i parë i Çinit, babai i Otonit të I. Sipas Laret-Kayser, kjo histori është plotësisht një fabrikim, me gjasa i nisur në [[shekulli XIII|shekullin e XIII]] nga konti Ludvigu V, për të përmirësuar paraqitjen e tij në [[:fr:Le Tournoi de Chauvency|Turneun e Shovancisë]], duke paraqitur një vijë paraardhëse të kontëve të Verdunit. Megjithatë, ky version vazhdon të përsëritet. == Shiko edhe == {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[:fr:Liste des comtes de Chiny|Lista e kotëve të Çinit]] (në [[gjuha frënge|frëngjisht]]) * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] {{Div col end}} == Referime == <references/> ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} {{Commons category|Kategoria:Counts of Chiny|Kontët e Çinit}} * {{cite book|editor-last=Bury|editor-first=John Bagnell|title=The Cambridge Medieval History|year=1922|volume=III. Germany and the Western Empire|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en}} * {{cite journal|first1=Christian|last1=Dupont|first2=Arlette|last2=Laret-Kayser|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1979_num_57_4_3258|title=A propos des comtés post-carolingiens: les exemples d'Ivoux et de Bastogne|journal=Revue belge de philologie et d'histoire|volume=57|year=1979|doi=10.3406/rbph.1979.3258|language=fr|pages=805–823}} * {{cite book|last=Laret-Kayser|first=Arlette|title=Entre Bar et Luxembourg: Le Comté de Chiny des Origines à 1300|publisher=Éditions du Crédit Communal|year=1986|language=fr|series=Collection Histoire, série in-8°, n° 72|place=Bruksel}} * {{cite book|author=Michel Pastoureau|year=1978|chapter=Geographie héraldique des pays lotharingiens; l’influence des armes de la maison de Bar|publisher=Bibliothèque nationale|url=https://books.google.al/books?id=hoEsAQAAMAAJ|title=Principautés et territoires et études d’histoire lorraine: Actes du 103e congrés national des sociétés savantes, Nancy-Metz|language=fr|isbn=9782-7177-1491-3|pages=335-347}} * {{cite book|last=Settipani|first=Christian|volume=1. La préhistoire des Capétiens, 481-987|url=https://books.google.al/books?id=I8ciAQAAIAAJ|title=Nouvelle histoire généalogique de l'auguste maison de France|editor=Patrick van Kerrebrouck|publisher=Villeneuve d'Ascq|year=1993|language=fr|isbn=978-2-95015-093-6}} * {{cite book|last=Vanderkindere|first=Léon|title=La Formation territoriale des principautés belges au Moyen Âge|location=Bruksel|publisher=H. Lamertin|year=1902|language=fr}} {{Refend}} [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 870]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XIV në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1364]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] ta3hxvm2ul0yw6w6hop3vhden3k4eiy 0 384423 3010673 3002061 2026-07-18T15:23:13Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010673 wikitext text/x-wiki {{Short description|Feud shtetëror i Perandorisë Gjermaniko-Romake, nga viti 1092, deri në vitin 1795}} {{Infobox country | native_name = {{lang|de|Grafschaft (Herzogtum) Kleve}}<br>{{lang|nl|Graafschap (Hertogdom) Kleef}} | conventional_long_name = Dukati (Kontea) i Klevesit | common_name = Klevesi | era = [[Mesjeta]], [[Periudha e hershme moderne]] | status = [[Lista e feudeve shtetërore të Perandorisë Gjermaniko-Romake|Feud shtetëror]] i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] | empire = Perandoria Gjermaniko-Romake | government_type = Dukat | year_start = 1020 | year_end = 1795 | life_span = 1020–1795 | event_start = Ditrishi I, konti<br>i parë i Klevesit | date_start = | event1 = Bashkimi me Markun | date_event1 = 1391 | event2 = Ngritja në rangun e dukatit | date_event2 = 1417 | event3 = Bashkimi me<br>Jyliçin dhe Bergun | date_event3 = <div style="float: right; width: 93px; margin-top: 0.15em; text-align: right">[[File:Arms of the House of Jülich-Cleves-Berg.svg|39px|link=]] Dukatet e Bashkuara të Jyliç-Kleves-Bergut</div>[[1521]] | event4 = Pjesë e Brandenburgut | date_event4 = 1614 | event_end = Aneksimi nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] | date_end = 1795 | event_post = Provinca e<br/>Jyliç-Kleves-Bergut | date_post = 1815 | coordinates = {{Coord|51|47|N|6|8|E|type_region:DE_type:country|display=inline, title}} | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = [[File:Die greue van Cleue ende vander Marck.svg|112px]] | flag_type = {{nowrap|Flamuri i Kleves-Markut<br/>(''Beyeren Armorial'')}} | image_coat = Coat of Arms of the Duchy of Cleves.svg | coa_size = 79px | other_symbol = | other_symbol_type = | image_map = Locator Duchy of Cleves (1560).svg | image_map_caption = Harta e Qarkut të Rinit të Poshtëm–Vestfalisë ({{Rreth}} [[1560]]),<br>Dukati i Klevesit i theksuar me të kuqe | capital = Klevesi | religion = {{plainlist| * [[Kisha Katolike|Katolicizmi Roman]] * [[Luteranizmi]] * [[Kalvinizmi]] }} | common_languages = Kleverlandisht, [[gjuha gjermane|gjermanisht]] | |footnotes = <!--- Accepts wikilinks ---> }} '''Dukati i Klevesit''' ({{lang|de|Herzogtum Kleve}}; {{lang|nl|Hertogdom Kleef}}) ishte një feud shtetëror i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], i cili u shfaq nga {{Lang|de|Hettergu}} mesjetar. Gjendej në Rinlandin Verior në të dy anët e Rinit të Poshtëm, përreth kryeqytetit të tij, Klevesit, dhe qyteteve të Veselit, Kalkarit, Ksantenit, Emerikut, Reeses dhe Duisburgut, i kufizuar me tokat e Princ-Peshkopatës së Mynsterit në lindje, dhe me [[Duka i Brabantit|Dukatin e Brabantit]] në perëndim. Historia e tij është ngushtësisht e lidhur me atë të fqinjëve të tij jugorë: dukatet e Jyliçit dhe Bergut, ashtu si dhe [[Guelders]]it dhe kontesë [[vestfalia]]ne të Markut. Dukati, në kohët e vjetra njihej si {{lang|en|Cleveland}} në [[gjuha angleze|anglisht]]. Territori i dukatit mbulonte pak a shumë distriktet e tanishme [[Gjermania|gjermane]] të Klevesit (pjesa veriore), Veselit dhe qytetin e Duisburgut, ashtu si dhe pjesë e afërta të [[Provincat e Holandës|provincave]] të [[Holanda|Holandës]]: [[Limburgu (Holandë)|Limburg]], [[Brabanta Veriore|Brabanti Verior]] dhe [[Gelderland (provincë)|Gelderlandi]]. == Historia == [[File:Schwanenburg01.jpg|parapamje|majtas|372px|Kështjella e Shvanenburgut, Kleves]] Në fillim të [[shekulli XI|shekullit të XI]], perandori Henri II, ia besoi administrimin e {{lang|de|Klever Reichswald}}, një zonë e madhe pyjore përreth ''Kaiserpfalz-it'' në [[Nimega|Nijmegen]], drejtpërdrejtë e varur nga sundimi perandorak, fisnikëve vendorë të Lorenës së Poshtme, në Geldern dhe Kleve. Një Konte e Klevesit ({{lang|de|Grafschaft Kleve}}; {{lang|nl|Graafschap Kleef}}) përmendet për herë të parë në [[shekulli XI|shekullin e XI]]. Ditrishi I qe konti i parë i Klevesit, i cili sundoi nga viti [[1092]], deri në vitin [[1119]]. Në vitin [[1283]], Klevesi mori pjesë në Luftën e Pasimit të Limburgut dhe ndihmoi në dobësimin e e Elektoratit të fuqishëm të Këlnit. Në vitin [[1355]], [[Zevenaar]]i kaloi nga kontrolli i [[Guelders|Dukatit të Gueldersit]], në Kontenë e Klevesit. [[Skeda:Mark-Cleves Arms.svg|parapamje|majtas|192px|Stema e Klevesit]] Me vdekjen e kontit Johan në vitin [[1368]], feudi u trashëgua nga nipi i tij, Adolfi III i Markut. Klevesi dhe Marku në fund u sunduan në [[bashkimi personal|bashkim personal]] nga Dera e La Markut, pasi vëllai i madh i Adolfit, konti Engelberti III do të vdiste pa fëmijë, në vitin [[1391]]. mbreti Sigismund i Gjermanisë e ngriti kontin Adolfi I, në rangun e një duke dhe një princi të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] në vitin [[1417]], duke e kthyer kontenë në një dukat. Territoret Kleves-Mark u bënë një nga feudet më domethënëse të Qarkut të Rinit të Poshtëm–Vestfalian në vitin [[1500]], i rivalizuar nga princ-peshkopët e Mynsterit. Në vitin [[1511]], Johani III i La Markut, biri i dukës Johani II i Klevesit, u martua me Marian, dhe pronat dhe titujt e saj pastaj u bashkuan me Dukatin e Klevesit. Me vdekjen e vjehërrit të tij, dukës Uilliami IV, Johani do të trashëgonte feudet e Jyliçit dhe Bergut nëpërmjet gruas së tij. Kur Johani III pasoi babain e tij si duka i Klevesit në vitin [[1521]], shtetet e Jyliçit, Bergut, Klevesit dhe Markut do të formonin Dukatet e Bashkuara të Jyliç-Kleves-Bergut.<ref>{{cite book|last=Haude|first=Sigrun|title=In the Shadow of "Savage Wolves": Anabaptist Münster and the German Reformation During the 1530s|publisher=Brill|year=2000|language=en|page=72}}</ref> Vajza e tij, Ana e Klevesit ([[1515]]–[[1557]]) u bë madje mbretëresha bashkëshortore e [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]] për pak muaj në vitin [[1540]], pasi vëllai i saj, Uilliami, dukë që nga viti [[1539]], do të grindej me perandorin [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] mbi zotërimin e [[Guelders]]it dhe kërkoi mbështetje nga [[Lista e mbretërve të Anglisë|mbreti i Anglisë]], [[Henri VIII]].<ref>[https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG152887 "Wilhelm II, Duke of Jülich-Cleves-Berg", The British Museum]</ref> [[File:Blaeu 1645 - Clivia Ducatus et Ravenstein Dominium.jpg|parapamje|347px|Hartë e Dukatit të Klevesit dhe zotërimi i Ravenshtajnit nga ''Theatrum Orbis Terrarum, sive Atlas Novus in quo Tabulæ et Descriptiones Omnium Regionum''.<ref>{{cite book|author1=Joan Blaeu|url=https://books.google.al/books?id=uQvZMgEACAAJ|author2=Willem Blaeu|year=2006|title=Atlas maior: Germania, Austria, Helvetia|chapter=Clivia Ducatus et Ravestein Dominium|editor=Peter Van Der Krogt|orig-year=1665|publisher=Taschen Benedikt Verlag Gmbh.|language=de|isbn=978-382285102-9}}</ref>]] Johan Uilliami ishte djali i Uilliamit dhe duka i fundit i Jyliç-Kleves-Bergut. Ai vdiq pa fëmijë në vitin [1609]], duke shkaktuar Luftën e Pasimit të Jyliçit midis trashëgimtarëve të dy motrave të tij: Maria Eleonorës, dukeshës së Prusisë dhe Anës, konteshës së Neuburgut. Vajza e Marie Eleonorës, Maria, ishte martuar me margravin e Brandenburgut; Neuburgu ishte një degë e Derës Vitelsbahut. Sipas Traktatit të vitit [[1614]] të Ksantenit, Brandenburgu mori Kleves-Markun, ndërsa Neuburgu mori Jyliç-Bergun.<ref>{{cite journal|last=Hayden|first=J. Michael|title=Continuity in the France of Henry IV and Louis XIII: French Foreign Policy, 1598-1615|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1973-03_45_1/page/22|journal=Journal of Modern History|volume=45|issue=1|year=1973|doi=10.1086/240888|s2cid=144914347|language=en|pages=22}}</ref> Margravët e Hohenzollernit, prej kësaj kohe zotëruan një bazë në Rinland; megjithatë, pjesë të mëdha të Dukatit të Klevesit do të pushtoheshin nga [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Provincat e Bashkuara Holandeze]] deri në Luftën Franko-Holandeze, në vitin [[1672]]. Në fund, ai u përfshi në Brandenburg-Prusi, nga elektori i madh, Frederik Vilhelmi I i Brandenburgut në vitin [[1666]]<ref>{{cite encyclopedia|editor=Hugh Chisholm|title=Frederick William of Brandenburg|volume=11. Franciscans to Gibson|year=1911|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/VOL11_FRANCISCANS-GIBSON-_WILLIAM/page/67|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|edition=i 11-të|language=en|pages=67–68}}</ref> dhe pjesë e [[Prusia|Mbretërisë së Prusisë]], pas vitit [[1701]], Klevesi u pushtua nga [[Mbretëria e Francës|forcat franceze]] në Luftën Shtatë Vjeçare ([[1757]]–[[1762]]). Në vitin [[1795]], Paqja e Bazelit, Dukatin e Klevesit në perëndim të [[Lumi i Rinit|Rinit]] dhe Veselit ia çedoi [[Republika e Parë Franceze|Francës]], duke u bërë pjesë të [[Departamentet e Francës|departamentit francez]] të Roerit. Pjesa e mbetur e dukatit u pushtua, midis vitit [[1803]] dhe [[1805]], duke u bërë pjesë e shtetit kukull të Dukatit të Madh të Bergut. Në vitin [[1815]], pas mundjes së [[Napoleon Bonaparti|Napoleonit]], dukati u bë pjesë e provincës [[prusia]]ne të Jyliç-Kleves-Bergut, e cila u bashkua me Dukatin e Madh të Rinit të Poshtëm, për të formuar Provincën [[Prusia]]ne të Rinit në vitin [[1822]].<ref>{{Cite book|last=Romeyk|first=Horst|title=Verwaltungs- und Behördengeschichte der Rheinprovinz 1914–1945|publisher=Droste Verlag|language=de|year=1985|trans-title=Historia e Administrimit dhe autoriteteve publike të Provincës së Rinit 1914–1945|location=Dyseldorf|pages=123}}</ref> Qytetet e [[Gennep]]-it, [[Zevenaar]]-it, dhe [[Lingewaard|Hysenit]] u bënë pjesë të [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar të Holandës]], si rrjedhojë e [[Kongresi i Vjenës|Kongresit të Vjenës]] në vitin [[1815]]. ==Sunduesit e Klevesit== ===Kontët e Klevesit=== ====Dera Vasenberg==== [[File:Kleve-St-Wappen.png|parapamje|246px|Stema e familjes së vjetër të Klevesit]] Dinastia e Klevesit e konsideronte veten të rrjedhur nga Rutger von Antoing, një fisnik flamand. Ai ishte feudatar i pronës perandorake afër Kleve në vitin [[1020]] dhe Kështjellës së Tomburgut disa kohë më vonë. Zoti i parë i dokumentuar nga Dinastia e Klevesit është Ditrishi, i numëruar në mënyra të ndryshme si i II ose i III, në vitin [[1092]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Kleve - Deutsche Biographie|last=Biographie|first=Deutsche|url=https://www.deutsche-biographie.de/sfz42771.html#ndbcontent_sfz42777|access-date=11 shkurt 2024|work=deutsche-biographie.de|language=de}}</ref> * [[1092]]– † [[1117]]/[[1118|8]]: Ditrishi II ose III<ref name=":0" /> * [[1117]]– † [[1134]]: Arnoldi I, biri i tij. Ose ai ose Arnoldi II u martua me Idën, bijën e kontit Gotfrid von Löwen<ref name=":0" /> * [[1134]]– † [[1150]]: Arnoldi II<ref name=":0" /> * [[1150]]– † [[1172]]: Ditrishi III [IV]. U martua me Aleidis von Sulzbach<ref name=":0" /> * [[1172]]– † [[1193]]: Ditrishi IV [V]. U martua me Margarete von Holland<ref name=":0" /> * [[1193]]– † [[1202]]: Arnoldi III. U martua me Aleidis von Heinsberg<ref name=":0" /> * [[1202]]– † [[1260]]: Ditrishi V [VI]<ref name=":0" /> * [[1260]]– † [[1275]]: Ditrishi VI [VII]<ref name=":0" /> * [[1275]]– † [[1305]]: Ditrishi VII [VIII]<ref name=":0" /> * [[1305]]– † [[1310]]: Otoni I Paqsori<ref name=":0" /> * [[1310]]– † [[1347]]: Ditrishi VIII [IX] i Përkushtuari<ref name=":0" /> * [[1347]]– † [[1368]]: Johani<ref name=":0" /> ====Dera e La Markut==== * [[1368]]– † [[1394]]: Adolfi III i Markut. * [[1394]]– † [[1448]]: Adolfi I, i biri i Adolfit të III. ===Dukët e Klevesit=== ====Dera e La Markut==== * [[1394]]– † [[1448]]: Adolfi I, duka i Klevesit. * [[1448]]– † [[1481]]: Johani I, i biri i Adolfit të I. * [[1481]]– † [[1521]]: Johani II ''i Përkushtuari'', i biri i Johanit të I. * [[1521]]– † [[1539]]: Johani III ''Paqësori'', i biri i Johanit të II. * [[1539]]– † [[1592]]: Vilhelmi ''i Pasuri'', i biri i Johanit të III. * [[1592]]– † [[1609]]: Johan Vilhelmi, i biri i Vilhelmit. ==Njerëz të shquar == <!---♦♦♦ Shtoni persona në këtë listë vetëm nëse kanë artikullin e tyre në Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Lutem që lista të mbahet në rendin alfabeti sipas mbiemrit ♦♦♦---> * Ana e Klevesit, gruaja e katërt e [[Henri VIII|Henrit të VIII]], e martuar në vitin [[1540]]. * Karl Harsti, diplomat i [[shekulli XVI|shekullit të XVI]]<ref>{{cite journal|last1=Miller|first1=Clarence H.|title=Thomas More's Letters to Frans van Cranevelt, including Seven Recently Discovered Autographs: Latin Text, English Translation, and Facsimiles of the Originals|journal=Moreana|date=mars 1994|volume=31|issue=117|doi=10.3366/more.1994.31.1.4|language=en|pages=65}}</ref> ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Prusia]] * [[Historia e Gjermanisë]] * [[Aleanca e tre perandorëve]] * [[Konfederata Gjermane]] * [[Perandoria Gjermane]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Konti i Artois]] * [[Kontët e Çinit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} * {{cite book|author1=Joan Blaeu|chapter=Clivia Ducatus et Ravestein Dominium|url=https://books.google.al/books?id=uQvZMgEACAAJ|author2=Willem Blaeu|year=2006|title=Atlas maior: Germania, Austria, Helvetia|editor=Peter Van Der Krogt|publisher=Taschen Benedikt Verlag Gmbh.|language=de|orig-year=1665|isbn=978-382285102-9}} * {{cite encyclopedia|editor=Hugh Chisholm|title=Frederick William of Brandenburg|volume=11. Franciscans to Gibson|year=1911|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/VOL11_FRANCISCANS-GIBSON-_WILLIAM/page/67|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|edition=i 11-të|language=en|pages=67–68}} * {{cite book|last=Haude|first=Sigrun|title=In the Shadow of "Savage Wolves": Anabaptist Münster and the German Reformation During the 1530s|publisher=Brill|year=2000|language=en}} * {{cite journal|last=Hayden|first=J. Michael|title=Continuity in the France of Henry IV and Louis XIII: French Foreign Policy, 1598-1615|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1973-03_45_1/page/22|journal=Journal of Modern History|volume=45|issue=1|year=1973|doi=10.1086/240888|s2cid=144914347|language=en|pages=22}} * {{cite journal|last1=Miller|first1=Clarence H.|title=Thomas More's Letters to Frans van Cranevelt, including Seven Recently Discovered Autographs: Latin Text, English Translation, and Facsimiles of the Originals|journal=Moreana|date=mars 1994|volume=31|issue=117|doi=10.3366/more.1994.31.1.4|language=en|pages=65}} * {{Cite book|last=Romeyk|first=Horst|title=Verwaltungs- und Behördengeschichte der Rheinprovinz 1914–1945|publisher=Droste Verlag|language=de|year=1985|trans-title=Historia e Administrimit dhe autoriteteve publike të Provincës së Rinit 1914–1945|location=Dyseldorf|pages=123}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Kategoria:Duchy of Cleves|Dukati i Klevesit}} * {{cite web|title=Edicts of Jülich, Cleves, Berg, Grand Duchy Berg, 1475–1815|url=http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=pro&ID=49|website=Collection Scotti|language=en}} * {{cite web|work=lwl.org|language=en|url=http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=que&ID=1215|title=Settlement of Dortmund Between Brandenburg and Palatinate-Neuburg and the Conflict of Succession in Jülich}} * {{cite web|title=Map of the Duchy of Cleves in 1789|work=hoeckmann.de|url=http://www.hoeckmann.de/germany/cleves.htm|language=de, en|access-date=9 gusht 2025|archive-date=1 korrik 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060701181715/http://www.hoeckmann.de/germany/cleves.htm|url-status=dead}} [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Gjermani]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1020]] [[Kategoria:Themelime në 1092]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1609]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] gjxzy6282jlievkgymxzp78v6kyj73j 0 384424 3010695 2968878 2026-07-18T15:23:26Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010695 wikitext text/x-wiki {{Short description|Zotërit dhe kontët e Egmontit, nga shekulli VIII deri në vitin 1801}} [[Skeda:Egmond coat of arms.jpg|parapamje|248px|Stema e kontëve të Egmontit]] Kjo është një listë e zotërve dhe kontëve të Egmontit (Egmond aan den Hoef) të Dinastisë së Egmontit. ==Zotërit e Egmontit== * Radboldi I (? –† [[791]]) * Gerbrandi (? – † [[845]]) * Volbrandi (? – † [[869]]) * Radboldi II (? – [[920]]) * Dodo I (? – † [[977]]) * Valgeri (? – † [[1036]]) * Dodo II (? – † [[1074]]) * Bervuti ose Bervudi I (? – † [[1114]]) * Bervuti ose Bervudi II ({{Rreth}} [[1095]] – † [[1158]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Berwoud II van Egmond (1095–1158)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Albrehti/Alberti ({{Rreth}} [[1130]] – † [[1168]])<ref name=dodo >[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Albrecht (1130–1168) & Dodo van Egmond (1128 – 1200)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Dodo III ({{Rreth}} [[1130]] – † [[1200]])<ref name=dodo/> * Vouteri / Valteri I ([[1158]] –† [[1208]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Wouter I van Egmond (1158 – 1208)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Villemi / Vilhelmi I ({{Rreth}} [[1180]] – † [[1234]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Willem I van Egmond (1180 – 1234)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Gerardi / Geraldi I ({{Rreth}} [[1200]] – † [[1242]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Gerard I van Egmond (1200 – 1242)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Uillemi / Vilhelmi II ({{Rreth}} [[1235]] – † [[1304]]) <ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Willem II van Egmond (1235 – 1304)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Uillemi / Vilhelmi III ([[1281]] – † [[1312]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Willem III van Egmond (1281 – 1312)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Vouteri / Valteri II ([[1283]] – † [[1321]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Wouter II van Egmond (1283 – 1321)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Jani / Johani I ([[1310]] – † [[1369]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Jan I van Egmond (1310 – 1369)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> [[Skeda:Lamoraal van Egmont 39.jpg|parapamje|291px|Lamorali i Egmontit, [[1522]]–[[1568]], guvernatori spanjoll i [[Flandra|Flandrës]] dhe Artois]] * Arenti / Arnoudi / Arnoldi ([[1337]] – † [[1409]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Jani / Johani II ([[1384]] – † [[1451]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Jan II van Egmond (1384 – 1451)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Uillemi / Vilhelmi IV ([[1412]] – † [[1483]])<ref>[https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ Willem IV van Egmond (1412 – 1483)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230322162233/https://slotkapel.nl/restauratie-2/historie/historie-vervolg/ |date=22 mars 2023 }} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> ==Kontët e Egmontit== * Jani / Johani III (ose i I) ([[1438]] – † [[1516]])<ref>[http://www.slotkapel-egmond.nl/Slotkapel-Egmond/nl-NL/historie/jan+iii+eerste+graaf+van+egmond+1438+1516.aspx Jan III van Egmond]{{Lidhje e vdekur}} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Jani / Johani IV (ose i II) ([[1499]] – † [[1528]])<ref>[http://www.slotkapel-egmond.nl/Slotkapel-Egmond/nl-NL/historie/jan+iv+tweede+graaf+van+egmond+1499+1528.aspx Jan IV van Egmond]{{Lidhje e vdekur}} te www.slotkapel-egmond.nl</ref> * Kareli / Karli I (? – † [[1541]]) * Lamoraal-i / Lamorali I ([[1522]] – † [[1568]]), ekzekutimi i të cilit kontribuoi në shpërthimin e [[Lufta Tetëdhjetë Vjeçare|Luftës Tetëdhjetë Vjeçare]] * Filipsi / Filipi ([[1559]] – † [[1590]]) * Lamorali II (???? – † [[1617]]) * Karli II ([[1567]] – † [[1620]]) * Lodvigu ([[1600]] – † [[1654]]) * Ludvig Filipi ([[1630]] – † [[1682]]) * Ludvig Ernesti ([[1665]] – † [[1693]]) * Prokop Franci ([[1664]] – † [[1707]]) * Prokopo Pignateli ([[1703]] – † [[1743]]), nga Dera e Pignatelit, i martuar me Maria Klarën e Egmontit. * Guido Feliks Pignateli ([[1720]] – † [[1753]]) * Kasimir Pignateli ([[1727]] – † [[1801]]) ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Bergen (Holanda e Veriut)]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Konti i Artois]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] {{Div col end}} ==Referencat== {{Reflist|34 em}} [[Kategoria:Themelime shekulli VIII në Evropë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XIX në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1801]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] 06bypmvn1kheuo6dq87u08z0ntzsa21 0 384425 3010685 2971866 2026-07-18T15:23:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010685 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit ose nënsunduesit e Kontesë së Flandrës, duke nisur nga shekulli IX, deri në vitin 1795}} [[File:Coat of Arms of the Count of Flanders (according to the Gelre Armorial).svg|parapamje|192px|Stema e kontëve të Flandrës.]] '''Konti Flandrës''' ishte sunduesi ose nënsundusi i [[Flandra|Kontesë së Flandrës]], duke nisur nga [[shekulli IX]].<ref>{{cite book|last1=Gilliat-Smith|first1=Ernest|title=The Story of Bruges|url=https://archive.org/details/storyofbruges00gilluoft|year=1909|publisher=J. M. Den & Co.|language=en|location=Londër|isbn=978-1-4446-6629-8|edition=i 4-rt|page=[https://archive.org/details/storyofbruges00gilluoft/page/5 5]}}</ref> Më vonë, titulli do të mbahej për njëfarë kohe nga sunduesit e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] dhe [[Perandoria Spanjolle|Spanja]]. Gjatë [[Luftërat Revolucionare Franceze|Revolucionit Francez]], në vitin [[1795]], [[Flandra|Kontea e Flandrës]] do të aneksohej nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]], duke pushuar së ekzistuari. Në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], titulli u pronësua nga [[Belgjika]], duke iu dhënë dy herë bijve të rinj të [[Lista e monarkëve të Belgjikës|mbretërve të Belgjikës]]. Mbajtësi i fundit i titullit, vdiq në vitin [[1983]].<ref>{{cite web|title=Prince Regent Charles|website=monarchie.be|url=https://www.monarchie.be/en/royal-family/history/prince-regent-charles|language=en, fr, nl}}</ref> Në vitin [[862]], Balduini I u caktua si margravi i parë i Flandrës nga mbreti Karli II. Ai ishte një emërim ushtarak, përgjegjës pë zmbrapsjen e [[Epoka e Vikingëve|sulmeve vikinge]] nga bregdeti i Frankisë. Titulli i margravit (ose markezit) evoluoi në atë të kontit. Arnulfi I ishte i pari që e quajti veten kont, ''me hirin e Zotit''. Titulli i margravit doli gjerësisht nga përdorimi nga [[shekulli XII]]. Që atëherë, sunduesëve të Flandrës u referohej vetëm si kontë. Kontët e Flandrës e zmadhuan feudin e tyre nëpërmjet një serie martesash diplomatike. Kontetë e [[Konti i Hainautit|Hainautit]], [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|Namurit]], [[Qarku Béthune|Bethunes]], [[Nièvre|Neversit]], [[Qarku Auxerre|Okserit]], [[Qarku Rethel|Rethelit]], [[Kontët e Burgundisë|Burgundisë]] dhe [[Konti i Artois|Artois]] u fituan në këtë mënyrë. Megjithatë, Kontea e Flandrës, nga ana tjetër, pësoi të njëjtin fat. Si pasojë e martesës së konteshës Margareta III me Filipin e II, [[Duka i Burgundisë|dukën e Burgundisë]], kontea dhe kontetë vasale hynë një [[Bashkimi personal|bashkim personal]] me [[Duka i Burgundisë|Dukatin e Burgundisë]] në vitin [[1405]].<ref name="BlockmansPrevenier2010">{{cite book|author1=Wim Blockmans|url=https://books.google.al/books?id=0Foy9GGgdcgC|author2=Walter Prevenier|title=The Promised Lands: The Low Countries Under Burgundian Rule, 1369–1530|date=3 gusht 2010|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|isbn=978-0-8122-0070-6}}</ref> Kontët e Flandrës ishin gjithashtu të lidhur me [[Bretanja|Dukatin e Bretanjës]], para bashkimit të tij me [[Mbretëria e Francës|Francën]]. Në {{Rreth}} [[1323]], Joana, vajza e Arturit të II, dukës së Bretanjës, u martua me djalin e dytë të kontit Roberti i III. Joana e Flandrës, mbesa e kontit Roberti i III dhe vajza e birit të tij, kontit Ludvigu I, u martua me Johan Montfortin.<ref>{{cite book|last1=Powell|first1=Frederick York|last2=Tout|first2=Thomas Frederick|url=https://books.google.al/books?id=AYADAAAAQAAJ&pg=PA228|title=History of England|publisher=Rivington Company|volume=1|year=1885|language=en|pages=228–}}</ref> Gjatë burgosjes së Montfortit, ajo luftoi në anën e tij, bashkë me aleatët anglezë, gjatë Luftës Bretone të Pasimit, për kurorën dukale, e cila u fitua përfundimisht nga i biri i saj, Johani V, duka i Bretanjës. Nëpërmjet kësaj aleance Dukati i Bretanjës, në vazhdim iu bashkua [[Mbretëria e Francës|Fronit të Francës]].<ref name="Wagner2006">{{cite book|author=John A. Wagner|title=Encyclopedia of the Hundred Years War|year=2006|language=en|url=https://books.google.com/books?id=uVZ893wOWgoC&pg=PA182|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32736-0|pages=182–}}</ref> ==Lista e kontëve== === Dera e Flandrës === {{hidden begin |title = Ndarjet nën Dinastinë Baldvinide |titlestyle = background: #ccf; text-align:center; }} {|align="center" style="border-spacing: 0px; border: 1px solid black; text-align: center;" |+ |- | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Flanders---> | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Hainauti nën<br>sundimin e Derës së Reginarit<br>({{Rreth}} [[900]]-[[1051]])''</small> | colspan=1 rowspan="4" style="background: #eee;" |<small>''Namuri nën<br>sundimin e Derës së Namurit<br>([[946]]-[[1189]])''</small> |- | colspan=1 rowspan="4" style="background: #def;" |'''Kontea e<br>Bulonjës'''<br>([[918]]-[[1152]]) | colspan=1 style="background: #fff;" |'''Kontea e Flandrës'''<br>([[862]]-[[1119]]) |- | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Flanders---> |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Flanders---> | colspan=1 rowspan="2" style="background: #ceb;" |'''Kontea e<br>Hainautit'''<br>([[1071]]-[[1195]]) |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Namur---> |- | colspan=1 rowspan="5" style="background: #eee;" |<small>''Bulonja trashëgohet<br>nga Dera e Blois''</small> | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Trashëgohet nga Dera Estridsen,<br>e dinastive të Normandisë<br>dhe Lorenë/Metzit ([[1119]]-1194]])''</small> | colspan=1 style="background: #ceb;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Hainaut---> |- | colspan=2 style="background: #ceb;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Hainaut---> |- | colspan=2 rowspan="2" style="background: #fff;" |'''Kontea e Flandrës'''<br>([[1191]]-[[1280]])<br><small>(dega e Hainautit)</small> | colspan=1 style="background: #fedf;" |'''Markezati<br>i Namurit'''<br>([[1195]]-[[1216]]) |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Trashëgohet nga<br>Dera e Kurtenajit''</small> |- | colspan=2 style="background: #eee;" |<small>''Ndahet midis<br> Derës së Avesnes<br> dhe Derës së Dampierrit''</small> |} {{hidden end}} {{collapse top|title=Tabela e sunduesve}} {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2 | Sunduesi!! Lindja !! Sundimi!!Pjesa e sunduar!!Bashkëshortja!! Vdekja!!Shënime |- style="background:#fff" | Baldvini I ''Krahë Hekuri'' || [[File:Balduin Judita.jpg|123px]] |align=center|{{Rreth}} [[830]]<br><small>Biri i Odoacerit?</small> |align=center|[[862]] – [[879]]||Kontea e Flandrës||Judita e Francës<br/>[[861]]/[[866|66]]<br/>katër fëmijë |align=center|[[879]]<br>[[Arras]]<br><small>mosha 48-49</small>||Anëtari i parë i njohur i familjes. Ishte një mbështetës shumë besnik i Karl Tullacit dhe luajti një rol të rëndësishëm në luftërat e vazhdueshme kundër [[vikingët|vikingëve]]. |- style="background:#fff" | Baldvini II ''Tullaci'' ||[[File:Baldwin II of Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[865]]<br><small>Biri i Baldvinit të I dhe Juditës së Francës</small> |align=center|[[879]] – 10 shtator [[918]]||Kontea e Flandrës|| Ælfthrithë e Ueseksit<br/>{{Rreth}} [[895]]<br/>katër fëmijë |align=center|10 shtator [[918]]<br><small>mosha 52-53</small>||Nga viti [[883]], u detyrua të zhvendosej në veri të ''Pagus Flandransis'', i cili u bë territori më ngushtësisht i lidhur me kontët e Flandrës.<ref>{{cite book|author=David Nicholas|title=Medieval Flanders|url=https://archive.org/details/medievalflanders0000nich|publisher=Longman Group UK, Ltd.|year=1992|language=en|pages=[https://archive.org/details/medievalflanders0000nich/page/16 17]–18}}</ref> |- style="background:#fff" | Arnulfi I ''i Madh'' || [[File:Arnulf I.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[895]]<br><small>Biri i madh i Baldvinit të II dhe Ælfthrithës së Ueseksit</small> |align=center|10 shtator [[918]] – 27 mars [[964]] |rowspan="2"|Kontea e Flandrës|| Adela e Vermandois<br/>[[934]]<br/>pesë fëmijë |align=center|27 mars [[864]]<br><small>mosha 68-69</small> |rowspan="3"|Fëmijët e Baldvinit të II, e ndanë trashëgiminë e tyre. Baldvini e lidhi djalin e tij të madh me fronin. |- style="background:#fff" | Baldvini III ''i Riu'' || [[File:Baldwin III of Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[940]]<br><small>Biri i Arnulfit të I dhe Adelës së Vermandois</small> |align=center|[[958]] – 1 janar [[962]]||| Matilda e Saksonisë<br/>[[934]]<br/>një fëmijë |align=center|1 janar [[962]]<br>[[Bergues]]<br><small>mosha 21-22</small> |- style="background:#def" | Adelolfi || |align=center|{{Rreth}} [[895]]<br><small>Djali i dytë i Baldvinit të II dhe Ælfthrithës së Ueseksit</small> |align=center|10 shtator [[918]] – 13 nëntor [[933]]||Kontea e Bulonjës||Mathilde de Créquy<br/>tre fëmijë |align=center|13 nëntor [[933]]<br><small>mosha 37-38</small> |- style="background:#def" | Arnulfi II || |align=center|{{Rreth}} [[920]]<br><small>Biri i Adelolfit dhe Mathilde de Créquy</small> |align=center|13 nëntor [[933]] – [[971]]||Kontea e Bulonjës||''e panjohur''<br>dy fëmijë |align=center|[[971]]<br><small>mosha 50-51</small>|| |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Baldvinit të Bulonjës dhe Dirkut të II, kontit të Hollandës ([[965]]-[[976]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Arnulfi II ''i Riu'' || [[File:ArnulfIIFlanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[961]]<br><small>Biri i Baldvinit të III dhe Matildës së Saksonisë</small> |align=center|27 mars [[964]] – 30 mars [[987]]||Kontea e Flandrës||Rozala e Italisë<br/>[[976]]<br/>dy fëmijë |align=center|30 mars [[987]]<br>[[Gent]]<br><small>mosha 25-26</small> |- style="background:#def" | Arnulfi III || |align=center|{{Rreth}} [[940]]<br><small>Biri i Arnulfit të II</small> |align=center|[[971]] – [[990]]||Kontea e Bulonjës||''e panjohur''<br>tre fëmijë |align=center|[[990]]<br><small>mosha 49-50</small>|| Përfitoi nga mituria e Baldvinit të IV të Flandrës për të fituar më shumë pavarësi për Bulonjën. |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Matildës së Saksonisë dhe Rozalës së Italisë ([[987]]-{{Rreth}} [[994]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Baldvini IV ''Mjekrroshi'' || [[File:BaldwinIVFlanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[980]]<br><small>Biri i Arnulfit të II dhe Rozalës së Italisë</small> |align=center|30 mars [[987]] – 30 maj [[1035]]||Kontea e Flandrës ||Ogiva e Luksemburgut<br>[[1012]]<br>dy fëmijë<br><br>Eleanora e Normandisë<br/>[[1031]]<br/>një fëmijë |align=center|30 maj [[1035]]<br>[[Gent]]<br><small>mosha 54-55</small> |- style="background:#def" | Baldvini II || |align=center|{{Rreth}} [[960]]<br><small>Djali i madh i Arnulfit të III</small> |align=center|[[990]] – [[1027]]||Kontea e Bulonjës<br><small>(një Bulonjën e mirëfilltë)</small>|| Adelina e Hollandës<br>{{Rreth}} [[990]]<br>një fëmijë |align=center|[[1027]]<br><small>mosha 66-67</small> |rowspan="2"|Fëmijët e Arnulfit të III, e ndanë trashëgiminë e tyre. Pjesa e Arnulfit të IV, pas vdekjes së tij, u bashkua me Flandrën. |- style="background:#def" | Arnulfi IV || |align=center|{{Rreth}} [[960]]<br><small>Djali i dytë i Arnulfit të III</small> |align=center|[[990]] – [[1019]]||Kontea e Bulonjës<br><small>(në [[Pas-de-Calais|Ternois]])</small>||''i pamartuar?'' |align=center|[[1019]]<br><small>mosha 58-59</small> |- style="background:#def" |colspan=8 align=center|''Ternois u aneksua në Kontenë e Flandrës'' |- style="background:#def" | Eustasi I ''Sy Çpuari'' || |align=center|{{Rreth}} [[990]]<br><small>Biri i Baldvinit të II dhe Adelinës së Hollandës</small> |align=center|[[1027]] – [[1047]]||Kontea e Bulonjës||Matilda e Luvainit<br>[[1015]]<br>katër fëmijë |align=center|1047<br><small>mosha 56-57</small>|| |- style="background:#fff" | Baldvini V ''i Përkushtuar'' || [[File:Boudewijn V.jpg|123px]] |align=center|19 August 1012<br>[[Arras]]<br><small>Biri i Baldvinit të IV dhe Ogivës së Luksemburgut</small> |align=center|30 maj [[1035]] – 1 shtator [[1067]]||Kontea e Flandrës|| Adela e Francës<br>[[1028]]<br>[[Amiens]]<br>tre fëmijë |align=center|1 shtator [[1067]]<br>[[Lille]]<br><small>mosha 55</small>|| |- style="background:#def" | Eustasi II ''Mustaqe Gjati'' || [[File:Bayeux Tapestry scene55 Eustach.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1015]]<br><small>Biri i Eustasit të I dhe Matildës së Luvainit</small> |align=center|[[1047]] – [[1087]]||Kontea e Bulonjës||Godgifu i Ueseksit<br>[[1035]]<br>pa fëmijë<br><br>Ida e Lorenës së Poshtme<br>[[1049]]<br>katër fëmijë |align=center|[[1087]]<br><small>mosha 71-72</small>|| |- style="background:#fff" |rowspan="2"| Baldvini VI & I ''i Miri'' |rowspan="2"| [[File:Baldwin VI of Flanders and Richilde of Hainault.jpg|100px]] |align=center rowspan="2"|{{Rreth}} [[1030]]<br><small>Djali i madh i Baldvinit të V dhe Adelës së Francës</small> |align=center style="background:#ceb"|[[1051]] – 17 korrik [[1070]] |style="background:#ceb"|Kontea e Hainautit<br><small>(''jure uxoris'', duke sunduar me gruan e tij)</small> |rowspan="2"|Riçilda, kontesha e Hainautit<br>[[1051]]<br>tre fëmijë |align=center rowspan="2"|17 korrik [[1070]]<br>Hasnon<br><small>mosha 39-40</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" |align=center|1 shtator [[1067]] – 17 korrik [[1070]]||Kontea e Flandrës |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Riçildës, konteshës së Hainautit ([[1070]]-[[1071]])''</small> |rowspan="2"|Sundoi nën nënën e tij. Vdiq në betejë kundër ungjit të tij. |- style="background:#fff" | Arnulfi III ''i Pafati'']] || [[File:Arnulf III of Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[1055]]<br><small>Biri i madh i Baldvinit të VI & I dhe Riçildës, konteshës së Hainautit</small> |align=center|17 korrik [[1070]] – 22 shkurt [[1071]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me kontenë e Hainautit<br>, sundoi me nënën e tij)</small>||''i pamartuar'' |align=center|22 shkurt [[1071]]<br>Beteja e Kaselit<br><small>mosha 15-16</small> |- style="background:#fff" | Roberti I ''Friziani'' || [[File:Robert I Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[1035]]<br><small>Djali i dytë i Baldvinit të V dhe Adelës së Francës</small> |align=center|22 shkurt [[1071]] – 13 tetor [[1093]]||Kontea e Flandrës|| Gertruda e Saksonisë<br>[[1063]]<br>pesë fëmijë |align=center|13 tetor [[1093]]<br>Torhout<br><small>mosha 57-58</small> |rowspan="3"|Pas vdekjes së Arnulfit, kontetë u ndanë: Roberti, ungji i Arnulfit, mbajti Flandrën, ndërsa Baldvini dhe nëna e tij, sunduan në Hainaut. Baldvini pretendoi pronat e ungjit të tij për disa kohë. Nofka e Robertit vjen nga regjenca e tij në Kontenë e Hollandës. |- style="background:#ceb" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Riçildës, konteshës së Hainautit ([[1071]]-[[1076]])''</small> |- style="background:#ceb" | Baldvini II || [[File:ScBau2Hai.png|123px]] |align=center|[[1056]]<br><small>Djali i dytë i Baldvinit të VI & I dhe Riçildës, konteshës së Hainautit</small> |align=center|22 shkurt [[1071]] – [[1098]]||Kontea e Hainautit<br><small>(sundoi me nënën e tij deri në vitin [[1076]])</small>||Ida e Luvainit<br>[[1084]]<br>nëntë fëmijë |align=center|[[1098]]<br>[[Izniku|Iznik]]<br><small>mosha 41-42</small> |- style="background:#def" | Eustasi III || [[File:Eustace III Count of Boulogne.png|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1050]]<br><small>Biri i Eustasit të II dhe Idës së Lorenës së Poshtme</small> |align=center|[[1087]] – [[1125]]||Kontea e Bulonjës||Maria e Skocisë<br>[[1101]]<br>dy fëmijë |align=center|[[1125]]<br>[[Kantoni Lumbres|Rumili]]<br><small>mosha 74-75</small>|| |- style="background:#fff" | Roberti II ''Kryqëtari'' || [[File:Robert de flandre croisé.jpg|129px]] |align=center|{{Rreth}} [[1065]]<br><small>Biri i Robertit të I dhe Gertrudës së Saksonisë</small> |align=center|13 tetor [[1093]] – 5 tetor [[1111]]||Kontea e Flandrës|| Klementia e Burgundisë<br>[[1092]]<br>tre fëmijë |align=center|5 tetor [[1111]]<br>[[Qarku Meaux|Meaux]]<br><small>mosha 45-46</small>|| |- style="background:#ceb" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Idës së Luvainit ([[1098]]-[[1102]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#ceb" | Baldvini III || |align=center|[[1088]]<br><small>Biri i Baldvinit të II dhe Idës së Luvainit</small> |align=center|[[1098]] – [[1120]]||Kontea e Hainautit||Jolanda e Gueldersit<br>[[1102]]<br>katër fëmijë |align=center|[[1120]]<br><small>mosha 31-32</small> |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Klementies së Burgundisë ([[1111]]-[[1119]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la fëmijë. Ai u largua nga kontea, te një kushëri mëmësor. |- style="background:#fff" | Baldvini VII ''Me Sëpatë'' || [[File:Balduin7.jpg|119px]] |align=center|[[1093]]<br><small>Biri i Robertit të II dhe Klementias së Burgundisë</small> |align=center|5 tetor [[1111]] – 17 korrik [[1119]]||Kontea e Flandrës|| Havise-Agnesa ''Fergente'' e Bretanjës<br>[[1110]]<br><small>(e anulluar)</small><br>pa fëmijë |align=center|17 korrik [[1119]]<br>Rulers<br><small>mosha 25-26</small> |- style="background:#fff" |colspan=8 align=center|''Flandra u trashëgua nga Dera e Estridsenit ([[1119]]-[[1127]]), Dera e Normandisë ([[1127]]-[[1128]]) dhe Dera e Lorenës ([[1128]]-[[1194]])'' |- style="background:#ceb" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Jolandës së Gueldersit ([[1120]]-[[1127]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#ceb" | Baldvini IV ''Ndërtuesi'' || [[File:ScBau4Hai.png|123px]] |align=center|[[1108]]<br><small>Biri i Baldvinit të III dhe Jolandës së Gueldersit</small> |align=center|[[1120]] – 8 nëntor [[1171]]||Kontea e Hainautit||Alisa e Namurit<br>[[1130]]<br>tetë fëmijë |align=center|8 nëntor [[1171]]<br><small>mosha 62-63</small> |- style="background:#def" | Matilda I || [[File:Matilda of Boulogne.jpg|123px]] |align=center|1105<br>[[Qarku Boulogne-sur-Mer|Bulonjë]]<br><small>Bija e Eustasit të III dhe Maries së Skocisë</small> |align=center|[[1125]] – 3 maj [[1152]]||Kontea e Bulonjës||Stefani, mbreti i Anglisë<br>[[1125]]<br>tre fëmijë |align=center|3 maj [[1152]]<br>Kështjella Hedinghamit, Eseks<br><small>mosha 56-57</small>|| Gjithashtu mbretëresha e Anglisë. |- style="background:#def" |colspan=8 align=center|''Bulonja u trashëgua nga Dera e Blois'' |- style="background:#fff" |rowspan="2"| Baldvini V & VIII ''Kurajozi'' |rowspan="2"| [[File:Baudouin VIII de Flandre et Marguerite.jpg|100px]] |align=center rowspan="2"|[[1150]]<br><small>Biri i Baldvinit të IV dhe Alisës së Namurit</small> |align=center style="background:#ceb"|8 nëntor [[1171]] – 17 dhjetor [[1195]] |style="background:#ceb"|Kontea e Hainautit<br><small>(me Markezatin e Namurit nga viti [[1189]])</small> |rowspan="2"|Margareta I, kontesha e Flandrës<br>[[1169]]<br>shtatë fëmijë |align=center rowspan="2"|17 dhjetor [[1195]]<br>[[Arrondissement di Mons|Mons]]<br><small>mosha 44-45</small> |rowspan="2"| Nëpërmjet martesës së tij, familja do ta rifitonte Flandrën. |- style="background:#fff" |align=center|1 gusht [[1191]] – 15 nëntor [[1194]]||Kontea e Flandrës<br><small>(''jure uxoris'', deri në vitin [[1194]])</small> |- style="background:#fff" | Baldvini VI & IX || [[File:Cisar.jpg|123px]] |align=center|Korrik [[1172]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Djali i parë i Baldvinit të V & VIII dhe Margaretës I, konteshës së Flandrës</small> |align=center|15 nëntor [[1194]] – korrik [[1205]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me Kontenë e Hainautit, nga [[1195]]-a)</small>||Maria e Shampanjës<br>6 janar [[1186]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br>dy fëmijë |align=center|Korrik [[1205]]<br>[[Provinca Veliko Tërnovo|Veliko Tarnovo]]<br><small>mosha 32-33</small> |rowspan="2"|Fëmijët e Baldvinit të V/VIII, e ndanë trashëgiminë e tyre. Pas [[Kryqëzata e Katërt|Kryqëzatës së Katërt]], Baldvini u bë perandori i parë latin në [[Kostandinopoja|Konstantinopojë]]. Filipi u bë regjent i Flandrës për mbesën e tij dhe, pas vdekjes së tij, ia la Namurin motrës së tij. |- style="background:#fedf" | Filipi ''Fisnik'' || [[File:Filip namur 1210.jpg|123px]] |align=center|Mars [[1174]]<ref>Jean-Marc Frénéa, HERATLAS, Société Historique et Archéologique du Forez, 1997-2002.</ref><br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Biri i dytë i Baldvinit të V & VIII dhe Margaretës së I, konteshës së Flandrës</small> |align=center|17 dhjetor [[1195]] – 9 tetor [[1212]]|| Markezati i Namurit||Alisa e Namurit<br>1130<br>tetë fëmijë |align=center|9 tetor [[1212]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>mosha 38</small> |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Reggenca e Filipit, markezit të Namurit ([[1205]]-[[1212]])''</small> |rowspan="2"|Sundoi me burrin e saj. Midis {{Abbr|v.|viteve}} [[1214]] dhe [[1223]], ajo sundoi e vetme, pasi Ferdinandi mbeti rob pas mundjes së tij në Betejën e Buvinesit. |- style="background:#fff" | Joana || [[File:Joan of Flandres.jpg|109px]] |align=center|[[1199]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Bija e madhe e Baldvinit të VI & IX dhe Maries së Shampanjës</small> |align=center|Korrik [[1205]] – 5 dhjetor [[1244]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me Kontenë e Hainautit)</small>||Ferdinandi i Portugalisë<br>1 janar [[1212]]<br>[[Paris]]<br>një fëmijë<br><br>Tomasi i Savojës, zoti i Piemontit<br>[[1237]]<br>pa fëmijë |align=center|Korrik [[1205]]<br>[[Qarku Lille|Marke le Lil]]<br><small>mosha 44-45</small> |- style="background:#fedf" | Jolanda || |align=center|1175<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Bija e Baldvinit të V & VIII dhe Margaretës së I, konteshës së Flandrës</small> |align=center|9 tetor [[1212]] – [[1216]]||Markezati i Namurit||Pjetri II i Kurtenajit<br>[[1193]]<br>dymbëdhjetë fëmijë |align=center|Gusht [[1219]]<br>[[Kostandinopoja|Kostandinopojë]]<br><small>mosha 44-45</small>|| Motra e Filipit dhe trashëgimtare e Perandorisë Latine, e trashëgoi Namurin nga vëllai i saj. E gjithë pronësia e saj u trashëgua nga pasardhësit e saj, Dera e Kurtenait. |- style="background:#fedf" |colspan=8 align=center|''Namuri u trashëgua nga Dera e Kurtenajit'' |- style="background:#fff" | Margareta I & II ''E Zezë'' || [[File:Marguerite II de Flandre.jpg|109px]] |align=center|[[1202]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Vajza e dytë e Baldvinit të VI & IX dhe Maries së Shampanjës</small> |align=center|5 dhjetor [[1244]] – 10 shkurt [[1280]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me Kontenë e Hainautit)</small>||Buçardi i Avesnes<br>[[1212]]<br><small>(anulluar në [[1215]])</small><br>dy fëmijë<br><br>Uilliami II i Dampierrit<br>[[1223]]<br>pesë fëmijë |align=center|10 shkurt [[1280]]<br>[[Gent]]<br><small>mosha 76-77</small>|| I ndau dy kontetë e saj midis bijve të secilit prej burrave të saj. |- style="background:#fff" |colspan=8 align=center|''Hainautin u trashëgua nga Dera e Avesnes; Flandra u trashëgua nga Dera e Dampierrit'' |- |} {{collapse bottom}} {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="17%" |Emri ! width="20%" |Jetëgjatësia ! width="20%" |Mbretërimi ! width="22%" |Bashkëshort-et/ët ! width="28%" |Pasimi |- | Baldvini I | {{Rreth}} [[830]] – [[879]] | [[862]] – [[879]] | Judita e Flandrës<br>{{Rreth}} [[861]]<br>4 fëmijë | Martuar me Juditën, bijën e Karl Tullacit |- | Baldvini II | {{Rreth}} [[865]] – 10 shtator [[918]] | [[879]] – 10 shtator [[918]] | Ælfthryth<br>{{Rreth}} [[893]]<br>4 fëmijë | Biri i Baldvinit të I dhe Juditës |- | Arnulfi I | {{Rreth}} [[893]]/[[899]] – 27 mars [[964]] | 10 shtator [[918]] – 27 mars [[964]] | Adela e Vermandois<br>[[934]]<br>5 fëmijë | Biri i Baldvinit të II |- | Baldvini III |{{Rreth}} [[940]] – [[962]] | [[958]]–[[962]] | Matilda e Saksonisë<br>{{Rreth}} [[961]]<br>1 djalë | Sundoi bashkarisht me babain e tij, Arnulfin e I |- | Arnulfi II | {{Rreth}} [[961]] – 30 mars [[987]] | [[965]] – 30 mars [[987]] | Rozala e Italisë<br>[[976]]<br>2 fëmijë | Biri i Baldvinit të III |- | Baldvini IV | [[980]] – 30 maj [[1035]] | [[988]] – 30 maj [[1035]] |(1) Ogive e Luksemburgut<br>[[1012]]<br>1 djalë<br>(2) Eleanora e Normandisë<br>[[1031]]<br>1 vajzë | Biri i Arnulfit të II |- | Baldvini V | 19 gusht [[1012]] – 1 shtator [[1067]] | 30 maj [[1035]] – 1 shtator [[1067]] | Adela e Francës<br>[[1028]]<br>3 fëmijë | Biri i Baldvinit të IV |- | Baldvini VI | {{Rreth}} [[1030]] – 17 korrik [[1070]] | 1 shtator [[1067]] – 17 korrik [[1070]] | Riçilde, kontesha e Hainautit<br>{{Rreth}} [[1050]]<br>2 djemë | Biri i Baldvinit të V; gjithashtu konti i Hainautit |- | Arnulfi III | {{Rreth}} [[1055]] – 22 shkurt [[1071]] | 17 korrik [[1070]] – 22 shkurt [[1071]] | I pa martuar | Biri i Baldvinit të VI; gjithashtu konti i Hainautit |- | Roberti I | {{Rreth}} [[1035]] – 13 tetor [[1093]] | 22 shkurt [[1071]] – 13 tetor [[1093]] | Gertrude e Saksonisë<br>[[1063]]<br>5 fëmijë | Biri i Baldvinit të V |- | Roberti II | {{Rreth}} [[1065]] – 5 tetor [[1111]] | 13 tetor [[1093]] – 5 tetor [[1111]] | Klementia e Burgundisë<br>[[1097]]<br>1 djalë | Biri i Robertit të I |- | Baldvini VII | [[1093]] – 17 korrik [[1119]] | 5 tetor [[1111]] – 17 korrik [[1119]] | Havise e Britanjës<br>[[1105]]<br>pa fëmijë | Biri i Robertit të II |- ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetëgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshortja-et/ët ! width="28%" | Pasimi |} === Genealogjia === {{Tree list}} * [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Baldvin Krahë Hekuri, konti i Flandrës († [[879]]) ** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Baldvini II Tullaci, konti i Flandrës († [[918]]) *** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Arnulfi I i Madh, konti i Flandrës († [[965]]) **** Elftrude, lindur {{Rreth}} [[932]], martuar në {{Abbr|v.|vitin}} [[964]] me [[File:Blason maison de Guînes.svg|25px]] Sigfridin, kontin e Guînes († [[965]]) **** Hildegarde ([[934]] † [[990]]), martuar në {{Abbr|v.|vitin}} [[943]] me [[File:Counts of Holland Arms.svg|25px]] Dirkun e II, kontin e Hollandës ([[930]] † [[988]]) **** Egberti ([[937]] † [[953]]) **** Liutgarde ([[938]] † [[964]]), martuar në {{Abbr|v.|vitin}} [[950]] me Viçmanin e IV, kontin e Hamalandit dhe Gentit. **** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Baldvini III, konti i Flandrës († [[962]]) ***** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Arnulfi II, konti i Flandrës († [[988]]) ****** Mathilda († [[995]] ose më parë) ****** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Baldvini IV Mjekrroshi ({{Rreth}} [[980]] † [[1035]]), konti i Flandrës († [[1035]]) ******* [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Baldvini V ''i Lilës'', konti i Flandrës († [[1067]]) ******** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Baldvini VI i Miri, ([[1030]] – [[1070]]), konti i Flandrës dhe Hainautit ********* [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Arnulfi III i Flandrës ([[1055]] † [[1071]]), konti i Flandrës dhe Hainautit ********* [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Baldvini II i Hainautit ([[1056]] † [[1098]]), konti i Hainautit ********** [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Baldvini III i Hainautit ([[1088]] † [[1120]]), konti i Hainautit *********** [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Baldvini IV Ndërtuesi ([[1108]] † [[1171]]), konti i Hainautit ************ Agnesa e Hainautit, martuar me [[File:Blason maison fr de Coucy.svg|25px]] Ralfin I, zotin e Kusisë ************ [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Baldvini V i Hainautit ([[1150]] † [[1195]]), konti i Hainautit ************* Izabela e Hainautit (°[[1170 ]]- † [[1190]]), martuar me [[File:Blason pays fr FranceAncien.svg|25px]] Filipin e II të Francës ************* [[File:Blason maison fr de Courtenay-Constantinople.svg|25px]] [[File:Blason Comté de Flandre.svg|25px]] [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Baldvini i VI i Hainautit (°[[1171]]- † [[1205]]), konti i Flandrës dhe Hainautit, perandor latin i Kostantinopojës ************** [[File:Blason Comté de Flandre.svg|25px]] [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Joana ([[1199]]-[[1200]] † [[1244]]), kontesha e Flandrës dhe e Hainautit ************** [[File:Blason Comté de Flandre.svg|25px]] [[File:Blason fr Hainaut ancien.svg|25px]] Margareta II ({{Rreth}} [[1202]] † [[1280]]), kontesha e Flandrës dhe e Hainautit ************* Jolanda (°[[1175]]- †[[1219]]), martuar me [[File:Blason maison fr de Courtenay-Constantinople.svg|25px]] Pjetrin e II të Kurtenajit, perandor latin i Kostantinopojës ************* [[File:Namur Arms.svg|25px]] Filip Fisniku, markezi i Namurit (°[[1175]]- † [[1212]]) ************* [[File:Blason maison fr de Courtenay-Constantinople.svg|25px]] Hendriku (°[[1176]]- † [[1216]]), perandor latin i Latin Kostantinopojës ************* Sybille (°1179- †1217), married to [[File:Blason_ville_fr_Beaujeu_(Rh%C3%B4ne).svg|25px]] Guiçardi IV, kalorësi i Bjuzhosë ************* [[File:Blason Comté de Flandre.svg|25px]] Eustasi († [[1217]]), regjent i Mbretërisë së Selanikut ******** Matilda ([[1032]] – [[1083]]), martuar në {{Abbr|v.|vitin}} [[1053]] me [[File:Blason Duché de Normandie.svg|25px]] [[Uilliam Pushtuesi]]n ******** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Robert Friziani, ([[1033]] – [[1093]]), konti i Flandrës nga {{Abbr|v.|viti}} [[1071]], deri në {{Abbr|v.|vitin}} [[1093]] ********* [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Roberti II, konti i Flandrës nga {{Abbr|v.|viti}} [[1093]], deri në {{Abbr|v.|vitin}} [[1111]] ********** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Baldvini VII ([[1093]]-[[1119]]), konti i Flandrës ********** Uilliami ([[1094]]-[[1109]]) ********** Filipi ([[1095]]-) (vdiq i vogël) ********* Adela e Flandrës († [[1115]]), martuar së pari me [[File:Ancien blason Danemark.svg|25px]] Kanutin e IV të Danimarkës. Martuar së dyti me [[File:Coat of Arms of Robert Guiscard.svg|25px]] Roxher Borsën, dukën e Pulias. ********** [[File:Blason Flandre ancien.svg|25px]] Karli I, konti i Flandrës ([[1084]] – [[1127]]) ********* Gertruda ([[1080]] - † [[1117]]), martuar me Hendrikun e III († [[1095]]) kontin e Luvainit dhe Brukselit, pastaj, në {{Abbr|v.|vitin}} [[1096]] me Theodorikun e II, dukën e Lorenës († [[1115]]). ********* Filipi i Loo, biri i paligjshëm i të cilit, Uilliami i Ipres, qe pretendues i kontesë së Flandrës. ********* Ogiva, abatja e Mesenit. ******* Judita e Flandrës, kontesha e Northumbrias ([[1037]] † [[1094]]), martuar në {{Abbr|v.|vitin}} [[1058]] me Tostig Goduinsonin († [[1066]]), konti i Northumbrias, pastaj në {{Abbr|v.|vitin}} [[1071]], me Velfin e I, dukën e Bavarisë († [[1101]]) *** [[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Adelolfi († [[933]]), konti i Bulonjës **** [[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Arnulfi II († [[971]]), konti i Bulonjës ***** [[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Arnulfi III († [[990]]), konti i Bulonjës ******[[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Baldvini II († [[1025]]), konti i Bulonjës ******* [[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Eustasi I ({{Rreth}} [[995]] † [[1049]]), konti i Bulonjës ******** [[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Eustasi II († [[1087]]), konti i Bulonjës ********* [[File:Blason comté fr Boulogne.svg|25px]] Eustasi III, konti i Bulonjës ([[1056]] † [[1125]]) ********** Matilda I, kontesha e Bulonjës ([[1105]] † [[1152]]), martuar në {{Abbr|v.|vitin}} [[1125]] me Stefanin e Anglisë ********* Godfrej i Builjonit ([[1058]] † [[1099]]), duka i Lorenës së Poshtme, një udhëheqës i [[Kryqëzata e Parë|Kryqëzatës së Parë]] dhe "Mbrojtës i Varrit të Shenjtë" ********* [[File:Blason Royaume de Jérusalem.svg|25px]] Baldvini I i Jeruzalemit ([[1065]] † [[1118]]), i shoqëruar nga vëllai i tij për në [[Toka e Shenjtë|Tokën e Shenjtë]], u bë konti i Edesës dhe pastaj mbreti i Jeruzalemit ******** Godfreji († [[1095]]), peshkopi i Parisit ******** Lamberti II, konti i Lensit († [[1054]]) ******** Gerberge († [[1049]]), martuar me Frederikun, dukën e Lorenës së Poshtme ([[1003]] † [[1065]]) ****** Arnulfi IV, konti i Ternois {{Tree list/end}} === Dera e Estridsenit === {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetëgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshortja-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | Karli I | [[1084]] – 2 mars [[1127]] | [[1119]] – 2 mars [[1127]] | Margareta e Klermontit<br>{{Rreth}} [[1118]]<br>pa fëmijë | Biri i Kanutit të IV të Danimarkës dhe Adelës së Flandrës, kushëriri i Baldvinit të VII, nga i cili u caktua. Gjithashtu nipi i Robertit të I. |} === Dera e Normandisë === {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetëgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshortja-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | Uillemi I | 25 tetor [[1102]] – 28 korrik [[1128]] | 2 mars [[1127]] – 28 korrik [[1128]] |(1) Sibila e Anzhusë<br>{{Rreth}} [[1123]]<br>pa fëmijë<br>(2) Joana e Montferratit<br>{{Rreth}} [[1127]]<br>pa fëmijë | Stërnipi i Baldvinit të V, i caktuar nga Luigji VI i Francës |} === Dera e Alsacës ose Dera e Metzit === {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetëgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshorte-t/ët ! width="28%" | Pasimi |- | Theoderiku | {{Rreth}} [[1099]] – 17 janar [[1168]] | 28 korrik [[1128]] – 17 janar [[1168]] |(1) Margareta e Klermontit (ose Svanhilda)<br>para {{Abbr|v.|vitit}} [[1132]]<br>1 vajzë<br>(2) Sibila e Anzhusë<br>{{Rreth}} [[1134]]<br>6 fëmijë | Nipi i Robertit të I, i njohur nga Luigji VI i Francës |- | Filipi I | [[1143]] – 1 gusht [[1191]] | 17 janar [[1168]] – 1 gusht [[1191]] |(1) Elisabeta e Vermandois<br>[[1159]]<br>pa fëmijë<br>(2) Tereza e Portugalisë<br>{{Rreth}} [[1183]]<br>pa fëmijë | Biri i Theodorikut; gjithashtu konti i Vermandois |- | Margareta I | {{Rreth}} [[1145]] - 15 nëntor [[1194]] | 1 gusht [[1191]] - 15 nëntor [[1194]] |(1) Ralfi II i Vermandois<br>[[1160]]<br>pa fëmijë<br>(2) Baldvini V, konti i Hainautit<br>{{Rreth}} [[1169]]<br>8 fëmijë | Bija e Theodorikut |} === Dera e Flandrës === {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | [[File:Baldwin8.jpg|123px]] | Baldvini VIII | [[1150]] – 17 dhjetor [[1195]] | 1 gusht [[1191]] - 17 dhjetor [[1194]] | Margareta I<br>{{Rreth}} [[1169]]<br>8 fëmijë | Burri i Margaretës së I |- | [[File:Baldwin_I_of_Constantinople.jpg|119px]] | Baldvini IX | Korrik [[1172]] – {{Rreth}} [[1205]] | [[1194]] – [[1205]] | Maria e Shampanjës<br>6 janar [[1186]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br>2 vajza | Biri i Margaretës së I dhe Baldvinit të VIII, gjithashtu perandor latin i Kostantinopojës |- | [[File:Joan_of_Constantinople.jpg|123px]] | Joana | {{Rreth}} [[1199]] – 5 dhjetor [[1244]] | [[1205]] – 5 dhjetor [[1244]]<br><small>(sunduesi i vetëm midis {{Abbr|v.|viteve}} [[1214]] dhe [[1223]])</small> |(1) Ferdinandi i Portugalisë<br>[[1212]]<br>[[Paris]]<br>pa fëmijë<br>(2) Tomasi i Savojë-Piemontit<br>2 prill [[1237]]<br>pa fëmijë | Bija e Baldvinit të IX |- | | Ferdinandi | 24 mars [[1188]] – 27 korrik [[1233]] | [[1212]] – 27 korrik [[1233]] | Joana, kontesha e Flandrës<br>[[1212]]<br>[[Paris]]<br>pa fëmijë | Burri i Joanës |- | | Tomasi | {{Rreth}} [[1199]] – 7 shkurt [[1259]] | 2 prill [[1237]] – 5 dhjetor [[1244]] | Joana, kontesha e Flandrës<br>2 prill [[1237]]<br>pa fëmijë | Burri i Joanës |- | [[File:Marguerite_2.jpg|123px]] | Margareta II | [[1202]] – 10 shkurt [[1280]] | 5 dhjetor [[1244]] – 29 dhjetor [[1278]] |(1) Buçardi IV i Avesnes<br>{{Abbr|rr. d.|rreth datës}} 23 korrik [[1212]]<br>3 djemë<br>(2) Uilliami II i Dampierrit<br>18 gusht/15 nëntor [[1223]]<br>5 fëmijë | Motra e Joanës |- ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |} Në vitin [[1244]], Kontetë e Flandrës dhe Hainautit u pretenduan nga djemtë e Margaretës së II, gjysmë-vëllezërit e Johanit të I të Avesnes dhe Uilliamit të III të Dampierrit, në Luftën e Pasimit të Flandrës dhe Hainautit. Në vitin [[1246]], mbreti Luigji IX i Francës ia dha [[Flandra|Flandrën]] Uilliamit. === Dera e Dampierrit === {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetëgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | [[File:Vilém_2_Flandry.jpg|123px]] | Uilliami II | [[1224]] – 6 qershor [[1251]] | [[1247]] - 6 qershor [[1251]] | Beatriçja e Brabantit<br>Nëntor [[1247]]<br>pa fëmijë | Biri i Margaretës së II dhe Uilliamit të II të Dampierrit |- | [[File:Guidonis.jpg|123px]] | Guido | {{Rreth}} [[1226]] – 7 mars [[1305]] | 6 qershor [[1251]] – 7 mars [[1305]] |(1) Matilda e Bethunes<br>Qershor [[1246]]<br>8 fëmijë<br>(2) Izabela e Luksemburgut<br>Mars [[1265]]<br>8 fëmijë | Vëllai i Uilliamit të II |- | [[File:Robertus1.jpg|123px]] | Roberti III | [[1249]] – 17 shtator [[1322]] | 7 mars [[1305]] – 17 shtator [[1322]] |(1) Blanshe e Siçilisë<br>[[1265]]<br>1 djalë (vdekur i vogël)<br>(2) Jolanda II, kontesha e Neversit<br>{{Rreth}} [[1271]]<br>5 fëmijë | Biri i Guidos: gjithashtu konti i Neversit |- | [[File:Louis2Fl.jpg|123px]] | Ludvigu I | {{Rreth}} [[1304]] – 26 gusht [[1346]] | 17 shtator [[1322]] – 26 gusht [[1346]] | Margareta I, kontesha e Burgundisë<br>[[1320]]<br>1 djalë | Nipi i Robertit të III |- | [[File:Louis_II_of_Flanders-Lodewijk_van_Male_(1330-1384).jpg|123px]] | Ludvigu II | 25 tetor [[1330]] – 30 janar [[1384]] | 26 gusht [[1346]] – 30 janar [[1384]] | Margareta e Brabantit<br>[[1347]]<br>1 vajzë | Biri i Ludvigut të I; gjithashtu konti i Burgundisë |- | [[File:Flemish_School_-_Lille_-_Margaret_of_Dampierre.jpg|123px]] | Margareta III | 13 prill [[1350]] – 16 mars [[1405]] | 30 janar [[1384]] – 16 mars [[1405]] |(1) Filipi I, duka i Burgundisë<br>[[1355]]<br>pa fëmijë<br>(2) Filipi II, duka i Burgundisë<br>19 qershor [[1369]]<br>9 fëmijë | Bija e Ludvigut të II |- ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |} === Dera e Burgundisë === {{See also|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | [[File:16th-century_unknown_painters_-_Philip_the_Bold_-_WGA23677.jpg|123px]] | Filipi II | 17 janar [[1342]] – 27 prill [[1404]] | 30 janar [[1384]] – 27 prill [[1404]] | Margareta III<br>19 qeshor [[1369]]<br>9 fëmijë | Burri i Margaretës së III; gjithashtu [[duka i Burgundisë]] |- | [[File:Flemish_School_-_Lille_-_John,_Duke_of_Burgundy.jpg|123px]] | Johani | 28 maj [[1371]] – 10 shtator [[1419]] | 27 prill [[1404]] – 10 shtator [[1419]] | Margareta e Bavarisë<br>12 prill [[1385]]<br>[[Kambrai]]<br>8 fëmijë | Biri i Filipit të II dhe Margaretës së III |- | [[File:Philip_the_good.jpg|123px]] | Filipi III | 31 korrik [[1396]] – 15 qeshor [[1467]] | 10 shtator [[1419]] – 15 qershor [[1467]] |(1) Mishela e Valois<br>Qershhor [[1409]]<br>1 vajzë (vdekur e vogël)<br>(2) Bona e Artois<br>30 nëntor [[1424]]<br>[[Kantoni Luzy|Moulins-les-Engelbert]]<br>pa fëmijë<br>(3) Izabela e Portugalisë<br>7 janar [[1430]]<br>3 djemë<br>18 fëmijë të jashtëligjshëm | Biri i Johanit |- | [[File:Charles_the_Bold_1460.jpg|123px]] | Karli II | 10 nëntor [[1433]] – 5 janar [[1477]] | 15 qershor [[1467]] – 5 janar [[1477]] |(1) Katerina e Francës<br>19 maj [[1440]]<br>[[Qarku Blois|Blois]]<br>pa fëmijë<br>(2) Izabela e Burbonit<br>30 tetor [[1454]]<br>[[Lille]]<br>1 vajzë<br>(3) Margareta e Jorkut<br>3 korrik [[1468]]<br>Dame<br>pa fëmijë | Biri i Filipit të III |- | [[File:Mary_of_Burgundy_(1458–1482),_by_Netherlandish_or_South_German_School_of_the_late_15th_Century.jpg|123px]] | Maria e Burgundisë | 13 shkurt [[1457]] – 27 mars [[1482]] | 5 janar [[1477]] – 27 mars [[1482]] | Maksimiliani I, perandor gjermaniko-romak<br>19 gusht [[1477]]<br>[[Gent]]<br>3 fëmijë | Bija e Karlit të II |- ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |} === Dera Habsburge === {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle}} {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | [[File:Portret van Maximiliaan I (1459-1519) Rijksmuseum SK-A-3293.jpeg|123px]] | Maksimiliani I | 22 mars [[1459]] – 12 janar [[1519]] | 19 gusht [[1477]] – 27 mars [[1482]] |(1) Maria e Burgundisë<br>19 gusht [[1477]]<br>[[Gent]]<br>3 fëmijë<br>(2) Ana, dukesha e Bretanjës<br>19 dhjetor [[1490]]<br>[[Rennes|Katedralja e Rennes]]<br>pa fëmijë<br>(3) Bianka Maria Sforca<br>16 mars [[1494]]<br>[[Tiroli|Hall në Tirol]]<br>pa fëmijë | Burri i Maries |- | [[File:16e eeuw onbekend schilder - Filips de Schone, Aartshertog van Oostenrijk, Hertog van Bourgondie.jpg|123px]] | Filipi IV | 22 korrik [[1478]] – 25 shtator [[1506]] | 27 mars [[1482]] – 25 shtator [[1506]] | Joana e Kastiljes (Joana e Çmendur) <br>20 tetor [[1496]]<br>Lier<br>6 fëmijë | Biri i Maries dhe Maksimilianit të I, i njohur si Filipi i Bukuri |- | [[File:Anonymous, Portrait of Charles V, Rijksmuseum-(trans back).png|123px]] | [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli III]] | 24 shkurt [[1500]] – 21 shtator [[1558]] | 25 shtator [[1506]] – 25 tetor [[1555]] | Izabela e Portugalisë<br>10 mars [[1526]]<br>[[Sevilja|Pallati Alkazar]]<br>7 fëmijë | Biri i Filipit të IV, gjithashtu mbreti i Spanjës si Karli I, duka titullar i Burgundisë dhe konti i Flandrës, [[Holland]]ës, Zelandës, dhe [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] si [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] |} [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] shpalli Sanksionin Pragmatik të vitit [[1549]], duke e bashkuar përgjithmonë [[Flandra|Flandrën]] me zotërimet e tjera të [[Holanda Habsburge|Vendeve të Ulta]] në një [[Bashkimi personal|bashkim personal]]. Kur [[Hapsburgët|Perandoria Habsburge]] u nda midis trashëgimtarëve të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V]], [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendet e Ulta]], duke përfshirë edhe [[Flandra|Flandrën]], i shkuan [[Filipi II i Spanjës|Filipit II të Spanjës]], nga dega spanjolle e [[Hapsburgët|Dinastisë Habsburge]]. {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | [[File:Portrait_of_Philip_II_of_Spain_by_Sofonisba_Anguissola_-_002b.jpg|123px]] | [[Filipi II i Spanjës|Filipi V]] | 21 maj [[1527]] – 13 shtator [[1598]] | 16 janar [[1556]] – 6 maj [[1598]] |(1) Maria Manuela e Portugalisë<br>12 nëntor [[1543]]<br>[[Provinca Salamanca|Salamanca]]<br>1 djalë<br>(2) Maria I e Anglisë<br>25 korrik [[1554]]<br>Katedralja e Uinçesterit<br>pa fëmijë<br>(3) Elisabeta e Valois<br>[[1559]]<br>[[Guadalajara]]<br>2 vajza<br>(4) Ana e Austrisë<br>Maj [[1570]]<br>5 fëmijë | Biri i Karlit të III ([[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|perandori gjermaniko-romak Karli V]]), gjithashtu mbreti i Spanjës si [[Filipi II i Spanjës|Filipi II]] |- | [[File:Isabella_Clara_Eugenia_of_Spain_-_Frans_Pourbus_II.jpg|123px]] | Izabela Klara Euxhenia | 12 gusht [[1566]] – 1 dhjetor [[1633]] | 6 maj [[1598]] – 13 korrik [[1621]] | Alberti VII, arkiduka i Austrisë<br>18 prill [[1599]]<br>[[Valencia]]<br>pa fëmijë | Bija e Filipit të V; sundoi bashkarisht me burrin e saj, Albertin e VII, arkidukën e Austrisë |- | [[File:Rubens_-_arquiduquealbertoVII01.jpg|123px]] | Alberti | 13 nëntor [[1559]] – 13 korrik [[1621]] | 6 maj [[1598]] – 13 korrik [[1621]] | Izabela Klara Euxhenia<br>18 prill [[1599]]<br>[[Valencia]]<br>pa fëmijë | Burri i Izabela Klara Euxhenias |- | [[File:Philip_IV_of_Spain_-_Velázquez_1644.jpg|123px]] | Filipi VI | 8 prill [[1605]] – 17 shtator [[1665]] | 13 korrik [[1621]] – 17 shtator [[1665]] |(1) Elisabeta e Francës<br>18 tetor [[1615]]<br>[[Bordo]]<br>8 fëmijë<br>(2) Mariana e Austrisë<br>7 tetor [[1649]]<br>[[Navalcarnero]]<br>5 fëmijë | Nipi i Filipit të V |- | [[File:King_Charles_II_of_Spain_by_John_Closterman.jpg|123px]] | Karli IV | 6 nëntor [[1661]] – 1 nëntor [[1700]] | 17 shtator [[1665]] – 1 nëntor [[1700]] |(1) Maria Luiza e Orlinsit<br>19 nëntor [[1679]]<br>Quintanapalla<br>pa fëmijë<br>(2) Maria Ana e Neuburgut<br>14 maj [[1690]]<br>[[Valladolid]]<br>pa fëmijë | Biri i Filipit të VI |- ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |} === Dera e Burbonëve === {{Kryesor|Burbonët}} {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |- | [[File:Felipe_V_de_España,_Rey_de.jpg|123px]] | Filipi VII | 19 dhjetor [[1683]] – 9 korrik [[1746]] | 1 nëntor [[1700]] – 14 mars [[1713]] |(1) Maria Luiza e Savojës<br>2 nëntor [[1701]]<br>4 djemë<br>(2) Elisabeta Farneze<br>16 shtator [[1714]]<br>[[Parma]]<br>6 fëmijë | Stërnip i Filipit të VI |} Midis viteve [[1706]] dhe [[1714]], [[Flandra]] u pushtua nga [[Mbretëria e Britanisë së Madhe|Anglia]] dhe [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Republika Holandeze]] gjatë Luftës për Pasimin Spanjoll. Feudi u pretendua nga [[Hapsburgët|Dera Habsburge]] dhe [[Burbonët|Dera Burbone]]. Në vitin [[1713]], Traktati i Utrehtit e zgjidhi pasimin dhe Kontea e Flandrës i shkoi [[Monarkia Hapsburge|degës austriake]] të [[Hapsburgët|Habsburgëve]]. === Habsburgët Austriakë === {{Further|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake}} {| width=98% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="5%" |Portrait ! width="17%" |Name ! width="20%" |Lifespan ! width="20%" |Reign ! width="22%" |Consorts ! width="28%" |Succession |- | [[File:Johann Gottfried Auerbach 004.jpg|123px]] | Karli VI | 1 tetor [[1685]] – 20 tetor [[1740]] | 7 shtator [[1714]] – 20 tetor [[1740]] | Elisabeta Kristina e Brunsvig-Volfenbytelit<br>1 gusht [[1708]]<br>Santa Maria del Mar<br>4 fëmijë | Stërnipi i Filipit të III, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] |- | [[File:Maria Theresia im Spitzenbesetzten Kleid.jpg|123px]] | Maria Tereza | 13 maj [[1717]] – 29 nëntor [[1780]] | 20 tetor [[1740]] – 29 nëntor [[1780]] | Franci I, perandor gjermaniko-romak<br>12 shkurt [[1736]]<br>Kisha Augustiniane, [[Vjena|Vjenë]]<br>16 fëmijë | Bija e Karlit të VI, bashkarisht me Francin e I, perandor gjermaniko-romak |- | [[File:Martin van Meytens d. J. - Kaiser Franz I. Stephan von Lothringen - 4270 - Österreichische Galerie Belvedere.jpg|123px]] | Franci I | 8 dhjetor [[1708]] – 18 gusht [[1765]] | 21 nëntor [[1740]] – 18 gusht [[1765]] | Maria Tereza<br>12 shkurt [[1736]]<br>Kisha Augustiniane, [[Vjena|Vjenë]]<br>16 fëmijë | Burri i Maria Terezës |- | [[File:Portret van keizer Joseph II Gertrude Cornélie Marie de Pélichy Musea Brugge 0000.GRO0450.I.jpg|123px]] | Jozefi | 13 mars [[1741]] – 20 shkurt [[1790]] | 18 gusht [[1765]] – 20 shkurt [[1790]] |(1) Izabela e Parmës<br>Tetor [[1760]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br>5 fëmijë (të vdekur të vegjël)<br>(2) Maria Jozefa e Bavarisë<br>25 janar [[1765]]<br>Pallati Shonbrun<br>pa fëmijë | Biri i Maria Terezës dhe Francit të I |- |[[File:Johann Daniel Donat, Emperor Leopold II in the Regalia of the Golden Fleece (1806).png|123px]] | Leopoldi | 5 maj [[1747]] – 1 mars [[1792]] | 20 shkurt [[1790]] – 1 mars [[1792]] | Maria Luiza e Spanjës<br>16 shkurt [[1764]]<br>[[Madridi|Madrid]]<br>16 fëmijë | Vëllai i Josefit |- | [[File:Francis II, Holy Roman Emperor at age 25, 1792.png|123px]] | Franci II | 12 shkurt [[1768]] – 2 mars [[1835]] | 1 mars [[1792]] – 17 tetor [[1797]] |(1) Elisabeta e Vyrtembergut<br>6 janar [[1788]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br>1 vajzë (vdekur e vogël)<br>(2) Maria Tereza e Napolit dhe Siçilisë<br>15 shtator [[1790]]<br>12 fëmijë<br>(3) Maria Ludovika e Austri-Estesë<br>6 janar [[1808]]<br>pa fëmijë<br>(4) Karolina Augusta e Bavarisë<br>29 tetor [[1816]]<br>pa fëmijë | Biri i Leopoldit |- ! width="5%" | Portreti ! width="17%" | Emri ! width="20%" | Jetgjatësia ! width="20%" | Mbretërimi ! width="22%" | Bashkëshort-et/ët ! width="28%" | Pasimi |} Titulli u shfuqizua ''[[de fakto|de facto]]'' pasi [[Revolucioni Francez|Franca Revolucionare]] e aneksoi [[Flandra|Flandrën]] në vitin [[1795]]. Perandori Franci II hoqi dorë nga pretendimet e tij ndaj [[Holanda Austriake|Vendeve të Ulta]] në Traktatin e Kampo Formios në vitin [[1797]], dhe zona mbeti pjesë e [[Franca|Francës]], deri në fund të [[Luftërat Napoleonike|Luftërave Napoleonike]]. ==Pema familjare e kontëve të Flandrës== <section begin=CountsOfFlandersFamilyTree /> Kjo është një pemë familjare e kontëve të Flandrës, nga viti [[864]], deri në vitin [[1792]], kur Kontea e Flandrës u aneksua nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]], pas [[Revolucioni Francez|Revolucionit]]. {{tree chart/start}} {{tree chart|border=0 |LIME| |SKY | | | | |Ba1| | | | | |Ba1='''Baldvini I'''<br>{{Rreth}} [[830]] –[[879]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[862]]-[[879]]|LIME=Dera e Flandrës|SKY= Dera e Estridsenit |boxstyle_LIME=background-color: #afa; |boxstyle_SKY=background-color: #adf; |boxstyle_Ba1=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| |}} {{tree chart|border=0|PURPLE| |GREY | | | | |Ba2|Ba2='''Baldvini II'''<br>[[865]]-[[918]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[879]]-[[918]]|PURPLE=Dera e Normandisë |GREY= Dera e Alsacës |boxstyle_PURPLE=background-color: #daf; |boxstyle_GREY=background-color: #abb; |boxstyle_Ba2=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{tree chart|border=0|GOLD| |BLUE | | | | |Ar1| | | | | | | | | | |Ade|Ar1='''Arnulfi I'''<br>[[890]]–[[965]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[918]]-[[965]]|Ade=Adelolfi<br>konti i Bulonjës|GOLD=Dera e Savojës|BLUE=Dera e Dampierrit |boxstyle_GOLD=background-color: #D2C9A2; |boxstyle_BLUE=background-color: #aff; |boxstyle_Ar1=background-color: #afa; |boxstyle_Ade=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | |!}} {{tree chart|border=0|RED | |VIO | | | | |Ba3| | | | | | | | | | |ArA|Ba3='''Baldvini III'''<br>[[940]]–[[962]]<br>{{Abbr|ba-su.|bashkë-sundim}} [[958]]-[[962]]|ArA=Arnulfi II<br>konti i Bulonjës|RED=Dera Kapete|VIO=Dera Habsburge |boxstyle_RED=background-color: #faa; |boxstyle_VIO=background-color: #aaf; |boxstyle_Ba3=background-color: #afa; |boxstyle_ArA=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | |!}} {{tree chart|border=0 |GREEN| | | | | | | | |Ar2| | | | | | | | | | |ArB|Ar2='''Arnulfi II'''<br>[[960]]–[[987]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[965]]-[[987]]||ArB=Arnoulfi III<br>konti i Bulonjës|GREEN=Dera e Lorenës |boxstyle_GREEN=background-color: #afd; |boxstyle_Ar2=background-color: #afa; |boxstyle_ArB=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | |!}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | |Ba4| | | | | | | | | | |BaB|Ba4='''Baldvini IV'''<br>[[980]]–[[1035]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[987]]-[[1035]]|BaB=Baldvini II<br>konti i Bulonjës |boxstyle_Ba4=background-color: #afa; |boxstyle_BaB=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | |!}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | |Ba5| | | | | | | | | | |EuA|Ba5='''Baldvini V'''<br>[[1012]]–[[1067]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1035]]-[[1067]]|EuA=Eustasi I<br>konti i Bulonjës |boxstyle_Ba5=background-color: #afa; |boxstyle_EuA=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.}} {{tree chart|border=0| | |Ba6| | | | | | |Ro1| | | | | | |MoF| |EuB| |Lam|Ba6='''Baldvini VI'''<br>[[1030]]–[[1070]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1067]]-[[1070]]|Ro1='''Roberti I'''<br>[[1032]]-[[1093]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1071]]-[[1093]]|MoF=Matilda<br>mbretëresha e Anglisë<br>[[1031]]-[[1083]]|EuB=Eustasi II<br>konti i Bulonjës|Lam=Lamberti<br>konti i Lensit |boxstyle_Ba6=background-color: #afa; |boxstyle_Ro1=background-color: #afa; |boxstyle_MoF=background-color: #afa; |boxstyle_EuB=background-color: #afa; |boxstyle_Lam=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| |,|-|^|-|.| | | |,|-|-|^|v|-|-|-|.| | | |!| | | |)|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{tree chart|border=0|Ar3| |B2H| |Ro2| |AoF| |GoF| |R2N| |EuC| |God| |Bal|Ar3='''Arnulfi III'''<br>[[1055]]–[[1071]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1070]]-[[1071]]|B2H=Baldvini II,<br>konti i Hainautit<br>[[1056]]-[[1098]]|Ro2='''Roberti II'''<br>[[1065]]-[[1111]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1093]]-[[1111]]|AoF=Adela <br>mbretëresha e Danimarkës<br>[[1064]]-[[1115]]|R2N=Robert Curthose,<br> duka i Normandisë<br>[[1054]]-[[1134]]|GoF=Gertruda,<br>dukesha e Lorenës<br>[[1080]]-[[1117]]|EuC=Eustasi III<br>konti i Bulonjës|God=Godfreji<br>sunduesi i Jeruzalemit|Bal=Baldvini I<br>mbreti i Jeruzalemit |boxstyle_Ar3=background-color: #afa; |boxstyle_B2H=background-color: #afa; |boxstyle_Ro2=background-color: #afa; |boxstyle_AoF=background-color: #afa; |boxstyle_GoF=background-color: #afa; |boxstyle_R2N=background-color: #daf; |boxstyle_EuC=background-color: #afa; |boxstyle_God=background-color: #afa;border-width:4px; border-color:#FFD700 |boxstyle_Bal=background-color: #afa;border-width:4px; border-color:#FFD700}} {{tree chart|border=0| | | | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!|}} {{tree chart|border=0| | | | |B3H| |Ba7| |Ch1| |Te1| |Wi1|B3H=Baldvini III,<br>konti i Hainautit<br>[[1088]]-[[1120]]|Ba7='''Baldvini VII'''<br>[[1093]]-[[1119]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1111]]-[[1119]]|Ch1='''Karli I'''<br>[[1083]]-[[1127]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1119]]-[[1127]]|Wi1='''Uilliami'''<br>[[1102]]-[[1128]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1127]]-[[1128]]|Te1='''Theodoriku'''<br>[[1099]]-[[1168]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1128]]-[[1168]] |boxstyle_B3H=background-color: #afa; |boxstyle_Ba7=background-color: #afa; |boxstyle_Ch1=background-color: #adf; |boxstyle_Te1=background-color: #abb; |boxstyle_Ba1=background-color: #afa; |boxstyle_Wi1=background-color: #daf;}} {{tree chart|border=0| | | | | |!| | | | | | | | | |,|-|^|-|.|}} {{tree chart|border=0| | | | |B4H| | | | | | | | |!| | |Ph1|B4H=Baldvini IV,<br> konti i Hainautit<br> [[1108]]–[[1171]]|Ph1='''Filipi I'''<br>[[1143]]-[[1191]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1168]]-[[1191]] |boxstyle_B4H=background-color: #afa; |boxstyle_Ph1=background-color: #abb;}} {{tree chart|border=0| | | | | |!| | | | | | | | | |!| |}} {{tree chart|border=0| | | | |B5H|-|-|-|v|-|-|-|Ma1| | |B5H='''Baldvini VIII'''<br>[[1150]]-[[1195]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1191]]-[[1194]]|Ma1='''Margareta I'''<br>[[1145]]-[[1194]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1191]]-[[1194]] |boxstyle_B5H=background-color: #afa; |boxstyle_Ma1=background-color: #abb; }} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | |Ba9| |Phi| |Hen| |Eus|Ba9='''Baldvini IX'''<br>[[1172]]-[[1205]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1194]]-[[1205]]|Phi=Filipi I<br>margravi i Namurit|Hen=Henri<br>perandori latin i Kostantinopojës|Eus=Eustasi<br>regjenti i mbretërisë së Selanikut |boxstyle_Ba9=background-color: #afa; |boxstyle_Phi=background-color: #afa; |boxstyle_Hen=background-color: #afa; |boxstyle_Eus=background-color: #afa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.| | | | | | |}} {{tree chart|border=0| |Fe1|-|Jo1|-|To1| |Ma2| | | | |Jo1='''Joani'''<br>[[1194]]-[[1244]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1205]]-[[1244]]|Ma2='''Margareta II'''<br>[[1202]]-[[1280]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1244]]-[[1278]]|Fe1='''Ferdinandi'''<br>[[1188]]-[[1233]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1212]]-[[1233]]|To1='''Tomasi'''<br>[[1199]]-[[1259]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1237]]-[[1244]] |boxstyle_Jo1=background-color: #afa; |boxstyle_Ma2=background-color: #afa; |boxstyle_To1=background-color: #D2C9A2; |boxstyle_Fe1=background-color: #faa;}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | | | |!| | |}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | | |Gu1| | | | |Gu1='''Guido'''<br>[[1226]]-[[1305]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1278]]-[[1305]] |boxstyle_Gu1=background-color: #aff;}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | | | |!| | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | | |Ro3| | | | |Ro3='''Roberti III'''<br>[[1249]]-[[1322]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1305]]-[[1322]] |boxstyle_Ro3=background-color: #aff;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | | | |!| | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | | |LoN| | | | |LoN=Ludvigu I,<br>konti i Rethelit<br>[[1272]]-[[1322]] |boxstyle_LoN=background-color: #aff;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | | | |!| | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | | |Lo1| | | | |Lo1='''Ludvigu I'''<br>[[1304]]-[[1346]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1322]]-[[1346]] |boxstyle_Lo1=background-color: #aff;}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | | | |!| | |}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | | |Lo2| | | | |Lo2='''Ludvigu II'''<br>[[1330]]–[[1384]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1346]]-[[1384]] |boxstyle_Lo2=background-color: #aff;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | | | |!| | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | |Ph2|v|Ma3| | | | |Ma3='''Margareta III'''<br>[[1350]]–[[1405]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1384]]-[[1405]]|Ph2='''Filipi II'''<br>[[1342]]-[[1404]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1384]]-[[1404]] |boxstyle_Ma3=background-color: #aff; |boxstyle_Ph2=background-color: #faa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| | | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | |Jo1| | | | |Jo1='''Johani I'''<br>[[1371]]–[[1419]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1405]]-[[1419]] |boxstyle_Jo1=background-color: #faa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| | | |}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | |Ph3| | | | |Ph3='''Filipi III'''<br>[[1396]]–[[1467]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1419]]-[[1467]] |boxstyle_Ph3=background-color: #faa;}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | | |!| | | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | |Ch2| | | | |Ch2='''Karli II'''<br>[[1433]]–[[1477]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1467]]-[[1477]] |boxstyle_Ch2=background-color: #faa;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!| | | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | |Mx1|v|Mr1| | | | |Mr1='''Maria'''<br>[[1457]]–[[1482]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1477]]-[[1482]]|Mx1='''Maksimiliani'''<br>[[1459]]-[[1519]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1477]]-[[1482]] |boxstyle_Mr1=background-color: #faa; |boxstyle_Mx1=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | |!| | | |}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | |Ph4| | | | |Ph4='''Filipi IV'''<br>[[1478]]–[[1506]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1482]]-[[1506]] |boxstyle_Ph4=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| | | | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.|}} {{tree chart|border=0| | | | | |Ch3| | | | | |EF1|Ch3='''[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli III]]'''<br>[[1500]]–[[1558]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1506]]-[[1555]]|EF1=Ferdinand I,<br>perandor gjermaniko-romak<br>[[1503]]-[[1564]] |boxstyle_Ch3=background-color: #aaf; |boxstyle_EF1=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| | | | | | |!| | | | | |,|-|^|-|.|}} {{tree chart|border=0| | | | | |Ph5| | | |EM2| |C2A|Ph5='''[[Filipi II i Spanjës|Filipi V]]'''<br>[[1527]]–[[1598]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1555]]-[[1598]]|EM2=Maksimiliani II,<br>perandor gjermaniko-romak<br>[[1527]]-[[1576]]|C2A=Karli II,<br>arkiduka i Austrisë<br>[[1540]]-[[1590]] |boxstyle_Ph5=background-color: #aaf; |boxstyle_EM2=background-color: #aaf; |boxstyle_C2A=background-color: #aaf; }} {{tree chart|border=0| | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | |!|}} {{tree chart|border=0| | | |P3S| |ICE|-|Al1| |EF2|Al1='''Alberti'''<br>[[1559]]–[[1621]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1598]]-[[1621]]|ICE='''Izabela Klara Euxhenia''' <br>[[1566]]-[[1633]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1598]]-[[1621]]|P3S=Filipi III,<br>mbreti i Spanjës<br>[[1578]]-[[1621]]|EF2=Ferdinandi II,<br>perandor gjermaniko-romak<br>[[1578]]-[[1637]] |boxstyle_Al1=background-color: #aaf; |boxstyle_ICE=background-color: #aaf; |boxstyle_P3S=background-color: #aaf; |boxstyle_EF2=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| | |,|-|-|^|-|-|.| | | | | | | |!|}} {{tree chart|border=0| |Ph6| | | | |MAS|-|v|-|-|EF3|Ph6='''Filipi VI'''<br>[[1605]]-[[1665]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1621]]-[[1665]]|MAS=Maria Ana,<br>perandoreshë gjermaniko-romake<br>[[1606]]-[[1646]]|EF3=Ferdinandi III,<br>perandor gjermaniko-romak<br>[[1608]]-[[1657]] |boxstyle_Ph6=background-color: #aaf; |boxstyle_MAS=background-color: #aaf; |boxstyle_EF3=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| |,|-|^|-|.| | | | | | |!|}} {{tree chart|border=0|MTS| |Ch4| | | | |Leo|Ch4='''Karli IV'''<br>[[1661]]-[[1700]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1665]]-[[1700]]|MTS=Maria Tereza<br>mbretëresha e Francës<br>[[1638]]-[[1683]]|Leo=Leopoldi I,<br>perandor gjermaniko-romak<br>[[1640]]-[[1705]] |boxstyle_MTS=background-color: #aaf; |boxstyle_Ch4=background-color: #aaf; |boxstyle_Leo=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| |!| | | | | | | | | | |!|}} {{tree chart|border=0|LGD| | | | | | | | |Ch5|LGD=Ludvigu,<br> Dofin i madh<br>[[1661]]-[[1711]]|Ch5='''Karli V'''<br>[[1685]]-[[1740]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1713]]-[[1740]] |boxstyle_LGD=background-color: #faa; |boxstyle_Ch5=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| |!| | | | | | | | | | |!|}} {{tree chart|border=0|Ph7| | | | |Fr1|v|MT1|Ph7='''Filipi VII'''<br>[[1683]]-[[1746]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1700]]-[[1713]]|MT1='''Maria Tereza'''<br>[[1717]]-[[1780]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1740]]-[[1780]]|Fr1='''Franci I'''<br>[[1708]]-[[1765]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1740]]-[[1765]] |boxstyle_Ph7=background-color: #faa; |boxstyle_MT1=background-color: #aaf; |boxstyle_Fr1=background-color: #afd;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | |,|-|^|-|.|}} {{tree chart|border=0| | | | | | | |Jo1| |Le1|Jo1='''Jozefi'''<br>[[1741]]-[[1790]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1765]]-[[1790]]|Le1='''Leopoldi'''<br>[[1747]]-[[1792]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1790]]-[[1792]] |boxstyle_Jo1=background-color: #aaf; |boxstyle_Le1=background-color: #aaf;}} {{tree chart|border=0| | | | | | | | | | | | |!|}} {{tree chart|border=0 | | | | | | | | | | | |Fr2|Fr2='''Franci II'''<br>[[1768]]-[[1835]]<br>{{Abbr|su.|sundimi}} [[1792]]-[[1793]] |boxstyle_Fr2=background-color: #aaf;}} {{tree chart/end}} <section end=CountsOfFlandersFamilyTree /> ==Perdorimi modern== ===Dera e Belgjikës (më parë Dera e Saks-Koburgut dhe Gothës) === {{Further|Monarkia e Belgjikës|Lista e monarkëve të Belgjikës}} Në kohët moderne, titulli iu dha dy bijve të vegjël të [[Lista e monarkëve të Belgjikës|Mbretërve të Belgëve]]. * Princi Filip, biri i mbretit Leopoldi I i Belgjikës ([[1840]]–[[1905]]) * Princi Karl, Biri i mbretit [[Alberti I i Belgjikës]] ([[1910]]–[[1983]]) === Dera e Burbonëve === {{Kryesor|Burbonët}} Titulli konti i Flandrës është një nga titujt e [[Mbretëria e Spanjës|Kurorës Spanjolle]]. Është një titull historik, i cili përdoret vetëm nominalisht dhe ceremonialisht. ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Flandra]] * [[Flandria Perëndimore|Flandra Perëndimore]] * [[Flandra Lindore]] * [[Brabanti Flamand]] * [[Brabanta Veriore|Brabanti Verior]] * [[Provinca Antwerp]] * [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit]] * [[Limburg (Belgjikë)]] * [[Limburgu (Holandë)]] * [[Provincat e Belgjikës]] * [[Provincat e Holandës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Hapsburgët]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Konti i Artois]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} * {{cite book|author1=Wim Blockmans|publisher=University of Pennsylvania Press|url=https://books.google.al/books?id=0Foy9GGgdcgC|author2=Walter Prevenier|title=The Promised Lands: The Low Countries Under Burgundian Rule, 1369–1530|date=3 gusht 2010|language=en|isbn=978-0-8122-0070-6}} * {{cite book|last1=Gilliat-Smith|first1=Ernest|title=The Story of Bruges|year=1909|url=https://archive.org/details/storyofbruges00gilluoft|publisher=J. M. Den & Co.|language=en|location=Londër|isbn=978-1-4446-6629-8|edition=i 4-rt}} * {{cite book|last1=Powell|first1=Frederick York|last2=Tout|first2=Thomas Frederick|url=https://books.google.al/books?id=AYADAAAAQAAJ&pg=PA228|title=History of England, by F. Y. Powell and T. F. Tout|year=1885|language=en}} * {{cite book|author=John A. Wagner|title=Encyclopedia of the Hundred Years War|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=uVZ893wOWgoC&pg=PA182|publisher=Greenwood Publishing Group|language=en|isbn=978-0-313-32736-0}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Counts of Flanders|Kontët e Flandrës}} * {{cite web|last=Marek|first=Miroslav|title=Genealogy of the counts of Flanders|publisher=Genealogy EU|url=http://genealogy.euweb.cz/flanders/flanders1.html#GR1|language=en|url-status=dead|archive-date=28 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028104209/http://genealogy.euweb.cz/flanders/flanders1.html#GR1}} [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 862]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] 0f6e68txq7y6oa8opa6vopr2k0rvs6z 0 384597 3010680 3001367 2026-07-18T15:23:17Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010680 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesi i Kontesë së Hainautit, nga shekulli VII deri në vitin 1797}} [[Skeda:Hainaut Modern Arms.svg|192px|parapamje|Stema e Kontesë së Hainautit]] '''Konti i Hainautit''' ({{Lang|fr|Comte de Hainaut}}; {{Lang|nl|Graaf van Henegouwen}}; {{Lang|de|Graf von Hennegau}}) ishte sunduesi i Kontesë së Hainautit, një rajon historik në [[Vendet e Ulëta]] (që përfshihet në shtetet e tanishme të [[Belgjika|Belgjikës]], [[Holanda|Holandës]], [[Luksemburgu]]t dhe pjes të [[Franca|Francës]] veriore dhe [[Gjermania|Gjermanisë]] perëndimore). Në burimet historike në [[gjuha angleze|anglisht]], emri shpesh shkruhet në mënyrën e vjetër '''Hainault'''. ==Kontët Merovingë== Sipas Jacques de Guyse, konti i parë i Hainautit ishte Madelgari i Famarit të Hainautit ({{Rreth}} [[607]]–[[677]]. Landeriku i Soignesit, biri i tij, thuhet se hoqi dorë nga posti. Kurora e kontit i shkoi kushërirës së tij, Shën Ajës dhe burrit të saj, Shën Hidulfit të Lobit, dukës së Lobit.<ref>{{cite book|author=Jacques de Guyse|title=Histoire du Hainaut|volume=7|url=https://books.google.al/books?id=0ËgSAAAAYAAJ&pg=RA1-PR18|year=1829|language=fr|location=Paris, Bruksel|pages=XVIII-XIX}}</ref> Balderiku i Burgojës, peshkopi i [[Noyon]]-it, përmend një Amalrik, që ishte martuar me vajzën e Isakut të Kambrait, konti i Kambrait.<ref>{{cite book|author=Louis Moreri|title=Le grand dictionaire historique ou le melange curieux de l’histoire sacree et profane (etc.)|year=1683|url=https://books.google.al/books?id=yqZNAAAAcAAJ|volume=2. G–M|publisher=Girin|language=fr}}</ref> Kontët e Hainautit e kishin zakon të kryenin betimin e nderit në reliktet e Shën Vincent Madelgarit si ''adhurues të Shën Vincentit''. ==Kontët Karolingë== * [[843]]–[[870]]: me gjasa një kont lotharing, i caktuar nga Lothairi I<ref>{{cite book|author=Stéphane Lecouteux|date=12 shkurt 2006|title=Sur l’origine des comtes de Ponthieu du XIe siècle et la diffusion du prénom Enguerrand|publisher=Institut de Pierrepont|language=fr|url=http://www.depierrepont.net/publications/surloriginedescomtesdeponthieu|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015021425/http://www.depierrepont.net/publications/surloriginedescomtesdeponthieu#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|url-status=dead|archive-date=15 tetor 2017|access-date=15 gusht 2025}}</ref> * [[870]]–[[880]]: Enguerrand I, konti i Gentit, Kurtrait dhe Turnait, i caktuar nga mbreti Karli II (Tullaci), i cili sapo e kishte aneksuar Lotharingian. Në vitin [[880]], nëpërmjet Traktatit të Ribermontit, Lotharingia iu kthye Ludvigut të Riut, mbretit të Gjermanisë, që vendosi Regnierin në krye të Kontesë së Hainautit: * [[880]]–[[898]]: Regnieri I i Hainautit, i njohur si ''Hapi i Gjatë'', i biri i Gislebertit të Masgaut. ::Në vitin [[898]] ai ra në fatkeqësi dhe Zventiboldi e mori Hainautin nga ai, për t'ia dhënë atë Sigardit, të martuar me Hersindën ose Albéraden († [[916]]). * [[920]]–[[925]]: Enguerrandi II, i afërm i Enguerrandit të I. ::Në vitin [[925]], Lotharingia iu kthye Gjermanisë dhe Hendrik Shpendari, caktoi Regnierin e II si kont të Hainautit. ==Shekulli X== Përgjatë [[shekulli X|shekullit të X]], është e paqartë nëse rajoni i Hainutit ishte i bashkuar nën një kont. Konte të veçuara mund të kenë ekzistuar bazuar në fortesat e [[Arrondissement di Mons|Monsit]] dhe [[ Qarku Valenciennes|Valensienës]]. * Reginari I (i paqartë) († [[915]]) * Sigardi ({{Abbr|l. v.|lulëzoi në vitet}} [[902]]–[[920]]), gjithashtu konti i Liugasit * Reginari II (i paqartë) ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[920]]–pas [[932]]) * Reginari III (i paqartë) ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} para [[940]]–[[958]]) * Godfridi I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} para [[958]]–[[964]]), gjithashtu dukë i Lotharingisë së Poshtme * Riçari ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[964]]–[[973]]), gjithashtu kont i Liugasit ===Kontët e Monsit=== * Reginaldi (i paqartë) ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitin}} [[973]]) * Godfridi II "Robi" ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[974]]–[[998]]) * Reginari IV (i paqartë) ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[998]]–[[1013]]) * Reginari V ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1013]]–[[1039]]), siguroi pjesën jugore të porovincës së Brabantit rreth vitit [[1024]] * Hermani ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1039]]–[[1051]]), martuar me Riçildën, fitoi [[Qarku Valenciennes|Valensienën]] rreth vitit [[1045]] ose [[1049]] ===Kontët dhe margravët e Valensienës=== * Amalriku (i paqartë) ({{Abbr|l. v.|lulëzoi në vitet}} [[953]]–[[973]]) * Verneri (i paqartë) ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitin}} [[973]]) * Arnulfi i Valensienës († [[1011]]/[[1012]]), me gjasa edhe kont i Kambrait * Baldvini IV ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[988]]–[[1035]]) * Baldvini V ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1035]]–[[1045]]) * Reginari i Hasnonit (i paqartë) († {{Rreth}} [[1049]]), babai i Riçildës, konteshës së Hainautit ([[1045]]–[[1048]]/[[1049|49]]) * Hermani ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1039]]–[[1051]]), si burri i Riçildës ([[1048]]/[[1049|49]]–[[1051]]) Nën Hermanin dhe Riçildën, Hainauti u bashkua në një Konte të vetme të konsoliduar të Hainautit. [[Skeda:Blason fr Hainaut ancien.svg|parapamje|193px|Stema e vjetër e Kontesë së Hainautit]] ==Dera e Flandrës == {{See also|Konti i Flandrës}} * Baldvini I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1051]]–[[1070]]), gjithashtu [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]] * Arnulfi I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1070]]–[[1071]]), i biri i Baldvinit të I, gjithashtu [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]] * Baldvini II ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1071]]–[[1098]]), i biri i Baldvinit të I * Baldvini III ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1098]]–[[1120]]), i biri i Baldvinit të II * Baldvini IV ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1120]]–[[1171]]), i biri i Baldvinit të III * Baldvini V ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1171]]–[[1195]]), i biri i Baldvinit të IV, gjithashtu [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]] nga viti [[1191]] * Baldvini VI ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1195]]–[[1205]]), i biri i Baldvinit të V, gjithashtu [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]] dhe perandor latin i Kostantinopojës * Joana ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1205]]–[[1244]]), vajza e Baldvinit të VI, gjithashtu [[Konti i Flandrës|konteshë e Flandrës]] * Margareta I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1244]]–[[1253]]), vajza e Baldvinit të VI, gjithashtu [[Konti i Flandrës|konteshë e Flandrës]], e martuar fillimisht me Buçardin e IV të Avesnes dhe pastaj me Uilliamin e Dampierrit :Kontetë e Flandrës dhe Hainautit u pretenduan nga bijtë e Margaretës, gjysmë-vëllezërit, Johani I i Avesnes dhe Uilliami III i Dampierrit në Luftën e Pasimit të Flandrës dhe Hainautit. Në vitin [[1246]], mbreti Luigji IX i Francës ia dha Hainautin Johanit, por Margareta refuzoi tia dorëzonte qeverinë, por u detyrua ta bënte këtë në vitin [[1254]] nga Johani dhe anti-mbreti gjerman Uilliami II, [[konti i Hollandës]]. ==Dera e Avesnes== * Johani I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1253]]–[[1257]]), i biri i Margaretës së I dhe Buçardit të IV të Avesnes ==Dera e Flandrës== {{See also|Konti i Flandrës}} * Margareta I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1257]]–[[1280]]), e mori kontrollin pas vdekjes së Johanit të I [[Skeda:Hainaut Modern Arms.svg|192px|parapamje|Stema e kontëve të Hainaut-Hollandës]] ==Dera e Avesnes== * Johani II ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1280]]–[[1304]]), i biri i Johanit të I, gjithashtu [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]] * Uilliami I ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1304]]–[[1337]]), i biri i Johanit të II, gjithashtu [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]] * Uilliam II ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1337]]–[[1345]]), i biri i Uilliamit të I, gjithashtu [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]] * Margareta II ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1345]]–[[1356]]), vajza e Uilliamit të I, **Bashkarisht me burrin e saj, Ludvigun e IV, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] († [[1347]]) dhe birin e tyre, Uilliamin e III [[Skeda:Hainaut-Bavaria Arms.svg|parapamje|192px|Stema e Hainaut-Bavarisë]] ==Dera e Bavarisë== {{See also|Luftërat e Grepit dhe Merlucit}} * Uilliami III ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1345]]–[[1389]]), i biri i Margaretës së II dhe Ludvigut të IV **Bashkarisht me vëllezërit e tij, Ludvigu Brandenburger, Ludvigu Roman dhe Otoni Bavarian ([[1347]]–[[1349]]),<br>Stefani II i Bavarisë ([[1347]]–[[1353]]) dhe Alberti I * Margareta u kthye në vitin [[1350]] në kundërshtim të djalit të saj dhe e mbajti Hainautin deri në vitin [[1356]]. * Alberti I, (regjent që nga viti [[1358]], sundoi si kont në vitet [[1389]]–[[1404]]) * Uilliami IV ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1404]]–[[1417]]), i biri i Albertit të I * Zhaklina ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1417]]–[[1433]]), vajza e Uilliamit të IV :Zhaklina u kundërshtua nga ungji i saj, Johani, duka i Bavari-Straubingut, i biri i kontit Alberti I në një luftë pasimi. Pretendimet e Johanit u realizuan nga Filipi III, [[duka i Burgundisë]], një nip i Uilliamit të IV, nëna e të cilit ishte motra e Uilliamit. Në prill [[1433]], ai e detyroi Zhaklinën të abdikonte nga Hainauti dhe Hollanda në favor të tij. [[Skeda:Philip the Good Arms.svg|parapamje|192px|Stema e Filipit të Mirit dhe Karlit të I të Burgundisë]] ==Dera e Burgundisë== {{See also|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} * Filipi I i Miri ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1433]]–[[1467]]) * Karli I i Burgundisë ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1467]]–[[1477]]), i biri i Filipit të Mirit * Maria e Pasura ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1477]]–[[1482]]), e bija e Karlit të Burgundisë, bashkarisht me bashkëshortin e saj, Maksimilianin e I, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] [[Skeda:Blason at Philippe le Beau.svg|parapamje|192px|Stema e Filipit të Bukurit]] ==Dera Habsburge== {{See also|Hapsburgët|Holanda Habsburge}} * Filipi II i Bukuri ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1482]]–[[1506]]), i biri i Maries dhe Maksimilianit *[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1506]]–[[1555]]), i biri i Filipit, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] (si Karli V) [[Skeda:Charles V Arms-personal.svg|parapamje|192px|Stema e Karlit të V]] [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] në vitin [[1549]] shpalli Sanksionin Pragmatik, duke e lidhur përgjithmonë Hainautin me zotërimet e tjera të [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendeve të Ulta]], në një [[Bashkimi personal|bashkim personal]]. Kur Perandoria Habsburge u nda midis trashëgimtarëve të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V]], [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendet e Ulta]], duke përfshirë Hainautin, i shkuan [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II të Spanjës]], nga dega spanjolle e [[Hapsburgët|Habsburgëve]]. * [[Filipi II i Spanjës|Filipi III]] ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1555]]–[[1598]]), i biri i [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të III]], gjithashtu mbret i Spanjës * Izabela Klara Euxhenia ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1598]]–[[1621]]), vajza e [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]], ** Bashkarisht me bashkëshortin e saj, Albertin, arkidukën e Austrisë) * Filipi IV ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1621]]–[[1665]]), nipi i Filipit të III, gjithshtu mbret i Spanjës * Karli III ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1665]]–[[1700]]), i biri i Filipit të IV, gjithashtu mbret i Spanjës Midis viteve [[1706]] dhe [[1714]], Vendet e Ulta u pushtuan nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] dhe [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Holandezët]], gjatë Luftës së Pasimit Spanjoll. Feudi u pretendua nga [[Hapsburgët|Dera Habsburge]] dhe [[Burbonët|Dera Burbone]]. Në vitin [[1714]], Traktati i Rastatit, vendosi pasimin dhe Kontea e Hainautit i shkoi [[Monarkia Hapsburge|degës austriake]] të [[Hapsburgët|habsburgëve]]. * Karli IV ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1714]]–[[1740]]), stërnip i Filipit të III, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] (i zgjedhur) * Maria Tereza ({{Abbr|s. v.|sundoi në vitet}} [[1740]]–[[1780]]), vajza e Karlit të IV, e martuar me Francin e I, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] * Jozefi I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1780]]–[[1790]]), i biri i Maria Terezës dhe Francit të I, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] * Leopoldi I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1790]]–[[1792]]), i biri i Maria Terezës dhe Francit të I, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] * Franci I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1792]]–[[1835]]), i biri i Leopoldit të I, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] Titulli faktikisht u shfuqizua si pasojë e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]] dhe aneksimit të Flandrës nga [[Franca]] në vitin [[1795]]. megjithatë, titulli mbeti i pretenduar zyrtarisht nga pasardhësit e Leopoldit të I deri në mbretërimin e Karlit të I të Austrisë. ==Pema familjare (1055–1433)== [[Skeda:HainautCounts.png]] <!-- rect 184 144 293 184 Baldvini V, [[konti i Flandrës]] rect 357 143 470 184 Aelide, princesha e Francës rect 5 210 116 239 Gertruda e Saxonisë rect 180 203 280 242 Roberti I, [[konti i Flandrës]] rect 88 252 200 267 [[Konti i Flandrës|Dera e Flandrës]] rect 282 221 449 261 Baldvini I i Hainautit rect 528 228 684 256 Riçilda, kontesha e Monsit dhe Hainautit rect 167 294 251 316 Ida Luvainit rect 318 289 417 317 Baldvini II i Hainautit rect 449 283 573 322 Arnulfi I i Hainautit rect 291 343 378 368 Riçilda e Hainautit (1095–1118) rect 442 343 572 368 Amalariku III i Montfortit rect 197 380 295 405 Baldvini III i Hainautit rect 361 384 504 397 Jolanda e Vasenbergut rect 224 426 280 455 Gertruda e Hainautit rect 332 426 378 444 Riçilda e Hainautit (shekulli XII) rect 393 426 524 455 Gerhardi i Hainautit rect 256 466 356 493 Baldvini i IV i Hainautit rect 418 466 555 493 Alisa e Namurit rect 273 513 339 540 Jolanda e Hainautit rect 149 513 235 540 Hugo IV i Shën Polit rect 376 513 421 540 Hendriku Hainautit rect 447 513 508 540 Baldvini i Hainautit (1134–1147) rect 545 513 707 540 Geofrej i Ostervantit rect 403 549 467 572 Agnesa e Hainautit rect 490 549 556 574 Laureta e Hainautit rect 598 549 709 574 Buçardi IV i Montmorensit rect 86 573 207 612 Margareta I i Flandrës rect 284 573 410 612 Baldvini V i Hainautit rect 16 630 80 657 Sibila i Hainautit rect 127 630 179 657 Eustaku i Hainautit rect 212 630 257 657 Godfrej i Hainautit rect 328 630 424 672 Filipi I i Namurit rect 523 630 585 660 Izabela e Hainautit rect 622 630 725 660 Filipi II i Francës rect 10 675 160 716 Pjetri II i Kourtenajit rect 198 682 382 710 Jolanda e Namurit rect 464 672 570 711 Hendriku i Kostantinopojës rect 616 678 703 707 Maria e Bullgarisë, perandore latine rect 182 737 299 764 Maria e Shampanjës rect 368 729 523 768 Baldvini VI i Hainautit rect 7 785 93 826 Tomasi II i Savojës rect 145 789 275 829 Joana e Flandrës rect 328 789 430 827 Infante Ferdinandi, konti i Flandrës rect 368 840 512 879 Margareta II e Flandrës rect 90 848 250 875 Buçardi IV i Avesnes rect 579 840 875 879 Uilliami II i Dampierrit rect 493 885 602 895 [[Konti i Flandrës#Dera e Dampierrit]] rect 127 895 238 935 Baldvini i Avesnes rect 258 893 306 921 Baldvini i Avesnes (†1219) rect 313 914 428 954 Johani I i Avesnes rect 491 914 612 954 Adelaide e Hollandës rect 74 967 166 1006 Joana e Flines rect 190 967 267 1006 Buçardi i Metzit rect 337 967 404 1006 Guido i Avesnes rect 426 967 515 1006 Uilliami i Kambrait rect 540 967 704 1006 Florisi i Zelandës rect 239 1016 359 1056 Johani II i Hainautit rect 423 1027 1034 1053 Filipini i Luksemburgut rect 37 1073 110 1113 Johani i Ostervantit rect 126 1073 170 1098 Joana e Hainautit (murgeshë në Fontenelles) rect 204 1073 278 1113 Hendriku i Hainautit rect 156 1121 220 1148 Maria e Avesnes rect 8 1121 85 1148 Luigji I i Burbonit rect 316 1073 362 1098 Izabela e Hainautit († 1305) rect 395 1073 448 1098 Rauli i Klermontit rect 447 1116 490 1141 Alisa e Hainautit rect 308 1116 391 1141 Roger Bigodi, konti i V-të i Norfolkut rect 498 1073 552 1098 Margareta e Hainautit rect 603 1073 688 1098 Roberti II i Artois rect 498 1109 609 1152 Margareta e Soissons rect 653 1111 730 1153 Johani i Bjumontit rect 224 1165 365 1204 Uilliami I i Hainautit rect 424 1174 519 1200 Joana e Valois (1294–1352) rect 12 1226 110 1239 Roberti i Namurit (1323–1391) rect 156 1221 219 1247 Izabela e Hainautit (1323–1361) rect 291 1221 335 1247 John of Hainautit († 1316) rect 346 1221 409 1247 Ludvigu i Hainautit (1325–1328) rect 445 1221 489 1247 Agnesa e Hainaut († 1327) rect 475 1260 537 1285 Joana e Hainautit rect 516 1221 579 1247 Filipa e Hainautit rect 630 1221 721 1247 Eduardi III i Anglisë rect 590 1260 670 1285 Uilliami V i Juliçit rect 192 1262 329 1302 Uilliami II i Hainautit rect 3 1262 139 1302 Joana, dukesha e Brabantit rect 139 1310 263 1352 Ludvigu IV, perandor gjermaniko-romak rect 353 1313 499 1354 Margareta II e Hainautit rect 25 1367 117 1396 Ulriku i Vyrtembergut († 1388) rect 154 1367 217 1396 Elizabeta e Bavarisë (1329–1402) rect 269 1367 334 1396 Ana e Bavarisë rect 356 1367 470 1410 Otoni V, duka i Bavarisë rect 473 1407 540 1433 Beatriçja e Bavarisë rect 594 1407 674 1433 Eriku XII i Suedisë rect 546 1367 609 1393 Margareta e Bavarisë (1325–1374) rect 639 1367 733 1390 Gerhardi i Hohenlohes rect 175 1402 333 1444 Uilliami I, duka i Bavarisë rect 12 1409 123 1437 Matilda e Lankasterit rect 268 1450 429 1490 Albrehti I i Vitelsbahut rect 111 1459 212 1486 Margareta e Briegut rect 486 1464 594 1489 Margareta e Kleves rect 89 1504 151 1530 Alberti II, duka i Bavari-Straubingut rect 132 1541 235 1581 Johani i Bavari-Straubingut rect 7 1541 76 1582 Elisabeta, dukesha e Luksemburgut rect 284 1505 348 1530 Katerina e Vitelsbahut rect 393 1507 472 1532 Uilliami I i Geldersit dhe Jylicit rect 451 1549 516 1573 Margareta e Bavarisë rect 567 1550 669 1575 Johani i Patremburi rect 490 1507 555 1529 Joana e Bavarisë rect 594 1503 735 1530 Venzeli IV i Bohemisë rect 225 1595 324 1620 Uilliami VI i Hainautit rect 389 1595 514 1620 Margareta e Burgundisë (1374–1441) rect 267 1643 450 1685 Zhaklina e Hollandës rect 11 1627 204 1650 Johani, dofini i Francës (1398–1417) rect 6 1659 204 1685 Johani IV, duka i Brabantit rect 536 1627 709 1650 Humfreji i Glucesterit rect 505 1660 734 1685 Frank van Borselen --> ==Perdormi modern == ===Dera e Belgjikës=== {{See also|Monarkia e Belgjikës|Lista e monarkëve të Belgjikës}} Në [[Belgjika|Mbretërinë e Belgjikës]], titulli i kontit të Hainautit, tradicionalisht i jepej birit të madh të princit belg të kurorës, i cili paraqiste veten si [[Duka i Brabantit|duka i Brabantit]]. Në vitin [[2001]], me lindjen e princeshë Elisabetës së Belgjikës (tani dukeshë e Brabantit), trashëgimtare dhe bija e madhe e princit Filip, duka i Brabantit (tani [[Filipi i Belgjikës|Filipi, mbreti i belgëve]]), u vendos për të mos e femërzuar titullin, duke i dhanë asaj titullin e konteshës së Hainautit, por ta shfuqizonin titullin. * Princi Leopold, duka i Brabantit ([[1859]]–[[1865]]), i biri i Leopoldit të II të Belgjikës * Baduini I i Belgjikës ([[1930]]–[[1934]]), i biri i Leopoldit të III të Belgjikës ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Provinca Hainaut]] * [[Qarku Avesnes-sur-Helpe]] * [[Qarku Cambrai]] * [[Qarku Valenciennes]] * [[Nord (departament francez)]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} * {{Cite book|author=J. M. G. Benezech|title=Etudes sur l’histoire de Haynaut de Jacques de Guyse|url=https://books.google.al/books?id=82ZbAAAAQAAJ|year=1839|publisher=Prignet|language=fr|location=Mons}} * {{Cite book|author=Jacques de Guyse|year=1531|publisher=Du Pré, Galliot, François Regnault|language=fr|url=https://books.google.al/books?id=cXuGI6uVDt0C|title=Le premier (-tiers) volume des illustrations de la Gaulle Belgique, antiquitez du pays de Haynnau, et de la grand cite de Belges: a present dicte Bauay ... Et deplusieurs princes ... et aultres choses singulieres et dignes de memoire, aduenues durant leurs regnes, iusques au duc Philippes de Bourgongne, dernier decede. Les aultres trois volumes sortiront de bref a lumiere}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=1|year=1826|url=https://books.google.al/books?id=NHU6AAAAcAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=2|year=1826|url=https://books.google.al/books?id=jX5AAQAAMAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=3–4|year=1827|url=https://books.google.al/books?id=QDcTAAAAQAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=5|year=1829|url=https://books.google.al/books?id=D8xfxkvTN5sC|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=6–7|year=1829|url=https://books.google.al/books?id=Tso_-h5tdWMC|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=8|year=1830|url=https://books.google.al/books?id=Tso_-h5tdWMC|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=9|year=1830|url=https://books.google.al/books?id=_20BAAAAYAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=10|year=1830|url=https://books.google.al/books?id=ue5RAAAAcAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=11|year=1831|url=https://books.google.al/books?id=kjllUOxv0IoC|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=12|year=1831|url=https://books.google.al/books?id=735AAQAAMAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=13|year=1832|url=https://books.google.al/books?id=A2en1AyzWDYC|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author=Jacques de Guyse|title=Histoire de Hainaut, par Jacques de Guyse, traduite en français, avec le texte latin en regard, et accompagnée de notes (le texte est publié pour la première fois sur deux manustrits de la Bibliothèque du Roi)|volume=14–15|url=https://books.google.al/books?id=zWkSAAAAYAAJ|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|year=1832|publisher=Paulin, Libraire; Arnold Lacrosse, imprimeur-Libraire|language=fr|location=Paris, Bruksel}} * {{Cite book|author1=Jean Lefèvre|author2=Jacques de Guyse|title=Annales de Hainaut, publés pour la première fois avec des notes, pour servir de supplèment aux Annales de Jacques de Guyse|url=https://books.google.al/books?id=kn9AAQAAMAAJ|volume=16|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|year=1835|publisher=H. Fournier|language=fr}} * {{Cite book|author1=Jean Lefèvre|author2=Jacques de Guyse|title=Annales de Hainaut, publés pour la première fois avec des notes, pour servir de supplèment aux Annales de Jacques de Guyse|url=https://books.google.al/books?id=XYI6AAAAcAAJ|volume=17|editor=Agricol Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine, le marquis de Fortia D’Urban|year=1835|publisher=H. Fournier|language=fr}} * {{Cite book|author1=Jean Lefèvre|author2=Jacques de Guyse|title=Annales de Hainaut, publés pour la première fois avec des notes, pour servir de supplèment aux Annales de Jacques de Guyse|url=https://books.google.al/books?id=cjcTAAAAQAAJ|volume=18–19|editor=Agricol Joseph François, le marquis de Fortia D’Urban|editor2=Agricole Joseph François Xavier Pierre Esprit Simon Paul Antoine|year=1836|publisher=H. Fournier|language=fr}} * {{cite book|author=Stéphane Lecouteux|title=Sur l’origine des comtes de Ponthieu du XIe siècle et la diffusion du prénom Enguerrand|publisher=Institut de Pierrepont|language=fr|url=http://w[w[w[.depierrepont.net/publications/surloriginedescomtesdeponthieu|date=12 shkurt 2006|url-status=dead|archive-date=19 qershor 2015|archive-url=https://archive.w[ikiw[ix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fw[w[w[.depierrepont.net%2Fpublications%2Fsurloriginedescomtesdeponthieu#federation=archive.w[ikiw[ix.com&tab=url}} * {{Cite book|author=I. F. Mazion|title=Histoire de la province de Hainaut, ouvrage rédigé pour l'instruction de la jeuness|publisher=H.-J. Hoyois, Imprimeur-Libraire|year=1822|url=https://books.google.al/books?id=OlhbAAAAQAAJ|language=fr}} * {{cite book|author=Louis Moreri|title=Le grand dictionaire historique ou le melange curieux de l’histoire sacree et profane (etc.)|volume=2. G–M|year=1683|publisher=Girin|language=fr|url=https://books.google.al/books?id=yqZNAAAAcAAJ}} * {{Cite book|author=Henri Pirenne|year=1929|chapter=La place du Hainaut dans l’histoire de Belgique|url=https://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/a12993_000_f.pdf|title=Annales du Congrès archéologique et historique de Mons|publisher=Frameries & Mons|language=fr|location=Mons|url-status=dead|archive-date=29 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129055006/https://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/a12993_000_f.pdf|access-date=15 gusht 2025}} * {{Cite book|author=Léon Vanderkindere|chapter=6. Le Hainaut|volume=Tome II|url=https://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/DL2632839_002.pdf|title=La formation territoriale des principautés belges au moyen age|year=1902|publisher=H. Lamertin, Librare-Éditeur|language=fr|location=Bruksel|pages=61–101|url-status=live|archive-date=1 nëntor 2021|archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fdigistore.bib.ulb.ac.be%2F2006%2FDL2632839_002_f.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Counts of Hainaut|Kontët e Hainatutit}} [[Kategoria:Historia e Epërmet e Francës]] [[Kategoria:Themelime shekulli VII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Mbretër të Belgjikës]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] pilvxk05hbx3gjgza30o6wj8lbge77u 0 384599 3010690 2971884 2026-07-18T15:23:22Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010690 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Kontesë së Hollandës nga viti 839 deri në vitin 1581}} [[Skeda:Counts of Holland Arms.svg|parapamje|Stema e kontëve të Hollandës]] '''Kontët e Hollandës''' sunduan mbi Kontenë e Hollandës në [[Vendet e Ulëta]], midis [[shekulli IX|shekullit të IX]] dhe [[shekulli XVI|shekullit të XVI]]. ==Origjina friziane== {{See also|Lista e udhëheqësve të Frizisë}} Ndërsa Mbretëria Friziane përfshinte shumicën e [[Holanda|Holandës]] së tanishme, [[Provincat e Holandës|provinca e mëvonshme holandeze]] e [[Friesland]]it, ishte shumë më e vogël. Që në [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme|mesjetën e hershme]], Frizia Perëndimore (Frizia në perëndim të lumit Vlie) nuk konsiderohej më pjesë e Frizisë, duke u bërë e njohur si [[Holland]] ([[Provincat e Holandës|provincat e tanishme]] të [[Hollanda e Veriut|Hollandës së Veriut]], [[Hollanda e Jugut|Hollandës së Jugut]] dhe [[Zeeland (provincë)|Zelandës]]). Florisi II ishte konti i parë që e quajti veten nga kont i Frizisë Perëndimore në kont i Hollandës. Frizia e mirëfilltë në [[Mesjeta|mesjetë]], në këtë mënyrë përfshinte vetëm pjesën e mesme dhe lindore. Frizia e Mesme (që përkon me [[Provincat e Holandës|provincën e tanishme holandeze]] të [[Friesland]]it) ishte e populluar nga fshatarë të lirë, që i rezistuan me sukses të gjitha përpjekjeve për ti nënshtruar nga zotërit feudalë, kryesisht kontët e Hollandës dhe peshkopët e Utrehtit. Në Frizinë Lindore, prijësit vendorë krijuan shtetet e tyre (brenda [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]]) në [[Mesjeta e vonë|mesjetën e vonë]]. Pas vitit [[1446]], deri në vitin [[1744]], ata u bënë një konte, e cila do të përfshihej brenda [[Prusia|Prusisë]] dhe më vonë [[Gjermania|Gjermanisë]]. {{hidden begin |title = Ndarja nën sundimin Gerulfing |titlestyle = background: #ccf; text-align:center; }} {|align="center" style="border-spacing: 0px; border: 1px solid black; text-align: center;" |+ |- | colspan=1 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Holland---> | colspan=1 style="background: #eee;" |<small>''Benthajmi nën <br>Derën e Salmit''</small> | colspan=1 rowspan="3" style="background: #eee;" |<small>''Teklenburgu nën<br>Familjen Teklenburg''</small> |- | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Holland---> |- | colspan=1 rowspan="3" style="background: #fff;" |'''Kontea e<br>Frizisë Perëndimore'''<br><small>Më vonë e riemërtuar</small><br>'''Kontea e Hollandës'''<br>([[885]]-[[1299]]) | colspan=1 style="background: #fedf;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Bentheim---> |- | colspan=2 style="background: #fedf;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Bentheim---> |- | colspan=1 rowspan="3" style="background: #fedf;" |'''Kontea e<br>Benthajmit'''<br>([[1176]]-[[1421]]) | colspan=1 rowspan="2" style="background: #ceb;" |'''Kontea e<br>Teklenburgut'''<br>([[1279]]-[[1328]]) |- | colspan=1 rowspan="3" style="background: #eee;" |<small>''Trashëguar nga<br>Dera e Avesnes''</small> |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Trashëguar nga<br>Kontea e Shverinit''</small> |- | colspan=1 style="background: #eee;" |<small>''Trashëguar nga<br>Familja Gotersvik''</small> |- |} {{hidden end}} ==Dera Gerulfinge== Kontët e [[Holland]]ës, fillimisht bartnin titullin e kontit të Kenemerlandit, pastaj, nga viti [[916]] (Dirku I), atë të kontit të Frizisë Perëndimore dhe në fund konti i Hollandës, nga viti [[1061]] (Dirku V). Gerulfi I, themeluesi i Derës Gerulfinge, ishte kont në {{lang|la|pagus}}in e Vestergout, në lindje të lumit Vlie. Gerulfi II qe kont i Kenemerlandit nga viti [[885]]. Konti i parë i i gjithë rajonit [[Holland]], Dirku I, ishte i biri ose thjeshtri i Gerolfit të II (Dijkstra sugjeron se Dirku mund të ketë qenë djali i motrës së Gerolfit dhe se i ati i tij vdiq, ndërsa ai ishte akoma i mitur).<ref>{{Cite book|author=B. K. S. Dijkstra|title=Een stamboom in been: vier eeuëen graven en gravinnen van het Hollandse Huis: onderzoek van de stoffelijke resten, opgegraven op het terrein van de voormalige Abdijkerken te Rijnsburg in 1949 en 1951 en te Egmond in 1979 en 1980 en aangetroffen in de tombe in de Abdijkerk te Middelburg in 1980|year=1991|url=https://books.google.al/books?id=-5QgAAAACAAJ|publisher=De Bataafsche Leeuë|language=nl|location=Amsterdam|isbn=978-90-6707258-8}}</ref> Ai mori toka përreth Egmonit nga Karli i Shëndoshi në një vend të quajtur Bladella ([[Bladel]]i i tanishëm afër [[Eindhoven]]-it, [[Holanda|Holandë]]) në vitin [[922]]. Kjo shihet si fillimi i Kontesë së Hollandës. Megjithatë, deri rreth vitit [[1100]], emrat e zakonshëm për kontenë ishin Frizia Perëndimore, Frizia os Kenemerlandi; megjithë këtë kontët nga Dirku I e në vazhdim tradicionalisht janë emërtuar ''të Hollandës''. Vëreni se kronologjia e pak prej kontëve të parë është e paqartë. Së fundi është sugjeruar ekzistenca e një konti midis Dirkut të I dhe Dirkut të II, meqë mendohet se referencat ndaj kontëve të quajtur Dirk, midis viteve [[896]] dhe [[988]] u referohen tre, jo dy kontëve të ndryshëm. Ky Dirk i tretë është vendosur midis Dirkut të I dhe të II dhe llogaritet si Dirku I ''bis'' për të shmangur ngatërrimin me numërimin e zakonshëm për kontët e tjerë të Hollandës të quajtur Dirk. Kontët e Frizisë Perëndimore sundonin në vend në emër të arkipeshkvit të Utrehtit, por përgjatë kohës, kontët e Hollandës do ta mbizotëronin Peshkopatën e Utrehtit. Arkipeshkvi i Utrehtit qeveriste zonën në emër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandorit gjermaniko-romak]], i cili e shihte pushtetin e tij të zvogëluar nga [[feudalizmi|sistemi feudal]], në të cilin kontët dhe dukët sundonin pothuajse si sovranë. Kontët e Hollandës u përpoqën shpesh ta zgjeronin territorin e tyre, por përveç marrjes së [[Zeeland (provincë)|Zelandës]] gjatë [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], nuk patën suksese të qëndrueshme. Në vend të kësaj, kontea u bë pjesë e zotërimeve të fuqishme dinastike mesjetare, në fillim të Vitelsbahëve, pastaj të Valois dhe në vijim të [[Hapsburgët|Habsburgëve]]. {{Collapse top|title=Tabela e sunduesve}} {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2 | Monarku !! Lindja !! Mbretërimi!!Pjesa e sunduar!! Bashkëshortja !! Vdekja !! Shënime |- style="background:#fff" | Gerulfi I ''i Vjetri'' || |align=center|{{Rreth}} [[820]]<br><small>I biri i ?</small> |align=center|{{Rreth}} [[840]] – [[855]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||Një bijë e Valdgerit të Korbie<br>të paktën katër fëmijë |align=center|{{Rreth}} [[855]]<br><small>mosha 34-35</small>|| Sunduesi i parë i familjes në Frizinë Perëndimore. |- style="background:#fff" | Gerulfi II || |align=center|{{Rreth}} [[850]]<br><small>I biri i Gerulfit të I</small> |align=center|[[855]] – [[896]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||''E panjohur''<br>dy fëmijë |align=center|[[896]]<br><small>mosha 45-46</small>|| |- style="background:#fff" | Dirku I || [[File:Dirk I, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[875]]<br><small>I biri i Gerulfit të II</small> |align=center|[[896]] – 5 tetor [[939]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||Geva e Hamalandit<br>të paktën një fëmijë |align=center|5 tetor [[939]]<br>Andernak<br><small>mosha 63-64</small>|| Së fundi, historianët sugjerojnë një 'Dirku I bis' për pjesën e fundit të sundimit të Dirkut të I (pak a shumë nga {{Rreth}} [[931]]). |- style="background:#fff" | Dirku II || [[File:Dirk II, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[920]]<br><small>I biri i Dirkut të I dhe Gevës së Hamalandit</small> |align=center|5 tetor [[939]] – 6 maj [[988]]||Kontea e Frizisë Perëndimore|| Hildegarda e Flandrës<br>[[950]]<br>tre fëmijë |align=center|6 maj [[988]]<br>[[Bergen (Holanda e Veriut)|Egmond]]<br><small>mosha 67-68</small>|| |- style="background:#fff" | Arnulfi ''i Gentit'' || [[File:Arnulf, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[950]]<br>[[Gent]]<br><small>I biri i Dirkut të II dhe Hildegardës së Flandrës</small> |align=center|6 maj [[988]] – 18 shtator [[993]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||Lutgardis e Luksemburgut<br>Maj [[980]]<br>tre fëmijë |align=center|18 shtator [[993]]<br>[[Hollands Kroon|Vinkel]]<br><small>mosha 42-43</small>|| |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Lutgardis së Luksemburgut ([[993]]-[[1005]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Dirku III ''i Jeruzalemit'' || [[File:Dirk III, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|[[982]]<br><small>I biri i Arnulfit dhe Lutgardis të Luksemburgut</small> |align=center|18 shtator [[993]] – 27 maj [[1039]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||Othelindis e Saksonisë<br><small>(† 9 mars [[1044]])</small><br>tre fëmijë |align=center|27 maj [[1039]]<br>[[Bergen (Holanda e Veriut)|Egmond]]<br><small>mosha 56-57</small> |- style="background:#fff" | Dirku IV || [[File:Dirk IV, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|[[1016]]<br><small>Djali i madh i Dirkut të III dhe Othelindis së Saksonisë</small> |align=center|27 maj [[1039]] – 13 janar [[1049]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||''I pamartuar'' |align=center|13 janar [[1049]]<br>[[Dordrecht]]<br><small>mosha 32-33</small>|| |- style="background:#fff" | Florisi I || [[File:Floris I, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|[[1017]]<br>[[Vlaardingen]]<br><small>Djali i dytë i Dirkut të III dhe Othelindis së Saksonisë</small> |align=center|13 janar [[1049]] – 28 qershor [[1061]]||Kontea e Frizisë Perëndimore||Gertruda e Saksonisë<br>{{Rreth}} [[1050]]<br>tre fëmijë |align=center|28 qershor [[1061]]<br>[[Zaltbommel|Nederhemert]]<br><small>mosha 43-44</small>|| |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Gertrudës së Saksonisë ([[1061]]-[[1093]]) dhe Robertit të I, [[konti i Flandrës]] ([[1067]]–[[1093]])''</small> |rowspan="2"| Dirku V është i pari që u quajt ''konti i Hollandës''. |- style="background:#fff" | Dirku V || [[File:Dirk V, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|[[1052]]<br>[[Vlaardingen]]<br><small>I biri i Florisit të I dhe Gertrudës së Saksonisë</small> |align=center|28 qershor [[1061]] – 17 qershor [[1091]]||Kontea e Hollandës||Othethilda<br><small>({{Rreth}} [[1065]]–18 nëntor [[1120]])</small><br>[[1083]]<br>dy fëmijë |align=center|17 qershor [[1091]]<br>Geldern<br><small>mosha 38-39</small> |- style="background:#fff" | Florisi II ''i Shëndoshi'' || [[File:Floris II, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|[[1085]]<br>[[Vlaardingen]]<br><small>I biri i Dirkut të V dhe Othethildës</small> |align=center|17 qershor [[1091]] – 2 mars [[1121]]||Kontea e Hollandës||Gertrudë-Petronila e Lorenës<br>{{Rreth}} [[1105]]<br>katër fëmijë |align=center|2 mars [[1121]]<br><small>mosha 35-36</small>|| |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Gertrudë-Petronilës së Lorenës ([[1121]]–[[1131]])''</small> |rowspan="3"| Sundimi i hershëm i Dirkut të VI u shënua nga konflikti. Pas një rrebelimi nga i biri i saj i dytë, Florisi, Gertruda e mbështeti atë dhe e lidhi atë me regjencën e saj në vitet [[1129]]–[[1131]]. Megjithatë, pas një rrebelimi të dytë, ajo e ktheu mbështetjen e saj te i biri i saj i madh dhe Florisi nuk e rimori dot pushtetin. Florisi në vijim u vra nga mbështetësit e Dirkut. |- style="background:#fff" | Dirku VI || [[File:Dirk VI, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|[[1114]]<br>[[Haga|Hagë]]<br><small>Djali i parë i Florisit të II dhe Gertrudë-Petronilës së Lorenës</small> |align=center|2 mars [[1121]] – [[1129]]<br><br>Gusht [[1131]] – 5 gusht [[1157]] |rowspan="2"|Kontea e Hollandës<br><small>(nga {{Abbr|v.|viti}} [[1150]], me Kontenë e Benthajmit, duke sunduar me gruan e tij)</small>||Sofia e Salmit, kontesha e Benthajmit<br>{{Rreth}} [[1135]]<br>nëntë fëmijë |align=center|5 gusht [[1157]]<br><small>mosha 42-43</small> |- style="background:#fff" | Florisi (III) ''i Ziu'' || [[File:Floris de Zwarte Tolboom Mariaplaats Utrecht.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1115]]<br><small>Djali i dytë i Florisit të II dhe Gertrudë-Petronilës së Lorenës</small> |align=center|[[1129]] –gusht [[1131]]||''I pamartuar'' |align=center|26 tetor [[1132]]<br>afër [[Utrecht|Utrehtit]]<br><small>mosha 17-18</small> |- style="background:#fff" | Florisi III ||[[File:Floris III, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1140]]<br>[[Haga|Hagë]]<br><small>Djali i parë i Dirkut të VI dhe Sofies së Salmit, kontesha e Benthajmit</small> |align=center|5 gusht [[1157]] – 1 gusht [[1190]]||Kontea e Hollandës||Ada e Skocisë<br>28 gusht [[1162]]<br>[[Bergen (Holanda e Veriut)|Egmond]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|1 gusht [[1190]]<br>[[Antakja|Antioki]]<br><small>mosha 49-50</small> |roëspan="2"|Fëmijët e Dirkut të VI, e ndanë trashëgiminë. |- style="background:#fedf" | Otoni I || |align=center|{{Rreth}} [[1145]]<br><small>Djali i dytë i Dirkut të VI dhe Sofies së Salmit, konteshës së Benthajmit</small> |align=center|5 gusht [[1157]] – [[1208]]||Kontea e Benthajmit<br><small>(sundoi {{Abbr|b.m.|bashkë me}} nënën e tij deri në {{Abbr|v.|vitin}} [[1176]])</small>||Alberada ë Arnsbergut<br>pesë fëmijë |align=center|[[1208]]<br><small>mosha 62-63</small> |- style="background:#fff" | Dirku VII || [[File:Dirk VII, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1165]]<br><small>Biri i parë i Florisit të III dhe Adës së Skocisë</small> |align=center|1 gusht [[1190]] – 4 nëntor [[1203]]||Kontea e Hollandës||Adelaida e Klevesit<br>[[1186]]<br>tre fëmijë |align=center|4 nëntor [[1203]]<br>[[Dordrecht]]<br><small>mosha 37-38</small>|| |- style="background:#fff" | Ada || [[Skeda:Willem Thibaut - Ada -1588 - Lakenhal.jpg|119px]] |align=center|[[1188]]<br><small>Bija e Dirkut të VII dhe Adelaidës së Klevesit</small> |align=center|4 nëntor [[1203]] – 14 tetor [[1206]] |roëspan="2"|Kontea e Hollandës||Ludvigu II i Loonit<br>28 gusht 1162<br>[[Bergen (Holanda e Veriut)|Egmond]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|[[1237]]<br><small>mosha 48-49</small> |rowspan="2"|Pretendetët për pasimin e Dirkut të VII. Dirku dëshironte që ta pasonte vëllai i tij, por e veja e tij nxiti vajzën e tyre, Adën për trashëgiminë, duke e martuar atë me kontin e Loonit, i cili duhet të sundonte përkrahë gruas së tij; lufta e trashëgimisë motivoi Luftën e Loonit: Ada u dërgua në [[Mbretëria e Anglisë|Angli]] dhe burri i saj nuk kishte mbështetës të mjaftueshëm; çështja u rregullua në vijim në vitin [[1206]], duke vendosur sundimin e përbashkët midis tyre, por u zhbë shpejt, pasi nga viti [[1210]], Uilliami tashmë po e përdorte titullin vetëm, që mund të tregoi braktisjen e pretendimit të Adës. Uilliami shquhet për pjesëmarrjen në [[Kryqëzata e Pestë|Kryqëzatën e Pestë]]: gjatë rrugës së tij për në [[Egjipti|Egjipt]], ndaloi në [[Portugalia|Portugali]] dhe ndihmoi të pushtohej Alcácer do Sal. |- style="background:#fff" | Uilliami I || [[Skeda:William I, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1167]]<br>[[Haga|Hagë]]<br><small>Biri i dytë i Florisit të III dhe Adës së Skocisë</small> |align=center|4 nëntor [[1203]] – 4 nëntor [[1203]]|| Adelaida e Gueldersit<br>1198<br>[[Súdwest-Fryslân|Stavoren]]<br>pesë fëmijë<br><br>Maria e Brabantit<br>Korrik [[1220]]<br>pesë fëmijë |align=center|4 shkurt [[1222]]<br>[[Haga|Hagë]]<br><small>mosha 54-55</small> |- style="background:#fedf" | Baldvini ''Kurajozi'' || |align=center|{{Rreth}} [[1180]]<br><small>I biri i Otonit të I dhe Alberadës së Arnsbergut</small> |align=center|[[1208]] – maj [[1248]]||Kontea e Benthajmit||Judita e Rietbergut<br>pesë fëmijë |align=center|Maj [[1248]]<br><small>mosha 67-68</small>|| |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Baldvinit, kontit të Benthajmit ([[1222]]-[[1224]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Florisi IV || [[Skeda:Floris IV, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|24 qershor [[1210]]<br>[[Haga|Hagë]]<br><small>I biri i Uilliamit të I dhe Adelaides së Gueldersit</small> |align=center|4 shkurt [[1222]] – 19 korrik [[1234]]||Kontea e Hollandës||Matilda e Brabantit<br>dhjetor [[1224]]<br>pesë fëmijë |align=center|19 korrik [[1234]]<br>[[Kantoni Corbie|Korbie]]<br><small>mosha 24</small> |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Matildës së Brabantit ([[1234]]–[[1235]])<br>Regjenca e Uilliamit të Hollandës ([[1235]]–[[1238]])<br>Regjenca e Otonit (III), peshkoptit të Utrehtit ([[1238]]–[[1239]])''</small> |rowspan="2"| Gjithashtu mbret i Gjermanisë nga viti [[1247]]. |- style="background:#fff" | Uilliami II || [[Skeda:Willem II of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|Shkurt [[1227]]<br><small>I biri i Uilliamit të I dhe Adelaides së Gueldersit</small> |align=center|19 korrik [[1234]] – 28 janar [[1256]]||Kontea e Hollandës||Elisabeta e Brunshvajg-Lyneburgut<br>25 janar [[1252]]<br>[[Braunshvajgu|Braunshvajg]]<br>dy fëmijë |align=center|28 janar [[1256]]<br>[[Opmeer|Hogvud]]<br><small>mosha 28</small> |- style="background:#fedf" | Otoni II<ref>Rastësisht, llogaritja e tij në Teklenburg është e njëjtë me atë në Benthajm, pasi në të dy feudet kishte pasur vetëm një kont të mëparshëm Oton.</ref> || |align=center|{{Rreth}} [[1215]]<br>Benthajm<br><small>I biri i Baldvinit dhe Juditës së Rietbergut</small> |align=center|Maj [[1248]] – [[1280]]||Kontea e Benthajmit<br><small>(nga viti [[1262]] Kontenë e Teklenburgut, e sundoi me gruan e tij deri në vitin [[1264]])</small>||Judita<br>një fëmijë<br><br>Hajlviga, kontesha e Teklenburgut<br>{{Rreth}} [[1245]]<br>tre fëmijë |align=center|{{Rreth}} [[1280]]<br>Teklenburg<br><small>mosha 74-75</small>|| |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Florisit të Hollandës, Gardianit ([[1256]]–[[1258]])<br>Regjenca e Adelaides së Hollandës, [[konti i Hainautit|konteshës së Hainautit]] ([[1258]]–[[1263]])<br>Regjenca e Otonit të II, [[kontët dhe dukët e Gueldersit|konti i Gueldersit]] ([[1263]]–[[1266]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Florisi V ''Zoti i Fshatarëve'' || [[File:Floris V, Count of Holland, by Hendrik van Heessel.jpg|119px]] |align=center|24 qershor [[1254]]<br>[[Leiden]]<br><small>I biri i Uilliamit të II dhe Elisabetës së Brunshvig-Lyneburgut</small> |align=center|28 janar [[1256]] – 27 qershor [[1296]]||Kontea e Hollandës||Beatriçja e Flandrës<br>[[1269]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|27 qershor [[1296]]<br>Muiderberg<br><small>mosha 42</small> |- style="background:#fedf" | Egberti I || |align=center|18 mars [[1253]]<br>Benthajm<br><small>Biri i parë i Otonit të II dhe Hajlvigës, konteshës së Teklenburgut</small> |align=center|[[1280]] – [[1307]]||Kontea e Benthajmit<br><small>(nga viti [[1262]] me Kontenë e Teklenburgut, sundoi me gruan e tij deri në vitin [[1264]])</small>||Hedviga e Oldenburgut<br><small>(† 2 shkurt [[1304]])</small><br>Maj/qershor [[1277]]<br>trembëdhjetë fëmijë |align=center|[[1311]]<br>Teklenburg<br><small>mosha 57-58</small> |rowspan="2"|Fëmijët e Otonit të II, e ndanë trashëgiminë. Në vitin [[1307]], Egberti e dorëzoi kontenë e tij për t’iu bashkuar [[Urdhri Teutonik|Urdhrit Teutonik]]. |- style="background:#ceb" | Otoni III || |align=center|{{Rreth}} [[1255]]<br>Teklenburg<br><small>Djali i dytë i Otonit të II dhe Hajlvigës, konteshës së Teklenburgut</small> |align=center|[[1280]] – [[1285]]||Kontea e Teklenburgut||Rikardisa e Markut<br>Prill/maj [[1251]]<br>pesë fëmijë |align=center|{{Rreth}} [[1285]]<br>Ibenbyren<br><small>mosha 29-30</small> |- style="background:#ceb" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Rikardisës së Markut ([[1285]]-[[1297]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#ceb" |Otoni IV || |align=center|{{Rreth}} [[1280]]<br><small>I biri i Otonit të III dhe Rikardisës së Markut</small> |align=center|[[1285]] – 3 maj [[1307]]||Kontea e Teklenburgut||Beatriçja e Rietbergut<br><small>([[1275]]–[[1325]])</small><br>[[1296]]<br>dy fëmijë |align=center|3 maj [[1307]]<br><small>mosha 26-27</small> |- style="background:#fff" |align=center colspan=7|<small>''Regjenca e Johanit të III, zotit të Reneses ([[1296]]–[[1297]])<br>Regjenca e Volfertit të I van Borselen ([[1297]]–[[1299]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la pasardhës. Kontea u trashëgua nga kushëriri i tij, Johani, i biri i regjentes së mëparshme, Adelaides së Hollandës. |- style="background:#fff" | Johani I || [[Skeda:Photograph of a statue of John I, Count of Holland Cuypershuis 0689b (07).jpg|119px]] |align=center|[[1284]]<br><small>I biri i Florisit të V dhe Beatriçes së Flandrës</small> |align=center|27 qershor [[1296]] – 10 nëntor [[1299]]||Kontea e Hollandës||Elizabeta e Anglisë<br>7 janar [[1297]]<br>Ipsuiç<br>pa fëmijë |align=center|10 nëntor [[1299]]<br>[[Haarlem]]<br><small>mosha 14-15</small> |- style="background:#fff" |colspan="8" align=center|''Hollanda u trashëgua nga Dera e Avesnes'' |- style="background:#ceb" | Otoni V || |align=center|[[1301]]<br><small>I biri i Otonit të IV dhe Beatriçes së Rietbergut</small> |align=center|3 maj [[1307]] – 4 maj [[1328]]||Kontea e Teklenburgut||Kunigunda van Daalle<br>{{Rreth}} [[1315]]<br>pa fëmijë |align=center|4 maj [[1328]]<br><small>mosha 26-27</small>||Nuk la fëmijë. |- style="background:#fedf" | Johani || |align=center|{{Rreth}} [[1283]]<br><small>I biri i Egbertit të I dhe Hedvigës së Oldenburgut</small> |align=center|[[1307]] – 21 korrik [[1333]]||Kontea e Benthajmit||Matilda e Lipes<br>3 gusht [[1310]]<br>tetë fëmijë |align=center|21 korrik [[1333]]<br><small>mosha 49-50</small>|| |- style="background:#ceb" | Rikardisa || [[Skeda:Seal Richardis.png|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1290]]<br><small>E bija e Otonit të IV dhe Beatriçes së Rietbergut</small> |align=center|4 maj [[1328]] – {{Rreth}} [[1328]]?||Kontea e Teklenburgut||Gunzelini VI, konti i Shverinit<br>{{Rreth}} [[1310]]<br>pesë fëmijë |align=center|{{Rreth}} [[1328]]?<br><small>mosha 37-38?</small>||Trashëgimtare e vëllait të saj. Nuk është e qartë nëse ajo mbijetoi pas tij. |- style="background:#ceb" |colspan="8" align=center|''Teklenburgu u trashëgua nga Kontea e Shverinit'' |- style="background:#fedf" | Simoni || |align=center|{{Rreth}} [[1310]]<br><small>Biri i parë i Johanit dhe Matildës së Lipes</small> |align=center|21 korrik [[1333]] – [[1344]]||Kontea e Benthajmit||Katarina e Shtajnfurtit<br>{{Rreth}} [[1335]]?<br>pa fëmijë |align=center|[[1344]]<br><small>mosha 33-34</small>|| Nuk la fëmijë. Kontea i kaloi vëllait të tij më të vogël. |- style="background:#fedf" | Otoni III || |align=center|[[1327]]<br><small>Djali i dytë i Johanit dhe Matildës së Lipes</small> |align=center|[[1344]] – [[1364]]||Kontea e Benthajmit||''I pamartuar'' |align=center|[[1379]]<br><small>mosha 49-50</small>|| Gjithashtu provost i Domkapitel Minsterit. Abdikoi në favor të vëllait të tij më të vogël. |- style="background:#fedf" | Bernardi || |align=center|{{Rreth}} [[1330]]<br><small>Djali i tretë i Johanit dhe Matildës së Lipes</small> |align=center|[[1364]] – 2 nëntor [[1421]]||Kontea e Benthajmit||Petronila e Shtajnfurtit<br><small>([[1359]]–nëntor [[1404]])</small><br>2 tetor [[1370]]<br>pa fëmijë |align=center|2 nëntor [[1421]]<br>Benthajm<br><small>mosha 90-91</small>|| Nuk la pasardhës. Benthajmi u trashëgua nga stërnipi i tij, nipi i motrës së tij, Hedviga. |- style="background:#fedf" |colspan="8" align=center|''Benthajmi u trashëgua nga familja Gotersvik'' |- |} {{Collapse bottom}} ===Kontët e Kenemerlandit=== {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="12%" | Emri ! width="10%" | Jetëgjatësia ! width="10%" | Nisja e mbretërimit ! width="10%" | Fundi i mbretërimit ! width="28%" | Shënime ! width="15%" | Familja ! width="15%" | Imazhi |- | Gerulfi I | {{Rreth}} [[820]]–pas {{Abbr|v.|vitit}} [[865]] | [[839]] | Pas {{Abbr|v.|vitit}} [[865]] | Kont në vitin [[839]] në {{lang|la|pagus}} Vestergou, në lindje të lumit Vlie | Gerulfinge | |- | Gerulfi II | [[850]]–{{Abbr|m.v.|midis viteve}} [[898]] dhe [[914]] | [[885]] | [[895]] / [[896]] | Kont në vitin [[885]] në Kenemerland, vdiq {{Abbr|p.v.|para vitit}} [[916]], i biri, ose nipi i Gerulfit të I, në mos i njëjti person | Gerulfinge | [[Skeda:Counts of Holland Arms.svg|123px]] |} ===Kontët e Frizisë Perëndimore=== {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="12%" | Emri ! width="10%" | Jetëgjatësia ! width="10%" | Nisja e mbretërimit ! width="10%" | Fundi i mbretërimit ! width="28%" | Shënime ! width="15%" | Familja ! width="15%" | Imazhi |- | '''Dirku I''' | {{Rreth}} [[875]] – {{Rreth}} [[939]] ose [[959]] | [[896]] | {{Rreth}} 939 ose [[959]] | Biri i Gerulfit të II? |Gerulfinge | [[Skeda:Thierry I de Hollande.png|119px]] |- | '''Dirku II''' | {{Rreth}} [[932]] – [[988]] | [[939]] | [[988]] | I biri i Dirkut të I; kont i Frizisë; martuar me Hildegardën e Flandrës, bijën e Arnulfit I, [[konti i Flandrës]]. Më 25 gusht [[985]], ai mori nga perandori Otoni III të gjitha tokat midis lumenjve Moze dhe Vlie | Gerulfinge | [[Skeda:Thierry II de Hollande.png|119px]] |- | '''Arnulfi''' | {{Rreth}} [[951]] – [[993]]<br>(rreth 42 vjeç) | [[988]] | [[993]] | I biri i Dirkut të II; kont i Frizisë; në vitin [[980]] u martua me Liutgardën, bijën e Sigfridit, kontit të Luksemburgut | Gerulfinge | [[Skeda:Arnould de Hollande.png|119px]] |- | '''Dirku III'''<br/>{{lang|la|Hierosolymita}} (Jeruzalemiti)<br/>{{lang|nl|Dirk III de Jeruzalemganger}} | {{Rreth}} [[982]] – [[1039]]<br/>(rreth 57 vjeç) | [[993]] | [[1039]] | I biri i Arnulfit; kont i Frizisë; u martua me Othelandisën ([[993]]–†[[1044]]), bijën e Bernardit të I, margravit të Nordmarkut | Gerulfinge | [[Skeda:Thierry III de Hollande.png|119px]] |- | '''Dirku IV''' | {{Rreth}} [[1015]] – [[1049]]<br> (rreth 34 vjeç) | [[1039]] | [[1049]] | I biri i Dirkut të III ''Hierosolymita''; kont i Frizisë | Gerulfinge | [[Skeda:Thierry IV de Hollande.png|119px]] |- | '''Florisi I''' | {{Rreth}} [[1025]] – [[1061]]<br/>(rreth 36 vjeç) | [[1049]] | [[1061]] | I biri i Dirkut të III dhe vëllai i Dirkut të IV; kont i Frizisë; martuar me Gertrudën e Saksonisë, bijën e Bernardit të II Billung, dukës së Saksonisë dhe Eilikës së Shvajnfurtit. Në vitin [[1063]] Gertruda e Saksonisë u martua me Robert Frizianin, që e qeverisi kontenë gjatë miturisë së Dirkut të V | Gerulfinge | [[Skeda:Florent Ier de Hollande.png|119px]] |} ===Kontët e Hollandës=== {| class="wikitable" style="width:99%; text-align:center;" ! width="12%" | Emri ! width="10%" | Jetëgjatësia ! width="10%" | Nisja e mbretërimit ! width="10%" | Fundi i mbretërimit ! width="28%" | Shënime ! width="15%" | Familja ! width="15%" | Imazhi |- | '''Dirku V''' | [[1054]] – [[1091]]<br>(37 vjeç) | [[1061]] | [[1091]] | I biri i Florisit të I; regjentët: Gertruda e Saksonisë (e veja e Florisit të I), Robert ''Friziani'' (burri i dytë i Gertrudës); kont i Frizisë | Gerulfinge | [[Skeda:Thierry V de Hollande.png|119px]] |- | '''Florisi II''' i Shëndoshi<br>{{lang|nl|Floris II de Dikke}} | {{Rreth}} [[1084]] – [[1121]]<br/>(rreth 37 vjeç) | [[1091]] | [[1121]] | I biri i Dirkut të V; konti i parë i cili e quajti veten kont i ''Holland''-ës | Gerulfinge | [[Skeda:Florent II de Hollande.png|119px]] |- | '''Dirku VI''' | [[1114]] – [[1157]] (43 vjeç) | [[1121]] | [[1157]] | I biri i Florisit të II | Gerulfinge | [[Skeda:Thierry VI de Hollande.png|119px]] |- | '''Florisi III''' | {{Rreth}} [[1140]] – [[1190]]<br/>(rreth 50 vjeç) | [[1157]] | [[1190]] | I biri i Dirkut të VI | Gerulfinge | [[Skeda:Florent III de Hollande.png|119px]] |- | '''Dirku VII''' | {{Rreth}} [[1165]] – [[1203]] (rreth 38 vjeç) | [[1190]] | [[1203]] | I biri i Florisit të III | Gerulfinge | [[Skeda:Thierry VII de Hollande.png|119px]] |- | '''Ada''' | [[1188]] – [[1223]] (35 vjeçe) | [[1203]] | [[1207]] | E bija e Dirkut të VII; sundoi bashkë me Ludvigun e I; s’pati fëmijë | Gerulfinge | [[Skeda:Ada de Hollande.png|119px]] |- | '''Uilliami I'''<br/>{{lang|nl|Willem I}} | [[1168]] – [[1222]] (54 vjeç) | [[1203]] | [[1222]] | I biri i Florisit të III | Gerulfinge | [[Skeda:Guillaume Ier de Hollande.png|119px]] |- | '''Florisi IV''' | [[1210]] – [[1234]] (24 vjeç) | [[1222]] | [[1234]] | I biri i Uilliamit të I | Gerulfinge | [[Skeda:Florent IV de Hollande.png|119px]] |- | '''Uilliami II'''<br/>{{lang|nl|Willem II}} | [[1227]] – [[1256]] (28 vjeç) | [[1235]] | [[1256]] | I biri i Florisit të IV | Gerulfinge | [[Skeda:Guillaume II de Hollande.png|119px]] |- | '''Florisi V'''<br/>Zoti i Fshatarëve<br/>{{lang|nl|Floris V, der keerlen god}} | [[1254]] – [[1296]] (42 vjeç) | [[1256]] | [[1296]] | I biri i Uilliamit të II; midis viteve [[1256]]–[[1258]] Floris de Voogd shërbeu si regjent dhe gardian për Florisin e V | Gerulfinge | [[Skeda:Florent V de Hollande.png|119px]] |- | '''Johani I'''<br/>{{lang|nl|Jan I}} | [[1284]] – [[1299]] (15 vjeç) | [[1296]] | [[1299]] | I biri i Florisit të V; gjatë viteve [[1296]]–[[1299]] Johani III, zoti i Reneses shërbeu si regjent për Johanin e I; Johani II, konti i Hainautit do ta trashëgonte kontenë pas vdekjes së Johanit të I | Gerulfinge | [[Skeda:Jean Ier de Hollande.png|119px]] |} ==Dera e Avesnes== {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="12%" | Emri ! width="10%" | Jetëgjatësia ! width="10%" | Nisja e mbretërimit ! width="10%" | Fundi i mbretërimit ! width="28%" | Shënime ! width="15%" | Familja ! width="15%" | Imazhi |- | '''Johani II'''<br/>{{lang|nl|Jan II}} | [[1247]] – [[1304]] (57 vjeç) | [[1299]] | [[1304]] | I biri i Johanit të I të Avesnes dhe Adelaides së Hollandës, Adelaida është vajza e Florisit të IV; ose konti Johani II i Hainautit | Avesnes | [[Skeda:Jean Ier de Hainaut.png|119px]] |- | '''Uilliami III'''<br/>{{lang|nl|Willem III}} | [[1287]] – [[1337]] (50 vjeç) | [[1304]] | [[1337]] | I biri i Johanit të II | Avesnes | [[Skeda:Guillaume Ier de Hainaut.png|119px]] |- | '''Uilliami IV'''<br/>{{lang|nl|Willem IV}} | [[1307]] – [[1345]] (38 vjeç) | [[1337]] | [[1345]] | I biri i Uilliamit të III | Avesnes | [[Skeda:Guillaume II de Hainaut.png|119px]] |- | '''Margareta I''' | [[1310]] – [[1356]] (45 vjeçe) | [[1345]] | [[1354]] | E bija e Uilliamit të III; e quajtur edhe kontesha Margareta II e Hainautit | Avesnes | [[Skeda:Marguerite II de Hainaut.png|119px]] |} ==Dera e Vitelsbahut== {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="12%" | Emri ! width="10%" | Jetëgjatësia ! width="10%" | Nisja e mbretërimit ! width="10%" | Fundi i mbretërimit ! width="28%" | Shënime ! width="15%" | Familja ! width="15%" | Imazhi |- | '''Uilliami V'''<br/>{{lang|nl|Willem V, Willem van Beieren}} | [[1330]] – [[1389]] (58 vjeç) | [[1349]] | [[1389]] | I biri i Margaretës së I; i quajtur edhe duka Uilliami I i Bavarisë, konti Uilliami III i Hainautit, konti Uilliami IV i Zelandës | Vitelsbah | [[Skeda:Guillaume III de Hainaut.png|119px]] |- | '''Alberti'''<br/>{{lang|nl|Albrecht van Beieren}} | [[1336]] – [[1404]] (68 vjeç) | [[1389]] | [[1404]] | I biri i Margaretës së I; kont i Hollandës, Hainautit dhe Zelandës | Vitelsbah | [[Skeda:Albert de Bavière.png|119px]] |- | '''Uilliami VI'''<br/>{{lang|nl|Willem VI, Willem van Oostervant}} | [[1365]] – [[1417]] (52 vjeç) | [[1404]] | [[1417]] | I biri i Albertit; i quajtur edhe duka Uilliami II i Bavari-Straubingut, konti Uilliami IV i Hainautit, konti Uilliami V i Zelandës | Vitelsbah | [[Skeda:Guillaume IV de Hainaut.png|119px]] |- | '''Zhaklina'''<br/>{{lang|nl|Jacoba van Beieren}} | [[1401]] – [[1436]] (35 vjeçe) | [[1417]] | [[1433]] | E bija e Uilliamit të VI; konteshë e Hollandës, Zelandës dhe Hainautit; e quajtur edhe dukesha Zhaklinë e Bavari-Straubingut; pa trashëgimtarë; Me rimartesën e Zhaklinës me anglezin Henri i Gluçesterit, titulli i kaloi [[Duka i Burgundisë|dukës së Burgundisë]] | Vitelsbah | [[Skeda:Jacqueline de Bavière.png|119px]] |} Pati një luftë të pasimit midis ungjit (Johani III, duka i Bavarisë) dhe mbesës (Zhaklina, kontesha e Hainautit). Kjo luftë u fitua në fund nga Filipi i Miri, në vitin [[1433]], i cili, ndërkohë trashëgoi edhe pretendimet e Johanit mbi vendin. Filipi dhe Zhaklina ishin dyfish kushërinj të parë, mamaja e Filipit ishte e bija e Albertit, ndërsa mamaja e Zhaklinës ishte e bija e Filipit të II të Burgundisë. Në prillin e vitit [[1433]], ai e detyroi Zhaklinën të abdikonte nga Hainauti dhe Hollanda në favor të tij. ==Dera e Valois-Burgundisë== {{See also|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde|Burgonja|Lista e kontëve të Burgundisë}} {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="12%" | Emri ! width="10%" | Jetëgjatësia ! width="10%" | Nisja e mbretërimit ! width="10%" | Fundi i mbretërimit ! width="28%" | Shënime ! width="15%" | Familja ! width="15%" | Imazhi |- | '''Filipi I ''i Miri'' <br/><small>({{lang|fr|Philippe III le Bon}})</small>''' | [[1396]] – [[1467]] (70 vjeç) | [[1432]] | [[1467]] | I biri i Johanit të Patremburit dhe Margaretës së Bavarisë, Margareta ishte e bija e Albertit | Valois-Burgundi | [[Skeda:Philip the good.jpg|119px]] |- | '''Karli I ''i Bëshmi''<br/><small>({{lang|fr|Charles I le Téméraire}})</small>''' | [[1433]] – [[1477]] (43 vjeç) | [[1467]] | [[1477]] | I biri i Filipit të I | Valois-Burgundi | [[Skeda:Charles the Bold 1460.jpg|119px]] |- | '''Maria I ''e Pasura''''' | [[1457]] – [[1482]] (25 vjeçe) | [[1477]] | [[1482]] | E bija e Karlit të I; kontesha e Frizisë | Valois-Burgundi | [[Skeda:Maître de la Légende de Sainte Marie-Madeleine, Sainte Marie-Madeleine (15–16ème siècle).jpg|119px]] |} ==Dera Habsburge== {{See also|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle|Lufta Tetëdhjetë Vjeçare|Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze}} * Maksimiliani ({{Abbr|s.v|sundoi në vitet}} [[1482]]–[[1494]], si regjent), [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]], ''burri i Marias së I'' * Filipi II ''i Bukuri'' ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1494]]–[[1506]]), mbreti Filipi I i Kastiljes *[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1515]]–[[1555]]), [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandori i gjermaniko-romak]] Karli V, mbreti i Spanjës *[[Filipi II i Spanjës|Filipi III]] ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1555]]–[[1581]], [[1581]]–[[1598]], vetëm si titullar), mbreti [[Filipi II i Spanjës]] Gjatë sundimit të huaj, nga [[Duka i Burgundisë|Burgundia]] dhe [[Hapsburgët|Habsburgët]], kontea u qeveris nga një stadtholder, në emër të kontit. Në vitin [[1581]], Kuvendi i [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Provincave të Bashkuara Holandeze]] shpalli pavarësinë nga [[Perandoria Spanjolle|sundimi spanjoll]] i [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]] (që ishte Filipi III i Hollandës). Deri në Traktatin e Mynsterit, në vitin [[1648]], mbretërit e Spanjës e përdornin akoma titullin konti i Hollandës, por ata e kishin humbur pushtetin faktik mbi kontenë, ndaj Kuvendit të Hollandës. * Filipi IV ([[1598]]–[[1621]], vetëm titullar), mbreti Filipi III i Spanjës * Filipi V ([[1621]]–[[1648]], vetëm titullar, hoqi dorë në vitin [[1648]]), mbreti Filipi IV i Spanjës == Rrjedhojat == Kontea mbeti në ekzistencë si një anëtar përbërës i [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Republikës Holandeze]], deri në vitin [[1795]]. Nuk pati më kontë, megjithatë, meqë Kuvendi i Hollandës dhe Frizisë Perëndimore, ishin sovranët e kontesë (megjithëse kontea iu ofrua [[Uilliami i Heshtur|Uilliamit të Heshtur]] në vitin [[1584]], pak para vdekjes së tij). [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta|stadtholderët]], që ishin shërbyes të kuvendit, ishin drejtuesit ekzekutivë [[de fakto|de facto]] gjatë kësaj periudhe. ==Shiko edhe == {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Holland]] * [[Hollanda e Veriut]] * [[Hollanda e Jugut]] * [[Friesland]] * [[Zeeland (provincë)|Zelanda]] * [[Brabanta Veriore|Brabanti Verior]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Hapsburgët]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} {{Commons category|Kategoria:Counts of Holland|Kontët e Hollandës}} * {{Cite book|editor1=Dirk Peter Blok|editor2=Walter Prevenier|editor3=D. J. Roorda|url=https://books.google.al/books?id=MKYt0AEACAAJ|title=Algemene geschiedenis der Nederlanden: Middeleeuwen. Nieuwste tijd|volume=1–15|date=1977–1983|publisher=Fibula-Van Dishoeck|language=nl|isbn=978-90-2283800-6}} * {{Cite book|author=B. K. S. Dijkstra|title=Een stamboom in been: vier eeuwen graven en gravinnen van het Hollandse Huis: onderzoek van de stoffelijke resten, opgegraven op het terrein van de voormalige Abdijkerken te Rijnsburg in 1949 en 1951 en te Egmond in 1979 en 1980 en aangetroffen in de tombe in de Abdijkerk te Middelburg in 1980|publisher=De Bataafsche Leeuw|url=https://books.google.al/books?id=-5QgAAAACAAJ|year=1991|language=nl|location=Amsterdam|isbn=978-90-6707258-8}} * {{Cite book|author=Ronald de Graaf|title=Oorlog om Holland, 1000–1375|year=2004|url=https://books.google.al/books?id=YJufxksLAgAC|publisher=Uitgeverij Verloren|language=nl|isbn=978-90-6550-807-2}} * {{Cite book|author1=A. C. F. Koch|author2=Jaap Kruisheer|title=Oorkondenboek van Holland en Zeeland tot 1299|url=https://books.google.al/books?id=VC7-jgEACAAJ|volume=1–2|year=1970|publisher=Nijhoff|language=nl|isbn=978-90-2470403-3}} * {{Cite book|author=Emiel Lamberts|title=Geschiedenis van de Nederlanden|year=1993|url=https://books.google.al/books?id=lywMAQAAMAAJ|editor=J. C. H. Blom|publisher=Nijgh & Van Ditmar Universitair|language=nl|isbn=978-902371164-3}} * {{Cite book|editor1=Thimo de Nijs|editor2=Eelco Beukers|volume=1|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=OhAjN7WAmgoC|title=Geschiedenis van Holland tot 1572|publisher=Uitgeverij Verloren|language=nl|isbn=978-90-6550682-5}} * {{Cite book|author=P. J. A. N. Rietbergen|title=A Short History of the Netherlands: From Prehistory to the Present Day|url=https://books.google.al/books?id=MDBhbwAACAAJ|year=1988|publisher=Bekking|language=nl|isbn=978-90-6109440-1}} * {{Cite book|author=Léon Vanderkindere|title=La Formation territoriale des principautés belges au Moyen Âge|url=http://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/DL2632839_001_f.pdf|volume=1|year=1902|publisher=H. Lamertin|language=fr|location=Bruksel|archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20070607000000/http://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/DL2632839_001_f.pdf|url-status=dead|archive-date=6 qershor 2007|access-date=15 gusht 2025}} * {{Cite book|author=Léon Vanderkindere|title=La Formation territoriale des principautés belges au Moyen Âge|url=http://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/DL2632839_002_f.pdf|volume=2|year=1902|publisher=H. Lamertin|language=fr|location=Bruksel|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111130605/http://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/DL2632839_002_f.pdf|url-status=dead|archive-date=11 janar 2012|access-date=15 gusht 2025}} {{Refend}} [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 839]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1581]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVI në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] krdutnnhawvo49xfk4n61o09od8umz8 0 384600 3010696 2971885 2026-07-18T15:23:26Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010696 wikitext text/x-wiki {{Short description|Monarkët që sunduan Mbretërinë e Lorenës, Lorenën e Poshtme dhe të Sipërm, si dhe Dukatin e Lorenës, nga shek. IX deri në periudhën moderne}} [[Skeda:Vertrag von Prüm-es.svg|parapamje|345px|Harta e Mbretërisë së Lotharingias, me të verdhë, [[855]]]] '''Mbretërit dhe dukët e Lorenës''' kanë mbajtur poste të ndryshme nën qeveri të ndryshme në rajone të ndryshme, që nga krijimi i saj si Mbretëria e '''Lotharingias''' nga Traktati i Prymit, në vitin [[855]]. Sunduesit e parë të rajonit të sapo krijuar ishin [[Lista e mbretërve frankë|mbretërit e frankëve]]. Termi [[gjuha latine|latin]] "Lotharingia" evoluoi përgjatë kohës në "Lorena" në [[gjuha frënge|frëngjisht]], "Lotharingen" në [[gjuha holandeze|holandisht]] dhe "Lothringen" në [[gjuha gjermane|gjermanisht]]. Pasi mbretëria [[Karolingët|karolinge]] u absorbua në mbretëritë fqinje të saj, në fundin e [[shekulli IX]], mbi territorin u caktuan dukë. Në mesin e [[shekulli X|shekullit të X]], dukati u nda në Lorenën e Poshtme dhe Lorenën e Sipërme, e para duke evoluar në [[Vendet e Ulëta]] historike, e dyta do të bëhej e njohur si Dukati i Lorenës dhe ekzistoi deri në [[periudha moderne|periudhën moderne]]. ==Mbretërit e Lotharingias== * Lothairi II ([[855]]–[[869]]) Karli Tullaci e pretendoi Lotharingian pas vdekjes së Lothairit dhe u kurorëzua mbret në [[Metz]], por vëllai i tij, Ludvigu Gjermani e kundërshtoi pretendimin e tij dhe në vitin [[870]], Traktati i Mersenit e ndau Lotharingian midis dy vëllezërve dhe në vijim bijve të tyre. Në vitin [[880]], Traktati i Ribemontit ia dha të gjithë Lotharingian Ludvigut të Riut, birit të Ludvigut Gjermanit. * Karli Tullaci ([[869]]–[[870]]), gjithashtu mbret i Frankisë Perëndimore dhe Italisë, si dhe [[Perandoria Karolinge|perandor karoling]] * Ludvigu i Riut ([[880]]–[[882]]), gjithashtu mbret i Saksonisë dhe Bavarisë * Karli i Shëndoshi ([[882]]–[[887]]), gjithashtu mbret i Frankisë Perëndimore, Frankisë Lindore, Alemanisë, Akuitanës dhe Italisë, si dhe perandor karoling * Arnulfi i Karinthias ([[887]]–[[895]]), gjithashtu mbret i Frankisë Lindore dhe Italisë, si dhe perandor karoling * Zventiboldi ([[895]]–[[900]]) * Ludvigu Fëmija ([[900]]–[[911]]), gjithashtu mbret i Frankisë Lindore * Karli i thjeshti ([[911]]–[[923]]), gjithashtu mbret i Frankisë Perëndimore Në vitin [[925]], Lotharingia u përfshi në Frankinë Lindore. ==Dukët e Lotharingias== * Gebhardi ([[903]]–[[910]]) * Reginari ([[910]]–[[915]]) * Gilberti ([[915]]–[[939]]) * Henri ([[939]]–[[940]]) * Otoni ([[942]]–[[944]]) * Konradi ([[944]]–[[953]]) * Bruno, arkipeshkvi i Këlnit ([[953]]–[[965]]) [[Skeda:Lotharingia-959 with current borders.svg|parapamje|Harta e ndarjes së Lotharingias pas vitit [[959]], në Dukatin e Lotharingisë së Sipërme (portokalli) dhe të Poshtme (e gjelbër)]] Në vitin [[959]], Lotharingia u nda në dy krahina, Lorena e Poshtme dhe e Sipërme, secila e qeverisur nga një margrav, nën Brunon. Pas vdekjes së Brunos në vitin [[965]], këta dy margravë u njohën si dukë të Lorenës së Poshtme dhe të Sipërme, përkatësisht. Dy dukatet mbetën të ndarë, duke ndjekur rrugë të ndara, përveç periudhës midis viteve [[1033]] dhe [[1044]]. ==Dukët e Lorenës së Poshtme == :''Duhet vërejtur se numërimi i dukëve varion sipas burimeve.'' '''Dinastia Matfridinge''' * Godfreji I ([[959]]–[[964]]) * Riçeri I ([[964]]–[[972]]) Pas vdekjes së Riçerit, dukati u administrua drejtpërdrejtë nga [[perandoria e Shenjtë Romake|perandori gjermaniko-romak]], deri në mbërritjen e Karlit të I. '''Dinastia Karolinge''' * Karli I ([[977]]–[[991]]) * Otoni I ([[991]]–[[1012]]) '''Dera e Ardene–Verdunit''' * Godfreji II ([[1012]]–[[1023]]) (i njohur edhe si Godfreji I) * Gothelo I ([[1023]]–[[1044]]) (gjithashtu duka i Lorenës së Sipërme) * Gothelo II ([[1044]]–[[1046]]) '''Dera e (Ardene–) Luksemburgut''' * Frederiku I ([[1046]]–[[1065]]) '''Dera e Ardene–Verdunit''' * Godfreji III ''Mjekrroshi'' ([[1065]]–[[1069]]) (i njohur edhe si Godfreji II, më parë duka i Lorenës së Sipërme) * Godfreji IV ([[1069]]–[[1076]]) (i njohur edhe si Godfreji III) '''Dinastia Saliane''' * Konradi ([[1076]]–[[1087]]) '''Dera e Bulonjës (Ardene–Builjonit)''' * Godfreji V "i Builjonit"]] ([[1087]]–[[1100]]) (i njohur edhe si Godfreji IV), një nga udhëheqësit e [[Kryqëzata e Parë|Kryqëzatës së Parë]] dhe sunduesi i parë i Mbretërisë së Jeruzalemit '''Dera e Limburgut''' [[Skeda:Limburg New Arms.svg|34px]] * Henri I ([[1101]]–[[1106]]) '''Dera e Leuvenit''' [[Skeda:Coat of arms of the archduchy of Austria.svg|34px]] * Godfreji VI ([[1106]]–[[1129]]) (i njohur edhe si Godfreji I i Leuvenit) '''Dera e Limburgut''' [[Skeda:Limburg New Arms.svg|34px]] * Valerani ([[1129]]–[[1139]]) '''Dera e Leuvenit''' [[Skeda:Coat of arms of the archduchy of Austria.svg|34px]] * Godfreji VII ([[1139]]–[[1142]]) (i njohur edhe si Godfreji II i Leuvenit) * Godfreji VIII ([[1142]]–[[1190]]) (i njohur edhe si Godfreji III i Leuvenit) :''Shpërbëhet''. Titulli i kalon [[Duka i Brabantit|Dukës së Brabantit]], i cili deri në vitin [[1795]] mbajti titullin '''duka i Lothierit'''. ==Dukët e Lorenës së Sipërme == ===Dera e Ardene–Barit=== * Frederiku I ([[959]]–[[978]]) * Theodoriku I ([[978]]–[[1026]]/[[1027]]) * Frederiku II ({{Rreth}} [[995]] – [[1026]]/[[1027]], bashkësundoi me të atin nga viti [[1019]]) * Frederiku III ({{Rreth}} [[1020]] – [[1033]], qe dukë nga viti [[1026]] / [[1027]]) ===Dera e Ardene–Verdunit=== * Gothelo ({{Rreth}} [[967]]–19 prill [[1044]], [[{{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1033]]–[[1044]]) (gjithashtu edhe dukë i Lorenës së Poshtme). * Godfreji, ''Mjekrroshi'' ({{Rreth}} [[997]] – [[1069]], {{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1044]]–[[1046]]) (më vonë dukë i Lorenës së Poshtme) ===Dera e Metzit (Ardene–Metzit)=== {| width = "100%" border = 1 border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "10%" bgcolor = "#FFDEAD"| Portreti !width = "10%" bgcolor = "#FFDEAD"| Emri !width = "20%" bgcolor = "#FFDEAD"| Nisja e sundimit !width = "20%" bgcolor = "#FFDEAD"| Fundi i sundimit !width = "40%" bgcolor = "#FFDEAD"| Shënime |- | | Adalberti | [[1047]] | [[1048]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Lorraine Gérard dAlsace.jpg|109px|center]] | Gerhardi | [[1048]] |6 mars [[1070]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Theodoric II, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Theodoriku II |6 mars [[1070]] |23 janar [[1115]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Simon I, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Simoni I |23 janar [[1115]] |13 prill [[1138]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Matthias I, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Matiasi I |13 prill [[1138]] |13 maj [[1176]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Simon II, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Simoni II |13 maj [[1176]] | [[1205]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Frederick I, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Frederiku I | [[1205]] |7 prill [[1206]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Frederick II of Lorraine.png|109px|center]] | Frederiku II |7 prill [[1206]] |10 tetor [[1213]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Theobald I, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Theobaldi I |10 tetor [[1213]] |17 shkurt [[1220]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Matthias II of Lorraine.png|109px|center]] | Matiasi II |17 shkurt [[1220]] |24 qershor [[1251]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:FrLothringen.jpg|109px|center]] | Frederiku III |24 qershor [[1251]] |31 dhjetor [[1302]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Theobald II, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Theobaldi II |31 dhjetor [[1302]] |13 maj [[1312]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Frederick IV, Duke of Lorraine.png|109px|center]] | Frederiku IV |13 maj [[1312]] |23 gusht [[1328]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Effigie Raoul de Lorraine.jpg|109px|center]] | Rudolfi |23 gusht [[1328]] |26 gusht [[1346]] |I vrarë në Betejën e Kresit |- style="background:#fff" |[[File:Effigie Jean Ier de Lorraine.jpg|109px|center]] | Johani I |26 gusht [[1346]] |27 shtator [[1390]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Effigie Charles II de Lorraine.jpg|109px|center]] | Karli II |27 shtator [[1390]] |25 janar [[1431]] ||&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:IsabelaLorraine.jpg|93px|center]] | Izabela |25 janar [[1431]] |28 shkurt [[1453]] |Bashkë me burrin e saj, René I |} ===Dera Anzhuine=== {{See also|Anzhuinët}} {|style="text-align:center; width:100%" class="wikitable" !width=10%| Emri !!width=8%| Portreti !!width=20%| Lindja !!width=20%|Martesa(t)!!width=20%| Vdekja |- | '''René'''<br />25 janar [[1431]] – <br />28 shkurt [[1453]] | [[File:Renedesanjou.jpg|center|109px]] | 16 janar [[1409]]<br />[[Angers|Shato d'Angers]]<br />i biri i Luisit të II të Anzhusë dhe Jolandës së Aragonës | (1) Izabela<br />[[1420]]<br />dhjetë fëmijë<br />(2) Zhanë de Laval<br />10 shtator [[1454]]<br />pa fëmijë | 10 korrik [[1480]]<br />[[Aix-en-Provence]]<br />mosha 71 |- | '''Zhani II'''<br />28 shkurt [[1453]] – <br />16 dhjetor [[1470]] | [[File:Francesco laurana, medaglia di jean d'anjou, 1464.JPG|center|109px]] | 2 gusht [[1424]]<br />[[Nancy]]<br />i biri i Renésë dhe Izabelës | Marie de Burbon<br />[[1444]]<br />pesë fëmijë | 16 dhjetor [[1470]]<br />[[Barcelona]]<br />mosha 46 |- | '''Nikolasi I'''<br />16 dhjetor [[1470]] – <br />24 korrik [[1473]] | [[File:Lorraine Arms 1430.svg|center|109px]] | [[1448]]<br />[[Nancy]]<br />i biri i Zhanit të II dhe Marie de Burbonit | ''Nuk u martua kurrë'' | 24 korrik [[1473]]<br />[[Nancy]]<br />mosha 22 |- |} ===Dera e Lorenës=== ''Degë e re e sunduesve të mëparshëm të Ardene–Metzit, të njohur si Dera apo Dinastia e Lorenës'' {| width = "100%" border = 1 border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "10%" bgcolor = "#FFDEAD"| Porteti !width = "10%" bgcolor = "#FFDEAD"| Emri !width = "20%" bgcolor = "#FFDEAD"| Nisja e sundimit !width = "20%" bgcolor = "#FFDEAD"| Fundi i sundimit !width = "40%" bgcolor = "#FFDEAD"| Shënime |- |- style="background:#fff" |[[File:Effigie René II de Lorraine.jpg|109px|center]] | René II |24 korrik [[1473]] |10 dhjetor [[1508]] |Nipi i Renesë së I dhe Izabelës; gjithashtu dukë i Barit |- style="background:#fff" |[[File:Bildnis Herzog Anton der Gute von Lothringen – Hans Holbein d. J.jpg|109px|center]] | Antoni |10 dhjetor [[1508]] |14 qershor [[1544]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:François Ier duc de Lorraine.jpg|107px|center]] | Franc I||14 qershor [[1544]]||12 qershor [[1545]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:CharlesdeLorraine1.jpg|109px|center]] | Karli III |12 qershor [[1545]] |14 maj [[1608]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Henri II Lorraine.jpg|107px|center]] | Henri II |14 maj [[1608]] |31 korrik [[1624]] |&nbsp; |- style="background:#fff" |[[File:Nicole de Lorraine, Duchess of Lorraine by Moncornet.jpg|107px|center]] | Nikola |31 korrik [[1624]] |25 nëntor [[1625]] |Ajo ishte e bija e Henrit të II; kuvendi i Lorenës në vijim vendosi se ajo nuk ishte e përshtatshme për të sunduar dhe ia dha kurorën ungjit të saj, Francit të II; burri dhe kushëriri i parë i saj, Karli IV, do të sundonte në vazhdim |- style="background:#fff" |[[File:François II duc de Lorraine et de Bar en 1625 (1572-1632).jpg|107px|center]] | Franci II |25 nëntor [[1625]] |1 dhjetor [[1625]] |Ai abdikoi menjëherë në favor të të birit, Karlit të IV; vdiq në vitin [[1632]] |- style="background:#fff" |[[File:Charles IV of Lorraine.jpg|109px|center]] | Karli IV |1 dhjetor [[1625]] |19 janar [[1634]] |Abdikoi në favor të vëllait të tij |- style="background:#fff" |[[File:Nicolas-François-duc-de-Lorraine.jpg|107px|center]] | Nikolasi II |19 janar [[1634]] |1 prill [[1634]] |U largua në ekzil dhe abdikoi në favor të vëllait të tij më të madh; dukati mbeti nën kontrollin efektiv [[Mbretëria e Francës|francez]] për 27 vitet në vijim |- style="background:#fff" |[[File:Charles IV of Lorraine.jpg|109px|center]] | Karli IV |1 prill [[1634]] |18 shtator [[1675]] | U restaurua nominalisht si pasojë e abdikimit të vëllait të tij; Lorena u pushtua nga [[Mbretëria e Francës|Franca]], dhe duka u largua në ekzil, nga viti [[1634]] deri në vitin [[1661]] dhe prapë nga viti [[1670]], deri në vdekjen e tij |- style="background:#fff" |[[File:Charles 05 Lorraine 1643 1690 young.jpg|109px|center]] |Karli V Leopoldi |18 shtator [[1675]] |18 prill [[1690]] |Ai ishte në ekzil, ndërsa Lorena ishte e pushtuar nga [[Mbretëria e Francës|Franca]] gjatë gjithë sundimit të tij nominal |- style="background:#fff" |[[File:Léopold duc de Bar et de Lorraine 00206.jpg|109px|center]] | Leopoldi |18 prill [[1690]] |27 mars [[1729]] |Ai ishte në ekzil, ndërsa Lorena ishte pushtuar nga [[Mbretëria e Francës|Franca]] deri më 30 tetor [[1697]], kur iu kthye Leopold Jozefit; ajo u pushtua prapë nga [[Mbretëria e Francës|Franca]] nga viti [[1702]] deri në vitin [[1714]], megjithëse duka qëndroi në vend |- style="background:#fff" |[[File:Franz I Stephan portrait.jpg|109px|center]] | Franci III Stefani |27 mars [[1729]]||9 korrik [[1737]] | E dha Lorenën në shkëmbim të Dukatit të Madh të Toskanës; i zgjedhur [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] në vitin [[1745]]; vdiq në vitin [[1765]], burri i perandoreshës Maria Tereza |} ====Pema familjare==== [[File:LorraineDukes.png]] =====Pema familjare e vijës mashkullore===== {{hidden begin |toggle = right |title = Lista e anëtarëve të vijës mashkullore të Dinastisë së Lorenës |titlestyle = background:lightgrey; }} Janë përfshirë anëtarët meshkuj, të vijës mashkullore, legjitimë, jo-morganatikë të Dinastisë që ose jetuan deri në maturi, ose që mbajtën një titull si fëmijë. Krerët e dinastisë janë të theksuar. {{Tree list}} *Gerardi, duka i Lorenës, [[1030]]-[[1070]] **Theodoriku II, duka i Lorenës, † [[1115]] ***Simoni I, duka i Lorenës, [[1076]]-[[1139]] ****Matiasi I, duka i Lorenës, [[1119]]-[[1176]] *****Simoni II, duka i Lorenës, [[1140]]-[[1207]] *****Frederiku I, duka i Lorenës, [[1143]]-[[1206]] ******Frederiku II, duka i Lorenës, [[1165]]-[[1213]] *******Theobaldi I, duka i Lorenës, [[1191]]-[[1220]] *******Matiasi II, duka i Lorenës, [[1193]]-[[1251]] ********Frederiku III, duka i Lorenës, [[1240]]-[[1302]] *********Theobaldi II, duka i Lorenës, [[1263]]-[[1312]] **********Frederiku IV, duka i Lorenës, [[1282]]-[[1326]] ***********Rudolfi, duka i Lorenës, [[1320]]-[[1346]] ************Zhani I, duka i Lorenës, [[1346]]-[[1390]] *************Karli II, duka i Lorenës, [[1365]]-[[1431]] *************Frederiku I, konti i Vodemontit, [[1369]]-[[1415]] **************Antoni, konti i Vodemontit, [[1400]]-[[1458]] ***************Frederiku II, konti i Vodemontit, [[1428]]-[[1470]] ****************René II, duka i Lorenës, [[1451]]-[[1508]] *****************Antoni, duka i Lorenës, [[1489]]-[[1544]] ******************Franci I, duka i Lorenës, [[1517]]-[[1545]] *******************Karli III, duka i Lorenës, [[1543]]-[[1608]] ********************Henri II, duka i Lorenës, [[1563]]-[[1624]] ********************Karli i Lorenës (peshkopi i Metzit dhe Strasburgut), [[1567]]-[[1607]] ********************Franci II, duka i Lorenës, [[1572]]-[[1632]] *********************Karli IV, duka i Lorenës, [[1604]]-[[1675]] **********************''Karl Henri, princi i Komersit, [[1649]]-[[1723]]'' ***********************''Karl Tomasi, princi i Vodemontit, [[1670]]-[[1704]]'' *********************Nikolas Franci, duka i Lorenës, [[1609]]-[[1670]] **********************Ferdinand Filipi, princi trashëgimtar i Lorenës, [[1639]]–[[1659]] **********************Karli V, duka i Lorenës, [[1643]]-[[1690]] ***********************Leopoldi, duka i Lorenës, [[1679]]-[[1729]] ************************Leopold Klementi, Princi trashëgimtar i Lorenës, [[1707]]-[[1723]] ************************Franci I, perandor gjermaniko-romak, [[1708]]-[[1765]] *************************Jozefi II, perandor gjermaniko-romak, [[1741]]-[[1790]] *************************Arkidukë Karl Jozefi i Austrisë, [[1745]]-[[1761]] *************************Leopoldi II, perandor gjermaniko-romak, [[1747]]-[[1792]] **************************Franci II, perandor gjermaniko-romak, [[1768]]-[[1835]] ***************************Ferdinandi I i Austrisë, [[1793]]-[[1875]] ***************************Arkidukë Franc Karli i Austrisë, [[1802]]-[[1878]] ****************************Franc Jozefi I i Austrisë, [[1830]]-[[1916]] *****************************Rudolfi, princi i kurorësë së Austrisë, [[1858]]-[[1889]] ****************************Maksimiliani I i Meksikës, [[1832]]-[[1867]] ****************************Arkidukë Karl Ludvigu i Austrisë, [[1833]]-[[1896]] *****************************Arkidukë Franc Ferdinandi i Austrisë, [[1863]]-[[1914]] *****************************Arkidukë Otoni i Austrisë, [[1865]]-[[1906]] ******************************Karli I i Austrisë, [[1887]]-[[1922]] *******************************Oton Habsburgu, [[1912]]-[[2011]] ********************************Karl Habsburgu, lindur në v. [[1961]] *********************************Ferdinand Habsburgu, lindur në v. [[1997]] ********************************Xhorxh Habsburgu, lindur në v. [[1964]] *********************************Karl Konstantin Habsburgu, lindur në v. [[2004]] *******************************Roberti, arkiduka i Austri-Estesë, [[1915]]-[[1996]] ********************************Princi Lorenc i Belgjikës, lindur në v. [[1955]] *********************************Princi Amadeus i Belgjikës, lindur në v. [[1986]] **********************************Arkidukë Maksimiliani i Austri-Estesë, lindur në v. [2019]] *********************************Princi Joakimi i Belgjikës, lindur në v. [[1991]] ********************************Arkidukë Gerardi i Austrisë, lindur në v. [[1957]] ********************************Arkidukë Martini i Austrisë, lindur në v. [[1959]] *********************************Arkidukë Bartolomeu i Austrisë, lindur në v. [[2006]] *********************************Arkidukë Emanueli i Austrisë, lindur në v. [[2008]] *********************************Arkidukë Ludvigu i Austrisë, lindur në v. [[2011]] *******************************Arkidukë Feliksi i Austrisë, [[1916]]-[[2011]] ********************************Arkidukë Karl Filipi i Austrisë, lindur në v. [[1954]] *********************************Julian-Laurenc Habsburgu, lindur në v. [[1994]] *********************************Louis-Damian Habsburg, lindur në v. [[1998]] ********************************Arkidukë Rajmondi i Austrisë, [[1958]]-[[2008]] *********************************1 djalë ********************************Arkidukë Stefani i Austrisë, lindur në v. [[1961]] *********************************2 djemë *******************************Arkidukë Karl Ludvigu i Austrisë, [[1918]]–[[2007]] ********************************Arkidukë Rudolph of Austria, b. 1950 *********************************Archduke Charles Christian of Austria, b. 1977 *********************************Arkidukë Johani i Austrisë, lindur në v. [[1981]] *********************************Arkidukë Tomasi i Austrisë, lindur në v. [[1983]] *********************************Arkidukë Franc-Ludvigu i Austrisë, lindur në v. [[1988]] *********************************Arkidukë Mikaeli i Austrisë, lindur në v. [[1990]] *********************************Arkidukë Jozefi i Austrisë, lindur në v. [[1991]] ********************************Arkidukë Karl Kristiani i Austrisë, lindur në v. [[1954]] *********************************Arkidukë Imrea i Austrisë, lindur në v. [[1985]] **********************************Arkidukë Karli i Austrisë, lindur në v. [[2023]] *********************************Arkidukë Kristofori i Austrisë, lindur në v. [[1988]] **********************************Arkidukë Jozefi i Austrisë, lindur në v. [[2020]] *********************************Arkidukë Aleksandri i Austrisë, lindur në v. [[1990]] *******************************Arkidukë Rudolfi i Austrisë, [[1919]]–[[2010]] ********************************Arkidukë Karli i Austrisë, lindur në v. [[1955]] *********************************2 fëmijë ********************************Simeoni i Austrisë, lindur në v. [[1958]] *********************************Johan Habsburgu, lindur në v. [[1997]] *********************************Ludvig Habsburgu, lindur në v. [[1998]] *********************************Filip Habsburgu, lindur në v. [[2007]] ******************************Arkidukë Maksimiliani i Austrisë, [[1895]]-[[1952]] *******************************Ferdinandi, [[1918]]-[[2004]] ********************************Maksimiliani, lindur në v. [[1961]] *******************************Henri, [[1925]]-[[2014]] ********************************Filipi, lindur në v. [[1961]] ********************************Ferdinand Karli, lindur në v. [[1965]] ********************************Konradi, lindur në v. [[1971]] *****************************Arkidukë Ferdinand Karli i Austrisë, [[1868]]-[[1915]] ****************************Arkidukë Ludvig Viktori i Austrisë, [[1842]]-[[1919]] **************************Ferdinandi III, duka i madh i Toskanës, [[1769]]-[[1824]] ***************************Leopoldi II, duka i madh i Toskanës, [[1797]]-[[1870]] ****************************Ferdinandi IV, duka i madh i Toskanës, [[1835]]-[[1908]] *****************************Arkidukë Leopold Ferdinandi i Austrisë, [[1868]]-[[1935]] *****************************Arkidukë Jozef Ferdinandi i Austrisë, [[1872]]-[[1942]] ******************************Maksimilian Habsburgu, [[1932]]-[[2024]] *****************************Arkidukë Peter Ferdinandi i Austrisë, [[1874]]-[[1948]] ******************************Arkidukë Gotfridi i Austrisë, [[1902]]-[[1984]] *******************************Arkidukë Leopoldi i Austrisë, lindur në v. [[1942]] ********************************2 bijë ******************************Arkidukë Xhorxhi i Austrisë, [[1905]]-[[1952]] *******************************Arkidukë Radboti, lindur në vitin [[1938]] ********************************Arkidukë Leopoldi, lindur në v. [[1973]] *********************************Arkidukë Feliksi, lindur në v. [[2007]] *********************************Arkidukë Xhorxhi, lindur në v. [[2009]] ********************************Arkidukë Maksimiliani, lindur në v. [[1976]] *******************************Arkidukë Xhorxhi, lindur në v. [[1952]] *****************************Arkidukë Henri Ferdinandi, [[1878]]–[[1969]] ****************************Arkidukë Karl Salvatori i Austrisë, [[1839]]-[[1892]] *****************************Arkidukë Leopold Salvatori i Austrisë, [[1863]]-[[1931]] ******************************Arkidukë Raineri i Austrisë, [[1895]]-[[1930]] ******************************Arkidukë Leopoldi i Austrisë, princi i Toskanës, [[1897]]-[[1958]] ******************************Arkidukë Antoni i Austrisë, [[1901]]-[[1987]] *******************************Arkidukë Stefani i Austrisë, princi i Toskanës, [[1932]]-[[1998]] *******************************Arkidukë Dominiku i Austrisë, lindur në v. [[1937]] ********************************Aleksandër Habsburgu, lindur në v. [[1965]] *********************************Konstantin Habsburgu, lindur në v. [[2000]] ********************************Gregor Habsburgu, lindur në v. [[1968]] ******************************Arkidukë Franc Jozefi i Austrisë, princi i Toskanës, [[1905]]-[[1975]] ******************************Arkidukë Karl Piu i Austrisë, princi i Toskanës, [[1909]]-[[1953]] *****************************Arkidukë Franc Salvatori i Austrisë, [[1866]]-[[1939]] ******************************Arkidukë Franc Karl Salvatori i Austrisë, [[1893]]-[[1918]] ******************************Arkidukë Hubert Salvatori i Austrisë, [[1894]]-[[1971]] *******************************Arkidukë Frederik Salvatori i Austrisë, [[1927]]–[[1999]] ********************************Arkidukë Leopold Salvatori i Austrisë, lindur në vitin [[1956]] ********************************Arkidukë Aleksandër Salvatori i Austrisë, lindur në vitn [[1959]] *********************************Arkidukë Konstantini i Austrisë, lindur në vitin [[2002]] *********************************Arkidukë Paul Salvatori i Austrisë, lindur në vitin [[2003]] *******************************Arkidukë Andrea Salvatori i Austrisë, lindur në vitin [[1936]] ********************************Arkidukë Thadeus Salvatori i Austrisë, lindur në vitin [[2001]] ********************************Arkidukë Kasimir Salvatori i Austrisë, lindur në vitin [[2003]] *******************************Arkidukë Marku i Austrisë, lindur në vitin [[1946]] *******************************Arkidukë Johan Maksimiliani i Austrisë, lindur në vitin [[1947]] *******************************Arkidukë Mikael Salvatori i Austrisë, lindur në vitin [[1949]] ******************************Theodor Salvatori, [[1899]]–[[1978]] *******************************''Fëmijët'' ******************************Klement Salvatori, [[1904]]-[[1974]] *******************************''Fëmijët'' *****************************Arkidukë Albert Salvatori, [[1871]]–[[1896]] ****************************Arkidukë Ludvig Salvatori i Austrisë, [[1847]]-[[1915]] ****************************Arkidukë Johan Salvatori i Austrisë, [[1852]]-[[1890]] **************************Arkidukë Karli, dukë i Teshenit, [[1771]]-[[1847]] ***************************Arkidukë Alberti, dukë i Teshenit, [[1817]]-[[1895]] ***************************Arkidukë Karl Ferdinandi i Austrisë, [[1818]]-[[1874]] ****************************Arkidukë Frederiku, dukë i Teshenit, [[1856]]-[[1936]] *****************************Archdukë Albert Franci, dukë i Teshenit, [[1897]]-[[1955]] ****************************Arkidukë Karl Stefani i Austrisë, [[1860]]-[[1933]] *****************************Arkidukë Karl Alberti i Austrisë, [[1888]]-[[1951]] *****************************Arkidukë Leo Karli i Austrisë, [[1893]]-[[1939]] *****************************Arkidukë Vilhelmi i Austrisë, [[1895]]-[[1948]] ****************************Arkidukë Eugjeni i Austrisë, [[1863]]-[[1954]] ***************************Arkidukë Frederiku i Austrisë, [[1821]]–[[1847]] ***************************Arkidukë Vilhelm Franci i Austrisë, [[1827]]-[[1894]] **************************Arkidukë Aleksander Leopoldi i Austrisë, [[1772]]-[[1795]] **************************Arkidukë Jozefi i Austrisë (palatini i Hungarisë, [[1776]]-[[1847]] ***************************Archdukë Stefani i Austrisë (palatini i Hungarisë), [[1817]]-[[1867]] ***************************Arkidukë Jozef Karli i Austrisë, [[1833]]-[[1905]] ****************************Arkidukë Jozef Augusti i Austrisë, [[1872]]-[[1962]] *****************************Arkidukë Jozef Franci i Austrisë, [[1895]]-[[1957]] ******************************Arkidukë Jozef Arpadi i Austrisë, [[1933]]-[[2017]] *******************************Arkidukë Jozef Karli i Austrisë, lindur në vitin [[1960]] ********************************2 bijë *******************************Arkidukë Andrea-Augustini i Austrisë, lindur në vitin [[1965]] ********************************6 fëmijë *******************************Arkidukë Nikolas Franci i Austrisë, lindur në vitin [[1973]] ********************************4 fëmijë *******************************Arkidukë Johan Jakobi i Austrisë, lindur në vitin [[1975]] ********************************3 bijë ******************************Arkidukë Stefan Dominiku i Austrisë, [[1934]]-[[2011]] ******************************Arkidukë Geza i Austrisë, lindur në vitin [[1940]] ******************************Arkidukë Mikaeli i Austrisë, lindur në vitin [[1942]] *******************************Arkidukë Eduardi i Austrisë, lindur në vitin [[1967]] *****************************Arkidukë Ladislaus Luitpoldi, [[1901]]-[[1946]] ****************************Arkidukë Ladislaus Filipi i Austrisë, [[1875]]-[[1895]] **************************Arkidukë Anton Viktori i Austrisë, [[1779]]-[[1835]] **************************Arkidukë Johani i Austrisë, [[1782]]-[[1859]] **************************Arkidukë Rainer Jozefi i Austrisë, [[1783]]-[[1853]] ***************************Arkidukë Leopold Ludvigu i Austrisë, [[1823]]-[[1898]] ***************************Arkidukë Ernesti i Austrisë, [[1824]]-[[1899]] ***************************Arkidukë Sigismundi i Austrisë, [[1826]]-[[1891]] ***************************Arkidukë Rainer Ferdinandi i Austrisë, [[1827]]-[[1913]] ***************************Arkidukë Henri Antoni i Austrisë, [[1828]]-[[1891]] **************************Arkidukë Luisi i Austrisë, [[1784]]-[[1864]] **************************Arkidukë Rudolfi i Austrisë, [[1788]]-[[1831]] *************************Ferdinand Karli, arkiduka i Austri-Estesë, [[1754]]-[[1806]] **************************Franci IV, duka i Modenës, [[1779]]-[[1846]] ***************************Franci V, duka i Modenës, [[1819]]-[[1875]] ***************************Arkiduka Ferdinand Karl Viktori i Austri-Estesë, [[1821]]-[[1849]] **************************Arkiduka Ferdinand Karl Jozefi i Austri-Estesë, [[1781]]-[[1850]] **************************Arkiduka Maksimiliani i Austri-Estesë, [[1782]]-[[1863]] **************************Arkiduka Karl Ambrozi i Austri-Estesë, [[1785]]-[[1809]] *************************Arkiduka Maksimilian Franci i Austrisë, [[1756]]-[[1801]] ************************Princ Karl Aleksandri i Lorenës, [[1712]]-[[1780]] ***********************Karl Jozefi i Lorenës, [[1680]]-[[1715]] ***********************Jozef Emanueli, [[1685]]–[[1705]] ***********************Frans Antoni, [[1689]]–[[1715]] ******************Nikolasi, duka i Merkorit, [[1524]]-[[1577]] *******************Filip Emanueli, duka i Merkorit, [[1558]]-[[1602]] *******************Kardinali Karli i Lorenës së Vodemontit, [[1561]]-[[1587]] *******************Fransi i Lorenës, markezi i Shosinit, [[1567]]–[[1596]] *******************Henri, konti i Shalinjit, [[1570]]-[[1600]] ********************Princi Karli i Lorenës, peshkopi i Verdunit, [[1592]]–[[1631]] ********************Princi Henri i Lorenës, konti i Shalinjit, [[1596]]–[[1672]] ********************Princi Fransi i Lorenës, peshkopi i Verdunit, [[1599]]–[[1671]] *******************Eriku i Lorenës, konti i Vodemontit, [[1576]]-[[1623]] *****************Klodi, duka i Guisit, 1496-1550, themeluesi i '''Derës së Guisit''' ******************Fransi, duka i Guisit, [[1519]]-[[1563]] *******************Henri I, duka i Guisit, [[1550]]-[[1588]] ********************Karli, duka i Guisit, [[1571]]-[[1640]] *********************Fransi, princi i Xhoinvilit, [[1612]]-[[1639]] *********************Henri II, duka i Guisit, [[1614]]-[[1664]] *********************Karl Luisi, duka i Xhojozës, [[1618]]–[[1637]] *********************Luisi, duka i Xhojozës, [[1622]]-[[1654]] **********************Luis Jozefi, duka i Guisit, [[1650]]-[[1671]] ***********************Frans Jozefi, duka i Guisit, [[1670]]–[[1675]] *********************Rozheri, kalorës, [[1624]]–[[1653]] ********************Luisi III, kardinali i Guisit, [[1575]]-[[1621]] ********************Klodi, duka i Shevrosë, [[1578]]-[[1657]] ********************Frans Aleksandri, një kalorës, [[1589]]–[[1614]] *******************Karli, duka i Majenes, [[1554]]-[[1611]] ********************Henri i Lorenës, duka i Majenes, [[1578]]-[[1621]] ********************Karl Emanueli i Lorenës, konti i Somerives, [[1581]]–[[1609]] *******************Luisi II i Lorenës, kardinali i Guisit, [[1555]]-[[1588]] ******************Karli, kardinali i Lorenës, [[1524]]-[[1574]] ******************Klodi, duka i Omales, [[1526]]-[[1573]] *******************Karli, duka i Omales, [[1555]]-[[1631]] *******************Klodi i Lorenës, kalorës i Omales, [[1564]]-[[1591]] ******************Luisi I i Lorenës, kardinal i Guisit, [[1527]]-[[1578]] ******************Fransi i Lorenës, prior i madh, [[1534]]-[[1563]] ******************René II i Lorenës, markezi i Elbofit, [[1536]]-[[1566]] *******************Karli I, duka i Elbofit, [[1556]]-[[1605]] ********************Karli II, duka i Elbofit, [[1596]]-[[1657]] *********************Karli III, duka i Elbofit, [[1620]]-[[1692]] **********************Karli i Lorenës, kalorësi i Elbofit, [[1650]]–[[1690]] **********************Henri, duka i Elbofit, [[1661]]-[[1748]] ***********************Filipi i Lorenës, princi i Elbofit, [[1678]]-[[1705]] ***********************Karli i Lorenës, [[1685]]-[[1705]] **********************Luisi i Lorenës, abati i Orkampit, [[1662]]–[[1693]] **********************Emanuel Maurisi, duka i Elbofit, [[1677]]-[[1763]] *********************Henri, abbati i Hombieres, [[1622]]–[[1648]] *********************Fransua Luisi, konti i Harkurtit, [[1623]]-[[1694]] **********************Alfons Henri, konti i Harkurtit, [[1648]]-[[1718]] ***********************Frans-Maria i Lorenës, konti i Mobekut, [[1686]]–[[1706]] ***********************Franci i Lorenës, princi i Montlorit, [[1684]]-[[1705]] **********************Çezari i Lorenës, princi i Montlorit, [[1650]]–[[1675]] **********************Karli i Lorenës, abati i Harkurtit, [[1661]]–[[1683]] *********************Frans-Maria, princi i Lilbonit, [[1624]]-[[1694]] **********************Karli, princi i Komersisë, [[1661]]-[[1702]] **********************Zhan Poli i Lorenës, [[1672]]-[[1693]] ********************Henri, konti i Harkurtit, [[1601]]-[[1666]] *********************Luisi, konti i Armanjakut, [[1641]]-[[1718]] **********************Henri, konti i Brionës, [[1661]]-[[1713]] ***********************Luisi, princi i Lambeskut, [[1692]]-[[1743]] ************************Luisi, princi i Brionës, [[1725]]-[[1761]] *************************Karl Eugjeni, princi i Lambeskut, [[1751]]-[[1825]] *************************Jozef Luisi, princi i Lorenë-Vodemontit, [[1759]]-[[1812]] **********************Frans Armandi i Lorenës, abati i Rojomontit, [[1665]]–[[1728]] **********************Kamili i Lorenës, konti i Çamilisë, [[1666]]–[[1715]] **********************Luis Alfonsi i Lorenës, bailifi i Armanjakut, [[1675]]–[[1704]] **********************Karli i Lorenës, konti i Armanjakut, [[1684]]-[[1751]] *********************Filipi, kalorësi i Lorenës, [[1643]]-[[1702]] *********************Alfons Luisi i Lorenës, abati i Rojomontit, [[1644]]–[[1689]] *********************Rajmond Berengeri i Lorenës, abati i Faron de Meaux, [[1647]]–[[1686]] *********************Karli, konti i Marsanit, [[1648]]-[[1708]] **********************Karl Luisi, konti i Marsanit, [[1696]]-[[1755]] ***********************Gastoni, konti i Marsanit, [[1721]]-[[1743]] ***********************Kamili, princi i Marsanit, [[1725]]-[[1780]] **********************Jakob Henri i Lorenës, kalorës i Lorenës, [[1698]]–[[1734]] *****************Zhani, kardinali i Lorenës, [[1498]]-[[1550]] *****************Luisi, konti i Vodemontit, [[1500]]-[[1528]] *****************Fransua i Lorenës, zoti i Lambeskut, [[1506]]-[[1525]] ****************Nikolasi, zoti i Xhoinvilës dhe Bofremontit, † {{Rreth}} [[1476]] ***************Henri i Lorenë-Vodemontit, peshkopi i Metzit, {{Rreth}} [[1432]]-[[1505]] ***************Zhani, konti i Harkurtit, † [[1473]] **************Frederiku, zoti i Ruminjisë **************Karli, zoti i Bovines **************Johani, zoti i Florines **********Matiasi, zoti i Darnejit, Bovesit, Blainvilit dhe Florenës, † {{Rreth}} [[1330]] **********Hugo, zoti i Ruminjisë, Martinjisë dhe Obentonit, † pas vitit [[1337]] *********Matiasi, zoti i Bjuregardit, † [[1282]] *********Frederiku, peshkopi i Orlinsit, † [[1299]] *********Frederiku, zoti i Plombiéres, Romont dhe Bremonkurtit, † {{Rreth}} [[1320]] *********Gerardi, larguar në vititn 1317 *******Jakobi, peshkopi i Metzit *******Rejnoldi, konti i Kastres ******Theoderiku Djalli, zoti i Autigny ******Henri Lombardi ******Filipi, zoti i Gerbéviller, † [[1243]] ******Matiasi, peshkopi i Tulit, [[1170]]–[[1217]] *****Theoderiku, peshkopi i Metzit, † [[1181]] *****Matiasi, konti i Tulit, † [[1208]] ****Roberti, zoti i Floranges ****Baldvini ****Johani **Gerardi, konti i Vodemontit, [[1057]]–[[1108]] {{Tree list/end}} {{hidden end}} ===Dera e Lezhinskit=== {| width = "100%" border = 1 border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "10%" bgcolor = "#FFDEAD"| Portreti !width = "10%" bgcolor = "#FFDEAD"| Emri !width = "20%" bgcolor = "#FFDEAD"| Nisja e sundimit !width = "20%" bgcolor = "#FFDEAD"| Fundi i sundimit !width = "40%" bgcolor = "#FFDEAD"| Shënime |- |- style="background:#fff" |[[File:Stanisław Leszczyński par Girardet.PNG|109px|center]] | Stanislau I |9 korrik [[1737]] |23 shkurt [[1766]] |Ish mbreti i Polonisë. Pas tij, dukati u trashëgua nga dhëndri i tij, mbreti [[Luigji XV|Luigji XV i Francës]], që e përfshiu në zotërimet e tij |} Në vitin [[1766]], [[Lorena]] do të bëhej një provincë e [[Franca|Francës]]. Dera e Habsburg-Lorenës vijoi të mbante titullin si dukët titullarë të Lorenës. Pas [[Lufta Franko-Prusiane|Luftës Franko-Prusiane]], në vitin [[1871]], pjesët veriore të [[Lorena|Lorenës]] u bashkuan me [[Alzasa|Alsacën]], për tu bërë provinca e Alsacë-Lorenës në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]]. Por pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], ato iu kthyen prapë [[Franca|Francës]]. Tashmë pjesa më e madhe e anës franceze të kufirit Franko-Gjerman i përket [[Rajonet e Francës|rajonit francez]] të [[Lindja e madhe|Lindjes së Madhe]]. ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Lorena]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Konfederata Gjermane]] * [[Prusia]] * [[Alzasa]] * [[Bashkimi i Gjermanisë]] * [[Perandoria Gjermane]] * [[Historia e Gjermanisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Gjermanikët]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Periudha e Dyndjeve Barbare]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Historia e Holandës]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} == Bibliografia == {{Refbegin|34 em}} * {{Cite book|author=Rüdiger E. Barth|title=Der Herzog in Lotharingen im 10. Jahrhundert|url=https://books.google.al/books?id=vSZ4AAAAIAAJ|publisher=Thorbecke|year=1990|language=de|isbn=978-379954128-2}} * {{Cite book|author=Augustin Calmet|title=Histoire de Lorraine, qui comprend ce qui s'est passé de plus mémorable dans l'Archevêché de Tréves, & dans les Evêchés de Metz, Toul & Verdun, depuis l'entrée de Jules César dans les Gaules, jusqu'à la cession de la Lorraine, arrivée en 1737, inclusivement. Avec les piéces justificatives à la fin. Le tout enrichi de cartes géographiques, de plans de villes & d'églises, de sceaux, de monnoyes... Nouvelle edition revûë, corrigée et augmentée par l'auteur... Par le R. P. Dom Calmet,... Tome I [-VII]|year=1745|url=https://books.google.al/books?id=FmdfpKqK11wC|publisher=Chez A. Leseure|language=fr}} * {{Cite book|author=Hans-Walter Hermann|chapter=Lothringen|title=Neue Deutsche Biographie|url=https://www.deutsche-biographie.de/gnd1075812380.html#ndbcontent|volume=15|year=1987|publisher=Duncker & Humblot|language=de|isbn=3-428-00196-6}} * {{Cite book|author=Walther Kienast|title=Der Herzongstitel in Frankreich und Deutschland, (9. bis 12. Jahrhundert): Mit Listen der ältesten deutschen Herzogsurkunden|year=1968|url=https://books.google.al/books?id=havRAAAAMAAJ|language=de|publisher=Wien|location=Mynih}} * {{Cite book|author=Walter Mohr|title=Geschichte des Herzogtums Lothringen|url=https://books.google.al/books?id=KIK8zQEACAAJ|publisher=Verlag Die Mitte|year=1974|volume=1–2|language=de|isbn=978-392123620-8}} * {{Cite book|author=Walter Mohr|title=Geschichte des Herzogtums Lothringen: Das Herzogtum der Mosellaner (11.-14. Jahrhundert)|volume=3|publisher=Verlag Die Mitte|url=https://books.google.al/books?id=NC0tyQEACAAJ|year=1979|language=de|isbn=978-392123627-7}} * {{Cite book|author=Walter Mohr|title=Geschichte des Herzogtums Lothringen: Das Herzogtum Lothringen zwischen Frankreich und Deutschland (14.-17. Jahrhundert)|year=1986|url=https://books.google.al/books?id=ppRIAQAACAAJ|volume=4|publisher=Verlag Die Mitte|language=de|isbn=978-388915028-8}} * {{cite book|author=William Monter|title=A Bewitched Duchy: Lorraine and its Dukes, 1477-1736|url=https://books.google.al/books?id=CKVIJj7LJ0wC|year=2007|publisher=Librarie Droz S.A.|language=en|isbn=978-2-600-01165-5|location=Gjenevë}} * {{Cite book|author=Michael Parisse|editor=Timothy Reuter|volume=3. c. 900–c. 1024|year=1995|url=https://books.google.al/books?id=u-SsbHs5zTAC|title=The New Cambridge Medieval History|editor2=Rosamond McKitterick|editor3=David Abulafia|chapter=12. Lotharingia|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-36447-8|pages=310-327}} * {{Cite book|author=Pierre Riché|title=The Carolingians: A Family Who Forged Europe|url=https://books.google.al/books?id=Tcjy7bCmFL0C|year=1993|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|isbn=978-081221342-3}} * {{Cite book|author=Julius Friedrich Scharffenstein|publisher=Nakladetel Není Známý|url=https://books.google.al/books?id=VEvY8xfuXtwC|title=Kürtze doch gründliche HISTORIE des Hertzogthums Lothringen: von dem Zeiten der Kömer an bitz auf den letzten Friedens-Schluß von Anno MDCCXXXVIII. worinnen man dieses Landes offt veränderten Zustand und die merckwürdigsten Zufälle die sich darinnen zügetragen gantz unpartheyisch erzehlet. nebst einer gantz neuen Geographischen Beschreibung aller darinnen befindlichen Städte, Vestungen, Schlößer und Flüssen, nach Anleitung einer hierzu verfertigten accuraten Charte ans Licht gestellet|volume=1|year=1743|language=de}} * {{Cite book|author=Julius Friedrich Scharffenstein|publisher=Nakladetel Není Známý|url=https://books.google.al/books?id=d0eb8nLBU00C|year=1744|volume=2|title=Historie des Hertzogthums Lothringen: von dem Zeiten der Kömer an bitz auf den letzten Friedens-Schluß von Anno MDCCXXXVIII|language=de}} * {{Cite book|author=Matthias Werner|title=Der Herzog von Lothringen in salischer Zeit|url=https://books.google.al/books?id=nNW3MwAACAAJ|publisher=Thornbecke|year=1991|language=de}} * {{cite book|last=Putnam|first=Ruth|title=Alsace and Lorraine: From Cæsar to Kaiser, 58 B.C.–1871 A.D.|url=https://books.google.al/books?id=pYQ-AAAAYAAJ|publisher=G. P. Putnam’s Sons|location=Nju Jork|year=1915|language=en|isbn=978-178987535-5}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== * [http://nobhist.narod.ru/lorraine.html Titles of the dukes of Lorraine from contemporary documents with bibliography] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Gjermani]] [[Kategoria:Themelime në 855]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 959]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1190]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1766]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista të mbretërve]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Historia e Lindjes së Madhe]] [[Kategoria:Historia e Gjermanisë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] qfdcjdwg1zo4nre2cy3k24s570tebbm 0 384685 3010688 2971903 2026-07-18T15:23:22Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010688 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e rajonit të Limburgut nga viti 1065, deri në vitin 1794}} [[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|parapamje|210px|Stema e dukëve të Limburgut]] '''Kontët e Limburgut''' sunduan një konte mesjetare me kryeqytetin e tij në Limburg-sur-Vesdre, të vendosur midis [[Liège|Liezhit]] dhe Akenit. Ata u bënë të rëndësishëm kur një prej tyre, u caktua [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës së Poshtme]]. Megjithëse [[Lorena]] më vonë u konfiskua, titulli dukal u mbajt brenda familjes, i transferuar te Kontea e Limburgut, gjë që në vijim u ratifikua nga [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandori gjermaniko-romak]]. Në vijim, '''dukët e Limburgut''' ishin një nga disa pretendentët e vijës së trashëgimtarëve të titullit të dukës së vjetër të Lorenës së Poshtme. Titulli i tyre në vijim u trashëgua nga rivalët e tyre, [[Duka i Brabantit|dukët e Brabantit]], duke u bërë pjesë e grupit të madh të titujve të [[Holanda Burgunde|Holandës Burgunde]], në vazhdim kaluar te [[Hapsburgët|Habsburgët]]. Pas pushtimit në vitin [[1794]] nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]], dukati i vjetër austriak i Limburgut u shpërbë, ndërsa pjesa më e madhe u përfshi në [[Departamentet e Francës|departamentin francez]] të Ourthe-s (i cili u bë [[Provinca Liège|provinca e Liezhit]]). Vetëm një pjesë e vogël veriore i përkiti [[Departamentet e Francës|departamentit]] Mozë-Infériore dhe kështu më vonë te provinca e Limburgut. Titulli "dukë i Limburgut", megjithatë u ripërtëri pas themelimit të Dukatit të ri të Limburgut, si pasojë e Traktatit të Londrës në vitin [[1839]]. Sipas këtij traktati, dukati i ri (pa qytetetet e [[Maastricht]]-it dhe [[Venlo]]s), u bashkua me [[Konfederata Gjermane|Konfederatën Gjermane]]. Pas rënies së kësaj [[konfederata|konfederate]], në vitin [[1866]], Limburgu, si një dukat pushoi së ekzistuari dhe u bë një [[Provincat e Holandës|provincë]] e [[Mbretëria e Holandës|Mbretërisë së Holandës]]. ==Kontët e Limburgut (1065–1119)== ===Dera e Ardeneve=== * [[1065]]–[[1082]]:{{Efn|Vitet përfaqësojnë, kohën në të cilën ata ishin kontë, jo vitet e lindjes dhe vdekjes së tyre}} Valerani I (e mori Limburgun nëpërmjet gruas së tij, Juditës, e bija e Frederikut, dukës së Lorenës së Poshtme) * [[1082]]–[[1116]]: Henri I (i biri i Valeranit, gjithashtu [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës së Poshtme]])<ref>{{cite book|author=James Anderson|year=1732|url=https://books.google.al/books?id=yrqeY839bMwC&pg=PA566|title=Royal Genealogies: Or, the Genealogical Tables of Emperors, Kings and Princes, from Adam to These Times; in Two Parts. Part I. Begins with a Chronological History of the World, from the Beginning of Time to the Christian Era, and Then the Genealogies of the Earliest Great Families and Most Ancient Sovereigns of Asia, Europe, Africa and America, Down to Charlemain, and Many of 'em Down to These Times. Part II. Begins with the Grand Revolution of Charlemain, and Carries on the Royal and Princely Genealogies of Europe Down to These Times; Concluding with Those of the Britannic Isles...|publisher=James Bettenham|language=en|page=566}}</ref> ==Dukët e Limburgut (1119–1794)== ===Dera e Ardeneve=== * [[1119]]–[[1139]]: Valerani II (i biri i Henrit të I, mbajti edhe titullin dukal që të atit i ishte dhënë si sundues i Lorenës së Poshtme; gjithashtu kont i Arlonit{{Sfn|Anderson|1732|p=566}} * [[1139]]–[[1170]]: Hendriku II (i biri i Valeranit të II, gjithashtu kont i Arlonit{{Sfn|Anderson|1732|p=566}} * [[1170]]–[[1221]]: Hendriku III (i biri i Hendrikut të II, gjithashtu kont i Arlonit){{Sfn|Anderson|1732|p=566}} * [[1221]]–[[1226]]: Valerani III (i biri i Hendrikut të III, gjithashtu kont i Arlonit dhe zot i Monxhoies){{Sfn|Anderson|1732|p=566}} * [[1226]]–[[1247]]: Hendriku IV (i biri i Valeranit të III, gjithashtu kont i Bergut dhe zot i Monxhoies){{Sfn|Anderson|1732|p=566}} * [[1247]]–[[1279]]: Valerani IV (i biri i Hendrikut të IV * [[1279]]–[[1283]]: Ermengarde (e bija e Valeranit të IV, martuar me Reginaldin e I, [[Kontët dhe dukët e Gueldersit|dukën e Gueldersit]]){{Sfn|Anderson|1732|p=566}} Dukati i Limburgut u humb në vitin [[1288]] përkundrejtë [[Duka i Brabantit|dukëve të Brabantit]] në Betejën e Uorringenit. ===Dera e Lovenit=== {{Further|Luftërat e Grepit dhe Merlucit}} * [[1288]]–[[1294]]: Johani I (gjithashtu [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]] dhe dukë i Lothierit) * [[1294]]–[[1312]]: Johani II (i biri i Johanit të I, gjithashtu [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]] dhe dukë i Lothierit) * [[1312]]–[[1355]]: Johani III (i biri i Johanit të II, gjithashtu [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]] dhe dukë i Lothierit) * [[1355]]–[[1406]]: Joana. E bija e Johanit të III, martuar fillimisht, në vitin [[1334]], me Uilliamin e II, [[Konti i Hainautit|kontin e Hainautit]], i cili vdiq në betejë. Më pas e martuar me Venceslaun e Luksemburgut.<ref>{{Cite book|author1=Willem Peter Blockmans|author2=Walter Prevenier|editor=Edward Peters|title=The Promised Lands: The Low Countries under Burgundian Rule, 1369–1530|url=https://archive.org/details/promisedlandslow0000bloc|translator=Elizabeth Fackelman|year=1999|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|page=[https://archive.org/details/promisedlandslow0000bloc/page/10 11]}}</ref> ===Dera e Valois-Burgundisë=== {{See also|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} * [[1404]]–[[1415]]: Antoni (stërnip i Joanës)<ref>{{cite book|author=James Anderson|year=1732|url=https://books.google.al/books?id=yrqeY839bMwC&pg=PA601|title=Royal Genealogies: Or, the Genealogical Tables of Emperors, Kings and Princes, from Adam to These Times; in Two Parts. Part I. Begins with a Chronological History of the World, from the Beginning of Time to the Christian Era, and Then the Genealogies of the Earliest Great Families and Most Ancient Sovereigns of Asia, Europe, Africa and America, Down to Charlemain, and Many of 'em Down to These Times. Part II. Begins with the Grand Revolution of Charlemain, and Carries on the Royal and Princely Genealogies of Europe Down to These Times; Concluding with Those of the Britannic Isles...|publisher=James Bettenham|language=en|page=601}}</ref><ref>{{Cite book|author1=Willem Peter Blockmans|author2=Walter Prevenier|editor=Edward Peters|title=The Promised Lands: The Low Countries under Burgundian Rule, 1369–1530|url=https://archive.org/details/promisedlandslow0000bloc|translator=Elizabeth Fackelman|year=1999|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en|pages=[https://archive.org/details/promisedlandslow0000bloc/page/30 30]–35}}</ref> * [[1415]]–[[1426]]: Johani IV (i biri i Antonit){{Sfn|Anderson|1732|p=601}} * [[1427]]–[[1430]]: Filipi I, gjithashtu i quajtur ''Filipi i Shën Polit'' - (vëllai i Johanit të IV){{Sfn|Anderson|1732|p=601}} * [[1430]]–[[1467]]: Filipi II, i quajtur edhe ''Filipi i Miri'' (kushëriri i Filipit të I){{Sfn|Anderson|1732|p=601}} * [[1467]]–[[1477]]: Karli I, i quajtur edhe ''Karli i Bëshmi'' (i biri i Filipit të Mirit){{Sfn|Anderson|1732|p=601}} * [[1477]]–[[1482]]: Maria (e bija e Karlit të I, u martua me Maksimilianin e I, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]], regjent nga viti [[1482]], deri në vitin [[1494]]){{Sfn|Anderson|1732|p=601}} ===Dera Habsburge=== {{See also|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle}} * [[1493]]–[[1506]]: Filipi III, i quajtur edhe ''Filipi i Bukuri'' - (i biri i Marias dhe Maksimilianit)<ref>{{cite book|author=James Anderson|year=1732|language=en|url=https://books.google.al/books?id=yrqeY839bMwC&pg=PA603|title=Royal Genealogies: Or, the Genealogical Tables of Emperors, Kings and Princes, from Adam to These Times; in Two Parts. Part I. Begins with a Chronological History of the World, from the Beginning of Time to the Christian Era, and Then the Genealogies of the Earliest Great Families and Most Ancient Sovereigns of Asia, Europe, Africa and America, Down to Charlemain, and Many of 'em Down to These Times. Part II. Begins with the Grand Revolution of Charlemain, and Carries on the Royal and Princely Genealogies of Europe Down to These Times; Concluding with Those of the Britannic Isles...|publisher=James Bettenham|page=603}}</ref> * [[1506]]–[[1555]]: [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]] (i biri i Filipit të Bukurit, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] dhe mbret i Spanjës){{Sfn|Anderson|1732|p=603}} Pas abdikimit të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të II]], [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] i kaluan [[Perandoria Spanjolle|degës spanjolle]] të [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. * [[1555]]–[[1598]]: [[Filipi II i Spanjës|Filipi IV]] (i biri i [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të II]], gjithashtu mbret i [[Spanja|Spanjës]]){{Sfn|Anderson|1732|p=603}} * [[1598]]–[[1621: Izabela Klara Euxhenia dhe Alberti (e bija dhe dhëndri i [[Filipi II i Spanjës|Filipit të IV]]) * [[1621]]–[[1665]]: Filipi V (nipi i Filipit të IV) * [[1665]]–[[1700]]: Karli III (i biri i Filipit të V, gjithashtu mbret i [[Spanja|Spanjës]]) * [[1700]]–[[1706]]: Filipi VI (stërnipi i Filipit të V, gjithashtu mbret i [[Spanja|Spanjës]]) Pas vdekjes së Filipit të VI, [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] iu kaluan [[Monarkia Hapsburge|degës austriake]] të [[Hapsburgët|Habsburgëve]]. * 1706–1740: Karli IV (kushëri i Filipt të VI, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]) * [[1740]]–[[1780]]: Maria Tereza (e bija e Karlit të IV, gjithashtu mbretëreshë e Hungarisë dhe Bohemisë) ===Dera e Habsburg-Lorenës=== {{Further|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake|Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës}} * [[1780]]–[[1789]]: Jozefi (i biri i Maria Terezës, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]) * [[1790]]–[[1792]]: Leopoldi (vëllai i Jozefit, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]) * [[1792]]–[[1794]]: Franci, i quajtu edhe ''Perandori i Dyfishtë'' (i biri i Leopoldit, gjiashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] dhe [[Perandoria Austriake|perandor i Austrisë]]) ==Dukët e Limburgut (1839–1866)== ===Dera e Oranzh-Nasaut=== {{See also|Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretëria e Holandës|Lista e monarkëve të Holandës}} * [[1839]]–[[1840]]: Uilliami I (gjithashtu [[Lista e monarkëve të Holandës|mbret i Holandës]] dhe [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|dukë i madh i Luksemburgut]]) * [[1840]]–[[1849]]: Uilliami II (gjithashtu [[Lista e monarkëve të Holandës|mbret i Holandës]] dhe [[lista e monarkëve të Luksemburgut|dukë i madh i Luksemburgut]]) * [[1849]]–[[1866]]: Uilliami III (gjithashtu [[Lista e monarkëve të Holandës|mbret i Holandës]] dhe [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|dukë i madh i Luksemburgut]]) ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Limburg (Belgjikë)]] * [[Limburgu (Holandë)]] * [[Mbretëria e Holandës]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria Austriake]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} == Shënime == {{Notelist}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} * {{cite book|author=James Anderson|year=1732|publisher=James Bettenham|url=https://books.google.al/books?id=yrqeY839bMwC|title=Royal Genealogies: Or, the Genealogical Tables of Emperors, Kings and Princes, from Adam to These Times; in Two Parts. Part I. Begins with a Chronological History of the World, from the Beginning of Time to the Christian Era, and Then the Genealogies of the Earliest Great Families and Most Ancient Sovereigns of Asia, Europe, Africa and America, Down to Charlemain, and Many of 'em Down to These Times. Part II. Begins with the Grand Revolution of Charlemain, and Carries on the Royal and Princely Genealogies of Europe Down to These Times; Concluding with Those of the Britannic Isles...|language=en|location=Londër}} * {{Cite book|author1=Willem Peter Blockmans|author2=Walter Prevenier|editor=Edward Peters|title=The Promised Lands: The Low Countries under Burgundian Rule, 1369–1530|url=https://archive.org/details/promisedlandslow0000bloc|year=1999|translator=Elizabeth Fackelman|publisher=University of Pennsylvania Press|language=en}} * {{cite book|author=Bruno Dumont|title=Le Duché de Limbourg et les pays d’Outre-Meuse: Actes du colloque international tenu à Liège et à Maastricht les 23 et 24 mai 2016|year=2019|url=https://books.google.al/books?id=pRspyAEACAAJ|publisher=Archives générales du Royaume|language=fr|location=Bruksel|ISBN=978-94-6391-015-6}} * {{Cite journal|author=Franz-Reiner Erkens|title=Zur verfassungsrechtlichen Stellung der Herzöge von Limburg im 12. und 13. Jahrhundert|journal=Rheinische Vierteljahrsblätter|url=https://zbd-katalog.de/list.xhtml?t=iss%"0035-4473"&key=cql|issue=43|year=1979|ISSN=0035-4473|language=de|pages=169–195}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|author=Wilhelm Fabricius|title=Erläuterungen zum Geschichtlichen Atlas der Rheinprovinz|volume=2. Die Karte von 1789. Einteilung und Entwickelung der Territorien von 1600 bis 1794|url=https://zdb-katalog.de/list.xhtml?t=iss%3D"0930-8822"&key=cql|year=1898|publisher=Gesellschaft für Rheinische Geschichtskunde|ISSN=0930-8822|language=de|location=Bon}} * {{Cite book|author=Johannes Koll|title=Die belgische Nation: Patriotismus und Nationalbewußtsein in den Südlichen Niederlanden im späten 18. Jahrhundert|year=2003|url=https://books.google.al/books?id=64b9YFFW3DAC|publisher=Waxmann Verlag|language=de|series=Niederlande-Studien|location=Mynster, Mynih, Nju Jork & Berlin|ISBN=978-3-8309-6209-0}} * {{cite book|author=Jean-Louis Kupper|chapter=Limburg (Limbourg), ehem. Gft. und Hzm. (Limbourg-sur-Vesdre), heute Belgien, Prov. Lüttich|title=Lexikon des Mittelalters|year=2003|url=https://books.google.al/books?id=QyljAQAACAAJ|volume=5. Hiera-Mittel bis Lukanien|editor1=Robert Auty|editor2=Charlotte Bretscher-Gisiger|editor3=Bettina Marquis|editor4=Thomas Meier|publisher=Deutscher Taschenbuch-Verlag|language=de|location=Mynih|ISBN=978-3-423-59057-0}} * {{Cite book|author=Ulrich Lehnart|year=1993|publisher=Afra-Verlag|language=de|url=https://books.google.al/books?id=seOkSAAACAAJ|title=Die Schlacht von Worringen 1288: Kriegführung im Mittelalter: Der Limburger Erbfolgekrieg unter besonderer Berücksichtigung der Schlacht von Worringen, 5.6.1288|location=Frankfurt am Main|ISBN=978-3-923217-66-3}} * {{Cite book|author=Alois Meisen|publisher=Dizertacion, Hochschulbibliothek|url=https://d-nb.info/975019341/34|title=Brabant, Limburg und die Übermaasländer – Eine Studie zur territorialen Finanzgeschichte bis zum Ende des 14. Jahrhunderts|year=2003|language=de}} * {{cite book|author=Guy Poswick|title=Les Délices du Duché de Limbourg|year=1951|url=https://freepages.rootsweb.com/~mlcarl/history/Lit/Gen/POSWICK/|publisher=Marie-Luise Carl, Plumhans|language=fr|location=Verviers}} * {{Cite book|author=Leo Wintgens|title=Grundlagen der Sprachgeschichte im Bereich des Herzogtums Limburg: Beiträge zum Studium der Sprachlandschaft zwischen Maas und Rhein|url=https://books.google.al/books?id=vIF9AAAACAAJ|year=1982|series=vëllimi 1 i Ostbelgische Studien|publisher=Grenz-Echo-Verlag|language=de|location=Eupen|ISBN=978-3-923099-11-5}} * {{Cite book|author=Leo Wintgens|title=Weistümer und Rechtstexte im Bereich des Herzogtums Limburg: Quellen zur Religionsgeschichte 14.–18. Jahrhundert|year=1988|url=https://books.google.al/books?id=_tEiAAAACAAJ|series=vëllimi 3 i Ostbelgische Studien|publisher=Grenz-Echo-Verlag|language=de|location=Eupen|ISBN=978-3-923099-49-8}} * {{Cite book|author=Hermann Wirtz|title=Eupener Land: Beiträge zur Geschichte des Kreises Eupen|url=https://books.google.al/books?id=njbHAAAIAAJ|year=1936|publisher=Volk und Reich Verlag|language=de|location=Berlin}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== * {{Cite web|title=Das Herzogtum Limburg in seiner Geschichte|publisher=Abgerufen|url=https://www.packbierpeter.de/joomla/images/pdf/limburggeschichte.pdf|date=6 shkurt 2016|language=de|access-date=17 gusht 2025|archive-date=30 shtator 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203631/http://www.packbierpeter.de/joomla/images/pdf/limburggeschichte.pdf|url-status=dead}} * {{Cite web|title=États du duché de Limbourg et des pays d’Outre-Meuse|language=en, fr|url=https://search.arch.be/fr/rechercher-des-archives/resultats/ead/index/eadid/BE-A0523_715453_715446_FRE/node/c:0.c:63|publisher=State Archives of Belgium}} [[Kategoria:Themelime në 1065]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Historia e Holandës]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] r3n6kdx78okqv8m8r2dt5s8mxutp9y9 0 384686 3010701 3004019 2026-07-18T15:23:27Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010701 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Luksemburgut nga shekulli X e në vijim}} Territori i [[Luksemburgu]]t ka qenë sunduar në vijimësi nga kontë, dukë dhe dukë të mëdhenj. Ai ishte pjesë e Mbretërisë mesjetare të Gjermanisë dhe më vonë e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] deri sa u bë një shtet sovran në vitin [[1815]]. ==Kontët e Luksemburgut== ===Dera e Ardene–Luksemburgut=== {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Siegfried I of Luxembourg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Sigfridi''' | style="text-align:center;"| [[922]] | style="text-align:center;"| 28 tetor [[998]] | style="text-align:center;"| [[963]]<br>–<br>28 tetor [[998]] | style="text-align:center;"| |- | [[Skeda:Arms of the Count of Luxembourg.svg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku I''' | style="text-align:center;"| [[964]] | style="text-align:center;"| 27 shkurt [[1026]] | style="text-align:center;"| 28 tetor [[998]]<br>–<br>27 shkurt [[1026]] | style="text-align:center;"| I biri |- | [[Skeda:Heinrich von Bayern.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku II''' | style="text-align:center;"| [[1007]] | style="text-align:center;"| 16 tetor [[1047]] | style="text-align:center;"| 27 shkurt [[1026]]<br>–<br>16 tetor [[1047]] | style="text-align:center;"| Nipi i tij |- | | style="text-align:center;"| '''Giselberti''' | style="text-align:center;"| [[1007]] | style="text-align:center;"| 14 gusht [[1059]] | style="text-align:center;"| 16 tetor [[1047]]<br>–<br>14 gusht [[1059]] | style="text-align:center;"| I vëllai |- | [[Skeda:Conrad I, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Konradi I''' | style="text-align:center;"| [[1040]] | style="text-align:center;"| 8 gusht [[1086]] | style="text-align:center;"| 14 gusht [[1059]]<br>–<br>8 gusht [[1086]] | rowspan="2" style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:Arms of the Count of Luxembourg.svg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku III''' | style="text-align:center;"| [[1070]] | style="text-align:center;"| [[1096]] | style="text-align:center;"| 8 gusht [[1086]]<br>–<br>[[1096]] |- | [[Skeda:William, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami I''' | style="text-align:center;"| [[1081]] | style="text-align:center;"| [[1131]] | style="text-align:center;"| [[1096]]<br>–<br>[[1131]] | style="text-align:center;"| Vëllai i tij |- | [[Skeda:Conrad II, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Konradi II''' | style="text-align:center;"| [[1106]] | style="text-align:center;"| [[1136]] | style="text-align:center;"| [[1131]]<br>–<br>[[1136]] | style="text-align:center;"| I biri |- | | style="text-align:center;"| '''Ermesinda I''' | style="text-align:center;"| [[1080]] | style="text-align:center;"| [[1143]] | style="text-align:center;"| [[1136]]<br>–<br>[[1136]] | style="text-align:center;"| E ëmta |} {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e hershme e Luksemburgut |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start|align=center}} {{tree chart| |SIE||SIE=Sigfridi (†[[998]]), kont i Ardeneve, sundues i "Lucilinburhuc"}} {{tree chart| | |!|}} {{tree chart| |FRE||FRE=Frederiku I (†[[1019]]),<br /> kont i Luksemburgut dhe Salmit}} {{tree chart| | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{tree chart| |GIS| | | | | | | | | | | | | |FRE||GIS=Giselberti (†[[1059]]),<br /> kont i Luksemburgut|FRE=Frederiku, [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës së Poshtme]], (†[[1065]]), [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|kont i Limburgut]]}} {{tree chart| | |!| | | | | | | | | | | | | | | |!|}} {{tree chart| |CON| | | | | | | | | | | | | |JUT||CON=Konradi I (†[[1086]]),<br /> kont i Luksemburgut|JUT=Juta}} {{tree chart| | |)|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | | | |!| }} {{tree chart| |HEN3| |WIL| |ERM|y|GOD1| |HEN1||HEN3=Henri III (†[[1086]]),<br /> kont i Luksemburgut |WIL=Uilliami (†[[1131]]),<br /> kont i Luksemburgut |ERM=Ermesinda<br />(†[[1143]]) |GOD1=Godfridi I, [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|kont i Namurit]] (†[[1139]]) |HEN1=Henri I, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|kont i Limburgut]], († [[1106]]), [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lorenës së Poshtme]]}} {{tree chart| | | | | | |!| | | | | |!| | | | | |!}} {{tree chart| | | | | |CON2| | | | |!| | | | |WALP||CON2=Konradi II (†[[1136]]),<br /> kont i Luksemburgut |WALP=Valeran Pagani, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†[[1139]])}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | | | | | | |HEN4| | | |HEN2||HEN2=Henri II, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†[[1167]]) |HEN4=Henri IV (†[[1196]]), "i Verbëri"<br /> konti i Namurit dhe Luksemburgut}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | | |!}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | |HEN3||HEN3=Henri III, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†[[1221]])<br/>[[Skeda:Limburg Old Arms.svg|66px]]}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | |!| | | | |!}} {{tree chart| | | | | | | |THB|~|ERM|y|WAL3|ERM=Ermesinda e Luksemburgut (†[[1247]])|WAL3=Valerani III, [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë i Limburgut]] (†1226)<br/>[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]] |THB=Theobaldi I, konti i Barit}} {{tree chart| | | | | | | | | | | | | | |!| }} {{tree chart| | | | | | | | | | | | | |HEN5||HEN5=Henri V (†[[1281]]), kont i Luksemburgut, Arlonit dhe Namurit<br/>[[Skeda:Arms of the Counts of Luxembourg.svg|66px]]}} {{tree chart/end}} {{hidden end}} ===Dera e Luksemburg–Namurit=== {{See also|Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Henry IV, Count of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Hendriku IV<br />''i Verbëri''''' | style="text-align:center;"| [[1112]] | style="text-align:center;"| 14 gusht [[1196]] | style="text-align:center;"| [[1136]]<br>–<br>14 gusht [[1196]] | style="text-align:center;"| I biri |} ===Dera e Hohenstaufenit=== {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | style="text-align:center;"| [[Skeda:Othon Ier de Bourgogne.jpg|119px]] | style="text-align:center;"| '''Otoni''' | style="text-align:center;"| Qershor/Korrik [[1170]] | style="text-align:center;"| 13 janar [[1200]] | style="text-align:center;"| [[1196]]<br>–<br>[[1197]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tij i tretë, dikur i larguar |} [[Skeda:Staufen dynasty.JPG|center|789px|parapamje|alt=Pema familjare me lidhjet me shënimin e lidhjeve të shumta me familjet fisnike. Luksemburgu i paraqitur nga perandori gjermaniko-romak Henri VII deri te nipërit e tij, Venceslau dhe Sigismundi.|Pema familjare e Dinastisë Staufen nga [[shekulli XI]] deri në [[shekulli XV|të XV]]]] ===Dera e Luksemburg–Namurit=== {{see also|Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Ermesinda.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Ermesinda II''' | style="text-align:center;"| Korrik [[1186]] | style="text-align:center;"| 12 shkurt [[1247]] | style="text-align:center;"| [[1197]]<br>–<br>12 shkurt [[1247]] | style="text-align:center;"| Bija e vetme e Henrit të IV dhe kushërira e katërt e Otonit |- | [[Skeda:Bar Arms.svg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Theobaldi I''' | style="text-align:center;"| [[1158]] | style="text-align:center;"| 13 shkurt [[1214]] | style="text-align:center;"| [[1197]]<br>–<br>13 shkurt [[1214]] | style="text-align:center;"| Burri dhe bashkë-sunduesi i saj |- | [[Skeda:Waleran III of Limburg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Valerani''' | style="text-align:center;"| {{Rreth}} [[1165]] | style="text-align:center;"| 2 korrik [[1226]] | style="text-align:center;"| Maj [[1214]]<br>–<br>2 korrik [[1226]] | style="text-align:center;"| Burri i saj i dytë dhe bashkë-sunduesi |} ===Dera e Luksemburg–Limburgut=== {{See also|Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Henry Le Blond.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Henri V<br />''Bjondi''''' | style="text-align:center;"| [[1216]] | style="text-align:center;"| 24 dhjetor [[1281]] | style="text-align:center;"| 12 shkurt [[1247]]<br>–<br>24 dhjetor [[1281]] | style="text-align:center;"| Biri i tyre |- | [[Skeda:Hendrik VI van Luxemburg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Henri VI<br />''i Dënuari''''' | style="text-align:center;"| [[1240]] | style="text-align:center;"| 5 qershor [[1288]] | style="text-align:center;"| 24 dhjetor [[1281]]<br>–<br>5 qershor [[1288]] | rowspan="4" style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:Henry7Luc.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Henri VII''' | style="text-align:center;"| [[1275]]/[[1270]] | style="text-align:center;"| 24 gusht [[1313]] | style="text-align:center;"| 5 qershor [[1288]]<br>–<br>24 gusht [[1313]] |- | [[Skeda:John of Luxemburg.PNG|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Johani<br />''i Verbëri''''' | style="text-align:center;"| 10 gusht [[1296]] | style="text-align:center;"| 26 gusht [[1346]] | style="text-align:center;"| 24 gusht [[1313]]<br>–<br>26 gusht [[1346]] |- | [[Skeda:Charles IV-John Ocko votive picture-fragment.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli IV''' | style="text-align:center;"| 14 maj [[1316]] | style="text-align:center;"| 29 nëntor [[1378]] | style="text-align:center;"| 26 gusht [[1346]]<br>–<br>[[1353]] |- | [[Skeda:VaclavLux2.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Venceslau I''' | style="text-align:center;"| 25 shkurt [[1337]] | style="text-align:center;"| 7 dhjetor [[1383]] | style="text-align:center;"| [[1353]]<br>–<br>13 mars [[1354]] | style="text-align:center;"| Vëllai i tij |} {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e Luksemburgut |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start|align=center}} {{tree chart| |HE5| |HE5=Henri V<br />konti i Luksemburgut<br/>([[1217]] – †[[1281]])<br/>[[Skeda:Arms of the Count of Luxembourg.svg|66px]]}} {{tree chart| | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.}} {{tree chart| |HE6 | | | | | | | | | | | | | | | | | |WA1 | |HE6=Henri VI<br />konti i Luksemburgut<br />([[1250]] –† [[1288]]) |WA1=Valerani I<br />([[1252]] – † [[1288]])<br />[[Skeda:Armoiries Waléran I de Ligny.svg|66px]]<br />zoti i Linjisë}} {{tree chart| | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }} {{tree chart| |HE7 | | | | | | | | | | | | | | | | | |WA2 | |HE7=Henri VII<br />([[1275]] – † [[1313]])<br />[[Skeda:Arms of Henry VII, Holy Roman Emperor.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak|boxstyle_HE7 = background-color: #FFDEAD |WA2=Valerani II<br />([[1275]] –† [[1354]])<br />[[Skeda:Blason de Luxembourg-Ligny.svg|66px]][[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />zot i Linjisë}} {{tree chart| | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| }} {{tree chart| |JOB | | | | | | | | | | | | | | | | | |JO1 | |JOB=Johani i Verbëri<br />([[1296]] –† [[1346]])<br />[[Skeda:Coat of Arms of John of Bohemia (the Blind) as King of Bohemia and Count of Luxembourg.svg|66px]]<br />mbreti i Bohemisë |JO1=Johani I<br />([[1300]] –† [[1364]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />zot i Linjisë}} {{tree chart| | |)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |!| }} {{tree chart| |CH4 | | | | | | | | | |JHN | |WE1 | |GUY | |CH4=Karli IV<br />([[1316]] –† [[1378]])<br />[[Skeda:Coat of arms of the House of Luxembourg-Bohemia.svg|66px]] [[Skeda:Arms of Charles IV, Holy Roman Emperor.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />mbret i Bohemisë|boxstyle_CH4 = background-color: #FFDEAD |JHN=Johan Henri<br />([[1322]] –† [[1372]])<br />[[Skeda:Armoiries Jean-Henri de Luxembourg.svg|66px]]<br />margravi <br />i Moravias |WE1=Venceslau I<br />([[1337]] –† [[1383]])<br />[[Skeda:Armoiries Wenceslas de Luxembourg.png|66px]]<br />duka i<br />Luksemburgut |GUY=Guido<br />([[1340]] –† [[1371]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Linjisë<br />kont i Shën-Polit}} {{tree chart| | |)|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |!| | | |,|-|-|-|(| }} {{tree chart| |WE4| |SIG| | JOH | |JOB | | WA3 | | JOL | |WE4=Venceslau IV<br />([[1361]] –† [[1419]])<br />[[Skeda:Coat of arms of the House of Luxembourg-Bohemia.svg|66px]] [[Skeda:Arms of Charles IV, Holy Roman Emperor.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />mbret i Bohemisë|boxstyle_WE4 = background-color: #FFDEAD |SIG=Sigismundi<br />([[1368]] –† [[1437]])<br />[[Skeda:Sigismund Arms Hungarian Czech per pale.svg|66px]] [[Skeda:Armoiries empereur Sigismond Ier.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />mbret i Bohemisë dhe Hungarisë|boxstyle_SIG = background-color: #FFDEAD |JOH=Johani<br />([[1370]] –† [[1396]])<br />[[Skeda:Armoiries Luxembourg-Goerlitz.svg|66px]]<br />dukë i Gorlitzit |JOB=Jobsti<br />([[1351]] –† [[1411]])<br />[[Skeda:Armoiries Josse de Luxembourg.svg|66px]]<br />perandor gjermaniko-romak<br />margrav <br />i Moravias dhe<br />Brandenburgut|boxstyle_JOB = background-color: #FFDEAD |WA3=Valerani III<br />([[1356]] –† [[1415]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Linjisë<br />dhe Shën-Polit |JOL=Johani<br />([[1370]] –† [[1397]])<br />[[Skeda:Armoiries Jean de Luxembourg-Ligny.svg|66px]]<br />zot i Bjuvuasë<br />kont i Brienes}} {{tree chart| | | | | | |!| | | |!| | | | | | | |,|-|-|-|(| }} {{tree chart| |AL2 |y| ELL | | ELD | | | | | | PET | | JO2 | |AL2=Alberti II i Habsburgut<br/>dukë i Austrisë<br/>perandor gjermaniko-romak<br/>mbret i Hungarisë, Kroacisë, Bohemisë |ELL=Elizabeta e Luksemburgut<br />([[1409]] –† [[1442]]) |ELD=Elisabeta<br />([[1390]] –† [[1453]])<br />[[Skeda:Armoiries Luxembourg-Goerlitz.svg|66px]]<br />dukeshë e Luksemburgut, ia shiti dukatin [[Duka i Burgundisë|dukëve të Burgundisë]] |PET=Pjetri<br />([[1390]] –† [[1433]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Shën-Polit<br/> dhe Linjisë<br/> m. Margaretën e Baux [[Skeda:Arms of the Lords of Baux.svg|55px]] |JO2=Johani II<br />([[1392]] –† [[1441]])<br />[[Skeda:Armoiries Jean de Luxembourg-Ligny.svg|66px]]<br />kont i Linjisë}} {{tree chart| | |,|-|^|-|.| | | | | | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| }} {{tree chart| |ELA| |LAD | | | | | |LOU | | THB | | JAC | |ELA=Elizabeta e Austrisë<br/>([[1436]] –† [[1505]])<br/>bashkëshortja mbretëreshë e Polonisë, dukeshë e madhe bashkëshortore e Lituanisë, <br/>''nga ajo rrjedhin mbretërit e Bohemisë dhe Hungarisë deri në vitin [[1918]] dhe<br/> mbretërit e Polonisë, [[1458]]-[[1668]]'' |LAD=Ladislau Postumi<br/>([[1440]] –† [[1457]])<br/>[[Skeda:Arms of Albert II of Habsbourg (Variant).svg|66px]]<br/>mbret i Hungarisë dhe Bohemisë,<br/>arkidukë i Austrisë |LOU=Ludvigu<br />([[1418]] –† [[1475]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Shën-Polit<br/> dhe Linjisë |THB=Teobaldi<br />(† [[1477]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />zot i Fienes, kont i Brienës, peshkop i La Manshit|JAC=Zhaklina "Jacquetta" e Luksemburgut<br/>([[1415]]/[[1416]] – [[1472]])<br/>1m. Xhoni i Lankasterit, duka i I-rë i Bedfordit<br/>2m. Riçard Vudvil, konti i I-rë i Riversit, <br/>një vajzë}} {{tree chart| | | | | | | | | | |,|-|-|-|(| | | |!| | | |!| }} {{tree chart| | | | | | | | | |PET | | ANT | | JAC | | ELZ | |PET=Pjetri II<br />({{Rreth}} [[1440]] –† [[1482]])<br />[[Skeda:Arms of the Duke of Limburg.svg|66px]]<br />kont i Shën-Polit |ANT=Antoni I<br/>([[1450]]–[[1519]])<br/>kont i Linjisë<br/>[[Skeda:Blason de Luxembourg-Ligny.svg|66px]]<br/>nga këtej rrjedhin<br/>dukët e Pinej-Luksemburgut<br/> në [[Mbretëria e Francës|Francë]] |JAC=Zhaku<br />(† [[1487]])<br />[[Skeda:Arms of the House of Baux-Luxembourg.svg|66px]]<br />zot i Fienes dhe Gavresë |ELZ=Elizabeta Vudvil<br/>({{Rreth}} [[1437]] – [[1492]])<br/>mbretëreshë bashkëshorte e<br/>Eduardit të IV të Anglisë<br/>nga këtej rrjedh Dera e<br/> Tudorëve, Stuartëve,<br/> dhe Familja Mbretërore e Mbretërisë së Bashkuar<br/>[[Skeda:Royal Arms of England (1399-1603).svg|66px]]}} {{tree chart/end}} {{hidden end}} ==Dukët e Luksemburgut== Në vitin [[1354]], kontea u ngrit në rangun e dukatit. ===Dera e Luksemburg-Limburgut=== {{Further|Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Wenceslaus of Luxembourg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Venceslau I''' | style="text-align:center;"| 25 shkurt [[1337]] | style="text-align:center;"| 7 dhjetor [[1383]] | style="text-align:center;"| 13 mars [[1354]]<br>–<br>7 dhjetor [[1383]] | style="text-align:center;"| i ngritur nga statusi i kontit, vëllai i Karlit të IV |- | [[Skeda:Vaclav of Bohemia.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Venceslau II<br />''Përtaci''''' | style="text-align:center;"| 26 shkurt [[1361]] | style="text-align:center;"| 16 gusht [[1419]] | style="text-align:center;"| 7 dhjetor [[1383]]<br>–<br>[[1388]] | style="text-align:center;"| Nipi i tij |- | [[Skeda:Jošt Lucemburský.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Jobsti''' | style="text-align:center;"| Dhjetor [[1351]] | style="text-align:center;"| 18 janar [[1411]] | style="text-align:center;"| [[1388]]<br>–<br>18 janar [[1411]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tij |- | [[Skeda:Elisabeth von Görlitz.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Elisabeta I''' | style="text-align:center;"| Nëntor [[1390]] | style="text-align:center;"| 2 gusht [[1451]] | style="text-align:center;"| 18 janar [[1411]]<br>–<br>[[1443]] | style="text-align:center;"| Trashëgimtarja dhe kushërira e parë e tij dikur e larguar |- | [[Skeda:Antoine de Bourgogne2.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Antoni''' | style="text-align:center;"| Gusht [[1384]] | style="text-align:center;"| 25 tetor [[1415]] | style="text-align:center;"| 18 janar [[1411]]<br>–<br>25 tetor [[1415]] | style="text-align:center;"| Burri dhe bashkësunduesi i saj |- | [[Skeda:John III Duke of Bavaria-Straubing.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Johani II<br />''i Pamëshirshmi''''' | style="text-align:center;"| [[1374]] | style="text-align:center;"| 6 janar [[1425]] | style="text-align:center;"| 10 mars [[1418]]<br>–<br>6 janar [[1425]] | style="text-align:center;"| Burri i saj i dytë, bashkë-sundues |} Pasi Elisabeta nuk pati fëmijë të mbijetuar, ajo ia shiti Luksemburgun Filipit të III, [[Duka i Burgundisë|dukës së Burgundisë]] në vitin [[1441]], por vetëm për ta pasuar pas vdekjes së saj. Filipi i mori qytetin e [[Luksemburgu (qyteti)|Luksemburgut]] në vitin [[1443]], por nuk e mori titullin dukal, për shkak të pretendimeve kundërshtuese nga Ana e Austrisë, e afërmja më e afërt e Derës së Luksemburgut. ====Pretendentët==== {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Elisabeth von Görlitz.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Elisabeta I'' | style="text-align:center;"| Nëntor [[1390]] | style="text-align:center;"| 2 gusht [[1451]] | style="text-align:center;"| [[1443]]<br>–<br>2 gusht [[1451]] | style="text-align:center;"| |- | [[Skeda:Ladislas the Posthumous 001.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Ladislau<br />Postumi'' | style="text-align:center;"| 22 shkurt [[1440]] | style="text-align:center;"| 23 nëntor [[1457]] | style="text-align:center;"| 2 gusht [[1451]]<br>–<br>23 nëntor [[1457]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i saj i parë, dikur i larguar |- | [[Skeda:Anna Austria.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Ana'' | style="text-align:center;"| 12 prill [[1432]] | style="text-align:center;"| 13 nëntor [[1462]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 23 nëntor [[1457]]<br>–<br>13 nëntor [[1462]] | style="text-align:center;"| Motra e saj |- | [[Skeda:Wilhelm III of Thuringia.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Uilliami''<br />''Trimi'' | style="text-align:center;"| 30 prill [[1425]] | style="text-align:center;"| 17 shtator [[1482]] | style="text-align:center;"| Burri i saj dhe bashkëpretenduesi |- | [[Skeda:Elżbieta Rakuszanka (1436-1505).JPG|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Elisabeta II'' | style="text-align:center;"| [[1436]] | style="text-align:center;"| 30 gusht [[1505]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 13 nëntor [[1462]]<br>–<br>[[1467]] | style="text-align:center;"| Motra e saj |- | [[Skeda:Kazimier Jagajłavič. Казімер Ягайлавіч (1645).jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Kasimir Jagielloni'' | style="text-align:center;"| 30 nëntor [[1427]] | style="text-align:center;"| 7 qershor [[1492]] | style="text-align:center;"| Burri i saj dhe bashkë-pretenduesi |- | [[Skeda:Georg of Podebrady.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| ''Xhorxhi i Podebradit'' | style="text-align:center;"| 23 prill [[1420]] | style="text-align:center;"| 22 mars [[1471]] | style="text-align:center;"| [[1458]]<br>–<br>[[1471]] | style="text-align:center;"| E pretendoi titullin si mbret i Bohemisë<ref>{{cite web|url=http://eurulers.altervista.org/bohemia.html|title=History of the Bohemian royal titles based on contemporary documents|work=eurulers.altervista.org|language=en}}</ref> |} ===Dera Valois-Burgundi=== {{Further|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} Në vitin [[1467]], kur Elisabeta II e Austrisë, pretenduesja e fundit rivale për titullin, hoqi dorë nga pretendimet e saj, i biri i Filipit të III, Karli, [[duka i Burgundisë]], mori titullin e dukës së Luksemburgut, duke e bërë atë një titull dytësor të [[Duka i Burgundisë|dukës së Burgundisë]]. {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me<br>paraardhësin |- | [[Skeda:Philip the good.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi I<br />"i Miri"''' | style="text-align:center;"| 31 korrik [[1396]] | style="text-align:center;"| 15 qershor [[1467]] | style="text-align:center;"| [[1443]]<br>–<br>15 qershor [[1467]] | style="text-align:center;"| kushëriri i dytë i Elisabetës së I<br>dikur i larguar dhe "uzurpator" |- | [[Skeda:Charles the Bold 1460.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli II<br />"i Bëshmi"''' | style="text-align:center;"| 10 nëntor [[1433]] | style="text-align:center;"| 5 janar [[1477]] | style="text-align:center;"| 15 qershor [[1467]]<br>–<br>5 janar [[1477]] | style="text-align:center;"| I biri |- | [[Skeda:Mary of burgundy pocher.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maria I<br />"e Pasura"''' | style="text-align:center;"| 13 shkurt [[1457]] | style="text-align:center;"| 27 mars [[1482]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 5 janar [[1477]]<br>–<br>27 mars [[1482]] | style="text-align:center;"| E bija |- | [[Skeda:Bernhard Strigel 007.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maksimiliani I<br />"Kalorësi i Fundit"''' | style="text-align:center;"| 22 mars [[1459]] | style="text-align:center;"| 12 janar [[1519]] | style="text-align:center;"| Burri i saj dhe bashkë-sunduesi |} ===Dera Habsburge=== {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle}} Në vitin [[1482]], Luksemburgu i kaloi [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. Pas abdikimit të perandorit [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V]], dukati i Luksemburgut i takoi degës spanjolle të [[Hapsburgët|Derës Habsburge]] bashkë me [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]]. {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me<br>paraardhësin |- | [[Skeda:Anonymous - König Philipp I. der Schöne (1478-1506) , Brustbild - GG 4449 - Kunsthistorisches Museum.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi II<br />"i Bukuri"''' | style="text-align:center;"| 22 korrik [[1478]] | style="text-align:center;"| 25 shtator [[1506]] | style="text-align:center;"| 27 mars [[1482]]<br>–<br>25 shtator [[1506]] | style="text-align:center;"| Biri i tyre |- | [[Skeda:Titian - Portrait of Charles V Seated - WGA22964.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli III]]<br />"i Arti"''' | style="text-align:center;"| 24 shkurt [[1500]] | style="text-align:center;"| 21 shtator [[1558]] | style="text-align:center;"| 25 shtator [[1506]]<br>–<br>16 janar [[1556]] | rowspan="2" style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:King PhilipII of Spain.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''[[Filipi II i Spanjës|Filipi III]]<br />"i Kujdesshmi"''' | style="text-align:center;"| 21 maj [[1527]] | style="text-align:center;"| 13 shtator [[1598]] | style="text-align:center;"| 16 janar [[1556]]<br>–<br>6 maj [[1598]] |- | rowspan="2"|[[Skeda:Otto van Veen - Portrait of the archdukes Albert and Isabella of Austria.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Izabela Klara Euxhenia''' | style="text-align:center;"| 12 gusht [[1566]] | style="text-align:center;"| 1 dhjetor [[1633]] | style="text-align:center;" rowspan="2"| 6 maj [[1598]]<br>–<br>13 korrik [[1621]] | style="text-align:center;"| E bija |- | style="text-align:center;"| '''Alberti''' | style="text-align:center;"| 15 nëntor [[1559]] | style="text-align:center;"| 13 korrik [[1621]] | style="text-align:center;"| Dhëndri i tij |- | [[Skeda:Philip IV of Spain - Velázquez 1644.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi IV<br />"i Madhi"''' | style="text-align:center;"| 8 prill [[1605]] | style="text-align:center;"| 17 shtator [[1665]] | style="text-align:center;"| 13 korrik [[1621]]<br>–<br>17 shtator [[1665]] | style="text-align:center;"| Nipi i tyre |- | [[Skeda:Rey Carlos II.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli IV<br />"i Magjepsuri"''' | style="text-align:center;"| 6 nëntor [[1661]] | style="text-align:center;"| 1 nëntor [[1700]] | style="text-align:center;"| 17 shtator [[1665]]<br>–<br>1 nëntor [[1700]] | style="text-align:center;"| I biri |} Gjatë Luftës për Pasimin Spanjoll, [[1701]]–[[1714]], dukati u diskutua midis Filipit të Anzhuinëve, nipit të [[Luigji XIV|Luigjit të XIV të Francës]], i [[Burbonët|Derës Burbone]]; dhe Karlit të Austrisë, i biri i Leopoldit të I, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]], i [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. Në vitin [[1712]], [[Luksemburgu]] dhe [[Provinca Namur|Namuri]] iu çeduan Maksimilianit të II Emanuel, elektor i Bavarisë nga aleatët e tij francezë, por në fund të luftës në vitin [[1713]], me Traktatin e Utrehtit, Maksimilian Emanueli u rikthye si elektor i Bavarisë. Në vitin [[1713]], dukati i kaloi [[Monarkia Hapsburge|degës austriake]] të [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. ===Dera Burbone=== {{Further|Burbonët}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Vivien - Philip V of Spain - New Castle Schleißheim.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Filipi V'''<br>{{lang|fr|Philippe de France}} | style="text-align:center;"| 19 dhjetor [[1683]] | style="text-align:center;"| 9 korrik [[1746]] | style="text-align:center;"| 1 nëntor [[1700]]<br>–<br>[[1712]] | style="text-align:center;"| Nipi i tij |} ===Dera e Vitelsbahut=== {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Joseph Vivien 001.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maksimiliani II'''<br>{{lang|de|Maximilian Emanuel Ludwig Maria Joseph Kajetan}}<br />{{lang|de|Anton Nikolaus Franz}}<br /> {{lang|de|Ignaz Felix}} | style="text-align:center;"| 11 korrik [[1662]] | style="text-align:center;"| 26 shkurt [[1726]] | style="text-align:center;"| [[1712]]<br>–<br>11 prill [[1713]] | style="text-align:center;"| Ungji i tij |} ===Dera Habsburge=== {{See also|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake}} {|class="wikitable" ! width=150px| Imazhi ! width=150px| Emri ! width=150px| Data e lindjes ! width=150px| Data e vdekjes ! width=150px| Mbretërimi ! Lidhja me paraardhësin |- | [[Skeda:Johann Gottfried Auerbach 004.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Karli V'''<br>{{lang|de|Karl Franz Joseph}}<br />{{lang|de|Wenceslau Balthasar Johann}}<br /> {{lang|de|Anton Ignatius}} | style="text-align:center;"| 1 tetor [[1685]] | style="text-align:center;"| 20 tetor [[1740]] | style="text-align:center;"| 11 prill [[1713]]<br>–<br>20 tetor [[1740]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tij i dytë |- | [[Skeda:Queen Maria Theresia.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Maria II Tereza'''<br>{{lang|de|Maria Theresa}}<br />{{lang|de|Walburga Amalia Christina}} | style="text-align:center;"| 13 maj [[1717]] | style="text-align:center;"| 29 nëntor [[1780]] | style="text-align:center;"| 20 tetor [[1740]]<br>–<br>29 nëntor [[1780]] | style="text-align:center;"| E bija |- | [[Skeda:Joseph Hickel Joseph II.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Jozefi'''<br>{{lang|de|Joseph Benedikt August}}<br>{{lang|de|Johannes Anton Michael Adam}} | style="text-align:center;"| 13 mars [[1741]] | style="text-align:center;"| 20 shkurt [[1790]] | style="text-align:center;"| 29 nëntor [[1780]]<br>–<br>20 shkurt [[1790]] | style="text-align:center;"| Biri i saj |- | [[Skeda:Janos Donath 001.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Leopoldi'''<br>{{lang|de|Peter Leopold Joseph}}<br>{{lang|de|Anton Joachim Pius Gotthard}} | style="text-align:center;"| 5 maj [[1747]] | style="text-align:center;"| 1 mars [[1792]] | style="text-align:center;"| 20 shkurt [[1790]]<br>–<br>1 mars [[1792]] | style="text-align:center;"| Vëllai i tij |- | [[Skeda:Francis II, Holy Roman Emperor at age 25, 1792.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Franci II'''<br>{{lang|de|Francis Joseph Charles}} | style="text-align:center;"| 12 shkurt [[1768]] | style="text-align:center;"| 2 mars [[1835]] | style="text-align:center;"| 1 mars [[1792]]<br>–<br>[[1794]] | style="text-align:center;"| Djali i tij |} [[Luksemburgu]] u pushtua nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|Revolucionarët Francezë]] midis viteve [[1794]] dhe [[1813]]. Në [[Kongresi i Vjenës|Kongresin e Vjenës]], ai u ngrit në rangun e [[Duka i madh|dukatit të madh]], që iu dha në [[bashkimi personal|bashkim personal]] Uilliami të I të Holandës. ==Dukët e mëdhenj të Luksemburgut== '''Duka i madh i Luksemburgut''' (ose '''[[duka i madh|dukesha e madhe]]''', në rast të një morkeje femërore) është [[kreu i shtetit]] të [[Luksemburgu]]t. [[Luksemburgu]] është [[duka i madh|dukati i madh]] i vetëm sovran i mbetur në botë, një status në të cilin [[Luksemburgu]] u ngrit në vitin [[1815]], gjatë bashkimit të tij me [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërinë e Holandës]] nën Derën Oranzh-Nasau. Kushtetuta e Luksemburgut e përcakton pozicionin e [[duka i madh|dukës së madh]]: «''[[Duka i madh]] është [[kreu i shtetit]], simboli bashkimit të tij, dhe garantuesi i pavarësisë kombëtare. Ai e ushtron pushtetin ekzekutiv në përputhje me kushtetutën dhe ligjet e vendit''.»<ref>{{cite web|title=Constitution de Luxembourg|language=fr|format=PDF|url=http://www.legilux.public.lu/leg/textescoordonnes/recueils/constitution_droits_de_lhomme/CONST1.pdf|publisher=Service central de législation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216021501/http://www.legilux.public.lu/leg/textescoordonnes/recueils/constitution_droits_de_lhomme/CONST1.pdf|archive-date=16 shkurt 2008}}</ref> Fillimisht, kushtetuta i jepte [[duka i madh|dukës së madh]] pushtet të konsiderueshëm ekzekutiv. Megjithatë, në praktikë, që nga fundi i [[bashkimi personal|bashkimit personal]] me [[Lista e monarkëve të Holandës|monarkët e Holandës]], në vitin [[1890]], ai e zakonisht e ka kufizuar veten në një rol kryesisht përfaqësues, duke vepruar sipas këshillave të qeverisë. Amendmentet kushtetues të vitit [[1919]], e kufizuan në mënyrë domethënëse pushtetin e dukës së madh, duke kodifikuar në këtë mënyrë dy dekada të praktikës kushtetuese. ===Dera e Oranzh-Nasaut=== {{See also|Lista e monarkëve të Holandës|Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretëria e Holandës}} {| class="wikitable" |- ! Imazhi ! Emri ! Data e lindjes ! Data e vdekjes ! Mbretërimi ! Lidhja me<br>paraardhësin |- | [[Skeda:William I of the Netherlands.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami I'''<br>{{lang|nl|Willem Frederik}}<br>(Princi Uilliami VI i Oranzhit) | style="text-align:center;"| 24 gusht [[1772]] | style="text-align:center;"| 12 dhjetor [[1843]] | style="text-align:center;"| 15 mars [[1815]]<br>–<br>7 tetor [[1840]] | style="text-align:center;"| Kushëriri i tretë i Francit<br>dhe pasardhës i Anës |- | [[Skeda:WillemIINL3.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami II'''<br>{{lang|nl|Willem Frederik George Lodewijk}} | style="text-align:center;"| 6 dhjetor [[1792]] | style="text-align:center;"| 17 mars [[1849]] | style="text-align:center;"| 7 tetor [[1840]]<br>–<br>17 mars [[1849]] | style="text-align:center;" | I biri |- | [[Skeda:Willem III (1817-90), koning der Nederlanden, Nicolaas Pieneman, 1856 - Rijksmuseum.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| '''Uilliami III'''<br>{{lang|nl|Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk}} | style="text-align:center;"| 17 shkurt [[1817]] | style="text-align:center;"| 23 nëntor [[1890]] | style="text-align:center;"| 17 mars [[1849]]<br>–<br>23 nëntor [[1890]] |style="text-align:center;"| I biri |} ===Dera e Nasau-Vajlburgut=== Nën Paktin Falmiljar të Nasaut në vitin [[1783]], ato territore të Familjes së Nasaut në [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romanke]] në kohën e paktit ([[Luksemburgu]] dhe Nasau) u lindën me ligjin gjysmë-salik, i cili lejnonte trashëgimin nga femrat ose nëpërmjet vijës femërore, vetëm kur shuheshin anëtarët meshkuj të [[dinastia|dinastisë]]. Kur Uilliami III vdiq, duke nënë vetëm bijën e tij Vilhelminës si trashëgimtare, kurora e Holandës, duke mos qenë e lidhur nga pakti familjar, i kaloi Vilhelminës. Megjithatë, kurora e madhe dukale e Luksemburgut i kaloi një mashkulli të një tjetër dege të Derës së Nasaut: Adolfit, duka i shpronësuar i Nasaut dhe kreu i degës së Nasau-Vajlburgut. Në vitin [[1905]], gjysmë-vëllai i vogël i Adolfit, [[duka i madh|dukës së madh]], princi Nikolaus Wilhelm i Nasaut vdiq, duke lënë një djalë, Georg Nikolaus-in, kont i Merenbergut, që megjithatë ishte fëmijë i një martese morganatike, dhe në këtë mënyrë jo ligjërisht një anëtar i Derës së Nasaut. Në vitin [[1907]], djali i vetëm i Adolfit, Uilliami IV, [[duka i madh]] i [[Luksemburgu]]t, arriti kalimin e një ligji, që konfirmonte të drejtën e vajzës së tij të madhe, Marie-Adélaïde, të pasonte në fron, në këndvështrimin e mungesës së ndonjë trashëgimtari mashkull të Derës së Nasaut, siç ishte rënë dakord fillimisht në Paktin e Familjes Nasau. Ajo u bë femra e parë sunduese e dukatit të madh, pas vdekjes së babait të saj, në vitin [[1912]] dhe pas abdikimit të saj në vitin [[1919]], u pasua nga motra e saj më e vogël, Sharlota, e cila u martua me Feliksin e Burbon-Parmës, një princ i ish [[Duka i Parmës|Dukatit të Parmës]]. Pasardhësit e Sharlotës kanë mbretëruar që atëherë si vazhdimi i [[dinastia|dinstisë]] ''Nasau''. {|style="text-align:center; " class="wikitable" |- ! Emri dhe sundimi!! style="width:105px;" | Portreti !! Lindja !! Martesa(t) !! Vdekja!! E drejta<br>e pasimit |- | style="text-align:center;"| '''Adolfi'''<br />23 nëntor [[1890]] –<br>17 nëntor [[1905]] | [[Skeda:Adolfluxembourg1817-6.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 24 korrik [[1817]]<br />[[Vizëbadeni|Visbaden]] ([[Prusia|Prusi]]) | style="text-align:center;"| (1) dukesha e madhe Elizabeta Mihailovna e Rusisë<br />31 janar [[1844]]<br />[1 fëmijë]<br />(2) princesha Adelheid-Marie e Anhalt-Desaut<br />23 prill [[1851]]<br />[5 fëmijë] | style="text-align:center;"| 17 nëntor [[1905]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Kushëriri i 17-të i Uilliamit të III<br />dikur i larguar përgjatë vijës mashkullore<br>gjithashtu kushëriri i 3-të përmes Uilliamit të IV, princit të Oranzhit<br>pasardhës i drejtpërdrejtë i Anës |- | style="text-align:center;"| '''Uilliami IV'''<br />17 nëntor [[1905]] –<br>25 shkurt [[1912]] | [[Skeda:Guillaume IV of Luxembourg.png|119px|center]] | style="text-align:center;"| 22 prill [[1852]]<br />[[Vizëbadeni|Visbaden]] ([[Prusia|Prusi]]) | style="text-align:center;"| Infanta Marie Ana e Portugalisë<br />[6 fëmijë] | style="text-align:center;"| 25 February 1912<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Fëmija më i madh |- | style="text-align:center;"| '''Marie-Adélaïde'''<br />25 shkurt [[1912]] –<br>14 janar [[1919]]<br />(''abdikoi'') | [[Skeda:Marie-Adélaïde, Grand Duchess of Luxembourg 2.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 14 qershor [[1894]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| E pamartuar<br />[pa fëmijë] | style="text-align:center;"| 24 janar [[1924]]<br />Lenggries ([[Gjermania|Gjermani]]) | style="text-align:center;"| Vajza e madhe |- | style="text-align:center;"| '''Sharlota'''<br />14 janar [[1919]] –<br>12 nëntor [[1964]]<br /> (''abdikoi'') | [[Skeda:Charlotte, Grand Duchess of Luxembourg.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 23 janar [[1896]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Princ Feliksi i Burbon-Parmës<br />6 nëntor [[1919]]<br />[6 fëmijë] | style="text-align:center;"| 9 korrik [[1985]]<br />Fishbah | style="text-align:center;"| Vajza e dytë |- | style="text-align:center;"| '''Zhani'''<br />12 nëntor [[1964]]–<br>7 tetor [[2000]]<br />(''abdikoi'') | [[Skeda:GD Jean 1967.jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 5 janar [[1921]]<br />Kolmar-Berg | style="text-align:center;"| Princesha Joséphine Charlotte e Belgjikës<br />9 prill [[1953]]<br />[5 fëmijë] | rowspan="1" style="text-align:center;" | 23 prill [[2019]] [[Luksemburgu (qyteti)|qyteti i Luksemburgut]] | style="text-align:center;" | Djali i madh |- | style="text-align:center;"| '''Henri'''<br />7 tetor [[2000]] –<br />në vijim | [[Skeda:Grand Duke Henri at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|119px|center]] | style="text-align:center;"| 16 prill [[1955]]<br />Betzdorf | style="text-align:center;"| María Teresa Mestre y Batista<br />4 shkurt/14 shkurt [[1981]]<br />[5 fëmijë] | rowspan="1" style="text-align:center;" | ''në jetë'' | style="text-align:center;" | Djali i madh, fëmija i dytë |} ===Kronologjia e dukëve të mëdhenjë të Luksemburgut që nga 1815-a=== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12 PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20 AlignBars = late DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:15/03/1815 till:01/01/2024 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1820 Colors = id:orange value:rgb(1,0.75,0.5) legend:Oranzh-Nasau id:nassau value:rgb(0.8,0.8,0.9999) legend:Nasau-Vajlburg Legend = columns:2 left:50 top:24 columnwidth:150 BarData = barset:PM PlotData = width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:PM from: 15/03/1815 till: 07/10/1840 color:orange text:"Guillaume I" fontsize:10 from: 07/10/1840 till: 17/03/1849 color:orange text:" Guillaume II" fontsize:10 from: 17/03/1849 till: 23/11/1890 color:orange text:"Guillaume III" fontsize:10 from: 23/11/1890 till: 17/11/1905 color:nassau text:"Adolphe" fontsize:10 from: 17/11/1905 till: 25/02/1912 color:nassau text:"Guillaume IV" fontsize:10 from: 25/02/1912 till: 14/01/1919 color:nassau text:"Marie-Adélaïde" fontsize:10 from: 14/01/1919 till: 12/11/1964 color:nassau text:"Charlotte" fontsize:10 from: 12/11/1964 till: 07/10/2000 color:nassau text:"Jean" fontsize:10 from: 07/10/2000 till: end color:nassau text:"Henri" fontsize:10 </timeline> ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Luksemburgu]] * [[Flamuri i Luksemburgut]] * [[Luksemburg (Belgjikë)]] * [[Luksemburgu (qyteti)]] * [[Forcat e Armatosura të Luksemburgut]] * [[Luksemburgasit]] * [[Gjuha luksemburgeze]] * [[Gjeografia e Luksemburgut]] * [[Njësitë administrative të Luksemburgut]] * [[Arsimi në Luksemburg]] * [[Universiteti i Luksemburgut]] * [[Ekonomia e Luksemburgut]] * [[Feja në Luksemburg]] * [[Kombëtarja luksemburgase e futbollit]] * [[Duka]] * [[Duka i madh]] * [[Kryeduka]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Mbretëria e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Prusia]] * [[Historia e Gjermanisë]] * [[Konfederata Gjermane]] * [[Perandoria Gjermane]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} ==Futnotat== {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== * {{Cite book|last=Thewes|first=Guy|title=Les gouvernements du Grand-Duché de Luxembourg depuis 1848|date=korrik 2003|publisher=Service Information et Presse|url=http://www.gouvernement.lu/publications/dow[nload/gouvernements_1848_2.pdf|format=PDF|edition=Édition limitée|location=qyteti i Luksemburgut|language=fr|isbn=2-87999-118-8}} * {{cite web|url=http://www.legilux.public.lu/leg/a/index.php|title=Archives of Mémorial A|language=fr, de|publisher=Service central de législation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614103918/http://www.legilux.public.lu/leg/a/index.php|archive-date=14 qershor 2007|df=dmy-all}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Kategoria:Royalty of Luksembourg|Monarkët e Luksemburgut}} * [http://eurulers.altervista.org/luxembourg1.html History of titles of the counts and dukes of Luxembourg based on contemporary documents (before 1467)] * [http://eurulers.altervista.org/luxembourg.html History of titles of the dukes of Luxembourg based on contemporary documents (1467–1795)] * [http://eurulers.altervista.org/luxembourg3.html History of titles of the grand dukes of Luxembourg based on contemporary documents (since 1814)] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 963]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1354]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIV në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1815]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIX në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Luksemburg]] [[Kategoria:Evropa gjatë periudhës së vonë moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] 2nhr2c9w4lk83slgqwlp44wag97uw39 0 384826 3010691 2971932 2026-07-18T15:23:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010691 wikitext text/x-wiki {{short description|Sunduesit e Namurit nga shekulli X deri në vitin 1794}} [[Skeda:Arms of Namur.svg|parapamje|280px|Stema e kontëve dhe margravëve të Namurit.]] Kontea e Namurit nuk ka qenë shpesh një shtet i pavarur, por nën mbizotërimin e entiteteve të tjera si kontetë e [[Konti i Hainautit|Hainautit]] dhe [[Konti i Flandrës|Flandrës]] ose [[Duka i Burgundisë|Dukati i Burgundisë]]. Pasimi ndodhte nga ati te biri, përndryshe e shënuar. Në vijim lista kontëve dhe margravëve: ==Kontët== ===Dera e Namurit=== * Roberti I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[946]]– [[981]]) * Alberti I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[992]] – [[1010]]) * Roberti II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1010]] – [[1018]]?) * Alberti II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1018]]? – [[1067]]) * Alberti III ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1067]] – [[1102]]) * Godfridi I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1102]] – [[1139]]) * Henri I ''i Verbëri'' ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1139]] – [[1189]]) ** Alisa, motra i Henrit të I, martuar me Baldvinin e IV, [[Konti i Hainautit|kont i Hainautit]] {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e parë e Namurit |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start |style=font-size:100%; line-height: 120%; margin:1em;}} {{tree chart| |ROB| |CHL| | |ROB=Roberti I|boxstyle_ROB =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |CHL=Karli<br/>[[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lotharingisë së Poshtme]]<br/>I biri i mbretit Luisi IV i Francës|boxstyle_CHL ==background-color: #FFDEAD; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000;}} {{tree chart| | |!| | | |)|-|-|-|.| | }} {{tree chart| |ALN|y|ERM| |GER| |GOZ| |FR1 |GER=Gerberga<br/>e martuar me Lambertin e I, kont i Luvainit, †[[1015]]|boxstyle_GER ==background-color: #111; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |ALN=Alberti I, kont i Namurit|boxstyle_ALN =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |ERM=Ermengarda|boxstyle_ERM = border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |GOZ=Gozeloni, <br />[[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lotharingisë së Poshtme]]|boxstyle_GOZ ==background-color: #FFDEAD; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |FR1=Kont Frederiku<br/>kont në Ardene|boxstyle_FR1 = border: 2px solid #000;border-radius: 0.5em; background-color: #FFDEAD }} {{tree chart| | |,|-|^|-|.| | | |,|-|-|'|,|-|-|-|(}} {{tree chart| |RII| |AL2|y|REG| | |!| | |GIL |RII=Roberti II, kont i Namurit|boxstyle_RII =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |AL2=Alberti II, kont i Namurit, †[[1067]]|boxstyle_AL2 =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |REG=Regelinda|boxstyle_REG ==background-color: #111; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |GIL=Gilberti, [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|kont i Luksemburgut]]|boxstyle_GIL = border: 2px solid #000;border-radius: 0.5em; background-color: #FFDEAD }} {{tree chart| | |,|-|-|-|v|-|'| | | | | |!| | | |!}} {{tree chart| |HD1| |AL3|y|IDA|~|FR2| |CON |AL3=Alberti III, †[[1102]]<br/>kont i Namurit<br/>[[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|duka në detyrë i Lotharingisë së Poshtme]]|boxstyle_AL3 =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |REG=Regelinda |HD1=Henri I i Durbajit|boxstyle_HD1 ==background-color: #111; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |IDA=Ida<br/>martuar dy herë|boxstyle_IDA ==background-color: #111; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |FR2=Frederiku. † [[1065]]<br/> [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|dukë i Lotharingisë së Poshtme]]|boxstyle_FR2 ==background-color: #111; border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |CON=Konradi, [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|kont i Luksemburgut]]|boxstyle_CON =background-color: #FFDEAD; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| | | | | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|-|-|'}} {{tree chart| | | | | |HLR| |GOD|y|EM2| | | | | |HLR=Henri I i La Roshes|boxstyle_HLR =border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; |GOD=Godefridi, kont i Namurit, †[[1139]]|boxstyle_GOD =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |EM2=Ermensinda e Luksemburgut|boxstyle_EM2 =background-color: #FFDEAD ; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| | | | | | | | | | |,|-|^|-|.|}} {{tree chart| | | | | | | | | |HBL| |ALS| |HBL=Henri i Verbëri, †[[1196]]<br/>kont i Namurit dhe [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburgut]],<br/> zot i Durbajit dhe La Roshes|boxstyle_HBL =background-color: #ccf; border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |ALS=Alisa, †[[1169]]<br/>E trashëgoi Namurin nga Henri<br/>u martua me Baldvinin e IV, [[Konti i Hainautit|kont i Hainautit]]|boxstyle_ALS =border-radius: 0.5em; border: 1px solid #000; }} {{tree chart/end}} {{hidden end}} [[Skeda:1250 Flandern Brabant Hennegau Loon Lüttich Limburg Jülich Köln Berg Namur Chiny Luxemburg Trier.png|parapamje|379px|Harta e Vendeve të Ulta me Namurin në vitin [[1250]]]] ==Margravët== ===Dera e Flandrës=== {{See also|Konti i Flandrës}} * Baldvini I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1189]] – [[1195]]), nipi i Alisës * Filipi I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1195]] – [[1212]]) * Jolanda ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1212]] – [[1216]]), motra e Filipit të I, gjithashtu perandoreshë e Perandorisë Latine si '''Jolanda I''', martuar me Pjetrin e II të Kurtenajit ===Dera e Kurtenajit=== * Filipi II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1216]] – [[1226]]) * Henri II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1226]] – [[1229]]), vëllai i Filipit të II * Margareta ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1229]] – [[1237]]), motra e Henrit të II [[Skeda:Political map of the Low Countries (1350)-es.svg|parapamje|325px|Harta e Vendeve të Ulta në vitin [[1350]]]] * Baldvini II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1237]] – [[1256]]), vëllai i Henrit të II, gjithashtu perandor latin i i Kostondinopojës si '''Baldvini II''' ===Dera e Luksemburgut=== {{See also|Lista e monarkëve të Luksemburgut}} * Henri III ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1256]] – [[1265]]), nipi i Henrit të I ''të Verbërit''. Me forcë. ===Dera e Dampierrit=== * Guido I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1265]] – [[1297]]). E bleu kontenë nga kushëriri i tij, Baldvini II dhe u përzu nga Henri III. * Johani I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1297]] – [[1330]]) * Johani II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1330]] – [[1335]]) * Guido II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1335]] – [[1336]]), vëllai i Johanit të II * Filipi III ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1336]] – [[1337]]), vëllai i Johanit të II * Uilliami I ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1337]] – [[1391]]), vëllai i Johanit të II * Uilliami II ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1391]] – [[1418]]) * Johani III ({{Abbr|s.v.|sundoi në vitet}} [[1418]] – [[1421]]; vdiq në [[1429]]), vëllai i Johanit të II Në vitin [[1421]], Johani III i shiti zotërimet e tij te Filipi ''i Miri'', [[Duka i Burgundisë|dukë i Burgundisë]]. {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e Flandrës, Kurtenajit dhe Dampierrit në Namur |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start |style=font-size:100%; line-height: 120%; margin:1em;}} {{tree chart| |,|-|-|-|.|}} {{tree chart|HBL| |ALS|y|BA4| |HBL=Henri i Verbëri, †[[1196]]|boxstyle_HBL =background-color: #ccf ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |ALS=Alisa e Namurit<br/>E trashëgoi Namurin nga Henri<br/>d.1169|boxstyle_ALS =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |BA4=Baldvini IV, [[Konti i Hainautit|kont i Hainautit]]<br/>†[[1171]]<br/>[[Konti i Flandrës|Dera e Flandrës]]|boxstyle_BA4 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| |!| | | |,|-|'|}} {{tree chart|LUX| |BA5 |BA5=Baldvini V, [[Konti i Hainautit|kont i Hainautit]],<br/>[[Konti i Flandrës|Flandrës]] dhe Namurit<br/>d.1195|boxstyle_BA5 =background-color: #00FF00 ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |LUX=[[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Kontët e Luksemburgut]]|boxstyle_LUX =border: 0px solid #000;}} {{tree chart| |,|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| |}} {{tree chart|BA6| |PH1| |HEF| |YOL| | |BA6=Baldvini VI i Hainautit,<br/>perandori i I-rë latin i Kostandinopojës<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]] dhe [[Konti i Hainautit|Hainautit]]|boxstyle_BA6 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |YOL=Jolanda e Flandrës, †[[1219]]<br/>perandoresha e 4-rt latine e Kostandinopojës<br/>e martuar me Pjetrin e II të Kurtenajit,<br/> perandori i 3-të latin i Kostandinopojës|boxstyle_YOL =background-color: #FFFF00;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |PH1=Filipi I i Namurit<br/>d.1212|boxstyle_PH1 =background-color: #00FF00;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |HEF=Henri i Flandrës<br/>†[[1216]]<br/>perandori i 2-të latin i Kostandinopojës|boxstyle_HEF =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| |!| | | |,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.| |}} {{tree chart|MRG| |PHN| |ROC| |HEN| |MAR| |BII| | |MRG=Margareta<br/>[[Konti i Flandrës|konteshë e Flandrës]]<br/>martuar fillimisht me Buçardin e Avesnes<br/>martuar së dyti me Uilliamin e II të Dampierrit|boxstyle_MRG =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |PHN=Filipi II, margravi i Namurit<br/>d.1226|boxstyle_PHN =background-color: #FFFF00 ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |ROC=Roberti i Kurtenajit, †[[1228]]<br/>perandori i 5-të latin i Kostandinopojës|boxstyle_ROC =background-color: #FFFF00 ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |HEN=Henri II, margravi i Namurit<br/>†[[1229]]|boxstyle_HEN =background-color: #FFFF00 ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |MAR=Margareta, margrave e Namurit<br/>E dëbuar nga Baldvini në [[1237]]|boxstyle_MAR =background-color: #FFFF00 ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |BII=Baldvini<br/>perandori i 6-të latin i Kostandinopojës<br/>'''E shiti kontenë në vitin [[1256]]'''|boxstyle_BII =background-color:#FFFF00 ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| |)|-|-|-|v|-|-|-|.|}} {{tree chart|DES| |WD3| |GUD| |DES=[[Konti i Hainautit|Kontët e Hainautit]]|boxstyle_DES =border: 0px solid #000; |WD3=Uilliami i Dampierrit, †[[1251]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]]|boxstyle_WD3 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |GUD=Guido i Dampierrit, †[[1305]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]]<br/>'''E bleu Namurin'''<br/>†[[1305]]|boxstyle_GUD =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| | | | | |,|-|-|-|(}} {{tree chart| | | | |R3F| |JEA| |R3F=Roberti i Bethunes, †[[1322]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]]|boxstyle_R3F =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |JEA=Johani I, margravi i Namurit<br/>d.1330|boxstyle_JEA =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| | | | | |!| | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{tree chart| | | | |LU1| |J2N| |G2N| |P3N| |WDN| |LU1=Ludvigu, kont i Neversit, †[[1322]]|boxstyle_LU1 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |J2N=Johani II, margravi i Namurit<br/>†[[1335]]|boxstyle_J2N =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |G2N=Guido II, margravi i Namurit<br/>†[[1336]]|boxstyle_G2N =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |P3N=Filipi III, margravi i Namurit<br/>†[[1337]]|boxstyle_P3N =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |WDN=Uilliami I, margravi i Namurit<br/>†[[1391]]|boxstyle_WDN =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| | | | | |!| | | | | | | | | | | |,|-|-|-|(}} {{tree chart| | | | |LU2| | | | | | | | | |WD2| |JD3 |LU2=Ludvigu I, [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]], †[[1346]]|boxstyle_LU2 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |WD2=Uilliami II, margravi i Namurit<br/>†[[1418]]|boxstyle_WD2 =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |JD3=Johani III, margravi i Namurit, †[[1429]]<br/>'''E shiti kontenë në vitin [[1421]]'''|boxstyle_JD3 =background-color: #00FFFF ;border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| | | | | |!| |}} {{tree chart| | | | |LU3|LU3=Ludvigu i Males, †[[1384]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]]<br/>martuar me Margaretën e Brabantit<br/>e pretendoi me sukses [[Duka i Brabantit|Dukatin e Brabantit]]|boxstyle_LU3 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| | | | | |!| |}} {{tree chart| | | | |MBR|MBR=Margareta e Flandrës, †[[1405]]|boxstyle_MBR =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart/end}} {{hidden end}} ===Dera e Valois-Burgundisë=== {{Further|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde|Shtatëmbëdhjetë Provincat}} * [[1429]]–[[1467]]: Filipi IV ''i Miri'' * [[1467]]–[[1477]]: Karli I ''i Bëshmi'' * [[1477]]–[[1482]]: Maria I ''e Pasura'', e bija e Karlit të I, martuar me Maksimilianin e I, perandor gjermaniko-romak [[Skeda:Map Burgundian Netherlands 1477-en.png|parapamje|339px|Hartë e [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendeve të Ulta]], [[1477]]. Kontea e Namurit me numrin '''4'''.]] ===Dera Habsburge=== {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle}} * [[1477]]–[[1493]]: Maksimiliani, burri i Marias, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] si '''Maksimiliani I''' * [[1493]]–[[1506]] Filipi i Bukuri, gjithashtu mbret i Kastiljes, i biri i Marias dhe Maksimilianit * [[1506]]–[[1556]]: [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]], nipi i Maries dhe biri i Filipit të Bukurit, gjithashtu [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]] si '''Karli V''' [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]] shpalli Sanksionin Pragmatik të vitit [[1549]], duke e bashkuar përgjithmonë [[Provinca Namur|Namurin]] me zotërimet e tjera të [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendet e Ulta]] në një [[Bashkimi personal|bashkim personal]]. Kur Perandoria Habsburge u nda midis trashëgimtarëve të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V]], [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Vendet e Ulta]], duke përfshirë [[Provinca Namur|Namurin]], i shkuan [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]], i [[Perandoria Spanjolle|degës spanjolle]] të [[Hapsburgët|Derës Habsburge]]. * [[1556]]–[[1598]]: [[Filipi II i Spanjës|Filipi V]], gjithashtu mbret i Spanjës si '''[[Filipi II i Spanjës|Filipi II]]''' * [[1598]]–[[1621]]: Izabela Klara Euxhenia, vajza e [[Filipi II i Spanjës|Filipit të II]], e martuar me Albertin, arkidukën e Austrisë * [[1621]]–[[1665]]: Filipi VI, nipi i Izabela Klara Euxhenias dhe i biri i Filipit të III të Spanjës, gjithashtu mbret i Spanjës së '''Filipi IV''' * [[1665]]–[[1700]]: Karli III, i biri i Filipit të VI, gjithashtu mbret i Spanjës si '''Karli II''' {{hidden begin |toggle = right |title = Dera e Burgundisë dhe Habsburgëve |titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start |style=font-size:100%; line-height: 120%; margin:1em;}} {{tree chart|PHB|-|MG3|v|PHG |PHB=1. Filipi I, [[Duka i Burgundisë|dukë i Burgundisë]], †[[1361]]<br/>[[Duka i Burgundisë|Burgundia]]|boxstyle_PHB =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |MG3=Margareta III, [[Konti i Flandrës|konteshë e Flandrës]], †[[1405]]<br/>martuar dy herë|boxstyle_MG3 =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |PHG=2. Filipi i Bëshëm, †[[1404]]<br/>I biri i mbretit të Francës|boxstyle_PHG =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000;}} {{tree chart| | | | | |,|-|^|-|.|}} {{tree chart|MBV|v|FEA| |ANT |MBV=Margareta e Bavarisë, †[[1424]]<br/>Motra e [[Konti i Hollandës|konteshës së Hollandës]], Zelandës dhe [[Konti i Hainautit|Hainautit]]|boxstyle_MBV =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |FEA=Johani i Patrëmburi, †[[1419]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]]<br/>[[Duka i Burgundisë|dukë i Burgundisë]]|boxstyle_FEA =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |ANT=Antoni, [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]], †[[1415]]|boxstyle_ANT =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| | | |`|-|.| | | |)|-|-|-|.| |}} {{tree chart| | | | |PGO| |JIV| |PPO| | |PGO=Filipi i Miri, †[[1467]]<br/>[[Duka i Burgundisë|dukë i Burgundisë]], [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]],<br/>'''E bleu Namurin''',<br/>gjithashtu mori [[Provinca Hainaut|Hainautin]], [[Duka i Brabantit|Brabantin]], [[Holland]]ën, [[Luksemburgu]]n etj.|boxstyle_PGO =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFFFE6; |JIV=Johani IV, [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]], †[[1427]]|boxstyle_JIV =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; |PPO=Filipi I, [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]], †[[1430]]|boxstyle_PPO =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| | | | | |!|}} {{tree chart| | | | |BOL| |BOL=Karli i Bëshmi, †[[1477]]<br/>[[Duka i Burgundisë|dukë i Burgundisë]] dhe [[Duka i Brabantit|Brabantit]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]], Namurit, [[Konti i Hainautit|Hainautit]], [[Konti i Hollandës|Hollandës]], [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburgut]] etj.|boxstyle_BOL =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFFFE6; }} {{tree chart| | | | | |!|}} {{tree chart| | | | |MBO|v|MAX| |MBO=Maria e Burgundisë, †[[1482]]<br/>[[Duka i Burgundisë|dukeshë e Burgundisë]] dhe [[Duka i Brabantit|Brabantit]]<br/>[[Konti i Flandrës|konteshë e Flandrës]], Namurit, [[Konti i Hainautit|Hainautit]], [[Konti i Hollandës|Hollandës]], [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburgut]] etj.|boxstyle_MBO =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFFFE6; |MAX=Maksimiliani i Habsburgut, †[[1519]]<br/>[[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]<br/>arkidukë i Austrisë|boxstyle_MAX =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFE6E6; }} {{tree chart| | | | | |,|-|'}} {{tree chart| | | | |PHI|v|JOC |PHI=Filipi i Bukuri, †[[1506]]<br/>[[Duka i Burgundisë|dukë i Burgundisë]] dhe [[Duka i Brabantit|Brabantit]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]], Namurit, [[Konti i Hainautit|Hainautit]], [[Konti i Hollandës|Hollandës]], [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburgut]] etj.|boxstyle_PHI =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFE6E6; |JOC=Joana e Kastiljes, †[[1555]]<br/>Trashëgimtare e Kastiljes dhe Aragonës|boxstyle_JOC =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| | | | | |,|-|^|-|.|}} {{tree chart| | | | |CHV| |FRD |CHV=[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli V]], †[[1558]]<br/>[[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]], mbret i [[Spanja|Spanjës]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]], Namurit, [[Konti i Hainautit|Hainautit]], [[Konti i Hollandës|Hollandës]], [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburgut]] etj.|boxstyle_CHV =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFE6E6; |FRD=Ferdinandi I, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]<br/>Trashëgimtar i Karlit në Austri|boxstyle_FRD =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; }} {{tree chart| | | | | |!|}} {{tree chart| | | | |FEL| |FEL=[[Filipi II i Spanjës]], †[[1598]]<br/>Mbreti i [[Spanja|Spanjës]]<br/>[[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]], Namurit, [[Konti i Hainautit|Hainautit]], [[Konti i Hollandës|Hollandës]], [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburgut]] etj.|boxstyle_FEL =border-radius: 0.5em; border: 2px solid #000; background-color: #FFE6E6; }} {{tree chart/end}} {{hidden end}} ===Habsburgët Austriakë=== {{Further|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake}} Midis viteve [[1706]] dhe [[1714]], [[Provinca Namur|Namuri]] u pushtua nga [[Mbretëria e Anglisë|Anglia]] dhe [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Holanda]], gjatë Luftës së Pasimit Spanjoll. Feudi u pretendua nga [[Hapsburgët|Dera Habsburge]] dhe [[Burbonët|ajo Burbone]]. Në vitin [[1712]], [[Luksemburgu]] dhe [[Provinca Namur|Namuri]] iu dhanë Maksimilianit të II Emanuel, elektori i Bavarisë nga aleatët e tij [[Mbretëria e Francës|francezë]], por me përfundimin e luftës në vitin [[1713]], me Traktatin e Utrehtit, Maksimilian Emanueli u kthye si elektor i Bavarisë. Traktati i Utrehtit gjithshtu përcaktoi pasimin dhe margraviati i Namurit i shkoi [[Monarkia Hapsburge|Degës Austriake]] të [[Hapsburgët|Habsburgëve]], bashkë me pjesën tjetër të [[Holanda Spanjolle|Holandës Spanjolle]]. * [[1714]]–[[1740]]: Karli IV, stërnip i Filipit të III * [[1740]]–[[1780]]: Maria II Tereza, e Bija e Karlit të IV, e martuar me Francin e I * [[1780]]–[[1790]]: Jozefi I, gjithashtu perandor i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] si '''Jozefi II''' Titulli faktikisht u shfuqizua pas [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]] dhe aneksimit të [[Provinca Namur|Namurit]] nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] në vitin [[1795]]. Megjithatë, titulli mbeti zyrtarisht i pretenduar nga pasardhësit e Leopoldit të II deri në mbretërimin e Karlit të I të Austrisë. * [[1790]]–[[1792]]: Leopoldi, vëllai i Jozefit të I, gjithashtu perandor i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] si '''Leopoldi II''' * [[1792]]–[[1835]]: Franci II, i biri i Leopoldit, gjithshtu perandor i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] si '''Franci II''' * [[1835]]–[[1848]]: Ferdinandi, i biri i Francit të II, gjithashtu perandor i [[Perandoria Austriake|Austrisë]] si '''Ferdinandi I''' * [[1848]]–[[1916]]: [[Franc Jozef I|Franci III Jozefi]], nipi i Francit të II dhe djali i vëllait të Ferdinanit, gjithashtu [[Perandoria Austriake|perandor i Austrisë]] si '''Franc Jozefi I''' ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Provinca Namur]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} ==Bibliografia== * {{cite book|author=Jan Baptiste Christyn|chapter=Le Comté de Namur|volume=2|url=https://books.google.al/books?id=uXU2AAAAMAAJ&pg=PA161|title=Les délices des Pays-Bas ou Description géographique et historique des XVII, provinces belgiques|publisher=J. F. Bassompierre|year=1759|language=fr|location=Liezh|pages=161-174}} * {{cite book|author=Jules Borgnet|title=Histoire du comté de Namur|publisher=A. Jamar|year=1847|language=fr|location=Bruksel|edition=i 2-të|orig-year=1846}} * {{Cite book|author1=V. Bruch|author2=Ph. Bragard|author3=J. Chainiaux|title=Namur, une histoire de la ville: Capitale d'un comté éponyme (Xe siècle – 1429)|publisher=Les Amis de la Citadelle de Namur|year=2011|location=Namur|language=fr|isbn=978-2-87551-009-9}} * {{Cite book|author=Henri Pirenne|title=Histoire de Belgique des origines à nos jours|volume=1|publisher=La Renaissance du Livre|year=1972|language=fr|location=Bruksel}} * {{Cite book|author=Joseph Roland|title=Le Comté et la Province de Namur|publisher=Wesmael-Charlier|year=1959|location=Namur|language=fr}} * {{Cite book|author=Félix Rousseau|title=Actes des comtes de Namur de la première race 946 – 1196|publisher=Académie royale de Belgique|year=1936|language=fr|location=Bruksel}} * {{cite book|author=Bénédicte Thiry|title=La vie de château, Les comtes de Namur au Moyen Age|publisher=Ville de Namur|year=2002|location=Namur|language=fr}} [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] pmnm75ape19824jviqz1pkz43adgf5h 0 384830 3010683 2971934 2026-07-18T15:23:19Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010683 wikitext text/x-wiki Titulli i '''kontit të Zutfenit''' historikisht i përkiste sunduesit të [[Provincat e Holandës|provincës]] së [[Guelders|Gueldersit]] ([[Zutphen|Zutfeni]] ishte një nga qytetet kryesore në provincë gjatë periudhës [[mesjeta]]re). Zotërimi ishte një titull vasal para se në vijim të bëhej një konte e mëvetshme. Vija e kontëve të Zutfenit u zhduk në [[shekulli XII|shekullin e XII]] dhe titulli i kaloi prapë sunduesve të [[kontët dhe dukët e Gueldersit|Gueldersit]], të cilët në vijim i shitën titujt e tyre te [[Duka i Burgundisë]]. pas Luftërave të Gueldersit, si [[Guelders]]i ashtu dhe [[Zutphen|Zutfeni]] përfunduan si pjesë e [[Holanda Spanjolle|Holandës Spanjolle]] derisa [[Gelderland]]i u bë një nga [[Provincat e Holandës|provincat]] që u rrebeluan dhe themeluan [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Provincat e Bashkuara Holandeze]]. == Zotërit e Zutfenit == Dera e Zutfenit u krijua në vitin [[1018]], kur Otoni i Hamershtajnit u bë zoti i parë i [[Zutphen|Zutfenit]]. Në vitin [[1046]], perandori gjermaniko-romak, Henri III, ia dha Zutfenin peshkopit Bernold të [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit|Utrehtit]]. Zotërit e Zutfenit nuk e njohën këtë dhuratë, e cila çoi në disa ngatërresa, për sa i përket faktit se kush e zotëronte realisht Zutfenin. * [[920]] – [[998]]/[[1001]]: Megingozi i Gueldersit († {{Rreth}} [[998]]/[[1001]]) *:martuar me Gerbergën e Lorenës * ?–[[960]]: Everardi i Zutfenit, kont i Drenthes dhe Sallandit * ?–[[997]]: Godfridi i Verdunit, i mbiquajtur ''i Burgosuri'', u martua së pari me trashëgimtaren e Everardit të Zutfenit; së dyti me Matildën e Billungut, vajzën e [[Lista e sunduesve të Saksonisë|dukës së Saksonisë]] * [[1002]]–[[1025]]: Otoni i Hamershtajnit († [[1036]]), kont i Hamalandit, i biri i Herbertit dhe Ermentrudes, vajzës së Megingozit dhe Gerbergës *:martuar me Ermengardën e Verdunit * [[1025]]–[[1031]]: Liudolfi i Lotharingisë († [[1031]]) *:martuar në vitin [[1025]] me Matildën e Hamershtajnit, vajzën e Otonit të I * [[1031]]–[[1033]]: Henri I i Zutfenit († [[1118]]), i biri i Liudolfit * [[1033]]–[[1042]]: Konradi († [[1055]]), dukë i Bavarisë si ''Konradi II'', nga viti [[1049]], deri në vitin [[1053]], i biri i Liudolfit *: martuar me Juditën e Shvajnfurtit († [[1106]]) * [[1042]]–[[1044]]: Gothelo I, vëllai i Ermengardës së Verdunit. * [[1044]]–[[1046]]: Godfridi, i biri i Gothelos * [[1046]]–[[1063]]: Godshalku i Zutfenit († [[1063]])<ref name=":0">{{Cite book|last=Sellers|first=Edwin Jaquett|url=https://books.google.com/books?id=EuBrAAAAMAAJ|title=Allied Ancestry of the Van Culemborg Family of Culemborg, Holland: Being the Ancestry of Sophia Van Culemborg, Wife of Johan de Carpentier, Parents of Maria de Carpentier, Wife of Jean Paul Jaquet, Vice-director and Chief Magistrate of the Colonies on the South River of New Netherland 1655-1657|year=1915|publisher=Press of Allen Lane & Scott|language=en|pages=103}}</ref> *: martuar me Adelhajden, motrën e Konradit * [[1062]]–[[1101]]: Otoni II i Pasuri († [[1113]]), i biri i Godshalkut. Në vitin [[1101]] ai u ngrit në rangun e kontit të Zutfenit.<ref name=":0" /> == Kontët e Zutfenit == * [[1101]]–[[1113]]: Otoni II i Pasuri († [[1113]]), i bërë kont i Zutfenit në vitin [[1101]] *: martuar me Juditën e Arnshtajnit * [[1113]]–[[1127]]: Henri II i Vjetri († [[1127]]), i biri i Otonit të II * [[1127]]–[[1138]]: Ermengarda († [[1138]]), motra e Henrit të II, martuar me: #Gerardin e II († [[1131]]), [[Kontët dhe dukët e Gueldersit|kont i Gueldersit]] dhe i Vasenbergut #Konradin e II († [[1136]]), [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|kont i Luksemburgut]] * [[1138]]–[[1182]]: Henri III († [[1182]]), [[kontët dhe dukët e Gueldersit|kont i Gueldersit]] dhe Zutfenit ==Kontët dhe dukët e Gueldersit== {{Further|Kontët dhe dukët e Gueldersit}} {{Excerpt|Kontët dhe dukët e Gueldersit|section=Kontët|subsections=yes|hat=no}} {{Excerpt|Kontët dhe dukët e Gueldersit|section=Dukët|subsections=yes|hat=no}} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Zutphen|Zutfeni]] * [[Guelders]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Gelderland (provincë)]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} == Bibliografia == {{Refbegin|34 em}} * {{Cite book|author=W. Jappe Alberts|title=Van heerlijkheid tot landsheerlijkheid|publisher=Van Gorcum|year=1978|language=nl|location=Asen - Amsterdam}} * {{Cite book|author=W. Jappe Alberts|title=De staten van Gelre en Zutphen tot 1459|publisher=J. B. Wolters|year=1950|language=nl|location=Groningen, Xhakartë}} * {{Cite book|author1=Ralf G. Jahn|author2=Ralf Winter|chapter=De genealogie van de graven en hertogen van Gelre|title=Het hertogdom Gelre: Geschiedenis, kunst en cultuur tussen Maas, Rijn en IJssel|editor=M. E. A. Evers|year=2003|publisher=Matrijs|language=nl|location=Utreht|pages=33–47}} * {{Cite journal|author=Hein H. Jongbloed|title=Tussen 'paltsgraafschap' en 'IJssellinie', Averarda 'van Zutphen' († 11 augustus [961]) en de geboorte van de graafschappen Zutphen en Gelre (1026-1046)|journal=BM Gelre|volume=XCVII|year=2006|language=nl|pages=57–130}} * {{Cite book|author=Aart Noordzij|title=Gelre: Dynastie, land en identiteit in de late middeleeuwen|year=2009|series=Werken Gelre|volume=59|publisher=Hilversum Verloren|language=nl}} * {{Cite book|last=Sellers|first=Edwin Jaquett|year=1915|publisher=Press of Allen Lane & Scott|url=https://books.google.com/books?id=EuBrAAAAMAAJ|title=Allied Ancestry of the Van Culemborg Family of Culemborg, Holland: Being the Ancestry of Sophia Van Culemborg, Wife of Johan de Carpentier, Parents of Maria de Carpentier, Wife of Jean Paul Jaquet, Vice-director and Chief Magistrate of the Colonies on the South River of New Netherland 1655-1657|language=en}} * {{Cite book|author=Johanna Maria van Winter|chapter=Adel en ridderschap in Gelre, tiende tot dertiende eeuw|title=Adel en ridderschap in Gelderland: Tien eeuwen geschiedenis|publisher=WBooks|year=2013|language=nl}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== * {{cite web|title=Genealogy of the count of Zutphen|url=http://www.graafschap-middeleeuwen.nl/zutphen/stamboom-zutphen.html|work=graafschap-middeleeuwen.nl|language=nl|url-status=dead|archive-date=26 shtator 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926210408/http://www.graafschap-middeleeuwen.nl/zutphen/stamboom-zutphen.html}} [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1018]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1101]] [[Kategoria:Themelime shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1182]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] q74lyumxu7ie4nft1f6iu0zdn73iufw 0 384969 3010694 2976353 2026-07-18T15:23:25Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010694 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lista e sunduesve të Kontesë së Burgundisë nga viti 982 deri në vitin 1678}} {{Multiple image|total_width = 578 | align = right | direction = horizontal | caption_align = center | image_style = border:1 | image_gap = 2 | header_align = center | header = Stemat e Kontesë së Burgundisë | image1 = Blason Bourgogne-comté ancien(aigle).svg | caption1 = Stema e Kontesë së Lirë të Burgundisë deri në [[shekulli XIII|shekullin e XIII]]. | image2 = Coats of arms of the county of Burgundy (no reflection).svg | caption2 = Stema e Kontesë së Lirë të Burgundisë pas [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. | image3 = Coat of arms palatine counts of Burgundy.svg | caption3 = Stema e kontëve habsburgë të Burgundisë }} Kjo është një listë e kontëve të Burgundisë, d.m.th. të rajonit tashmë të njohur si [[Franche-Comté]], nga viti [[982]], deri në vitin [[1678]]. Historikisht është e njohur si Kontea e Lirë e Burgundisë ose Kontea Franke e Burgundisë, që nuk duhet ngatërruar me [[Duka i Burgundisë|Dukatin e Burgundisë]]. Territori i saj fillimisht ishte pjesë e Mbretërisë së Burgundisë së Sipërme ([[888]]–[[933]]) dhe pastaj e Mbretërisë së bashkuar të Burdundisë, më vonë të njohur si Mbretëria e Arles. Kontea u formua në vitin [[982]], nga kont Oton-Uilliami, duke përfshirë zotërimet e tij në pjesët veriore të Mbretërisë Burgunde. Në vitin [[1032]], Mbretëria e Arlesit u trashëgua nga Konradi II, perandor gjermaniko-romak, i cili e përfshiu mbretërinë, duke përfshirë edhe Kontenë e Burgundisë, në [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romake]].<ref>{{cite book|author=Constance B. Bouchard|title=The New Cambridge Medieval History|chapter-url=https://books.al/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA328|chapter=Burgundy and Provence, 879–1032|year=1999|volume=3|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|location=Kembrixh|pages=328-345}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> [[Skeda:Duché et Comté de Bourgogne au XIVe siecle-es.svg|parapamje|majtas|345px|Dukati dhe Kontea e Burgundisë në [[shekulli XIV|shek. XIV]]]] Si shtet nën [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romake]], kontesë iu dha një shkallë e lartë autonomie. Qyteti më i madh, [[Bezansoni|Besançon]], iu dha statusi i qytetit të lirë perandorak. Pjesës tjetër të kontesë iu dha statusi i afërsisë perandorake ({{lang|de|Reichsunmittelbarkeit}}, ose {{lang|de|Reichsfreiheit}}) (duke e bërë atë një konte perandorake) dhe sunduesve të saj iu dha titulli {{lang|de|Freigraf}} ([[gjuha gjermane|gjermanisht]] për ''kont i lirë''). Nga viti [[1295]], kontea nisi të binte nën ndikimin në rritje të [[Mbretëria e Francës|Francës]] dhe Derës së Burgundisë, e cila sundonte dukatin fqinj me të njëjtin emër. Nga viti [[1330]] deri në vitin [[1361]] dhe prapë nga viti [[1405]] deri në vitin [[1477]], kishte një [[Bashkimi personal|bashkim personal]] midis kontesë dhe dukatit të afërt të Burgundisë (Pjesë e [[Mbretëria e Francës|Francës]]). Në vitin [[1477]], ajo u pushtua nga [[Mbretëria e Francës|Franca]], por që në vitin [[1493]], kontea u transferua në [[Hapsburgët|Derën Habsburge]], e cila e sundoi deri sa u pushtua përfundimisht nga [[Mbretëria e Francës|Franca]] në vitin [[1674]], i cili do të miratohej nga Traktati i Nijmegenit në vitin [[1678]]. == Dera e Ivresë (982–1184) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime ! width=15% | Imazhi |- | align="center"| '''Oton Uilliami''' | align="center"| [[962]] | align="center"| 21 shtator [[1026]] | align="center"| [[982]] deri më<br/>21 shtator [[1026]] | align="center"| I biri i mbretit Auberti I i Italisë | align="center"| [[Skeda:OtWilBur02.jpg|192px]] |- | align="center"| '''Reginaldi I''' | align="center"| [[986]] | align="center"| 3 shtator [[1057]] | align="center"| 21 shtator [[1026]]<br/>deri më<br/>3 shtator [[1057]] | align="center"| I biri i Oton Uilliamit | align="center"|[[Skeda:Renaud 1er de Bourgogne.jpg|113px]] |- | align="center"| '''Uilliami I ''i Madhi''''' | align="center"| [[1020]] | align="center"| 12 nëntor [[1087]] | align="center"| 3 shtator [[1057]]<br/>deri më<br/>12 nëntor [[1087]] | align="center"| I biri i Reginaldit të I, kont i Makonit dhe Vienesë<ref>{{cite book|author=Samuel Guichenon|url=https://books.google.al/books?id=V6s-AAAAcAAJ&pg=PA307|title=Histoire généalogique de la royale maison de Savoie: Justifiée par titres, fondations de monastéres, manuscrits, anciens monumens, histoires, et autres preuves authentiques|publisher=chez Jean-Michel Briolo|year=1778|language=fr|page=307}}</ref><ref>{{Cite book|author=Eugène Rougebief|url=https://books.google.al/books?id=-TcVAAAAQAAJ&pg=PA184|title=Histoire de la Franche-Comté ancienne et moderne: précédée d'une description de cette province|year=1851|publisher=Ch. Stèvenard|language=fr|page=184}}</ref> | align="center"| [[Skeda:Guillaume le Grand.jpg|113px]] |- | align="center"| '''Reginaldi II''' | align="center"| [[1061]] | align="center"| [[1097]] | align="center"| 12 nëntor [[1087]]<br/> – [[1097]] | align="center"| I biri i Uilliamit të I, kont i Makonit dhe Vienesë, gjatë mungesës së tij në [[Kryqëzatat|kryqëzata]], territoret e tij i administroi i vëllai, Stefani<ref name="Stefani">{{cite book|editor=M. de Saint-Allais|publisher=Imprimeur du roi et de madame|chapter-url=https://books.google.al/books?id=5q6K8q_qRpYC&pg=RA3-PA4|title=L'Art de vérifier les dates des faits historiques, des chartes, des chroniques, et autres anciens monuments, depuis la naissance de Jesus-Christ|volume=3|year=1818|language=fr|chapter=Chronologie historique des comtes de Macon – Comtes de Bourgogne|pages=4–10, [https://books.google.al/books?id=5q6K8q_qRpYC&pg=RA3-PA35 35]–42}}</ref> | align="center"| [[Skeda:Ren02Burg.jpg|192px]] |- | align="center"| '''Uilliami II ''Gjermani''''' | align="center"| [[1075]] | align="center"| 1 mars [[1127]] | align="center"| [[1097]] deri në<br/>janar [[1125]] | align="center"| I biri i Reginaldit të II, kont i Makonit dhe Vienesë.<ref>{{Cite book|author=Mary Stroll|url=https://books.google.al/books?id=i-lIhdrikjMC&lpg=PA9&pg=PA10|title=Calixtus the Second, 1119–1124: A Pope Born to Rule|year=2004|publisher=Koninklijke Brill|language=en|location=Leiden, Boston|isbn=978-90-04-13987-9|page=10}}</ref> | align="center"| [[Skeda:William II of Burgundy.jpg|113px]] |- | align="center"| '''Uilliami III ''Fëmija''''' | align="center"| [[1110]] | align="center"| 1 mars [[1127]] | align="center"| Janar [[1125]]<br/>deri më<br/>1 mars [[1127]] | align="center"| I biri i Uilliamit të II | align="center"| |- | align="center"| '''Stefani I''' | align="center"| [[1065]] | align="center"| 27 maj [[1102]] | align="center"| [[1097]] deri më<br/>27 maj [[1102]] | align="center"| Vëllai i Reginaldit të II dhe i biri i Uilliamit të I, kont i Makonit dhe Vienesë<ref>{{Cite book|author=Eugène Rougebief|url=https://books.google.al/books?id=-TcVAAAAQAAJ&pg=PA192|title=Histoire de la Franche-Comté ancienne et moderne: précédée d'une description de cette province|year=1851|publisher=Ch. Stèvenard|language=fr|page=192}}</ref><ref name="Stefani"/> | align="center"| [[Skeda:Étienne de Bourgogne (chanoine).jpg|113px]] |- | align="center"| '''Reginaldi III''' | align="center"| [[1093]] | align="center"| 22 janar [[1148]] | align="center"| 27 maj [[1102]]<br/>deri më<br/>22 janar [[1148]]<ref>{{Cite book|author=Eugène Rougebief|url=https://books.google.al/books?id=-TcVAAAAQAAJ&pg=PA194|title=Histoire de la Franche-Comté ancienne et moderne: précédée d'une description de cette province|year=1851|publisher=Ch. Stèvenard|language=fr|page=194}}</ref> | align="center"| I biri i Stefanit të I | align="center"| [[Skeda:Renaud III de Bourgogne - 2.JPG|113px]] |- | align="center"| '''Beatriçja I''' | align="center"| [[1143]] | align="center"| 15 nëntor [[1184]] | align="center"| 22 janar [[1148]]<br/>deri më<br/>15 nëntor [[1184]]<br /><small>''nën regjencën e Uilliamit të III të Makonit, deri në vitin [[1156]]''</small> | align="center"| E bija e Reginaldit të III, nën regjencën e xhaxhait të saj, Uilliamit të Makonit, martuar me [[Frederik Barbarosa|Frederik Barbarosën]]<ref>{{Cite book|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=LoP1e9IHTs0C&lpg=PA56&pg=PA56|editor1=Diana Greenway|title=Tradition and Change: Essays in Honour of Marjorie Chibnall Presented by Her Friends on the Occasion of her Seventieth Birthday|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor2=Christopher Holdswoth|editor3=Jane Sayers|language=en|isbn=978-0-521-52499-5|page=56}}</ref><ref>{{Cite book|author=Constance Brittain Bouchard|year=2009|url=https://books.google.al/books?id=hpfHfnm2hjkC&lpg=PA261&pg=PA279|title=Sword, Miter, and Cloister: Nobility and the Church in Burgundy, 980–1198|chapter=The Counts of Burgundy and Mâcon|publisher=Cornell University Press|language=en|isbn=978-0-8014-7526-9|pages=261-279}}</ref> | align="center"| [[Skeda:Beatrix von Burgund.jpg|113px]] |- | align="center"| '''[[Frederik Barbarosa]]''' | align="center"| [[1122]] | align="center"| 10 qershor [[1190]] | align="center"| 9 qershor [[1156]]<br/>deri më<br/>10 qershor [[1190]] | align="center"| I shoqi i Beatriçes dhe bashkë-sundues; më vonë sundues i vetëm | align="center"| [[Skeda:Friedrich I. Barbarossa (Christian Siedentopf, 1847).jpg|113px]] |- |} == Dera Hohenstaufen (1190–1231) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime ! width=15% | Imazhi |- | align="center"| '''Otoni I''' | align="center"| Qershor/korrik [[1170]] | align="center"| 13 janar [[1200]] | align="center"| 10 qershor [[1190]]<br/>deri më<br/>13 janar [[1200]] | align="center"| Biri i [[Frederik Barbarosa|Frederikut]] dhe Beatriçes, adoptoi titullin kont palatin, si dhe pasuesit e tij<ref>{{Cite book|author=Jean-Louis Clade|title=Si la Comté m’était contée|url=https://books.google.al/books?id=bSQp4TYZOtYC|year=2001|publisher=Cabédita|language=fr|isbn=978-288295331-5|pages=48-49}}</ref><ref name="Stefani"/> | align="center"| [[Skeda:Othon Ier de Bourgogne.jpg|113px]] |- | align="center"| '''Joana I''' | align="center"| [[1191]] | align="center"| [[1205]] | align="center"| 13 janar [[1200]]<br/> – [[1205]] | align="center"| E bija e Otonit të I | align="center"| |- | align="center"| '''Beatriçja II''' | align="center"| [[1192]] | align="center"| 7 maj [[1231]] | align="center"| [[1205]] deri më<br/>7 maj [[1231]] | align="center"| E motra e Joanës së I | align="center"| |- | align="center"| '''Otoni II''' | align="center"| [[1180]] | align="center"| 7 maj [[1234]] | align="center"| 21 qershor [[1208]]<br/>deri më<br/>7 maj [[1231]] | align="center"| I shoqi i Beatriçes së II dhe bashkë-sundues | align="center"| [[Skeda:Otto1Andechs.jpg|113px]] |- |} == Dera e Andeksit (1231–1279) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime ! width=15% | Imazhi |- | align="center"| '''Otoni III''' | align="center"| [[1226]] | align="center"| 19 qershor [[1248]] | align="center"| 7 maj [[1231]]<br/>deri më<br/>19 qershor [[1248]] | align="center"| I biri i Otonit të II dhe Beatriçes | align="center"| |- | align="center"| '''Adelaida''' | align="center"| [[1209]] | align="center"| 8 mars [[1279]] | align="center"| 19 qershor [[1248]]<br/>deri më<br/>8 mars [[1279]] | align="center"| E motra e Otonit të III | align="center"| [[Skeda:Alix de Bourgogne.jpg|113px]] |- | align="center"| '''Hugo''' | align="center"| [[1220]] | align="center"| 12 nëntor [[1266]] | align="center"| 19 qershor [[1248]]<br/>deri më<br/>12 nëntor [[1266]] | align="center"| I shoqi i Adelaides dhe bashkë-sundues me të, {{lang|la|jure uxoria}}<ref>{{cite book|author=Annie Gay|title=Châteaux et demeures du Jura|url=https://books.google.al/books?id=BiBfgKE_Tf8C|year=1998|others=Jo Bardoux, ilustrator|publisher=Editions Cabédita|language=fr|isbn=978-288295234-9|page=26}}</ref><ref>{{Cite book|author=René Locatelli|publisher=Université de Saint Etienne|url=https://books.google.al/books?id=ib_IYoPAjqC&lpg=PA142&pg=115|title=Sur les chemins de la perfection: moines et chanoines dans le diocèse de Besançon vers 1060-1220|year=1992|language=fr|isbn=978-2-86272-024-1|pages=115-142}}</ref> | align="center"| [[Skeda:Hugh III, Count of Burgundy.jpg|192px]] |- | align="center"| '''Filipi I''' | align="center"| [[1207]] | align="center"| 16 gusht [[1285]] | align="center"| 11 qershor [[1267]]<br/>deri më<br/>8 mars [[1279]] | align="center"| Burri i dytë i Adeladës, dhe bashkë-sundues me të | align="center"| [[Skeda:Ritratto di Filippo I - Google Art Project.jpg|113px]] |- |} == Dera e Ivresë (1279–1330) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- | align="center"| [[Skeda:Otto IV, Count of Burgundy.jpg|113px]] | align="center"| '''Otoni IV''' | align="center"| [[1248]] | align="center"| 26 mars [[1303]] | align="center"| 8 mars [[1279]]<br/>deri më<br/>26 mars [[1303]] | align="center"| I biri i Adelaides nga Hugoja |- | align="center"| [[Skeda:Jeanne II, Countess of Burgundy, Queen of France and Navarre.jpg|113px]] | align="center"| '''Joana II''' | align="center"| [[1291]] | align="center"| 21 janar [[1330]] | align="center"| 26 mars [[1303]]<br/>deri më<br/>21 janar [[1330]] | align="center"| E bija e Otonit të IV |- | align="center"| [[Skeda:Philip V of France.jpg|119px]] | align="center"| '''Filipi II ''i Gjati''''' | align="center"| [[1293]] | align="center"| 3 janar [[1322]] | align="center"| 21 janar [[1307]]<br/>deri më<br/>3 janar [[1322]] | align="center"| Burri i Joanës së II, bashkë-sundues me të |- |} == Dera Kapete (1330–1347) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- | align="center"| [[Skeda:Joan III of Burgundy.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Joana III''' | align="center"| 2 maj [[1308]] | align="center"| 15 gusht [[1347]] | align="center" rowspan="2"| 21 janar [[1330]]<br/>deri më<br/>15 gusht [[1347]] | align="center"| Bija e Joanës së II dhe Filipit të II |- | align="center"| [[Skeda:Eudes4.jpg|113px|center]] | align="center"| Odo | align="center"| [[1295]] | align="center"| 3 prill [[1349]] | align="center"| Burri i Joanës së III, bashkë-sundues me të |- |} == Dera e Burgundisë (1347–1361) == {{Further|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- | align="center"| [[Skeda:Rouvre.jpg|113px]] | align="center"| '''Filipi III ''i Ruvres''''' | align="center"| [[1346]] | align="center"| 21 nëntor [[1361]] | align="center"| 15 gusht [[1347]]<br/>deri më<br/>21 nëntor [[1361]] | align="center"| Nipi i Joanës së III dhe Odos |- |} == Dera Kapete (1361–1382) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- |align="center"| [[Skeda:Le Boucq - Marguerite de France (1310-1382).jpg|113px]] | align="center"| '''Margareta I''' | align="center"| [[1310]] | align="center"| 9 maj [[1382]] | align="center"| 1 nëntor [[1361]]<br/>deri më<br/>9 maj [[1382]] | align="center"| Ëmta e Filipit të III, dhe motra e '''Joanës së III''' |- |} == Dera e Dampierrit (1382–1404) == {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- | align="center"| [[Skeda:Louis II of Flanders-Lodewijk van Male (1330-1384).jpg|113px]] | align="center"| '''Luisi I ''i Males''''' | align="center"| 25 tetor [[1330]] | align="center"| 30 janar [[1384]] | align="center"| 9 maj [[1382]]<br/>deri më<br/>30 janar [[1384]] | align="center"| I biri i Margaretës së I |- | align="center"| [[Skeda:M de flandre (1350-1405).PNG|113px]] | align="center"| '''Margareta II ''e Dampierrit''''' | align="center"| 13 prill [[1350]] | align="center"| 16/21 mars [[1405]] | align="center"| 30 janar [[1384]]<br/>deri më<br/>16/21 mars [[1405]] | align="center"| E bija e Luisit të I |- |} == Dera Valois-Burgundi (1405–1482) == {{See also|Duka i Burgundisë|Holanda Burgunde}} {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- | align="center"| [[Skeda:Flemish School - Lille - Philip II, Duke of Burgundy.jpg|113px]] | align="center"| '''Filipi IV ''i Bëshmi''''' | align="center"| 15 janar [[1342]] | align="center"| 27 prill [[1404]] | align="center"| 30 janar [[1384]]<br/>deri më<br/>27 prill [[1404]] | align="center"| Burri i dytë i Margaretës së II, bashkë-sundues me të |- | align="center"| [[Skeda:John duke of burgundy.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Zhani i Patrembur''' | align="center"| 28 maj [[1371]] | align="center"| 10 shtator [[1419]] | align="center"| 16/21 mars [[1405]]<br/>deri më<br/>10 shtator [[1419]] | align="center"| I biri i Filipit të IV dhe Margaretës së II |- | align="center"| [[Skeda:Philip the good.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Filipi V ''i Miri''''' | align="center"| 31 korrik [[1396]] | align="center"| 15 qershor [[1467]] | align="center"| 10 shtator [[1419]]<br/>deri më<br/>15 qershor [[1467]] | align="center"| I biri i Zhanit të Patremburit |- | align="center"| [[Skeda:Charles the Bold 1460.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Karli I ''i Bëshmi''''' | align="center"| 10 nëntor [[1433]] | align="center"| 5 janar [[1477]] | align="center"| 15 qershor [[1467]]<br/>deri më<br/>5 janar [[1477]] | align="center"| I biri i Filipit të V |- | align="center"| [[Skeda:Maître de la Légende de Sainte Marie-Madeleine, Sainte Marie-Madeleine (15–16ème siècle).jpg|113px|center]] | align="center"| '''Maria ''e Pasura''''' | align="center"| 13 shkurt [[1457]] | align="center"| 27 mars [[1482]] | align="center" rowspan="2"| 5 janar [[1477]]<br/>deri më<br/>27 mars [[1482]] | align="center"| E bija e Karlit të I |- | align="center"| [[Skeda:Bernhard Strigel 007.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Maksimiliani''' | align="center"| 22 mars [[1459]] | align="center"| 12 janar [[1519]] | align="center"| Burri i Maries, bashkë-sundues {{lang|la|jure uxoris}} |- |} == Dera Habsburge (1482–1678) == {{Further|Hapsburgët|Holanda Habsburge|Holanda Spanjolle}} {| width=99% class="wikitable" ! width=15% | Imazhi ! width=15% | Emri ! width=15% | Data e lindjes ! width=15% | Data e vdekjes ! width=20% | Sundimi ! width=20% | Shënime |- | align="center"| [[Skeda:Meister der Magdalenenlegende 001.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Filipi VI<br />''i Bukuri''''' | align="center"| 22 korrik [[1478]] | align="center"| 25 shtator [[1506]] | align="center"| 27 mars [[1482]]<br/>deri më<br/>25 shtator [[1506]] | align="center"| I biri i Maksimilianit dhe Maries |- | align="center"| [[Skeda:Barend van Orley - Portrait of Charles V - Google Art Project.jpg|113px|center]] | align="center"| '''[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli II]]''' | align="center"| 24 shkurt [[1500]] | align="center"| 21 shtator [[1558]] | align="center"| 25 shtator [[1506]]<br/>deri më<br/>16 janar [[1556]] | align="center"| Abdikoi, i biri i Filipit të VI |- | align="center"| [[Skeda:King PhilipII of Spain.jpg|113px|center]] | align="center"| '''[[Filipi II i Spanjës|Filipi VII]]''' | align="center"| 21 maj [[1527]] | align="center"| 13 shtator [[1598]] | align="center"| 16 janar [[1556]]<br/>deri më<br/>13 shtator [[1598]] | align="center"| I biri i [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të II]] |- | rowspan="2" | [[Skeda:Otto van Veen - Portrait of the archdukes Albert and Isabella of Austria.jpg|118px|center]] | align="center"| '''Izabela Klara Euxhenia''' | align="center"| 12 gusht [[1566]] | align="center"| 1 dhjetor [[1633]] | align="center" rowspan="2"| 6 maj [[1598]]<br/>deri më<br/>13 korrik [[1621]] | align="center"| E bija e [[Filipi II i Spanjës|Filipit të VII]]<ref>Në Saksionin Pragmatik të 1549-ës, territoret e [[Shtatëmbëdhjetë Provincat|Shtatëmbëdhjetë Provincave]] të [[Vendet e Ulëta|Vendeve të Ulta]] dhe kontea e Burgundisë formuan një bashkësi politike të pandashme nën të njëjtin sovran. Shiko {{Cite book|author=Werner Thomas|year=2000|url=http://books.google.al/books?id=hRzNr6ih1GMC&lpg=PA21&pg=PA21|title=Encuentros en Flandes: Relaciones e intercambios hispanoflamencos a inicios de la Edad Moderna|editor1=Werner Thomas|editor2=Robert A. Verdonk|publisher=Leuven University Press; Fundación Duques de Soria|language=es|isbn=978-90-5867-087-8|page=21}}</ref> |- | align="center"| '''Alberti''' | align="center"| 15 nëntor [[1559]] | align="center"| 13 korrik [[1621]] | align="center"| Dhëndri i [[Filipi II i Spanjës|Filipit të VII]] dhe burri i Izabela Klara Euxhenias |- | align="center"| [[Skeda:Philip IV of Spain - Velázquez 1644.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Filipi VIII'''<ref>Filipi II (VII) hoqi dorë nga këto territore dhe titujt e tyre, por mbajti për vete dhe pasardhësit e tij titullin e [[Duka i Burgundisë|dukës së Burgundisë]] si sovranë të Urdhërit të Lëkurës së Artë {{cite book|author=Patrice François de Nény|url=https://books.google.com/books?id=ZYQ6AAAAcAAJ&pg=RA2-PA240|year=1784|title=Mémoires historiques et politiques des Pays-Bas autrichiens|volume=1|publisher=Imprimiere de Fauche, Favre & compagnie|language=fr|page=240|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108195058/https://books.google.com/books?id=ZYQ6AAAAcAAJ&pg=RA2-PA240|archive-date=8 nëntor 2023}}. Kështu që Filipi VIII ishte Filipi IV i Spanës</ref> | align="center"| 8 prill [[1605]] | align="center"| 17 shtator [[1665]] | align="center"| 31 korrik [[1621]]<br/>deri më<br/>17 shtator [[1665]] | align="center"| I biri i Filipit të III të Spanjës, dhe nipi i Izabela Klara Euxhenias |- | align="center"| [[Skeda:Rey Carlos II.jpg|113px|center]] | align="center"| '''Karli III''' | align="center"| 6 nëntor [[1661]] | align="center"| 1 nëntor [[1700]] | align="center"| 17 shtator [[1665]]<br/>deri më<br/>19 shtator [[1678]]/[[1700]] | align="center"| I biri i Filipit të VIII |- |} Në vitin [[1678]], Kontea e Burgundisë u aneksua nga [[Mbretëria e Francës|Franca]] si pjesë e Traktatit të Nijmegenit. ===Dera Burbone, pretendentë të titullit (1700–1713)=== {{See also|Burbonët}} * Filipi IX (mbreti Filipi V i Spanjës) ([[1700]]–[[1713]], vetëm titullar) ===Dera Habsburge (1713–në vijim)=== {{See also|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake}} * Karli IV (perandori gjermaniko-romak Karli VI) ([[1713]]–[[1740]], vetëm titullar) * Maria Tereza ([[1740]]–[[1780]], vetëm titullare) ** Franci I (perandori gjermaniko-romak Franci I) ([[1740]]–[[1765]], bashkë me gruan, vetëm titullar) * Jozefi (perandori gjermaniko-romak Jozefi II) ([[1780]]–[[1790]], vetëm titullar) * Leopoldi (perandori gjermaniko-romak Leopoldi II) ([[1790]]–[[1792]], vetëm titullar) * Franci II (perandori austriak Franci II) ([[1792]]–[[1795]]\[[1835]]) * Ferdinandi (perandori austriak Ferdinandi I) ([[1835]]–[[1848]], vetëm titullar) * [[Franc Jozef I|Franc Jozefi]] (perandori austriak Franc Jozefi I) ([[1848]]–[[1916]], vetëm titullar) * Karli V (perandori austriak Karli I) ([[1916]]–[[1918]], vetëm titullar, më vonë hoqi dorë nga titulli) ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Franche-Comté]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Burgonja-Franche-Comté]] * [[Burgonja]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Historia e Austrisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Dukati i Jyliçit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Prijësit mesjetarë në Frizinë Lindore]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} * {{cite book|author=Constance B. Bouchard|year=1999|title=The New Cambridge Medieval History|chapter-url=https://books.al/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA328|chapter=Burgundy and Provence, 879–1032|volume=3|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|location=Kembrixh|pages=328-345}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|author=Constance Brittain Bouchard|year=2009|publisher=Cornell University Press|url=https://books.google.al/books?id=hpfHfnm2hjkC&lpg=PA261&pg=PA279|title=Sword, Miter, and Cloister: Nobility and the Church in Burgundy, 980–1198|chapter=The Counts of Burgundy and Mâcon|language=en|isbn=978-0-8014-7526-9|pages=261-279}} * {{Cite book|author=Jean-Louis Clade|title=Si la Comté m’était contée|year=2001|url=https://books.google.al/books?id=bSQp4TYZOtYC|publisher=Editions Cabédita|language=fr|isbn=978-288295331-5}} * {{cite book|author=Annie Gay|title=Châteaux et demeures du Jura|year=1998|url=https://books.google.al/books?id=BiBfgKE_Tf8C|others=Jo Bardoux, ilustrator|publisher=Editions Cabédita|language=fr|isbn=978-288295234-9}} * {{Cite book|editor1=Diana Greenway|editor2=Christopher Holdswoth|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=LoP1e9IHTs0C&lpg=PA56&pg=PA56|title=Tradition and Change: Essays in Honour of Marjorie Chibnall Presented by Her Friends on the Occasion of her Seventieth Birthday|publisher=[[Cambridge University Press]]|editor3=Jane Sayers|language=en|isbn=978-0-521-52499-5}} * {{cite book|author=Samuel Guichenon|year=1778|publisher=chez Jean-Michel Briolo|url=https://books.google.al/books?id=V6s-AAAAcAAJ&pg=PA307|title=Histoire généalogique de la royale maison de Savoie: Justifiée par titres, fondations de monastéres, manuscrits, anciens monumens, histoires, et autres preuves authentiques|language=fr}} * {{Cite book|author=René Locatelli|publisher=Université de Saint Etienne|year=1992|url=https://books.google.al/books?id=ib_IYoPAjqC&lpg=PA142&pg=115|title=Sur les chemins de la perfection: moines et chanoines dans le diocèse de Besançon vers 1060-1220|language=fr|isbn=978-2-86272-024-1}} * {{cite book|author=Patrice François de Nény|year=1784|volume=1|language=fr|url=https://books.google.com/books?id=ZYQ6AAAAcAAJ&pg=RA2-PA240|title=Mémoires historiques et politiques des Pays-Bas autrichiens|publisher=Imprimiere de Fauche, Favre & compagnie|url-status=live|archive-date=8 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108195058/https://books.google.com/books?id=ZYQ6AAAAcAAJ&pg=RA2-PA240}} * {{Cite book|author=Eugène Rougebief|year=1851|publisher=Ch. Stèvenard|language=fr|url=https://books.google.al/books?id=-TcVAAAAQAAJ&pg=PA184|title=Histoire de la Franche-Comté ancienne et moderne: précédée d'une description de cette province}} * {{cite book|editor=M. de Saint-Allais|publisher=Imprimeur du roi et de madame|chapter-url=https://books.google.al/books?id=5q6K8q_qRpYC&pg=RA3-PA4|title=L'Art de vérifier les dates des faits historiques, des chartes, des chroniques, et autres anciens monuments, depuis la naissance de Jesus-Christ|year=1818|language=fr|chapter=Chronologie historique des comtes de Macon – Comtes de Bourgogne|pages=4–10, [https://books.google.al/books?id=5q6K8q_qRpYC&pg=RA3-PA35 35]–42}} * {{Cite book|author=Mary Stroll|title=Calixtus the Second, 1119–1124: A Pope Born to Rule|url=https://books.google.al/books?id=i-lIhdrikjMC&lpg=PA9&pg=PA10|year=2004|publisher=Koninklijke Brill|language=en|location=Leiden, Boston|isbn=978-90-04-13987-9}} * {{Cite book|author=Werner Thomas|year=2000|editor2=Robert A. Verdonk|language=es|url=http://books.google.al/books?id=hRzNr6ih1GMC&lpg=PA21&pg=PA21|title=Encuentros en Flandes: Relaciones e intercambios hispanoflamencos a inicios de la Edad Moderna|editor1=Werner Thomas|publisher=Leuven University Press; Fundación Duques de Soria|isbn=978-90-5867-087-8}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Counts of Burgundy|Kontët e Burgundisë}} * {{cite web|author=Charles Cawley|title=Burdundy Kingdom – Counts of Burgundy|language=en|url=https://fmg.ac/Projects/MedLands/BURGUNDY_Kingdom.htm|publisher=MedLands – Foundation for Medieval Genealogy}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite web|title=Sceaux des Comtes palatins de Bourgogne|language=fr|url=https://sigilla.irht.cnrs.fr/204371|publisher=Sigilla: Base numérique des sceaux conservés en France}}{{Lidhje e vdekur}} {{DEFAULTSORT:Lista e kontëve të Burgundisë}} [[Kategoria:Historia e Burgonja-Franche-Comté]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 982]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1674]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Historia e Austrisë]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] bdytskjo66qr1ufkhfa245j0su4ld73 0 384980 3010675 2874931 2026-07-18T15:23:15Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010675 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Kontesë së Lovenit nga viti 1003 deri në vitin 1183}} [[Skeda:Armoiries de Vianden 3.svg|parapamje|255px|Stema e kontëve të Lovenit]] '''Kontët e Lovenit''' ishin një degë e Derës lotharingiane Reginar, e cila nga fundi i [[shekulli X|shekullit të X]] sundoi mbi zotërimet e [[Leuven|Lovenit]] (''[[Gjuha frënge|frëngjisht]]'' {{lang|fr|Louvain}}, ose '''[[Leuven]]''' ''[[Gjuha holandeze|holandisht]]'') në Lorenën e Poshtme. ==Historia== Paraardhësi i mundshëm i Reginarëve, Gilberti, konti i Masgaut, një vasal i mbretit të Frankisë Perëndimore, Karli Tullaci, u martua me një bijë të perandorit karoling, Lothairi I në vitin [[846]]. Reginari I ''Qafëgjati'', me gjasa i biri, ishte fisniku më i fuqishëm në mbretërinë, në atë kohë pa mbret, të [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|Lotharingisë]] ([[Lorena]]), në periudhën nga viti [[910]] deri në vitin [[915]]. Biri dhe pasuesi i tij, Gilberti, u betua për besnikëri ndaj mbretit të Frankisë Lindore, Henri Shpendarit në vitin [[925]] dhe tre vjetë më vonë u martua me bijën e tij, Gerbergën e Saksonisë. Djali i vëllait të tij më të vogël, Reginari III mbajti tokat në rajonin e [[Arrondissement di Mons|Monsit]]. {{hidden begin | toggle = right | title = Lidhjet dinastike të Lambertit të Lovenit | titlestyle = background:lightgrey; }} {{tree chart/start|align=center}} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; | | | |CS| |HF| |RG1| |RG1=Reginari I Qafëgjati|HF=Henri Shpendari<br />mbreti i Frankisë Lindore|CS= Karli i Thjeshtë<br />mbreti i Frankisë Perëndimore}} {{tree chart| | | | |!| | | |!| | | |)|-|-|-|-|-|.| |}} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; | | | |LIV|y|GR1|y|GIL| | | |RG2| |LIV= Ludvigu i Përtejdetit<br />mbreti i Frankisë Perëndimore|GR1=Gerberga |GIL=Gilberti, [[Lisa e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|duka i Lotharingisë|RG2=Reginari II}} {{tree chart| | |,|-|-|-|(| | | |! | | | | | | | |!}} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; | |LOT| |CH| |HN| | | | | |RG3| |LOT=Mbreti Lothair<br /> i Frankisë |CH=Karli,<br /> [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|duka i Lotharingisë së Poshtme|HN=Henri|RG3=Reginari III}} {{tree chart| | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |,|-|-|-|(| | }} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; | |OT| |EM| |GR2|y|LM| |RG4| |OT=Otoni,<br/>[[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|duka i Lotharingisë së Poshtme]] |EM=Ermengarda, {{Abbr|m.|martuar me}}<br/>Albertin e I, [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|kontin e Namurit]] |GR2 = Gerberga |LM ='''Lambert Mjekrroshi,<br />konti i Lovenit'''|RG4 = Reginari IV |boxstyle_LM =background-color: #FFDEAD}} {{tree chart| | |,|-|-|-|(| | | |,|-|^|-|.| | | |!}} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; | |R2| |AL2| |HL| |LB| |RG5| |HL= Henri I, konti i Lovenit | LB = Lamberti i quajtur dhe Balderik,<br />kont i Lovenit|RG5 = Reginari V|R2 = Roberti II, [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|kont i Namurit]] |AL2= Alberti II, [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|kont i Namurit]]}} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; border: 1px solid #eee;| | | | | |REG| | | | | |ODA| |MAT|ODA = Martuar me Odan,<br/>mbesën e Godfredit të Robëruarit.|MAT = Martuar me Matildën,<br/>mbesën e Godfredit të Robëruarit.|REG = Martuar me Regelindën,<br/>mbesën e Godfredit të Robëruarit.}} {{tree chart| | | | | | |!| | | | | | | |!| | | |!}} {{tree chart|boxstyle=border-radius: 0.5em; border: 1px solid #eee; | | | | | |CN| | | | | |CL| |CH|CL = Kontët e Lovenit|CH=[[Konti i Hainautit]] |CN=[[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|Kontët e Namurit]]|boxstyle_CN =border: 1px solid #eee;}} {{tree chart/end}} {{hidden end}} [[Skeda:Lambert Gerberga.jpg|parapamje|majtas|281px|Lamberti i Lovenit dhe Gerberga, bashkëshortja e tij]] Rreth vitit [[990]], Lambert Mjekrroshi (†[[1015]]), i biri i kontit Reginari III, u martua me Gerbergën, bijën e dukës karoling Karli i [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|Lorenës së Poshtme]], dhe nga viti [[1003]] ai përshkruhet si një kont i Lovenit. Kontea e tij, me kryeqytetin origjinal të [[Leuven|Lovenit]], të ndërtuar përgjatë Lumit Dil, midis {{lang|la|Pagus Brabantiensis}} dhe {{lang|la|Pagus Hasbaniensis}}, e rriti me shpejtësi madhësinë dhe fuqinë. Në vitin [[1013]], Lamberti aneksoi një pjesë të Kontesë së Bruningrodes, të vendosur midis [[Leuven|Lovenit]] dhe Tienenit, gjë që u bë burim i një konflikti të gjatë me [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkopët e Liezhit]]. [[Skeda:Portret van graaf Hendrik III van Leuven Henry III fils mais des filles (titel op object), RP-P-OB-26.450.jpg|parapamje|235px|Portret i Henrit të II të Lovenit]] Familja e Lambertit fitoi ndikim të madh në [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romake]], duke fituar tituj të tjerë komitalë përgjatë kohës. Biri i tij, Lamberti II përmendet gjithashtu si një kont i Brukselit, ku ai kishte ndërtuar Kishën-katedrale të Shën Mikelit dhe Shën Gudulës për të bujtur [[Reliku|reliktet]] e Shën Gudulës. Kur ai iu bashkua rrebelimit të kontit Baldvini V i Flandrës kundër perandorit Henri III, ai do të vritej në një betejë të vitit [[1054]] në [[Turnai]]. Nipi i Lambertit, konti Henri III i Lovenit u vesh me titullin e një [[Landgraviati i Brabantit|Landgravit të Brabantit]] pas vdekjes së kontit palatin ezonid, Hermani II i Lotharingisë në vitin [[1085]]. [[Skeda:Godfrid1.jpg|parapamje|224px|Godfridi I]] Në fillim të [[shekulli XII|shekullit të XII]], Henri III u pasua nga vëllai i tij, Godfridi I, të cilit iu besua [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|Dukati Perandorak i Lotharingisë së Poshtme]] dhe Margraviati i Antverpenit, pasi Henri i Limburgut, doli nga pëlqimi. Megjithëse titulli më vonë iu dha zotërve të Limbourg-sur-Vesdre, Godefridi dhe familja e tij, refuzuan të ndërprisnin përdorimin e titullit dhe mbajtën zotërimin e Antverpenit. Konflikti në vijim midis familjeve çoi në shfuqizimin e mëpasëm të dukatit, ndërsa dy familjet më pas do të njiheshin përkatësisht si [[Duka i Brabantit|dukët e Brabantit]] dhe [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|Limburgut]]. ==Kontët e Lovenit dhe Brukselit== * [[1003]]–[[1015]]: Lamberti I, ishte konti i parë i Lovenit, i biri i Reginarit të III, [[Konti i Hainautit|kont i Hainautit]] * [[1015]]–[[1038]]: Henri I, (i biri i Lambertit të I) * [[1038]]–[[1040]]: Otoni * [[1040]]–[[1054]]: Lamberti II, (i biri i Lambertit të I) [[Skeda:Godfrey II of Lower Lorraine.jpg|parapamje|192px|Godfridi II]] * [[1054]]–[[1079]]: Henri II, (i biri i Lambertit të II) * [[1079]]–[[1086]]: Henri III, (i biri i Henrit të II) ==Kontët e Lovenit dhe Brukselit, Landgravët e Brabantit== {{See also|Landgraviati i Brabantit}} [[Skeda:Les Effigies des Souverains Princes et Ducs de Brabant (BM 1869,0612.107).jpg|parapamje|210px|Godfridi III]] * [[1086]]–[[1095]]: Henri III, (i biri i Henrit të II) * [[1095]]–[[1106]]: Godfridi I, (i biri i Henrit të II) ==Kontët e Lovenit dhe Brukselit, landgravët e Brabantit, dukët Lorenës së Poshtme== {{See also|Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës|Landgraviati i Brabantit|Duka i Brabantit}} * [[1106]]–[[1128]]: Godfridi I, (i biri i Henrit të II) * [[1128]]–[[1141]]: Godfridi II, (i biri i Godfridit të I) * [[1141]]–[[1190]]: Godfridi III, (i biri i Godridit të II) Nga viti [[1183]] e në vijim, titujt e kontit të Lovenit, kontit të Brukselit dhe [[Landgraviati i Brabantit|landgravit të Brabantit]] u bashkuan në titullin e [[Duka i Brabantit|Dukës së Brabantit]], duke u përdorur si apanazhe. ==Dera e Rexhinarit== {{Excerpt|Duka i Brabantit|section=Dera e Rexhinarit (Dera e Leuvenit)|hat=no}} ==Dera e Burgundisë== {{Excerpt|Duka i Brabantit|section=Dera e Burgundisë|hat=no}} ==Dera Habsburge== {{Excerpt|Duka i Brabantit|section=Dera e Habsburgëve|hat=no}} ==Dera Burbone== {{Excerpt|Duka i Brabantit|section=Dera Burbone|hat=no}} ==Dera e Habsburg-Lorenës== {{Excerpt|Duka i Brabantit|section=Dera Habsburge dhe Habsburg-Lorenës|hat=no}} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Leuven|Loveni]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Brabanti Flamand]] * [[Brabanti Valonas]] * [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit]] * [[Brabanta Veriore|Brabanti Verior]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Lista e kontëve të Frizisë Lindore]] * [[Dukati i Jyliçit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} ==Referencat== {{Reflist|34 em}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Counts of Louvain|Kontët e Lovenit}} * [https://web.archive.org/web/20070205213419/http://ballyhoo.be/andere/charters/charters.html Charters of the Duchy of Brabant] *[https://web.archive.org/web/20050524101817/http://www.personal.psu.edu/users/d/c/dcj121/prosop/counts/countyA/county27.htm Counts of Louvain]: genealogical note (Caution: some information provided by this link could be historiographically obsolete). {{DEFAULTSORT:Kontët e Lovenit}} [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Themelime në 1003]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1183]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1183]] [[Kategoria:Themelime shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] tdjiwdsrg7jktjonwsqo9h9avg9trjk 0 385068 3010693 2971967 2026-07-18T15:23:23Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010693 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Frizisë Lindore nga shekulli XV deri në vitin 1744}} '''Kontët dhe princët e Frizisë Lindore''' nga familja fisnike friziano lindore Sirksena rridhnin nga një vijë prijësish friziano-lindorë nga Gretsieli. Kontea u krijua kur perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun e I, birin e prijësit vendor, në rangun e kontit perandorak në vitin [[1464]].<ref name="Ulrich">{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2741/Ulrich-I.pdf|chapter=Ulrich I (Graf zu Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=376–383}}</ref> Sunduesi më i rëndësishëm nga Dera Sirksena qe Edzardi i Madh ([[1462]]–[[1528]]), në udhëheqjen e të cilit Kontea Perandorake e Frizisë Lindore arrit shtrirjen më të madhe. Gjatë sundimit të tij, përgjatë Frizisë Lindore do të përhapej [[Reformimi protestant|Reformacioni]].<ref name ="Edzard">{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2024/Edzard-I.pdf|chapter=Edzard (Graf von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=3|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=123–128}}</ref> [[Skeda:Ostfriesland hervorgehoben.svg|parapamje|majtas|354px|Harta e Frizisë Lindore]] Megjithëse sunduan në Kontenë e Frizisë Lindore, ata nuk qenë ndonjëherë të aftë të vendosnin një sundim të fortë në Frizinë Lindore. Shpesh herë shpërthenin përplasje për pushtet me zotërime të ndryshme me vetë-besim të lartë. Nga viti [[1581]], deri në vitin [[1600]], kontët e Frizisë Lindore qenë edhe sundues të Kontesë së Rietbergut, në [[Bashkimi personal|bashkim personal]], pasi Eno III u martua me trashëgimtaren e Rietbergut, Valburgën e Rietbergut. Megjithatë, në Marrëveshjen e Berumit ([[1600]], ai ia dorëzoi Kontenë e Rietbergut vajzave të tij.<ref name="Johann">{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=193}}</ref> Në vitin [[1654]] Dera Sirksena u ngrit në rangun e princave nga perandori. Karl Edzardi, sunduesi i fundit i Derës Sirksena, vdiq pa fëmijë gjatë natës së 25/26 majit [[1744]] (i raportuar nga një gotë hirrë, të cilën thuhet se e piu pas një gjuetie). Menjëherë më pas, kontea i kaloi mbretit [[Frederiku i Madh|Frederiku II]] të [[Prusia|Prusisë]].<ref name="Karl Edzard"/> ==Prijësit mesjetarë në Frizinë Lindore == {{See also|Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore}} Deri në vitin [[1300]], ky rend barazitar qe i aftë të ruhej, megjithë rivalitetet midis familjeve të fuqishme. Afër fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], megjithatë, filloi një ndryshim demografik: një numër i madh krizash (uri, mungesë e mallrave në treg, epidemitë etj.) çuan në humbjen e rendit publik, duke kulminuar në shpërthimin e epidemisë në vitin [[1349]]/[[1350|50]]. Përveç kësaj, nën përfshirjen nga stuhitë (për shembull Përmbytja e dytë e Marcellusit në vitin [[1362]]), digat e ndërtuar gjatë [[Mesjeta klasike|Mesjetës Klasike]] u çanë, duke përmbytur zonat më parë të banuara: U krijuan Gjiret e Lejit dhe Harles, ashtu si dhe Jades. Këto pasoja katastrofike në një riorganizim të hapsirës publike: "distriktet" më të vegjël si Stadlandi dhe Butjadingeni u shfaqën në lindje, Banti në jug-perëndimtë Gjirit të sapokrijuar të Jades. Këto çarje lanë gjithashtu shenjën e tyre në rendin politik të Frizisë Lindore. Në fundin e [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] deri në mesin e [[shekulli XIV|shekullit të të XIV]], fuqia e fisnikëve u bë gjithmonë e më e madhe dhe filluan të marin formë feudalët friziano-lindorë: prijësit mësuan shpejtë për mos ta bazuar autoritetin e tyre nga vullneti i bashkësive, por nga kuptimi dhe mbrojtja e tij si si zotërime dinastike.{{Sfn|Schmidt|2005|p=87}} Për shumë "''frizianë të lirë''" në këtë kohë, ishte një çështje themelore mbijetese, pjesëmarrje e tyre në punët e bashkësisë u zbeh.<ref>{{Cite journal|author=Heinrich Schmidt|title=Piraten gern gesehen|journal=Damals: Das Magazin für Geschichte und Kultur|volume=38|date=4 prill 2006|language=de|page=32}}</ref> Idealët bashkëpunuese të Lirisë Friziane nën këto rrethana nuk mund të mbaheshin. Familjet individuale, më para të privilegjuara si fisnike, filluan ta distancojnë veten e tyre gjithmonë e më shumë nga zotëruesit e fermave fshatare, duke formuar klasën sunduese. Nga mesi i [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], titulli "prijës" u bë i zakonshëm dhe bartësit e tij, tani e kuptonin atë si një përcaktim klasor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=32}} Pushteti i prijësve bazohej mbi zotërimet e tyre dinastike. Shtëpitë prej guri të ''redjeven'' tani u zhvilluan në kulla dhe kështjella. Kishat e gurit gjithashtu u instrumentalizuan si qendra të pushtetit.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=1999|chapter=Mittelalterliche Kirchengeschichte|editor=Rolf Schäfer|title=Oldenburgische Kirchengeschichte|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|ISBN=3-89598-624-0|page=120}}</ref> Gjithashtu për sa i përket përdorimit të tyre ushtarak, ndërtimi (zgjerimi) i kështjellave dëshmonte gjithashtu për ndjesinë në rritje të rangut: prijësit u vendosën më afër fisnikërisë që ekzistonte në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], duke e zgjeruar më shumë diferencimin me fshatarët, të cilët tani konsideroheshin si subjeke.{{Sfn|Schmidt|2005|p=89}} I parë nga jashtë Frizisë, një prijës ishte një fisnik gjithësesi; kjo është mënyra se si Sibo Herringa i Atamansburgut përmendet në një dokument të nxjerë në [[Bremeni|Bremen]] në vitin [[1404]]. Prijësit mund të garonin lehtësisht me fisnikërinë e ulët jashtë Frizisë për sa i përket pasurisë, lirisë dhe pavarësisë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|title=Führungsschichten im Jeverland|year=2004|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=80}}</ref> Gjithashtu, duhet marrë parasysh se në shtatëmbëdhjetë të zgjedhurit nga fundi i [[shekulli XI|shekullit të XI]], është pohuar shprehimisht në zgjedhjet e 7-ta, që mbreti Karl u dha të gjithë frizianëve {{lang|la|nobilitatem et libertatem}}, d.m.th. fisnikëri dhe liri. Kështu që çdo frizian i lindur i lirë ishte fisnik dhe i lirë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|title=Führungsschichten im Jeverland|year=2004|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=7}}</ref> Në dallim nga fisnikët e Frizisë, fisnikëria e ulët në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] ishte më së shumti me prejardhje jo të lirë ({{lang|la|ministeriales}}). Gjithësesi, [[taksa]]t mbetën të panjohura nën sundimin e prijësve, të cilët fituan një pjesë të madhe të jetesës së tyre nëpërmjet [[pirateria|piraterisë]].<ref>{{Cite book|author=Dieter Zimmerling|title=Störtebeker & Co. Die Blütezeit der Seeräuber in Nord-und Ostsee|publisher=Die Hanse|language=de|year=2000|location=Hamburg|ISBN=3-434-52573-4|page=223}}</ref> Gjithashtu, shpejtë filluan të zhvilloheshin luftërat hakmarrëse midis familjeve drejtuese, të cilat do të rriteshin në konflikte të armatosura. Për të financuar këto konflike, shërbyen edhe plaçkitja e anijeve ashtu si dhe shënjestrimi i tregtarëve nëpërmjet sinjaleve të gënjeshtërta. {{Lang|la|Jus naufragii}} i garantonte prijësve lejen për të zotëruar mbetjet e bregut. Burime të tjera të të ardhurave për prijësit ishin fshatarët vetë-kultivues ashtu si dhe dhënia me qira e fermave dhe tokave, pjesëmarrja në tregtinë e largësive të mëdha dhe, gjithmonë e më shumë, shitja e fuqisë së tyre mbrojtëse te shtresat e ulta.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} ===Familjet prijëse=== {| class="wikitable float-right" |+Familjet më të rëndësishme prijëse të Frizisë Lindore rreth vitit 1400 ! Qendra kryesore !! Familja |- | Broke / Marienhafe || Tom Brok |- | Emden || Abdena |- | Faldern || Aildesna |- | Dornum dhe Nese || Atena |- | Gretsiel / Norden || Sirksena |- | Inhausen / Ostringen || Tjarksena |- | Langvarden / Inhausen / Kniphausen || Oneken, më vonë e emërtuar e Inhausenit dhe Kniphausenit |- | Lytetsburg / Pevsum || Maninga |- | Nermor / Ler || Ukena |- | North || Idzinga |- | Osterhusen || Alena |- | Rystringen / Bant || Viemken (Papinga) |- | Vitmund / Dornum || Kankena |- | Virdum || Beninga |- | Rodenkirshen / Stadland || Dide Lyben |} [[Skeda:Ostfriesland CoA.svg|parapamje|291px|Stema e Familjes Sirksena me moton friziane {{Lang|frs|Eala Frya Fresena}}]] * '''Familja Tom Brok:''' Një nga familjet më të mëdha feudale në gjysmën e parë të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] ishte Familja Tom Brok , e cila vinte nga Norderlandi dhe tashmë ishte një nga familjet kryesore në Frizinë Lindore, në kohën e Lirisë Friziane. Pushteti i tyre politik tejkalonte gjithëçka ishte njohur më parë në Frizinë Lindore: Nëpërmjet martesave, Familja Tom Brok fitoi mbizotërimin mbi Emsigerlandin dhe në fund mori prijësin e parë në Brokmerland, Keno I. Fuqia komanduese e Familjes Tom Brok në fund depërtoi edhe në pjesë të mëdha të [[Friesland]]it Lindor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} * [[1347]]–[[1376]]: Keno I Tom Brok<ref>{{Cite book|author=Ernst Friedländer|year=1878|url=http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|title=Ostfriesisches Urkundenbuch I. Emden 1878, Urkunde Nr. 44|via=Cartago|language=de|page=41|access-date=23 gusht 2025|archive-date=6 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006234628/http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|url-status=dead}}</ref> * [[1376]]–[[1389]]: Oko I Tom Brok<ref>{{cite book|author=Heinrich Schmidt|year=1975|chapter=Politische Geschichte Ostfrieslands|title=Ostfriesland|editor=Schutze des Deiches|volume=5|publisher=Rautenberg|language=de|location=Leer|page=72}}</ref> * [[1389]]–[[1399]]: Vidzeld Tom Brok * [[1399]]–[[1417]]: Keno II Tom Brok (nën regjencën e nënës së tij Foelke Kampana)<ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2103/Folkeld-Kampana.pdf|chapter=Folkeld Kampana (Folkelde, Folkeldis, Folkelt to Broke, Folculda; volkstümlich: "Quade Foelke")|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=140–144}}</ref> * [[1417]]–[[1427]]: Oko II Tom Brok (nën regjencën e gjyshes së tij, Foelke); i rrëzuar, vdiq në vitin [[1435]] * '''Familja Atena:''' * ?–[[1410]]: Hero Atena<ref name="Atena">{{Cite book|author=Almuth Salomon|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1391/Attena-familie.pdf|chapter=Attena (Häuptlingsfam)|year=2007|editor=Martin Tielke|volume=4|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220662-7|pages=18–21}}</ref> * ?–[[1410]]: Lutet Atena (në Norderburg)<ref name="Atena"/> ** ?: Eger Atena (në Uesterburg)<ref name="Atena"/> * ?–[[1433]]: Sibeti I Atena<ref name="Atena"/> * [[1433]]–[[1473]]: Sibeti II Atena<ref name="Atena"/> * ''Familja Abdena:''' Në veçanti, hakmarrjet midis Familjes Tom Brok nga një anë, dhe Folkmar Alenës së Grothusenit dhe Familjes Abdena nga Emdeni, në anën tjetër, përcaktuan historinë e Frizisë Lindore drejtë fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe fillimit të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Në krye të Familjes Abdena ishte Hisko, provosti i Emdenit.<ref>{{Cite journal|author=Anton Kappelhoff|title=Die Entwicklung der landesherrlichen Hoheitsrechte in Ostfriesland un ihr Niederschlag in der Münzprägung|journal=Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands|volume=46|year=1966|language=de|pages=5–110}}</ref><ref>{{Cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbrüder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|volume=3|year=2012|publisher=Campus-Verlag|language=de|isbn=978-3-593-39801-3|page=118}}</ref> * '''Familja Aildesna:''' Familja Aildesna<ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|title=Geschichte des Emsingerlandes vom frühen 13. bis zum späten 15. Jh.|year=1976|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|location=Aurik|page=210}}</ref><ref>{{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschihtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|publisher=Dunkmann|language=de|year=1889|location=Aurik|page=50}}</ref> [[Skeda:EdzardCirksena1508.png|parapamje|422px|Shtrirja e Frizisë Lindore nën Edzardin e I, [[1508]]]] * '''Familja Sirksena:''' * [[1409]]?–[[1430]]: Liudvardi<ref name="Cirksena-Häuptlingsfam.">{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1940/Cirksena-familie.pdf|editor=Martin Tielke|chapter=Cirksena (Häuptlingsfam)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=2001|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=83–86}}</ref> * [[1430]]–[[1450]]: Eno Edzardisna, dhëndri i Liudvardit<ref>{{Cite book|author1=Karl-Ernst Behre|author2=Hajo van Lengen|title=Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschapft|year=1995|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|language=de|page=131}}</ref><ref name="Cirksena-Häuptlingsfam."/> * [[1450]]–[[1466]]: Ulriku, i biri i Eno Edzardisnës, në vitin [[1464]] u ngrit në rangun e kontit.<ref name="CirksenaDinasti">{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1938/Cirksena-dynastie.pdf|chapter=Cirksena Dynastie|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-939220600-9|pages=60–62}}</ref><ref name="Ulrich"/> * '''Familja Tjarksena / Tiardesna:''' Kështjella e Inhausenit u ndërtua rreth vitit [[1350]] nga Ino Tjarksena, gjykatësi i Ostringenit. Biri i tij qe Popko Inen Tjarksena († [[1387]]), prijësi i Inhausenit. Popko fillimisht qe një aleat besnik i Edo Viemkenit († [[1415]]) dhe vjerrit të djalit të tij, Dodo.<ref>{{Cite book|author=Tileman Dothias Wiarda|title=Ostfriesische Geschichte|year=1791|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=rIoAAAAAcAAJ&pg=PA441&lpg=PA441&dq=wappen+maninga|publisher=Aurich|language=de|page=342}}</ref> Përgjatë diskutimeve pas vdekjes së Dodos, Popko Ineni ndryshoi krahë dhe u lidh në aleancë me Oko të Vjetrin Tom Brok, i cili në atë kohë po përpiqet të bashkonte Frizinë Lindore nën sundimin e tij. Edo Viemkeni vrau Popko Inenin në një diskutim mbi të në vitin [[1387]] dhe zaptoi Kështjellën e Inhausenit.<ref name="Bran-Archenholz"/> * '''Familja Oneken, më vonë Inhausen dhe Kniphausen:''' Familja Oneken, më vonë u quajt Familja Inhausen dhe Knifausen<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=1|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3014/Inn-Kyphausen-familie.pdf|chapter=Zu Innhausen und Knyphausen Familie|year=1993|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=196–198}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin [[1387]], Edo Viemkeni ia dha Kështjellën e Inhausenit Iko Onekenit të Vjetrit (†[[1454]]), prijësi i Sengvardenit fqinj, i cili gjithashtu u martua me Hilleda Tjarksenën, vajzën e pronarit të mëparshëm, Popko Inen Tjarksena. Në të njëjtën kohë, Iko Onekeni pasoi vjerrin e tij, Popko Inenin si prijës i Inhausenit. Iko Onekeni ishte nipi i Onekos (''Unico'', i dokumentuar rreth vitit [[1350]]) në Kështjellën e Godensit, prijësi i Langvardenit, Godensit dhe Silhuesit, i cili ishte një i afërm i Edo Viemkenit.<ref name="Bran-Archenholz">{{Cite book|author1=Friedrich Alexander Bran|author2=Johann Wilhelm von Archenholz|url=https://books.google.al/books?pg=PA224&lpg=PA223&dq=iko+von+langwarden&id=TYUrAAAAYAAJ&ots=zjLb_PuMq-|title=Minerva: Ein Journal historischen und politischen Inhalts|volume=2|publisher=Jena|year=1827|language=de|page=222}}</ref> Djali i Onekos ishte Oneko i Madh Onekeni († [[1405]]), i cili etiketohej si {{lang|de|Grote}} (i madhi) për shkak të shtatit të tij. Ai ishte prijësi i Sengvardenit, Langvardenit, Rodekerkenit, Godensit dhe Silhuesit. Djali i tij nga martesa me Tiaderën e Oldeborgut, vajza e Sibethit, ishte Iko Onekeni i Vjetri, babai i Alkosit të Evilit († [[1474]]), prijësi i Inhausenit. Djali i tij, Folef Alksen Onekeni († [[1531]]), prijësi i Inhausenit, trashëgoi zotërimin fqinj të Kniphausenit nga kushëriri i tij, Iko Onekeni i Riu, prijësi i Kniphausenit, në vitin [[1496]] dhe kështu i bashkoi të dy zotërimet, pas të cilës Familja Oneken e quajti veten Familja e Inhausenit dhe Kniphausenit.<ref>Bran/Archenholz, Minerva, fq. 223, dhe Genealogisches Handbuch des Adels, vëllimi 28 i Gesamtreihe (= Gräfliche Häuser A, vëllimi 4). C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) [[1962]], fq. 216.</ref> * '''Familja Maninga''': Familja Maninga<ref>{{Cite book|author=Hidde Feenstra|volume=3|chapter=Manninga Familie|year=2001|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2597/Manninga-familie.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=278–280}}</ref> * '''Familja Ukena''': * Beno * Uko * [[1427]]–[[1436]]: Foko Ukena<ref>{{Cite encyclopedia|author=Heinrich Schmidt|url=https://daten.digitale-sammlungen.de/0010/bsb00108175/images/index.html?seite=582|title=Ukena, Focko|year=2016|volume=26|encyclopedia=Neue Deutsche Biographie|publisher=Duncker & Humblot|language=de|location=Berlin|isbn=978-3-428-11207-4|page=556}}</ref> * [[1427]]–[[1432]]: Uko Fokena, i biri i Foko Ukenës * '''Familja Alena''': ?–[[1406]]: Djali i Kenosit të I Tom Brok , Oko i Vjetri, bashkoi pothuajse të gjithë Frizinë Lindore nën pushtetin e tij. Në vitin [[1381]], ai u betua për besnikëri ndaj dukës Albrehti i Bavarisë, [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]]. Pas një negocimi jo konkluziv me prijësin Folkmar Alena, i cili e rrethoi atë në Kështjellën e Aurikut, ai do të vritej ([[1391]]). Në vitet në vazhdim, gruaja e tij, Foelke, e ashtuquajtur Kuade Foelke (= "Foelke e Ligë"), mori regjencën për dy bijtë e saj nën moshë, Vidzeltin dhe Kenon e II. * '''Familja Viemken, e quajtur edhe Papinga, Beninga''': Rivali kryesor i Kenos ishte prijësi i frizianëve të Rystringerit ashtu dhe të Bantit dhe Vangerlandit, Edo Viemkeni i Vjetri. Në viitn [[1383]], ai ndërtoi Edenborkun në Bant, i cili më vonë do të bëhej Sibetsburgu. Ai ishte modeli për ndërtesat prej guri të Grimersumit të prijësve Beninga në Krumhorn dhe nga viti [[1395]] e në vijim fortifikimi shërbeu si një strehë dhe bazë operacionesh për lidhjen pirate të {{lang|de|Vitalienbrüder}},<ref name="Roder">{{Cite book|author=Hartmut Roder|year=2000|chapter=Klaus Störtebeker – Häuptling der Vitalienbrüder|url=https://books.google.al/books?id=ngISAQAAIAAJ|title=Piraten – Herren der Sieben Meere|publisher=Temmen|language=de|location=Bremen|isbn=978-386108536-2|pages=41}}</ref> për të cilën ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tyre: më 4 korrik [[1398]] ai u desh të siguronte Lybekun, Bremenin dhe Hamburgut që ata të tërhiqnin mbrojtjen e tyre ndaj {{lang|de|Vitalienbrüder}} dhe ti dëbonin ata nga territori i tyre. * '''Familja Beninga'''<ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|year=2001|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1890/Beninga-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Beninga (Häuptlingsfam), Beningamannen|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=35–40}}</ref> * '''Familja Lyben''': Emri i Familjes Lyben rrjedh nga Lube Onekeni, biri i "fisnikut Duden" dhe paraardhësi më i vjetër i njohur me këtë emër, sipas vullës së vitit [[1384]] me luanin heraldik të ngritur në të djathtë në shqytë dhe mbishkrimin: ''+ LVBBE ... KEN IN ◌ RODENKERKEN +''. Luani i ngritur nënkupton një familje të vjetër friziane dhe është një shenjë e familjeve të tijera që rrjedhin nga Familja Oneken, duke përfshirë Lube Onekenin e Langvardenit (më vonë prijësi i Kniphausenit). Lube Onekeni dhe i biri, Dide Lubeni (gjithashtu Dide Lubensone) përmenden nga viti [[1384]] deri në vitin [[1414]]. Djali dhe pasardhësi i Dide Lubenit qe Dude Didensone. Atij iu pre koka në vitin [[1419]] bashkë me vëllain e tij, Gerold në Bremen – me shpatë, pasi Edelingeni u titullua sipas zakonit të tyre. Sipas legjendës, Geroldi më i ri puthi kokën tashmë të prerë të vëllait të tij, Dudes. Ata u përpoqën më kot me frizianë dhe mercenarë të pushtonin Vredeborgun afër Atensit. Ata u kapën dhe u shpunë në Bremen.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=101}}</ref> Në hyrjen e Kronikës së tij të Lytetsburgut, Udo von Alvensleben përmend baronë, kontë dhe princa të Inhausenit dhe Kniphausenit si familjen feudale të vetme të mbijetuar.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=181}}</ref> Megjithatë, ishin dy degë të mbijetuara. Luani i shoqëroi akoma familjet e afërta në lulëzim Lyben dhe Tantzen si stemë heraldike. Të dyja familjet mund ta gjurmojnë prejardhjen e tyre nga Lube Onekeni, i biri i "fisnikut Duden". Përgjatë shekujve, kujtesa e ekzekutimit të Dudes dhe Geroldit do të zbehej. Në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], historiani vendor Hermann Allmers do ta rizbulonte historinë e Geroldit dhe Dudes. Nga atëherë e në vijim, legjenda e fatit të vëllezërve frizianë i përket standardit të shkollave në Vesermarsh.<ref>{{Cite web|title=Der Bruderkuss – Fresko im Stadtmuseum Nordenham|language=de|url=http://www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html|date=9 shtator 2014|publisher=Radio Bremen|archive-date=17 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117202513/http://www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html}}</ref> Allmers gjithashtu rekomandoi të krijohej edhe një afresk që pikturonte "Puthjen e Vëllait" në fermën e Umo Lybenit, i cili vdiq në vitin [[1890]]. Në periudhën në vijim, ferma u bë një lloj vendi pelegrinazhi. Sot, pipktura e Hugo Zieger-it i është dhënë Muzeut të Nordenhamit nga Familja Lyben.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=228}}</ref> ===Bashkëpunimi me Viktualenbryderët=== Viktualenbryderët,<ref group="Shpjegimi">{{lang|de|Vitalienbrüder}}, {{lang|de|Viktualenbrüder}} ose {{lang|de|Likedeeler}}, {{lang|la|Fratres Vitalienses}} ishte emri i një grupi detarësh që ndikonin tregtinë në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dhe [[Deti Baltik|Detin Balltik]]. Nga viti [[1389]] deri në vitin [[1394]], fillimisht ata donin të siguronin furnizimin me ushqime të [[Stokholmi]]t gjatë rrethimit të trupave daneze, si thyerës të bllokadës. Në vijim ata vepruan si korsarë në emër të [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]]. Por më vonë ata do të angazhoheshin në veprimtari të pastra [[pirateria|piraterie]]. Emri i tyre rrjedh nga fjala [[gjuha gjermane|gjermane]] {{lang|de|Viktualien}} që do të thotë furnizim me ushqime, dhe {{lang|de|brüder}} që do të thotë vëllazëri. Ata ishin të organizuar në një gildë ose vëllazëri.</ref> të cilët ishin dëbuar nga ishulli baltik i Gotlandit nga [[Urdhri Teutonik]] në vitin [[1398]], i nxitën konfliket e tyre: ata u përdorën nga të gjithë krahët si trupa në betejë. Të gjitha krahët përfituan nga bashkëpunimi: Viktualenbryderët sollën përvojë lufte dhe fleksibilitet me vete, por mbi të gjitha, vendosja e tyre ishte me çmim më të lirë se mercenarët e zakonshëm, pasi ata bënin plaçkë për llogari të tyre dhe nuk kërkonin të paguheshin ose furnizoheshin. Prijësit, nga ana tjetër, u jepnin një strehim të sigurt nga përndjekja dhe një treg për sendet e plaçkitura—të dyja këto nevoja themelore për ndërtimin e një baze të re operacionesh. [[Pirateria]] në rritje në pjesën jugore të [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dëmtoi gjithashtu edhe transportin detar të [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]], veçanërisht qytetet e [[Hamburgu]]t dhe [[Bremeni]]t.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|publisher=G. Rautenberg|language=de|location=Ler|page=79}}</ref> Konfliktet u intesifikuan: pasi secila familje feudale huazonte ''bukanirë'' për të forcuar pozicionin e tyre, askush nuk mund të bënte pa punuar me ta. ===Ekspeditat e Lidhjes Hanseatike kundër prijësve friziano-lindorë=== Edo Viemkeni, prijësi i frizianëve të Rystringut ashtu si dhe Bantit dhe Vangerlandit, e vuri në dukje veten veçanërisht si strehues i {{lang|de|Viktualenbrüder}}.<ref name="Roder"/> Rrjedhimisht, ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tij: më 4 korrik [[1398]], ai u desh të siguronte [[Lybeku]]n, [[Bremeni]]n dhe [[Hamburgu]]n që ai të tërhiqte mbrojtjen e tij nga ''Viktualenbryderët'', duke i dëbuar ata nga territori i tij: "''Të gjithë ata që e lexojnë këtë letër ose vihen në dijeni të saj duhet të informohen se unë, Edo Viemkeni, prijës në Distriktin e Rystringerit, rrëfej dhe dëshmojë në këtë letër [...] të distancohem nga Viktualenbryderët, të vjetër dhe të rinj, të cilët kam me vete në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë me mua në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë në kështjellën time dhe territorin tim [...]''."<ref>{{cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbruder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|edition=i 2-të|publisher=Campus Verlag|language=de|location=Frankfurt mbi Main|year=1994|ISBN=3-593-34525-0|page=111}}</ref> Më 2 shkurt [[1400]], në një mbledhje të vogël në Hanseatike në [[Lybeku|Lybek]], u vendso të dërgoheshin njëmbëdhjetë [[Nau#Origjina|koga]] të armatosura me 950 veta drejtë [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]].<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|publisher=Hansischen Geschichtsverein|series=Abt. I|volume=4|issue=570|chapter=5|language=de|location=Lajpcig|page=522}}</ref> Keno II Tom Broku reagoi menjëherë, duke kërkuar falje në një letër ndaj [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]] të datuar më 25 shkurt për strehimin e Viktualenbryderëve dhe duke premtuar përzënien e tyre të menjëhershme.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|year=1873|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|volume=4|issue=692|language=de|page=788}}</ref> Kundërshtarët e Kenos, Hisko i Emdenit dhe Edo Viemkeni, gjithashtu si kont i Oldenburgut, u dhanë mënjëherë detyra të reja Viktualenbryderve të papunë,<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|volume=4|issue=589|language=de|location=Lajpcig|page=534}}</ref> pikërisht prijësit që, më pak se dy vjetë më parë, ishin betuar solemnisht të mos bashkoheshin kurrë me piratët. Në vijim, Keno Tom Broku dhe aleatët e tij, veçanërisht Folkmar Alena, Eno Hajtatisna dhe Haro Aldesna, i morën prapë në shërbim piratët. Në këtë mënyrë u formua një ''spirale armatimi'', pasi ishte e vështirë për prijësit individualë të bënin pa ndihmën e Viktualenbryderve, pasi nuk mund të përballonte potencialin ushtarak të piratëve në dispozicion të kundërshtarëve të tij me fuqinë e vetë.{{Sfn|Puhle|1994|p=106}} [[Lidhja Hanseatike|Qyteti Hanseatik]] i [[Lybeku]]t kërkoi veprim: Më 22 prill, flota e dakordësuar Hanseatike u nis nga [[Hamburgu]] drejtë Frizisë Lindore. Më 5 maj, ajo u përballë me Viktualenbryderët në Osterems duke i mundur ata. 80 piratë u vranë, 34 u zunë robër dhe më vonë u ekzekutuan.<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|publisher=Hansischen Geschichtsverein|volume=4|issue=591|language=de|location=Lajpcig|pages=538–546}}</ref> [[Lidhja Hanseatike]] e theksoi kërkesën e saj duke e transferuar qytetin dhe kështjellën e Emdenit në të nëpërmjet provostit Hisko më 6 maj. Kjo vendosi themelet për operacionet e ardhshme, nga ku kështjellat dhe pallatet e tjera do të pushtoheshin.<ref group="Shpjegimi">9 maj: Kështjella Larrelt; 12 maj: Kështjella Loquard (rrënuar më 14 qershor); midis 16 dhe 23 majit: Kulla e Marienfeldit (nisi të rrënohej në qershor), Kështjella e Vitmundit, Kështjella e Grothusenit (rrënuar më 14 qershor).</ref> Kjo intransigjencë e bëri ndërmarrjen një sukses të plotë për [[Lidhja Hanseatike|Lidhjen Hanseatike]] dhe më 23 mëja të gjithë prijësit dhe bashkësitë e Frizisë Lindore konfirmuan se ata nuk do ti pranonin kurrë prapë Viktualenbryderët.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|volume=4|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|year=1873|issue=699|language=de|location=Lybek|page=793}}</ref> [[Skeda:Focko Ukena.png|parapamje|312px|Pas Betejës së Fushave të Egra, Oko Tom Brok i robëruar para Foko Ukenës. Pikturë romantizuese e historisë nga Tjarko Meyer Cramer, [[1803]].]] ===Rënia e prijësve=== Prania e armatosur e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] nuk mund ti shuante konfliktet e prijësve feudalë të Frizisë Lindore, madje ajo i ndërlikoi ato.{{Sfn|Schmidt|2005|p=92}} Në vitin [[1408]], [[Lidhja Hanseatike]] drejtoi një tjetër ekspeditë të armatosur kundër prijësve frizianë. Keno II Tom Broku kërkoi një aleancë me [[Lidhja Hanseatike|qytetet Hanseatike]], gjithashtu në mënyrë që të forconte pozicionin e tij në luftërat e vazhdueshme me prijësit e tjerë. Megjithatë, feudalët nuk mund të zhdukeshin nëpërmjet mjeteve ushtarake: Keno II Tom Broku e dëboi Hisko Abdenën nga Emdeni, por do të vdiste në mënyrë të parakohshme. Nën sundimin e të birit, Okos së II, Familja do ta humbiste rëndësinë. Në fillim të [[shekulli XV|shekullit të XV]], gjithësesi, feudet hasën në rezistencë në rritje nga klasa fshatare.{{Sfn|Schmidt|2006|p=34}} Kriza ekonomike përfundoi dhe me ekonominë e ztabilizuar, vetë-besimi i fermerëve rifitoi forcë. Foko Ukena nga Leri kuptoi se si ta përdorte vetë-besimin në rritje të klasës fshatare, duke i nxitur ata kundër Familjes Tom Brok: ai e mundi Okon dhe aleatët e tij në Betejën e Deternit ([[1426]]) dhe në Betejën e Fushave të Egra (afër Oldeborgut në vitin [[1427]]) dhe kështu i dha fund sundimit të Familjes Tom Brok. Feudet u vunë gjithmonë e më shumë nën trysni: [[Hamburgu]] krijoi një ekspeditë të tretë të rëndësishme ndëshkimore kundër Sibet Lubensonit, nipit të Edo Viemkenit. Simoni i Utrehtit u nis për në Emden në vitin [[1433]] me 21 anije, duke e pushtuar qytetin. Sibetsburgu u rrënua në vitin [[1435]]. Kundër Foko Ukenës, ndërkohë prijësi më i fuqishëm në Frizinë Lindore, u krijua një grup prijësisht dhe bashkësishë fshatare nën udhëheqjen e gretsielerit Edzard Sirksenës. Bashkësive fshatare në dukje u mungonte forca e brendshme për të luftuar feudalin tashmë të urryer.{{Sfn|Schmidt|2006|p=35}} Gjithësesi, prirja drejtë lirisë e nxitur në bashkësi, Foko kishte ditur se si ta përdorte atë në luftën kundër Oko Tom Brokut, tani ishte kthyer kundër tij. {{Sfn|Schmidt|2005|p=104}} Foko u mund dhe u dëbua. Ai do të vdiste në vitin [[1436]] në [[Groningen]]. Me ngjitjen e Familjes Sirksena, prijësit feudalë në Frizinë Lindore morën fund, pasi perandori Frederiku III e ngriti Ulrik Sirksenën në rangun e kontit perandorak duke i dhënë atij Frizinë Lindore si feud konte perandorake. Nën sundimin e tij, fshatarët dhe feudalët mund të konsideroheshin të paqësuar: koha e luftërave të brendshme feudale nën ndikimin e tij morën fund.{{Sfn|Schmidt|2005|p=109}} Disa familje feudale arritën të pranoheshin në shërbimin e fisnikërisë. Për shembull, Albert von Rhaude ose von Jemgum ([[1500]]–[[1545]]), një pasardhës i Evo Tamenës nga Jemgumi, u bë drost i kontit të Frizisë Lindore në Fridburg, në Aurik dhe në Berum. Një nga pasardhësit e tij u martua në fisnikërinë [[vestfalia]]ne. ==Kontët e Frizisë Lindore== ===Dera Sirksena=== ====Tabela e sunduesve==== {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2| Sunduesi !! Lindja !! Sundimi !!Pjesa e sunduar/<br>kontea !! Bashkëshortja !! Vdekja !!Shënime |- style="background:#fff | Ulriku I ||[[Skeda:Ulrich I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1408]]<br>Norden<br><small>I biri i Eno Edzardisnës dhe Gelës së Manslagtit</small> |align=center|[[1464]] – 26 shtator [[1466]]||Kontea e Frizisë Lindore||''Një grua e parë''<br>pa fëmijë<br><br>Theda Ukena<br>[[1455]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|26 shtator [[1466]]<br>Emden<br><small>mosha 57–58</small>||Konti i parë i Frizisë Lindore. Perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun në rangun e kontit perandorak në vitin [[1464]].<ref name="Ulrich"/> |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Theda Ukenës ([[1466]]-[[1480]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Theda (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2722/Theda.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=364–365}}</ref> |rowspan="2"| Nuk pati pasardhës. Kontea i shkoi vëllait të tij. |- style="background:#fff | Eno I ||[[Skeda:Enno I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 qershor [[1460]]<br><small>Djali i parë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Enno I|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2009/Enno-I.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=93–94}}</ref> |align=center|26 shtator [[1466]] – 19 shkurt [[1491]]||Kontea e Frizisë Lindore||''I pamartuar'' |align=center|19 shkurt [[1491]]<br>Fridburg<br><small>mosha 30</small> |- style="background:#fff | Edzardi I ''i Madhi'' ||[[Skeda:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|113px]] |align=center|15 janar [[1462]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small> |align=center|19 shkurt [[1491]] – 14 shkurt [[1528]]||Kontea e Frizisë Lindore||Elisabeta e Rietbergut<br>1498<br>tre fëmijë |align=center|14 shkurt [[1528]]<br>Emden<br><small>mosha 62</small>|| Sunduesi, nën të cilin Frizia Lindore pati shtrirjen më të madhe<ref name="Edzard"/> |- style="background:#fff | Eno II ||[[Skeda:Enno II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1505]]<br><small>I biri i Edzardit të I dhe Elisabetës së Rietbergut</small> |align=center|14 shkurt [[1528]] – 24 shtator [[1540]]||Kontea e Frizisë Lindore||Ana e Oldenburgut<br>[[1530]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|24 shtator [[1540]]<br>Emden<br><small>mosha 34-35</small>||Djali i madh i Edzardit të I. Kishte një vëlla:<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2008/Enno-II.pdf|chapter=Enno II|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=94–96}}</ref> *'''Johanin e I të Frizisë Lindore''': babai i tyre, Edzardi I kishte futur {{lang|la|primogenitura}} në kontenë e Frizisë Lindore, kështu që Eno II e trashëgoi kontenë i vetëm. Megjithë ambiciet e tij, Johani e njohu gjithmonë të drejtën e vëllait të tij dhe nuk e diskutoi trashëgiminë. Megjithë këtë, Johani llogaritet si i I.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2310/Johann-der-Aeltere.pdf|chapter=Johann (d.Ä.) [Graf von Ostfriesland]|editor=Martin Tielke|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|language=de|pages=191–192}}</ref> |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Anës së Oldenburgut ([[1540]]–[[1561]])''</small><ref>{{Cite book|author=Heiko Ebbel Janssen|volume=3|chapter=Anna (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1725/Anna.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=2001|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=23–25}}</ref> |rowspan="3"| Bijtë e Enos së II, sunduan së bashku, deri në vitin [[1561]] nën regjencën e nënës së tyre. Kjo bashkë-regjencë nënkupton se ligji i {{lang|la|primogenitura}} i nxjerë nga babai i tyre, Edzardi i Madh, mund të ketë qenë shfuqizuar. |- style="background:#fff | Edzardi II ||[[Skeda:Edzard II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|24 qershor [[1532]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i madh i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 1 mars [[1599]] |rowspan="2"|Kontea e Frizisë Lindore|| Katerina e Suedisë<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2023/Edzard-II.pdf|chapter=Edzard II|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=85–86}}</ref> |align=center|1 mars [[1599]]<br>Aurik<br><small>mosha 66</small> |- style="background:#fff | Johani II<ref group="Shpjegimi">I llogaritur si i II-ti pas ungjit të tij, Johanit të I, i cili nuk sundoi.</ref> || |align=center|29 shtator [[1538]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 29 shtator [[1591]]||''I pamartuar'' |align=center|29 shtator [[1591]]<br>Kështjella Stikhausen<br><small>mosha 53</small><ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2309/Johann-der-Mittlere.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|chapter=Johann (d.M.) (Graf von Ostfriesland)|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=192}}</ref> |- style="background:#eff | Katerina e Suedisë ||[[Skeda:Katarinawasaofl.jpg|113px]] |align=center|6 qershor [[1539]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br><small>E bija e [[Gustav I i Suedisë|Gustavit të I të Suedisë]] dhe Margareta Leijonhufvudit</small> |align=center|1 mars [[1599]] – 21 dhjetor [[1610]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(në Berum dhe Norden)</small>|| Edzardi II<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë |align=center|21 dhjetor [[1610]]<br>Berum<br><small>mosha 71</small>|| Trashëgoi nga i shoqi disa qytete në Frizinë Lindore, të cilat ajo i sundoi në mënyrë autonome. Pas vdekjes së saj, zotërimet e saj u ribashkuan me kontenë. |- style="background:#fff |rowspan="2"| Eno III |rowspan="2"|[[Skeda:Ennoeastfrisia-optimiert.jpg|113px]] |rowspan="2" align=center|30 shtator [[1563]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center style="background:#edf|26 maj [[1586]] – 28 janar [[1600]] |style="background:#edf|Kontea e Rietbergut |rowspan="2"| Valburgis, kontesha e Rietbergut<br>28 janar [[1581]]<br>tre fëmijë<br><br> Ana e Holshtajn-Gotorpit<br>28 janar [[1598]]<br>tre fëmijë |rowspan="2" align=center|19 gusht [[1625]]<br>Lerort<br><small>mosha 61</small> |rowspan="2"| Me gjasa e trashëgoi Rietbergun nga gruaja e tij e parë, ose e sundoi atë në emër të bijës së tij. Traktati i Berumit ([[1600]]) formalisht e ndau trashëgiminë e Valburgës midis bijave të saj dhe Sabina Katarina mori Kontenë e Rietbergut.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2007/Enno-III.pdf|chapter=Enno III. (Graf von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=96-97}}</ref> |- style="background:#fff |align=center|1 mars [[1599]] – 19 gusht [[1625]]||Kontea e Frizisë Lindore |- style="background:#edf | Sabina Katarina || |align=center|11 gusht [[1582]]<br>Esens<br><small>Bija e Enos së III dhe Valburgis, konteshës së Rietbergut</small> |align=center|28 janar [[1600]] – 31 maj [[1618]]<ref group="Shpjegimi">Nominalisht sunduese që nga vdekja e së ëmës në vitin [[1586]].</ref>||Kontea e Rietbergut |rowspan=2| 3 mars [[1601]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|31 May 1618<br><small>aged 35</small>|| E trashëgoi Rietbergun nga e ëma dhe e sundoi atë në dukje vetëm nominalisht (ajo ishte minore në kohën e vdekjes së nënës së saj) deri në vitin [[1600]]. Kontea iu dha asaj vetëm nga Traktati i Berumit ([[1600]]).<ref name="Johan3">{{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=193}}</ref> |- style="background:#edf | Johani III || |align=center|[[1566]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center|31 maj [[1618]] – 23 janar [[1625]]||Kontea e Rietbergut |align=center|23 janar [[1625]]<br>Rietberg<br><small>mosha 58-59</small>|| Vëllai i Enos së III, e sundoi Rietbergun pas vdekjes së gruas dhe mbesës së tij, Sabina Katarinës.<ref name="Johan3"/> |- style="background:#edf | Ernest Kristofori || |align=center|1 prill [[1606]]<br><small>Djali i madh i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|23 janar [[1625]] – 31 dhjetor [[1640]]||Kontea e Rietbergut|| Albertina Maria e Shën Martinit<br>10 nëntor [[1626]]<br>pa fëmijë |align=center|31 dhjetor [[1640]]<br>[[Këlni|Këln]]<br><small>mosha 34</small>|| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi vëllait të tij. |- style="background:#fff | Rudolf Kristiani ||[[Skeda:Rudolf Christian (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|2 qershor [[1602]]<br>Hage<br><small>Djali i madh i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|19 gusht [[1625]] – 17 prill [[1628]]||Kontea e Frizisë Lindore|| ''I pamartuar'' |align=center|17 prill [[1628]]<br>Hage<br><small>mosha 25</small>|| Gjysmë-vëllai i Sabina Katarinës, trashëgoi kontenë kryesore të Frizisë Lindore. Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2673/Rudolf-Christian.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Rudolf Christian (Graf von Ostfriesland)|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=318}}</ref> |- style="background:#fff | Ulriku II ||[[Skeda:Ulrich II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|6 korrik [[1605]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|17 prill [[1628]] – 1 nëntor [[1648]]||Kontea e Frizisë Lindore|| Juliana e Hese-Darmshtadtit<br>5 mars [[1631]]<br>tre fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2740/Ulrich-II.pdf|volume=2|chapter=Ulrich II (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=383–384}}</ref> |align=center|1 nëntor [[1648]]<br>Aurik<br><small>mosha 43</small>|| |- style="background:#edf | Johani IV || |align=center|31 maj [[1618]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|31 dhjetor [[1640]] – 7 gusht [[1660]]||Kontea e Rietbergut|| Ana Katarina Ernestina e Salm-Rajfershajdit<br>3 mars [[1647]]<br>pesë fëmijë |align=center|7 gusht [[1660]]<br>Rietberg<br><small>mosha 42</small>|| |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Julianës së Hese-Darmshtadtit ([[1648]]–[[1651]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Juliane (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2304/Juliane.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=195–196}}</ref> |rowspan="2"| Në vitin [[1654]], kontea u ngrit në rangun e një principate. Johani IV nuk pati pasardhës meshkuj, kështu që principata i kaloi të vëllait. |- style="background:#fff | Eno Ludvigu ||[[Skeda:Enno Ludwig (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|29 tetor [[1632]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|1 nëntor [[1648]] – 4 prill [[1660]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(deri në vitin [[1654]])</small><br><br>Principata e Frizisë Lindore<br><small>(nga viti [[1654]])</small>||Justina Sofia e Barbi-Myhlingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dy fëmijë |align=center|4 prill [[1660]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2006/Enno-Ludwig.pdf|chapter=Enno Ludwig (Graf, seit 1654 Fürst von Ostfriesland)|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=97–98}}</ref> |- style="background:#fff | Xhorxh Kristiani ||[[Skeda:Georg Christian (Fürst von Ostfriesland) - Ostfriesischen Landschaft.jpg|113px]] |align=center|6 shkurt [[1634]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|4 prill [[1660]] – 6 qershor [[1665]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Sharlota e Vyrtembergut<br>14 maj 1662<br>tre fëmijë |align=center|6 qershor [[1665]]<br>Aurik<br><small>mosha 31</small>|| Vëllai i Eno Ludvigut.<ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|year=1993|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2184/Georg-Christian.pdf|chapter=Georg Christian (Graf, seit 1662 Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=159–160}}</ref> |- style="background:#edf |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit ([[1660]]-[[1666]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait. |- style="background:#edf | Fridrish Vilhelmi || |align=center|16 shtator [[1650]]<br>Rietberg<br><small>Djali i madh i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 gusht [[1660]] – 7 tetor [[1677]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|7 tetor [[1677]]<br>afër [[Strasburg]]ut<br><small>mosha 27</small> |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Kristina Sharlotës së Vyrtembergut ([[1665]]–[[1690]])''</small><ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|chapter=Christine Charlotte|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1942/Christine-Charlotte.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1993|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=75–77}}</ref> |rowspan="2"| |- style="background:#fff | Kristian Eberhardi ''Paqëtuesi'' ||[[Skeda:Christian Eberhard (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 tetor [[1665]]<br>Esens<br><small>I biri i Xhorxh Kristianit dhe Kristina Sharlotës së Vyrtembergut</small> |align=center|6 qershor [[1665]] – 30 qershor [[1708]]|| Principata e Frizisë Lindore||Eberhadina Sofia e Oetingen-Oetingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dhjetë fëmijë<br><br>Ana Juliana e Kleinaut<br>[[1701]]<br><small>(''morganatike'')</small><br>një fëmijë<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Christian Eberhard|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1943/Christian-Eberhard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=59–60}}</ref> |align=center|30 qershor [[1708]]<br>Aurik<br><small>mosha 42</small> |- style="background:#edf | Franc Adolf Vilhelmi || |align=center|13 nëntor [[1651]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 tetor [[1677]] – 15 mars [[1680]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|15 mars [[1690]]<br>[[Strasburg]]<br><small>mosha 38</small>|| Vëllai i Fridrish Vilhelmit, abdikoi për bërë prift, por mbeti regjent për vëllain e tij të vogël (megjithëse tashmë një i rritur), si dhe do të rikthehej për regjencën e mbesës së tij. |- style="background:#edf |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, konti i Rietbergut ([[1680]]–[[1685]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#edf | Ferdinand Maksimiliani || |align=center|8 maj [[1653]]<br>Rietberg<br><small>Djali i tretë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|15 mars [[1680]] – 10 qershor [[1687]]||Kontea e Rietbergut|| Johaneta Elizabeta Franciska e Mandershajd-Blankenhajmit<br><small>(26 shtator [[1663]]–29 prill [[1704]])</small><br>4 tetor [[1685]]<br>Blankenhajm<br>një fëmijë |align=center|10 qershor [[1687]]<br><small>mosha 34</small> |- style="background:#edf |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, kontit të Rietbergut ([[1687]]–[[1690]])<br>Regjenca e Fridrish Kristianit të Pletenbergut dhe Herman Vernerit të Volf-Meternikut ([[1690]]-[[1702]], caktim perandorak)''</small> |rowspan="2"| U ngjit si e mitur. Pas vdekjes së saj kontea u trashëgua nga Familja Kaunitz. |- style="background:#edf | Maria Ernestina Franciska ||[[Skeda:Marie Ernestina z Rietbergu.jpg|113px]] |align=center|1 gusht [[1686]]<br>Rietberg<br><small>E bija e Ferdinand Maksimilianit dhe Johaneta Elizabeta Franziskës së Mandershajd-Blankenhajmit</small> |align=center|10 qershor [[1687]] – 1 janar [[1758]]||Kontea e Rietbergut|| Maksimilian Ulriku i Kaunitzit<br>6 gusht [[1699]]<br>gjashtëmbëdhjetë fëmijë |align=center|1 janar [[1758]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br><small>mosha 71</small> |- style="background:#edf |colspan=8 align=center|''Rietbergu u trashëgua nga Familja Kaunitz'' |- style="background:#fff | Xhorxh Alberti ||[[Skeda:Georg Albrecht Cirksena, by Johann Conrad Eichler (1680-1748).jpg|113px]] |align=center|13 qershor [[1690]]<br>Aurik<br><small>Djali i Kristian Eberhardit dhe Eberhardina Sofies së Oetingen-Oetingenit</small> |align=center|30 qershor [[1708]] – 12 qershor [[1734]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Luiza e Nasau-Idshtajnit<br>24 shtator [[1709]]<br>Idshtajn<br>pesë fëmijë<br><br>Sofia Karolina e Brandenburg-Kulmbahut<br>8 dhjetor [[1723]]<br>Berum<br>pa fëmijë<ref>{{Cite book|author=Rolf Uphoff|volume=2|chapter=Georg Albrecht (Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2185/Georg-Albrecht.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9}}</ref> |align=center|12 qershor [[1734]]<br>Kështjella Sandhorst<br><small>mosha 43</small>|| |- style="background:#fff | Karl Edzardi ||[[Skeda:Carl Edzard (Fürst von Ostfriesland) – Porträt im Besitz der Ostfriesischen Landschaft (18. Jh.).jpg|113px]] |align=center|18 qershor [[1716]]<br>Aurik<br><small>I biri i Xhorxh Albertit dhe Kristina Luizës së Nasau-Idshtajnit</small> |align=center|12 qershor [[1734]] – 25 maj [[1744]]|| Principata e Frizisë Lindore||Sofia Vilhelmina e Brandenburg-Kulmbah-Bajrotit<br>25 qershor [[1734]]<br>një fëmijë |align=center|25 maj [[1744]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small>||Princi i fundit i Frizisë Lindore nga Dera Sirksena. Ai do të vdiste pa fëmijë. Pas vdekjes së tij, shteti u pushtua nga mbreti [[Frederiku i Madh|Frederiku II]] i [[Prusia|Prusisë]].<ref name="Karl Edzard">{{Cite book|author=Stefan Pötzsch|chapter=Carl Edzard|year=1997|editor=Martin Tielke|publisher=Ostfriesische Landschaft|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1946/Carl-Edzard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=57–59}}</ref> |- style="background:#fff | colspan="8" align="center"| ''Frizia Lindore u aneksua nga [[Prusia]]'' |} ==Zotërimet vasale== Para themelimit të kontesë perandorake në vitin [[1464]], Frizia Lindore përbëhej nga një grupim zonash nën pushtetin e familjeve të fuqishme dhe të dobëta. Këto familje e kishin fuqinë e tyre nga pronësia e tokave, ushtrimi i posteve publike dhe ndërtimi i kështjellave, fortesave dhe pallateve të shumta. Disa prijës fituan pushtet vetëm brenda fshatrave të tyre, ndërsa disa prijës të tjerë morën kontrollin e mjaft fshatrave ose madje edhe distrikteve të tëra. Kur Ulriku I u përurua si kont perandorak në vitin [[1464]], mjaft prijës u bënë vasalë të tij. Statusi i këtyre prijësve ishte shumë i paqartë për një kohë të gjatë. Disa prijës zotëronin vetëm një fortesë me tokat përreth. Prijës të tjerë, megjithatë, arritën të fitonin të drejta sovrane dhe autoritet mbi drejtësinë në zonën e tyre.<ref>{{cite journal|author=Harm Wiemann|title=Studien zur Entstehung der Häuptlingsherrschaft|journal=Emder Jahrbuch|volume=42|year=1962|language=de|pages=16–74}}</ref> Kjo i dha udhë dukurisë së ashtuquajtur të zotërimeve. Në vitin [[1728]], kishte dhjetë nga këto zotërime. Ato ishin nën kontrollin e një zoti, që nga ana e tij kishte një marrëdhënie varësie me sovranin e Frizisë Lindore. Numri i zotërimeve ndryshoi përgjatë kohës. Për shembull, zoti i fundit i Pevsumit dhe Vokuardit, Hojko Maninga, ra në vështirësi financiare dhe i shiti zotërimet e tij te konti Edzardi II, në vitin [[1565]]. Gjithashtu, zotërimet e Lokuardit dhe Kampenit u shitën te Edzardi II, në vitin [[1568]].<ref>{{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|year=1889|language=de|publisher=Aurich|page=368}}</ref> Ndonjëherë krijoheshin edhe zotërime të reja. Në vitin [[1642]], Ulriku II i dha zotërimin e Logës, gjithashtu të quajtur Evenburg, si feud Erhardit të Ehrentroterit. Konti kishte borxhe ndaj kolonelit që ai nuk mund ta paguante. Erhardi i Ehrentroterit ndërtoi një kështjellë, Evenburgun, të emërtuar sipas gruas së tij, Evës së Ungnadit. Zotërimi përfshinte gjithashtu fshatin e Logabirumit.<ref>Braukmüller, Heide and Neumann, Detlev (1996). ''Zur Geschichte der Evenburg.'' Leer: Reinhard, {{ISBN|3-927139-24-6}}</ref> Në vitin [[1728]] Kontea e Frizisë Lindore përfshinte këto zotërime vasale:<ref>{{Cite book|author=Martin Jhering|title=Hofleben in Ostfriesland. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728|year=2005|language=de|publisher=Hanover}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Stema !! Vendndodhja !! Zotërimi !! Zot në vitin 1728 |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Luetetsburg COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLütetsburg1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Lytetsburgut || Karl Filipi i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Goedens COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipGödens1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Godensit || Burçard Filipi i Fridagut |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Dornum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipDornum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Dornumit || Haro Joakimi i Klosterit <small>(Norderburgut)</small><br/>Beatriks Dorothea Beninga <small>(Beningaburgut)</small> |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Jennelt.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipJennelt1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Jeneltit || Friedrish Ernsti i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|Ripperda.gif|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipPetkum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Petkumit || Pieter Hieronimus Riperda |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Rysum.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipRysum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Risumit || Benjamin von Honstede |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipUp-andWolthusen1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Uphausenit dhe Volthusenit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipBorssum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Borsumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Oldersum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipOldersum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Oldersumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Loga COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLoga1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Logës || Erhard Friedrish i Vedel-Jarlsbergut |} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Prijësit mesjetarë në Frizinë Lindore]] * [[Kompania e Emdenit]] * [[Saksonia e Ulët]] * [[Prusia]] * [[Frederiku i Madh]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Dukati i Jyliçit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} ==Shpjegimet== {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|34 em}} {{Commons category|Counts of East Frisia|Kontët e Frizisë Lindore}} * {{Cite book|author1=Karl-Ernst Behre|author2=Hajo van Lengen|title=Ostfriesland: Geschichte und Gestalt einer Kulturlandschapft|year=1995|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|language=de|page=131}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=1|year=1993|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/3014/Inn-Kyphausen-familie.pdf|chapter=Zu Innhausen und Knyphausen Familie|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=196–198}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter=Cirksena Dynastie|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1938/Cirksena-dynastie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=60–62}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter=Theda (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2722/Theda.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=364–365}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|chapter=Enno I|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2009/Enno-I.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=93–94}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|chapter=Enno II|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2008/Enno-II.pdf|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=94–96}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2310/Johann-der-Aeltere.pdf|chapter=Johann (d.Ä.) (Graf von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|pages=191–192}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=193}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter=Edzard II|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2023/Edzard-II.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|editor=Martin Tielke|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=85–86}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2007/Enno-III.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Enno III. (Graf von Ostfriesland)|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=96-97}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|year=1997|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=193}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter=Rudolf Christian (Graf von Ostfriesland)|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2673/Rudolf-Christian.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|editor=Martin Tielke|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=318}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|volume=2|year=1997|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2740/Ulrich-II.pdf|chapter=Ulrich II. (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=383–384}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|chapter=Juliane (Gräfin von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2304/Juliane.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=195–196}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2006/Enno-Ludwig.pdf|chapter=Enno Ludwig (Graf, seit 1654 Fürst von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=97–98}} * {{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Christian Eberhard|editor=Martin Tielke|year=1997|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1943/Christian-Eberhard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=59–60}} * Ernst Esselborn: ''Das Geschlecht Cirksena'', Berlin 1945 * {{Cite book|author=Hidde Feenstra|volume=3|chapter=Manninga Familie|editor=Martin Tielke|year=2001|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2597/Manninga-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=278–280}} * {{Cite book|author=Ernst Friedländer|year=1878|via=Cartago|language=de|url=http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|title=Ostfriesisches Urkundenbuch I. Emden 1878, Urkunde Nr. 44|page=41|access-date=23 gusht 2025|archive-date=6 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006234628/http://www.cartago.nl/nl/oorkonde/oub0044.xml|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Sabine Heißler|publisher=Ostfriesische Landschaft|volume=1|editor=Martin Tielke|year=1993|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2184/Georg-Christian.pdf|chapter=Georg Christian. (Graf, seit 1662 Fürst von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=159–160}} * {{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|chapter=Christine Charlotte|editor=Martin Tielke|year=1993|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1942/Christine-Charlotte.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-392536575-1|pages=75–77}} * {{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschihtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|publisher=Dunkmann|year=1889|language=de|location=Aurik}} * {{Cite book|author=Heiko Ebbel Janssen|volume=3|editor=Martin Tielke|chapter=Anna (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1725/Anna.pdf|year=2001|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=23–25}} * Martin Jhering: ''Hofleben in East Frisia. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728'', Hannover 2005 * {{Cite journal|author=Anton Kappelhoff|year=1966|journal=Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands|title=Die Entwicklung der landesherrlichen Hoheitsrechte in Ostfriesland un ihr Niederschlag in der Münzprägung|volume=46|language=de|pages=5–110}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|title=Geschichte des Emsingerlandes vom frühen 13. bis zum späten 15. Jh.|year=1976|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|location=Aurik}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter=Johann (d.M.) (Graf von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2309/Johann-der-Mittlere.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=192}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=2|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2741/Ulrich-I.pdf|chapter=Ulrich I (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=376–383}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|publisher=Ostfriesische Landschaft|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1890/Beninga-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Beninga (Häuptlingsfam.), Beningamannen|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=35–40}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|editor=Martin Tielke|year=2001|chapter=Cirksena (Häuptlingsfam.)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1940/Cirksena-familie.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=83–86}} * {{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=3|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2103/Folkeld-Kampana.pdf|chapter=Folkeld Kampana (Folkelde, Folkeldis, Folkelt to Broke, Folculda; volkstümlich: "Quade Foelke")|language=de|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220622-1|pages=140–144}} * {{Cite book|author=Stefan Pötzsch|chapter=Carl Edzard|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1946/Carl-Edzard.pdf|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|volume=2|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=57–59}} * {{Cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbrüder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|volume=3|year=2012|publisher=Campus-Verlag|language=de|isbn=978-3-593-39801-3}} * Heinrich Reimers: ''East Frisia bis zum Aussterben seines Fürstenhauses'', Bremen 1925 * {{Cite book|author=Almuth Salomon|chapter=Attena (Häuptlingsfam)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1391/Attena-familie.pdf|year=2007|editor=Martin Tielke|volume=4|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220662-7|pages=18–21}} * {{Cite encyclopedia|author=Heinrich Schmidt|title=Ukena, Focko|volume=26|url=https://daten.digitale-sammlungen.de/0010/bsb00108175/images/index.html?seite=582|year=2016|encyclopedia=Neue Deutsche Biographie|publisher=Duncker & Humblot|language=de|location=Berlin|isbn=978-3-428-11207-4|page=556}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2024/Edzard-I.pdf|chapter=Edzard (Graf von Ostfriesland)|volume=3|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=123–128}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|chapter=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|title=Ostfriesland|editor=Schutze des Deiches|publisher=Rautenberg|language=de|volume=5|location=Ler}} * {{Cite book|author=Rolf Uphoff|chapter=Georg Albrecht (Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2185/Georg-Albrecht.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9}} * F. Wachter: ''Das Erbe der Cirksena. Ein Stück ostfriesischer Geschichte und des Kampfes um die Vorherrschaft in Norddeutschland.'', Aurich 1921 {{Refend}} [[Kategoria:Historia e Saksonisë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1464]] [[Kategoria:Themelime shekulli XV në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1654]] [[Kategoria:Themelime shekulli XVII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1744]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Principata të shuara]] 57ng5acktgbjjbh6tamfy02r543shhj 0 385070 3010710 2971968 2026-07-18T15:23:31Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010710 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Ostfriesland um 1300.png|parapamje|372px|Frizia Lindore [[shekulli XIV|shek. XIV]], periudha e prijësve feudalë]] Prijësit feudalë të Frizisë Lindore ([[gjuha gjermane|gjermanisht]]: {{lang|de|Ostfriesischen Häuptilnge}}, [[gjuhët frisiane|frizisht]] {{lang|stq|Hovetlinge}} ose {{lang|stq|Hovedlinge}}) morën pozicione pushteti në Frizinë Lindore përgjatë [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], pas kushtetutës së vjetër barazitare nga koha e Lirisë Friziane ishte dukshëm e degraduar. ==Historia e hershme== Frizia Lindore, ndryshe nga zakonisht në kohën e [[feudalizmi|sistemit feudal]], nuk qe subjekt i ndonjë autoriteti qendror në [[Mesjeta|mesjetë]]. Faktikisht, që nga [[shekulli XII|shekujt e XII]] dhe [[shekulli XIII|të XIII]], "frizianët e lirë", siç e quanin ata veten, e kishin organizuar veten në bashkësi rajonale gati si kooperativa famullitare, në të cilat secili anëtar kishte të drejta të barabarta, të paktën në parim. Kjo barazi themelore zbatohej mbi të gjithë zotëruesit e fermave dhe pronat e tyre të lidhura në fshatrat dhe famullitë përkatëse.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|language=de|url=https://books.google.al/books?id=UaV-AAAAMAAJ|chapter=Das östliche Friesland um 1400: Territorialpolitische Strukturen und Bewegungen|title=Störtebeker: 600 Jahre nach seinem Tod|editor=Wilfried Ehbrecht|publisher=Porta-Alba-Verlag|year=2005|location=Trir|ISBN=978-3-933701-14-5|pages=86}}</ref> Fuksionet publike të gjykatësve ose ''redjeven'' ([[gjuha latine|latinisht]]: {{lang|la|consules}}) caktoheshin nëpërmjet zgjedhjeve vjetore. [[de fakto|De facto]], disa fisnikë qëndruan jashtë këtij {{lang|la|universitas}}: në veçanti, anëtarët e familjeve të mëdha dhe të pasura mbanin poste publike. Nga [[shekulli XIII]] e në vazhdim, simbolet e statusit të këtyre fisnikëve ishin shtëpitë prej guri (''stins'', si pararendëse të kështjellave të prijësve të mëvonshëm) dhe ushtritë e vogla mercenare. ==Zhvillimi në familje fisnike== [[Skeda:Unico1.jpg|parapamje|majtas|Prijës në veshjen oborrtare, nga libri i Unico Manning, [[1561]]]] Deri në vitin [[1300]], ky rend barazitar qe i aftë të ruhej, megjithë rivalitetet midis familjeve të fuqishme. Afër fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], megjithatë, filloi një ndryshim demografik: një numër i madh krizash (uri, mungesë e mallrave në treg, epidemitë etj.) çuan në humbjen e rendit publik, duke kulminuar në shpërthimin e epidemisë në vitin [[1349]]/[[1350|50]]. Përveç kësaj, nën përfshirjen nga stuhitë (për shembull Përmbytja e dytë e Marcellusit në vitin [[1362]]), digat e ndërtuar gjatë [[Mesjeta klasike|Mesjetës Klasike]] u çanë, duke përmbytur zonat më parë të banuara: U krijuan Gjiret e Lejit dhe Harles, ashtu si dhe Jades. Këto pasoja katastrofike në një riorganizim të hapsirës publike: "distriktet" më të vegjël si Stadlandi dhe Butjadingeni u shfaqën në lindje, Banti në jug-perëndimtë Gjirit të sapokrijuar të Jades. Këto çarje lanë gjithashtu shenjën e tyre në rendin politik të Frizisë Lindore. Në fundin e [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] deri në mesin e [[shekulli XIV|shekullit të të XIV]], fuqia e fisnikëve u bë gjithmonë e më e madhe dhe filluan të marin formë feudalët friziano-lindorë: prijësit mësuan shpejtë për mos ta bazuar autoritetin e tyre nga vullneti i bashkësive, por nga kuptimi dhe mbrojtja e tij si si zotërime dinastike.{{Sfn|Schmidt|2005|p=87}} Për shumë "''frizianë të lirë''" në këtë kohë, ishte një çështje themelore mbijetese, pjesëmarrje e tyre në punët e bashkësisë u zbeh.<ref>{{Cite journal|author=Heinrich Schmidt|title=Piraten gern gesehen|journal=Damals: Das Magazin für Geschichte und Kultur|volume=38|date=4 prill 2006|language=de|page=32}}</ref> Idealët bashkëpunuese të Lirisë Friziane nën këto rrethana nuk mund të mbaheshin. Familjet individuale, më para të privilegjuara si fisnike, filluan ta distancojnë veten e tyre gjithmonë e më shumë nga zotëruesit e fermave fshatare, duke formuar klasën sunduese. Nga mesi i [[shekulli XIV|shekullit të XIV]], titulli "prijës" u bë i zakonshëm dhe bartësit e tij, tani e kuptonin atë si një përcaktim klasor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=32}} Pushteti i prijësve bazohej mbi zotërimet e tyre dinastike. Shtëpitë prej guri të ''redjeven'' tani u zhvilluan në kulla dhe kështjella. Kishat e gurit gjithashtu u instrumentalizuan si qendra të pushtetit.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=1999|chapter=Mittelalterliche Kirchengeschichte|editor=Rolf Schäfer|title=Oldenburgische Kirchengeschichte|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|ISBN=3-89598-624-0|page=120}}</ref> Gjithashtu për sa i përket përdorimit të tyre ushtarak, ndërtimi (zgjerimi) i kështjellave dëshmonte gjithashtu për ndjesinë në rritje të rangut: prijësit u vendosën më afër fisnikërisë që ekzistonte në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], duke e zgjeruar më shumë diferencimin me fshatarët, të cilët tani konsideroheshin si subjeke.{{Sfn|Schmidt|2005|p=89}} I parë nga jashtë Frizisë, një prijës ishte një fisnik gjithësesi; kjo është mënyra se si Sibo Herringa i Atamansburgut përmendet në një dokument të nxjerë në [[Bremeni|Bremen]] në vitin [[1404]]. Prijësit mund të garonin lehtësisht me fisnikërinë e ulët jashtë Frizisë për sa i përket pasurisë, lirisë dhe pavarësisë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|year=2004|title=Führungsschichten im Jeverland|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=80}}</ref> Gjithashtu, duhet marrë parasysh se në shtatëmbëdhjetë të zgjedhurit nga fundi i [[shekulli XI|shekullit të XI]], është pohuar shprehimisht në zgjedhjet e 7-ta, që mbreti Karl u dha të gjithë frizianëve {{lang|la|nobilitatem et libertatem}}, d.m.th. fisnikëri dhe liri. Kështu që çdo frizian i lindur i lirë ishte fisnik dhe i lirë.<ref>{{Cite journal|author=Almuth Salomon|title=Führungsschichten im Jeverland|year=2004|journal=Oldenburger Schriften|volume=19|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|page=7}}</ref> Në dallim nga fisnikët e Frizisë, fisnikëria e ulët në pjesën tjetër të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] ishte më së shumti me prejardhje jo të lirë ({{lang|la|ministeriales}}). Gjithësesi, [[taksa]]t mbetën të panjohura nën sundimin e prijësve, të cilët fituan një pjesë të madhe të jetesës së tyre nëpërmjet [[pirateria|piraterisë]].<ref>{{Cite book|author=Dieter Zimmerling|title=Störtebeker & Co. Die Blütezeit der Seeräuber in Nord-und Ostsee|publisher=Die Hanse|language=de|year=2000|location=Hamburg|ISBN=3-434-52573-4|page=223}}</ref> Gjithashtu, shpejtë filluan të zhvilloheshin luftërat hakmarrëse midis familjeve drejtuese, të cilat do të rriteshin në konflikte të armatosura. Për të financuar këto konflike, shërbyen edhe plaçkitja e anijeve ashtu si dhe shënjestrimi i tregtarëve nëpërmjet sinjaleve të gënjeshtërta. {{Lang|la|Jus naufragii}} i garantonte prijësve lejen për të zotëruar mbetjet e bregut. Burime të tjera të të ardhurave për prijësit ishin fshatarët vetë-kultivues ashtu si dhe dhënia me qira e fermave dhe tokave, pjesëmarrja në tregtinë e largësive të mëdha dhe, gjithmonë e më shumë, shitja e fuqisë së tyre mbrojtëse te shtresat e ulta.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} ==Familjet prijëse== {| class="wikitable float-right" |+Familjet më të rëndësishme prijëse të Frizisë Lindore rreth vitit 1400 ! Qendra kryesore !! Familja |- | Broke / Marienhafe || Tom Brok |- | Emden || Abdena |- | Faldern || Aildesna |- | Dornum dhe Nese || Atena |- | Gretsiel / Norden || Sirksena |- | Inhausen / Ostringen || Tjarksena |- | Langvarden / Inhausen / Kniphausen || Oneken, më vonë e emërtuar e Inhausenit dhe Kniphausenit |- | Lytetsburg / Pevsum || Maninga |- | Nermor / Ler || Ukena |- | North || Idzinga |- | Osterhusen || Alena |- | Rystringen / Bant || Viemken (Papinga) |- | Vitmund / Dornum || Kankena |- | Virdum || Beninga |- | Rodenkirshen / Stadland || Dide Lyben |} ===Tom Brok=== Një nga familjet më të mëdha feudale në gjysmën e parë të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] ishte Familja Tom Brok , e cila vinte nga Norderlandi dhe tashmë ishte një nga familjet kryesore në Frizinë Lindore, në kohën e Lirisë Friziane. Pushteti i tyre politik tejkalonte gjithëçka ishte njohur më parë në Frizinë Lindore: Nëpërmjet martesave, Familja Tom Brok fitoi mbizotërimin mbi Emsigerlandin dhe në fund mori prijësin e parë në Brokmerland, Keno I. Fuqia komanduese e Familjes Tom Brok në fund depërtoi edhe në pjesë të mëdha të [[Friesland]]it Lindor.{{Sfn|Schmidt|2006|p=33}} ===Viemken, të quajtur edhe Papinga, Beninga=== Rivali kryesor i Kenos ishte prijësi i frizianëve të Rystringerit ashtu dhe të Bantit dhe Vangerlandit, Edo Viemkeni i Vjetri. Në viitn [[1383]], ai ndërtoi Edenborkun në Bant, i cili më vonë do të bëhej Sibetsburgu. Ai ishte modeli për ndërtesat prej guri të Grimersumit të prijësve Beninga në Krumhorn dhe nga viti [[1395]] e në vijim fortifikimi shërbeu si një strehë dhe bazë operacionesh për lidhjen pirate të {{lang|de|Vitalienbrüder}},<ref name="Roder">{{Cite book|author=Hartmut Roder|year=2000|chapter=Klaus Störtebeker – Häuptling der Vitalienbrüder|url=https://books.google.al/books?id=ngISAQAAIAAJ|title=Piraten – Herren der Sieben Meere|publisher=Temmen|language=de|location=Bremen|isbn=978-386108536-2|pages=41}}</ref> për të cilën ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tyre: më 4 korrik [[1398]] ai u desh të siguronte Lybekun, Bremenin dhe Hamburgut që ata të tërhiqnin mbrojtjen e tyre ndaj {{lang|de|Vitalienbrüder}} dhe ti dëbonin ata nga territori i tyre. ===Tjarksena / Tiardesna=== Kështjella e Inhausenit u ndërtua rreth vitit [[1350]] nga Ino Tjarksena, gjykatësi i Ostringenit. Biri i tij qe Popko Inen Tjarksena († [[1387]]), prijësi i Inhausenit. Popko fillimisht qe një aleat besnik i Edo Viemkenit († [[1415]]) dhe vjerrit të djalit të tij, Dodo.<ref>{{Cite book|author=Tileman Dothias Wiarda|title=Ostfriesische Geschichte|year=1791|volume=1|url=https://books.google.al/books?id=rIoAAAAAcAAJ&pg=PA441&lpg=PA441&dq=wappen+maninga|publisher=Aurich|language=de|page=342}}</ref> Përgjatë diskutimeve pas vdekjes së Dodos, Popko Ineni ndryshoi krahë dhe u lidh në aleancë me Oko të Vjetrin Tom Brok, i cili në atë kohë po përpiqet të bashkonte Frizinë Lindore nën sundimin e tij. Edo Viemkeni vrau Popko Inenin në një diskutim mbi të në vitin [[1387]] dhe zaptoi Kështjellën e Inhausenit.<ref name="Bran-Archenholz"/> ===Oneken, më vonë Inhausen dhe Kniphausen=== Në vitin [[1387]], Edo Viemkeni ia dha Kështjellën e Inhausenit Iko Onekenit të Vjetrit († [[1454]]), prijësi i Sengvardenit fqinj, i cili gjithashtu u martua me Hilleda Tjarksenën, vajzën e pronarit të mëparshëm, Popko Inen Tjarksena. Në të njëjtën kohë, Iko Onekeni pasoi vjerrin e tij, Popko Inenin si prijës i Inhausenit. Iko Onekeni ishte nipi i Onekos (''Unico'', i dokumentuar rreth vitit [[1350]]) në Kështjellën e Godensit, prijësi i Langvardenit, Godensit dhe Silhuesit, i cili ishte një i afërm i Edo Viemkenit.<ref name="Bran-Archenholz">{{Cite book|author1=Friedrich Alexander Bran|author2=Johann Wilhelm von Archenholz|volume=2|url=https://books.google.al/books?pg=PA224&lpg=PA223&dq=iko+von+langwarden&id=TYUrAAAAYAAJ&ots=zjLb_PuMq-|title=Minerva: Ein Journal historischen und politischen Inhalts|publisher=Jena|year=1827|language=de|page=222}}</ref> Djali i Onekos ishte Oneko i Madh Onekeni († [[1405]]), i cili etiketohej si {{lang|de|Grote}} (i madhi) për shkak të shtatit të tij. Ai ishte prijësi i Sengvardenit, Langvardenit, Rodekerkenit, Godensit dhe Silhuesit. Djali i tij nga martesa me Tiaderën e Oldeborgut, vajza e Sibethit, ishte Iko Onekeni i Vjetri, babai i Alkosit të Evilit († [[1474]]), prijësi i Inhausenit. Djali i tij, Folef Alksen Onekeni († [[1531]]), prijësi i Inhausenit, trashëgoi zotërimin fqinj të Kniphausenit nga kushëriri i tij, Iko Onekeni i Riu, prijësi i Kniphausenit, në vitin [[1496]] dhe kështu i bashkoi të dy zotërimet, pas të cilës Familja Oneken e quajti veten Familja e Inhausenit dhe Kniphausenit.<ref>Bran/Archenholz, Minerva, fq. 223, dhe Genealogisches Handbuch des Adels, vëllimi 28 i Gesamtreihe (= Gräfliche Häuser A, vëllimi 4). C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) [[1962]], fq. 216.</ref> ===Alena=== Djali i Kenosit të I Tom Brok , Oko i Vjetri, bashkoi pothuajse të gjithë Frizinë Lindore nën pushtetin e tij. Në vitin [[1381]], ai u betua për besnikëri ndaj dukës Albrehti i Bavarisë, [[Konti i Hollandës|kont i Hollandës]]. Pas një negocimi jo konkluziv me prijësin Folkmar Alena, i cili e rrethoi atë në Kështjellën e Aurikut, ai do të vritej ([[1391]]). Në vitet në vazhdim, gruaja e tij, Foelke, e ashtuquajtur Kuade Foelke (= "Foelke e Ligë"), mori regjencën për dy bijtë e saj nën moshë, Vidzeltin dhe Kenon e II. ===Abdena=== Në veçanti, hakmarrjet midis Familjes Tom Brok nga një anë, dhe Folkmar Alenës së Grothusenit dhe Familjes Abdena nga Emdeni, në anën tjetër, përcaktuan historinë e Frizisë Lindore drejtë fundit të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe fillimit të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Në krye të Familjes Abdena ishte Hisko, provosti i Emdenit. ===Lyben=== Emri i Familjes Lyben rrjedh nga Lube Onekeni, biri i "fisnikut Duden" dhe paraardhësi më i vjetër i njohur me këtë emër, sipas vullës së vitit [[1384]] me luanin heraldik të ngritur në të djathtë në shqytë dhe mbishkrimin: ''+ LVBBE ... KEN IN ◌ RODENKERKEN +''. Luani i ngritur nënkupton një familje të vjetër friziane dhe është një shenjë e familjeve të tijera që rrjedhin nga Familja Oneken, duke përfshirë Lube Onekenin e Langvardenit (më vonë prijësi i Kniphausenit). Lube Onekeni dhe i biri, Dide Lubeni (gjithashtu Dide Lubensone) përmenden nga viti [[1384]] deri në vitin [[1414]]. Djali dhe pasardhësi i Dide Lubenit qe Dude Didensone. Atij iu pre koka në vitin [[1419]] bashkë me vëllain e tij, Gerold në Bremen – me shpatë, pasi Edelingeni u titullua sipas zakonit të tyre. Sipas legjendës, Geroldi më i ri puthi kokën tashmë të prerë të vëllait të tij, Dudes. Ata u përpoqën më kot me frizianë dhe mercenarë të pushtonin Vredeborgun afër Atensit. Ata u kapën dhe u shpunë në Bremen.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=101}}</ref> Në hyrjen e Kronikës së tij të Lytetsburgut, Udo von Alvensleben përmend baronë, kontë dhe princa të Inhausenit dhe Kniphausenit si familjen feudale të vetme të mbijetuar.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=181}}</ref> Megjithatë, ishin dy degë të mbijetuara. Luani i shoqëroi akoma familjet e afërta në lulëzim Lyben dhe Tantzen si stemë heraldike. Të dyja familjet mund ta gjurmojnë prejardhjen e tyre nga Lube Onekeni, i biri i "fisnikut Duden". Përgjatë shekujve, kujtesa e ekzekutimit të Dudes dhe Geroldit do të zbehej. Në [[shekulli XIX|shekullin e XIX]], historiani vendor Hermann Allmers do ta rizbulonte historinë e Geroldit dhe Dudes. Nga atëherë e në vijim, legjenda e fatit të vëllezërve frizianë i përket standardit të shkollave në Vesermarsh.<ref>{{Cite web|title=Der Bruderkuss – Fresko im Stadtmuseum Nordenham|language=de|url=http://www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html|date=9 shtator 2014|publisher=Radio Bremen|archive-date=17 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117202513/http:/www.radiobremen.de/nordwestradio/serien/schauplatz-nordwest/bruderkuss-nordenham100.html}}</ref> Allmers gjithashtu rekomandoi të krijohej edhe një afresk që pikturonte "Puthjen e Vëllait" në fermën e Umo Lybenit, i cili vdiq në vitin [[1890]]. Në periudhën në vijim, ferma u bë një lloj vendi pelegrinazhi. Sot, pipktura e Hugo Zieger-it i është dhënë Muzeut të Nordenhamit nga Familja Lyben.<ref>{{Cite book|author=Eilert Tantzen|title=700 Jahre Chronik der Familie Tantzen, 1300–2000: Herausgegeben vom Familienverband Hergen Tantzen|publisher=Isensee|year=1997|language=de|location=Oldenburg|page=228}}</ref> ==Bashkëpunimi me Viktualenbryderët== Viktualenbryderët,<ref group="Shpjegimi">{{lang|de|Vitalienbrüder}}, {{lang|de|Viktualenbrüder}} ose {{lang|de|Likedeeler}}, {{lang|la|Fratres Vitalienses}} ishte emri i një grupi detarësh që ndikonin tregtinë në [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dhe [[Deti Baltik|Detin Balltik]]. Nga viti [[1389]] deri në vitin [[1394]], fillimisht ata donin të siguronin furnizimin me ushqime të [[Stokholmi]]t gjatë rrethimit të trupave daneze, si thyerës të bllokadës. Në vijim ata vepruan si korsarë në emër të [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]]. Por më vonë ata do të angazhoheshin në veprimtari të pastra [[pirateria|piraterie]]. Emri i tyre rrjedh nga fjala [[gjuha gjermane|gjermane]] {{lang|de|Viktualien}} që do të thotë furnizim me ushqime, dhe {{lang|de|brüder}} që do të thotë vëllazëri. Ata ishin të organizuar në një gildë ose vëllazëri.</ref> të cilët ishin dëbuar nga ishulli baltik i Gotlandit nga [[Urdhri Teutonik]] në vitin [[1398]], i nxitën konfliket e tyre: ata u përdorën nga të gjithë krahët si trupa në betejë. Të gjitha krahët përfituan nga bashkëpunimi: Viktualenbryderët sollën përvojë lufte dhe fleksibilitet me vete, por mbi të gjitha, vendosja e tyre ishte me çmim më të lirë se mercenarët e zakonshëm, pasi ata bënin plaçkë për llogari të tyre dhe nuk kërkonin të paguheshin ose furnizoheshin. Prijësit, nga ana tjetër, u jepnin një strehim të sigurt nga përndjekja dhe një treg për sendet e plaçkitura—të dyja këto nevoja themelore për ndërtimin e një baze të re operacionesh. [[Pirateria]] në rritje në pjesën jugore të [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] dëmtoi gjithashtu edhe transportin detar të [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]], veçanërisht qytetet e [[Hamburgu]]t dhe [[Bremeni]]t.<ref>{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|publisher=G. Rautenberg|language=de|location=Ler|page=79}}</ref> Konfliktet u intesifikuan: pasi secila familje feudale huazonte ''bukanirë'' për të forcuar pozicionin e tyre, askush nuk mund të bënte pa punuar me ta. ==Ekspeditat e Lidhjes Hanseatike kundër prijësve friziano-lindorë== Edo Viemkeni, prijësi i frizianëve të Rystringut ashtu si dhe Bantit dhe Vangerlandit, e vuri në dukje veten veçanërisht si strehues i {{lang|de|Viktualenbrüder}}.<ref name="Roder"/> Rrjedhimisht, ekspedita e parë ndëshkimore e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] u drejtua veçanërisht kundër tij: më 4 korrik [[1398]], ai u desh të siguronte [[Lybeku]]n, [[Bremeni]]n dhe [[Hamburgu]]n që ai të tërhiqte mbrojtjen e tij nga ''Viktualenbryderët'', duke i dëbuar ata nga territori i tij: "''Të gjithë ata që e lexojnë këtë letër ose vihen në dijeni të saj duhet të informohen se unë, Edo Viemkeni, prijës në Distriktin e Rystringerit, rrëfej dhe dëshmojë në këtë letër [...] të distancohem nga Viktualenbryderët, të vjetër dhe të rinj, të cilët kam me vete në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë me mua në këtë kohë dhe të cilët i kam lënë në kështjellën time dhe territorin tim [...]''."<ref>{{cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbruder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|edition=i 2-të|publisher=Campus Verlag|language=de|location=Frankfurt mbi Main|year=1994|ISBN=3-593-34525-0|page=111}}</ref> Më 2 shkurt [[1400]], në një mbledhje të vogël në Hanseatike në [[Lybeku|Lybek]], u vendso të dërgoheshin njëmbëdhjetë [[Nau#Origjina|koga]] të armatosura me 950 veta drejtë [[Deti i Veriut|Detit të Veriut]].<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|publisher=Hansischen Geschichtsverein|series=Abt. I|volume=4|issue=570|chapter=5|language=de|location=Lajpcig|page=522}}</ref> Keno II Tom Broku reagoi menjëherë, duke kërkuar falje në një letër ndaj [[Lidhja Hanseatike|qyteteve Hanseatike]] të datuar më 25 shkurt për strehimin e Viktualenbryderëve dhe duke premtuar përzënien e tyre të menjëhershme.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|year=1873|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|volume=4|issue=692|language=de|page=788}}</ref> Kundërshtarët e Kenos, Hisko i Emdenit dhe Edo Viemkeni, gjithashtu si kont i Oldenburgut, u dhanë mënjëherë detyra të reja Viktualenbryderve të papunë,<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|volume=4|issue=589|language=de|location=Lajpcig|page=534}}</ref> pikërisht prijësit që, më pak se dy vjetë më parë, ishin betuar solemnisht të mos bashkoheshin kurrë me piratët. Në vijim, Keno Tom Broku dhe aleatët e tij, veçanërisht Folkmar Alena, Eno Hajtatisna dhe Haro Aldesna, i morën prapë në shërbim piratët. Në këtë mënyrë u formua një ''spirale armatimi'', pasi ishte e vështirë për prijësit individualë të bënin pa ndihmën e Viktualenbryderve, pasi nuk mund të përballonte potencialin ushtarak të piratëve në dispozicion të kundërshtarëve të tij me fuqinë e vetë.{{Sfn|Puhle|1994|p=106}} [[Lidhja Hanseatike|Qyteti Hanseatik]] i [[Lybeku]]t kërkoi veprim: Më 22 prill, flota e dakordësuar Hanseatike u nis nga [[Hamburgu]] drejtë Frizisë Lindore. Më 5 maj, ajo u përballë me Viktualenbryderët në Osterems duke i mundur ata. 80 piratë u vranë, 34 u zunë robër dhe më vonë u ekzekutuan.<ref>{{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Atken der Hansetage 1256 – 1430|series=Abt. I|publisher=Hansischen Geschichtsverein|volume=4|issue=591|language=de|location=Lajpcig|pages=538–546}}</ref> [[Lidhja Hanseatike]] e theksoi kërkesën e saj duke e transferuar qytetin dhe kështjellën e Emdenit në të nëpërmjet provostit Hisko më 6 maj. Kjo vendosi themelet për operacionet e ardhshme, nga ku kështjellat dhe pallatet e tjera do të pushtoheshin.<ref group="Shpjegimi">9 maj: Kështjella Larrelt; 12 maj: Kështjella Loquard (rrënuar më 14 qershor); midis 16 dhe 23 majit: Kulla e Marienfeldit (nisi të rrënohej në qershor), Kështjella e Vitmundit, Kështjella e Grothusenit (rrënuar më 14 qershor).</ref> Kjo intransigjencë e bëri ndërmarrjen një sukses të plotë për [[Lidhja Hanseatike|Lidhjen Hanseatike]] dhe më 23 mëja të gjithë prijësit dhe bashkësitë e Frizisë Lindore konfirmuan se ata nuk do ti pranonin kurrë prapë Viktualenbryderët.<ref>{{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|series=Abt. I|volume=4|journal=Verein für Lübeckesche Geschichte und Altertumskunde|year=1873|issue=699|language=de|location=Lybek|page=793}}</ref> [[Skeda:Focko Ukena.png|parapamje|312px|Pas Betejës së Fushave të Egra, Oko Tom Brok i robëruar para Foko Ukenës. Pikturë romantizuese e historisë nga Tjarko Meyer Cramer, [[1803]].]] ==Rënia e prijësve== Prania e armatosur e [[Lidhja Hanseatike|Lidhjes Hanseatike]] nuk mund ti shuante konfliktet e prijësve feudalë të Frizisë Lindore, madje ajo i ndërlikoi ato.{{Sfn|Schmidt|2005|p=92}} Në vitin [[1408]], [[Lidhja Hanseatike]] drejtoi një tjetër ekspeditë të armatosur kundër prijësve frizianë. Keno II Tom Broku kërkoi një aleancë me [[Lidhja Hanseatike|qytetet Hanseatike]], gjithashtu në mënyrë që të forconte pozicionin e tij në luftërat e vazhdueshme me prijësit e tjerë. Megjithatë, feudalët nuk mund të zhdukeshin nëpërmjet mjeteve ushtarake: Keno II Tom Broku e dëboi Hisko Abdenën nga Emdeni, por do të vdiste në mënyrë të parakohshme. Nën sundimin e të birit, Okos së II, Familja do ta humbiste rëndësinë. Në fillim të [[shekulli XV|shekullit të XV]], gjithësesi, feudet hasën në rezistencë në rritje nga klasa fshatare.{{Sfn|Schmidt|2006|p=34}} Kriza ekonomike përfundoi dhe me ekonominë e ztabilizuar, vetë-besimi i fermerëve rifitoi forcë. Foko Ukena nga Leri kuptoi se si ta përdorte vetë-besimin në rritje të klasës fshatare, duke i nxitur ata kundër Familjes Tom Brok: ai e mundi Okon dhe aleatët e tij në Betejën e Deternit ([[1426]]) dhe në Betejën e Fushave të Egra (afër Oldeborgut në vitin [[1427]]) dhe kështu i dha fund sundimit të Familjes Tom Brok. Feudet u vunë gjithmonë e më shumë nën trysni: [[Hamburgu]] krijoi një ekspeditë të tretë të rëndësishme ndëshkimore kundër Sibet Lubensonit, nipit të Edo Viemkenit. Simoni i Utrehtit u nis për në Emden në vitin [[1433]] me 21 anije, duke e pushtuar qytetin. Sibetsburgu u rrënua në vitin [[1435]]. Kundër Foko Ukenës, ndërkohë prijësi më i fuqishëm në Frizinë Lindore, u krijua një grup prijësisht dhe bashkësishë fshatare nën udhëheqjen e gretsielerit Edzard Sirksenës. Bashkësive fshatare në dukje u mungonte forca e brendshme për të luftuar feudalin tashmë të urryer.{{Sfn|Schmidt|2006|p=35}} Gjithësesi, prirja drejtë lirisë e nxitur në bashkësi, Foko kishte ditur se si ta përdorte atë në luftën kundër Oko Tom Brokut, tani ishte kthyer kundër tij. {{Sfn|Schmidt|2005|p=104}} Foko u mund dhe u dëbua. Ai do të vdiste në vitin [[1436]] në [[Groningen]]. Me ngjitjen e Familjes Sirksena, prijësit feudalë në Frizinë Lindore morën fund, pasi perandori Frederiku III e ngriti Ulrik Sirksenën në rangun e kontit perandorak duke i dhënë atij Frizinë Lindore si feud konte perandorake. Nën sundimin e tij, fshatarët dhe feudalët mund të konsideroheshin të paqësuar: koha e luftërave të brendshme feudale nën ndikimin e tij morën fund.{{Sfn|Schmidt|2005|p=109}} Disa familje feudale arritën të pranoheshin në shërbimin e fisnikërisë. Për shembull, Albert von Rhaude ose von Jemgum ([[1500]]–[[1545]]), një pasardhës i Evo Tamenës nga Jemgumi, u bë drost i kontit të Frizisë Lindore në Fridburg, në Aurik dhe në Berum. Një nga pasardhësit e tij u martua në fisnikërinë [[vestfalia]]ne. ==Kontea dhe Principata e Frizisë Lindore== {{See also|Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore}} {{Excerpt|Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore|hat=no}} ===Kontët dhe princat e Frizisë Lindore=== {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2| Sunduesi !! Lindja !! Sundimi !!Pjesa e sunduar/<br>kontea !! Bashkëshortja !! Vdekja !!Shënime |- style="background:#fff | Ulriku I ||[[Skeda:Ulrich I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1408]]<br>Norden<br><small>I biri i Eno Edzardisnës dhe Gelës së Manslagtit</small> |align=center|[[1464]] – 26 shtator [[1466]]||Kontea e Frizisë Lindore||''Një grua e parë''<br>pa fëmijë<br><br>Theda Ukena<br>[[1455]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|26 shtator [[1466]]<br>Emden<br><small>mosha 57–58</small>||Konti i parë i Frizisë Lindore. Perandori Frederiku III e ngriti Ulrikun në rangun e kontit perandorak në vitin [[1464]].<ref name="Ulrich">{{Cite book|author=Hajo van Lengen|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2741/Ulrich-I.pdf|chapter=Ulrich I (Graf zu Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=376–383}}</ref> |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Theda Ukenës ([[1466]]-[[1480]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Theda (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2722/Theda.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=364–365}}</ref> |rowspan="2"| Nuk pati pasardhës. Kontea i shkoi vëllait të tij. |- style="background:#fff | Eno I ||[[Skeda:Enno I (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 qershor [[1460]]<br><small>Djali i parë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Enno I|year=1997|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2009/Enno-I.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=93–94}}</ref> |align=center|26 shtator [[1466]] – 19 shkurt [[1491]]||Kontea e Frizisë Lindore||''I pamartuar'' |align=center|19 shkurt [[1491]]<br>Fridburg<br><small>mosha 30</small> |- style="background:#fff | Edzardi I ''i Madhi'' ||[[Skeda:Jacob Cornelisz van Amsterdam.jpg|113px]] |align=center|15 janar [[1462]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të I dhe Theda Ukenës</small> |align=center|19 shkurt [[1491]] – 14 shkurt [[1528]]||Kontea e Frizisë Lindore||Elisabeta e Rietbergut<br>1498<br>tre fëmijë |align=center|14 shkurt [[1528]]<br>Emden<br><small>mosha 62</small>|| Sunduesi, nën të cilin Frizia Lindore pati shtrirjen më të madhe<ref name ="Edzard">{{Cite book|author=Heinrich Schmidt|year=2001|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2024/Edzard-I.pdf|chapter=Edzard (Graf von Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=3|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=123–128}}</ref> |- style="background:#fff | Eno II ||[[Skeda:Enno II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|[[1505]]<br><small>I biri i Edzardit të I dhe Elisabetës së Rietbergut</small> |align=center|14 shkurt [[1528]] – 24 shtator [[1540]]||Kontea e Frizisë Lindore||Ana e Oldenburgut<br>[[1530]]<br>gjashtë fëmijë |align=center|24 shtator [[1540]]<br>Emden<br><small>mosha 34-35</small>||Djali i madh i Edzardit të I. Kishte një vëlla:<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2008/Enno-II.pdf|chapter=Enno II|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=94–96}}</ref> *'''Johanin e I të Frizisë Lindore''': babai i tyre, Edzardi I kishte futur {{lang|la|primogenitura}} në kontenë e Frizisë Lindore, kështu që Eno II e trashëgoi kontenë i vetëm. Megjithë ambiciet e tij, Johani e njohu gjithmonë të drejtën e vëllait të tij dhe nuk e diskutoi trashëgiminë. Megjithë këtë, Johani llogaritet si i I.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2310/Johann-der-Aeltere.pdf|chapter=Johann (d.Ä.) [Graf von Ostfriesland]|editor=Martin Tielke|year=1997|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|language=de|pages=191–192}}</ref> |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Anës së Oldenburgut ([[1540]]–[[1561]])''</small><ref>{{Cite book|author=Heiko Ebbel Janssen|volume=3|chapter=Anna (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1725/Anna.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=2001|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220622-1|pages=23–25}}</ref> |rowspan="3"| Bijtë e Enos së II, sunduan së bashku, deri në vitin [[1561]] nën regjencën e nënës së tyre. Kjo bashkë-regjencë nënkupton se ligji i {{lang|la|primogenitura}} i nxjerë nga babai i tyre, Edzardi i Madh, mund të ketë qenë shfuqizuar. |- style="background:#fff | Edzardi II ||[[Skeda:Edzard II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|24 qershor [[1532]]<br>Gretsiel<br><small>Djali i madh i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 1 mars [[1599]] |rowspan="2"|Kontea e Frizisë Lindore|| Katerina e Suedisë<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2023/Edzard-II.pdf|chapter=Edzard II|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=85–86}}</ref> |align=center|1 mars [[1599]]<br>Aurik<br><small>mosha 66</small> |- style="background:#fff | Johani II<ref group="Shpjegimi">I llogaritur si i II-ti pas ungjit të tij, Johanit të I, i cili nuk sundoi.</ref> || |align=center|29 shtator [[1538]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së II dhe Anës së Oldenburgut</small> |align=center|24 shtator [[1540]] – 29 shtator [[1591]]||''I pamartuar'' |align=center|29 shtator [[1591]]<br>Kështjella Stikhausen<br><small>mosha 53</small><ref>{{Cite book|author=Hajo van Lengen|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2309/Johann-der-Mittlere.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1997|chapter=Johann (d.M.) (Graf von Ostfriesland)|volume=2|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=192}}</ref> |- style="background:#eff | Katerina e Suedisë ||[[Skeda:Katarinawasaofl.jpg|113px]] |align=center|6 qershor [[1539]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br><small>E bija e [[Gustav I i Suedisë|Gustavit të I të Suedisë]] dhe Margareta Leijonhufvudit</small> |align=center|1 mars [[1599]] – 21 dhjetor [[1610]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(në Berum dhe Norden)</small>|| Edzardi II<br>1 tetor [[1559]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br>dhjetë fëmijë |align=center|21 dhjetor [[1610]]<br>Berum<br><small>mosha 71</small>|| Trashëgoi nga i shoqi disa qytete në Frizinë Lindore, të cilat ajo i sundoi në mënyrë autonome. Pas vdekjes së saj, zotërimet e saj u ribashkuan me kontenë. |- style="background:#fff |rowspan="2"| Eno III |rowspan="2"|[[Skeda:Ennoeastfrisia-optimiert.jpg|113px]] |rowspan="2" align=center|30 shtator [[1563]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center style="background:#edf|26 maj [[1586]] – 28 janar [[1600]] |style="background:#edf|Kontea e Rietbergut |rowspan="2"| Valburgis, kontesha e Rietbergut<br>28 janar [[1581]]<br>tre fëmijë<br><br> Ana e Holshtajn-Gotorpit<br>28 janar [[1598]]<br>tre fëmijë |rowspan="2" align=center|19 gusht [[1625]]<br>Lerort<br><small>mosha 61</small> |rowspan="2"| Me gjasa e trashëgoi Rietbergun nga gruaja e tij e parë, ose e sundoi atë në emër të bijës së tij. Traktati i Berumit ([[1600]]) formalisht e ndau trashëgiminë e Valburgës midis bijave të saj dhe Sabina Katarina mori Kontenë e Rietbergut.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2007/Enno-III.pdf|chapter=Enno III. (Graf von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=96-97}}</ref> |- style="background:#fff |align=center|1 mars [[1599]] – 19 gusht [[1625]]||Kontea e Frizisë Lindore |- style="background:#edf | Sabina Katarina || |align=center|11 gusht [[1582]]<br>Esens<br><small>Bija e Enos së III dhe Valburgis, konteshës së Rietbergut</small> |align=center|28 janar [[1600]] – 31 maj [[1618]]<ref group="Shpjegimi">Nominalisht sunduese që nga vdekja e së ëmës në vitin [[1586]].</ref>||Kontea e Rietbergut |rowspan=2| 3 mars [[1601]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë |align=center|31 May 1618<br><small>aged 35</small>|| E trashëgoi Rietbergun nga e ëma dhe e sundoi atë në dukje vetëm nominalisht (ajo ishte minore në kohën e vdekjes së nënës së saj) deri në vitin [[1600]]. Kontea iu dha asaj vetëm nga Traktati i Berumit ([[1600]]).<ref name="Johan3">{{Cite book|author=Walter Deeters|year=1997|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2308/Johann-der-Juengere.pdf|chapter=Johann (d.J.) (Graf von Ostfriesland und Rietberg)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|language=de|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=193}}</ref> |- style="background:#edf | Johani III || |align=center|[[1566]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Edzardit të II dhe Katerinës së Suedisë</small> |align=center|31 maj [[1618]] – 23 janar [[1625]]||Kontea e Rietbergut |align=center|23 janar [[1625]]<br>Rietberg<br><small>mosha 58-59</small>|| Vëllai i Enos së III, e sundoi Rietbergun pas vdekjes së gruas dhe mbesës së tij, Sabina Katarinës.<ref name="Johan3"/> |- style="background:#edf | Ernest Kristofori || |align=center|1 prill [[1606]]<br><small>Djali i madh i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|23 janar [[1625]] – 31 dhjetor [[1640]]||Kontea e Rietbergut|| Albertina Maria e Shën Martinit<br>10 nëntor [[1626]]<br>pa fëmijë |align=center|31 dhjetor [[1640]]<br>[[Këlni|Këln]]<br><small>mosha 34</small>|| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi vëllait të tij. |- style="background:#fff | Rudolf Kristiani ||[[Skeda:Rudolf Christian (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|2 qershor [[1602]]<br>Hage<br><small>Djali i madh i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|19 gusht [[1625]] – 17 prill [[1628]]||Kontea e Frizisë Lindore|| ''I pamartuar'' |align=center|17 prill [[1628]]<br>Hage<br><small>mosha 25</small>|| Gjysmë-vëllai i Sabina Katarinës, trashëgoi kontenë kryesore të Frizisë Lindore. Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait.<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2673/Rudolf-Christian.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|chapter=Rudolf Christian (Graf von Ostfriesland)|year=1997|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=318}}</ref> |- style="background:#fff | Ulriku II ||[[Skeda:Ulrich II (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|6 korrik [[1605]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Enos së III dhe Anës së Holshtajn-Gotorpit</small> |align=center|17 prill [[1628]] – 1 nëntor [[1648]]||Kontea e Frizisë Lindore|| Juliana e Hese-Darmshtadtit<br>5 mars [[1631]]<br>tre fëmijë<ref>{{Cite book|year=1997|author=Walter Deeters|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2740/Ulrich-II.pdf|volume=2|chapter=Ulrich II (Graf zu Ostfriesland)|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=383–384}}</ref> |align=center|1 nëntor [[1648]]<br>Aurik<br><small>mosha 43</small>|| |- style="background:#edf | Johani IV || |align=center|31 maj [[1618]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të III dhe Sabina Katarinës</small> |align=center|31 dhjetor [[1640]] – 7 gusht [[1660]]||Kontea e Rietbergut|| Ana Katarina Ernestina e Salm-Rajfershajdit<br>3 mars [[1647]]<br>pesë fëmijë |align=center|7 gusht [[1660]]<br>Rietberg<br><small>mosha 42</small>|| |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Julianës së Hese-Darmshtadtit ([[1648]]–[[1651]])''</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|year=1997|chapter=Juliane (Gräfin von Ostfriesland)|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2304/Juliane.pdf|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=195–196}}</ref> |rowspan="2"| Në vitin [[1654]], kontea u ngrit në rangun e një principate. Johani IV nuk pati pasardhës meshkuj, kështu që principata i kaloi të vëllait. |- style="background:#fff | Eno Ludvigu ||[[Skeda:Enno Ludwig (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|29 tetor [[1632]]<br>Aurik<br><small>Djali i madh i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|1 nëntor [[1648]] – 4 prill [[1660]]||Kontea e Frizisë Lindore<br><small>(deri në vitin [[1654]])</small><br><br>Principata e Frizisë Lindore<br><small>(nga viti [[1654]])</small>||Justina Sofia e Barbi-Myhlingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dy fëmijë |align=center|4 prill [[1660]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small><ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2006/Enno-Ludwig.pdf|chapter=Enno Ludwig (Graf, seit 1654 Fürst von Ostfriesland)|year=1997|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=97–98}}</ref> |- style="background:#fff | Xhorxh Kristiani ||[[Skeda:Georg Christian (Fürst von Ostfriesland) - Ostfriesischen Landschaft.jpg|113px]] |align=center|6 shkurt [[1634]]<br>Aurik<br><small>Djali i dytë i Ulrikut të II dhe Julianës së Hese-Darmshtadtit</small> |align=center|4 prill [[1660]] – 6 qershor [[1665]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Sharlota e Vyrtembergut<br>14 maj 1662<br>tre fëmijë |align=center|6 qershor [[1665]]<br>Aurik<br><small>mosha 31</small>|| Vëllai i Eno Ludvigut.<ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|year=1993|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2184/Georg-Christian.pdf|chapter=Georg Christian (Graf, seit 1662 Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=159–160}}</ref> |- style="background:#edf |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit ([[1660]]-[[1666]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la pasardhës. Kontea i kaloi të vëllait. |- style="background:#edf | Fridrish Vilhelmi || |align=center|16 shtator [[1650]]<br>Rietberg<br><small>Djali i madh i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 gusht [[1660]] – 7 tetor [[1677]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|7 tetor [[1677]]<br>afër [[Strasburg]]ut<br><small>mosha 27</small> |- style="background:#fff |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Kristina Sharlotës së Vyrtembergut ([[1665]]–[[1690]])''</small><ref>{{Cite book|author=Sabine Heißler|volume=1|chapter=Christine Charlotte|editor=Martin Tielke|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1942/Christine-Charlotte.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|year=1993|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-392536575-1|pages=75–77}}</ref> |rowspan="2"| |- style="background:#fff | Kristian Eberhardi ''Paqëtuesi'' ||[[Skeda:Christian Eberhard (Ostfriesischen Landschaft).jpg|113px]] |align=center|1 tetor [[1665]]<br>Esens<br><small>I biri i Xhorxh Kristianit dhe Kristina Sharlotës së Vyrtembergut</small> |align=center|6 qershor [[1665]] – 30 qershor [[1708]]|| Principata e Frizisë Lindore||Eberhadina Sofia e Oetingen-Oetingenit<br>7 nëntor [[1656]]<br>dhjetë fëmijë<br><br>Ana Juliana e Kleinaut<br>[[1701]]<br><small>(''morganatike'')</small><br>një fëmijë<ref>{{Cite book|author=Walter Deeters|volume=2|chapter=Christian Eberhard|year=1997|editor=Martin Tielke|language=de|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1943/Christian-Eberhard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|isbn=978-393220600-9|pages=59–60}}</ref> |align=center|30 qershor [[1708]]<br>Aurik<br><small>mosha 42</small> |- style="background:#edf | Franc Adolf Vilhelmi || |align=center|13 nëntor [[1651]]<br>Rietberg<br><small>Djali i dytë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|7 tetor [[1677]] – 15 mars [[1680]]||Kontea e Rietbergut|| ''I pamartuar'' |align=center|15 mars [[1690]]<br>[[Strasburg]]<br><small>mosha 38</small>|| Vëllai i Fridrish Vilhelmit, abdikoi për bërë prift, por mbeti regjent për vëllain e tij të vogël (megjithëse tashmë një i rritur), si dhe do të rikthehej për regjencën e mbesës së tij. |- style="background:#edf |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, konti i Rietbergut ([[1680]]–[[1685]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#edf | Ferdinand Maksimiliani || |align=center|8 maj [[1653]]<br>Rietberg<br><small>Djali i tretë i Johanit të IV dhe Ana Katarina Ernestinës së Salm-Rajfershajdit</small> |align=center|15 mars [[1680]] – 10 qershor [[1687]]||Kontea e Rietbergut|| Johaneta Elizabeta Franciska e Mandershajd-Blankenhajmit<br><small>(26 shtator [[1663]]–29 prill [[1704]])</small><br>4 tetor [[1685]]<br>Blankenhajm<br>një fëmijë |align=center|10 qershor [[1687]]<br><small>mosha 34</small> |- style="background:#edf |align="center"colspan="7"| <small>''Regjenca e Franc Adolf Vilhelmit, kontit të Rietbergut ([[1687]]–[[1690]])<br>Regjenca e Fridrish Kristianit të Pletenbergut dhe Herman Vernerit të Volf-Meternikut ([[1690]]-[[1702]], caktim perandorak)''</small> |rowspan="2"| U ngjit si e mitur. Pas vdekjes së saj kontea u trashëgua nga Familja Kaunitz. |- style="background:#edf | Maria Ernestina Franciska ||[[Skeda:Marie Ernestina z Rietbergu.jpg|113px]] |align=center|1 gusht [[1686]]<br>Rietberg<br><small>E bija e Ferdinand Maksimilianit dhe Johaneta Elizabeta Franziskës së Mandershajd-Blankenhajmit</small> |align=center|10 qershor [[1687]] – 1 janar [[1758]]||Kontea e Rietbergut|| Maksimilian Ulriku i Kaunitzit<br>6 gusht [[1699]]<br>gjashtëmbëdhjetë fëmijë |align=center|1 janar [[1758]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br><small>mosha 71</small> |- style="background:#edf |colspan=8 align=center|''Rietbergu u trashëgua nga Familja Kaunitz'' |- style="background:#fff | Xhorxh Alberti ||[[Skeda:Georg Albrecht Cirksena, by Johann Conrad Eichler (1680-1748).jpg|113px]] |align=center|13 qershor [[1690]]<br>Aurik<br><small>Djali i Kristian Eberhardit dhe Eberhardina Sofies së Oetingen-Oetingenit</small> |align=center|30 qershor [[1708]] – 12 qershor [[1734]]|| Principata e Frizisë Lindore||Kristina Luiza e Nasau-Idshtajnit<br>24 shtator [[1709]]<br>Idshtajn<br>pesë fëmijë<br><br>Sofia Karolina e Brandenburg-Kulmbahut<br>8 dhjetor [[1723]]<br>Berum<br>pa fëmijë<ref>{{Cite book|author=Rolf Uphoff|volume=2|chapter=Georg Albrecht (Fürst von Ostfriesland)|editor=Martin Tielke|year=1997|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/2185/Georg-Albrecht.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|publisher=Ostfriesische Landschaft|language=de|isbn=978-393220600-9}}</ref> |align=center|12 qershor [[1734]]<br>Kështjella Sandhorst<br><small>mosha 43</small>|| |- style="background:#fff | Karl Edzardi ||[[Skeda:Carl Edzard (Fürst von Ostfriesland) – Porträt im Besitz der Ostfriesischen Landschaft (18. Jh.).jpg|113px]] |align=center|18 qershor [[1716]]<br>Aurik<br><small>I biri i Xhorxh Albertit dhe Kristina Luizës së Nasau-Idshtajnit</small> |align=center|12 qershor [[1734]] – 25 maj [[1744]]|| Principata e Frizisë Lindore||Sofia Vilhelmina e Brandenburg-Kulmbah-Bajrotit<br>25 qershor [[1734]]<br>një fëmijë |align=center|25 maj [[1744]]<br>Aurik<br><small>mosha 27</small>||Princi i fundit i Frizisë Lindore nga Dera Sirksena. Ai do të vdiste pa fëmijë. Pas vdekjes së tij, shteti u pushtua nga mbreti [[Frederiku i Madh|Frederiku II]] i [[Prusia|Prusisë]].<ref name="Karl Edzard">{{Cite book|author=Stefan Pötzsch|chapter=Carl Edzard|year=1997|editor=Martin Tielke|publisher=Ostfriesische Landschaft|chapter-url=https://bibliothek.ostfriesischelandschaft.de/wp-content/uploads/sites/3/dateiarchiv/1946/Carl-Edzard.pdf|title=Biografisches Lexikon für Ostfriesland|volume=2|language=de|isbn=978-393220600-9|pages=57–59}}</ref> |- style="background:#fff | colspan="8" align="center"| ''Frizia Lindore u aneksua nga [[Prusia]]'' |} ===Familjet vasale të Principatës së Frizisë Lindore=== Para themelimit të kontesë perandorake në vitin [[1464]], Frizia Lindore përbëhej nga një grupim zonash nën pushtetin e familjeve të fuqishme dhe të dobëta. Këto familje e kishin fuqinë e tyre nga pronësia e tokave, ushtrimi i posteve publike dhe ndërtimi i kështjellave, fortesave dhe pallateve të shumta. Disa prijës fituan pushtet vetëm brenda fshatrave të tyre, ndërsa disa prijës të tjerë morën kontrollin e mjaft fshatrave ose madje edhe distrikteve të tëra. Kur Ulriku I u përurua si kont perandorak në vitin [[1464]], mjaft prijës u bënë vasalë të tij. Statusi i këtyre prijësve ishte shumë i paqartë për një kohë të gjatë. Disa prijës zotëronin vetëm një fortesë me tokat përreth. Prijës të tjerë, megjithatë, arritën të fitonin të drejta sovrane dhe autoritet mbi drejtësinë në zonën e tyre.<ref>{{cite journal|author=Harm Wiemann|title=Studien zur Entstehung der Häuptlingsherrschaft|journal=Emden Jahrbuch|volume=42|year=1962|language=de|pages=16–74}}</ref> Kjo i dha udhë dukurisë së ashtuquajtur të zotërimeve. Në vitin [[1728]], kishte dhjetë nga këto zotërime. Ato ishin nën kontrollin e një zoti, që nga ana e tij kishte një marrëdhënie varësie me sovranin e Frizisë Lindore. Numri i zotërimeve ndryshoi përgjatë kohës. Për shembull, zoti i fundit i Pevsumit dhe Vokuardit, Hojko Maninga, ra në vështirësi financiare dhe i shiti zotërimet e tij te konti Edzardi II, në vitin [[1565]]. Gjithashtu, zotërimet e Lokuardit dhe Kampenit u shitën te Edzardi II, në vitin [[1568]].<ref>{{Cite book|author=Otto Houtrouw|title=Ostfriesland: Eine geschichtlich-ortskundige Wanderung gegen Ende der Fürstenzeit|year=1889|language=de|publisher=Aurich|page=368}}</ref> Ndonjëherë krijoheshin edhe zotërime të reja. Në vitin [[1642]], Ulriku II i dha zotërimin e Logës, gjithashtu të quajtur Evenburg, si feud Erhardit të Ehrentroterit. Konti kishte borxhe ndaj kolonelit që ai nuk mund ta paguante. Erhardi i Ehrentroterit ndërtoi një kështjellë, Evenburgun, të emërtuar sipas gruas së tij, Evës së Ungnadit. Zotërimi përfshinte gjithashtu fshatin e Logabirumit.<ref>Braukmüller, Heide and Neumann, Detlev ([[1996]]). ''Zur Geschichte der Evenburg.'' Leer: Reinhard, {{ISBN|3-927139-24-6}}</ref> Në vitin [[1728]] Kontea e Frizisë Lindore përfshinte këto zotërime vasale:<ref>{{Cite book|author=Martin Jhering|title=Hofleben in Ostfriesland. Die Fürstenresidenz Aurich im Jahre 1728|year=2005|publisher=Hanover|language=de}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Stema !! Vendndodhja !! Zotërimi !! Zot në vitin 1728 |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Luetetsburg COA.svg|size=113px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLütetsburg1728.png|size=139px}} | Zotërimi i Lytetsburgut | Karl Filipi i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Goedens COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipGödens1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Godensit || Burçard Filipi i Fridagut |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Dornum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipDornum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Dornumit || Haro Joakimi i Klosterit <small>(Norderburgut)</small><br/>Beatriks Dorothea Beninga <small>(Beningaburgut)</small> |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Jennelt.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipJennelt1728.png|size=135px}} | Zotwrimi i Jeneltit || Friedrish Ernsti i Inhausenit dhe Kniphausenit |- | align=center | {{Flagicon image|Ripperda.gif|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipPetkum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Petkumit || Pieter Hieronimus Riperda |- | align=center | {{Flagicon image|Wappen Rysum.jpg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipRysum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Risumit || Benjamin von Honstede |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipUp-andWolthusen1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Uphausenit dhe Volthusenit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipBorssum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Borsumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Oldersum COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipOldersum1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Oldersumit || Qyteti i Lirë i Emdenit |- | align=center | {{Flagicon image|DEU Loga COA.svg|size=111px}} | align=center | {{Flagicon image|EastFrisiaLordshipLoga1728.png|size=135px}} | Zotërimi i Logës | Erhard Friedrish i Vedel-Jarlsbergut |} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Kompania e Emdenit]] * [[Saksonia e Ulët]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] {{Div col end}} ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist|34 em}} ==Bibliografia== ===Burime parësore=== * {{Cite book|title=Hanserecesse: Die Recesse und andere Akten der Hansetage 1256 – 1430|date=1872–1877|publisher=Hansischen Geschichtsverein|language=de|series=Abt. I|volume=4|location=Lajpcig}} * {{Cite journal|title=Urkundenbuch der Stadt Lübeck|journal=Verein für Lübeckische Geschichte und Altertumskunde|year=1873|series=I|volume=4|language=de|location=Lybek}} * Ostfriesisches Urkundenbuch. red. Ernst Friedländer, vwllimet 1 dhe 2, Emden, 1878 dhe 1881. ===Burime dytësore=== {{Refbegin|34 em}} * {{Cite book|author=Dieter Zimmerling|title=Störtebeker & Co: Die Blütezeit der Seeräuber in Nord-und Ostsee|url=https://books.google.al/books?id=8C79AQAACAAJ|year=2000|publisher=Verlang Die Hanse|language=de|location=Hamburg|ISBN=978-3-434-52573-8}} * {{Cite book|author=Hartmut Roder|year=2000|chapter=Klaus Störtebeker – Häuptling der Vitalienbrüder|url=https://books.google.al/books?id=ngISAQAAIAAJ|title=Piraten – Herren der Sieben Meere|publisher=Temmen|language=de|location=Bremen|isbn=978-386108536-2|pages=36-43}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Störtebeker: 600 Jahre nach seinem Tod|url=https://books.google.al/books?id=UaV-AAAAMAAJ|chapter=Das östliche Friesland um 1400: Territorialpolitische Strukturen und Bewegungen|editor=Wilfried Ehbrecht|publisher=Porta-Alba-Verlag|year=2005|language=de|location=Trir|ISBN=978-3-933701-14-5|pages=85–110}} * {{Cite book|author=Heinrich Schmidt|chapter=Mittelalterliche Kirchengeschichte|editor=Rolf Schäfer|title=Oldenburgische Kirchengeschichte|year=1999|publisher=Isensee|language=de|location=Oldenburg|ISBN=3-89598-624-0}} * {{cite journal|author=Heinrich Schmidt|title=Piraten gern gesehen|journal=Damals: Das Magazin für Geschichte und Kultur|volume=38|date=4 prill 2006|language=de|pages=30–36}} * {{cite book|author=Heinrich Schmidt|title=Politische Geschichte Ostfrieslands|year=1975|url=https://books.google.al/books?id=c0q_PgAACAAJ|publisher=G. Rautenberg|location=Ler|language=de}} * {{Cite book|author=Matthias Puhle|title=Die Vitalienbrüder: Klaus Störtebeker und die Seeräuber der Hansezeit|year=1994|edition=i 2-të|publisher=Campus Verlag|language=de|location=Frankfurt mbi Majn|ISBN=3-593-34525-0}} {{Refend}} [[Kategoria:Historia e Saksonisë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1464]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XV në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Piratë mesjetarë]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] sir0rvfmv28t43dbz3ck4337zs5juo1 0 385134 3010669 3002059 2026-07-18T15:23:10Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010669 wikitext text/x-wiki {{Short description|Feud shtetëror i Perandorisë Gjermaniko-Romake (midis viteve 1003–1794)}} {{Infobox country | native_name = {{lang|de|Herzogtum Jülich}}<br>{{lang|nl|Hertogdom Gulik}} | conventional_long_name = Dukati i Jyliçit | common_name = Jyliçi | era = [[Mesjeta klasike]], [[Mesjeta e vonë]], [[Rilindja]] dhe [[Periudha e hershme moderne]] | status = [[Lista e feudeve shtetërore të Perandorisë Gjermaniko-Romake|Feud shtetëror]] i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] | empire = [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] | government_type = Dukat | coordinates = {{Coord|50|55|N|06|21|E|source:itwiki_region:DE|display=inline, title}} | year_start = 1003 | year_end = 1794 | life_span = {{Rreth|[[1003]]}}–[[1794]] | event_start = Gerhardi I, konti i parë | date_start = | event1 = Ngritur në statusin e dukatit | date_event1 = 1356 | event2 = Bashkimi me Bergun | date_event2 = 1423 | event3 = Bashkimi me [[Dukati i Klevesit|Klevesin]]<br>{{spaces|2}}dhe Bergun [[Skeda:Armoiries Guillaume de Clèves-less fancy.svg|48px]] | date_event3 = 1521 | event4 = Zotërimi nga<br>{{spaces|2}} Palatinat-Nojburgu | date_event4 = 1614 | event_end = Aneksimi nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] | date_end = | event_post = Bashkimi me [[Prusia|Prusinë]] dhe [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Holandën]] | date_post = 1815 | p1 = Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Poshtme{{!}} Lotharingia e Poshtme | flag_p1 = Flag of Austria (1-1).svg | s1 = Republika e Parë Franceze{{!}}Departamenti i Roerit | flag_s1 = Flag of France.svg | image_flag = | image_coat = Gulik stamwapen.svg | image_map = Locator Duchy of Jülich (1560).svg | image_map_caption = Harta e Qarkut të Rinit të Poshtëm–Vestfalisë {{Rreth}} [[1560]], <br>Dukati i Jyliçit i theksuar në të kuqe | capital = Jyliç | common_languages = [[Gjuha ripuariane|Ripuarianisht]] | footnotes = }} '''Dukati i Jyliçit''' ({{lang|de|Herzogtum Jülich}}; {{lang|nl|Hertogdom Gulik}}; {{lang|fr|Duché de Juliers}}) përbënte një [[Lista e feudeve shtetërore të Perandorisë Gjermaniko-Romake|feud shtetëror]] brenda [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] nga [[shekulli XI]] ([[1003]]) deri në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]] ([[1794]]). Dukati gjendej në perëndim të [[Lumi i Rinit|Lumit Rin]] dhe kufizohej me Elektoratin e Këlnit në lindje dhe me [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut#Dukët e Limburgut (1119–1794)|Dukatin e Limburgut]] në perëndim. Ai kishte territore në të dy anët e lumit Rur, përreth kryeqytetit të tij, Jyliçit – provinca e mëparshme Romake {{lang|la|Iuliacum}} – në Rinlandin e Poshtëm. Dukati u bashkua me Kontenë e Bergut përtej Rinit në vitin [[1423]] dhe nga atëherë e në vazhdim u bë i njohur si ''Jyliç-Bergu''. Më vonë ai u bë pjesë e Dukateve të Bashkuara të Jyliç-Kleves-Bergut. Territori i tij gjendet në [[Gjermania|Gjermaninë]] e tanishme (pjesë e [[Rini Verior dhe Vestfalia|Rinit Verior-Vestfalisë]] dhe [[Rainland-Palatinate]]) dhe në [[Holanda|Holandën]] e tanishme (pjesë e [[Provincat e Holandës|provincës]] së [[Limburgu (Holandë)|Limburgut]]), me popullsinë e tij që ndanë të njëjtin dialekt [[gjuha limburge|limburg]]. ==Historia== ===Kontea=== [[Skeda:Burg Nideggen from valley 15.jpg|parapamje|majtas|372px|Kështjella e Nidegenit]] Në [[shekulli IX|shekullin e IX]] njëfarë Matfrid ishte kont i Jyliçit ({{lang|la|pagus Juliacensis}}).<ref name="EB1911">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/VOL15_ITALY-KYSHTYM/page/549/|title=Jülich, Duchy of|editor=Hugh Chisholm|year=1911|volume=15: Italy – Kyshtym|edition=i 11-të|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|pages=549–550}}</ref> Përmendja e parë e një konti në ''gau''n e Jyliçit në [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Poshtme|Lorenën e Poshtme]], është Gerhardi I, në vitin [[1003]]; nipi i tij, Gerhardi III filloi ta quante veten kont i Jyliçit në vitin [[1081]]. Vilhelmi IV, i cili u bë kont në vitin [[1219]], e zgjeroi në mënyrë domethënëse territorin dhe në vitin [[1234]] i dha Jyliçit privilegjet qytetare. Nga viti [[1240]], zgjerimi i tij territorial krijoi konflikte në anën lindore të territorit të tij me arkipeshkvin e Këlnit, Konrad von Hokshtaden, trupat e të cilit, pesë vjetë më vonë do të kryenin shkatërrime në qytet. Djali i Vilhelmit të IV, Valramit (kont nga viti [[1278]], deri në vitin [[1297]]) mbeti një kundërshtar i ashpër i peshkopatës, duke mbështetur Johanin e I, [[Duka i Brabantit|dukën e Brabantit]] në Betejën e Uorringenit në vitin [[1288]] kundër arkipeshkvit Sigfridi II i Vesterburgut. Valrami u pasua nga vëllai i tij më i vogël, kont Gerhardi V, i cili u bë me mbretin gjerman Adolfi i Nasaut, kundër rivalit të tij, Albertit të I të Habsburgut.Gerhardi arriti ti mbante territoret pasi Adolfi i Nasaut e humbi Betejën e Golhajmit në vitin [[1298]] dhe në vitin [[1314]] mbështeti kurorëzimin e Ludvigut të IV të Vitelsbahut në qytetin e afërt të Akenin, edhe një herë kundër vullnetit të peshkopit të Këlnit. [[Skeda:Blaeu 1645 - Iuliacensis et Montensis Ducatus.jpg|parapamje|372px|Harta e Dukatit Jyliç-Berg, nga ''Theater of the World, or a New Atlas of Maps and Representations of All Regions'', redakuar nga Willem dhe Joan Blaeu, [[1645]]]] ===Dukati=== Gerhardi vdiq në vitin [[1328]]. Djali i tij i madh e pasoi atë si konti Vilhelmi V.<ref>{{cite book|author=Walther Möller|title=Stammtafeln westdeutscher Adelsgeschlechter im Mittelalter|publisher=Verlag Degener & Co.|year=1995|volume=1|language=de|orig-year=1922|location=Darmshtadt|page=14}}</ref> Djali i më i vogël i Gerhardit, Valrami u bë arkipeshkëv i Këlnit në vitin [[1332]]. Në vitin [[1336]], kont Vilhelmi mori titullin e margravit nga perandori Ludvigu IV, ndërsa në vitin [[1356]], perandori [[Karli IV]] i [[Lista e monarkëve të Luksemburgut#Dera e Luksemburg–Limburgut|Luksemburgut]] e ngriti Vilhelmin e V në rangun e [[duka|dukës]]. Djali i tij, dukë Vilhelmi II, megjithatë, u ngatërrua në një luftë të ashpër hakmarrëse me gjysmë-vëllain e perandorit, Venceslaun e [[Lista e monarkëve të Luksemburgut#Dera e Luksemburg–Limburgut|Luksemburgut]], [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]], të cilin ai e mundi në Betejën e Baesvajlerit në vitin [[1371]].<ref>{{cite book|last=Vaughan|first=Richard|title=Philip the Bold|publisher=The Boydell Press|year=2009|language=en|page=209}}</ref> Në vazhdim, historia e Jyliçit u ndërlidh ngushtësisht me atë të fqinjëve të tij: Dukatet e [[Dukati i Klevesit|Klevesit]] dhe Bergut, ashtu si dhe të [[Guelders]]it dhe Kontenë e Markut: Dukë Vilhelmi II ishte martuar me Marien, bijën e dukë Reginaldit të II të [[Guelders]]it dhe vetë dukeshë pas vdekjes së gjysmë-vëllait të saj, Reginaldit të III të [[Guelders]]it në vitin [[1371]]. Vilhelmi II e zgjidhi konfliktin me Derën perandorake të [[Lista e monarkëve të Luksemburgut#Dera e Luksemburg–Limburgut|Luksemburgut]] dhe djali i tij, Uilliami III i trashëgoi të dy dukatet, në vijim duke u bërë Vilhelmi I i Gueldersit dhe Jyliçit. [[Skeda:DucadosDeCléverisBergLaMarcaYJuliers1648.svg|parapamje|majtas|345px|Harta e dukateve të Jyliçit, Bergut dhe [[Dukati i Klevesit|Klevesit]], si dhe Kontesë së Markës, [[1648]]]] Në vitin [[1402]], dukë Vilhelmi I i Gueldersit dhe Jyliçit vdiq pa një fëmijë të ligjshëm. Ai u pasua nga vëllai i tij më i vogël, Reinaldi IV, dukë i Gueldersit dhe Jyliçit, i cili vdiq gjithashtu pa trashëgimtarë në vitin [[1423]]. Zotërimet e [[Guelders]]it zgjodhën Arnoldin e [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit|Egmondit]] si [[duka|dukë]], ndërsa Jyliçi u bashkua me Bergun, duke i kaluar Adolfit, dukës së Jyliç-Bergut, i cili i përkiste një dege më të re dhe i cili e mori Bergun nëpërmjet martesës me një nga pasardhëset e tij.<ref name="EB1911"/> Në vitin [[1511]], dukë Johani III i Klevesit e trashëgoi Jyliçin dhe Bergun nëpërmjet martesës me Marian e Jyliç-Bergut, vajzës së dukës së fundit, Vilhelmit të IV. Ajo trashëgoi zotërimet e të atit: Jyliçin dhe Bergun me Kontenë e Ravensbergut. Nga viti [[1521]], Jyliç-Bergu dhe Klevesi formuan Dukatet e Bashkuara të Jyliç-Kleves-Bergut<ref name="EB1911"/> në një [[Bashkimi personal|bashkim personal]] nën dukë Johanin e III.<ref>{{cite book|last=Haude|first=Sigrun|title=In the Shadow of "Savage Wolves": Anabaptist Münster and the German Reformation During the 1530s|publisher=Brill|year=2000|language=en|page=72}}</ref> Kur duka i fundit i Jyliç-Kleves-Bergut vdiq pa trashëgimtarë të drejtpërdrejtë, në vitin [[1609]], shpërtheu Lufta e Pasimit të Jyliçit. Ajo do të përfundonte Traktatin e vitit 1614 të Ksantenit, i cili i ndau dukatet midis Palatinat-Nojburgut dhe Margraviatit të Brandenburgut. Jyliçi dhe Bergu i kaluan kontit palatin Volfgang Vilhelmit të Nojburgut dhe pas dukës së fundit të Palatinat-Nojburgut (gjithashtu elektor i Palatinatit nga viti [[1685]]) Karli III Filipi vdiq pa fëmijë në vitin [[1742]], kont Karl Theodori i Palatinat-Sulzbahut (pas vitit [[1777]] gjithashtu dukë i Bavarisë) do të trashëgonte Jyliçin dhe Bergun. Në vitin [[1794]], [[Luftërat Revolucionare Franceze|Franca Revolucionare]] do ta pushtonte Dukatin e Jyliçit ({{lang|fr|Duché de Juliers}}), i cili u bë pjesë e [[Departamentet e Francës|Departamenti Francez]] i Roerit. Traktati i Lunevilit në vitin [[1801]], do ta njihte zyrtarisht dhënien e Jyliçit [[Franca|Francës]]. Në vitin [[1815]], duke pasuar [[Luftërat Napoleonike|mundjen]] e [[Napoleon Bonaparti|Napoleonit]], dukati u bë pjesë e provincës [[Prusia|prusiane]]<ref name="EB1911"/> të Jyliç-Kleves-Bergut (pas vitit [[1822]], pjesë e provincës [[prusia]]ne të Rinit), përveç qyteteve të [[Sittard]]-it dhe [[Venlo|Tegelenit]], të cilat u bënë pjesë e [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar të Holandës]]. [[Skeda:Juelich-St-Wappen.png|parapamje|246px|Stema e Kontesë së Jyliçit, {{Rreth}} [[1300]]]] ==Sunduesit== ===Kontët e Jyliçit=== * [[1003]]–[[1029]]: Gerhardi I, kont në Jylishgau * [[1029]]–[[1081]]: Gerhardi II * [[1081]]–[[1128]]: Gerhardi III, kont i Jyliçit * [[1128]]–[[1142]]: Gerhardi IV * [[1142]]–[[1176]]: Vilhelmi I * [[1176]]–[[1207]]: Vilhelmi II * [[1207]]–[[1219]]: Vilhelmi III * [[1219]]–[[1278]]: Vilhelmi IV * [[1278]]–[[1297]]: Valrami * [[1297]]–[[1328]]: Gerhardi V * [[1328]]–[[1356]]: Vilhelmi V, margrav që nga viti [[1336]], dukë që nga viti [[1356]], si Vilhelmi I ===Dukët=== — ''[[1393]]–[[1423]] në bashkim me [[Guelders]]in'', ''që nga viti [[1423]] me Bergun'', ''që nga viti [[1437]], me Ravensbergun'' — * [[1356]]–[[1361]]: Vilhelmi I (më parë konti i Jyliçit) * [[1362]]–[[1393]]: Vilhelmi II * [[1393]]–[[1402]]: Vilhelmi III, gjithashtu dukë i [[Guelders]]sit që nga viti [[1377]] * [[1402]]–[[1423]]: Reginaldi * [[1423]]–[[1437]]: Adolfi * [[1437]]–[[1475]]: Gerhardi * [[1475]]–[[1511]]: Vilhelmi IV === Dera La Mark, dukët === — ''Që nga viti [[1521]], pjesë e Dukateve të Bashkuara të Jyliç-Kleves-Bergut'' — * [[1511]]–[[1539]]: Johani * [[1539]]–[[1592]]: Vilhelmi V * [[1592]]–[[1609]]: Johan Vilhelmi I === Dera e Vitelsbahut, dukët === — ''Në bashkim me Bergun dhe Palatinat-Nojburgut, pas vitit [[1690]] gjithashtu me Elektoratin e Palatinatit, nga viti [[1777]] gjithashtu me Bavarinë —'' * [[1614]]–[[1653]]: Volfgang Vilhelmi * [[1653]]–[[1679]]: Filip Vilhelmi * [[1679]]–[[1716]]: Johan Vilhelmi II * [[1716]]–[[1742]]: Karli III Filipi * [[1742]]–[[1794]]: Karl Theodori [[Skeda:Anne of Cleves, by Hans Holbein the Younger.jpg|parapamje|156px|Ana e Klevesit]] === Qytetet === Dukatit të Jyliçit i përkisnin mjaft qytete dhe bashki: — Jylici; Dyreni; Mynsterajfeli; Euskirsheni; Nidegeni; Berghajmi; Kasteri; Grevenbroishi; [[Mönchengladbach|Mynshengladbahu]]; [[Mönchengladbach|Dahleni]]; Dylkeni; Linishi; Randerathi; Brygeni; Syktelni; Aldenhoveni; Hajmbahu; Monshau; Vasenbergu; Hajnsbergu; Gangelti; Gajlenkirsheni; Valdfeukti; [[Sittard|Sitardi]]; [[Echt-Susteren|Sustereni]]; Sinzigu;[[Venlo|Tegeleni]]; Remageni. == Njerëz të shquar nga Dukati i Jyliçit == * Rabini Isaac ben Meir i Durenit, [[rabini|rabin]], autor i ''Shaarei Dura'' ([[shekulli XIII]]) * Carl Joseph Begas, piktor, i ati i skulptorit gjerman Reinhold Begas ([[1794]]–[[1854]]) * Gottfried Ludolf Camphausen, bankier dhe politikan, kryeministër i [[Prusia|Prisisë]] ([[1803]]–[[1890]]) * Ana e Klevesit, fisnike, mbretëreshë bashkëshorte e [[Mbretëria e Anglisë|Anglisë]], gruaja e katërt e [[Henri VIII|Henrit të VIII]] ([[1515]]–[[1557]]) [[Skeda:Hendrick Goltzius - Self-Portrait, c. 1593-1594 - Google Art Project.jpg|156px|parapamje|Hendrick Goltzius]] * Peter Gustav Lejeune Dirichlet, matematikan ([[1805]]–[[1859]]) * Statius von Düren, skulptor terrakote ([[1520]]–[[1570]]) * Hendrick Goltzius, stampues, vizatues dhe piktor ([[1558]]–[[1617]]) * Hermann Heinrich Gossen, ekonomist ([[1810]]–[[1858]]) * Herman op den Graeff, udhëheqës i bashkësisë [[Mennonitët|Menonite]] ([[1585]]–[[1642]]) * Friedrich Joseph Haass, fizikan, "doktori i shenjtë i Moskës" ([[1780]]–[[1853]]) * [[Arnold fon Harf]], udhëtar dhe shkrimtar ([[1471]]–[[1505]]), autor i [[Fjalorthi i Arnold Ritter von Harffit|fjalorthit të famshëm]], [[1496]], një nga dokumentet më të vjetra të [[gjuha shqipe|shqipes]] * Karl Heinzen, autor revolucionar ([[1809]]–[[1880]]) * Henriette Jügel, piktore ([[1778]]–[[1850]]) * Maria e Jyliç-Bergut, fisnike, dukeshë e Jyliç-Bergut, e ëma e Sibilës, Anës dhe Amalias ([[1491]]–[[1543]]) [[Skeda:Workshop of Titian - Gerard Mercator, ca. 1550.tif|156px|parapamje|Gerardus Mercator]] * Hermann Löher, shkrimtar ([[1595]]–[[1678]]) * Nikolaus von Maillot de la Treille, ushtarak që mbante rangun e gjeneral lejtnantit, ministër i Luftës së Mbretërisë së Bavarisë ([[1774]]–[[1834]]) * Heinrich von der Mark, ushtarak me rangun e gjeneral lejtnantit, ministër i Luftës së Mbretërisë së Bavarisë ([[1782]]–[[1865]]) * Jacob Masen, prift [[Jezuitët|jezuit]], historian, dramatist dhe teolog ([[1606]]–[[1681]]) * Gerardus Mercator, gjeograf, kozmograf dhe hartograf, prindërit e të cilit ishin me origjinë nga Gangelti në Dukatin e Jyliçit ([[1512]]–[[1594]]) * Jean-François Oeben, kabinete-bërës, një nga ebanistët më të shquar, autor i ''Bureau du Roi'' dhe gjyshi nga mamaja i [[Eugène Delacroix]] * Goschwin Nickel, prift [[Jezuitët|jezuit]], gjenerali-superior i dhjetë i [[Jezuitët|Shoqërisë së Jezuit]] ([[1582]]–[[1664]]) * Shën Irmgarda]], [[shenjtori|shenjtore]] ([[1000]]–[[1065]] ose [[1082]]/[[1089]]) [[Skeda:Johann von Werth.jpg|156px|parapamje|Johann von Werth]] * Johann Wilhelm Schirmer, piktor ([[1807]]–[[1863]]) * Carl Caspar von Siebold, anatomist, kirurg, obstetë dhe profesor, i konsideruar si themeluesi i kirurgjisë akademike moderne ([[1736]]–[[1807]]) * Friedrich Spee, prift [[jezuitët|jezuit]], profesor dhe poet ([[1591]]–[[1635]]) * Peter Stumpp, fermer dhe, sipas dëshmive, serial killer i akuzuar si [[njeriu ujk|njeri-ujk]] ({{Rreth}} [[1535]]–[[1589]]) * Chrétien Urhan, violinist, violist, organist dhe kompozitor ([[1790]]–[[1845]]) * Johann von Werth, gjeneral i kalorësisë në [[Lufta Tridhjetëvjeçare|Luftën Tridhjetë Vjeçare]] ([[1591]]–[[1652]]) * Johann Weyer, mjek dhe okultist ([[1515]]–[[1588]]) * Vilhelmi I i Gueldersit dhe Jyliçit, dukë i [[Guelders|Gueldersit]] dhe Jyliçit, i njohur për veprimtaritë e tij ushtarake dhe sjelljen luftarake ([[1364]]–[[1402]]) ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Rini Verior dhe Vestfalia]] * [[Rainland-Palatinate]] * [[Gjuha ripuariane]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Limburgu (Holandë)]] * [[Gjuha limburge]] * [[Prusia]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|35 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|35 em}} * {{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|editor=Hugh Chisholm|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/VOL15_ITALY-KYSHTYM/page/549/|title=Jülich, Duchy of|year=1911|volume=15: Italy – Kyshtym|edition=i 11-të|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|pages=549–550}} * {{Cite book|last=Haude|first=Sigrun|title=In the Shadow of "Savage Wolves": Anabaptist Münster and the German Reformation During the 1530s|publisher=Brill|year=2000|language=en}} * {{cite book|author=Walther Möller|title=Stammtafeln westdeutscher Adelsgeschlechter im Mittelalter|publisher=Verlag Degener & Co.|year=1995|volume=1|language=de|orig-year=1922|location=Darmshtadt}} * {{Cite book|last=Vaughan|first=Richard|title=Philip the Bold|publisher=The Boydell Press|year=2009|language=en}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category|Duchy of Jülich|Dukati i Jyliçit}} * [http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=pro&ID=49 Edicts of Jülich, Cleves, Berg, Grand Duchy Berg, 1475–1815] (Coll. Scotti) online *[http://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/ku.php?tab=que&ID=1215 Settlement of Dortmund between Brandenburg and Palatinate-Neuburg and the conflict of succession in Jülich], full text * [http://www.hoeckmann.de/germany/cologne.htm Map of the Duchy of Jülich in 1789] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229054814/http://www.hoeckmann.de/germany/cologne.htm |date=29 shkurt 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20110629130200/http://www.genealogie-mittelalter.de/juelich_grafen_von/familie_der_grafen_von_juelich.html Genealogie-Mittelalter Family of the Counts of Jülich] {{DEFAULTSORT:Dukati i Jyliçit}} [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Gjermani]] [[Kategoria:Themelime në 1003]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1356]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIV në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Historia e Gjermanisë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] e1fo2j5sxobjo7xo6mqhvuydl7avblc 0 385215 3010676 2971988 2026-07-18T15:23:15Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010676 wikitext text/x-wiki {{Short description|Feud shtetëror i Perandorisë Gjermoniko-Romake (1040–1795)}} {{Infobox country | native_name = {{lang|nl|Graafschap Loon}}<br>{{lang|fr|Comté de Looz}} | conventional_long_name = Kontea e Loonit | common_name = Looni | era = [[Mesjeta klasike]], [[Mesjeta e vonë]], [[Rilindja]] dhe [[Periudha e hershme moderne]] | status = [[Lista e feudeve shtetërore të Perandorisë Gjermaniko-Romake|Feud shtetëror]] i [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] | status_text = | empire = [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] | government_type = Konte | coordinates = {{Coord|50|48|N|5|21|E|display=inline, title}} | year_start = 1040 | year_end = 1795 | event_start = Përmendet për herë të parë | date_start = | event1 = Mer Rienekun | date_event1 = 1106 | event2 = Mer [[Kontët e Çinit|Çinin]] | date_event2 = 1227 | event3 = Meret nga Hajnsbergu | date_event3 = 1336 | event4 = Përfshihet me [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|Liezhin]] | date_event4 = 1366 | event_end = Aneksohet nga<br>{{spaces|2}}[[Republika e Parë Franceze|Franca]] | date_end = | p1 = Belgjika{{!}}Hasbania | image_p1 = | s1 = Republika e Parë Franceze{{!}}Moza e Poshtme | image_s1 = | image_coat = Loon wapen.svg | image_map = 1250 Flandern Brabant Hennegau Loon Lüttich Limburg Jülich Köln Berg Namur Chiny Luxemburg Trier.png | image_map_caption = [[Vendet e Ulëta]] {{Rreth}} [[1250]], Looni me të verdhë | capital = Borgloon<br>Haselt | common_languages = [[Gjuha limburge|Limburgisht]] | religion = [[Kisha Katolike|Katolicizmi Roman]] | footnotes = }} '''Kontea e Loonit''' ({{Lang|nl|Graafschap Loon}} {{IPA|ˈɣraːfsxɑp ˈloːn}}, {{Lang|fr|Comté de Looz}}) ishte një konte e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], e cila përkon afërsisht me [[Provincat e Belgjikës|provincën moderne belge]] të [[Limburg (Belgjikë)|Limburgut]]. Ajo u emërtua sipas selisë origjinale të kontit, Loonit, i cili tashmë quhet Borgloon. Gjatë [[Mesjeta|mesjetës]] kontët e zhvendosën oborrin e tyre në një pozicion më qendror, në Kuringen, i cili sot është pjesë e Haseltit, kryeqytetit të provincës. Që nga fillimet e tij, Looni u lidh me [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|Princ-peshkopatën e afërt të Liezhit]], dhe nga viti [[1190]] konti ishte nën mbisundimin e peshkopatës.<ref group="Shpjegimi">Kont Gerardi i Loonit e shpalli veten sundues i Loonit të peshkopatës, në një Dietë Perandorake. Shiko {{Harvtxt|Vaes|2016|pp=32-33}}</ref> në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]] vija mashkullore mori fund për herë të dytë, pikë në të cilën vetë [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkopët]] e morën drejtpërdrejtë kontenë. Looni përfaqësonte afërsisht pjesën [[gjuha holandeze|holandisht]] folëse të principatës ({{Lang|fr|thiois}} arkaike). Të gjitha qytetet [[gjuha holandeze|holandisht]] në princ-peshkopatë, me statusin e ashtu-quajtur "qytete të mira" ({{lang|fr|bonnes villes}}), ishin në Loon, dhe janë në [[Provincat e Belgjikës|provincën belge]] të [[Limburg (Belgjikë)|Limburgut]] tashmë.<ref>Shiko për shembull: {{Harvtxt|Vaes|2016|p=119}}</ref><ref group="Shpjegimi">Qytetet [[gjuha holandeze|holandisht]] folëse quheshin specifikisht {{lang|fr|cités thioises}}, ku "thioise" është një fjalë e vjetër e lidhur me fjalën angleze {{lang|en|Dutch}}.</ref> Ato qytete ishin Beringeni, Bilzeni, Borglooni, Bree, Hamonti, Hasselti, Herk-de-Stadi, Maaseiku, Peeri dhe Stokemi. Si zonat e tjera, të cilat në vijim u vunë nën pushtetin e [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkopit të Liezhit]], Looni nuk u bë kurrë formalisht pjesë e zotërimit të bashkuar të "[[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta|Vendeve të Ulta]]", i cili bashkonte pothuajse të gjithë [[Beneluksi]]n në [[Mesjeta e vonë|mesjetën e vonë]], dhe vijoi të bashkonte pothuajse të gjithë [[Belgjika|Belgjikën]] e tanishme nën {{lang|fr|ancien regime}}. Looni dhe zotërimet e tjera të Liezhit u bashkuan vetëm me fqinjët e tyre vetëm kur të gjitha u bënë pjesë e [[Republika e Parë Franceze|Francës]] gjatë [[Luftërat Revolucionare Franceze|Francës Revolucionare]]. Pas [[Beteja e Waterloo|Betejës së Vaterlosë]], ata u lidhën me shtetin e sapoformuar të [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar të Holandës]]. Në vitin [[1839]], territori i vjetër i Loonit u bë afërsisht baza e [[Provincat e Belgjikës|provincës së re]] të [[Limburg (Belgjikë)|Limburgut]], brenda [[Monarkia e Belgjikës|Mbretërisë së Belgjikës]]. ==Origjina== [[Skeda:Loon on modern borders.png|parapamje|majtas|291px|Hartë që tregon kontenë mesjetare të Loonit në të kuqe, me kufijtë modernë provincialë (gri) dhe kombëtarë (të zinj). Zonat në të kuqe të hapur ishin nën sunduesin e Loonit dhe një tjetri njëkohësisht.]] Si shumë konte në rajon, rregjistrimet përmendin kontët e Loonit duke nisur nga fillimi i [[shekulli XI|shekullit të XI]], por këto nuk shpjegojnë se si u krijua kontea dhe çfarë përfshinin kufijtë dhe institucionet origjinale. Brezat menjëherë para tyre, kishin parë shumë rrebelime, konfiskime dhe dëbime. Rajoni më i madh i [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Poshtme|Lotharingisë së Poshtme]] kishte qenë pjesë e mbretërisë së ndarë të Frankisë së Mesme, e cila megjithatë nuk kishte më një mbret. Mbretëritë lindore dhe perëndimore të frankëve, pararendëset e [[Mbretëria e Francës|Mbretërisë së mëvonshme të Francës]] dhe [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], rivalizuan për kontrollin e saj, bashkë me manjatët vendorë. Nga viti [[1000]], zona ishte nën kontrollin e gjatë të Mbretërisë Lindore. Pushteti mbretëror në rajonin e Haspengout ishte pjesërisht në duart e [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkopit të Liezhit]], i cili ishte një feud shtetëror i perandorit i të paktën dy konteve të rëndësishme të Haspengout, Kontea e Hujit dhe Brunengeruzit. Një e tretë, "Haspinga", u vu nën kontrollin e peshkopit në vitin [[1040]]. Nuk ka konsensus se çfarë territori përfshinte ajo, megjithatë ajo mund të ketë përfshirë zotërimin mbi të gjitha ose një pjesë të Loonit.<ref>Shiko për shembull {{harvtxt|Verhelst|1984|p=248}}.</ref><ref group="Shpjegimi">Një kartë e datuar më 24 janar [[1040]] përmend një "Konte të Haspingës në {{lang|la|pagus}}in e Haspengout", që ishte zotërim i kont Arnoldit, nënkupton se isht vëllai i kont Giselbertit të Loonit, gjithashtu të njohur si Arnulf. Me këtë kartë perandori Henri III ia jepte këtë konte Katedrales së Shën Lambertit në [[Liège|Liezh]]. (Ajo mund të shihet në MGH DD H III 35 [http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000449_00122.html?sortIndex=030%3A040%3A0005%3A010%3A00%3A00&sort=score&order=desc&context=haspingowi&divisionTitle_str=&hl=false&fulltext=haspingowi p.45] - ''comitatum Arnoldi comitis nomine Haspinga in pago Haspingowi''.)</ref> Konti i parë përgjithësisht i pranuar ([[gjuha holandeze|holandisht]] {{lang|nl|graaf}}, [[gjuha latine|latinisht]] {{lang|la|comes}}, [[gjuha frënge|frëngjisht]] {{lang|fr|comte}}) të Loonit, është Giselberti ([[gjuha angleze|anglishtja]] dhe [[gjuha frënge|frëngjishtja]] moderne ''Gilbert'') i [[shekulli XI|shekullit të XI]]. Ai kishte dy vëllezër, kont Arnulfin, që duket se ishte konti i fundit shekullar i Haspingës dhe peshkop Balderiku II i [[Liège|Liezhit]].<ref group="Shpjegimi">Megjithëse të gjitha kartat, që përshkruajnë vëllezërit si vëllezër të peshkop Balderikut të II të Liezhit janë fallcifikime të mëvonshme, mendohet se ka mjaft dëshmi për ta pranuar marrëdhënien midis të treve, si vëllazëri. Ka shumë përmendje të marrëdhënies dhe fallsifikimet mesjetare shpesh ishin tërësisht ose pjesërisht të bazuara në dokumente reale më të vjetra. {{Harvtxt|Kupper|1981}}: "''Les documents qui éclairent les origines du prélat — documents diplomatiques faux ou suspects, sources narratives très tardives — sont loin d’offrir toutes les garanties. Nous estimons cependant que leur témoignage se fait l’écho d’une tradition basée sur la réalité.''" Vaes, duke ndjekur Baerten, thekson se në vitin [[1031]], peshkop Reginardi, pasuesi i Balderikut të II, e përshkruan një dhurim të bërë në brezin e mëparshëm, ku Gisleberti përmendet edhe si vëllai i Balderikut edhe si kont i Loonit. Kupper thotë se ky dokument është gjithashtu një kopje false, megjithëse me gjasa e bazuar në një akt më të vjetër të vërtetë. "''Cet acte est un faux qui se base probablement sur un document de [[1026]]-[[1028]]''"</ref> Rregjistrimet mesjetare vërejnë se Giselberti dhe vëllezërit e tij ishin të lidhur nga gjaku me fisnikërinë vendore, si Lambertin e I, [[Kontët e Lovenit|kont i Lovenit]], Arnulfin e Valensienës, por ata nuk e japin marrëdhënien e saktë. Burimi i vetëm mesjetar që përmend një prind për kont Giselbertin është Kronika e Abacisë së [[Sint-Truiden|Shën Truidenit]], e cila përmend babain e tij si Oton. Megjithatë kjo u shkrua shekuj më vonë dhe nuk konsiderohet e besueshme.<ref>Baerten, ‘Origines’, fq. 459-60. Rregjistrimi kryesor është ''Gestorum Abbatem Trudonensium Continuatio Tertia'' 1007, MGH SS X, [https://books.google.com/books?id=gRAaxM2uGjIC&pg=PA382 p.382]</ref> Jo vetëm që prejardhja e Giselbertit, Arnulfit dhe Balderikut është e pasigurtë, por edhe lidhja e tyre me dy kontët pasues, vëllezërit Emo dhe Oton, është gjithashtu e pasigurtë. Ata mund të kenë qenë bijtë ose të Giselbertit ose të Arnulfit.{{sfn|Souvereyns|Bijsterveld|2008|p=116}} [[Skeda:Blaeu 1645 - Leodiensis Diocesis.jpg|parapamje|372px|Hartë e Peshkopatës së Liezhit me '''Tokën e Loen-it'', Joan Blaeu, ''Atlas Maior'', [[1645]]]] Një tjetër kartë e rëndësishme në diskutimin rreth origjinës së Kontesë së Loonit, është dhurimi i vitit [[1078]] nga konteshë Ermengarda për [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkopin e Liezhit]], të një toke pronësore në vende kyçe në Kontenë e Loonit. Zotërimet e saj nuk mund të shpjegohen nga prejardhja e saj e propozuar, ose burrit të saj të njohur, dhe kështu është sugjeruar prej kohësh që ajo mund të ketë qenë martuar fillimisht me kont Arnoldin, sepse ai mendohet se nuk pati pasardhës.<ref group="Shpjegimi">Për shembull nga Vanderkindere, Baerten dhe Kupper. {{harvtxt|Kupper|2013}} e diskuton këtë dhurim në hollësi.</ref> ==Vendndodhja== Nga përmendja më e hershme, kontët e Loonit e ushtronin pushtetin në tre zona të veçanta gjeografike, me emra të ndryshme mesjetarë. * Një pjesë veri-lindore e Loonit ishte në ose afër luginës së lumit Maas, në veri të [[Maastricht|Mastrihtit]], ''Maasau'' frank. Ai përfshinte Maaseikun dhe Brenë. * Pjesa veri-perëndimore e Loonit ishte në rajonin ranor të ''Kempenit'' ({{lang|fr|Campine}}), të cilit kisha i referohet akoma me termin romak {{lang|la|Texandria}}. Kontët për shembull, e mbanin ''Tessenderlo'', Beringenin dhe Overpeltin. * Pjesa jugore ishte kryesisht brenda pjesës [[gjuha holandeze|holandisht folëse]] të kodrave pjellore të Haspengout ({{Lang|fr|Hesbaye}}, {{Lang|la|Hasbania}}), e cila përfshinte vetë Borgloonin. Pjesët e Hesbajes [[gjuha holandeze|holandisht folëse]] që tashmë ndodhen në Limburg, sundoheshin megjithatë drejtpërdrejtë nga [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkopi]], si për shembull përreth Tongerenit. Të tre këto pjesë mund të gjenden në [[Provincat e Belgjikës|provincën moderne]] të [[Limburg (Belgjikë)|Limburgut]]. Megjithatë, kontea e hershme nuk kishte një formë të thjeshtë gjeografike. Kontët më të hershëm ushtruan një grup të drejtash dhe detyrash në vendndodhje të shpërndara, që shtrihen jashtë hapsirës bërthamore, ndërsa pronarë të tjerë tokash kishin gjithashtu të drejta brenda hapsirës. ==Historia== [[Skeda:Locator County of Loon (1350).svg|parapamje|majtas|339px|Hartë e vendndodhjes së Loonit, [[1350]]]] Në brezin pas 3 vëllezërve Balderik, Gilbert dhe Arnulf, konti Emo u bë konti pasues i Loonit, ndërsa vëllai i tij, kont Otoni ishte {{lang|la|advocatus}} i Abacisë së [[Sint-Truiden|Shën Truidenit]] dhe paraardhësi i vijës së parë të kontëve të Durasit, ndoshta nëpërmjet gruas së tij, Odës. Kontea e Durasit u trashëgua nga i biri i Otonit, Giselberti dhe në vijim nga biri i tij, Otoni. Në vijim ajo u bë pjesë e Loonit, nën kont Gerardin në [[vitet 1190]]. Kont Arnoldi (ose Arnulfi) I, biri i Emos, është sipas Baerten-it{{Sfn|Baerten|1969|p=40}}, konti i parë i Loonit, për të cilin mund të diskutohet ndonjë veprimtari politike. Në vitin [[1106]], ai qe i aftë ta përforconte pozicionin e tij, kur fitoi zotërimet e kontëve të shuar të [[Unterfranken|Rienekut]] nëpërmjet martesës së tij. Ai me gjasa ndërtoi gjithashtu një kështjellë pirg-palisad-hendek ({{lang|en|motte-and-bailey castle}}), e cila ndodhej në Borgloon gjatë [[mesjeta|mesjetës]].{{Sfn|Vaes|2016|p=129}} Djali i tij, Arnoldi II, konti i Loonit, themeloi Abacinë e Averbodes. Djali dhe trashëgimtari i Arnoldit të II, qe Ludvigu ([[gjuha holandeze|holandisht]] {{lang|nl|Lodewijk}}) gjithashtu dëshmohet në këtë kartë. Ai u bë kont i Loonit, ''Stadtgraf'' i [[Majnci]]t dhe kont i [[Unterfranken|Rienekut]], të dyja në [[Gjermania|Gjermaninë]] moderne. Ai i shtoi territoret e Loonit duke shtuar Kolmontin (tani në Tongeren) bashkë me Bilzenin. Ai përforcoi fortesën aty dhe dha liritë qytetare. Ai gjithashtu bëri të njëjtën gjë në Brustem, në [[Sint-Truiden|Shën Truiden]], e cila u vu nën kërcënim, si një eklavë e Loonit e rrethuar nga Kontea e Durasit. [[Skeda:Arnold IV van Loon Hasselt.jpg|parapamje|345px|Statuja ekuestre e Arnoldit të IV të Loonit në Haselt]] Kont Gerardi (ndonjëherë gabimisht i quajtur Gerardi '''II'''), konti pasues i Loonit dhe Rienekut, i fortifikoi Brustemin dhe Kolmontin, si dhe e zhvendosi kryeqytetin e kontesë në Kuringen. Aty ai themeloi Abacinë e Herkenrodes, për gratë që jetonin sipas rregullit cistercian. Në Loon, konflikti i zgjatur me mbisunduesit e tij të [[Provinca Liège|Liezhit]] në një fushatë të vitit [[1179]] nga [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkop]] Rudolfi i Zahringenit, trupat e të cilit e rrënuan kryeqytetin e vjetër të kontesë në Borgloon në vitin [[1179]]. Në vitin [[1193]], Gerardi fitoi gjithashtu Kontenë e Durasit dhe {{lang|la|advocatus}}-inë e Abacisë së [[Sint-Truiden|Shën Truidenit]], por u desh të pranonte suzerenitetin e [[Duka i Brabantit|Brabantit]] mbi ato toka. Kjo i dha atij pushtetin efektiv mbi më shumë toka në pjesën jugore moderne të [[Provincat e Belgjikës|provincën belge]] të [[Limburg (Belgjikë)|Limburgut]]. Djali i Gerardit, Ludvigu II ishte trashëgimtar, por Rieneku i kaloi një tjetër djali, Gerardit, kontit të Rienekut. Kontetë e Rienekut dhe Loonit u ribashkuan në vazhdim nën djalin e Gerardit të Rienekut, Ludvigut të III të Loonit, por ai i ndau ato përsëri, duke ja dhënë Loonin vëllait të tij, Arnoldit të IV. [[Skeda:Huwelijk Ada van Holland met Lodewijk II met stervende Dirk VII van Holland (cropped-2).jpg|parapamje|majtas|264px|Martesa e kont Ludvigut të II të Loonit dhe Adës së Hollandës, [[1203]]]] Nëpërmjet martesës, kont Arnoldi IV fitoi kontenë [[gjuha frënge|frëngjisht-folëse]] të [[Kontët e Çinit|Çinit]] në vitin [[1227]] dhe solli vijën kryesore të kontëve të Loonit në pikën më të lartë të shtrirjes së tyre territoriale. Vija mashkullore komitale u shuan me vdekjen e Ludvigut të IV të Loonit në vitin [[1336]] dhe zotërimet e Loonit dhe [[kontët e Çinit|Çinit]] fillimisht u trashëguan nga Dera fisnike e Sponhajmit në Heinsberg, me pëlqimin e [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkopit të Liezhit]]. Në vitin [[1362]], princ-pishkop Engelberti III i Markut, gjithësesi e zaptoi Loonin, duke e përfshirë përfundimisht në [[Provinca Liège|Territorin e Liezhit]] në vitin [[1366]]. Kontea mbeti një entitet i veçuar (''quartier'') brenda [[Provinca Liège|Liezhit]], [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|princ-peshkopët]] e të cilit morën titullin komital. Kur peshkopata u aneksua nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|Revolucionarët Francezë]] të [[Republika e Parë Franceze|Republikës së Parë Franceze]] në vitin [[1795]], Kontea e Loonit, tashmë ishte shfuqizuar dhe një version i rregulluar i territorit u bë pjesë e [[Departamentet e Francës|departamentit francez]] të Mozës së Poshtme, bashkë me [[Limburgu (Holandë)|Limburgun Holandez]] në lindje të Maasit. Pas [[Beteja e Waterloo|mundjes]] së [[Napoleon Bonaparti|Napoleonit]], dëpartamenti u bë pjesë e mbretërisë së re të [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|të Bashkuar të Holandës]] në vitin [[1815]] dhe mori emrin e tij modern të Limburgut, si një mënyrë që mbretëria të ruante titullin e vjetër [[mesjeta]]r të [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut#Dukët e Limburgut (1119–1794)|dukës së Limburgut]], i cili ishte i afërt. Megjithatë, në vitin [[1830]], [[Revolucioni Belg|u themelua Belgjika]], duke e ndarë mbretërinë dhe pozicioni i Limburgut dhe [[Luksemburgu]]t u bënë shkaqe të konfliktit. Në vitin [[1839]], nën arbitrimin ndërkombëtar, ai u vendos ta ndante përfundishim Limburgun dhe [[Luksemburgu]]n në dy pjesët e tyre moderne. [[Limburg (Belgjikë)|Pjesa perëndimore e Limburgut]], që përkon pak a shumë me Kontenë e vjetër të Loonit u bë pjesë e [[Belgjika|Belgjikës]]. Si [[Limburg (Belgjikë)|pjesa belge]] ashtu dhe [[Limburgu (Holandë)|ajo holandeze]] e mbajtën emrin e tyre Limburg. [[Skeda:Mathilde of Guelders.png|parapamje|258px|Matilda e [[Guelders]]it, martuar së pari me Johanin e I të Loonit]] ==Kontët e Loonit== * Kont Otoni (i dyshimtë). Emërtuar si kont i Loonit në një rrëfim shumë më të vonshëm të Abacisë së [[Sint-Truiden|Shën Truidenit]] për vendosjen e djalit të tij, Baldrikut të II si [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit|peshkop i Liezhit]] në vitin [[1008]]. Ekzistenca e tij është e dyshimtë, për shembull nga Baerten.{{Sfn|Baerten|1965|pp=1217-1242}} * Giselberti (kont të paktën në vitet [[1015]]-[[1036]]), ai dhe vëllai i tij, Arnoldi përmenden të dy si kontë në Haspengou, ndërsa Giselberti përmendet në mënyrë specifike si kont i Loonit. * Emoni (†[[1078]]), i quajtur qartësisht ''kont i Loonit'' gjatë jetës së tij. Vëllai i tij, Otoni, një {{lang|la|advocatus}} i Abacisë së [[Sint-Truiden|Shën Truidenit]] isht paraardhësi i kontëve të Durasit, por vëllezërit quheshin kolektivisht kontë të Loonit në këtë brez. Është e paqartë se kush ishin prindërit e dy vëllezërve. * Arnoldi I (kont të paktën në vitet [[1090]]-[[1125]]), i biri i Emonit, u martua me Agnesën, të bijën dhe trashëgimtaren e Gerardit, burgravit të [[Majnci]]t. (Bashkëkohësi i tij, një tjetër Giselbert, biri i ungjit të tij, Otonit, ishte kont në Duras.) * Arnoldi II (kont në vitin [[1135]]), i biri i Arnoldit të I. Themoi Abacinë e Averbodes. * Ludvigu I ([[1139]]–[[1171]]), i biri i Arnoldit të II, u martua me Agnesës, të bijën e kont Folmarit të V të [[Metz]]it. * Gerardi ([[1171]]–[[1191]]), i biri i Ludvigut të I, u martua me Adelaiden, vajzën e kont Hendrikut të I të [[Guelders]]it. * Ludvigu II ([[1191]]–[[1218]]), i biri i Gerardit, u martua me Adën, të bijën e kont Dirkut të VII të Hollandës, gjithashtu [[Konti i Hollandës|Kont i Hollandës]] [[1203]] – [[1207]], i ndjekur nga vëllezërit e tij, si gardianë të nipit të tij të mitur Ludvigut të III dhe Arnoldit të IV: * Hendriku ([[1218]]), një tjetër djalë i Gerardit, vdekur menjherë më pas. [[Skeda:Heinsberch - Loon-Heinsberg - Wapenboek Nassau-Vianden - KB 1900 A 016, folium 21r.jpg|parapamje|264px|Stema e Loon-Hajnsbergut]] * Arnoldi III ([[1218]]–[[1221]]), një tjetër djalë i Gerardit, gjithashtu kont i Rienekut, i martuar me Adelaiden, vajzën e Hendrikut të I, [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]]. * Ludvigu III ([[1221]]–[[1227]]), nipi i Gerardit, i biri i Gerardit, kontit të Rienekut, gjithashtu kont i Rienekut [[1221]] – [[1243]], hoqi dorë nga Looni në favor të vëllait të tij më të vogël. * Arnoldi IV ([[1227]]–[[1273]]), një tjetër nip i Gerardit dhe djalë i kont Gerardit të Rienekut, i martuar me Joanën, bijën e Ludvigut të IV të Riut, [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]], gjithashtu [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]] (si Arnoldi II) * Johani I ([[1273]]–[[1279]]), i biri i Arnoldit të IV, i martuar me Matildën, të bijën e Vilhelmit të IV, [[Dukati i Jyliçit|kont i Jyliçit]], së dyti me Izabelën e [[Condé-en-Brie|Kondesë]] * Arnoldi V ([[1279]]–[[1323]]), i biri i Arnoldit të IV, gjithashtu [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]] [[1299]] – [[1313]], i martuar me Margaretën e Viandenit * Ludvigu IV ([[1323]]–[[1336]]), i biri i Arnoldit të V, gjithashtu [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]] (si Ludvigu VI) që nga viti [[1313]], i martuar me Margaretën, të bijën e Theobaldit të II, [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Sipërme|dukë i Lorenës së Sipërme]] ;Vija mashkullore shuhet, duke u pasuar nga zotërit e Hajnsbergut: * Theodoriku (Diederiku, ose Tierri) ([[1336]]–[[1361]]), i biri i Gotfridit të Sponhajmit, zotit të Hajnsbergut dhe Mektildës së Loonit, motrës së kont Ludvigut të IV, gjithashtu [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]] dhe zot i Hajnsbergut. * Gotfridi ([[1361]]–[[1362]]), nipi i Theodorikut, i biri i Johanit të Hajnsbergut, u martuar me Filipën, të bijën e kont Vilhelmit të V të [[Dukati i Jyliçit|Jyliçit]], gjithashtu [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]] dhe zot i Hajnsbergut, e shiti titullin komital te: * Arnoldi VI i [[Kantoni Signy-l'Abbaye|Ruminjisë]] ([[1362]]–[[1366]]), gjithashtu [[Kontët e Çinit|kont i Çinit]] (si Arnoldi IV), pretendent, hoqi dorë në favor të [[Provinca Liège|Liezhit]]. ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Limburg (Belgjikë)]] * [[Limburgu (Holandë)]] * [[Gjuha limburge]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e konteshave të Flandrës nga martesa]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Abacia Princërore e Thornit]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegimi}} ==Mbështetjet referenciale== {{Reflist|35 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|35 em}} * {{Cite journal|author=Jean Baerten|journal=Revue belge de philologie et d'histoire|volume=43|year=1965|url=http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rbph_0035-0818_1965_num_43_2_2570|issue=2|title=Les origines des comtes de Looz et la formation territoriale du comté|language=fr|pages=459–491}} * {{Cite journal|author=Jean Baerten|journal=Revue belge de philologie et d'histoire|year=1965|url=http://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1965_num_43_4_2602|title=Les origines des comtes de Looz et la formation territoriale du comté (suite et fin)|volume=43|issue=4|language=fr|pages=1217–1242}} * {{Cite book|author=Jean Baerten|title=Het Graafschap Loon (11de - 14de eeuw)|year=1969|language=nl|url=https://www.tracelimburg.nl/sites/default/files/maaslandse-monografieen/MM%2009%20def.pdf|publisher=Van Gorcum}} * {{Cite journal|last=Jongbloed|first=Hein H.|title=De Flamenses in de elfde eeuw: oorsprong en ontplooiing van het gelderse gravenhuis|journal=Bijdragen en Mededelingen Gelre: Gelre Historisch Jaarboek voor Gelderland|volume=99|year=2008|language=nl|pages=27–90}} * {{Cite journal|last=Jongbloed|first=Hein H.|year=2006|title=Immed "von Kleve" (um 950): Das erste Klevische Grafenhaus (ca, 885 - ca. 1015) als Vorstufe des geldrischen Fürstentums|url=http://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/b/b035293.pdf|journal=Annalen des historischen Vereins für den Niederrhein|doi=10.7788/annalen.2006.209.1.13|s2cid=180819126|volume=209|issue=1|language=nl|pages=13–44|access-date=12 shkurt 2018|archive-date=16 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193406/http://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/b/b035293.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Jongbloed|first=Hein H.|title=Listige Immo en Herswind. Een politieke wildebras in het Maasdal (938-960) en zijn in Thorn rustende dochter|journal=Jaarboek: Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap|volume=145|year=2009|language=nl|pages=9–67}} * {{Cite book|last=Kupper|first=Jean-Louis|title=Liège et l'Église impériale aux XIe-XIIe siècles|url=http://books.openedition.org/pulg/1472|publisher=Presses universitaires de Liège|year=1981|isbn=978-282182868-1|doi=10.4000/books.pulg.1472|language=fr|doi-access=free}} * {{cite journal|last=Kupper|first=Jean-Louis|year=2013|volume=179|language=fr|url=http://www.persee.fr/doc/bcrh_0001-415x_2013_num_179_1_4098.pdf|title=La donation de la comtesse Ermengarde à l'Église de Liège (1078)|journal=Bulletin de la Commission royale d'Histoire|doi=10.3406/bcrh.2013.4098|pages=5–50}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite journal|author1=G. Souvereyns|last2=Arnoud-Jan Bijsterveld|title=Deel 1: De graven van Loon|url=https://www.academia.edu/6056722|journal=Limburg - Het Oude Land van Loon|year=2008|volume=87|language=nl|pages=111–152}} * {{cite book|last=Vanderkindere|first=Léon|year=1902|volume=2|language=fr|chapter-url=http://digistore.bib.ulb.ac.be/2006/DL2632839_002_f.pdf|title=La formation territoriale des principautés belges au Moyen Age|chapter=9. La Hesbaie|publisher=H. Lamertin|location=Bruksel|pages=128–158}} * {{Cite book|last=Vaes|first=Jan|title=De Graven van Loon. Loons, Luiks, Limburgs|url=https://books.google.al/books?id=EI3ijwEACAAJ|publisher=Davidsfonds/Clauwaert V. Z. W.|year=2016|language=nl|isbn=978-905908765-1}} * {{Cite journal|last=Verhelst|first=Karel|year=1984|title=Een nieuwe visie op de omvang en indeling van de pagus Hasbania (part 1)|volume=38|journal=Handelingen van de Koninklijke Zuidnederlandsche Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiednis|language=nl}} * {{Cite journal|last=Verhelst|first=Karel|year=1985|title=Een nieuwe visie op de omvang en indeling van de pagus Hasbania (part 2)|volume=39|journal=Handelingen van de Koninklijke Zuidnederlandsche Maatschappij voor Taal- en Letterkunde en Geschiednis|language=nl}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Refbegin|32 em}} {{Commons category|County of Loon|Kontea e Loonit}} * {{Cite web|author=Marc Robben|title=Het graafschap Loon|work=graafschaploon.be|url=https://www.graafschaploon.be/home|language=nl, fr}} {{Refend}} [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1366]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XIV në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] 3n9i4x1irc7j3q0vpk4l0bjuiesq4v9 0 385216 3010687 2971989 2026-07-18T15:23:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010687 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Brabantit nga viti 1085 deri në vitin 1183}} {{Infobox country | native_name = {{lang|nl|Landgraafschap Brabant}}<br />{{lang|fr|Comté de Brabant}} | conventional_long_name = Landgraviate of Brabant | common_name = Brabanti | era = [[Mesjeta klasike]] | status = Landgraviat | empire = [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] | government_type = [[Feudalizmi|Monarki Feudale]] | year_start = 1085 | year_end = 1183 | image_coat = Die hertoge van Brabant.svg | life_span = | event_start = | date_start = | event1 = | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = | date_end = | event_post = | date_post = | p1 = Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Poshtme{{!}}Lotharingia e Poshtme | flag_p1 = Lothringen-Nieder.PNG | s1 = Duka i Brabantit{{!}}Dukati i Brabantit | flag_s1 = Banner of the Duchy of Brabant.svg | capital = Asnjë | common_languages = [[gjuha holandeze|Holandishtja brabantine]], [[Langues d'oïl|valonisht]] | footnotes = <!--- Accepts wikilinks ---> }} '''Landgraviati i Brabantit''' ({{lang|nl|Landgraafschap Brabant}}, {{lang|fr|Landgraviat de Brabant}}) ishte një feud i vogël perandorak në perëndim të [[Brukseli]]t, i përbërë nga hapsira midis lumenjve Dender dhe Zene, në [[Vendet e Ulëta]], atëherë pjesë e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]]. I mbizotëruar nga familja Reginar, [[Kontët e Lovenit|kontë të Lovenit]] dhe [[Brukseli]]t në [[Lorena|Lorenën e Poshtme]], ishte i vendosur midis lumenjve të Dendres dhe Dilit, afër kufirit perëndimor të [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], përgjatë Sheldës, i kufizuar në perëndim nga [[Konti i Flandrës|Kontea e Flandrës]] dhe [[Konti i Hainautit|Kontea e Hainautit]] në jug. ==Historia== [[File:Gules a fess argent.svg|parapamje|majtas|182px|Stema e [[Kontët e Lovenit|kontëve të Lovenit]]]] Në [[Mesjeta klasike|Mesjetën e lartë]], zotërimet e ish provincës romake të Galisë Belge u bënë pjesë e mbretërive franke. Pas ndarjeve të [[Perandoria Karolinge|Perandorisë Karolinge]] në [[shekulli IX|shekullin e IX]], {{lang|la|pagus Bracbatensis}} i përkiste [[Lorena|Lotaringisë]] që u aneksua përfundimisht në Frankinë Lindore nën sundimin e Hendrikut të I në vitin [[923]]. Në [[shekulli XI|shekullin e XI]], nën mbizotërimin e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]], zotërimet e {{lang|la|pagus}}ve në [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Poshtme|Lotaringinë e Poshtme]] u shpërndanë në shumë zotërime: * Kontea e Brukselit u mor nga konti Lamberti I i [[Leuven|Lovenit]], nga familja Reginar, në vitin [[994]]; * Pjesa jugore kaloi nën zotërimin e kont Reginarit të V të Monsit në vitin [[1024]] dhe u bë pjesë e [[Konti i Hainautit|Kontesë së Hainautit]]; * Zotërmet e Enamit iu çeduan si feud perandorak Baldvinit të V, [[Konti i Flandrës|kont i Flandrës]] rreth vitit [[[[1059]]; * Zotërimi midis lumenjve Dender dhe Senë, që mbetën feud perandorak i kontit palatin Hermani II i Lotaringisë deri në vdekjen e tij në vitin [[1085]]. Para vitit [[1085]], territori i përkiste Hermanit të II, kont palatin i [[Lorena|Lotharingisë]]. Pas vdekjes së tij, perandori Hendriku IV, ia caktoi atë Hendrikut të III, [[Kontët e Lovenit|kont i Lovenit]] dhe [[Brukseli]]t, duke i dhënë atij Landgraviatin e Brabantit. Ky është gjithashtu përdorimi më i hershëm i njohur i termit landgrav.<ref group="Shpjegimi">{{lang|de|Landgraf}}, {{lang|nl|landgraaf}}, {{lang|sv|lantgreve}}, {{lang|fr|landgrave}}; {{lang|la|lantgravius}}, {{lang|la|comes magnus}}, {{lang|la|comes patriae}}, {{lang|la|comes provinciae}}, {{lang|la|comes terrae}}, {{lang|la|comes principalis}}. Ishte i barasvlefshëm me titujt gjermanë {{lang|de|Landgraf}} (landgrav), {{lang|de|Markgraf}} (margrav) dhe {{lang|de|Pfalzgraf}} (kont palatin), më i ulët se titulli {{lang|de|Herzog}} ([[duka|dukë]]) dhe më i lartë se {{lang|de|Graf}} (kont).</ref> Në vitin [[1183]], Landgraviati i Brabantit dhe kontetë e [[Kontët e Lovenit|Lovenit]] dhe [[Brukseli]]t formalisht u bashkuan, duke u ngritur së bashku në statusin e [[Duka i Brabantit|Dukatin e Brabantit]], nga perandori [[Frederik Barbarosa]]; Hendriku I u bë [[Duka i Brabantit|duka i parë i Brabantit]]. [[Skeda:Coat of arms of the Duchy of Brabant.svg|parapamje|306px|Stemë e Dukatit të Brabantit]] ==Dukati i Brabantit== {{See also|Duka i Brabantit}} '''Duka i Brabantit''' ({{Lang|nl|hertog van Brabant}}, {{Lang|fr|duc de Brabant}}) ishte sunduesi i Dukatit të Brabantit që nga viti [[1183]]/[[1184]]. Titulli u krijua nga [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandori gjermaniko-romak]] [[Frederik Barbarosa]] në favor të Henrit të I të Derës së Rexhinarit, biri i Godfridit të III të [[Leuven|Lovenit]] (i cili ishte [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës#Dukët e Lorenës së Poshtme|dukë i Lorenës së Poshtme]] në atë kohë). [[File:Coat of arms Brabant - Limbourg 02.svg|parapamje|majtas|192px|Stemë e dukëve të Brabantit dhe Limburgut]] Dukati i Brabantit ishte një ngritje feudale e titullit ekzistues (që nga viti [[1085]]/[[1086]]) të landgravit të Brabantit, i cili ishte një feud perandorak, që iu caktua kontit Henri III i Leuvenit, pak pas vdekjes së kontit paraardhës të Brabantit, Hermanit të II të Lotharingisë (lindur më 20 shtator [[1085]]). Megjithëse kontea përkatëse ishte mjaft e vogël (e kufizuar në territorin midis lumenjve Senë dhe Dender) emri i saj u zbatua për të gjithë vendin nën kontrollin e dukëve nga [[shekulli XIII]] e në vijim. Në vitin [[1190]], pas vdekjes së Godfrejit të III, Henri I u bë gjithashtu duka i Lotharingisë. Më parë Lotharingia e Poshtme, ky titull tashmë ishte praktikisht pa autoritet territorial, por bartej nga dukët e mëvonshëm të Brabantit si një titull honorifik. Në vitin [[1288]], dukët e Brabantit u bënë edhe [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut|dukë të Limburgut]]. Titulli ra ndaj [[Duka i Burgundisë|dukëve të Burgundisë]] në vitin [[1430]]. Në vijim, ai ndoqi trashëgiminë Burgunde deri në [[Revolucioni Francez|Revolucionin Francez]], megjithëse pjesa veriore e territorit të Brabantit, faktikisht zotërohej nga [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze|Provincat e Bashkuara Holandeze]] gjatë [[shekulli XVII|shekujve të XVII]] dhe [[shekulli XVIII|të XVIII]] (shiko [[Brabanta Veriore]]). Tashmë, titulli i dukës ose dukeshës së Brabantit përcakton, që nga Dekreti Mbretëror i 16 dhjetorit 1840 (i amenduar në vitin [[1991]]), trashëgimtarin e dukshëm të [[Monarkia e Belgjikës|Fronit të Belgjikës]]. Mbajtësi i tanishëm është princesha Elisabetë. === Pema gjenealogjike e dukëve === [[File:BrabantDukes.png]] ==Kohët Moderne== Krahina bënte pjesë në Brabantin Jugor nga viti [[1815]], deri në vitin [[1830]], si pjesë e [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar të Holandës]] dhe pjesë e [[Provincat e Belgjikës|provincës belge]] të Brabantit nga viti [[1830]], deri në vitin [[1996]]. Tashmë ajo ndodhet në pjesën perëndimore të [[Brabanti Flamand|Brabantit Flamand]] në [[Flandra|Rajonin Flamand]] të [[Belgjika|Belgjikës]]. ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Duka i Brabantit]] * [[Brabanti Flamand]] * [[Brabanti Valonas]] * [[Brabanta Veriore|Brabanti Verior]] * [[Leuven|Loveni]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e konteshave të Flandrës nga martesa]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Abacia Princërore e Thornit]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegimi|35 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|35 em}} * {{Cite book|author=Frans J. Van Droogenbroeck|year=2004|publisher=Affligem|url=https://www.academia.edu/12366096/|title=Het landgraafschap Brabant (1085-1183) en zijn paltsgrafelijke voorgeschiedenis. De territoriale en institutionele aanloop tot het ontstaan van het hertogdom Brabant|language=nl}} * {{cite book|author=Frans J. Van Droogenbroeck|editor=Erik Aerts|year=2007|chapter-url=https://www.academia.edu/30047147/|chapter=Het landgraafschap Brabant (1085-1183) en zijn paltsgrafelijke voorgeschiedenis, de territoriale en institutionele aanloop tot het ontstaan van het hertogdom Brabant|title=De Hertog en de Staten, de Kanselier en de Raad, de Rekenkamer, het Leenhof, de Algemene Ontvangerij, de Drossaard en de Woudmeester, het Notariaat en het Landgraafschap Brabant. Acht bijdragen tot de studie van de instellingen in het Hertogdom Brabant in de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd|publisher=Centrum Brabantse Geschiedenis|language=nl|location=Bruksel|pages=161–176}} * {{Cite journal|author=Frans J. van Droogenbroeck|title=De betekenis van paltsgraaf Herman II, 1064-1085 voor het graafschap Brabant|url=https://www.academia.edu/4578469/De_betekenis_van_paltsgraaf_Herman_II_1064_1085_voor_het_graafschap_Brabant|year=2013|journal=Eigen Schoon en De Brabander|volume=87|issue=1|language=nl|pages=1-166}} {{Refend}} {{DEFAULTSORT:Landgraviati i Brabantit}} [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Themelime në 1085]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1183]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] fkkm647cljsfpxym502p9rbm1m7yq5o 0 385367 3010682 2972003 2026-07-18T15:23:18Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010682 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesit e Oldenburgut nga viti 1088 deri në vitin 1918}} {{Infobox former monarchy | royal_title = Monark | realm = Oldenburgu | border = Shtet | coatofarms = Coats of arms Grand Duché d Oldenbourg.svg | coatofarmssize = | coatofarmscaption = | image = August II von Oldenburg 1902.jpg | image_size = 291 | caption = Portreti i Frederik Augustit të II ([[1852]]-[[1931]]), dukë i madh i Oldenburgut | image2 = Locator County of Oldenburg (1560).svg | image2_size = 339 | caption2 = Hartë e vendndodhjes së Kontesë së Oldenburgut në [[1560]], pa Delmenhorstin | first_monarch = Egilmari I (si kont) | last_monarch = Frederik Augusti II (si dukë i madh) | style = Madhëria e tij mbretërore | residence = Pallati i Rastedes | appointer = | began = 1101 | ended = 9 nëntor [[1918]] | pretender = Kristiani }} Kjo është një listë e kontëve, [[duka|dukëve]], [[duka i madh|dukëve madhorë]] dhe [[Kryeministri|kryeministrave]] të Oldenburgut. Ajo përfshin shtetet historike të Kontesë së Oldenburgut ([[1108]]–[[1774]]), Dukatit të Oldenburgut ([[1774]]–[[1810]]) dhe Dukatit të Madh të Oldenburgut ([[1814]]–[[1918]]). ==Kontët e Oldenburgut== [[Skeda:BlasonChristian Ier (1143-1167), comte d'Oldenbourg.svg|thumb|left|183px|Shqyta e kontëve të Oldenburgut, [[1143]]–[[1167]]]] Në [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorinë Gjermaniko-Romake]], Oldenburgu ishte një konte që u zhvillua përreth vendbanimit të Oldenburgut, (i dëshmuar për herë të parë në vitin [[1108]], si Aldenburg, me kontin Eligmari I) dhe përgjatë historisë do të merte kontrollin e një zone më të gjerë. Kontët e Oldenburgut rridhnin nga Dera Princërore Friziane. Gjenealogjia e kontëve të Oldenburgut mund të gjurmohet nga heroi sakson Vidukind (kundërshtar i [[Karli i Madh|Karlit të Madh]]), por përfaqësuesi i parë historik ishte Huno i Rystringenit († [[1088]], që themeloi manastirin e Rastedes në vitin [[1059]]).<ref>{{Cite web|author=Gotthard Matysik|url=http://www.geschichte-online.info/04_05_Brandenburg-Preussen.pdf|title=Brandenburg: Askanische – Markgrafen in Preussen|work=geschichte-online.info|language=de}}</ref> [[Skeda:Blason Gérard VI (1430-1500), comte d'Oldenbourg et de Delmenhorst.svg|thumb|left|183px|Shqyta e kontëve të të Oldenburg-Delmenhorstit, [[1430]]–[[1500]]]] Kontët e parë i përkisnin vijës së frizianëve të Rystringenit. Në fillim ishin vasalë të [[Lista e sunduesve të Saksonisë|Velfëve të Saksonisë]], duke u rrebeluar herë pas here. Por me ata përfituan nga rrëzimi i princ Henrik Luanit të Saksonisë nga perandori [[Frederik Barbarosa]] në vitin [[1189]], për tu bërë autonomë. Në vitin [[1234]], kontea u mor nga frizianët e Stendingenit, më vonë nga zotërime të tjera friziane (Butjadingeni, Rystringeni, Vurdeni) dhe në fund, në vitin [[1575]] ranë nën sundimin e zotërve të Jeverit. Nga fundi i [[shekulli XII|shekullit të XII]] Kontea e Delmenhorstit bënte pjesë në zotërimet e kontëve të Oldenburgut, por në vazhdim në mjaft raste u shkëput nga ata për të formuar një apanazh për degët e reja të familjes, përkatësisht rreth viteve [[1266]]–[[1436]], [[1463]]–[[1547]] dhe [[1577]]–[[1617]]. [[Skeda:Elimar I di Oldemburg.jpg|thumb|left|281px|Egilmari I, themeluesi i Derës së Oldenburgut]] Oldenburgu mori rëndësi, kur kont Ditrishi i Oldenbrugut († [[1440]]) u martua me Hedvigën e Holshtajnit, vajzën e Gerhardit të VI të Shlesvig-Holshtajn-Rendsburgut. Djali i madh i Ditrishit, Kristiani, u zgjodh [[Monarkia e Danimarkës|mbret i Danimarkës]], si Kristiani I në vitin [[1448]] dhe në vitin [[1457]] gjithashtu mbret i Suedisë; në vitin [[1460]] ai trashëgoi Dukatin e Shlesvigut dhe Kontenë e Holshtajnit. Në vitin [[1454]], ai ia dorëzoi Kontenë e Oldenburgut vëllait të vogël, Gerhardit ({{Rreth}} [[1430]]–[[1499]]), i cili megjithatë në vitin [[1483]] do të detyrohej të abdikonte në favor të djalit të tij, ndërsa ai do të vdiste gjatë një pelegrinazhi në [[Spanja|Spanjë]]. [[Skeda:Christian V af Oldenburg, detalje fra maleri på Gavnø Slot - IMG 4451(cr).jpg|thumb|201px|Kristiani V, me shqytën e tij]] Djali i vogël i Ditrishit do ta vijonte vijën e kontëve të Oldenburgut, e cila do të shuhej në vitin [[1667]]. Në vitin [[1667]] kjo vijë dinastike do ta merte edhe Oldenburgun, i cili prej kësaj kohe do të bashkohej në [[Bashkimi personal|bashkim personal]] me [[Monarkia e Danimarkës|Kurorën e Danimarkës]]. Zotërimet e Jeverit dhe Kniphausenit nuk do të prekeshin. Zotërimi i Jeverit dëshirohej nga Anton Gyntheri, konti i Oldenburgut për Principatën e Anhalt-Zebstit dhe në vitin [[1795]] i kaloi Kunkellehenit (trashëgimi femërore) të [[Perandoria Ruse|perandoreshës ruse]] [[Katerina II|Katerina e Madhe]]. [[Skeda:Didrik den Lykkelige (Rosenborg).JPG|thumb|left|203px|Ditrishi i Oldenburgut]] [[Protestantizmi]] do të përhapej në konte nga kont Antoni I ([[1506]]–[[1573]]), i cili gjithashtu i ndaloi manastiret. Megjithatë, ai i qëndroi besnik [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karlit të V]] gjatë luftës së Lidhjes së Shmalkaldenit, duke qenë i aftë ti zgjeronte territoret e tij. Nëpërmjet asnjanësisë gjatë [[Lufta Tridhjetëvjeçare|Luftës Tridhjetë Vjeçare]], Anton Gyntheri, nipi i Antonit të I, do ti mbronte zotërimet e tij nga shkatërrimet e luftës, si në shtetet e tjera gjermane. Pas vdekjes së Antoni Gyntherit, Oldenburgu kaloi prapë nën autoritetin danez dhe në vitin [[1667]] do të goditej nga një epidemi shkatërrimtare dhe pak pas saj qyteti i Oldenburgut do të shkatërrohej nga një zjarr. Mbretërit danezë ishin të çinteresuar për Oldenburgun dhe ai e humbi shkëlqimin e mëparshëm. Në vitin [[1773]], sundimi danez do të përfundonte dhe, në vitin [[1774]], Oldenburgu do të behej një [[duka]]t. [[Skeda:Georg Vilhelm Baurenfeind, Christian d 1, 1760, KKSgb11431, Statens Museum for Kunst.jpg|thumb|204px|Kristiani VII, gjithashtu mbret i Danimarkës, Norvegjisë dhe Suedisë]] Më poshtë jepet lista e kontëve të Oldenburgut: * [[1088]]<ref>[http://www.geschichte-online.info/04_05_Brandenburg-Preussen.pdf Oldenburg]</ref>/[[1101]]–[[1108]]: Egilmari I * [[1108]]–[[1143]]: Egilmari II * [[1143]]–[[1168]]: Kristiani I Sherrxhiu * [[1168]]–[[1211]]: Morisi I * [[1209]]–[[1251]]: Otoni I, sundues bashkarisht me Kristianin e II dhe më vonë me Johanin e I * [[1211]]–[[1233]]: Kristiani II * [[1233]]–[[1272]]: Johani I * [[1272]]–[[1278]]: Kristiani III * [[1272]]–[[1301]]: Otoni II, kont i Oldenburg-Delmenhorstit * [[1278]]–[[1305]]: Johani II [[Skeda:Johann V XIIII Graf von Oldenburg.jpg|thumb|203px|Johani V]] * [[1302]]–[[1323]]: Kristiani IV * [[1305]]–[[1345]]: Johani III * [[1331]]–[[1356]]: Johani IV * [[1345]]–[[1347]]: Konradi I * [[1368]]–[[1386]] Konradi II * [[1386]]–[[1420]] Morisi II * [[1368]]–[[1398]]: Kristiani V * [[1398]]–[[1423]]: Kristiani VI * [[1423]]–[[1440]]: Ditrishi Fatlumi * [[1440]]–[[1448]]: Kristiani VII * [[1448]]–[[1483]]: Gerhardi VI ''Sherrxhiu'' [[Skeda:JohanXVIOldenburg.jpg|thumb|203px|Johani VII]] * [[1483]]–[[1500]]: Adolfi, kont i Oldenburg-Delmenhorstit * [[1500]]–[[1526]]: Johani V * [[1526]]–[[1529]]: Johani VI, sundues i përbashkët me vëllezërit e tijk, Xhorxhin, Kristoforin dhe Antonin e I, u detyrua të dorëhiqej në vitin [[1529]] * [[1526]]–[[1529]]: Xhorxhi, sundues i përbashkët me vëllezërit e tij, Johanin e VI, Kristoforin dhe Antonin e I, u detyrua të dorëhiqej në vitin [[1529]] * [[1526]]–[[1566]]: Kristofori, sundues i përbashkët me vëllezërit e tij, Johanin e VI, Xhorxhin dhe Antonin e I * [[1526]]–[[1573]]: Antoni I, sundues i përbashkët me vëllezërit e tij, Johanin e VI, Xhorxhin dhe Kristoforin * [[1573]]–[[1603]]: Johani VII * [[1573]]–[[1619]]: Antoni II, kont i Oldenburg-Delmenhorstit [[Skeda:AntonIIOldenburgDelmenhorst.jpg|thumb|203px|Antoni II]] * [[1603]]–[[1667]]: Antoni Gyntheri * [[1667]]–[[1670]]: Frederiku I, në [[Bashkimi personal|bashkim personal]] si Frederiku III, mbreti i [[Danimarka-Norvegjia|Danimarkë-Norvegjisë]] * [[1670]]–[[1699]]: Kristiani VIII, në [[Bashkimi personal|bashkim personal]] si Kristiani V, mbret i [[Danimarka-Norvegjia|Danimarkë-Norvegjisë]] * [[1699]]–[[1730]]: Frederiku II, në [[bashkimi personal|bashkim personal]] si Frederiku IV, mbret i [[Danimarka-Norvegjia|Danimarkë-Norvegjisë]] * [[1730]]–[[1746]]: Kristiani IX, në [[Bashkimi personal|bashkim personal]] si Kristiani VI, mbret i [[Danimarka-Norvegjia|Danimarkë-Norvegjisë]] * [[1746]]–[[1766]]: Frederiku III, në [[bashkimi personal|bashkim personal]] si Frederiku V, mbret i [[Danimarka-Norvegjia|Danimarkë-Norvegjisë]] [[Skeda:Anselmus-van-Hulle-Hommes-illustres MG 0452.tif|thumb|203px|Antoni Gyntheri]] * [[1766]]–[[1773]]: Kristiani X, në [[Bashkimi personal|bashkim personal]] si Kristiani VII, mbret i [[Danimarka-Norvegjia|Danimarkë-Norvegjisë]], ia çedoi kontenë vijës dinastike të Holshtajn-Gotorpit * [[1773]]: Pavli I, [[Perandoria Ruse|perandor i Rusisë]], ia çedoi kontenë kushëririt të tij të vijës së Holshtajn-Gotorpit * [[1773]]–[[1774]]: Frederik Augusti I (i ngritur në statusin e [[duka|dukës]] në vitin [[1774]]), në [[bashkimi personal|bashkim personal]] me princ-peshkopatën e Lybekut ==Dukët e Oldenburgut== [[Skeda:Blason Grand-duché d'Oldenbourg (Grandes armes).svg|thumb|left|183px|alt=Shqyta e dukëve të mëdhenj të Oldenburgut|Stema e [[Duka i madh|dukëve të mëdhenj]] të Oldenburgut]] Nëpërmjet një shkëmbimi territorial, Kontea e Oldenburgut në Traktaktin e Tsarskoje Selos, më 27 gusht [[1773]] iu caktua kreut të Derës së Holshtajn-Gotorpit, perandorit të ardhshëm të Rusisë, Pavlit të I të Rusisë, i cili katër ditë më vonë do t’ia transferonte vendin kushëririt të tij, Frederik Augustit, princ-peshkopit të Lybekut, i cili më pas, në vitin [[1774]] do të promovohej në rangun e [[duka|dukës]] nga perandori Jozefi II. Dukati në këtë mënyrë përbëhej nga dy pjesë gjeografikisht të ndara: Oldenburgu i mirëfilltë dhe Princ-peshkopata e Lybekut me Rezidencën e Eutinit. Në vitin [[1785]], Frederik Augusti do të vdiste, ndërsa nipi i tij, Peter Frederik Ludvigu do të pranonte pasimin dhe regjencën për djalin e sëmurë mendor të Frederik Augustit, Peter Frederik Vilhelmin. Në {{Lang|de|Reichsdeputationshauptschluss}} të vitit [[1803]], Oldenburgu do të merte distriktin hanoverian të Vildeshausenit dhe distriktet e Vektës dhe Klopenburgut nga Princ-Peshkopata e shpërbërë e Mynsterit si kompensim për humbjen e Elsfleth Veser Tollit. Princ-Peshkopata e Lybekut u shndërrua në një principatë të trashëgueshme. Megjithëse ajo u bashkua me Konfederatën e Rinit, do të aneksohej nga [[Perandoria e Parë Franceze|Franca]] në vitin [[1810]], nën [[Napoleon Bonaparti|Napoleonin]]. Duka u largua te djali i tij Xhorxhi në [[Perandoria Ruse|Rusi]], i cili ishte martuar me vajzën e perandorit, Katerina Pavlovna. {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15%" | Emri !! width="13%" | Imazhi !! width="20%" | Lindja !! width="20%" | Bashkëshortja !! width="15%" | Sundimi !! width="15%" | Vdekja |- | '''Frederik Augusti I''' || [[File:Friedrich August von Oldenburg.jpg|109px]] || 20 shtator [[1711]]<br />Gotorp, Shlesvig<br />biri i Kristian Augustit të Holshtajn-Gotorpit dhe Albertina Frederikës || Ulrike Frederike Vilhelmina e Hese-Kaselit<br />Kasel<br />21 nëntor [[1752]]<br />tre fëmijë || [[1774]]–6 korrik [[1785]] || 6 korrik [[1785]]<br />Oldenburg<br />mosha 73 |- | '''Vilhelmi I''' || [[File:Coats of arms Grand Duché d Oldenbourg.svg|109px]] || 3 janar [[1754]]<br />Eutin<br />biri i Frederik Augustit të I dhe Ulrikes || I pamartuar || [[1785]]–[[1810]] || 2 korrik [[1823]]<br />Këshjella e Plonit<br />mosha 69 |} ;Aneksimi nga [[Perandoria e Parë Franceze|Franca]] në vitet [[1810]]–[[1813]] {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15%" | Emri !! width="13%" | Imazhi !! width="20%" | Lindja !! width="22%" | Bashkëshortja !! width="28%" | Sundimi !! width="15%" | Vdekja |- | '''Vilhelmi I''' || [[File:Coats of arms Grand Duché d Oldenbourg.svg|109px]] || 3 janar [[1754]]<br />Eutin<br />biri i Frederik Augustit të I dhe Ulrikes || I pamartuar || [[1813]]–[[1815]] || 2 korrik [[1823]]<br />Kështjella e Plonit<br />mosha 69 |} == Dukët madhorë të Oldenburgut == [[Skeda:Map-DB-Oldenburg.svg|thumb|left|372px|Dukati Madhor i Oldenburgut, brenda [[Konfederata Gjermane|Konfederatës Gjermane]]]] Në vitin [[1814]], pas rënies së [[Napoleon Bonaparti|Napoleonit]], duka u kthye në vend, i cili do të ngrihej në rangun e dukatit madhor në vitin [[1815]], pas [[Kongresi i Vjenës|Kongresit të Vjenës]]. Për më tepër, Oldenburgu mor një [[enklava dhe eksklava|eksklavë]] të re, Principatën e Birkenfeldit përgjatë Lumit Nahe, kështu që territori shtetëror tani përfshinte tre pjesë. Në vitin [[1818]], Oldenburgu mori Zotërimin e Jeverit nga perandor [[Aleksandri I]] i [[Perandoria Ruse|Rusisë]]. Pas vdekjes së Peter Frederik Ludvigut, në vitin [[1829]], atë e pasoi djali i tij, Paul Frederik Augusti, i cili u bë i sunduesi i parë që e quante veten [[Duka i madh|dukë madhor]]. Më 28 shkurt [[1849]], në kontekstin e Revolucioneve Gjermane, u krijua Ligji Themelor i Shtetit, Kushtetuta e parë Oldenburgeze. Ajo do të rishikohej së shpejti, në vitin [[1852]], Në vitin [[1853]] Nikolas Frederik Peteri u bë [[Duka i madh|dukë madhor]] i Oldenburgut. Oldenburgu u bashkua me ''Steuerverein''-in në vitin [[1836]], i cili ishte një bashkim doganor me Mbretërinë e Hanoverit dhe të vende të tjera. Hanoveri u bashkua me ''Deutscher Zollverein'' (Bashkimi Doganor Gjerman) në vitin [[1854]], pasi negocioi kushte të favorshme me [[Prusia|Prusinë]] dhe, duke u përballur me izolimin, Oldenburgu e ndoqi po atë vit. Gjatë Luftës së Dytë të Shlesvigut në vitin [[1864]], Oldenburgu qëndroi asnjanës. Në Luftën Austro-Prusiane të vitit [[1866]], trupat e Oldenburgut luftuan në anën e [[Prusia|Prusisë]] kundër [[Perandoria Austriake|Austrisë]], duke iu bashkuar Konfederatës Veriore Gjermane të mbizotëruar nga [[Prusia]] në vitin [[1867]]. Përgjatë hyrjes së Oldenburgut në Konfederatën Veriore Gjermane, një konventë ushtarake më 15 korrik [[1867]] i vuri Forcat e Armatosura të Oldenburgut nën Ushtrinë Prusiane<ref>{{cite book|author=Eduard von Finckh|url=https://digital.lb-oldenburg.de/ihd/content/pageview/268044|title=Geschichte des Oldenburgischen Infanterie-Regiments Nr. 91, vormals Großherzoglich Oldenburgischen Infanterie-Regiments von seiner Errichtung bis zur Gegenwart (1813–1880)|year=1881|publisher=Mittler|language=de|location=Berlin|page=108}}</ref> dhe rrjedhimisht Ushtria e Oldenburgut mori pjesë në anën e [[Prusia|Prusisë]] në [[Lufta Franko-Prusiane|Luftën Franko-Prusiane]] të viteve [[1870]]–[[1871]]. [[Skeda:Flag of the Grand Duchy of Oldenburg (1871).png|thumb|246px|Flamuri i Dukatit Madhor të Oldenburgut, [[1871]]]] Në vitin [[1871]], Dukati Madhor i Oldenburgut u bë pjesë e [[Perandoria Gjermane|Perandorisë Gjermane]].<ref>{{cite encyclopedia|editor=Hugh Chisholm|title=Oldenburg|language=en|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/Vol20_ODE-Payment_OF_Members/page/71|year=1911|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|volume=20: Ode to Payment of Members|publisher=[[Cambridge University Press]]|edition=i 11-të|pages=71-72}}</ref> Pas një sundimi prej 47 vjetësh, Nikolas Frederik Peteri vdiq në vitin [[1900]]. Atë do ta pasonte djali i tij, Frederik Augusti, i cili do të ishte [[duka i madh|duka i fundit madhor]] i Oldenburgut. Pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], në vitin [[1918]], Frederik Augusti do të abdikonte, duke shënuar fundin e dukatit madhor. Titulli i plotë i sunduesve Dukatit Madhor të Oldenburgut ishte ''Duka madhor i Oldenburgut, trashëgimtar i Norvegjisë, dukë i Shlesvigut, Holshtajnit, Stormarnin, Ditmarshëve & Oldenburgut, princ i Lybekut dhe Birkenfeldit, zot i Jeverit dhe Kniphausenit''. Më poshtë jepet lista e dukëve madhorë të Oldenburgut: {| width=99% class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="15%" | Emri !! width="15%" | Imazhi !! width="15%" | Lindja !! width="20%" | Martesa(t) !! width="15%" | Sundimi !! width="20%" | Vdekja |- | '''Vilhelmi I'''|| [[File:Coats of arms Grand Duché d Oldenbourg.svg|109px]] || 3 janar [[1754]]<br />Eutin<br />Biri i Frederik Augustit të I dhe Ulrikes || I pamartuar || [[1815]]–2 korrik [[1823]] || 2 korrik [[1823]]<br />Kështjella e Plonit<br />69 vjeç |- |'''Peteri I''' || [[File:Peter I Oldenburg.jpg|109px]] || 17 janar [[1755]]<br />Rastede<br />nipi i Frederik Augustit të I dhe kushëri i Vilhelmit || Frederika e Vyrtembergut<br /> 6 qeshor [[1781]]<br />dy fëmijë || [[1823]]–21 maj [[1829]] || 21 maj [[1829]]<br />Oldenburg<br />74 vjeç |- | '''Augusti I''' || [[File:AugustOld.jpg|109px]] || 13 korrik [[1783]]<br />Rastede<br />biri i Peterit të I dhe Frederikës || Adelhajda e Anhalt-Bernburg-Shaumburg-Hojmit<br />24 korrik [[1817]]<br />dy fëmijë<br /><br />Ida e Anhalt-Bernburg-Shaumburg-Hojmit<br />24 qershor [[1825]]<br />një fëmijë<br /><br />Sesilia e Suedisë<br /> 5 maj [[1831]]<br />tre fëmijë|| [[1829]]–27 shkurt [[1853]] || 27 shkurt [[1853]]<br />Oldenburg<br />69 vjeç |- | '''Peteri II''' || [[File:NicolaasFrederikPeter.jpg|109px]] || 8 korrik [[1827]]<br />Oldenburg<br />biri i Augustit të I dhe Idës || Elisabeta e Saks-Altenburgut<br /> 10 shkurt [[1852]]<br />dy fëmijë || [[1853]]–13 qershor [[1900]] || 13 qershor [[1900]]<br />Rastede<br />72 vjeç |- | '''Frederik Augusti II'''<ref>{{cite news|title=Grand Duke of Oldenburg Dead. Connected with Russian Imperial Family. His Military Services|newspaper=[[The New York Times]]|date=14 qershor 1900|language=en}}</ref> || [[File:August II von Oldenburg 1902.jpg|109px]] || 16 nëntor [[1852]]<br />Oldenburg<br />i biri i Peterit të II dhe Elisabetës || Elisabeta Ana e Prusisë<br /> 18 shkurt [[1878]]<br />dy fëmijë<br /><br />Elisabeta e Meklenburg-Shverinit<br /> 24 tetor [[1896]]<br />5 fëmijë|| [[1900]]–11 nëntor [[1918]] || 24 shkurt [[1931]]<br />Rastede<br />78 vjeç |} {{hidden begin |title = Ndarjet e Oldenburgut nën sundimin e Derës së Oldenburgut |titlestyle = background: #ccf; text-align:center; }} {|align="center" style="border-spacing: 0px; border: 1px solid black; text-align: center;" |+ |- | colspan=3 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=9 rowspan=4 style="background: #eee;" |<small>''Shlesvigu dhe Holshtajni nën sundimin e Derës së Shauenburgut''<br>([[1106]]-[[1433]])</small> |- | colspan=1 rowspan=2 style="background: #ade;" |'''Kontea e Vildeshausenit'''<br>([[1142]]-[[1388]]) | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=1 rowspan=4 style="background: #fff;" |'''Kontea e Oldenburgut'''<br>([[1093]]-[[1667]]) | colspan=1 rowspan=4 style="background: #aed;" |'''Kontea e Delmenhorstit'''<br><small>(krijimi i I-ë)</small><br>([[1270]]-[[1436]]) |- | colspan=1 rowspan=17 style="background: #eee;" |<small>''Aneksohet në Kontenë e Hojës''</small> |- | colspan=9 style="background: #def;" |'''Dukati i Shlesvigut dhe Holshtajnit'''<br>([[1433]]-[[1533]]) |- | colspan=8 style="background: #def;" |'''Dukati i Shlesvigut'''<br>([[1533]]-[[1864]]) | colspan=1 rowspan=9 style="background: #fed;" |'''Dukati i Holshtajnit'''<br>([[1533]]-[[1773]]) |- | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=7 style="background: #dce;" |'''Zotërimi i Sonderburgut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1559]]-[[1709]]) |- | colspan=1 rowspan=3 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=2 style="background: #aed;" |'''Kontea e Delmenhorstit'''<br><small>(krijimi i II-të)</small><br>([[1573]]-[[1647]]) | colspan=1 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=4 style="background: #fbd;" |'''Zotërimi i Norburgut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1622]]-[[1706]]) | colspan=1 rowspan=4 style="background: #fde;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=8 style="background: #ffc;" |'''Zotërimi i Glyksburgut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1622]]-[[1779]])<ref>Bashkohet me Shlesvigun në vitin [[1779]], ndërsa në vitin [[1825]] me Bekun.</ref> | colspan=4 style="background: #dce;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=1 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 style="background: #dce;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=4 style="background: #bcd;" |'''Zotërimi i Viesenburgut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1627]]-[[1725]]) | colspan=1 rowspan=4 style="background: #ceb;" |'''Zotërimi i Bekut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1627]]-[[1745]]) | colspan=1 rowspan=10 style="background: #fca;" |'''Zotërimi i Augustenburgut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1622]]-[[1869]]) |- | colspan=2 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 style="background: #dce;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=3 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 style="background: #dce;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=3 style="background: #def;" |'''Dukati i Shlesvigut'''<br>([[1533]]-[[1864]]) | colspan=2 rowspan=2 style="background: #fde;" |'''Zotërimi i Plonit'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br>([[1622]]-[[1761]]) | colspan=1 rowspan=3 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=3 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=8 style="background: #eee;" |<small>''Shitur Polonisë''</small> | colspan=1 rowspan=8 style="background: #eee;" |<small>''Shitur familjes Vulfen''</small> |- | colspan=5 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=2 rowspan=5 style="background: #fff;" |'''Dukati i Oldenburgut'''<br><small>(<span style="background: #fed;">vija e '''Holshtajnit'''</span>)</small><br>([[1774]]-[[1815]])<br><br><small>Ngritur në statusin e:</small><br>'''Dukatit Madhor të Oldenburgut'''<br>([[1815]]-[[1918]]) | colspan=5 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=3 style="background: #def;" |<small>''te Shlesvigu''</small> |- | colspan=5 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=3 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;| colspan=1 rowspan=3 style="background: #ffc;" |'''Zotërimi i Glyksburgut'''<ref group="Shpjegimi">Megjithëse quheshin ''dukë'', zotërimi i vërtetë i sunduesve të Sonderburgut dhe ndarjeve të tij ishte i kufizuar në kështjellat, rezidencat dhe ose pallatet e tyre përkatëse. Në këtë mënyrë, për dallimin midis degëve të tjera të dukëve, që faktikisht zotëronin dukate si territore më të mëdha, degët e Sonderburgut quhen ''zotër''.</ref><br><small>(<span style="background: #ceb;">Vija e '''Bekut'''</span>)</small><br>([[1825]]-[[1918]]) | colspan=1 style="background: #def;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;|- | colspan=3 rowspan=3 style="background: #eee;" |<small>''Aneksimi nga [[Gjermania]]''</small> | colspan=1 rowspan=3 style="background: #eee;" |<small>''Aneksimi nga [[Gjermania]]''</small> | colspan=1 rowspan=3 style="background: #eee;" |<small>''Aneksimi nga [[Gjermania]]''</small> |- | colspan=1 rowspan=2 style="background: #eee;" |<small>''Aneksimi nga [[Danimarka]]''</small> |- | colspan=9 style="background: #eee;" |<small>''Aneksimi nga [[Gjermania]]''</small> |- |} {{hidden end}} {{collapse top|title=Tabela e sunduesve të Oldenburgut}} {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2 | Sunduesi!! Lindja !! Sundimi!!Pjesa e sunduar!!Bashkëshortja!! Vdekja!!Shënime |- style="background:#fff" | Egilmari I|| [[File:Elimar I di Oldemburg.jpg|109px]] ||align="center"|{{Rreth}} [[1060]] ||align="center"|[[1088]] – [[1108]] ||Kontea e Oldenburgut || Riçenza<br>tre fëmijë ||align="center"|{{Rreth}}[[1112]]<br><small>51-52 vjeç</small> ||Themelues i familjes dhe kontesë. Abdikoi në favor të djalit të tij. |- style="background:#fff;" | Egilmari II|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1080]]<br><small>I biri i Egilmarit të I dhe Riçenzës</small> ||align="center"|[[1108]] – [[1142]] ||Kontea e Oldenburgut || Ajlika e Verl-Retbergut<br>{{Rreth}}[[1100]]<br>katër fëmijë ||align="center"|[[1142]]<br><small>61-62 vjeç</small>|| |- style="background:#ade;" | Henriku I|| ||align="center"|[[1122]]<br><small>Djali i madh i Egilmarit të II dhe Ajlikës së Verl-Retbergut</small> ||align="center"|[[1142]] – [[1167]]||Kontea e Vildeshausenit|| Salomeja e [[Guelders]]it<br>{{Rreth}} [[1135]]<br>pesë fëmijë ||align="center"| [[1167]] <br>Vildeshausen<br><small>44-45 vjeç</small> |rowspan=4 style="background:#fff;"|Fëmijët e Egilmarit të II, e ndanë trashëgiminë e tyre. Trashëgimia e motrave u shkoi burrave të tyre përkatës. |- style="background:#fff;" | Kristiani I ''Sherrxhiu''|| ||align="center"|[[1123]]<br><small>Djali i dytë i Egilmarit të II dhe Ajlikës së Verl-Retbergut</small> ||align="center"|[[1142]] – [[1167]]||Kontea e Oldenburgut || Kunigundja e Versflehtit<br>{{Rreth}} [[1140]]<br>dy fëmijë ||align="center"| [[1167]] <br>Oldenburg<br><small>43-44 vjeç</small> |- style="background:#fff;" |Beatriçja || ||align="center"|[[1124]]<br><small>Vajza e madhe e Egilmarit të II dhe Ajlikës së Verl-Retbergut</small> ||align="center"|[[1142]] – [[1184]] ||Kontea e Oldenburgut<br><small>(në Elmendorf)</small>|| Frederiku i Ampfurtit<br>{{Rreth}} [[1150]]<br>të paktën një fëmijë ||align="center"|[[1184]]<br><small>59-60 vjeçe</small> |- style="background:#fff;" | Ajlika|| ||align="center"|[[1126]]<br><small>Vajza e dytë i Egilmarit të II dhe Ajlikës së Verl-Retbergut</small> ||align="center"|[[1142]] – 28 shkurt [[1189]]|| Kontea e Oldenburgut<br><small>(në Osnabruk)</small> || Henriku I, kont i Teklenburgut<br>{{Rreth}} [[1140]]<br>një fëmijë ||align="center"|28 shkurt [[1189]]<br><small>62-63 vjeç</small> |- style="background:#ade;" | Henriku II || ||align="center"|{{Rreth}} [[1140]]<br><small>I biri i Henrikut të I dhe Salomesë së [[Guelders]]it</small> ||align="center"|[[1167]] – [[1197]]||Kontea e Vildeshausenit|| Beatriçja e Hallermundit<br>{{Rreth}}[[1170]]<br>katër fëmijë ||align ="center"| [[1197]]<br>Çezarea<br><small>56-57 vjeç</small>|| |- style="background:#fff;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Henrikut, [[Lista e sunduesve të Saksonisë|dukës së Saksonisë]] ([[1167]]-[[1180]])''</small> |rowspan=2| |- style="background:#fff;" | Morisi I|| ||align="center"|[[1150]]<br><small>I biri i Kristianitë të I dhe Kunigundes së Versflehtit</small> ||align="center"|[[1167]] – [[1209]]||Kontea e Oldenburgut || Salomeja e Vikrathit<br>{{Rreth}} [[1170]]<br>pesë fëmijë ||align="center"|[[1209]]<br><small>58-59 vjeç</small> |- style="background:#ade;" | Henriku III|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1180]]<br><small>I biri i Henrikut të II dhe Beatriçes së Hallermundit</small> ||align="center"|[[1197]] – 27 maj [[1234]]||Kontea e Vildeshausenit|| Ermtruda e Shoten-Bredës<br>{{Rreth}} [[1190]]<br>katër fëmijë ||align ="center"|27 maj [[1234]]<br>afër Alteneshit<br><small>53-54 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Henrikut të II, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |- style="background:#ade;" | Burçardi|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1180]]<br><small>Djali i dytë i Henrikut të II dhe Beatriçes së Hallermundit</small> ||align="center"|[[1197]] – 6 korrik [[1233]]||Kontea e Vildeshausenit<br><small>(në Ferkta)</small>|| Kunigunda e Shoten-Bredës<br>{{Rreth}} [[1190]]<br>tre fëmijë ||align="center"|6 korrik [[1233]]<br> Hemelskamp<br><small>53-54 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Otoni I|| ||align="center"|{{Rreth}} [[1170]]<br><small>Djali i madh i Morisit të I dhe Salomesë së Vikrathit</small> ||align="center"|[[1209]] – [[1251]] ||rowspan=2|Kontea e Oldenburgut|| Matilda e Voldenbergut<br>dy fëmijë ||align="center"| [[1251]]<br><small>80-81 vjeç</small>~ |rowspan=2|Fëmijët e Kristianit të I, sunduan bashkarisht. |- style="background:#fff;" | Kristiani II || ||align="center"|{{Rreth}}[[1170]]<br><small>Djali i dytë i Morisit të I dhe Salomesë së Vikrathit</small> ||align="center"|[[1209]] – [[1233]]|| Agnesa e Altena-Isenbergut<br>{{Rreth}} [[1200]]<br>dy fëmijë ||align="center"|[[1233]]<br><small>62-63 vjeç</small> |- style="background:#ade;" | Henriku IV ''i Bogenit''|| ||align="center"|{{Rreth}} [[1210]]<br><small>I biri i Burçardit dhe Kunigundes së Shoten-Bredës</small> ||align="center"|6 korrik [[1233]] – [[1271]]||Kontea e Vildeshausenit<br><small>(në Ferkta)</small>|| Elisabeta e Teklenburgut<br>{{Rreth}} [[1220]]<br>një fëmijë ||align="center"|[[1271]]<br>në [[Toka e Shenjtë|Tokën e Shenjtë]]<br><small>60-61 vjeç</small>|| Pas vdekjes së tij pa pasardhës meshkuj, pjesa e tij e Vildeshausenit u ribashkua me tjetrën. |- style="background:#ade;" | Henriku V|| ||align="center"|{{Rreth}} [[1220]]<br><small>Djali i madh i Henrikut të III dhe Ermtrudës së Shoten-Bredës</small> ||align="center"|27 maj [[1234]] – [[1270]]||Kontea e Vildeshausenit<br><small>(me Brukhausenin e ri)</small>|| Irmgarda e Hojës<br>{{Rreth}} [[1250]]<br>pa fëmijë ||align="center"|[[1270]]<br>Vildeshausen<br><small>49-50 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Henrikut të III, e ndanë trashëgiminë e tyre. |- style="background:#ade;" | Ludolfi || ||align="center"|{{Rreth}}[[1220]]<br><small>Djali i dytë i Henrikut të III dhe Ermtrudës së Shoten-Bredës</small> ||align="center"|27 maj [[1234]] – 24 korrik [[1278]]|| Kontea e Vildeshausenit<br><small>(në Brukhausenin e Vjetër)</small>|| Hedviga e Volpes<br>dy fëmijë ||align="center"|[[1278]]<br><small>57-58 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Johani I|| ||align="center"|[[1204]]<br><small>I biri i Kristianit të II dhe Agnesës së Altena-Isenbergut</small> ||align="center"|[[1251]] – [[1272]]||Kontea e Oldenburgut || Riçeza e Hoja-Stumpenhausenit<br>{{Rreth}} [[1240]]<br>katër fëmijë ||align="center"|[[1272]] <br>Oldenburg<br><small>67-68 vjeç</small>||Bashkësundoi me të ungjin, Otonin që nga viti [[1233]]. |- style="background:#ade;" | Gerhardi I|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1250]]<br><small>I biri i Henrikut të V dhe Irmgardës së Hojës</small> ||align="center"|[[1270]] – [[1310]]||Kontea e Vildeshausenit<br> <small>(me Brukhausenin e Ri)</small>|| Gisela<br>{{Rreth}}[[1280]]?<br>një fëmijë || align="center"|[[1310]]<br><small>59-60 vjeç</small>|| |- style="background:#fff;" | Kristiani III|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1240]]<br><small>Djali i madh i Johanit të I dhe Riçezës së Hoja-Stumpenhausenit</small> ||align="center"|[[1272]] – [[1285]]||Kontea e Oldenburgut|| Judita e Benthajmit<br>{{Rreth}}[[1270]]<br>tre fëmijë ||align="center"| [[1285]]<br>Oldenburg<br><small>44-45 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Johanit të I, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |- style="background:#aed;" | Otoni I|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1240]]<br><small>Djali i dytë i Johanit të I dhe Riçezës së Hoja-Stumpenhausenit</small> ||align="center"|[[1272]] – 2 shkurt [[1304]]|| Kontea e Delmenhorstit|| Oda e Valdek-Sternbergut<br><small>(†30 maj [[1291]])</small><br>{{Rreth}}[[1270]]<br>shtatë fëmijë ||align="center"|2 shkurt [[1304]]<br><small>63-64 vjeç</small> |- style="background:#ade;" | Hildebaldi|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1240]]<br><small>I biri i Ludolfit dhe Hedvigës së Volpes</small> ||align="center"|24 korrik [[1278]] – 8 shtator [[1310]]||Kontea e Vildeshausenit<br><small>(në Brukhausenin e Vjetër)</small>|| Sofia e Ravensbergut<br>tre fëmijë ||align="center"|8 shtator [[1310]]<br><small>69-70 vjeç</small>|| |-style="background:#fff;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Otonit të I, kontit të Delmehorstit ([[1285]]-[[1289]])''</small> |rowspan=2| |- style="background:#fff;" | Johani II || ||align="center"|c.1275<br><small>I biri i Kristianit të III dhe Juditës së Benthajmit</small> ||align="center"|[[1285]] – [[1316]]||Kontea e Oldenburgut|| Elisabeta e Brunsvig-Lyneburgut<br><small>(†[[1298]])</small><br>[[1294]]>br>dy fëmijë<br><br>Hedviga e Diefolzit<br>{{Rreth}}[[1298]]<br>pesë fëmijë ||align="center"| [[1316]]<br><small>40-41 vjeç</small> |- style="background:#aed;" | Johani I|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1280]]<br><small>Djali i madh i Otonit të I dhe Odës së Valdek-Sternbergut</small> ||align="center"|2 shkurt [[1304]] – 1 korrik [[1348]] |rowspan=2|Kontea e Delmenhorstit|| Kunigunda e Volpes<br><small>(†[[1335]])</small><br> {{Rreth}}[[1300]]<br>nëntë fëmijë ||align="center"|1 korrik [[1348]]<br><small>67-68 vjeç</small> |rowspan=2| Fëmijët e Otonit të I, sunduan bashkarisht. |- style="background:#aed;" | Kristiani I ''i Vjetri''|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1280]]<br><small>Djali i dytë i Otonit të I dhe Odës së Valdek-Sternbergut</small> ||align="center"|2 shkurt [[1304]] – 18 janar [[1355]]|| Liutgarda e Bronkhorstit<br>[[1315]]<br>pa fëmijë<br><br>Elisabeta e Rostokut<br>shkurt [[1317]]<br>pesë fëmijë ||align="center"|18 janar [[1355]]<br><small>74-75 vjeç</small> |- style="background:#ade;" | Otoni || ||align="center"|{{Rreth}}[[1280]]<br><small>Djali i Hildebaldit dhe Sofies së Ravensbergut</small> ||align="center"|8 shtator [[1310]] – [[1335]]||Kontea e Vildeshausenit <br><small>(në Brukhausenin e Vjetër)</small>|| Oda<br>pa fëmijë ||align="center"| Shtator [[1360]]<br><small>79-80 vjeç</small>||Abdikoi në favor të të afërmve të tij, kontët e Hojës. |- style="background:#ade;" |colspan=8 align=center|''Brukhauseni i Vjetër u aneksua nga Kontea e Hojës'' |- style="background:#ade;" | Henriku VI || ||align="center"|{{Rreth}}[[1280]]<br><small>I biri i Gerhardit të I dhe Giselës</small> ||align="center"|[[1310]] – 14 tetor [[1362]]||Kontea e Vildeshausenit<br> <small>(me Brukhausenin e Ri)</small>|| Lisa<br>{{Rreth}}[[1310]]?<br>tre fëmijë ||align ="center"|14 tetor [[1362]]<br><small>81-82 vjeç</small>|| |- style="background:#fff;" |Kristiani IV|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1295]]<br><small>Djali i madh i Johanit të II dhe Elisabetës së Brunsvig-Lyneburgut</small> ||align="center"|[[1316]] – [[1323]] |rowspan=3|Kontea e Oldenburgut|| Hedviga e Vildenhausen-Brukhausenit të Vjetër<br>një fëmijë ||align="center"|[[1323]]<br><small>27-28 vjeç</small> |rowspan=3|Fëmijët e Johanit të II, do të sundoin bashkarisht. |- style="background:#fff;" | Johani III|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1295]]<br><small>Djali i dytë i Johani II dhe Elisabetës së Brunsvig-Lyneburgut</small> ||align="center"|[[1316]] – [[1342]]|| Matilda e Bronkhorstit<br>{{Rreth}}[[1330]]<br>katër fëmijë ||align="center"|[[1342]]<br><small>46-47 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Konradi I|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1300]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i Johanit të II dhe Hedvigës së Diefolzit</small> ||align="center"|[[1324 ]]– [[1347]]|| Ingeborga e Holshtajn-Plonit<br><small>([[1316]]-{{Rreth}}[[1350]])</small><br>{{Rreth}}[[1330]]<br>katër fëmijë ||align="center"|[[1347]]<br><small>46-47 vjeç</small> |- style="background:#fff;" |Johani IV|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1330]]<br><small>I biri i Johanit të III dhe Matildës së Bronkhorstit</small> ||align="center"|[[1347]] – [[1356]] |rowspan=3|Kontea e Oldenburgut|| ''I pamartuar'' ||align="center"|[[1356]]<br><small>25-26 vjeç</small> |rowspan=3|Kushërinj, sunduan bashkarisht. |- style="background:#fff;" | Konradi II || ||align="center"|{{Rreth}}[[1330]]<br><small>Djali i madh i Konradit të I dhe Ingeborgës së Holshtajn-Plonit</small> ||align="center"|[[1347]] – [[1401]]|| Kunigunda e Diefolzit<br>{{Rreth}}[[1360]]<br>katër fëmijë ||align="center"|[[1401]]<br><small>70-71 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Kristiani V || [[File:Christian V af Oldenburg, detalje fra maleri på Gavnø Slot - IMG 4451(cr).jpg|109px]] ||align="center"|{{Rreth}}[[1330]]<br><small>Djali i dytë i Konradit të I dhe Ingeborgës së Holshtajn-Plonit</small> ||align="center"|[[1347]] – 6 prill [[1399]]|| Agnesa e Hohnstajnit<br><small>([[1360]]-1 shtator [[1404]])</small><br>[[1377]]<br>dy fëmijë || align="center"|6 prill [[1399]]<br><small>68-69 vjeç</small> |- style="background:#aed;" | Kristiani II ''i Riu''|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1320]]<br><small>I biri i Johanit të I dhe Kunigundës së Volpes</small> ||align="center"|18 janar [[1355]] – [[1367]] |rowspan=2|Kontea e Delmenhorstit|| Hajlviga e Hojës<br>{{Rreth}}[[1360]]<br>nëntë fëmijë ||align="center"|[[1367]]<br><small>66-67 vjeç</small> |rowspan=2| Kushtërinj, sunduan bashkarisht. |- style="background:#aed;" | Otoni II|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1320]]<br><small>I biri i Otonit të I dhe Odës së Valdek-Sternbergut</small> ||align="center"|18 janar [[1355]] – [[1374]]|| Liutgarda e Bronkhorstit<br>[[1315]]<br>pa fëmijë<br><br>Elisabeta e Rostokut<br>shkurt [[1317]]<br>pesë fëmijë ||align="center"|[[1374]]<br><small>53-54 vjeç</small> |- style="background:#ade;" | Gerhardi II|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1310]]<br><small>I biri i Henrikut të VI dhe Lisës</small> ||align="center"|14 tetor [[1362]] – 1 korrik [[1384]]||Kontea e Vildeshausenit<br><small>(me Brukhausenin e Ri)</small>|| ''I parmartuar'' ||align="center"|28 maj [[1388]]<br><small>77-78 vjeç</small>|| Në vitin [[1384]], ai do ti shiste zotërimet e tij te të afërmit e tij, kontët e Hojës. |- style="background:#ade;" |colspan=8 align=center|''Vildeshauseni dhe Brukhauseni i Ri u aneksuan në Kontenë e Hojës'' |- style="background:#aed;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Hajlvigës së Hojës ([[1374]]-[[1380]])''</small> |rowspan="2"|Nipi i Otonit të II. |- style="background:#aed;" | Otoni III|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1367]]<br><small>I biri i Kristianit të II dhe Hajlvigës së Hojës</small> ||align="center"|[[1374]] – 22 korrik [[1418]]||Kontea e Delmenhorstit|| Rikarda e Teklenburgut<br>{{Rreth}}[[1390]]<br>dy fëmijë ||align="center"|22 korrik [[1418]]<br><small>50-51 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Morisi II|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1360]]<br><small>I biri i Konradit të II dhe Kunigundës së Diefolzit</small> ||align="center"|[[1401]] – 2 tetor [[1420]] |rowspan=3|Kontea e Oldenburgut|| Elisabeta e Brunsvig-Volfenbytelit<br>5 mars [[1399]]<br>tre fëmijë ||align="center"|2 tetor [[1420]]<br><small>59-60 vjeç</small> |rowspan=3|Kushërinj, sunduan bashkarisht. |- style="background:#fff;" | Kristiani VI|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1380]]<br><small>Djali i madh i Kristianit të V dhe Agnesës së Hohnstajnit</small> ||align="center"|[[1401]] – [[1421]]|| ''I pamartuar'' ||align ="center"|[[1423]]<br><small>40-41 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Ditrishi ''Fatlumi''|| [[File:Didrik den Lykkelige (Rosenborg).JPG|109px]] ||align="center"| {{Rreth}}[[1380]]<br><small>Djali i dytë i Kristianit të V dhe Agnesës së Hohnstajnit</small> ||align="center"|[[1401]] – 14 shkurt [[1440]]|| Adelaida e Delmenhorstit<br><small>(†[[1404]])</small><br>{{Rreth}}[[1400]]<br>pa fëmijë<br><br>Hajlviga e Holshtajn-Rendsburgut<br>23 nëntor [[1423]]<br>katër fëmijë ||align="center"|14 shkurt [[1440]]<br><small>41-42 vjeç</small> |- style="background:#aed;" | Nikolausi || ||align="center"|{{Rreth}}[[1390]]<br><small>I biri i Otonit të III dhe Rikardës së Teklenburgit</small> ||align="center"|22 korrik [[1418]] – [[1436]]||Kontea e Delmenhorstit|| ''I pamartuar'' ||align="center"|8 dhjetor [[1447]]<br>Delmenhorst<br><small>56-57 vjeç</small>|| Në vitin [[1420]], e kaloi Kontenë te Arkipeshkëvia e Bremenit, por vazhdoi të sundonte deri në vitin [[1436]], kur kreu një kalim të ri të Kontesë së Oldenburgut |- style="background:#aed;" |align=center colspan=8|''Delmenhorsti u aneksua në Kontenë e Oldenburgut'' |- style="background:#def;" |rowspan=2| Kristiani VII & I |rowspan=2|[[File:Christian-I-DenmarkNorwaySweden.JPG|109px]] |align=center rowspan=2| Shkurt [[1426]]<br />Oldenburg<br><small>I biri i Ditrishit dhe Hedvigës së Holshtajnit</small> ||align=center style="background:#fff;"|14 shkurt [[1440]] – [[1448]] ||style="background:#fff;"|Kontea e Oldenburgut |rowspan=2|Dorothea e Brandenburgut<br />28 tetor [[1449]]<br>[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br>pesë fëmijë |align=center rowspan=2|21 maj [[1481]]<br />Kështjella e Kopenhagenit<br><small>55 vjeç</small> |rowspan=4|Fëmijët e Ditrishit, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. Në vitin [[1448]], Kristiano dp të abdikonte për të trashëguar [[Danimarka|Danimarkën]] dhe, në vitin [[1460]], do të merte gjithashtu, nga ungjit e tij nga Holshtajnit, Dukatin e Shlesvig-Holshtajnit. |-style="background:#def;" |align=center|5 mars [[1460]] – 21 maj [[1481]]||Dukati i Shlesvig-Holshtajnit |- style="background:#aed;" | Morisi III<ref group="Shpjegimi">Në kundërshtim me degët e mëparshme të Delmenhorstit dhe Vildenhausenit, dihet se kjo degë specifike e Delmenhorstit ndoqi numërimin e Kontesë së Oldenburgut.</ref>|| ||align="center"|{{Rreth}}[[1425]]<br><small>Djali i dytë i Ditrishit dhe Hajlvigës së Holshtajn-Rendsburgut</small> ||align="center"|14 shkurt [[1440]] – 9 gusht [[1464]]||Kontea e Delmenhorstit|| Katarina e Hoës<br><small>(†[[1465]])</small><br>22 shkurt [[1458]]<br>katër fëmijë ||align="center"|14 shkurt [[1440]]<br><small>41-42 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Gerhardi ''Trimi''<ref group="Shpjegimi">Ndonjëherë i llogaritur si ''Gerhardi VI''.</ref>|| || align="center"|{{Rreth}}[[1430]]<br><small>Djali i tretë i Ditrishit dhe Hajlvigës së Holshtajn-Rendsburgut</small>||align="center"|14 shkurt [[1440]] – janar [[1482]]||Kontea e Oldenburgut||Adelaida e Teklenburgut<br><small>([[1435]]-2 mars [[1477]])</small><br>[[1453]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë||align="center"|22 shkurt [[1500]]<br><small>69-70 vjeç</small> |- style="background:#aed;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Gerhardit, kontit të Oldenburgut ([[1464]]-[[1482]])''</small> |rowspan="2"|Si një fëmijë, ai ishte nën ndikimin e ungjit të tij nga Oldenburgu. Kërkoi mbështetje nga [[Monarkia e Danimarkës|mbreti i Danimarkës]] kundër arkipeshkëvit të Bremenit, që kishte rrethuar zotërimet e tij. Synonte të udhëtonte në [[Franca|Francë]], Jakobi ia kushtoi pjesën e mbetur të jetës së tij [[pirateria|piraterisë]]. |- style="background:#aed;" | Jakobi|| ||align="center"|24 gusht [[1463]]<br><small>I biri i Morisit të III dhe Katarinës së Hojës</small>||align="center"|9 gusht [[1464]] – [[1484]]||Kontea e Delmenhorstit||''I pamartuar''||align="center"|Qershor-shtator [[1484]]<br><small>20-21 vjeç</small> |- style="background:#aed;" |align=center colspan=8|''Delmenhorsti u aneksua në Kontenë e Oldenburgut'' |-style="background:#def;" | Johani I|| [[File:King john of denmark and norway.jpg|109px]] ||align=center| 2 shkurt [[1455]]<br />Kështjella e Alborghut<br><small>Djali i madh i Kristianit të I dhe Dorotheas së Brandenburgut</small>||align=center|21 maj [[1481]] – 20 shkurt [[1513]] |rowspan=3|Dukati i Shlesvig-Holshtajnit||Kristina e Saksonisë<br />6 shtator [[1478]]<br />[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br />pesë fëmijë ||align=center|20 shkurt [[1513]]<br />Kështjella e Alborghut<br /><small>58 vjeç</small> |rowspan=3|Fëmijët e Kristianit të I, sunduan bashkarisht. Frederiku e shoqëroi nipin e tij, Kristianin e II gjatë sundimit të tij, por Kristiani përfundoi i rrëzuar dhe burgosur. |-style="background:#def;" | Frederiku I|| [[File:Frederik1dk.jpg|109px]] ||align=center|7 tetor [[1471]]<br />Kështjella e Haderslevhusit<br><small>Djali i dytë i Kristianit të I dhe Dorotheas së Brandenburgut</small>||align=center|21 maj [[1481]] – 10 prill [[1533]]|| Ana e Brandenburgut<br />10 prill [[1502]]<br />Stendal<br />dy fëmijë<br /><br>Sofia e Pomeranisë<br />9 tetor [[1518]]<br />Kështjella e Kielit<br />gjashtë fëmijë||align=center|10 prill [[1533]]<br />Kështjella e Gotorpit<br><small>61 vjeç</small> |-style="background:#def;" | Kristiani II ''Tirani''|| [[File:Lucas Cranach (I) - Bildnis Christians II., König von Dänemark (MbK, Leipzig).jpg|109px]] ||align=center|1 korrik [[1481]]<br>Kështjella e Niborgut<br><small>I biri i Johanit dhe Kristinës së Saksonisë</small> ||align=center|22 korrik [[1513]] – 20 janar [[1523]]||Izabela e Austrisë<br />12 gusht [[1515]]<br />[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br />gjashtë fëmijë||align=center|25 janar [[1559]]<br />Kështjella e Kalundborgut<br /><small>77 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Adolfi || ||align="center"|{{Rreth}}[[1460]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i madh i Gerhardit dhe Adelaides së Teklenburgut</small>||align="center"|Janar [[1482]] – 17 shkurt [[1500]]||Kontea e Oldenburgut<br><small>(në Delmenhorst)</small>||''I pamartuar''||align= "center"|22 shkurt [[1500]]<br><small>39-40 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Gerhardit, do ta ndanin trashëgiminë, por do të ribashkohej shpejtë. |- style="background:#fff;" | Johani V|| [[File:Johann V XIIII Graf von Oldenburg.jpg|109px]] ||align="center"|[[1460]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i dytë i Gerhardit dhe Adelaides së Teklenburgut</small>||align="center"|Janar [[1482]] – 10 shkurt [[1526]]||Kontea e Oldenburgut<br><small>(në Oldenburgun e mirëfilltë)</small>||Ana e Anhalt-Zerbstit<br><small>(†[[1531]])</small><br>[[1498]]<br>pesë fëmijë ||align="center"|10 shkurt [[1526]]<br>Oldenburg<br><small> 65-66 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Johani VI|| ||align="center"|21 korrik [[1500]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i madh i Johanit të V dhe Anës së Anhalt-Zerbstit</small>||align="center"|10 shkurt [[1526]] – [[1529]] |rowspan=4|Kontea e Oldenburgut |rowspan=3|''I pamartuar''||align="center"|16 janar [[1548]]<br>[[Bremeni|Bremen]]<br><small>47 vjeç</small> |rowspan=4|Fëmijët e Gerhardit, do të sundonin bashkarisht, por Johani VI dhe Xhorxhi u dëbuan nga bashkë-sundimi në vitin [[1529]]. |- style="background:#fff;" | Xhorxhi || ||align="center"|[[1503]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i dytë i Johanit të V dhe Anës së Anhalt-Zerbstit</small> ||align="center"|10 shkurt [[1526]] – [[1529]]||align="center" |2 janar [[1551]]<br>Oldenburg<br><small>47-48 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Kristofori || [[File:Christopher, Count of Oldenburg.jpg|109px]] ||align="center"|[[1504]] <br>Oldenburg<br><small>Djali i tretë i Johanit të V dhe Anës së Anhalt-Zerbstit</small> || align="center"|10 shkurt [[1526]] – 4 gusht [[1566]] ||align="center"|4 gusht [[1566]]<br> Oldenburg<br><small>61-62 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Antoni I|| [[File:Graf Anton I. von Oldenburg.JPG|109px]] ||align="center"|[[1505]] <br>Oldenburg<br><small>Djali i katërt i Johanit të V dhe Anës së Anhalt-Zerbstit</small>||align="center"|10 shkurt [[1526]] – 22 janar [[1573]]||Sofia e Saks-Lauenburgut<br>1 janar [[1537]]<br>Oldenburg<br>gjashtë fëmijë||align="center"|22 janar [[1573]]<br>Oldenburg<br><small>68-69 vjeç</small> |-style="background:#def;" | Kristiani III||[[File:Maleri (Glücksborg).jpg|109px]] ||align=center|12 gusht 1503<br />Kështjella e Gotorpit<br><small>I biri i Frederikut të I dhe Anës së Brandenburgut</small>||align=center|10 prill [[1533]] – 1 janar [[1559]]||Dukati i Shlesvigut|| Dorothea e Saks-Lauenburgut<br />29 tetor [[1525]]<br />Kështjella e Lauenburgut<br />pesë fëmijë||align= center|1 janar [[1559]]<br />Kështjella e Koldinghusit<br><small>55 vjeç</small> |rowspan="3"|Fëmijët e Frederikut të I, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |-style="background:#fed;" | Johani II ''i Vjetri''||[[File:Medalje med portræt af Hans den Ældre.jpg|109px]] ||align=center|21 qershor [[1521]]<br />Kështjella e Haderslevhusit<br><small>Djali i madh i Frederikut të I dhe Sofies së Pomeranisë</small>||align=center|10 prill [[1533]] – 1 tetor [[1580]]||Dukati i Holshtajnit<br><small>(në Haderslev)</small>||''I pamartuar''||align=center|1 tetor [[1580]]<br />Kështjella e Hansborgut<br><small>59 vjeç</small> |-style="background:#fed;" | Adolfi||[[File:Adolf, 1526-1586, hertig av Holstein-Gottorp - Nationalmuseum - 15979.tif|109px]] ||align=center|25 janar [[1526]]<br />Kështjella e Duborgut<br><small>Djali i dytë i Frederikut të I dhe Sofies së Pomeranisë</small>||align=center|10 prill [[1533]] – 1 janar [[1559]]||Dukati i Holshtajnit<br><small>(në Gotorp)</small>||Kristina e Heses<br />17 dhjetor [[1564]]<br />Kështjella e Gotorpit<br />dhjetë fëmijë||align=center|1 tetor [[1586]]<br />Kështjella e Gotorpit<br><small>60 vjeç</small> |-style="background:#def;" | Frederiku II||[[File:1581 Frederik 2..jpg|109px]] ||align=center|1 korrik [[1534]]<br>Kështjella e Haderslevhusit<br><small>Djali i madh i Kristianit të III dhe Dorotheas së Saks-Lauenburgut</small>||align=center|1 janar [[1559]] – 4 prill [[1588]]||Dukati i Shlesvigut||Sofia e Meklenburg-Gystrout<br />20 korrik [[1572]]<br />[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br />tetë fëmijë||align=center| 4 prill [[1588]]<br>Kështjella e Antvorskovit<br><small>53 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Kristianit të III, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |-style="background:#dce;" | Johani II ''i Riu''||[[File:Hanstheyounger.jpg|109px]] ||align=center|25 mars [[1545]]<br>Kështjella e Koldinghusit<br><small>Djali i dytë i Kristianit të III dhe Dorotheas së Saks-Lauenburgut</small>||align=center|1 janar [[1559]] – 9 tetor [[1622]]||Zotërimi i Sonderburgu||Elisabeta e Brunsvig-Grubenhagenit<br />19 gusht [[1568]]<br />Kolding<br />katërmbëdhjetë fëmijë<br><br>Elisabeta e Brunsvig-Grubenhagenit<br/>14 shkurt [[1588]]<br />nëntë fëmijë||align=center|9 tetor [[1622]]<br>Glyksburg<br><small>77 vjeç</small> |- style="background:#fff;" | Johani VII ''Diga Ndërtuesi''|| [[File:JohanXVIOldenburg.jpg|109px]] ||align="center"|9 shtator [[1540]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i Antonit të I dhe Sofies së Saks-Lauenburgut</small>||align="center"|22 janar [[1573]] – 12 nëntor [[1603]]||Kontea e Oldenburgut||Elisabeta e Shvarcburg-Arnstadtit<br>29 korrik [[1576]]<br>Delmenhorst<br>gjashtë fëmijë||align="center"|12 nëntor [[1603]]<br>Oldenburg<br><small>63 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Antonit të I, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |- style="background:#aed;" | Antoni II|| [[File:AntonIIOldenburgDelmenhorst.jpg|109px]] ||align="center"|8 shtator [[1550]]<br>Oldenburg<br><small>Djali i dytë i Antonit të I dhe Sofies së Saks-Lauenburgut</small>||align="center"|22 janar [[1573]] – 25 tetor [[1619]]||Kontea e Delmenhorsti|| Sibila Elisabeta e Braunshvig-Danenbergut<br>[[1600]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë||align="center"|25 tetor [[1619]]<br>Delmenhorst<br><small>69 vjeç</small> |-style="background:#fed" | Frederiku II|| ||align=center|21 prill [[1568]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>Djali i madh i Adolfit dhe Kristinës së Heses</small>||align=center|1 tetor [[1586]] – 15 qershor [[1587]]||Dukati i Holshtajnit<ref group="Shpjegimi">Më shpesh i emërtuar ''Holshtajn-Gotorp'', sipas kryeqytetit të dukatit në Gotorp.</ref>||''I parmartuar''||align=center|15 qershor [[1587]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>19 vjeç</small>||Vdiq pa pasardhës. Do të pasohej nga vëllai i tij. |-style="background:#fed" | Filipi ||[[File:Hertug Philip af Slesvig-Holsten-Gottorp.jpg|109px]] ||align=center|10 gusht [[1570]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>Djali i dytë i Adolfit dhe Kristinës së Heses</small>||align=center|15 qershor [[1587]] – 18 tetor [[1590]]|| Dukati i Holshtajnit||''I pamartuar''||align=center|18 tetor [[1590]]<br>Gotorp<br><small>20 vjeç</small>||Vdiq pa pasardhës. Do të pasohej nga vëllai i tij. |-style="background:#def;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Sofies së Meklenburg-Gystrout ([[1588]]-[[1594]])''</small> |rowspan=2| |-style="background:#def;" | Kristiani IV|| [[File:Christian IV Pieter Isaacsz 1612.jpg|109px]] ||align=center|12 prill [[1577]]<br />Pallati i Frederiksborgut<br><small>I biri i Frederikut të II dhe Sofies së Meklenburg-Gystrout</small>||align=center|4 prill [[1588]] – 28 shkurt [[1648]]||Dukati i Shlesvigut||Ana Katerina e Brandenburgut<br />27 nëntor [[1597]]<br />Kështjella e Haderslevhusit<br /> shtatë fëmijë<br><br>Kirsten Munk<br />31 dhjetor [[1615]]<br />[[Kopenhageni| Kopenhagen]]<br />dymbëdhjetë fëmijë||align=center|28 shkurt [[1648]]<br/>Kështjella e Rozenborgut<br/><small>70 vjeç</small> |-style="background:#fed" | Johan Adolfi ||[[File:Johann Adolf von Holstein Gottorp.jpg|109px]] ||align=center|27 shkurt [[1575]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>Djali i tretë i Adolfit dhe Kristinës së Heses</small>||align=center|18 tetor [[1590]] – 31 mars [[1616]]|| Dukati i Holshtajnit||Augusta e Danimarkës<br/>30 gusht [[1596]]<br>[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br/>tetë fëmijë||align =center|31 mars [[1616]]<br>Shlesvig<br><small>41 vjeç</small>|| |- style="background:#fff;" | Antoni Gyntheri|| [[File:Anton Günther von Oldenburg.jpg|109px]] ||align="center"|10 nëntor [[1583]]<br>Oldenburg<br><small>I biri i Johanit të VII dhe Elisabetës së Shvarzburg-Arnstadtit</small>||align="center"|12 nëntor [[1603]] – 19 qershor [[1667]]||Kontea e Oldenburgut||Sofie Katarina e Shlesvig-Holshtajn-Sonderborgut<br>31 maj [[1635]]<br>Oldenburg<br/>pa fëmijë ||align="center"|19 qershor [[1667]]<br>Rastede<br><small>83 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Johanit të VII, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. Pas vdekjes së Antonit pa pasardhës, Oldenburgu u aneksua nga Shlesvigu. |- style="background:#fff;" | Magdalena|| [[File:Magdalene von Oldenburg.jpg|109px]] ||align="center"|6 tetor [[1585]]<br>Oldenburg<br><small>Vajza e Johanit të VII dhe Elisabetës së Shvarcburg-Arnstadtit</small>||align="center"|12 nëntor [[1603]] – 14 prill [[1657]]||Kontea e Oldenburgut <br><small>(në Jever)</small>||Rudolfi, princi i Anhalt-Zerbstit<br>31 gusht [[1612]]<br>Oldenburg<br/>dy fëmijë ||align="center"|14 prill [[1657]]<br>Kosvig<br><small>71 vjeç</small> |- style="background:#fff;" |align=center colspan=8|''Oldenburgu do të aneksohej nga Shlesvigu; Jeveri do të ribashkohej me Oldenburgun ([[1657]]-[[1667]]) dhe pastaj do të trashëgohej nga Anhalti'' |-style="background:#fed" | Frederiku III ||[[File:Frederick III, Duke of Holstein-Gottorp by David Klöcker Ehrenstrahl (crop).jpg|109px]] ||align=center|22 dhjetor [[1597]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>Djali i Johan Adolfit dhe Augustës së Danimarkës</small> ||align=center|31 mars [[1616]] – 10 gusht [[1659]]|| Dukati i Holshtajnit|| Maria Elisabeta e Saksonisë<br/>21 shkurt [[1630]]<br>[[Dresdeni|Dresden]]<br/>gjashtëmbëdhjetë fëmijë ||align=center|10 gusht [[1659]] <br>Toning<br><small>61 vjeç</small>|| |- style="background:#aed;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Sibila Elisabetës së Braunshvig-Danenbergut ([[1619]]-[[1630]])''</small> |rowspan=2|Nuk do të linte pasardhës. Kontea do të rianeksohej nga Oldenburgu. |- style="background:#aed;" | Kristiani IX || [[File:Christian IX. von Oldenburg.tif|109px]] ||align="center"|26 shtator [[1612]]<br>Delmenhorst<br><small> Djali i Antonit të II dhe Sibila Elisabetës së Braunshvig-Danenbergut</small>||align="center"|25 tetor [[1619]] – 23 maj [[1647]]||Kontea e Delmenhorstit||''I pamartuar'' ||align="center"|23 maj [[1647]]<br>Delmenhorst<br><small>34 vjeç</small> |- style="background:#aed;" |align=center colspan=8| ''Delmenhorsti u bashkua prapë me Oldenburgun'' |-style="background:#dce;" | Aleksandri||[[File:Alexander, hertug av Slesvig-Holsten-Sønderborg.jpg|109px]] ||align=center|20 janar [[1573]]<br>Sonderborg <br><small>Djali i madh i Johanit të II dhe Elisabetës së Braunshvig-Grubenhagenit</small>||align=center|9 tetor [[1622]] – 13 maj [[1627]]||Zotërimi i Sonderburgut|| Dorothea e Shvarcburg-Sondershausenit<br />26 nëntor [[1604]]<br>Oldenburg <br />njëmbëdhjetë fëmijë ||align=center|13 maj [[1627]]<br>Sonderborg<br><small>54 vjeç</small> |rowspan=4|Fëmijët e Johanit të II, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |-style="background:#fbd;" | Johan Adolfi|| ||align=center|15 shtator [[1576]]<br>Kështjella e Sonderborgut<br> <small>Djali i dytë i Johani II dhe Elisabetës së Braunsvig-Grubenhagenit</small>||align= center|9 tetor [[1622]] – 21 shkurt [[1624]]||Zotërimi i Norburgut|| ''I pamartuar'' ||align=center |21 shkurt [[1624]]<br>Kështjella e Nordborgut<br><small>47 vjeç</small> |-style="background:#ffc;" | Filipi || ||align=center|15 mars [[1584]]<br>Kështjella e Sonderborgut<br><small>Djali i katërt i Johanit të II dhe Elisabetës së Braunsvig-Grubenhagenut</small>||align=center|9 tetor [[1622]] – 27 shtator [[1663]]||Zotërimi i Glyksburgut||Sofia Hedviga e Saks-Lauenburgut<br />23 maj [[1624]]<br />afër Boizenburgut<br />katërmbëdhjetë fëmijë||align=center|27 shtator [[1663]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>79 vjeç</small> |-style="background:#fde;" | Joakim Ernesti||[[File:Joachim Ernst I af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Plön NMGrh 41.jpg|109px]] ||align=center|29 gusht [[1595]]<br>Kështjella e Sonderborgut<br><small>I biri i Johanit të II dhe Agnesa Hedvigës së Anhaltit</small> ||align=center|9 tetor [[1622]] – 5 tetor [[1671]]||Zotërimi i Plonit|| Dorothea Augusta e Holshtajnit<br>12 maj [[1633]]<br />nëntë fëmijë ||align=center|5 tetor [[1671]]<br>Plon<br><small>76 vjeç</small> |-style="background:#fbd;" | Frederiku || ||align=center|26 nëntor [[1581]]<br>Kështjella e Sonderborgut<br><small>Djali i tretë i Johanit të II dhe Elisabetës së Braunshvig-Grubenhagenit</small> ||align=center|21 shkurt [[1624]] – 22 korrik [[1658]]||Zotërimi i Norburgut|| Juliana e Saks-Lauenburgut<br>1 gusht [[1627]]<br>një fëmijë<br><br>Eleanora e Anhalt-Zerbstit<br>5 shkurt [[1632]]<br> Nordborg<br>pesë fëmijë||align=center|22 korrik [[1658]]<br>Kështjella e Nordborgut<br> <small>76 vjeç</small>|| Vëllai më i vogël i Johan Adolfit, do ta pasonte atë në Norburg. |-style="background:#dce;" | Johan Kristiani|| ||align=center|26 prill [[1607]]<br>Bek<br><small>Djali i madh i Aleksandrit dhe Dorotheas së Shvarcburg-Sondershausenit</small>||align=center|13 maj [[1627]] – 30 qershor [[1653]]||Zotërimi i Sonderburgut|| Ana e Oldenburg-Delmenhorstit<br />4 nëntor [[1634]]<br>Oldenburg<br />katër fëmijë||align=center|30 qershor [[1653]]<br>Sonderborg<br><small>46 vjeç</small> |rowspan=4| Fëmijët e Aleksandrit, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. Në vitin [[1646]], Sofia Katarina mori pjesën e saj me martesën e saj dhe ia shiti vëllait të saj, August Filipit, disa vjetë më vonë. |-style="background:#fca;" | Ernest Gyntheri I||[[File:Ernst Günter, 1609-1689, hertig av Holstein-Sondenburg-Augustenburg - Nationalmuseum - 16131.tif|109px]] ||align=center|14 janar [[1609]]<br> Bek<br><small>Djali i dytë i Aleksandrit dhe Dorotheas së Shvarcburg-Sondershausenit </small> ||align=center|13 maj [[1627]] – 18 janar [[1689]]||Zotërimi i Augustenburgut|| Augusta e Sonderburg-Glyksburgut<br />15 qershor [[1651]]<br>[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br /> dhjetë fëmijë ||align=center|18 janar [[1689]]<br>Pallati i Augustenborgut<br><small>79 vjeç</small> |-style="background:#bcd;" | Filip Ludvigu||[[File:Filip Ludwik (Schleswig-Holstein-Sonderburg-Wiesenburg).jpg|109px]] ||align=center|27 tetor [[1620]]<br>Bek<br><small>Djali i katërt i Aleksandrit dhe Dorotheas së Shvarcburg-Sondershausenit</small> ||align=center|13 maj [[1627]] – 10 mars [[1689]]|| Zotërimi i Viesenburgut|| Katarina e Valdek-Vildungenit<br />15 nëntor [[1643]]<br>Lemgo <br />dy fëmijë<br><br>Ana Margareta e Hese-Homburgut<br />5 maj [[1660]]<br>Bad Homburg<br />pesëmbëdhjetë fëmijë<br><br>Kristina Magdalena Rojs e Grajzit të Sipërm<br />28 korrik [[1668]]<br>Grajz<br />pa fëmijë ||align=center|10 mars [[1689]]<br>Shneberg<br><small>68 vjeç</small> |-style="background:#ceb;" | Sogie Katarina ||[[File:Sophia Catherina of Schleswig-Holstein-Sonderburg.jpg|109px]] ||align =center|28 qershor [[1617]]<br>Bek<br><small>Vajza e Aleksandrit dhe Dorotheas së Shvarcburg-Sondershausenit</small> ||align=center|31 maj [[1635]] – [[1646]]||Zotërimi i Bekut|| Anthoni Gyntheri, kont i Oldenburgut<br />31 maj [[1635]]<br>Oldenburg<br />pa fëmijë ||align=center|22 nëntor [[1696]]<br>Oldenburg<br><small>79 vjeç</small> |-style="background:#ceb;" | August Filipi||[[File:Retrato de Augusto-Filipe, Duque de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck - escola inglesa, séc. XVIII.png|109px]] ||align=center|11 nëntor [[1612]]<br>Sonderborg <br><small>Djali i tretë i Aleksandrit dhe Dorotheas së Shvarcburg-Sondershausenit</small> || align=center|[[1646]] – 6 maj [[1675]]||Zotërimi i Bekut|| Klara e Oldenburg-Delmenhorsti<br> <small>(19 prill [[1606]] – 19 janar [[1647]])</small><br />15 janar [[1645]]<br>Delmenhorst <br />pa fëmijë<br><br>Sidonia e Oldenburg-Delmenhorstit<br><small>(10 qershor [[1611]] – prill [[1650]])</small><br />Qershor [[1649]]<br>Delmenhorst<br />një fëmijë<br> <br>Maria Sibila e Nasau-Sarbrykenit<br />12 prill [[1651]]<br>njëmbëdhjetë fëmijë||align= center|6 maj [[1675]]<br>Bek<br><small>46 vjeç</small>|| |-style="background:#def;" | Frederiku III|| [[File:Frederik III i rustning.jpg|109px]] ||align=center| 18 mars [[1609]]<br />Kështjella e Haderslevhusit<br><small>I biri i Kristianit të IV dhe Ana Katerinës së Brandenburgut</small> ||align=center|6 korrik [[1648]] – 9 shkurt [[1670]]|| Dukati i Shlesvigut|| Sofie Amalia e Braunshvig-Lyneburgut<br />1 tetor [[1643]]<br />Kështjella e Glyksburgut<br />tetë fëmijë ||align=center| 9 shkurt [[1670]]<br/>[[Kopenhageni|Kështjella e Kopenhagenit]] <br><small>60 vjeç</small>|| |-style="background:#dce;" | Kristian Adolfi I|| ||align=center|3 janar [[1641]]<br>Sonderborg<br><small>I biri i Johan Kristianit dhe Anës së Oldenburg-Delmenhorstit</small> ||align=center|30 qershor [[1653]] – [[1667]]<br><br>[[1676]] – 2 janar [[1702]]||Zotërimi i Sonderburgut<br><small>(deri në vitin [[1667]])</small><br><br>Zotërimi i Franzhagenit<br><small>({{lang|la|jure uxoris}}, nga viti [[1676]])</small>|| Eleonora Sharlota e Saks-Lauenburgut<br />1 nëntor [[1676]] <br>Kështjella e Franzhagenit<br />tre fëmijë ||align=center|2 janar [[1702]]<br>[[Hamburgu| Hamburg]]<br><small>60 vjeç</small>|| |-style="background:#dce;" |align=center colspan=8|''Sonderburgu do të aneksohej nga [[Mbretëria e Danimarkës|Danimarka]]'' |-style="background:#fbd;" | Johan Bogislau|| ||align=center|30 shtator [[1629]]<br>Kështjella e Nordborgut<br><small> I biri i Frederikut dhe Julianës së Saks-Lauenburgut</small> ||align=center|22 korrik [[1658]] – [[1669]]||Zotërimi i Norburgut|| ''I pamartuar'' ||align=center|17 dhjetor [[1679]]<br>Kështjella e Nordborgut<br><small>50 vjeç</small> |rowspan=2| Trashëgimitarët e Frederik. Pasi ata nuk i paguan taksat e larta të kërkuara nga [[Mbretëria e Danimarkës|Danimarka]], Johan Bogislaut iu konfiskua zotërimi i tij dhe iu dha kushërirës së tij nga Ploni. Eleanora kishte zotërimin e vejërisë së Osterholmit, i cili pas vdekjes së saj i kaloi Plonit. |-style="background:#fbd;" | Eleanora e Anhalt-Zerbstit|| [[File:EleonoreAnhaltHolstNorb.jpg|109px]] ||align=center|10 nëntor [[1608]]<br>Zerbst<br><small>Vajza e Rudolfit, princit të Anhalt-Zerbstit dhe Dorothea Hedvigës së Braunshvig-Volfenbytelit</small> ||align=center|22 korrik [[1658]] – 2 nëntor [[1681]]||Zotërimi i Norburgut<br><small>(në Osterholm, Als)</small>|| Frederiku <br>5 shkurt [[1632]]<br>Nordborg<br>pesë fëmijë ||align=center|2 nëntor [[1681]]<br>Osterholm, Als<br><small>72 vjeçe</small> |-style="background:#fbd;" |colspan=8 align=center|''Norburgu (dhe Osteholmi) do të aneksoheshin përfundimisht nga Ploni'' |-style="background:#fed" | Kristian Alberti ||[[File:Kristian Albrekt, 1641-1694 (David Klöcker Ehrenstrahl) - Nationalmuseum - 39974.tif|109px|center]] ||align=center|3 shkurt [[1641]]<br>Gotorp<br> <small>I biri i Frederikut të III dhe Maria Elisabetës së Saksonisë</small> ||align=center|10 gusht [[1659]] – 6 janar [[1695]]|| Dukati i Holshtajnit|| Frederika Amalia e Danimarkës<br/>24 tetor [[1667]]<br>Glyksburg<br/>katër fëmijë ||align=center|6 janar [[1695]]<br>Gotorp<br> <small>53 vjeç</small>|| |-style="background:#ffc;" | Kristiani|| [[File:Bildnis von Christian (1627-1698) Herzog von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg - Deutsche Digitale Bibliothek.jpg|109px]] ||align=center|19 qershor [[1627]]<br>Kështjella e Sonderborgut<br><small>I biri i Filipit dhe Sofia Hedvigës së Saks-Lauenburgut</small>||align=center|27 shtator [[1663]] – 17 nëntor [[1698]]||Zotërimi i Glyksburgut|| Sibila Ursula e Braunshvig-Volfenbytelit<br />Shtator [[1663]]<br>Volfenbytel <br />pa fëmijë<br><br>Agnesa Hedeviga e Shlesvig-Holshtajn-Sonderborg-Plonit<br />10 maj [[1672]]<br>Plon<br />shtatë fëmijë ||align=center|17 nëntor [[1698]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>79 vjeç</small>|| |-style="background:#def;" | Kristiani V|| [[File:Christian V of Denmark.jpg|109px]] ||align=center| 15 prill [[1646]]<br />Kështjella e Duborgut<br><small>I biri i Frederikut të III dhe Sofie Amalias së Braunshvig-Lyneburgut</small> ||align=center|9 shkurt [[1670]] – 25 gusht [[1699]]|| Dukati i Shlesvigut|| Sharlota Amalia e Hese-Kaselit<br />25 qershor [[1667]]<br/>Kështjella e Nikobingut<br/>tetë fëmijë ||align=center| 25 gusht [[1699]]<br/>[[Kopenhageni|Kështjella e Kopenhagenit]]<br> <small>53 vjeç</small>|| |-style="background:#fde;" | Johan Adolfi||[[File:Johann Adolf, duke of Holstein-Plön, painted by Johann Valentin Tischbein, ca 1750.jpg|109px]] ||align=center|8 prill [[1634]]<br>Ahrensbok<br><small>Djali i madh i Joakim Ernestit dhe Dorothea Augustës së Shlesvig-Holshtajn-Gotorpit</small>||align= center|5 tetor [[1671]] – 2 korrik [[1704]]||Zotërimi i Plonit|| Dorothea Sofia e Braunshvig-Volfenbytelit<br>2 prill [[1673]]<br>Volfenbytel<br />tre fëmijë||align=center|2 korrik [[1704]]<br>Ruhleben<br><small>70 vjeç</small> |rowspan=2|Fëmijët e Joakim Ernestit, do ta ndanin trashëgiminë e tyre. |-style="background:#fbd;" | Augusti||[[File:Bildnis von August (1635-1699), Herzog von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Plön.jpg|109px]] ||align=center|9 maj [[1635]]<br>Ahrensbok<br><small>Djali i dytë i Joakim Ernestit dhe Dorothea Augustës së Shlesvig-Holshtajn-Gotorpit</small>||align=center|5 tetor [[1671]] – 17 shtator [[1699]]||Zotërimi i Norburgut|| Elisabeta Sharlota e Anhalt-Harzgerodes<br>6 tetor [[1666]]<br>Plotzkau<br />pesë fëmijë||align=center|17 shtator [[1699]]<br>Kështjella e Plonit<br><small>76 vjeç</small> |-style="background:#ceb;" | Augusti|| ||align=center|13 shkurt [[1652]]<br>Bek<br><small>I biri i August Filipit dhe Maria Sibilës së Nasau-Sarbrykenit</small>||align=center|6 maj [[1675]] – 26 shtator [[1689]]||Zotërimi i Bekut||Hedviga Luiza e Lipe-Alverdisenit<br/>Qershor [[1676]]<br> Bek<br>dy fëmijë||align=center|26 shtator [[1689]]<br>[[Boni|Bon]]<br><small>37 vjeç</small>|| |-style="background:#fca;" | Frederiku|| ||align=center|10 dhjetor [[1652]]<br><small>Djali i madh i Ernest Gyntherit dhe Augustës së Sonderburg-Glyksburgut</small>||align=center|18 janar [[1689]] – 3 gusht [[1692]]||Zotërimi i Augustenburgut|| Ana Kristina Berojter<br>pa fëmijë||align=center|3 gusht [[1692]]<br>Edingen<br><small>39 vjeç</small>|| Nuk la pasardhës. Do të pasohej nga vëllai i tij. |-style="background:#bcd;" | Frederiku||[[File:Frederik hertug af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Wisenburg - MP003637.jpg|109px]] ||align=center|2 shkurt [[1651]]<br>Haselhek<br><small>I biri i Filip Ludvigut dhe Ana Margaretës së Hese-Homburgut</small>||align=center|10 mars [[1689]] – 7 tetor [[1724]]||Zotërimi i Viesenburgut|| Karolina e Legnica-Briegut<br />14 korrik [[1672]]<br>Kështjella e Brzegut<br><small>(e anulluar në vitin [[1680]])</small><br />një fëmijë||align=center|7 tetor [[1724]]<br>Kështjella e Viesenburgut<br><small>73 vjeç</small>|| |-style="background:#ceb;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Hedviga Luizës së Lipe-Alverdisenit ([[1689]]-[[1700]])''</small> |rowspan=2| |-style="background:#ceb;" | Frederik Vilhelmi I|| ||align=center|2 maj [[1682]]<br>Bek<br><small>I biri i Augustit dhe Hedviga Luizës së Lipe-Alverdisenit</small>||align=center|26 shtator [[1689]] – 26 qershor [[1719]]||Zotërimi i Bekut|| Maria Antonia Isnardi di Castello, kontesha e Sanfresë<br />8 shkurt [[1708]]<br>[[Mynihu|Mynih]]<br>dy fëmijë||align=center|26 qershor [[1719]]<br> Beteja e Frankavilës<br><small>37 vjeç</small> |-style="background:#fca;" | Ernest Augusti|| ||align=center|30 tetor [[1660]]<br>Sonderborg<br><small>Djali i dytë i Ernest Gyntherit dhe Augustës së Sonderburg-Glyksburgut</small>||align=center|3 gusht [[1692]] – 12 mars [[1731]]||Zotërimi i Augustenburgut||Maria Tereza e Velbrukut<br> <small>(†[[1712]])</small><br />[[1695]]<br>pa fëmijë||align=center|12 mars [[1731]]<br> [[Hamburgu|Hamburg]]<br><small>70 vjeç</small>|| Nuk do të linte pasardhës, kështu që do të pasohej nga nipi. |-style="background:#fed" | Frederiku IV ||[[File:Frederik IV af Slesvig-Holsten-Gottorp.jpg|109px]] ||align=center|18 tetor [[1671]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>I biri i Kristian Albertit dhe Frederika Amalias së Danimarkës</small>||align=center|6 janar [[1695]] – 19 korrik [[1702]]|| Dukati i Holshtajnit ||Hedviga Sofia e Suedisë<br/>12 maj [[1698]]<br>Karlberg<br/>një fëmijë||align=center|19 korrik [[1702]]<br>Klizhou<br><small>30 vjeç</small>|| |-style="background:#ffc;" | Filip Ernesti|| [[File:Philipp Ernst (1673-1729), Herzog von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.jpeg|109px]] ||align=center|5 maj [[1673]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>I biri i Kristianit dhe Agnesa Hedevigës së Shlesvig-Holshtajn-Sonderborg-Plonit</small>||align=center|17 nëntor [[1698]] – 12 nëntor [[1729]]||Zotërimi i Glyksburgut|| Kristina e Saks-Ajsenbergut<br />15 shkurt [[1699]]<br />Ajsenberg<br />shtatë fëmijë<br><br>Katarina Kristina e Ahlefeldtit<br />2 shtator [[1722]]<br />pa fëmijë<br><br>Sharlota Maria e Shlesvig-Holshtajn-Sonderburg-Augustenburgut<br />17 tetor [[1726]]<br />pa fëmijë||align=center|12 nëntor [[1729]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>56 vjeç</small>|| |-style="background:#def;" | Frederiku IV|| [[File:Frederik den 4.jpg|109px]] ||align=center|11 tetor [[1671]]<br /> [[Kopenhageni|Kështjella e Kopenhagenit]]<br><small>I biri i Kristianit të V dhe Sharlota Amalies së Hese-Kaselit</small>||align=center|25 gusht [[1699]] – 12 tetor [[1730]]|| Dukati i Shlesvigut||Luiza e Meklenburg-Gystrout<br />5 dhjetor [[1695]]<br />[[Kopenhageni| Kopenhagen]]<br />pesë fëmijë<br><br>''Elisabeta Helena e Vieregut''<br />6 shtator [[1703]] <br><small>(bigam)</small><br>një fëmijë<br><br>Ana Sofia Reventlou]<br />4 prill [[1721]]<br />[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br />tre fëmijë||align=center| 12 tetor [[1730]]<br />[[Odense|Pallati i Odenses]]<br /><small>59 vjeç</small>|| |- style="background:#fed;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Hedviga Sofies së Suedisë ([[1702]]-[[1708]]) <br>Regjenca e Hedviga Eleonorës së Holshtajnit ([[1708]]-[[1715]])''</small> |rowspan=2| |-style="background:#fed" | Karl Frederiku ||[[File:Carl Frederick of Sweden c 1722 by David von Krafft.jpg|109px|center]] ||align=center|30 prill [[1700]]<br>[[Stokholmi|Stokholm]]<br> <small>I biri i Frederikut të IV dhe Hedviga Sofies së Suedisë</small>||align=center|19 korrik [[1702]] – 18 qershor [[1739]]|| Dukati i Holshtajnit|| Ana Petrovna e Rusisë<br/>21 maj [[1725]]<br>[[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]]<br/>një fëmijë||align=center|18 qershor [[1739]]<br>Rohlfshagen<br><small>39 vjeç</small> |-style="background:#dce;" | Eleonora Sharlota e Saks-Lauenburgut|| ||align=center|8 gusht [[1646]]<br>Marianovo<br><small>E bija e Franc Henrikut, dukës së Sae-Lauenburgut dhe Maria Julianës së Nasau-Siegenit</small>||align=center|2 janar [[1702]] – 26 janar [[1709]] |rowspan=4|Zotërimi i Franzhagenit|| Kristian Adolfi I<br />1 nëntor [[1676]]<br>Kështjella e Franzhagenit<br />tre fëmijë||align=center|26 janar [[1709]]<br>Kështjella e Franzhagenit<br> <small>62 vjeç</small> |rowspan=4|Eleonora e sundoi kështjellën pas vdekjes së të shoqit, bashkë me fëmijët dhe nipërit e saj. Djemtë e Leopoldit, si pasojë e një martese morganatike, nuk mund të ishin trashëgimtarë të zotërimit. |-style="background:#dce;" | Leopold Kristiani|| ||align=center|25 gusht [[1678]]<br>Kështjella e Franzhagenit<br><small> Djali i madh i Kristian Adolfit I dhe Eleonora Sharlotës së Saks-Lauenburgut</small>||align= center|2 janar [[1702]] – 13 korrik [[1707]]|| ''Ana Sofia Segelke''<br /><small>(martesë morganatike)</small><br>tre fëmijë||align=center|30 qershor [[1653]]<br>Sonderborg<br><small>46 vjeç</small> |-style="background:#dce;" | Ludvig Karli|| ||align=center|4 qershor [[1684]]<br>Kështjella e Franzhagenit<br><small> Djali i dytë i Kristian Adolfit të I dhe Eleonora Sharlotës së Saks-Lauenburgut</small>||align =center|13 korrik – 11 tetor [[1707]]|| Ana Barbara Dorothea e Vinterfeldit<br />[[1705]]<br> Otensen<br />dy fëmijë||align=center|11 tetor [[1707]]<br>Kështjella e Franzhagenit<br> <small>23 vjeç</small> |-style="background:#dce;" | Kristian Adolfi II|| ||align=center|16 shtator [[1707]]<br><small>I biri i Ludvig Karlit dhe Ana Barbara Dorotheas së Vinterfeldit</small>||align=center|11 tetor [[1707]] – 26 mars [[1709]]||''I pamartuar''||align=center|26 mars [[1709]]<br><small>1 vjeç</small> |-style="background:#dce;" |colspan=8 align=center|''Franzhageni do të aneksohej nga Shlesvigu'' |-style="background:#fde;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Elisabeta Sofia Maries së Shlesvig-Holshtajn-Norburgut ([[1704]]-[[1706]])''</small> |rowspan=2|Nipi i Johan Adolfit, vdiq akoma i mitur. |-style="background:#fde;" | Leopold Augusti|| ||align=center|11 gusht [[1702]]<br>Plon<br><small>I biri i Adolf Augustit të Sonderburg-Plonit dhe Elisabeta Sofies së Sonderburg-Norburgut</small>||align=center|2 korrik [[1704]] – 4 nëntor [[1706]]||Zotërimi i Plonit|| ''I pamartuar''||align=center|4 nëntor [[1706]]<br>Plon<br><small>4 vjeç</small> |-style="background:#fde;" | Joakim Frederiku||[[File:1668 Joachim Friedrich.jpg|109px]] ||align=center|9 maj [[1668]]<br>[[Magdeburgu|Magdeburg]]<br><small>I biri i Augustit dhe Elisabeta Sharlotës së Anhalt-Harzgerodes</small>||align=center|17 shtator [[1699]] – 4 nëntor [[1706]]<br><br>4 nëntor [[1706]] – 25 janar [[1722]]||Zotërimi i Plonit<br><small>(në <span style="background:#fbd;">'''Norburg'''</span> deri në vitin [[1706]])</small>|| Magdalena Juliana e Palatinat-Gelnhausenit<br>[[1704]]<br />katër fëmijë<br><br>Juliana Luiza e Frizisë Lindore<br>17 shkurt [[1721]]<br>një fëmijë||align=center|25 janar [[1722]]<br>Plon<br><small>53 vjeç</small> |rowspan=2| Trashëgimitarët e Augustit. Në vitin [[1706]], Joakim Frederiku do ta trashëgonte Plonin nga kushëriri i tij dhe nga ai vit do ta sundonte nga aty. |-style="background:#fbd;" | Elisabeta Sharlota e Anhalt-Harzgerodes || ||align=center|11 shkurt [[1647]]<br>Harzgerode<br><small>E bija e Frederikut, princit të Anhalt-Harzgerodes dhe Johana Elisabetës së Nasau-Hadamarit</small>||align=center|17 shtator [[1699]] – 20 janar [[1723]]||Zotërimi i Norburgut<br><small>(në Osterholm, Als)</small>|| Augusti<br>6 tetor [[1666]]<br>Plotzkau<br />pesë fëmijë||align=center|20 janar [[1723]]<br>Sonderborg<br> <small>75 vjeç</small> |-style="background:#fbd;" |colspan=8 align=center|''Norburgu (dhe Osteholmi) do të aneksoheshin përfundimisht nga Ploni'' |-style="background:#ceb;" | Maria Antonia Isnardi di Castello|| ||align=center|15 tetor [[1692]]<br>[[Mynihu|Mynih]]<br> <small>E bija e Francesco Antonio Isnardi di Castellos dhe Maria Magdalena Grundemanit të Falkenbergut</small>||align=center|26 qershor [[1719]] – [[1732]] |rowspan=2|Zotërimi i Bekut|| Frederik Vilhelmi I<br />8 shkurt [[1708]]<br>[[Mynihu|Mynih ]]<br>dy fëmijë||align=center|18 shkurt [[1762]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br><small>69 vjeç</small> |rowspan=2| Maria Antonia do ta trashëgonte zotërimin (pronësinë e Bekut) nga i shoqi dhe e ndau atë me vjerrën e saj. Në vitin [[1732]], ajo do ta shiste atë te kushëriri i parë dhe pasuesi i burrit të saj.<ref name="huberty">{{cite book|last=Huberty|first=Michel|author2=Alain Giraud|author3=François Magdelaine|author4=B. Magdelaine|title=L'Allemagne Dynastique Tome VII Oldenbourg|year=1994|location=Francë|publisher=A. Alain|language=fr|isbn=2-901138-07-1|pages=79, 97, 118, 141}}</ref> |-style="background:#ceb;" | Hedviga Luiza e Lipe-Alverdisenit|| ||align=center|6 maj [[1650]]<br><small>E bija e Filipit të I, kontit të Shaumburg-Lipes dhe Sofies së Hese-Kaselit</small>||align=center|26 qershor [[1719]] – 18 mars [[1731]]|| Augusti<br />Qershor [[1676]]<br>Bek<br>dy fëmijë||align=center|18 mars [[1731]]<br><small>80 vjeçe</small> |-style="background:#fde;" | Frederik Karli||[[File:Friedrich Karl Herzog zu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Plön.jpg|109px]] ||align=center|4 gusht [[1706]]<br>Kështjella e Sonderborgut<br><small>I biri i princ Kristian Karlit të Shlesvig-Holshtajn-Sonderburg-Plon-Norburgut dhe Dorothea Kristinës së Aikelbergut</small>||align=center|25 janar [[1722]] – 19 tetor [[1761]]|| Zotërimi i Plonit|| Kristina Armgarda Reventlou<br>12 maj [[1633]]<br />nëntë fëmijë||align=center|19 tetor [[1761]]<br>Traventhal<br><small>55 vjeç</small>|| Nipi i Joakim Frederikut. Duka parë martesën morganatike të prindërve të tij, statusi i tij do të njohej vetëm në vitin [[1729]]. Pas vdekjes së tij pa trashëgimtarë, Ploni iu kthye Shlesvigut. |-style="background:#fde;" |colspan=8 align=center|''Ploni do të aneksohej nga Shlesvigu'' |-style="background:#bcd;" | Leopoldi ||[[File:Leopold Schleswig-Holstein-Sonderburg-Wiesenburg.jpg|109px]]||align= center|12 janar [[1674]]<br>Brzeg<br><small>I biri i Frederikut dhe Karolinës së Legnica-Briegut</small>||align=center|7 tetor [[1724]] – [[1725]]||Zotërimi i Viesenburgut|| Maria Elisabeta e Lihtenshtajnit<br />6 mars [[1713]]<br>Lemgo<br />pesë fëmijë||align=center|4 mars [[1744]]<br>[[Vjena|Vjenë]]<br><small>70 vjeç</small>||Nuk do të linte pasardhës meshkuj. Viesenburgu do ti shitej [[Polonia|Polonisë]]. |-style="background:#bcd;" |colspan=8 align=center|''Viesenburgu do të aneksohej nga [[Polonia]]'' |-style="background:#ffc;" | Frederiku||[[File:Frederik af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Glücksborg.jpg|109px]] ||align=center |1 prill [[1701]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>I biri i Filip Ernestit dhe Kristinës së Saks-Ajsenbergut</small>||align=center|12 nëntor [[1729]] – 10 nëntor [[1766]]||Zotërimi i Glyksburgut|| Henrieta Augusta e Lipe-Detmoldit<br />19 qershor [[1745]]<br />pesë fëmijë|| align=center|10 nëntor [[1766]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>65 vjeç</small>|| |-style="background:#def;" | Kristiani VI|| [[File:Christian VI, King of Denmark.jpg|109px]] ||align=center|30 nëntor [[1699]]<br />[[Kopenhageni|Kështjella e Kopenhagenit]]<br><small>I biri i Frederikut të IV dhe Luizës së Meklenburg-Gystrout</small>||align=center|12 tetor [[1730]] – 6 gusht [[1746]]|| Dukati i Shlesvigut|| Sofia Magdalena e Brandenburg-Kulmbahut<br />7 gusht [[1721]]<br />Kështjella e Pretzhit<br />tre fëmijë||align=center|6 gusht [[1746]]<br />Pallati i Hirshholmit <br/><small>46 vjeç</small>|| |- style="background:#fed;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Adolf Frederikut të Holshtajnit ([[1739]]-[[1745]])''</small> |rowspan=2|Nëpërmjet mamasë së tij, ai ishte edhe trashëgimtar i [[Perandoria Ruse|Fronit Rus]] dhe më vonë do të ngjitej në fron si perandori Pjetri III i Rusisë. |-style="background:#fed" | Karl Pjetër Ulriku ||[[File:Coronation portrait of Peter III of Russia -1761 (cropped).jpg|109px]] ||align=center|21 shkurt [[1728]]<br>[[Kieli|Kiel]]<br><small>I biri i Karl Frederikut dhe Ana Petrovnës së Rusisë</small>||align=center|18 qershor [[1739]] – 17 korrik [[1762]]|| Dukati i Holshtajnit|| Sofie Augusta e Anhalt-Zerbstit<br/>21 gusht [[1745]]<br>[[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]]<br/>një fëmijë||align=center|17 korrik [[1762]]<br>Ropsha<br><small>34 vjeç</small> |-style="background:#fca;" | Kristian Augusti I||[[File:J. S. Wahl - Christian August I af Slesvig-Holsten-Sønderborg-Augustenborg.jpg|109px]] ||align=center|4 gusht [[1696]]<br>Pallati i Augustenborgut<br> <small>I biri i Frederik Vilhelmit të Shlesvig-Holshtajn-Sonderburg-Augustenburgut dhe Sofia Amalies së Ahlefeldtit</small>||align=center|12 mars [[1731]] – 20 janar [[1754]]||Zotërimi i Augustenburgut|| Frederika Luiza e Daneskiold-Samsoes<br />21 korrik [[1720]]<br> Kalundborg<br />tetë fëmijë||align=center|20 janar [[1754]]<br>Pallati i Augustenborgut<br> <small>79 vjeç</small>||Nip i Ernest Augustit. |-style="background:#ceb;" | Frederik Vilhelmi II|| ||align=center|18 qershor [[1687]]<br>[[Pocdami|Potsdam]]<br><small>I biri i Frederik Ludvigut të Sonderburg-Bekut dhe Luiza Sharlotës së Shlesvig-Holshtajn-Sonderbourg-Augustenbourgut</small>||align=center|[[1732]] – [[1745]]||Zotërimi i Bekut|| Luiza Felicitas Eleonora e Losit<br><small>(†[[1715]])</small><br>pa fëmijë<br><br>Ursula Ana e Dohna-Shlodienit<br><small>(31 dhjetor [[1700]] – 17 mars [[1761]])</small><br>dy fëmijë||align=center|11 nëntor [[1749]]<br>[[Kaliningradi|Konigsberg]]<br><small>62 vjeç</small>||Zotërimet e familjes do të rikuperoheshin në vitin [[1732]], por në borxhe, do ti shiste ato prapë te baronët e Vulfenit, duke mosi rikuperuar dot më. |-style="background:#ceb;" |colspan=8 align=center|''Beku do ti shitej baronëve të Vulffenit''<ref>[http://www.freundeskreis-schloss-ulenburg.de/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=55 Geschichte des Haus Ulenburg]</ref> |-style="background:#def;" | Frederiku V||[[File:Pilo - Frederik V of Denmark.jpg|109px]] ||align=center|31 mars [[1723]]<br>[[Kopenhageni|Kështjella e Kopenhagenit]]<br><small>I biri i Kristianit të VI dhe Sofia Magdalenës së Brandenburg-Kulmbahut</small>||align=center|6 gusht [[1746]] – 14 janar [[1766]]|| Dukati i Shlesvigut|| Luiza e Britanisë së Madhe<br />11 dhjetor [[1743]]<br />[[Hamburgu|Altona]]<br />pesë fëmijë<br><br>Juliana Maria e Braunshvig-Volfenbytelit <br/>8 korrik [[1752]]<br />Pallati i Frederiksborgut<br />një fëmijë||align=center|14 janar [[1766]]<br />Pallati i Kristiansborgut<br><small>42 vjeç</small>|| |-style="background:#fca;" | Frederik Kristiani I||[[File:FrederikChristianIofaugustenburg.jpg|109px]] ||align=center|6 prill [[1721]]<br>Pallati i Augustenborgut<br><small>I biri i Kristian Augustit të I dhe Frederika Luizës së Daneskiold-Samsoes</small>||align=center|20 janar [[1754]] – 13 nëntor [[1794]]|| Zotërimi i Augustenburgut|| Sharlota Amalia e Sonderburg-Plonit<br />26 maj [[1762]]<br>Reinfeld<br />shtatë fëmijë||align=center|13 nëntor [[1794]]<br>Pallati i Augustenborgut<br><small>73 vjeç</small>|| |- style="background:#fed;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e [[Katerina II|Sofie Augusta e Anhalt-Zerbstit]] ([[Katerina II|Katerina e Madhe]] e Rusisë) ([[1762]]-[[1773]])''</small> |rowspan=2|Në vitin [[1773]], nëpërmjet Traktatit të Tsarskoje Selos, nëna e tij, [[Katerina II|Katerina e Madhe]], si regjentja e tij, ia dorëzoi dukatin të afërmve të Pavlit në Shlesvig. Pavli më vonë do të pasonte nënën e tij si [[Perandoria Ruse|perandor i Rusisë]]. |-style="background:#fed" | Pavli ||[[File:Borovikovsky Pavel I.jpg|109px]] ||align=center|1 tetor [[1754]]<br>[[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]]<br><small>I biri i Karl Pjetër Ulrikut dhe [[Katerina II|Sofie Augustës së Anhalt-Zerbstit]]</small>||align=center|17 korrik [[1762]] – 1 qershor [[1773]]|| Dukati i Holshtajnit|| Vilhelmina Luiza e Hese-Darmstadtit<br/>20 shtator [[1773]]<br>[[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]]<br/>pa fëmijë<br><br>Sofie Dorothea e Vyrtembergut<br/>7 tetor [[1776]]<br>[[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]]<br/>dhjetë fëmijë||align=center|23 mars [[1801]]<br>Kështjella e Shën Mikaelit<br><small>46 vjeç</small> |- style="background:#fed;" |align="center" colspan="8"|''Holshtajni do tër ribashkohej me Shlesvigun'' |-style="background:#def;" | Kristiani VII|| [[File:Christianviidenmark.jpg|109px]] ||align=center|29 janar [[1749]]<br />Pallati i Kristiansborgut<br><small>I biri i Frederikut të V dhe Luizës së Britanisë së Madhe</small>||align=center|14 janar [[1766]] – 13 mars [[1808]]|| Dukati i Shlesvigut|| Karolina Matilda e Britanisë së Madhe<br />8 nëntor [[1766]]<br />Pallati i Kristiansborgut <br />dy fëmijë||align=center|13 mars [[1808]]<br />Rendsburg<br /><small>59 vjeç</small> |rowspan=2| Për shkak të sëmundjes mendore, qeverisja e tij u mor nga mjaft regjentë. |-style="background:#def;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Karolina Matildës së Britanisë së Madhe dhe Johan Fridrish Struenses ([[1770]]-[[1772]])<br>Regjenca e Juliana Maries së Braunshvig-Volfenbytelit dhe birit të saj, princ Frederikut të Danimarkës ([[1772]]-[[1784]])<br>Regjenca e princit të kurorës së Danimarkës, Frederikut ([[1784]]-[[1808]])''</small> |-style="background:#ffc;" | Frederik Henrik Vilhelmi|| [[File:Friedrich Heinrich Wilhelm (1747-1779), Herzog von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.jpeg|109px]] ||align=center|15 mars [[1747]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>I biri i Frederikut dhe Henrieta Augustës së Lipe-Detmoldit</small>||align=center|10 nëntor [[1766]] – 13 mars [[1779]]||Zotërimi i Glyksburgut|| Ana Karolina e Nasau-Sarbrykenit<br />9 gusht [[1779]]<br />[[Sarëbryken]]<br />pa fëmijë||align=center|13 mars [[1779]]<br>Kështjella e Glyksburgut<br><small>79 vjeç</small>|| Nuk do të linte pasardhës. Pas vdekjes së tij, Glyksburgu u absorbua nga Shlesvigu. |-style="background:#ffc;" |align=center colspan=8|''Glyksburgu do të aneksohej nga Shlesvigu'' |- style="background:#fff;" | Frederik Augusti I|| [[File:Friedrich August von Oldenburg.jpg|109px]] ||align=center|20 shtator [[1711]]<br>Gotorp<br><small>I biri i Kristian Augustit të Holshtajn-Gotorpit dhe Albertina Frederikës së Baden-Durlahut</small>||align=center|14 dhjetor [[1773]] – 6 korrik [[1785]]|| Dukati i Oldenburgut<br><small>(<span style="background:#fed;"> Vija e '''Holshtajnit''' </span>)</small>|| Ulrike Friederika Vilhelmina e Hese-Kaselit<br>21 nëntor [[1752]]<br> [[Kaseli|Kasel]]<br>tre fëmijë||align=center| 6 korrik [[1785]]<br>Oldenburg<br><small>73 vjeç</small>|| Vinte nga vija e Holshtajnit. Vëllai i Adolf Frederikut të Suedisë, i cili më parë qe regjent në Holshtajn. Në vitin [[1773]], ka të ngjarë për kompensimin e aneksimit të Holshtajnit nga Shlesvigu, Frederik Augustit iu dha toka e vjetër e Oldenburgut, tani e shndërruar në [[duka]]t. |- style="background:#fff;" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Peterit të Oldenburgut, princ-peshkop i Lybekut ([[1785]]-[[1810]], [[1813]]-[[1823]])''</small> |rowspan=2|Për shkak të sëmundjes mendore, Vilhelmi qe dukë vetëm nominalisht, duke qenë nën regjencën e kushëririt të tij, i cili më vonë do ta pasonte atë. |-style="background:#fff;" | Vilhelmi|| ||align=center|3 janar [[1754]]<br>Eutin<br><small>I biri i Frederik Augustit të I dhe Ulrike Friederika Vilhelminës së Hese-Kaselit</small>||align=center|6 korrik [[1785]] – [[1810]]<br><br>[[1813]] – 2 korrik [[1823]]|| Dukati i Oldenburgut<br><small>(<span style="background:#fed;"> Vija e '''Holshtajnit'''</span>)</small><br><small>(deri në vitin [[1815]])</small><br><br>Dukati Madhor i Oldenburgut<br><small>(<span style="background:#fed;">Vija e '''Holshtajnit'''</span>)</small><br><small>(Që nga viti [[1815]])</small>||''I pamartuar''||align=center|2 korrik [[1823]]<br />Kështjella e Plonit<br /><small>69 vjeç</small> |-style="background:#fff;" |colspan=8 align=center|''Oldenburgu do të aneksohej nga [[Perandoria e Parë Franceze|Franca]] ([[1810]]–[[1813]])'' |-style="background:#fca;" | Frederik Kristiani II||[[File:Herug Frederik Christian II.jpg|109px]] ||align=center|28 shtator [[1765]]<br>Pallati i Augustenborgut<br><small>I biri i Frederik Kristianit të I dhe Sharlota Amalies së Sonderburg-Plonit</small>||align=center|13 nëntor [[1794]] – 14 qershor [[1814]]|| Zotërimi i Augustenburgut|| Luiza Augusta e Danimarkës<br />27 maj [[1786]]<br>Pallati i Kristiansborgut<br />tre fëmijë||align=center|14 qershor [[1814]]<br>Pallati i Augustenborgut <br><small>48 vjeç</small>|| |-style="background:#def;" | Frederiku VI|| [[File:Christoph Wilhelm Wohlien - Portræt af Frederik VI.jpg|109px]] ||align=center|28 janar [[1768]]<br />Pallati i Kristiansborgut<br><small>I biri i Kristianit të VII dhe Karolina Matildës së Britanisë së Madhe</small>||align=center|13 mars [[1808]] – 3 dhjetor [[1839]]|| Dukati i Shlesvigut||Marie Sofia e Hes-Kaselit<br />31 korrik [[1790]]<br />Kështjella e Gotorpit<br />tetë fëmijë||align=center|3 dhjetor [[1839]]<br />Pallati i Amalienborgut<br><small>71 vjeç</small>|| Regjent që nga viti [[1784]]. Nuk pati pasardhës meshkuj. Froni i kaloi kushëririt të tij. |-style="background:#fca;" | Kristian Augusti II||[[File:Christian August II (1798-1869) Photograph.jpg|109px]] ||align= center|19 korrik [[1798]]<br>[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br><small>I biri i Frederik Kristianit të II dhe Luiza Augustës së Danimarkës</small>||align=center|14 qershor [[1814]] – 30 tetor [[1864]]||Zotërimi i Augustenburgut|| Luiza Sofia e Daneskiold-Samsoes<br />18 shtator [[1820]]<br>[[Kopenhageni|Kopenhagen]]<br />dhjetë fëmijë||align=center|11 mars [[1869]]<br>Przemkov<br><small>70 vjeç</small>||Në përfundim të Luftës së Dytë të Shlesvigut, familja do ta humbiste sovranitetin. |-style="background:#fca;" |colspan=8 align=center|''Augustenburgu do të aneksohej nga Danimarka'' |-style="background:#fff;" | Peteri I||[[File:Peter I Oldenburg.jpg|109px]] ||align=center|17 janar [[1755]]<br>Rastede<br> <small>I biri i princ Xhorxh Ludvigut të Holshtajn-Gotorpit dhe Sofie Sharlotës së Sonderburg-Bekut</small>||align=center|2 korrik [[1823]] – 21 maj [[1829]]||Dukati Madhor i Oldenburgut<br><small>(<span style="background:#fed;">Vija e '''Holshtajnit'''</span>) </small>|| Frederika e Vyrtembergut<br />6 qershor [[1781]]<br />dy fëmijë||align=center|21 maj [[1829]]<br />Oldenburg<br><small>74 vjeç</small>|| Regjenti dhe princ-peshkopi i Lybekut. Kushëriri i paraardhësit të tij. |-style="background:#ffc;" | Frederik Vilhelmi|| [[File:Prins Vilhelm 1785-1831.jpg|109px]] ||align=center|4 janar [[1785]]<br>Lipovina<br><small>I biri i Fridrish Karl Ludvigut të Sonderburg-Bekut dhe Friederikës së Shliebenit</small>||align=center|6 korrik [[1825]] – 17 shkurt [[1831]]||Zotërimi i Glyksburgut<br><small>(<span style="background:#ceb;">Vija e '''Bekut'''</span>)</small>|| Luiza Karolina e Hes-Kaselit<br />26 janar [[1810]]<br />Kështjella e Gotorpit<br />dhjetë fëmijë||align=center|17 shkurt [[1831]]<br>Kështjella e Gotorpit<br><small>46 vjeç </small>|| Nga Vija e Bekut, atij iu dha nga Frederiku VI i Danimarkës, "''dukati''" (zotërimi) i Glyksburg, i aneksuar më parë |-style="background:#fff;" | Augusti|| [[File:AugustOld.jpg|109px]] ||align=center|13 korrik [[1783]]<br />Rastede<br> <small>I biri i Peterit të I dhe Frederikës së Vyrtembergut</small>||align=center|21 maj [[1829]] – 27 shkurt [[1853]]||Dukati Madhor i Oldenburgut<br><small>(<span style ="background:#fed;">Vija e '''Holshtajnit'''</span>)</small>|| Adelhajda e Anhalt-Bernburg-Shaumburg-Hojmit<br />24 korrik [[1817]]<br />dy fëmijë<br /><br />Ida e Anhalt-Bernburg-Shaumburg-Hojmit<br />24 qershor [[1825]]<br />një fëmijë<br/><br/>Sesilia e Suedisë<br />5 maj [[1831]]<br />tre fëmijë||align=center|27 shkurt [[1853]]<br />Oldenburg<br><small> 69 vjeç</small>|| |-style="background:#ffc;" | Karli|| [[File:Caroline Bardua - Herzog Karl von Schleswig-Holstein-Glücksburg.jpg|109px]] || align=center|30 shtator [[1813]]<br>Gotorp<br><small>Djali i madh i Fridrish Vilhelmit dhe Luiza Karolinës së Hes-Kaselit</small>||align=center|17 shkurt [[1831]] – 24 tetor [[1878]]|| Zotërimi i Glyksburgut<br><small>(<span style="background:#ceb;">Vija e '''Bekut'''</span>) </small>|| Vilhelmina Maria e Danimarkës<br />19 maj [[1838]]<br />[[Kopenhageni| Kopenhagen]]<br />pa fëmijë||align=center|24 tetor [[1878]]<br>Kështjella e Glyksburgut <br><small>65 vjeç</small>||Nuk do të linte pasardhës. Do të pasohej nga vëllai i tij. |-style="background:#def;" | Kristiani VIII|| [[File: Kong Christian d. 8..jpg|109px]] ||align=center|18 shtator [[1786]]<br />Pallati i Kristiansborgut<br><small>I biri i Frederikut, princit trashëgimtar të Danimarkës dhe dukeshës Sofia Frederika e Meklenburg-Shverinit</small>||align=center|3 dhjetor [[1839]] – 20 janar [[1848]]|| Dukati i Shlesvigut|| Sharlota Frederika e Meklenburg-Shverinit<br />21 qershor [[1806]]<br />Kështjella e Ludvigslustit<br />dy djemë<br><br>Karolina Amalia e Sonderburg-Augustenburgut<br />22 maj [[1815]]<br />Pallati i Augustenborgut<br />pa fëmijë||align=center| 20 janar [[1848]]<br />Pallati i Amalienborgut<br/><small>61 vjeç</small>||I biri i Frederikut të V, djali i vetëm i tij dhe dhe gruas së dytë të tij, Juliana Marias. |-style="background:#def;" | Frederiku VII|| [[File:Frederik VII af August Schiøtt.jpg|109px]] ||align=center|6 tetor [[1808]] <br />Pallati i Amalienborgut<br><small>I biri i Kristianit të VIII dhe Sharlota Frederikës së Meklenburg-Shverinit</small>||align=center|20 janar [[1848]] – 15 nëntor [[1863]]|| Dukati i Shlesvigut|| Vilhelmina Maria e Danimarkës<br />1 nëntor [[1828]]<br />Pallati i Kristiansborgu<br />pa fëmijë<br><br>Karolina e Meklenburgut<br />10 qershor [[1841]]<br />Neustrelitz<br />pa fëmijë<br><br>''Luiza Rasmusen''<br />7 gusht [[1850]]<br />Pallati i Frederiksborgut<br><small>(martesë morganatike)</small><br>pa fëmijë||align=center|15 nëntor [[1863]]<br />Kështjella e Glyksburgut<br /><small>55 vjeç</small>||Nuk do të linte pasardhës. Froni do të trashëgohej nga një kushëri. |-style="background:#fff;" | Peteri II|| [[File:NicolaasFrederikPeter.jpg|109px]] ||align=center|8 korrik [[1827]]<br /> Oldenburg<br><small>I biri i Augustit dhe Idës së Anhalt-Bernburg-Shaumburg-Hojmit</small>||align=center|27 shkurt [[1853]] – 13 qershor [[1900]]||Dukati Madhor i Oldenburgut<br><small>(<span style="background:#fed;">Vija e '''Holshtajnit'''</span>) </small>|| Elisabeta e Saks-Altenburgut<br />10 shkurt [[1852]]<br />dy fëmijë||align=center| 13 qershor [[1900]]<br>Rastede<br><small>72 vjeç</small>|| |-style="background:#def;" | Kristiani IX|| [[File:Christian_IX_af_Henrik_Olrik.jpg|109px]] ||align=center|8 prill [[1818]]<br />Kështjella e Gotorpit<br><small>I biri i Frederik Vilhelmot, dukës së Sonderburg-Glyksburgut dhe Luiza Karolinës së Hes-Kaselit</small>||align=center|15 nëntor [[1863]] – 30 tetor [[1864]]|| Dukati i Shlesvigut|| Luiza e Hes-Kaselit<br />26 maj [[1842]]<br />Pallati i Amalienborgut<br>gjashtë fëmijë||align=center|29 janar [[1906]]<br />Pallati i Amalienborgut <br /><small>87 vjeç</small>|| Stërnip i Frederikut të V dhe pasardhës i vijës mashkullore të Kristianit të III.<ref>{{cite web|publisher=Uebsajti zyrtar i Monarkisë Daneze|title=Christian IX|url=http://kongehuset.dk/publish.php?dogtag=k_en_his_chrix|language=da, en|url-status=dead|archive-date=25 nëntor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125000138/http://kongehuset.dk/publish.php?dogtag=k_en_his_chrix}}</ref> Pas Traktatit të Vjenës, Kristiani do ta humbiste Shlesvigut ndaj një koalicioni të përbashkët midis [[Prusia|Prusisë]] dhe [[Perandoria Austriake|Austrisë]]. |-style="background:#def;" |colspan=8 align=center|''Në vitin [[1864]], Shlesvig u nda midis [[Prusia|Prusisë]] dhe [[Perandoria Austriake|Austrisë]] dhe, në vitin [[1870]], do ti bashkohej [[Gjermania|Gjermanisë]]'' |-style="background:#ffc;" | Fridrishi|| [[File:Friedrich, Duke of Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (1841).jpg|109px]] ||align=center|23 tetor [[1814]]<br>Shlesvig<br><small>Djali i dytë i Fridrish Vilhelmit dhe Luiza karolinës së Hes-Kaselit</small>||align=center|24 tetor [[1878]] – 27 nëntor [[1885]]||Zotërimi i Glyksburgut<br><small>(<span style="background:#ceb;">Vija e '''Bekut'''</span>)</small>|| Adelaida e Shaumburg-Lipes<br />16 tetor [[1841]]<br /> Bykeburg<br />pesë fëmijë||align=center|27 nëntor [[1885]]<br>Kështjella e Glyksburgut <br><small>71 vjeç</small>|| |-style="background:#ffc;" | Friderish Ferdinandi|| [[File:DukeFRIEDRICHFERDINAND.jpg|109px]] ||align=center|12 tetor [[1855]]<br>[[Kieli|Kiel]]<br><small>I biri i Fridrishit dhe Adelaidës së Shaumburg-Lipes </small>||align=center|27 nëntor [[1885]] – 11 nëntor [[1918]]||Zotërimi i Glyksburgut<br> <small>(<span style="background:#ceb;">Vija e '''Bekut'''</span>)</small>|| Karolina Mathilda e Sonderburg-Augustenburgut<br />19 mars [[1885]]<br />Przemkov<br />gjashtë fëmijë|| align=center|21 janar [[1934]]<br>Przemkov<br><small>78 vjeç</small>|| Në vitin [[1918]], pas shfuqizimit të monarkisë në [[Gjermania|Gjermani]], familja do ta humbiste sovranitetin. |-style="background:#fff;" | Fridrish Augusti II<ref>{{cite news|title=Grand Duke of Oldenburg Dead. Connected with Russian Imperial Family. His Military Services.|newspaper=[[The New York Times]]|date=14 qershor 1900|language=en}}</ref>||[[File:August II von Oldenburg 1902.jpg|109px]] ||align =center|16 nëntor [[1852]]<br>Oldenburg<br><small>I biri i Peterit të II dhe Elisabetës së Saks-Altenburgut</small>||align=center|13 qershor [[1900]] – 11 nëntor [[1918]]||Dukati Madhor i Oldenburgut<br><small>(<span style="background:#fed;">Vija e '''Holshtajnit''' </span>)</small>|| Elisabeta Ana e Prusisë<br />18 shkurt [[1878]]<br />dy fëmijë<br /><br />Elisabeta e Meklenburg-Shverinit<br />24 tetor [[1896]]<br />pesë fëmijë||align=center|24 shkurt [[1931]]<br />Rastede<br><small>78 vjeç</small>||Në vitin [[1918]], pas shfuqizimit të [[Perandoria Gjermane|Perandorisë Gjermane]], edhe dukati madhor do të shfuqizohej. |-style="background:#fff;" |colspan=8 align=center|''Në vitin [[1918]], Oldenburgu iu bashkua [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]]'' |- ! colspan=2| Sunduesi!! Lindja !! Sundimi!!Pjesa e sunduar!!Bashkëshortja!! Vdekja!!Shënime |} {{collapse bottom}} ==Kryeministrat e Republikës së Oldenburgut== Pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] dhe abdikimit të dukës madhor Frederik Augusit, Oldenburgu u bë republikë. Ai mbeti një shtet i [[Republika e Vajmarit|Republikës Gjermane]] nën emrin Shteti i Lirë i Oldenburgut. Megjithatë, demokracia zgjati vetëm për një periudhë të shkurtër. Që me zgjedhjet parlamentare të vitit [[1931]], [[Partia Naziste|nazistët]] u bënë forca kryesore politik dhe në vitin [[1932]] morën presidencën e shtetit si pjesë e qeverisë së koalicionit. Në vitet në vijim, Shteti i Lirë i Oldenburgut u nazifikua. Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] qeverisja ushtarake britanike e shfuqizoi atë, duke e bashkuar me shtetin e Hanoverit për të formuar [[Saksonia e Ulët|Saksoninë e Poshtme]]. Kryeministrat e kësaj republike ishin si në vijim: * [[1918]]–[[1919]]: Bernhard Kuhnt (Partia e Pavarur Social Demokratike e Gjermanisë) * [[1919]]–[[1923]]: Theodor Tantzen (Partia Demokratike Gjermane) * [[1923]]–[[1930]]: Eugen von Finckh (pa parti) * [[1930]]–[[1932]]: Friedrich Cassebohm (pa parti) * [[1932]]–[[1933]]: Carl Röver ([[Partia Naziste]]) * [[1933]]–[[1945]]: Georg Joel ([[Partia Naziste]]) * [[1945]]–[[1946]]: Theodor Tantzen ([[Partia e Lirë Demokratike (Gjermani)|Partia e Lirë Demokratike]]) ; Në vitin [[1946]] u bashkua në landin e [[Saksonia e Ulët|Saksonisë së Poshtme]]. ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Saksonët]] * [[Saksonia e Ulët]] * [[Teutonët]] * [[Prusia]] * [[Rainland-Palatinate]] * [[Shlesvig-Holshtajni]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Konfederata Gjermane]] * [[Aleanca e tre perandorëve]] * [[Perandoria Gjermane]] * [[Bashkimi i Gjermanisë]] * [[Republika e Vajmarit]] * [[Historia e Gjermanisë]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria Austriake]] * [[Historia e Austrisë]] * [[Monarkia e Danimarkës]] * [[Mbretëria e Danimarkës]] * [[Danimarka-Norvegjia]] * [[Historia e Danimarkës]] * [[Historia e Suedisë]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e konteshave të Flandrës nga martesa]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Abacia Princërore e Thornit]] {{Div col end}} ==Shpjegime== {{Reflist|group=Shpjegimi}} == Referime == {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin}} * {{Cite web|author=Gotthard Matysik|title=Brandenburg: Askanische – Markgrafen in Preussen|url=http://www.geschichte-online.info/04_05_Brandenburg-Preussen.pdf|work=geschichte-online.info|language=de}} * {{cite book|author=Eduard von Finckh|year=1881|publisher=Mittler|url=https://digital.lb-oldenburg.de/ihd/content/pageview/268044|title=Geschichte des Oldenburgischen Infanterie-Regiments Nr. 91, vormals Großherzoglich Oldenburgischen Infanterie-Regiments von seiner Errichtung bis zur Gegenwart (1813–1880)|language=de|location=Berlin|page=108}} * {{cite encyclopedia|editor=Hugh Chisholm|title=Oldenburg|language=en|year=1911|url=https://archive.org/details/EB1911WMF/Vol20_ODE-Payment_OF_Members/page/71|edition=i 11-të|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=20: Ode – Payment of Members|pages=71-72}} * {{cite book|last=Huberty|first=Michel|year=1976|title=L'Allemagne Dynastique|url=https://books.google.al/books?id=6D8bAAAAYAAJ|volume=7: Oldenbourg, Familles alliées H-L|author2=Alain Giraud|author3=François Magdelaine|author4=B. Magdelaine|publisher=A. Giraud|language=fr|location=Francë|isbn=978-2-901138-07-5}} {{Refend}} ==Lidhje të jashme== {{Refbegin}} {{Commons category|Rulers of Oldenburg|Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut}} * [http://genealogy.euweb.cz/oldenburg/index.html The House of Oldenburg] * {{Cite web|title=Regnal chronologies – Oldenburg|work=my.raex.com|language=en|url=http://my.raex.com/~obsidian/gerN-R.html#OLDENBURG|archive-date=31 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531192512/http://my.raex.com/~obsidian/gerN-R.html#OLDENBURG}} {{Refend}} [[Kategoria:Historia e Saksonisë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1088]] [[Kategoria:Themelime shekulli XI në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1108]] [[Kategoria:Themelime shekulli XII në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1774]] [[Kategoria:Themelime shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1810]] [[Kategoria:Themelime në 1815]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIX në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1871]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XIX në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1918]] [[Kategoria:Themelime në 1918]] [[Kategoria:Themelime shekulli XX në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1946]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XX në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Evropa gjatë periudhës së vonë moderne]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Austrisë]] [[Kategoria:Lista (politikë)]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Historia e Suedisë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikë suedezë]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Dukate të mëparshme në Gjermani]] [[Kategoria:Historia e Gjermanisë]] [[Kategoria:Mbretëri e Danimarkës]] svcuspfhzyknm1cn7oqy37s63lgx0u4 0 385460 3010662 2972013 2026-07-18T15:23:08Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010662 wikitext text/x-wiki {{Short description|Manastir murgeshash në Thorn, Holandë, që funksionoi midis viteve 975 dhe 1794}} {{Infobox country | native_name = {{lang|de|Reichsstift Thorn}} <small>([[gjuha gjermane|gjermanisht]])</small><br>{{lang|li|Rieksstif van Thoear}} <small>([[Gjuha Limburge|limburgisht]])</small><br>{{lang|nl|Rijksabdij van Thorn}} <small>([[gjuha holandeze|holandisht]])</small><br/>{{lang|la|Abbatia Thorensis}} <small>([[gjuha latine|latinisht]])</small> | conventional_long_name = Abacia Princërore e Thornit | common_name = Abacia e Thornit | era = [[Mesjeta klasike]], [[Mesjeta e vonë]], [[Periudha e hershme moderne]] | status = Abaci Perandorake | empire = [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] | government_type = [[Teokracia|Principatë Zgjedhore Teokratike]] | title_leader = Abateshë | coordinates = {{Coord|50|10|N|5|50|E|type:country|display=inline, title}} | year_start = 1292 | year_end = 1794 | event_pre = Themelimi | date_pre = {{Rreth}}975 | event_start = Mori përkatësinë perandorake | date_start = <!--- Optional: Data e themelimit, si 1 janar 1801---> | event1 = Bashkimi me Këshillin e Princave | date_event1 = 1794 | event_end = [[Luftërat Revolucionare Franceze|Pushtimi]] nga [[Republika e Parë Franceze|Franca]] | date_end = <!--- Optional: Data e shpërbërjes ---> | event_post = [[Kongresi i Vjenës|Përfshirja]] në [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbëretërinë e Bashkuar Holandike]] | date_post = 9 qershor 1815 | p1 = Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit{{!}}Peshkopata e Liezhit | image_p1 = [[File:Armoiries Principauté de Liège.svg|32px|Stema e Peshkopatës së Liezhit]] | s1 = Republika e Parë Franceze{{!}}Moza e Poshtme | flag_s1 = Flag of France.svg | image_coat = Thorn gemeentewapen.svg | image_map = File:Drie Eigen.png | image_map_caption = Territori i Abacisë së Thornit rreth vitit [[1700]] (në të purpurtë) | image_map2 = | image_map2_caption = | capital = [[Thorn (Holandë)|Thorni]] | common_languages = [[Gjuha holandeze|Holandisht]] }} '''Abacia e Thornit''', '''Abacia Perandorake e Thornit''', ose '''Abacia Princërore e Thornit''' ishte një abaci perandorako-princërore e [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandorisë Gjermaniko-Romake]] në atë që tani është [[Holanda]]. U themelua në [[shekulli X|shekullin e X]] dhe mbeti e pavarur deri në vitin [[1794]], kur u pushtua nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|trupat revolucionare franceze]]. Abacia vetë-qeverisëse iu bashkua qarqeve perandorake, duke i përkitur Qarkut të Rinit të Poshtëm-Vestfalian. Në kohën që Abacia e Thornit u pushtua nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|Revolucionarët Francez]] në vitin [[1794]], territori i saj përbëhej nga tre pjesë pa vazhdimësi, në një tërësi prej 52.1&nbsp;km<sup>2</sup>. Gjithashtu, abatesha e ndante sundimin mbi zonat e afërta që arrinte një tërësi prej 35&nbsp;km<sup>2</sup>. Territori i abacisë ndahej në katër "quarters", secili i administruar nga dy kryebashkiakë. Në vitin [[1796]], popullsia e tij ishte 2,975 banorë. Në vitin [[1797]], abacia u shkri zyrtarisht në [[Republika e Parë Franceze|Republikën e Parë Franceze]]. [[Arkitektura Baroke|Interiori barok]] i mbijetoi restaurimit, por majëza u zëvendësua me një [[kambanarja|kambanare]] masive [[Arkitektura Neo-Gotike|Neo-Gotike]].<ref>[http://abdijkerkthorn.nl/historie/ Abdijkerkthorn.nl: Historie]</ref> == Themelimi == Një manastir i dyfishtë [[Benediktinët|benediktin]] u themelua nga kont Ansfridi i Utrehtit dhe gruaja e tij, Hilsvinda, kontesha e Strijenit, në fundin e [[shekulli X|shekullit të X]] në tokën e zotëruar nga Hilsvinda në [[Thorn (Holandë)|Thorn]].<ref name="van">{{cite web|website=Hart van Limburg|url=https://www.hartvanlimburg.nl/en/locatie/archaeological-site-thorn-abby-thorn|title=Archaeological site Thorn - The Abby of Thorn|language=en, nl}}</ref> Hilsvinda do të ishte abatesha e parë, por vdiq gjatë rrugës së saj për aty; vendin e saj do ta zinte Benedikta.<ref>{{cite web|last=Van der Akker|first=S. J. Dries|url=http://www.heiligen.net/heiligen/05/03/05-03-1010-ansfried.php|title=Ansfried of Utrecht|work=Heiligen.net|language=nl, en}}</ref> == Struktura e abacisë == [[Skeda:Abdijkerk Thorn - Ramen H-Ansifridus H-Hilsonidis.jpg|parapamje|majtas|321px |Ansfridi i Utrehtit dhe gruaja e tij, Hilsvinda, të konsideruar si themeluesit e Abacisë së Thornit]] Bashkësia e grave vinte vetëm nga fisnikëria e lartë.<ref name="van"/> Abacia shërbehej si një shkollë konventi për vajzat e fisnikërisë. Ka të ngjarë që [[Thorn (Holandë)|Thorni]] fillimisht i përkiste [[Benediktinët|Urdhërit Benediktin]]. Ai me gjasa ndryshoi, megjithatë, në [[shekulli XII|shekullin e XII]], në një bashkësi të lirë kanoneshas shekullare (''Damenstift''). Në vitin [[1310]], anëtarët e abacisë theksonin statusin e tyre shekullar dhe pohonin se nuk kishin qenë kurrë [[Benediktinët|Benediktinë]]. [[Skeda:Abdijkerk Thorn - Maquette.jpg|parapamje|majtas|336px|Model i kompleksit të abacisë]] Në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]], zonjat kolegjiate, ose kanoneshat, në parim, kërkohej të qëndronin në abaci gjatë tërë vitit, përveç për të paktën gjashtë javë në vit. Gjithësesi, për 600 florinë, zonjat mund ta blinin vetë lirinë; megjithëse në teori atyre u kërkohej akoma të mundësonin gjashtë javë të shërbimit koral, kjo nuk ndiqej gjithmonë në praktikë. Kjo mundësi e blerjes së lirisë duket se ka qenë përdorur shpesh. Disa zonja i përkisnin mjaft abacive. Maria Jozefa e Hatzfeldit dhe Glajkenit, për shembull, ishte anëtare e abacive në [[Thorn (Holandë)|Thorn]] dhe Esen për 46 vjetë. Gjatë kësaj kohe, ajo qëndronte në Abacinë e Esenit për katër vjetë, por asnjë në [[Thorn (Holandë)|Thorn]]. [[Skeda:Hilsindis tijdens het gebed bespied door haar echtgenoot Ansfridus, 997 Hilswindis door haren gemaal bespied (titel op object), RP-P-OB-78.065.jpg|parapamje|334px|Hilsvinda duke u lutur, me të shoqin, Ansfridin e Utrehtit në gjysmë-errësirë]] Distrikti i abacisë përmbante një ndërtesë kurie për diakoneshat dhe pesë shtëpi për zonjat; disa ndërtuan vetë shtëpi jashtë rrethimit të abacisë. Në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]], u ndërtua një kishë e re [[Arkitektura Gotike|gotike]]. == Historia == Përkatësia perandorake e abacisë u konfirmua në vitin [[1292]] nga mbreti Adolf i Nasaut. Nën perandorin Maksimiliani I, abacia ishte nën mbrojtjen e veçantë perandorake. Në rregjistrin perandorak të matrikullimit në [[Worms]], abacia është rregjistruar si {{lang|de|reichsunmittelbar}}. Detyrat e matrikullimit, gjithësesi, u transferuan te kontët e Lipes. Abacia ishte anëtare e Qarkut perandorak Rinian të Poshtëm-Vestfalian dhe Kolegjit Rinian të Prelatëve Perandorak. [[Skeda:Thorn - Sint-Michaëlkerk.jpg|parapamje|majtas|408px|Pamje e Kishës së Shën Mikelit, në Thorn]] Në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]] qeveria e [[Holanda Spanjolle|Holandës Spanjolle]] kërkoi ta kufizonte përkatësinë perandorake. Abateshat u rrezistuan me sukses këtyre përpjekjeve. Në [[shekulli XVIII|shekullin e XVIII]], abatesha mbante titullin e princeshës. Mjaft abatesha ishin njëkohësisht krerë të Abacisë së Esenit. Territori do të pushtohej nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|trupat revolucionare franceze]] në vitin [[1794]] dhe do të aneksohej nga [[Republika e Parë Franceze|Republika Franceze]]. Në vitin [[1815]], [[Kongresi i Vjenës]] ia dha territorin [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës|Mbretërisë së Bashkuar Holandike]]. Pronat e abacisë, manastiri, pallati i abateshës dhe ndërtesat e tjera u konfiskuan dhe iu shitën ofertuesit më të lartë dhe zakonisht u shkatërruan për materialin ndërtimor. Vetëm kisha e abacisë do të mbijetonte.<ref name="van"/> Kisha e abacisë së Shën Mikelit u bë një kishë famullitare. [[Skeda:Francisca Christina of the Palatinate-Sulzbach princess-abbess of Essen and Thorn.JPG|parapamje|291px|Potreti i Franciska Kristinës së Sulzbahut ([[1696]]–[[1776]])]] == Abateshat == * [[982]]–?: Hilsondis (ose Hilsvinde?) * [[992]]– [[1010]]: Benedikta * ?–[[1020]]: Gerbera * ?–[[1044]]: Hilgarda * ?–[[1094]]: Godajlda * ?–[[1102]]: Buçarda * ?–[[1136]]: Adelaida * ?–[[1172]]: Odilia e Ubahut * ?–[[1189]]: Elizabeta * ?–[[1217]]: Juta * [[1231]]–[[1269]]: Hildegonda e Bornit * [[1273]]–[[1292]]: Guda e Renenbergut [[Skeda:Maria Kunigunde of Saxony, Abbess of Essen and Thorn, lithograph.jpg|parapamje|281px|Maria Kungunda e Saksonisë, litografi]] ==Abatesha-princeshat== * [[1292]]–[[1304]]: Guda e Renenbergut * [[1310]]–[[1337]]: Margareta e I e Bautershajmit. * [[1337]]: Isonda e Vidit * [[1337]]–[[1378]]: Margareta II e Hajnsbergut * [[1389]]–[[1397]]: Margareta III e Horn Pervezit * [[1404]]–[[1446]]: Mektilda e Hornit * [[1446]]–[[1454]]: Jakoba e Loon-Hajnsbergut<ref>{{cite book|last=Derolez|first=Albert|year=1999|language=en|url=https://books.google.com/books?id=ZCjhAAAAMAAJ|title=Corpus Catalogorum Belgii: Counts of Flanders, Provinces of East Flanders, Antwerp and Limburg|publisher=Paleis der Academiën|isbn=978-90-6569677-9|pages=201–202}}</ref><ref>{{cite book|last=Verspaandonk|first=J. A. J. M.|year=1875|title=Het hemels prentenboek: Devotie- en bidprentjes vanaf de 17e eeuw tot het begin van de 20e eeuw|publisher=Gooi en Sticht|language=nl|location=Hilversum|isbn=90-3040064-1|page=9}}</ref> * [[1454]]–[[1473]]: Elsa e Burenit * [[1473]]–[[1486]]: Gertruda e Sombrefes * [[1486]]–[[1531]]: Eva e Isenburgut ; Pretendente të diskutuara për titullin gjatë kësaj periudhe * [[1531]]–[[1577]]: Margareta IV e Brederodes * [[1577]]–[[1579]]: Josina I e Mandershajdit * [[1579]]–[[1604]]: Josina II e Markut * [[1604]]–[[1631]]: Ana e Markut * [[1631]]–[[1632]]: Josina Valburgis e Lovenshtajn-Roshefortit * [[1632]]–[[1646]]: Ana Eleonora e Staufenit (njëkohësisht abateshë e Abacisë së Esenit) * [[1646]]–[[1647]]: Ana Katerina e Salm-Rajfershajdit * [[1647]]–[[1690]]: Ana Salomeja e Mandershajd-Blankenhajmit (nga viti [[1690]] deri në vitin [[1691]] ajo qe edhe abateshë e Esenit) * [[1690]]–[[1706]]: Eleanora e Lovenshtajn-Roshefortit * [[1706]]–[[1717]]: Ana Juliana e Mandershajd-Blankenshtajnit * [[1717]]–[[1776]]: Kontesha palatine Franciska Kristina e Sulzbahut (ajo qe edhe abateshë e Esenit) * [[1776]]–[[1795]]: Maria Kunigunde e Saksonisë (ajo qe edhe abateshë e Esenit) <gallery caption="Galeri pamjesh të abacisë" mode="packed" heights="192px"> File:Luchtfoto Thorn Abdijkerk WBrouns.jpg|Pamje nga lartë e Kishës së Shën Mikelit në Thorn File:6017 Thorn, Netherlands - panoramio (2).jpg|Statuja e Ansfridit të Utrehtit para Kishës së Shën Mikelit File:Thorn met stifsgebouwen, ca 1800 (Ph v Gulpen).jpg|Vizatim me ngjyra i Abacisë së Thornit nga Philippe van Gulpen, rreth vitit [[1800]] File:Thorn, Maquette Abdij01.jpg|Maket i Abacisë së Thornit në fund të [[shekulli XVIII|shek. XVIII]] File:Thorn, Maquette Abdij02.jpg|Maket i Abacisë së Thornit, fundi i [[shekulli XVIII|shek. XVIII]] File:Flirrende Hitze über Thorn.jpg|Pamje e Thornit me Kishën e Shën Mikelit në qendër File:6017 Thorn, Netherlands - panoramio (12).jpg|Pamje brenda rrethimit të Kishës së Shën Mikelit File:Reproductie naar oude tekening - Thorn - 20208459 - RCE.jpg|Dokument i vjetër i planit të Kishës së Shën Mikelit File:Plattegrond west bouw, naar calque Archief Rijksbureau Monumenten Zorg - Thorn - 20208441 - RCE.jpg|Planimetria e Kishës së Shën Mikelit në Thorn File:Westwerk der Abteikirche Thorn I.jpg|Pamje e kullës së Kishës së Shën Mikelit </gallery> ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Thorn (Holandë)]] * [[Maasgouw]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Limburgu (Holandë)]] * [[Rini Verior dhe Vestfalia]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Konti i Flandrës]] * [[Lista e konteshave të Flandrës nga martesa]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|35 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|35 em}} * {{cite book|last=Berkvens|first=Louis|year=2015|chapter=Staatkundige en institutionele geschiedenis van de Limburgse territoria, 1548-1797|editor=P. Tummers|display-editors=et al.|title=Limburg: Een geschiedenis, deel 2, 1500-1800|publisher=LGOG|language=nl|location=Maastricht|ISBN=978-90-8196022-9|pages=19–115}} * {{Cite book|author=A. J. Bijsterveld|year=2015|chapter=Machts-en territoriumvorming: van Karolingsche kernregio tot territiriale lappendeken, 900-1200|editor1=P. Tummers|display-editors=et al.|title=Limburg: Een geschiedenis, deel 1, tot 1500|publisher=LGOG|language=nl|location=Maastricht|ISBN=978-90-8196022-9|pages=207–240}} * {{Cite book|editor-last=Crusius|editor-first=Irene|title=Studien zum Kanonissenstift|publisher=Göttingen|year=2014|language=nl}} * {{cite book|last=Derolez|first=Albert|year=1999|publisher=Paleis der Academiën|url=https://books.google.com/books?id=ZCjhAAAAMAAJ|title=Corpus Catalogorum Belgii: Counts of Flanders, Provinces of East Flanders, Antwerp and Limburg|language=en|isbn=978-90-6569677-9}} * {{Cite book|last=Flament|first=A. J.|year=1899|title=Opgezworen kwartierstaten van 36 kanonikessen der vorstelijke rijksabdij Thorn, met den inhoud der opzweringen en de beschrijving der zegels van de opzweerders|location='s Gravenhage|publisher=Algemene Landsdrukkerij|language=nl}} * {{Cite book|editor-last=Forschelen|editor-first=J.|title=De Abdijkerk: tourist brochure|series=Grote monumenten in Thorn|publisher=Publ. Stichting Limburg Natuurlijk|language=nl}} * {{Cite book|last=Köbler|first=Gehrard|year=1988|title=Historisches Lexikon der Deutschen Länder: die deutschen Territorien vom Mittelalter bis zur Gegenwart|chapter=Thorn (Abtei, Frauenstift)|publisher=C. H. Beck|language=de|location=Mynih|pages=166–167, 852}} * {{Cite book|last=Koch|first=E. M. F.|year=1994|title=De kloosterpoort als sluitpost? Adellijke vrouwen langs Maas en Rij'n tussen huwelijk en convent, 1200-1600|publisher=Eisma|language=nl|location=Levarden/Mekelen}} * {{Cite book|last=Taddey|first=Gerhard|year=1983|chapter=Reichsstift Thorn|editor=Ders|title=Lexikon der deutschen Geschichte. Ereignisse – Institutionen – Personen. Von den Anfängen bis zur Kapitulation 1945|publisher=Kröner-Verlag|language=de|location=Shtutgart|ISBN=352080002-0}} * {{cite book|last=Verspaandonk|first=J. A. J. M.|year=1875|title=Het hemels prentenboek: Devotie- en bidprentjes vanaf de 17e eeuw tot het begin van de 20e eeuw|publisher=Gooi en Sticht|language=nl|location=Hilversum|isbn=90-3040064-1}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme== {{Refbegin|32 em}} {{Commons category|Thorn Abbey|Abacia e Thornit}} * [http://www.guide2womenleaders.com/Netherlands_Ecclesiastical.htm List of Abbesses] {{Refend}} {{DEFAULTSORT:Abacia Princërore e Thornit}} [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Themelime në 975]] [[Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 1292]] [[Kategoria:Themelime shekulli XIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1794]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa gjatë mesjetës së vonë]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Historia e gjermanëve]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Monarkë në Evropë]] [[Kategoria:Principata të shuara]] [[Kategoria:Tituj fetarë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] [[Kategoria:Manastire katolike]] [[Kategoria:Teokraci]] [[Kategoria:Murgj]] nmvpmmrzss7g38cdc3wij75iiyu8nb3 0 385498 3010686 2972014 2026-07-18T15:23:21Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010686 wikitext text/x-wiki {{Short description|Bashkëshortet e sunduesve të Kontesë së Flandrës, duke nisur nga shekulli IX, deri në vitin 1795}} [[Skeda:Coat of Arms of the Count of Flanders (according to the Gelre Armorial).svg|parapamje|53px|Stema e kontëve]] {{See also|Konti i Flandrës}} Kontea e Flandrës ekzistoi nga [[shekulli IX]] deri në vitin [[1795]], kur u pushtua nga [[Luftërat Revolucionare Franceze|Revolucionarët Francezë]] nën [[Republika e Parë Franceze|Republikën e Parë Franceze]]. Më tej jepet '''lista e konteshave të Flandrës nga martesa''', megjithatë duhet kuptuar dallimi me konteshat sovrane dhe ato bashkëshorte, që e kanë titullin vetëm si bashkëshorte të [[Konti i Flandrës|kontëve]]. == Konteshat e Flandrës== === Dera e Flandrës, 862–1119 === {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi !! style="width:10%;"| Emri !! style="width:9%;"| I ati !! style="width:10%;"| Lindja !! style="width:9%;"| Martesa !! style="width:9%;"| Bërja konteshë !! style="width:9%;"| Pushimi i të qenit konteshë !! style="width:9%;"| Vdekja !! style="width:7%;"| [[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Balduin Judita.jpg|113px]] || style="text-align:center;"| Judita || style="text-align:center;"| <small>Karli Tullaci</small><br />([[Dinastia Karolinge|karoling]])|| style="text-align:center;"| Tetor [[844]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|13 dhjetor [[862]]|| style="text-align:center;"| [[879]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"| Pas vitit [[870]]|| style="text-align:center;"|Baldvini I |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"|Ælfthrita e Ueseksit|| style="text-align:center;"|<small>Alfredi i Madh</small><br />(Ueseks)|| style="text-align:center;"| [[877]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| [[893]]–[[899]]|| style="text-align:center;"|10 shtator [[918]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|7 qershor [[929]]|| style="text-align:center;"|Baldvini II |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"| Adela e Vermandois|| style="text-align:center;"|<small>Herberti II, konti i Vermandois</small><br />(Herbertien)|| style="text-align:center;"| [[910]]/[[915|15]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| [[934]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|10 tetor [[960]]|| style="text-align:center;"|Arnulfi I |- | style="text-align:center;"| [[File:Maud of Saxony.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Matilda Billung e Saksonisë|| style="text-align:center;"|<small>Hermani, [[Lista e sunduesve të Saksonisë|duka i Saksonisë]]</small><br />(Billung)|| style="text-align:center;"| [[935]]/[[945|45]]|| style="text-align:center;"| [[951]]/[[959|59]]|| style="text-align:center;"|[[958]]<br />''sundimi i përbashkët i burrit me babain''|| style="text-align:center;"|1 janar [[962]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|25 maj [[1008]]|| style="text-align:center;"|Baldvini III |- | style="text-align:center;"| [[File:Susanna of Italy.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Rozala e Italisë|| style="text-align:center;"|<small>Berengari II i Italisë</small><br />(Ivrea)|| style="text-align:center;"| [[950]]/[[960]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| [[968]]|| style="text-align:center;"|30 mars [[987]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|13 dhjetor [[1003]]<br />ose<br />7 shkurt [[1004]]|| style="text-align:center;"|Arnulfi II |- | style="text-align:center;"| [[File:Ogive of Luxembourg.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Ogiva e Luksemburgut|| style="text-align:center;"|<small>Sigfridi, konti i Ardeneve</small><br />([[Luksemburgu|Luksemburg]])|| style="text-align:center;"| [[980]]–[[995]] || style="text-align:center;" colspan="2"| [[1012]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| 21 shkurt/9 mars [[1030]]|| style="text-align:center;" rowspan="2"| Baldvini IV |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"| Eleanora e Normandisë|| style="text-align:center;"|<small>Rikardi II, duka i Normandisë</small><br />([[Normandia|Normandi]])|| style="text-align:center;"| [[1011]]/[[1013|13] || style="text-align:center;" colspan="2"|Pas vitit [[1030]]|| style="text-align:center;"| 30 maj [[1035]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"| Pas {{Abbr|v.|vitit}} [[1071]] |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"| Adela e Francës|| style="text-align:center;"|<small>Roberti II i Francës</small><br />(Kapet)|| style="text-align:center;"| [[1009]]|| style="text-align:center;"| [[1028]]|| style="text-align:center;"|30 maj [[1035]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|1 shtator [[1067]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"| 8 janar [[1079]]|| style="text-align:center;"|Baldvini V |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"| Riçilda, kontesha e Monsit dhe Hainautit|| style="text-align:center;"| - || style="text-align:center;"| [[1031]] || style="text-align:center;"| [[1051]]|| style="text-align:center;"|1 shtator [[1067]]<br />''Ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|17 korrik [[1070]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|15 mars [[1086]]|| style="text-align:center;"| Baldvini VI |- | style="text-align:center;"| [[File:Gertrude de Saxe.png|109px]]|| style="text-align:center;"| Gertruda Billung e Saksonisë|| style="text-align:center;"|<small>Bernardi II, [[Lista e sunduesve të Saksonisë|duka i Saksonisë]]</small><br />(Billung)|| style="text-align:center;"| [[1030]] || style="text-align:center;"| [[1063]]|| style="text-align:center;"|22 shkurt [[1071]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|13 tetor [[1093]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|4 gusht [[1113]]|| style="text-align:center;"|Roberti I |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"| Klementia e Burgundisë|| style="text-align:center;"|<small>Uilliami I, [[Lista e kontëve të Burgundisë|Konti i Burgundisë]]</small><br />(Ivrea)|| style="text-align:center;"| [[1078]]|| style="text-align:center;"| Para {{Abbr|v.|vitit}} [[1092]]|| style="text-align:center;"|13 tetor [[1093]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|5 tetor [[1111]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"| [[1078]]|| style="text-align:center;"| Roberti II |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"|Havise e Bretanjës|| style="text-align:center;"|<small>Alani IV, duka i Bretanjës</small><br />(Cornouaille)|| style="text-align:center;"| - || style="text-align:center;"|[[1105]] ose [[1110]]|| style="text-align:center;"|5 tetor [[1111]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|[[1110]] ose pas<br />''anullimit të martesës nga [[papa]] [[Paskali II]], për afërsinë e gjakut''|| style="text-align:center;"| - || style="text-align:center;"| Baldvini VII |} === Dera e Estridsenit, 1119–1127 === {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi !! style="width:10%;"| Emri !! style="width:9%;"| I ati !! style="width:10%;"| Lindja !! style="width:9%;"| Martesa !! style="width:9%;"| Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"|Marguerita e Klermontit|| style="text-align:center;"|<small>Renginaldi II, konti i Klermontit</small>|| style="text-align:center;"| [[1104]]/[[1105|05]]|| style="text-align:center;"| Para korrikut [[1119]]|| style="text-align:center;"|17 korrik [[1119]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"| 2 mars [[1127]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"| {{Abbr|ps.v.|pas vitit}}[[1145]]|| style="text-align:center;"|Karli I |} === Dera e Normandisë, 1127–1128 === {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati|!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"| Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"| [[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"|Joana e Montferratit|| style="text-align:center;"|<small>Rainieri, markezi i Montferratit</small><br />(Aleramici)|| style="text-align:center;"| [[1107]]|| style="text-align:center;"| Janar [[1127]]|| style="text-align:center;"|30 mars [[1127]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|28 korrik [[1128]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"| [[1191]]|| style="text-align:center;"| Uilliam Klito |} === Dera e Metzit, 1128–1194 === {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| || style="text-align:center;"| Suanhilda|| style="text-align:center;"| - || style="text-align:center;"| - || style="text-align:center;"| - || style="text-align:center;"| 28 korrik [[1128]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"| 4 shtatorr [[1132]]|| style="text-align:center;" rowspan="2"| Dirku |- | style="text-align:center;"| [[File:Bruges basilica Thierry of Flanders.JPG|109px]]|| style="text-align:center;"|Sibila e Anzhusë|| style="text-align:center;"|<small>Fulku i Jeruzalemit</small><br />([[Anzhuinët]])|| style="text-align:center;"| [[1112]]/[[1116|16]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| [[1139]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| [[1165]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Alžběta Flandry 1170.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Elisabeta, kontesha e Vermandois|| style="text-align:center;"|<small>Ralfi I, konti i Vermandois</small><br />(Vermandois)|| style="text-align:center;"| [[1143]] || style="text-align:center;"| [[1156]]|| style="text-align:center;"|17 janar [[1168]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"|28 mars [[1183]]|| style="text-align:center;" rowspan="2"| Filipi I |- | style="text-align:center;"| [[File:D. Teresa de Portugal, Condessa da Flandres - The Portuguese Genealogy (Genealogia dos Reis de Portugal).png|109px]]|| style="text-align:center;"|Tereza e Portugalisë|| style="text-align:center;"|<small>Afonso I i Portugalisë</small><br />([[Duka i Burgundisë|Burgundi]])|| style="text-align:center;"| [[1157]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| Gusht [[1183]]|| style="text-align:center;"|1 gusht [[1191]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|6 maj [[1218]] |} === Dera e Hainautit, 1194–1278 === {{See also|Konti i Hainautit}} {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|109px]]|| style="text-align:center;"|Maria e Shampanjës|| style="text-align:center;"|<small>Henri I, konti i Shampanjës</small><br />(Blois)|| style="text-align:center;"| [[1174]]|| style="text-align:center;"|6 janar [[1186]]|| style="text-align:center;"|15 nëntor [[1194]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"|9 gusht [[1204]]|| style="text-align:center;"|Baldvini IX |} === Dera e Dampierrit, 1247–1405 === {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhit!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"| [[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Beatrix von Brabant.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Beatriçja e Brabantit|| style="text-align:center;"|<small>Hendriku II, [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]]</small><br />([[Kontët e Lovenit|Loven]])|| style="text-align:center;"| [[1225]] || style="text-align:center;" colspan="2"| Nëntor [[1247]]|| style="text-align:center;"|6 qershor [[1251]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|11 nëntor [[1288]]|| style="text-align:center;"| Uilliami II |- | style="text-align:center;"| [[File:Blason Maison de Béthune.svg|109px]]|| style="text-align:center;"|Matilda e Bethunes|| style="text-align:center;"|<small>Roberti VII, zoti i Bethunes</small><br />(Bethune)|| style="text-align:center;"|{{Abbr|ps.v.|pas vitit}} [[1230]]|| style="text-align:center;"|2 shkurt [[1246]]|| style="text-align:center;"|6 qershor [[1251]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"|8 nëntor [[1264]]|| style="text-align:center;" rowspan="2"| Guido |- | style="text-align:center;"| [[File:Armoiries Comtes de Luxembourg superseding.svg|109px]]|| style="text-align:center;"| Izabela, [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit|margravja e Namurit]]|| style="text-align:center;"|<small>Hendriku V, [[Lista e monarkëve të Luksemburgut|konti i Luksemburgut]]</small><br />([[Lista e monarkëve të Luksemburgut|Luksemburg]])|| style="text-align:center;"| [[1247]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|Mars ose maj [[1264]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|25 shtator [[1298]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Le Boucq - Marguerite de France (1310-1382).jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Margareta I, [[Lista e kontëve të Burgundisë|konteshë e Burgundisë]]|| style="text-align:center;"|<small>Filipi V i Francës</small><br />(Kapete)|| style="text-align:center;"| [[1309]]|| style="text-align:center;"|22 korrik [[1320]]|| style="text-align:center;"|17 shtator [[1322]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|26 gusht [[1346]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|9 maj [[1382]]|| style="text-align:center;"|Ludvigu I |- | style="text-align:center;"| [[File:Margaret of Brabant, Countess of Flanders.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Margareta e Brabantit|| style="text-align:center;"|<small>Hendriku II, [[Duka i Brabantit|dukë i Brabantit]]</small><br />([[Kontët e Lovenit|Loven]])|| style="text-align:center;"|9 shkurt [[1323]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|6 qershor [[1347]]|| style="text-align:center;" colspan="2"| [[1380]]|| style="text-align:center;"|Ludvigu II |} === Dera e Valois-Burgundisë, 1405–1482 === {{See also|Duka i Burgundisë|Lista e kontëve të Burgundisë|Holanda Burgunde}} {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri !! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"| [[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Flemish School - Lille - Margaret of Bavaria.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Margareta e Bavarisë|| style="text-align:center;"|<small>Alberti I, duka i Bavarisë</small><br />(Vitelsbah)|| style="text-align:center;"| [[1363]] || style="text-align:center;"| 12 prill [[1385]]|| style="text-align:center;"|21 mars [[1405]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|10 shtator [[1419]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|23 janar [[1423]]|| style="text-align:center;"|Johani |- | style="text-align:center;"| [[File:Michelle of Valois.jpg|107px]]|| style="text-align:center;"| Mishela e Valois|| style="text-align:center;"|<small>Karli VI i Francës</small><br />(Valois)|| style="text-align:center;"|11 janar [[1395]]|| style="text-align:center;"| Qershor [[1409]]|| style="text-align:center;"|10 shtator [[1419]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"|8 korrik [[1422]]|| style="text-align:center;" rowspan="3"|Filipi II |- | style="text-align:center;"| [[File:Portrait of Bonne of Artois.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Bona e Artua|| style="text-align:center;"|<small>Filipi i Artua, konti i Eu</small><br />([[Konti i Artois|Artua]])|| style="text-align:center;"| [[1396]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|30 nëntor [[1424]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|17 shtator [[1425]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Rogier van der Weyden (workshop of) - Portrait of Isabella of Portugal.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Izabela e Portugalisë|| style="text-align:center;"|<small>Zhoao I i Portugalisë</small><br />(Aviz)||align=center|21 shkurt [[1397]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|7 janar [[1430]]||align=center|15 korrik [[1467]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|17 dhjetor [[1471]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Margaret of York.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Margareta e Jorkut|| style="text-align:center;"|<small>Riçard Plantaxheneti, duka i III-të i Jorkut</small><br />(Jork)|| style="text-align:center;"|3 maj [[1446]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|9 korrik [[1468]]|| style="text-align:center;"|5 janar [[1477]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|23 nëntor [[1503]]|| style="text-align:center;"|Karli II |} === Dera Habsburge, 1482–1700 === {{See also|Hapsburgët|Holanda Habsburge}} {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Johanna die Wahnsinnige,die junge Herzogin von Burgund.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Joana e Kastiljes|| style="text-align:center;"|<small>[[Ferdinand II i Aragonit|Ferdinandi II i Aragonës]]</small><br />(Trastámara)|| style="text-align:center;"|6 nëntor [[1479]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|20 tetor [[1496]]|| style="text-align:center;"|25 shtator [[1506]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|12 prill [[1555]]|| style="text-align:center;"|Filipi III |- | style="text-align:center;"| [[File:Tizian 057.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Izabela e Portugalisë|| style="text-align:center;"|<small>Manueli I i Portugalisë</small><br />(Aviz)|| style="text-align:center;"|24 tetor [[1503]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|11 mars [[1526]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|1 maj [[1539]]|| style="text-align:center;"|[[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Karli III]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Anthonis Mor 001.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Maria I e Anglisë|| style="text-align:center;"|<small>[[Henri VIII|Henri VIII i Anglisë]]</small><br />(Tudor)|| style="text-align:center;"|18 shkurt [[1516]]|| style="text-align:center;"|25 korrik [[1554]]|| style="text-align:center;"|16 janar [[1556]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"|17 nëntor [[1558]]|| style="text-align:center;" rowspan="3"|[[Filipi II i Spanjës|Filipi IV]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Isabel de Valois2..jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Elisabeta e Valois|| style="text-align:center;"|<small>Henri II i Francës</small><br />(Valois)|| style="text-align:center;"|2 prill [[1545]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|22 qershor [[1559]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|3 tetor [[1568]] |- | style="text-align:center;"| [[File:1549 Anna.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Ana e Austrisë|| style="text-align:center;"|<small>Maksimiliani II, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]</small><br />([[Hapsburgët|Habsburg]])|| style="text-align:center;"|1 nëntor [[1549]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|Maj [[1570]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|26 tetor [[1580]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Isabella von Bourbon by Diego Velázquez.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"| Elisabeta e Burbonit|| style="text-align:center;"|<small>Henri IV i Francës</small><br />([[Burbonët|Burbon]])|| style="text-align:center;"|22 nëntor [[1602]]|| style="text-align:center;"|25 nëntor [[1615]]|| style="text-align:center;"|31 mars [[1621]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;" colspan="2"|6 tetor [[1644]]|| style="text-align:center;" rowspan="2"|Filipi V |- | style="text-align:center;"| [[File:Retrato de la reina Mariana de Austria (2), by Diego Velázquez.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Mariana e Austrisë|| style="text-align:center;"| <small>Ferdinandi III, [[Perandoria e Shenjtë Romake|perandor gjermaniko-romak]]</small><br />([[Monarkia Hapsburge|Habsburg]])|| style="text-align:center;"|24 dhjetor [[1634]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|7 tetor [[1649]]|| style="text-align:center;"|17 shtator [[1665]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|16 maj [[1696]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Marie-Louise d'Orléans, reine d'Espagne.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Marie Luiza e Orlinsit|| style="text-align:center;"| <small>Filipi I, duka i Orlinsit</small><br />([[Burbonët|Burbon-Orlins]])|| style="text-align:center;"|26 mars [[1662]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|19 nëntor [[1679]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|12 shkurt [[1689]]|| style="text-align:center;" rowspan="2"|Karli IV |- | style="text-align:center;"| [[File:Marie-Anne de Neubourg, reine d'Espagne.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Maria Ana e Palatinat-Nojburgut|| style="text-align:center;"| <small>Filip Vilhelmi, elektori i Palatinatit</small><br />(Vitelsbah)|| style="text-align:center;"| 28 tetor [[1667]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|14 maj [[1690]]|| style="text-align:center;"|1 nëntor [[1700]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|16 korrik [[1740]] |} === Dera Burbone, 1700–1706=== {{See also|Burbonët}} {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Anonymous portrait of Maria Luisa of Savoy (1688-1714, future Queen of Spain).jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Maria Luiza e Savojës|| style="text-align:center;"|<small>Viktor Amadeusi II i Sardenjës</small><br />(Savojë)|| style="text-align:center;"|17 shtator [[1688]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|2 nëntor [[1701]]|| style="text-align:center;"|{{Rreth|[[1706]]}}<br />''Kontea iu çedua [[Monarkia Hapsburge|Austriës]]''|| style="text-align:center;"|14 shkurt [[1714]]|| style="text-align:center;"| Filipi VI |} ===Dera Habsburge, 1706–1780 === {{See also|Monarkia Hapsburge|Holanda Austriake}} {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Elisabeth Christine of Braunschweig Wolfenbuettel.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Elisabeta Kristina e Brunsvig-Volfenbytelit|| style="text-align:center;"| <small>Ludvig Rudolfi, duka i Brunsvig-Lyneburgut</small><br />(Velfe)|| style="text-align:center;"|28 gusht [[1691]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|1 gusht [[1708]]|| style="text-align:center;"|20 tetor [[1740]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|21 dhjetor [[1750]]|| style="text-align:center;"| Karli V |} === Dera e Habsburg-Lorenës, 1780–1795=== {{See also|Holanda Austriake|Monarkia Hapsburge|Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës}} {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"|Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Mengs, Anton Raphael - Maria Luisa di Borbone Spagna, granduchessa di Toscana - 1770 - Prado.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Maria Luiza e Spanës|| style="text-align:center;"|<small>Karli III i Spanës</small><br />([[Burbonët|Burbone]])|| style="text-align:center;"|24 nëntor [[1745]]|| style="text-align:center;"|5 gusht [[1765]]|| style="text-align:center;"|20 shkurt [[1790]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"|1 mars [[1792]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|15 maj [[1792]]|| style="text-align:center;"| Leopoldi |- | style="text-align:center;"| [[File:Maria Theresia Bourbon Austria 1772 1807.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Maria Tereza e Napolit dhe Siçilisë|| style="text-align:center;"| <small>Ferdinandi I i Dy Siçilive</small><br />([[Burbonët|Burbone-Dy Siçilitë]])|| style="text-align:center;"|6 qershor [[1772]]|| style="text-align:center;"|15 shtator [[1790]]|| style="text-align:center;"|1 mars [[1792]]<br />''ngjitja e burrit''|| style="text-align:center;"| [[1795]]<br />''Pushtohet nga [[Republika e Parë Franceze]]''|| style="text-align:center;"|13 prill [[1807]]|| style="text-align:center;"| Franci |} === Dera e Saks-Koburgut dhe Gothës, 1840–2002 === {| style="width:99%;" class="wikitable" |- ! style="width:8%;"| Imazhi!! style="width:10%;"| Emri!! style="width:9%;"| I ati!! style="width:10%;"| Lindja!! style="width:9%;"| Martesa!! style="width:9%;"| Bërja konteshë!! style="width:9%;"|Pushimi së qeni konteshë!! style="width:9%;"| Vdekja!! style="width:7%;"|[[Konti i Flandrës|Bashkëshorti]] |- | style="text-align:center;"| [[File:Maria von Hohenzollern-Sigmaringen.jpg|109px]]|| style="text-align:center;"|Princeshë Maria e Hohenzollern-Sigmaringenit|| style="text-align:center;"|<small>Karl Antoni, princi i Hohenzollern-Sigmaringenit</small><br /> (Hohenzollern-Sigmaringen)|| style="text-align:center;"|17 nëntor [[1845]]|| style="text-align:center;" colspan="2"|25 prill [[1867]]|| style="text-align:center;"|17 nëntor [[1905]]<br />''vdekja e burrit''|| style="text-align:center;"|26 nëntor [[1912]]|| style="text-align:center;"| Princ Filipi |- | style="text-align:center;" colspan="9"|Mbeti vakant nën princ Karlin. Titulli u shfuqizua në vitin [[2002]]. |} {{hidden begin |title = Ndarjet e Dinastisë Baldvinide |titlestyle = background: #ccf; text-align:center; }} {|align="center" style="border-spacing: 0px; border: 1px solid black; text-align: center;" |+ |- | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Flandër---> | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Hainauti nën<br>sundimin e Derës së Reginarit<br>({{Rreth}} [[900]]-[[1051]])''</small> | colspan=1 rowspan="4" style="background: #eee;" |<small>''Namuri nën<br>sundimin e Derës së Namurit<br>([[946]]-[[1189]])''</small> |- | colspan=1 rowspan="4" style="background: #def;" |'''Kontea e<br>Bulonjës'''<br>([[918]]-[[1152]]) | colspan=1 style="background: #fff;" |'''Kontea e Flandrës'''<br>([[862]]-[[1119]]) |- | colspan=2 style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Flandër---> |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #fff;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Flandër---> | colspan=1 rowspan="2" style="background: #ceb;" |'''Kontea e<br>Hainautit'''<br>([[1071]]-[[1195]]) |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Namur---> |- | colspan=1 rowspan="5" style="background: #eee;" |<small>''Bulonja trashëgohet<br>nga Dera e Blois''</small> | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Trashëgohet nga Dera Estridsen,<br>e dinastive të Normandisë<br>dhe Lorenë/Metzit ([[1119]]-1194]])''</small> | colspan=1 style="background: #ceb;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Hainaut---> |- | colspan=2 style="background: #ceb;" |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<!---Hainaut---> |- | colspan=2 rowspan="2" style="background: #fff;" |'''Kontea e Flandrës'''<br>([[1191]]-[[1280]])<br><small>(dega e Hainautit)</small> | colspan=1 style="background: #fedf;" |'''Markezati<br>i Namurit'''<br>([[1195]]-[[1216]]) |- | colspan=1 rowspan="2" style="background: #eee;" |<small>''Trashëgohet nga<br>Dera e Kurtenajit''</small> |- | colspan=2 style="background: #eee;" |<small>''Ndahet midis<br>Derës së Avesnes<br> dhe Derës së Dampierrit''</small> |} {{hidden end}} {{collapse top|title=Tabela e kontëve të Flandrës}} {| class="wikitable sticky-header" ! colspan=2 | Sunduesi!! Lindja !! Sundimi!!Pjesa e sunduar!!Bashkëshortja!! Vdekja!!Shënime |- style="background:#fff" | Baldvini I ''Krahë Hekuri'' || [[File:Balduin Judita.jpg|123px]] |align=center|{{Rreth}} [[830]]<br><small>Biri i Odoacerit?</small> |align=center|[[862]] – [[879]]||Kontea e Flandrës||Judita e Francës<br/>[[861]]/[[866|66]]<br/>katër fëmijë |align=center|[[879]]<br>[[Arras]]<br><small>mosha 48-49</small>||Anëtari i parë i njohur i familjes. Ishte një mbështetës shumë besnik i Karl Tullacit dhe luajti një rol të rëndësishëm në luftërat e vazhdueshme kundër [[vikingët|vikingëve]]. |- style="background:#fff" | Baldvini II ''Tullaci'' ||[[File:Baldwin II of Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[865]]<br><small>Biri i Baldvinit të I dhe Juditës së Francës</small> |align=center|[[879]] – 10 shtator [[918]]||Kontea e Flandrës|| Ælfthrithë e Ueseksit<br/>{{Rreth}} [[895]]<br/>katër fëmijë |align=center|10 shtator [[918]]<br><small>mosha 52-53</small>||Nga viti [[883]], u detyrua të zhvendosej në veri të ''Pagus Flandransis'', i cili u bë territori më ngushtësisht i lidhur me kontët e Flandrës.<ref>{{cite book|author=David Nicholas|title=Medieval Flanders|url=https://archive.org/details/medievalflanders0000nich|publisher=Longman Group UK, Ltd.|year=1992|language=en|pages=[https://archive.org/details/medievalflanders0000nich/page/16 17]–18}}</ref> |- style="background:#fff" | Arnulfi I ''i Madh'' || [[File:Arnulf I.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[895]]<br><small>Biri i madh i Baldvinit të II dhe Ælfthrithës së Ueseksit</small> |align=center|10 shtator [[918]] – 27 mars [[964]] |rowspan="2"|Kontea e Flandrës|| Adela e Vermandois<br/>[[934]]<br/>pesë fëmijë |align=center|27 mars [[864]]<br><small>mosha 68-69</small> |rowspan="3"|Fëmijët e Baldvinit të II, e ndanë trashëgiminë e tyre. Baldvini e lidhi djalin e tij të madh me fronin. |- style="background:#fff" | Baldvini III ''i Riu'' || [[File:Baldwin III of Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[940]]<br><small>Biri i Arnulfit të I dhe Adelës së Vermandois</small> |align=center|[[958]] – 1 janar [[962]]||| Matilda e Saksonisë<br/>[[934]]<br/>një fëmijë |align=center|1 janar [[962]]<br>[[Bergues]]<br><small>mosha 21-22</small> |- style="background:#def" | Adelolfi || |align=center|{{Rreth}} [[895]]<br><small>Djali i dytë i Baldvinit të II dhe Ælfthrithës së Ueseksit</small> |align=center|10 shtator [[918]] – 13 nëntor [[933]]||Kontea e Bulonjës||Mathilde de Créquy<br/>tre fëmijë |align=center|13 nëntor [[933]]<br><small>mosha 37-38</small> |- style="background:#def" | Arnulfi II || |align=center|{{Rreth}} [[920]]<br><small>Biri i Adelolfit dhe Mathilde de Créquy</small> |align=center|13 nëntor [[933]] – [[971]]||Kontea e Bulonjës||''e panjohur''<br>dy fëmijë |align=center|[[971]]<br><small>mosha 50-51</small>|| |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Baldvinit të Bulonjës dhe Dirkut të II, kontit të Hollandës ([[965]]-[[976]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Arnulfi II ''i Riu'' || [[File:ArnulfIIFlanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[961]]<br><small>Biri i Baldvinit të III dhe Matildës së Saksonisë</small> |align=center|27 mars [[964]] – 30 mars [[987]]||Kontea e Flandrës||Rozala e Italisë<br/>[[976]]<br/>dy fëmijë |align=center|30 mars [[987]]<br>[[Gent]]<br><small>mosha 25-26</small> |- style="background:#def" | Arnulfi III || |align=center|{{Rreth}} [[940]]<br><small>Biri i Arnulfit të II</small> |align=center|[[971]] – [[990]]||Kontea e Bulonjës||''e panjohur''<br>tre fëmijë |align=center|[[990]]<br><small>mosha 49-50</small>|| Përfitoi nga mituria e Baldvinit të IV të Flandrës për të fituar më shumë pavarësi për Bulonjën. |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Matildës së Saksonisë dhe Rozalës së Italisë ([[987]]-{{Rreth}} [[994]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" | Baldvini IV ''Mjekrroshi'' || [[File:BaldwinIVFlanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[980]]<br><small>Biri i Arnulfit të II dhe Rozalës së Italisë</small> |align=center|30 mars [[987]] – 30 maj [[1035]]||Kontea e Flandrës ||Ogiva e Luksemburgut<br>[[1012]]<br>dy fëmijë<br><br>Eleanora e Normandisë<br/>[[1031]]<br/>një fëmijë |align=center|30 maj [[1035]]<br>[[Gent]]<br><small>mosha 54-55</small> |- style="background:#def" | Baldvini II || |align=center|{{Rreth}} [[960]]<br><small>Djali i madh i Arnulfit të III</small> |align=center|[[990]] – [[1027]]||Kontea e Bulonjës<br><small>(një Bulonjën e mirëfilltë)</small>|| Adelina e Hollandës<br>{{Rreth}} [[990]]<br>një fëmijë |align=center|[[1027]]<br><small>mosha 66-67</small> |rowspan="2"|Fëmijët e Arnulfit të III, e ndanë trashëgiminë e tyre. Pjesa e Arnulfit të IV, pas vdekjes së tij, u bashkua me Flandrën. |- style="background:#def" | Arnulfi IV || |align=center|{{Rreth}} [[960]]<br><small>Djali i dytë i Arnulfit të III</small> |align=center|[[990]] – [[1019]]||Kontea e Bulonjës<br><small>(në [[Pas-de-Calais|Ternois]])</small>||''i pamartuar?'' |align=center|[[1019]]<br><small>mosha 58-59</small> |- style="background:#def" |colspan=8 align=center|''Ternois u aneksua në Kontenë e Flandrës'' |- style="background:#def" | Eustasi I ''Sy Çpuari'' || |align=center|{{Rreth}} [[990]]<br><small>Biri i Baldvinit të II dhe Adelinës së Hollandës</small> |align=center|[[1027]] – [[1047]]||Kontea e Bulonjës||Matilda e Luvainit<br>[[1015]]<br>katër fëmijë |align=center|1047<br><small>mosha 56-57</small>|| |- style="background:#fff" | Baldvini V ''i Përkushtuar'' || [[File:Boudewijn V.jpg|123px]] |align=center|19 August 1012<br>[[Arras]]<br><small>Biri i Baldvinit të IV dhe Ogivës së Luksemburgut</small> |align=center|30 maj [[1035]] – 1 shtator [[1067]]||Kontea e Flandrës|| Adela e Francës<br>[[1028]]<br>[[Amiens]]<br>tre fëmijë |align=center|1 shtator [[1067]]<br>[[Lille]]<br><small>mosha 55</small>|| |- style="background:#def" | Eustasi II ''Mustaqe Gjati'' || [[File:Bayeux Tapestry scene55 Eustach.jpg|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1015]]<br><small>Biri i Eustasit të I dhe Matildës së Luvainit</small> |align=center|[[1047]] – [[1087]]||Kontea e Bulonjës||Godgifu i Ueseksit<br>[[1035]]<br>pa fëmijë<br><br>Ida e Lorenës së Poshtme<br>[[1049]]<br>katër fëmijë |align=center|[[1087]]<br><small>mosha 71-72</small>|| |- style="background:#fff" |rowspan="2"| Baldvini VI & I ''i Miri'' |rowspan="2"| [[File:Baldwin VI of Flanders and Richilde of Hainault.jpg|100px]] |align=center rowspan="2"|{{Rreth}} [[1030]]<br><small>Djali i madh i Baldvinit të V dhe Adelës së Francës</small> |align=center style="background:#ceb"|[[1051]] – 17 korrik [[1070]] |style="background:#ceb"|Kontea e Hainautit<br><small>(''jure uxoris'', duke sunduar me gruan e tij)</small> |rowspan="2"|Riçilda, kontesha e Hainautit<br>[[1051]]<br>tre fëmijë |align=center rowspan="2"|17 korrik [[1070]]<br>Hasnon<br><small>mosha 39-40</small> |rowspan="2"| |- style="background:#fff" |align=center|1 shtator [[1067]] – 17 korrik [[1070]]||Kontea e Flandrës |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Riçildës, konteshës së Hainautit ([[1070]]-[[1071]])''</small> |rowspan="2"|Sundoi nën nënën e tij. Vdiq në betejë kundër ungjit të tij. |- style="background:#fff" | Arnulfi III ''i Pafati'']] || [[File:Arnulf III of Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[1055]]<br><small>Biri i madh i Baldvinit të VI & I dhe Riçildës, konteshës së Hainautit</small> |align=center|17 korrik [[1070]] – 22 shkurt [[1071]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me kontenë e Hainautit<br>, sundoi me nënën e tij)</small>||''i pamartuar'' |align=center|22 shkurt [[1071]]<br>Beteja e Kaselit<br><small>mosha 15-16</small> |- style="background:#fff" | Roberti I ''Friziani'' || [[File:Robert I Flanders.jpg|100px]] |align=center|{{Rreth}} [[1035]]<br><small>Djali i dytë i Baldvinit të V dhe Adelës së Francës</small> |align=center|22 shkurt [[1071]] – 13 tetor [[1093]]||Kontea e Flandrës|| Gertruda e Saksonisë<br>[[1063]]<br>pesë fëmijë |align=center|13 tetor [[1093]]<br>Torhout<br><small>mosha 57-58</small> |rowspan="3"|Pas vdekjes së Arnulfit, kontetë u ndanë: Roberti, ungji i Arnulfit, mbajti Flandrën, ndërsa Baldvini dhe nëna e tij, sunduan në Hainaut. Baldvini pretendoi pronat e ungjit të tij për disa kohë. Nofka e Robertit vjen nga regjenca e tij në Kontenë e Hollandës. |- style="background:#ceb" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Riçildës, konteshës së Hainautit ([[1071]]-[[1076]])''</small> |- style="background:#ceb" | Baldvini II || [[File:ScBau2Hai.png|123px]] |align=center|[[1056]]<br><small>Djali i dytë i Baldvinit të VI & I dhe Riçildës, konteshës së Hainautit</small> |align=center|22 shkurt [[1071]] – [[1098]]||Kontea e Hainautit<br><small>(sundoi me nënën e tij deri në vitin [[1076]])</small>||Ida e Luvainit<br>[[1084]]<br>nëntë fëmijë |align=center|[[1098]]<br>[[Izniku|Iznik]]<br><small>mosha 41-42</small> |- style="background:#def" | Eustasi III || [[File:Eustace III Count of Boulogne.png|119px]] |align=center|{{Rreth}} [[1050]]<br><small>Biri i Eustasit të II dhe Idës së Lorenës së Poshtme</small> |align=center|[[1087]] – [[1125]]||Kontea e Bulonjës||Maria e Skocisë<br>[[1101]]<br>dy fëmijë |align=center|[[1125]]<br>[[Kantoni Lumbres|Rumili]]<br><small>mosha 74-75</small>|| |- style="background:#fff" | Roberti II ''Kryqëtari'' || [[File:Robert de flandre croisé.jpg|129px]] |align=center|{{Rreth}} [[1065]]<br><small>Biri i Robertit të I dhe Gertrudës së Saksonisë</small> |align=center|13 tetor [[1093]] – 5 tetor [[1111]]||Kontea e Flandrës|| Klementia e Burgundisë<br>[[1092]]<br>tre fëmijë |align=center|5 tetor [[1111]]<br>[[Qarku Meaux|Meaux]]<br><small>mosha 45-46</small>|| |- style="background:#ceb" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Idës së Luvainit ([[1098]]-[[1102]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#ceb" | Baldvini III || |align=center|[[1088]]<br><small>Biri i Baldvinit të II dhe Idës së Luvainit</small> |align=center|[[1098]] – [[1120]]||Kontea e Hainautit||Jolanda e Gueldersit<br>[[1102]]<br>katër fëmijë |align=center|[[1120]]<br><small>mosha 31-32</small> |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Klementies së Burgundisë ([[1111]]-[[1119]])''</small> |rowspan="2"| Nuk la fëmijë. Ai u largua nga kontea, te një kushëri mëmësor. |- style="background:#fff" | Baldvini VII ''Me Sëpatë'' || [[File:Balduin7.jpg|119px]] |align=center|[[1093]]<br><small>Biri i Robertit të II dhe Klementias së Burgundisë</small> |align=center|5 tetor [[1111]] – 17 korrik [[1119]]||Kontea e Flandrës|| Havise-Agnesa ''Fergente'' e Bretanjës<br>[[1110]]<br><small>(e anulluar)</small><br>pa fëmijë |align=center|17 korrik [[1119]]<br>Rulers<br><small>mosha 25-26</small> |- style="background:#fff" |colspan=8 align=center|''Flandra u trashëgua nga Dera e Estridsenit ([[1119]]-[[1127]]), Dera e Normandisë ([[1127]]-[[1128]]) dhe Dera e Lorenës ([[1128]]-[[1194]])'' |- style="background:#ceb" |colspan=7 align=center|<small>''Regjenca e Jolandës së Gueldersit ([[1120]]-[[1127]])''</small> |rowspan="2"| |- style="background:#ceb" | Baldvini IV ''Ndërtuesi'' || [[File:ScBau4Hai.png|123px]] |align=center|[[1108]]<br><small>Biri i Baldvinit të III dhe Jolandës së Gueldersit</small> |align=center|[[1120]] – 8 nëntor [[1171]]||Kontea e Hainautit||Alisa e Namurit<br>[[1130]]<br>tetë fëmijë |align=center|8 nëntor [[1171]]<br><small>mosha 62-63</small> |- style="background:#def" | Matilda I || [[File:Matilda of Boulogne.jpg|123px]] |align=center|1105<br>[[Qarku Boulogne-sur-Mer|Bulonjë]]<br><small>Bija e Eustasit të III dhe Maries së Skocisë</small> |align=center|[[1125]] – 3 maj [[1152]]||Kontea e Bulonjës||Stefani, mbreti i Anglisë<br>[[1125]]<br>tre fëmijë |align=center|3 maj [[1152]]<br>Kështjella Hedinghamit, Eseks<br><small>mosha 56-57</small>|| Gjithashtu mbretëresha e Anglisë. |- style="background:#def" |colspan=8 align=center|''Bulonja u trashëgua nga Dera e Blois'' |- style="background:#fff" |rowspan="2"| Baldvini V & VIII ''Kurajozi'' |rowspan="2"| [[File:Baudouin VIII de Flandre et Marguerite.jpg|100px]] |align=center rowspan="2"|[[1150]]<br><small>Biri i Baldvinit të IV dhe Alisës së Namurit</small> |align=center style="background:#ceb"|8 nëntor [[1171]] – 17 dhjetor [[1195]] |style="background:#ceb"|Kontea e Hainautit<br><small>(me Markezatin e Namurit nga viti [[1189]])</small> |rowspan="2"|Margareta I, kontesha e Flandrës<br>[[1169]]<br>shtatë fëmijë |align=center rowspan="2"|17 dhjetor [[1195]]<br>[[Arrondissement di Mons|Mons]]<br><small>mosha 44-45</small> |rowspan="2"| Nëpërmjet martesës së tij, familja do ta rifitonte Flandrën. |- style="background:#fff" |align=center|1 gusht [[1191]] – 15 nëntor [[1194]]||Kontea e Flandrës<br><small>(''jure uxoris'', deri në vitin [[1194]])</small> |- style="background:#fff" | Baldvini VI & IX || [[File:Cisar.jpg|123px]] |align=center|Korrik [[1172]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Djali i parë i Baldvinit të V & VIII dhe Margaretës I, konteshës së Flandrës</small> |align=center|15 nëntor [[1194]] – korrik [[1205]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me Kontenë e Hainautit, nga [[1195]]-a)</small>||Maria e Shampanjës<br>6 janar [[1186]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br>dy fëmijë |align=center|Korrik [[1205]]<br>[[Provinca Veliko Tërnovo|Veliko Tarnovo]]<br><small>mosha 32-33</small> |rowspan="2"|Fëmijët e Baldvinit të V/VIII, e ndanë trashëgiminë e tyre. Pas [[Kryqëzata e Katërt|Kryqëzatës së Katërt]], Baldvini u bë perandori i parë latin në [[Kostandinopoja|Konstantinopojë]]. Filipi u bë regjent i Flandrës për mbesën e tij dhe, pas vdekjes së tij, ia la Namurin motrës së tij. |- style="background:#fedf" | Filipi ''Fisnik'' || [[File:Filip namur 1210.jpg|123px]] |align=center|Mars [[1174]]<ref>Jean-Marc Frénéa, HERATLAS, Société Historique et Archéologique du Forez, 1997-2002.</ref><br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Biri i dytë i Baldvinit të V & VIII dhe Margaretës së I, konteshës së Flandrës</small> |align=center|17 dhjetor [[1195]] – 9 tetor [[1212]]|| Markezati i Namurit||Alisa e Namurit<br>1130<br>tetë fëmijë |align=center|9 tetor [[1212]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>mosha 38</small> |- style="background:#fff" |colspan=7 align=center|<small>''Reggenca e Filipit, markezit të Namurit ([[1205]]-[[1212]])''</small> |rowspan="2"|Sundoi me burrin e saj. Midis {{Abbr|v.|viteve}} [[1214]] dhe [[1223]], ajo sundoi e vetme, pasi Ferdinandi mbeti rob pas mundjes së tij në Betejën e Buvinesit. |- style="background:#fff" | Joana || [[File:Joan of Flandres.jpg|109px]] |align=center|[[1199]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Bija e madhe e Baldvinit të VI & IX dhe Maries së Shampanjës</small> |align=center|Korrik [[1205]] – 5 dhjetor [[1244]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me Kontenë e Hainautit)</small>||Ferdinandi i Portugalisë<br>1 janar [[1212]]<br>[[Paris]]<br>një fëmijë<br><br>Tomasi i Savojës, zoti i Piemontit<br>[[1237]]<br>pa fëmijë |align=center|Korrik [[1205]]<br>[[Qarku Lille|Marke le Lil]]<br><small>mosha 44-45</small> |- style="background:#fedf" | Jolanda || |align=center|1175<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Bija e Baldvinit të V & VIII dhe Margaretës së I, konteshës së Flandrës</small> |align=center|9 tetor [[1212]] – [[1216]]||Markezati i Namurit||Pjetri II i Kurtenajit<br>[[1193]]<br>dymbëdhjetë fëmijë |align=center|Gusht [[1219]]<br>[[Kostandinopoja|Kostandinopojë]]<br><small>mosha 44-45</small>|| Motra e Filipit dhe trashëgimtare e Perandorisë Latine, e trashëgoi Namurin nga vëllai i saj. E gjithë pronësia e saj u trashëgua nga pasardhësit e saj, Dera e Kurtenait. |- style="background:#fedf" |colspan=8 align=center|''Namuri u trashëgua nga Dera e Kurtenajit'' |- style="background:#fff" | Margareta I & II ''E Zezë'' || [[File:Marguerite II de Flandre.jpg|109px]] |align=center|[[1202]]<br>[[Qarku Valenciennes|Valensien]]<br><small>Vajza e dytë e Baldvinit të VI & IX dhe Maries së Shampanjës</small> |align=center|5 dhjetor [[1244]] – 10 shkurt [[1280]]||Kontea e Flandrës<br><small>(me Kontenë e Hainautit)</small>||Buçardi i Avesnes<br>[[1212]]<br><small>(anulluar në [[1215]])</small><br>dy fëmijë<br><br>Uilliami II i Dampierrit<br>[[1223]]<br>pesë fëmijë |align=center|10 shkurt [[1280]]<br>[[Gent]]<br><small>mosha 76-77</small>|| I ndau dy kontetë e saj midis bijve të secilit prej burrave të saj. |- style="background:#fff" |colspan=8 align=center|''Hainautin u trashëgua nga Dera e Avesnes; Flandra u trashëgua nga Dera e Dampierrit'' |- |} {{collapse bottom}} ==Shiko edhe== {{div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Konti i Flandrës]] * [[Flandra]] * [[Brabanti Flamand]] * [[Flandra Lindore]] * [[Flandra Perëndimore]] * [[Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës]] * [[Lista e kontëve dhe princave të Frizisë Lindore]] * [[Prijësit mesjetarë të Frizisë Lindore]] * [[Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Utrehtit]] * [[Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait]] * [[Duka i Parmës]] * [[Lista e kontëve të Burgundisë]] * [[Kontët e Lovenit]] * [[Landgraviati i Brabantit]] * [[Kontea e Loonit]] * [[Kontët dhe dukët e Gueldersit]] * [[Holanda gjatë Mesjetës së Hershme]] * [[Luftërat e Grepit dhe Merlucit]] * [[Holanda Burgunde]] * [[Duka i Burgundisë]] * [[Holanda Habsburge]] * [[Shtatëmbëdhjetë Provincat]] * [[Holanda Spanjolle]] * [[Holanda Austriake]] * [[Mbretëria e Bashkuar e Holandës]] * [[Historia e Holandës]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Lista e udhëheqësve të Frizisë]] * [[Lista e sunduesve të Saksonisë]] * [[Lista e kontëve dhe margravëve të Namurit]] * [[Lista e monarkëve të Luksemburgut]] * [[Lista e kontëve dhe dukëve të Limburgut]] * [[Lista e mbretërve dhe dukëve të Lorenës]] * [[Lista e monarkëve të Holandës]] * [[Lista e piktorëve të hershëm holandikë]] * [[Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e pensionarëve të mëdhenj]] * [[Lista e monarkëve në Vendet e Ulta]] * [[Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit]] * [[Konti i Artois]] * [[Lista e monarkëve të Belgjikës]] * [[Monarkia e Belgjikës]] * [[Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom]] * [[Lista e kontëve të Berghut]] * [[Dukati i Klevesit]] * [[Dukati i Builjonit]] * [[Lista e zotërve të Builjonit]] * [[Duka i Brabantit]] * [[Konti i Hollandës]] * [[Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut]] * [[Konti i Hainautit]] * [[Lista e kryeministrave të Holandës]] * [[Konti i Zutfenit]] * [[Abacia Princërore e Stavelot-Malmedisë]] * [[Abacia Princërore e Thornit]] * [[Historia e Belgjikës]] * [[Hapsburgët]] * [[Monarkia Hapsburge]] * [[Perandoria e Shenjtë Romake|Perandoria Gjermaniko-Romake]] {{Div col end}} == Referime == {{Reflist|35 em}} ==Bibliografia== {{Refbegin|35 em}} * {{cite book|author1=Wim Blockmans|publisher=University of Pennsylvania Press|url=https://books.google.al/books?id=0Foy9GGgdcgC|author2=Walter Prevenier|title=The Promised Lands: The Low Countries Under Burgundian Rule, 1369–1530|date=3 gusht 2010|language=en|isbn=978-0-8122-0070-6}} * {{cite book|last1=Gilliat-Smith|first1=Ernest|title=The Story of Bruges|year=1909|url=https://archive.org/details/storyofbruges00gilluoft|publisher=J. M. Den & Co.|language=en|location=Londër|isbn=978-1-4446-6629-8|edition=i 4-rt}} * {{cite book|last1=Powell|first1=Frederick York|last2=Tout|first2=Thomas Frederick|url=https://books.google.al/books?id=AYADAAAAQAAJ&pg=PA228|title=History of England, by F. Y. Powell and T. F. Tout|year=1885|language=en}} * {{cite book|author=John A. Wagner|title=Encyclopedia of the Hundred Years War|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=uVZ893wOWgoC&pg=PA182|publisher=Greenwood Publishing Group|language=en|isbn=978-0-313-32736-0}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme== {{Refbegin|29 em}} {{Commons category|Countesses of Flanders|Konteshat e Flandrës}} * {{cite web|last=Marek|first=Miroslav|title=Genealogy of the counts of Flanders|publisher=Genealogy EU|url=http://genealogy.euweb.cz/flanders/flanders1.html#GR1|language=en|url-status=dead|archive-date=28 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028104209/http://genealogy.euweb.cz/flanders/flanders1.html#GR1}} {{Refend}} [[Kategoria:Fisnikë francezë]] [[Kategoria:Gra në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë gjermanë]] [[Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë]] [[Kategoria:Themelime në 862]] [[Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës]] [[Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë]] [[Kategoria:Shpërbërje në 1795]] [[Kategoria:Evropa mesjetare]] [[Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne]] [[Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta]] [[Kategoria:Historia e Belgjikës]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria në Evropë]] [[Kategoria:Fisnikë holandezë]] [[Kategoria:Monarkia Habsburge]] [[Kategoria:Fisnikë flamandë]] [[Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake]] ek4ny2tayk9ca7c5ocj0xppwg5hkwgm 0 385899 3010866 2995260 2026-07-19T09:36:36Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010866 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | image = | competition = [[Kategoria e Parë]] | season = 2025–26 | winners = [[KF Laçi|Laçi]]<br><small>titulli i 3-të</small> | promoted = [[KF Laçi|Laçi]]<br>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | relegated = [[AS Luftëtari|Luftëtari]]<br>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]<br>[[KF Lushnja|Lushnja]] | matches = 198 | total goals = 480 | league topscorer = Saleh Nasr<br />(18 gola) | biggest home win = {{Nowrap|[[KF Laçi|Laçi]] 4−0 [[KF Burreli|Burreli]]}}<br/>{{small|(25 tetor 2025)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 4−0 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(25 tetor 2025)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 5−1 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(4 prill 2026)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 5−1 [[FK Kukësi|Kukësi]]<br/>{{small|(11 prill 2026)}}<br/>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] 4−0 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(19 prill 2026)}} | biggest away win = {{Nowrap|[[KF Lushnja|Lushnja]] 1−5 [[KF Laçi|Laçi]]}}<br/>{{small|(28 shkurt 2026)}} | highest scoring = {{Nowrap|[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] 4−4 [[KF Burreli|Burreli]]}}<br/>{{small|(3 maj 2026)}}<br/>[[KF Laçi|Laçi]] 5−3 [[KF Besa Kavajë|Besa]]<br/>{{small|(18 mars 2026)}} | longest wins = 13 ndeshje<br/>[[KF Laçi|Laçi]] | longest unbeaten = 28 ndeshje<br/>[[KF Laçi|Laçi]] | longest winless = 19 ndeshje<br/>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] | longest losses = 6 ndeshje<br/>[[KF Lushnja|Lushnja]] | highest attendance = | lowest attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria e Parë 2024-25|2024–25]] | nextseason = [[Kategoria e Parë 2026-27|2026–27]] }} '''[[Kategoria e Parë]] 2025–26''' është sezoni i 78-të zyrtar i nivelit të dytë në piramidën e futbollit shqiptar. Sezoni filloi në 23 gusht 2025 dhe do të përfundojë në 2 maj 2026. Këtë sezon konkurrojnë 12 skuadra, ku vendi i parë dhe i dytë do të ngjiten në [[Kategoria Superiore 2026–27]], kurse 4 skuadrat në vendet 3-6 do të luajnë për një vend në play-off përballë skuadrës në vend të 8 nga [[Kategoria Superiore|Kategoria Superiore 2025–26]]. Dy skuadrat në vendet 11 dhe 12 do të zbresin në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]], kurse dy skuadrat në vendet 9 dhe 10 do të luajnë në play-out. <ref>https://fshf.org/sq/miratohen-datat-e-nisjes-se-kompeticioneve-kombetare-per-sezonin-2025-2026/</ref><ref>https://fshf.org/sq/hidhet-shorti-per-kategorine-e-pare-ky-eshte-kalendari-i-plote-me-33-javet-futbollistike/</ref> ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]]:''' * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] * [[FK Vora|Vora]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]]:''' * [[KF Erzeni|Erzeni]] * [[KF Valbona|Valbona]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Iliria|Iliria]] * [[AF Luftëtari|Luftëtari]] ==Vendndodhjet == {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë.|places= {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KS Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KS Besa |Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.9354239|long=19.66896 |label=<small>[[KS Lushnja|Lushnja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.7275 |long=19.5628 |label=<small>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KS Korabi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=40.07583 |long=20.13889 |label=<small>[[AF Luftëtari|Luftëtari]]</small> |position=right}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] || [[Fier]] || [[Stadiumi "Loni Papuçiu"|Stadiumi Loni Papuçiu]] || 6,800 |- | [[KS Besa|Besa]] || [[Kavajë]] || [[Stadiumi Luz i Vogël]] || 550 |- | [[KS Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 3,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] <ref group="note"> [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]] i luan ndeshjet si pritës në [[Stadiumi Redi Maloku|Stadiumin Redi Maloku]] për shkak se fusha e tyre, [[Stadiumi "Kastrioti"|Stadiumi Kastrioti]], nuk plotëson kushtet e federatës për [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]].</ref> || 3,000 |- | [[KS Korabi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Laçi|Laçi]] || [[Laç]] || [[Stadiumi Laçi]] || 2,271 |- | [[AF Luftëtari|AF Luftëtari]] || [[Gjirokastër]] || [[Stadiumi i Gjirokastrës]] || 8,400 |- | [[KS Lushnja|Lushnja]] || [[Lushnjë]] || [[Stadiumi A.Roza Haxhiu]] || 8,500 |- | [[KS Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] || [[Korçë]] || [[Stadiumi Skënderbeu]] || 5,800 |- |} <references group="note"/> ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://www.sofascore.com/tournament/football/albania/kategoria-e-pare/722#id:78744] <!--Update team positions here--> |team1=LAÇ |team2=SKË |team3=POG |team4=ILI |team5=BES |team6=KAS |team7=BUR |team8=KOR |team9=LUF |team10=KUK |team11=APO |team12=LUS <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=28 maj 2026 |win_APO=6 |draw_APO=10 |loss_APO=17|gf_APO=31|ga_APO=44<!-- Apolonia --> |win_BES=10 |draw_BES=9 |loss_BES=14|gf_BES=41|ga_BES=43<!-- Besa --> |win_BUR=9 |draw_BUR=10 |loss_BUR=14|gf_BUR=27|ga_BUR=45<!-- Burreli --> |win_ILI=11 |draw_ILI=12|loss_ILI=10 |gf_ILI=32|ga_ILI=33<!-- Iliria --> |win_KAS=11|draw_KAS=6 |loss_KAS=16|gf_KAS=44|ga_KAS=57<!-- Kastrioti --> |win_KOR=8 |draw_KOR=12 |loss_KOR=13|gf_KOR=31|ga_KOR=39<!-- Korabi --> |win_KUK=8 |draw_KUK=7 |loss_KUK=18|gf_KUK=31|ga_KUK=50<!-- Kukësi --> |win_LAÇ=24|draw_LAÇ=7 |loss_LAÇ=2 |gf_LAÇ=60|ga_LAÇ=23<!-- Laçi --> |win_LUF=7 |draw_LUF=13|loss_LUF=13|gf_LUF=37|ga_LUF=43<!-- Luftëtari --> |win_LUS=5 |draw_LUS=11|loss_LUS=17|gf_LUS=26|ga_LUS=47<!-- Lushnja --> |win_POG=20|draw_POG=8 |loss_POG=5 |gf_POG=63|ga_POG=31<!-- Pogradeci --> |win_SKË=24|draw_SKË=5 |loss_SKË=4 |gf_SKË=57|ga_SKË=25<!-- Skënderbeu --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> |status_APO=Z |status_KUK=O |status_LAÇ=K,P |status_LUF=Z |status_LUS=Z |status_SKË=P <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KS Besa|Besa]] |name_BUR=[[KS Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KS Korabi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AF Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KS Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2026-27]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2026-27]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2026-27]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2026-27]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://int.soccerway.com/national/albania/league-1/2025-2026/regular-season/76affe11-1812-42a1-91a0-f8be450dcbab/] | update = complete | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= APO | team2= BES | team3= BUR | team4= ILI | team5= KAS | team6= KOR | team7= KUK | team8= LAÇ | team9= LUF | team10= LUS | team11= POG | team12= SKË |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | match_APO_BES = 2−0 | match_APO_BUR = 1−2 | match_APO_ILI = 0−0 | match_APO_KAS = 2−0 | match_APO_KOR = 0−3 | match_APO_KUK = 2−0 | match_APO_LAÇ = 0−2 | match_APO_LUF = 1-1 | match_APO_LUS = 0−0 | match_APO_POG = 2−2 | match_APO_SKË = 2−3 | match_BES_APO = 1−2 | match_BES_BUR = 2−0 | match_BES_ILI = 3−1 | match_BES_KAS = 1−1 | match_BES_KOR = 3−1 | match_BES_KUK = 3−1 | match_BES_LAÇ = 0−0 | match_BES_LUF = 1−1 | match_BES_LUS = 1−1 | match_BES_POG = 1−1 | match_BES_SKË = 2−3 | match_BUR_APO = 2−0 | match_BUR_BES = 2−1 | match_BUR_ILI = 1−1 | match_BUR_KAS = 0−0 | match_BUR_KOR = 0−3 | match_BUR_KUK = 2-0 | match_BUR_LAÇ = 1−2 | match_BUR_LUF = 1−0 | match_BUR_LUS = 0−0 | match_BUR_POG = 2−0 | match_BUR_SKË = 1−2 | match_ILI_APO = 2−0 | match_ILI_BES = 2−1 | match_ILI_BUR = 2−2 | match_ILI_KAS = 0−1 | match_ILI_KOR = 2−1 | match_ILI_KUK = 1−0 | match_ILI_LAÇ = 1−2 | match_ILI_LUF = 1−1 | match_ILI_LUS = 2−1 | match_ILI_POG = 0-0 | match_ILI_SKË = 0−2 | match_KAS_APO = 1−0 | match_KAS_BES = 2−1 | match_KAS_BUR = 1−1 | match_KAS_ILI = 1−1 | match_KAS_KOR = 0−0 | match_KAS_KUK = 2−1 | match_KAS_LAÇ = 2−2 | match_KAS_LUF = 3−1 | match_KAS_LUS = 2−1 | match_KAS_POG = 2−4 | match_KAS_SKË = 3−2 | match_KOR_APO = 0−0 | match_KOR_BES = 0-0 | match_KOR_BUR = 0−1 | match_KOR_ILI = 2−1 | match_KOR_KAS = 3−2 | match_KOR_KUK = 1−0 | match_KOR_LAÇ = 0−2 | match_KOR_LUF = 1−1 | match_KOR_LUS = 2−0 | match_KOR_POG = 1−2 | match_KOR_SKË = 0−0 | match_KUK_APO = 2−1 | match_KUK_BES = 1−0 | match_KUK_BUR = 2−0 | match_KUK_ILI = 0−1 | match_KUK_KAS = 0−1 | match_KUK_KOR = 4-2 | match_KUK_LAÇ = 0−3 | match_KUK_LUF = 2−2 | match_KUK_LUS = 1−1 | match_KUK_POG = 1−3 | match_KUK_SKË = 0−1 | match_LAÇ_APO = 1−1 | match_LAÇ_BES = 2-1 | match_LAÇ_BUR = 4−0 | match_LAÇ_ILI = 1−1 | match_LAÇ_KAS = 3-1 | match_LAÇ_KOR = 2−0 | match_LAÇ_KUK = 2−1 | match_LAÇ_LUF = 1−0 | match_LAÇ_LUS = 2−1 | match_LAÇ_POG = 0−0 | match_LAÇ_SKË = 2−1 | match_LUF_APO = 0−2 | match_LUF_BES = 1−2 | match_LUF_BUR = 0−0 | match_LUF_ILI = 1−2 | match_LUF_KAS = 2-1 | match_LUF_KOR = 1−1 | match_LUF_KUK = 3−1 | match_LUF_LAÇ = 0−0 | match_LUF_LUS = 1−2 | match_LUF_POG = 2−3 | match_LUF_SKË = 0−1 | match_LUS_APO = 0−1 | match_LUS_BES = 0−1 | match_LUS_BUR = 0−1 | match_LUS_ILI = 1−0 | match_LUS_KAS = 3−2 | match_LUS_KOR = 2−0 | match_LUS_KUK = 0−0 | match_LUS_LAÇ = 0−1 | match_LUS_LUF = 1−1 | match_LUS_POG = 1−2 | match_LUS_SKË = 1-1 | match_POG_APO = 1−0 | match_POG_BES = 0−0 | match_POG_BUR = 2−0 | match_POG_ILI = 0−0 | match_POG_KAS = 4−0 | match_POG_KOR = 3−1 | match_POG_KUK = 2−0 | match_POG_LAÇ = 1−0 | match_POG_LUF = 2−3 | match_POG_LUS = 0−0 | match_POG_SKË = 0−1 | match_SKË_APO = 3−2 | match_SKË_BES = 1−0 | match_SKË_BUR = 3−0 | match_SKË_ILI = 2−0 | match_SKË_KAS = 2−1 | match_SKË_KOR = 3−2 | match_SKË_KUK = 3−0 | match_SKË_LAÇ = 1−0 | match_SKË_LUF = 1−1 | match_SKË_LUS = 4−3 | match_SKË_POG = 1−2 }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://int.soccerway.com/albania/kategoria-e-pare/#/C46PTuGG/standings/overall/] | update = 22 March 2026 | a_note = yes | solid_cell = grey | matches_style = FBR | team1= APO | team2= BES | team3= BUR | team4= ILI | team5= KAS | team6= KOR | team7= KUK | team8= LAÇ | team9= LUF | team10= LUS | team11= POG | team12= SKË |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | match_APO_BES = 1-2 | match_APO_BUR = 4-4 | match_APO_ILI = null | match_APO_KAS = null | match_APO_KOR = null | match_APO_KUK = null | match_APO_LAÇ = null | match_APO_LUF = null | match_APO_LUS = 0−0 | match_APO_POG = 1−2 | match_APO_SKË = 0−1 | match_BES_APO = null | match_BES_BUR = 1−0 | match_BES_ILI = null | match_BES_KAS = null | match_BES_KOR = 1-1 | match_BES_KUK = null | match_BES_LAÇ = null | match_BES_LUF = null | match_BES_LUS = 0-0 | match_BES_POG = 2−3 | match_BES_SKË = 0-1 | match_BUR_APO = null | match_BUR_BES = null | match_BUR_ILI = 0−0 | match_BUR_KAS = null | match_BUR_KOR = 0−0 | match_BUR_KUK = 0−0 | match_BUR_LAÇ = null | match_BUR_LUF = null | match_BUR_LUS = 1-0 | match_BUR_POG = 0-3 | match_BUR_SKË = 0-1 | match_ILI_APO = 2-1 | match_ILI_BES = 1−0 | match_ILI_BUR = null | match_ILI_KAS = 1−0 | match_ILI_KOR = null | match_ILI_KUK = 1−1 | match_ILI_LAÇ = 1-1 | match_ILI_LUF = 1-2 | match_ILI_LUS = null | match_ILI_POG = null | match_ILI_SKË = null | match_KAS_APO = 1−0 | match_KAS_BES = 2−3 | match_KAS_BUR = 5-2 | match_KAS_ILI = null | match_KAS_KOR = null | match_KAS_KUK = 0-2 | match_KAS_LAÇ = 1-2 | match_KAS_LUF = 1-2 | match_KAS_LUS = null | match_KAS_POG = null | match_KAS_SKË = null | match_KOR_APO = 0-0 | match_KOR_BES = null | match_KOR_BUR = null | match_KOR_ILI = 1-1 | match_KOR_KAS = 1−0 | match_KOR_KUK = null | match_KOR_LAÇ = 0−1 | match_KOR_LUF = 1-0 | match_KOR_LUS = null | match_KOR_POG = null | match_KOR_SKË = null | match_KUK_APO = 2-0 | match_KUK_BES = 2-1 | match_KUK_BUR = null | match_KUK_ILI = null | match_KUK_KAS = null | match_KUK_KOR = 1-1 | match_KUK_LAÇ = null | match_KUK_LUF = 0−0 | match_KUK_LUS = 3-2 | match_KUK_POG = null | match_KUK_SKË = null | match_LAÇ_APO = 2−1 | match_LAÇ_BES = 5-3 | match_LAÇ_BUR = 3-1 | match_LAÇ_ILI = null | match_LAÇ_KAS = null | match_LAÇ_KOR = null | match_LAÇ_KUK = 2-1 | match_LAÇ_LUF = 2-1 | match_LAÇ_LUS = null | match_LAÇ_POG = 2-0 | match_LAÇ_SKË = null | match_LUF_APO = 2-2 | match_LUF_BES = 2-3 | match_LUF_BUR = 2-0 | match_LUF_ILI = null | match_LUF_KAS = null | match_LUF_KOR = null | match_LUF_KUK = null | match_LUF_LAÇ = null | match_LUF_LUS = null | match_LUF_POG = 3-0 | match_LUF_SKË = 0−3 | match_LUS_APO = null | match_LUS_BES = null | match_LUS_BUR = null | match_LUS_ILI = 0-3 | match_LUS_KAS = 1-4 | match_LUS_KOR = 2-1 | match_LUS_KUK = null | match_LUS_LAÇ = 1−5 | match_LUS_LUF = 0−0 | match_LUS_POG = null | match_LUS_SKË = null | match_POG_APO = null | match_POG_BES = null | match_POG_BUR = null | match_POG_ILI = 3-0 | match_POG_KAS = 5-1 | match_POG_KOR = 4−1 | match_POG_KUK = 5-1 | match_POG_LAÇ = null | match_POG_LUF = null | match_POG_LUS = 3−1 | match_POG_SKË = 1-1 | match_SKË_APO = null | match_SKË_BES = null | match_SKË_BUR = null | match_SKË_ILI = 1-0 | match_SKË_KAS = 4-0 | match_SKË_KOR = 0-0 | match_SKË_KUK = 2−1 | match_SKË_LAÇ = 0-1 | match_SKË_LUF = null | match_SKË_LUS = 2−0 | match_SKË_POG = null }} ===Pozicionet sipas javëve=== Kjo tabelë tregon pozicionet e skuadrave pas çdo jave. {| class="wikitable" ! Skuadra/Java !! 1 !! 2 !! 3 !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 !! 21 !! 22 !! 23 !! 24 !! 25 !! 26 !! 27 !! 28 !! 29 !! 30 !! 31 !! 32 !! 33 |- | [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] || 10 || 10 || 6 || 3 || 3 || 4 || 6 || 5 || 5 || 6 || 7 || 6 || 4 || 4 || 4 || 4 || 7 || 7 || 8 || 9 || 9 || 9 || 9 || 9 || 9 || 9 || 9 || 9 || 10 || 10 || 11 || 11 || 11 || |- | [[KF Besa Kavajë|Besa]] || 4 || 6 || 10 || 11 || 11 || 11 || 10 || 11 || 10 || 8 || 10 || 10 || 8 || 9 || 8 || 7 || 5 || 6 || 6 || 7 || 7 || 7 || 7 || 7 || 7 || 7 || 7 || 8 || 6 || 6 || 5 || 5 || 5 || |- | [[KF Burreli|Burreli]] || 12 || 3 || 4 || 4 || 5 || 7 || 4 || 6 || 6 || 5 || 5 || 5 || 7 || 5 || 7 || 9 || 6 || 5 || 5 || 4 || 5 || 5 || 6 || 6 || 6 || 6 || 6 || 6 || 7 || 8 || 8 || 7 || 7 || |- | [[KF Iliria|Iliria]] || 11 || 11 || 12 || 8 || 6 || 3 || 3 || 3 || 4 || 4 || 4 || 4 || 5 || 6 || 5 || 5 || 8 || 8 || 9 || 6 || 6 || 6 || 5 || 5 || 4 || 4 || 4 || 4 || 4 || 4 || 4 || 4 || 4 || |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || 5 || 12 || 11 || 12 || 12 || 12 || 11 || 12 || 11 || 9 || 8 || 7 || 6 || 8 || 6 || 6 || 4 || 4 || 4 || 5 || 4 || 4 || 4 || 4 || 5 || 5 || 5 || 5 || 5 || 5 || 6 || 6 || 6 || |- | [[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] || 6 || 7 || 9 || 10 || 9 || 8 || 5 || 7 || 7 || 7 || 6 || 8 || 9 || 7 || 9 || 8 || 9 || 9 || 7 || 8 || 8 || 8 || 8 || 8 || 8 || 8 || 8 || 7 || 8 || 7 || 7 || 8 || 8 || |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || 2 || 4 || 5 || 9 || 10 || 10 || 12 || 10 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 12 || 10 || 9 || 9 || 10 || 10 || 10 || |- | [[KF Laçi|Laçi]] || 3 || 1 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 2 || 1 || |- | [[AS Luftëtari|Luftëtari]] || 7 || 5 || 7 || 6 || 8 || 9 || 9 || 8 || 8 || 10 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 11 || 10 || 12 || 12 || 12 || 9 || 9 || 9 || |- | [[KF Lushnja|Lushnja]] || 8 || 8 || 8 || 7 || 7 || 5 || 8 || 9 || 9 || 11 || 9 || 9 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 10 || 11 || 11 || 11 || 11 || 12 || 12 || 12 || |- | [[KF Pogradeci|Pogradeci]] || 9 || 9 || 3 || 5 || 4 || 6 || 7 || 4 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || 3 || |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] || 1 || 2 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 2 || |} ==Ndeshjet play-offs për ngritje== ===Kllapë=== <onlyinclude> {{#invoke:RoundN|main|columns=2|boldwinner=high|score-boxes=1|score-width=30 <!--SF--> ||'''[[KF Pogradeci|Pogradeci]]'''|'''3''' |[[KS Kastrioti|Kastrioti]]|0 ||[[KF Iliria|Iliria]]|0 |'''[[KF Besa Kavajë|Besa]]'''|'''2''' ||'''[[KF Pogradeci|Pogradeci]] ([[Overtime (sports)|a.e.t.]])'''|'''1''' |[[KF Besa Kavajë|Besa]]|0 }}</onlyinclude> ===Gjysmëfinalet=== {{football box |date= 7 maj 2026 |time= 16:00 |team1= [[KF Pogradeci|Pogradeci]] |score= 3−0 |report= |team2= [[KS Kastrioti|Kastrioti]] |goals1= [[Bedri Greca|Greca]] {{goal|15}}<br>[[Freeman Pius|Pius]] {{goal|89||90+1}} |goals2= |stadium= [[Stadiumi Gjorgji Kyçyku]], [[Pogradec]] |attendance= |referee= Ermis Çelaj }} ---- {{football box |date= 7 maj 2026 |time= 16:00 |team1= [[KF Iliria|Iliria]] |score= 0−2 |report= |team2= [[KF Besa Kavajë|Besa]] |goals1= |goals2= [[William Cordeiro|Cordeiro]] {{goal|8}}<br>[[Godswill Chinwendu|Chinwendu]] {{goal|11}} |stadium= [[Stadiumi Redi Maloku]], [[Fushë-Krujë]] |attendance= |referee= Olsion Yzeiraj }} ===Finale=== {{football box |date= 11 maj 2026 |time= 17:00 |aet= yes |team1= [[KF Pogradeci|Pogradeci]] |score= 1−0 |report= |team2= [[KF Besa Kavajë|Besa]] |goals1= [[Índio Oliveira]] {{goal|105}} |goals2= |stadium= [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] |attendance= |referee= Olsion Yzeiraj }} ''Pogradeci u kualifikua në ndeshjen finale të play-off-it'' ==Ndeshjet play-offs për zbritje== {{Football box | date = 9 maj 2026 | time = 16:00 | team1 = [[AS Luftëtari|Luftëtari]] | team2 = [[KF Sopoti|Sopoti]] | score = 1−1 |aet = yes | goals1 = [[Gersi Diamanti|Diamanti]] {{goal|6|pen.}} | goals2 = [[Harith Jargavani|Jargavani]] {{goal|79}} | stadium = [[Stadiumi Flamurtari]], [[Vlorë]] | attendance = | referee = Olsid Ferataj |penalties1= * [[Philip Ikeocha|Ikeocha]] {{penmiss}} * [[José Lucas Alves de Oliveira|Lukão]] {{pengoal}} * [[Beji Anthony|Anthony]] {{pengoal}} * [[Gersi Diamanti|Diamanti]] {{penmiss}} |penaltyscore=2−4 |penalties2= * {{pengoal}} [[Kyari Idris|Idris]] * {{pengoal}} [[Harith Jargavani|Jargavani]] * {{pengoal}} [[Sodiq Atanda|Atanda]] * {{pengoal}} [[Serxhio Tabaku|Tabaku]] | report = }} ---- {{Football box | date = 9 maj 2026 | time = 16:00 | team1 = [[FK Kukësi|Kukësi]] | team2 = [[KF Bylis|Bylis B]] | score = 1−1 | aet = yes | goals1 = [[Leo Ballhysa|Ballhysa]] {{goal|68}} | goals2 = [[Robert Murić|Murić]] {{goal|90+3}} | stadium = Vora Stadium, [[Vorë]] | attendance = | referee = Kreshnik Barjamaj |penalties1= * [[Matheus Gama|Gama]] {{pengoal}} * [[Paulo Henrique de Mattos Rodrigues|Paulo Henrique]] {{pengoal}} * [[Kristi Bespallov|Bespallov]] {{pengoal}} * [[Gabriel Schepanski|Schepanski]] {{pengoal}} * [[Leo Ballhysa|Ballhysa]] {{penmiss}} |penaltyscore=4−5 |penalties2= * {{pengoal}} [[Robert Murić|Murić]] * {{pengoal}} [[Gjorgi Stoilov|Stoilov]] * {{pengoal}} [[Igor Henrique Almeida Ribeiro|Igor]] * {{pengoal}} [[Renato Beqaj|Beqaj]] * {{pengoal}} [[Dime Dimov|Dimov]] | report = }} ''Bylis B nuk mundi të ngjitej për shkak të rënies së ekipit A në Kategorinë e Parë. Një ndeshje shtesë midis Kukësit dhe ekipit Butrinti, humbës në finalen e play-off-it të Grupit B të Kategorisë së Dytë, u luajt për të vendosur vendin e mbetur bosh.'' ---- {{Football box | date = 28 maj 2026 | time = 15:00 | team1 = [[FK Kukësi|Kukësi]] | team2 = [[KF Butrinti|Butrinti]] | score = 2−0 | aet = | goals1 = [[Matheus Alisson Oliveira dos Santos|Matheus Alisson]] {{goal|40}}<br>[[Tayo Abiodoun|Abiodoun]] {{goal|46}} | goals2 = | stadium = [[Egnatia Arena]], [[Rrogozhinë]] | attendance = | referee = Albert Doda | report = }} ==References== {{Reflist}} {{Historia e Kategorisë së Parë}} {{Kategoria e parë}} {{DEFAULTSORT:2025-26 Kategoria e Parë}} apnnzjo448y2uqf6lg0y4enkrbjvg73 0 387752 3010663 3003870 2026-07-18T15:23:08Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010663 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sunduesi i Epirit nga viti 1205 deri në vitin 1479}} {{Infobox former monarchy | royal_title = Despot | realm = i Epirit | coatofarms = File:Coat of arms of Carlo I Tocco in Arta.svg | coatofarmscaption = Stema e Carlo I Tocco, themelues i dinastisë së fundit të Epirit, si kont palatin i Qefalonisë dhe Zakintos (djathtas) dhe si despot i Epirit (majtas)<ref>{{cite journal|author=Brendan Osswald|year=2018|journal=Bulletin de correspondance hellénique|url=http://journals.openedition.org/bch/689|title=Les armoiries des Tocco de Céphalonie dans la citadelle intérieure de la forteresse d'Arta|volume=142|issue=2|doi=10.4000/bch.689|S2CID=216810785|language=fr|url-access=subscription|doi-access=free|pages=803–844}}</ref> | first_monarch = Mihal I Komnenos Dukas | last_monarch = Leonardo III Tocco<br>1448 – 1479<small>(sundues)</small><br>Antonio Tocco<br><small>(titullar)</small> | appointer = i trashëgueshëm | began = 1205 | ended = 1479<br><small>(rënia e despotatit)</small><br>1642<br><small>(përdorimi i fundit i titullit)</small> }} '''Despoti i Epirit''' ishte sunduesi i [[Despotati i Epirit|Despotatit të Epirit]], një shtet pasues i [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]] pas [[Kryqëzata e Katërt|Kryqëzatës së Katërt]]. Emri "Despotati i Epirit" dhe titulli "despot i Epirit" janë emra historiografikë modernë, pasi nuk ishin në përdorim nga vetë despotët. Në [[Perandoria Bizantine|Perandorinë Bizantine]], titulli i [[Despoti]]t ({{lang|el|δεσπότης|despótēs}}) ishte një titull prestigjoz oborri dhe nuk përcaktonte sundimin mbi ndonjë territor specifik. Megjithëse majft sundues epirotë përdornin titullin despot, ai nuk ishte asnjëherë në referencë të tokave që ata qeverisnin, por në referencë të pozicionit të tyre në hierarkinë bizantine. Vetëm pasi Epiri ra në duart e dinastive të tjera që titulli i despotit u përdor jo për hierarkinë perandorake, por për sundues të të një territori, ndonjëherë për habinë e popullsisë vendore. "Despoti i Epirit" nuk është rregjistruar në dokumente bashkëkohore për sunduesit e tjerë, por ka mjaft versione të tjera, siç janë "despoti i Artaës" dhe "despoti i Janinës", dy kryeqytetet e despotatit në pika të ndryshme kohore. Disa sundues përdorën versionin "despot i Romanisë" (Romania thelbësisht i referohej territoreve të [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Romake]], d.m.th. Bizantit) ose "despot i Romakëve" (duke pretenduar sundimin mbi [[Grekët Bizantinë|Romaioit]], d.m.th. bizantinët/grekët). Despoti i fundit i Epirit qe Leonardo III Tocco, i cili sundoi nga viti [[1448]] deri në vitin [[1479]], kur mbetjet e despotatit u pushtuan nga [[Perandoria Osmane]]. Leonardo ia mbathi në ekzil dhe pasardhësit e tij vijuan ta pretendonin titullin deri në vitin [[1642]]. Kjo do të ndodhte kur Antonio Tocco i kërkoi Mbretit të Spanjës ti jepej titulli i Princit të Akesë, në shkëmbim për titullin e tij të trashëguar të despotit të Epirit dhe kontit palatin të Qefalonisë dhe Zakintos;<ref>{{Cite book|author1=Stornaiolo Silva|author2=Ugo Stefano|title=Achaean Disputes: Eight Centuries of Succession Conflicts for the Title of Prince of Achaea|year=2024|publisher=Libertas Press|language=en|location=Covington, LA & Boerne, TX, ShBA|isbn=160020005-2|page=73}}</ref> kjo dhënie e re pasqyronte titullin origjinal princëror të mbajtur nga sunduesit e Principatës së Akesë, por ishte një titull fisnik brenda fisnikërisë napolitane, krahasuar me titullin origjinal sovran. == Titulli == Në periudhën e voën të [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]], titulli i [[despoti]]t ({{lang|grc|δεσπότης|despótēs}}) ishte një titull i lartë dhe prestigjoz oborrtar. Ai nuk përdorej si një titull sunduesi të ndonjë zotërimi të caktuar tokësor.<ref name="Nada">{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=91}}</ref> Si i tillë, duke iu referuar sunduesve të [[Despotati i Epirit|Despotatit të Epirit]] (një term jo i kohës së ekzistencës së shtetit) si "despotë ''të Epirit''" është teknikisht i pasaktë.<ref>{{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|orig-year=1987|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|year=1994|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|language=en|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662|page=69}}</ref> Titulli do të lidhej me territore të caktuara vetëm pasi praktika e perandorëve që ua jepnte titullin princave, duke u dhënë atyre apanazhe gjysmë-autonome për ti qeverisur, u bë e rregullt.<ref>{{Cite book|author1=Peter Soustal|author2=Johannes Koder|year=1981|title=Tabula Imperii Byzantini|volume=Band 3: Nikopolis und Kephallēnia|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften|language=de|location=Vjenë|isbn=978-3-7001-0399-8|pages=38–39}}</ref><ref name="ODB222">{{Cite book|editor1=Alexander Kazhdan|year=1991|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|editor2=Anthony Cutler|editor3=Alice-Mary Talbot|editor4=Timothy Gregory|editor5=Nancy Patterson Ševčenko|volume=2. Esot – Nika|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford dhe Nju Jork|isbn=978-0-19-504652-6|pages=614, 716}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Lucien Stiernon|year=1959|url=http://www.persee.fr//web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_num_17_1_1200|title=Les origines du despotat d'Épire. À propos d’un livre récent|doi=10.3406/rebyz.1959.1200|volume=17|journal=Revues des études byzantines|language=fr|pages=90–126}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Për më tepër, jo të gjithë sunduesit e Epirit e bartën titullin monarkisë epirote, Mihali I Komnenos Dukas, nuk e përdori asnjëherë titullin dhe as pasuesi i tij, Theodor Komnenos Dukas, i cili faktikisht e kurorëzoi veten perandor ({{Transliteration|grc|basileus}}) në [[Selaniku|Selanik]] {{Rreth|[[1225]]}}. Sunduesi i parë i Epirit që mori titullin e [[despoti]]t ishte Mihali II Komnenos Dukas, nga xhaxhai i tij Manueli i Selanikut në [[vitet 1230]], dhe pastaj prapë, si shenjë e nënshtrimit dhe vasalitetit, nga the [[Perandoria e Nikesë|perandori nikeas]] Joani III Vatatzes.<ref>{{cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|year=1994|orig-year=1987|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|language=en|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|pages=68–69}}</ref><ref name="ODB22">{{Cite book|editor1=Alexander Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|editor2=Anthony Cutler|editor3=Alice-Mary Talbot|editor4=Timothy Gregory|editor5=Nancy Patterson Ševčenko|volume=2. Esot – Nika|year=1991|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford dhe Nju Jork|isbn=978-0-19-504652-6|page=716}}</ref> Përdorimi i një versioni të titullit despot të lidhur faktikisht me territorin filloi nën sundimin e Familjes Orsini, duke pasuar shuarjen e dinastisë origjinale Komnenos Dukas. Me prejardhje italiane, sunduesit Orsini e kthyen titullin e tyre si {{lang|la|Despotus Romaniae}} (''Despot i Romania''). Epiri ishte pjesë e Romanias (që thelbësisht nënkuptonte ''[[Perandoria Bizantine|Perandorinë Romake Lindore]]'', d.m.th Bizantin).<ref name="Nada"></ref> [[Thomas Preluboviq|Thomas II Preljuboviç]], të cilit iu dha Epiri nga sunduesi i tij i mëparshëm, pretenduesi i fronit perandorak serb Simeon Uroshi, iu dha dinjiteti i [[despoti]]t nga Simeoni dhe e titulloi veten si "Despot i Janinës" për të përcaktuar sundimin e tij mbi kryeqytetin e tij dhe të gjithë Epirin.<ref name="Nada1">{{Cite book|author=Nada Zečević|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|year=2014|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=81}}</ref> Pasi u bë sundues i Janinës në vitin [[1411]], Carlo I Tocco mori titullin e despotit, ose si referencë për despotët Komnenos Dukas dhe Orsini, ose për titullin e marë nga [[Thomas Preluboviq|Thomas II Preljuboviq]]. Vendasit këmbëngulën që Carlo të kërkonte njohjen e atij titulli nga perandori bizantin dhe pasi kishte dërguar vëllain e tij, Leonardo II Tocco në [[Kostandinopoja|Konstandinopojë]], perandori Manueli II Paleologu, e njohur atë formalisht si despot.<ref name="Nada1"></ref> Për Carlo-n, titulli i despotit nënkuptonte se ai mund të pretendonte sundimin e të gjithë Epirit, jo vetëm të [[Janina|Janinës]]; ai në mënyrë të shquar zaptoi [[Arta|Artën]], kryeqytet nën Komnenos Dukas dhe Orsinit, në vitin [[1416]]. Për bizantinët në Kostandinopojë, dhënia e titullit shërbeu më shumë për të mbuluar kontrollin faktik perandorak të rajonit, vetëm duke qenë një referencë nominale për pushtetin e mëparshëm të ushtruar në Epir nga despotët bizantinë.<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=82}}</ref> Nga viti [[1418]] e në vijim, Carlo e ktheu titullin e tij në [[gjuha latine|latinisht]] si ''Despotus Romaniae'', siç kishin bërë despotët Orsini para tij.<ref name="Nada"></ref> Ky titull është përdorur edhe nga Centurione II Zaccaria, princi i Akeas, dhe Carlo mund ta ketë marë atë në vitin [[1418]], jo si një referencë ndaj sunduesve të mëparshëm të Epirit, por thelbësisht si një uzurpim i titullit të Centurione-s (padroni i tij i mëparshëm feudal), pasi princi i Akeas kishte pësuar humbje shkatërruese të territorit ndaj bizantinëve po atë vit. Burime epirote shkruajnë se titulli {{lang|la|Despotus Romaniae}} u konfirmua nga Manueli II, por burimet bashkohëse bizantine heshtin mbi këtë çështje.<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=92}}</ref> Dokumente nga [[Janina]] dhe [[Arta]] i japin Carlo-s titullin e plotë {{lang|la|Dominus Carolus Dei Gratia despotus Romaniae}} (''Zoti Carlo, me hirin e Zotit, despot i Romanisë'').<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=100}}</ref> Carlo ndonjëherë përdorte versionin {{lang|la|Despotus Romeorum}} (''Despot i Romanëve'', d.m.th. bizantinëve) nga viti [[1418]] e në vijim. Ky version i titullit kishte ndërlikime edhe më të rrezikshme për Kostandinopojën, pasi ai nënkuptonte sundimin mbi vetë bizantinët, në vend të territorit që ata e konsideronin pjesë të perandorisë së tyre. Për bizantinët, një pushtet i tillë mund të ushtrohej ligjërisht vetëm nga perandori.<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=97}}</ref> Pasuesi i Carlo I, Carlo II Tocco, përdori titullin ''Despot i Artës'', i cili e lidhte atë me kryeqytetin e vjetër të shtetit epirot, në vend të territorit të [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]] në përgjithësi. Edhe atëherë, ''despot i Artës'' nuk ishte më i pranueshëm për bizantinët sesa ''despot i Romanisë'', pasi titulli ishte akoma në lidhje me një territor të caktuar, në vend se me pozicionin e një despoti të lidhur me perandorin në hierarkinë oborrtare.<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|year=2014|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=116}}</ref> Ky titull u përdor edhe nga pasuesi i Carlo-s së II, Leonardo III Tocco.<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=126}}</ref> Anëtarët e mëpasëm të Familjes Tocco, pretendentë të titullit, për dhe versionin ''despot i Romanisë'', ashtu dhe versionin ''despot i Artës''; në një tekst italian të vitit [[1697]] titujt despotë të Familjes Tocco përdoren si ''Despoti de Romanìa, & del'Arta'' (''despotë të Romanisë dhe të Artës'').<ref>{{Cite book|author=Andrea Giuseppe Gizzi|title=Lo scettro del despota o vero Del titolo|url=https://books.google.al/books?id=XwNf6CQA9joC&pg=PA53|publisher=Nella stamperia di Giacomo Raillard|year=1697|language=it|page=53}}</ref> Në vitin [[1359]], pas mundjes së despotit Nikefori II Orsini në [[Beteja e Akelout (1359)|Betejën e Akelout]], prijësit shqiptarë [[Pjetër Losha]] dhe [[Gjin Bua Shpata]], përkatësisht në [[Arta|Artë]] dhe Angjelokastro, do të krijonin dinastitë shqiptare të Epirit, [[Principata e Zenebishëve|atë të Zenebishëve]] dhe [[Despotati i Artës|Despotët e Artës]].<ref>{{Cite book|author=Pëllumb Xhufi|editor1=Kristaq Prifti|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=UIUtAQAAIAAJ|title=Historia e Popullit Shqiptar në Katër Vëllime|volume=1. Ilirët – Mesjeta – Shqipëria nën Perandorinë Osmane Gjatë Shek. XVI – vitet 20' të Shek. XIX|chapter=3. Fundi i Sundimeve të Huaja. Formacionet Shtetërore Shqiptare në Shek. XIV – Fillimi i Shek. XV|editor2=Xhelal Gjeçovi|editor3=Muzafer Korkuti|editor4=Gazmend Shpuza|editor5=Kasem Biçoku|publisher=Instituti i Historisë, Akademia e Shkencave të Shqipërisë; Botimet Toena|language=sq|isbn=978-999271622-9|pages=271-327}}</ref><ref>{{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|orig-year=1987|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|year=1994|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|language=en|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662|pages=348-349, 356, 401}}</ref><ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|pages=142, 146-170, 175-177, 185-187}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|editor1=Alexander Kazhdan|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Byzantium|title=Nikephoros II|url=https://www.oxfordrererence.com/display/10.1093/acref/9780195046526-e-3807?rskey=RSvK2y&result=3806|editor2=Anthony Cutler|year=1991|editor3=Alice-Mary Talbot|editor4=Timothy Gregory|editor5=Nancy Patterson Ševčenko|volume=3. Nike-Zygo|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford dhe Nju Jork|isbn=978-0-19-504652-6|pages=53, 191}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Lista e despotëve të Epirit, 1205–1479 == === Dinastia Komnenos Dukas (1205–1318) === {| class="wikitable" style="width:963px" |- ! width="93px" |Imazhi ! width="300px" |Emri ! width="110px" |Sundimi ! width="437px" |Pasimi & shënime ! width="23px" |Referenca |- |[[File:Seal of Michael Komnenos Doukas.png|frameless|93px]] | align="center" |'''Mihali I''' Komnenos Dukas<br /><small>{{lang|grc|Μιχαήλ Κομνηνός Δούκας}}</small><br /><small>(''Mihaēl Komnēnos Doukas'')</small> | align="center" |1205–1215 | Kushëri i perandorëve bizantinë Isaak II Anxhelos dhe Aleksios III Anxhelos, e vendosi veten si sundues i Epirit pas pushtimit dhe plaçkitjes së Kostandinopojës nga [[Kryqëzata e Katërt]]. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- |[[File:Theodor_I._Despot_von_Epirus.jpg|frameless|93px]] | align="center" | '''Theodor''' Komnenos Dukas<br /><small>{{lang|grc|Θεόδωρος Κομνηνὸς Δούκας}}</small><br /><small>(''Theodōros Komnēnos Doukas'')</small> | align="center" |1215–1230 |Gjysmë-vëlla i Mihaelit I Komnenos Dukas. Synonte marrjen e [[Kostandinopoja|Kostandinopojës]] dhe ripërtëritjen e [[Perandoria Bizantine|Perandorisë Bizantine]], duke u shpallur perandor në [[Selaniku|Selanik]] në vitin [[1224]]. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- |[[File:Michael_II_Komnenos_Doukas.jpg|frameless|93px]] | align="center" | '''Mihael II''' Komnenos Dukas<br /><small>{{lang|grc|Μιχαήλ Κομνηνός Δούκας}}</small><br /><small>(''Mihaēl Komnēnos Doukas'')</small> | align="center" |1230–1271 |Biri i paligjshëm i Mihael I Komnenos Dukas. E shpalli veten sundues të Epirit pas humbjes së Theodorit në Betejën e Klokotnitsës. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- | | align="center" | '''Nikeforos I''' Komnenos Dukas<br /><small>{{lang|grc|Νικηφόρος Κομνηνός Δούκας}}</small><br /><small>(''Nikēforos Komnēnos Doukas'')</small> | align="center" |1271–1297 |I biri i Mihael II Komnenos Dukas. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- | | align="center" | '''Thomas I''' Komnenos Dukas<br /><small>{{lang|grc|Θωμάς Κομνηνός Δούκας}}</small><br /><small>(''Thōmas Komnēnos Doukas'')</small> | align="center" |1297–1318 |I biri i Nikeforos I Komnenos Dukas. Vritet nga nipi i tij, Nicola Orsini. |{{sfn|Goodyear|2020}} |} === Dinastia Orsini, vija e Maria Komnene Dukainës (1318–1359) === {| class="wikitable" style="width:963px" |- ! width="93px" |Imazhi ! width="300px" |Emri ! width="110px" |Mbretërimi ! width="437px" |Pasimi & shënime ! width="23px" |Referenca |- |[[File:Seal_of_the_despotes_Nikolaos.png|frameless|93px]] | align="center" | '''Nicola''' Orsini<br /><small>{{lang|grc|Νικόλαος Ορσίνι}}</small><br /><small>(''Nikolaos Orsini'')</small> | align="center" |1318–1323 |Nipi i Nikeforos I Komnenos Dukas dhe burri i të vesë së Thomas I Komnenos Dukas. I vrarë nga vëllai i tij, Giovanni II Orsini. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- |[[File:John II Orsini coin.png|93px]] | align="center" | '''Giovanni II''' Orsini<ref group="Shpjegim">Numri i sundimit të Giovanni-t rrjedha nga Giovanni I Orsini, i cili nuk ishte sundues i Epirit, por kont palatine i Qefalonisë dhe Zakintos.}}</ref><br /><small>{{lang|grc|Ἰωάννης Κομνηνός Δούκας}}</small><br /><small>(''Iōannēs Komnēnos Doukas'')</small> | align="center" |1323–1335 |Nipi i Nikeforos I Komnenos Dukas. I vrarë nga gruaja e tij, Ana Paleologina. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- | | align="center" | '''Nikeforos II''' Orsini<br /><small>{{lang|grc|Νικηφόρος Δούκας}}</small><br /><small>(''Nikēphoros Doukas'')</small><br /><small>('''sundimi i parë''')</small> | align="center" |1335–1338/1340 |I biri i Giovanni Orsinit, sundoi nën regjencën e nënës së tij, Ana Paleologina. |{{sfn|Goodyear|2020}} |- | colspan="5" align="center" style="background-color:MistyRose"|[[1338]]/[[1340]]–[[1348]]: [[Perandoria Bizantine]] nën [[Androniku III Paleologu|Andronikos III Paleologos]] e rimori Epirin në vitin [[1338]]; iu rikthye shkurtimisht pavarësia me ndihmën e Katerinës, perandores titullare latine, para se rimerej prapë nga bizantinët në vitin [[1340]].{{sfn|Goodyear|2020}} Joan Angjelos do të shërbente si guvernator.<ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|pages=114–121, 124}}</ref> |- | colspan="5" align="center" style="background-color:MistyRose"|[[1348]]–[[1356]]: [[Perandoria Serbe]] nën [[Stefan Dushani]]n do ta pushtonte Epirin; Simeon Uroshi, gjysmë-vëllai i Stefanit, u caktua guvernator.<ref>{{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|year=1994|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|orig-year=1987|publisher=University of Michigan Press|language=en|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662|pages=346-347}}</ref> |- | | align="center" | '''Nikeforos II''' Orsini<br /><small>{{lang|grc|Νικηφόρος Δούκας}}</small><br /><small>(''Nikēphoros Doukas'')</small><br /><small>('''sundimi i dytë''')</small> | align="center" |1356–1359 |Rikthimi në fronin epirot nëpërmjet marrjes së Epirit nga [[Perandoria Serbe]]. Vdiq në [[Beteja e Akelout (1359)|Betejën e Akelout]] kundër një kryengritjeje shqiptare. |{{sfn|Goodyear|2020}}<br><ref>{{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|year=1994|orig-year=1987|language=en|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662|pages=347-348}}</ref> |} === Dinastia Nemanjiç (1359–1385) === {{See also|Nemanjiqët|Perandoria Serbe}} {| class="wikitable" style="width:963px" |- ! width="93px" |Imazhi ! width="300px" |Emri ! width="110px" |Sundimi ! width="437px" |Pasimi & shënime ! width="23px" |Referenca |- |[[File:Loza_Nemanjica_Decani_c_5_2.jpg|frameless|93px]] | align="center" | '''Simeon''' Uroshi<br /><small>{{lang|cu|Симеон Урош}}, {{lang|grc|Συμεών Ούρεσης Παλαιολόγος}}</small><br /><small>(''Simeon Urosh'', ''Simeon Ouresēs Palaiologos'')</small> | align="center" |1359–1366 | Pretendues i fronit perandorak serb; e vendosi veten si sundues të Epirit dhe [[Thesalia|Thesalisë]]. U martua me Thomaida Orsinin, bijën e Giovanni Orsinit. Më parë guvernator serb i Epirit. |<ref>{{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|year=1994|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|orig-year=1987|publisher=University of Michigan Press|language=en|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662|page=350}}</ref><br><ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|page=133}}</ref> |- |[[File:Thomas Preljubovic.png|frameless|99px]] | align="center" |[[Thomas Preluboviq|'''Thomas II''' Preljuboviç]]<br /><small>{{lang|cu|Тома Прељубовић}}, {{lang|grc|Θωμάς Κομνηνός Παλαιολόγος}}</small><br /><small>(''Toma Preljubović'', ''Thōmas Komnēnos Palaiologos'')</small> | align="center" |1366–1384 | Martuar me Maria Angjelinën, bijën e Simeon Uroshit. U bë sundues i qytetit të [[Janina|Janinës]] dhe pjesëve të tjera të Epirit nga Simeoni. |{{sfn|Talbot|2004|p=51}}<br><ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|page=143}}</ref> |- |[[File:Maria Angelina of Epirus.png|frameless|99px]] | align="center" | '''Maria''' Angjelina<br /><small>{{lang|grc|Μαρία Αγγελίνα Δούκαινα Παλαιολογίνα}}</small><br /><small>(''Maria Angelina Doukaina Palaiologina'')</small> | align="center" |1384–1385 |Bija e Simeon Uroshit dhe e veja e [[Thomas Preluboviq|Thoma II Preljuboviçit]]. E shpallur sunduese nga popullsia e [[Janina|Janinës]]. Mori titullin ''basilissa'' (''perandore''). |{{sfn|Talbot|2004|p=51}}<br><ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|pages=157, 353–354}}</ref> |} === Dinastia Buondelmonti (1385–1411) === {| class="wikitable" style="width:963px" |- ! width="93px" |Imazhi ! width="300px" |Emri ! width="110px" |Sundimi ! width="437px" |Pasimi & shënime ! width="23px" |Referenca |- | | align="center" | '''Esau''' de' Buondelmonti<br /><small>{{lang|grc|Ησαύ Μπουοντελμόντι}}</small><br /><small>(''Esau Bouontelmonti'')</small> | align="center" |1385–1411 | Burri i dytë i Maria Angjelinës. Të dy u martuan me sugjerim të Jovan Uroshit, vëllait të Maries. |<ref>{{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|orig-year=1987|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|year=1994|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|language=en|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662|page=354}}</ref><br><ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|year=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|pages=353–354}}</ref> |- | | align="center" | '''Giorgio''' de' Buondelmonti<br /><small>{{lang|grc|Γεώργιος Μπουοντελμόντι}}</small><br /><small>(''Geōrgios Bouontelmonti'')</small> | align="center" |1411 |I biri i Esau de' Buondelmonti nëpërmjet Jevdoqija Balshiç. Shkurtimisht sundues i [[Janina|Janinës]] nën regjencën e nënës së tij, e cila nuk ishte popullore. U shkarkua nga fisnikëria vendore në favor të Carlo I Tocco. |<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|year=2014|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=80}}</ref> |} === Dinastia Tocco (1411–1479) === {{See also|Tokot}} {| class="wikitable" style="width:963px" |- ! width="93px" |Imazhi ! width="300px" |Emri ! width="110px" |Sundimi ! width="437px" |Pasimi & shënime ! width="23px" |Referenca |- | | align="center" | '''Carlo I''' Tocco<br /><small>{{lang|grc|Κάρολος Τόκκος}}</small><br /><small>(''Karolos Tokkos'')</small> | align="center" |1411–1429 |I biri i Maddalena de' Buondelmontit, motra e Esau de' Buondelmontit. I ftuar për tu bërë sunduesi i ri i Janinës pasi fisnikët vendorë hoqën Giorgio de' Buondelmontin. |<ref name="ODB">{{Cite book|editor1=Alexander Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|editor2=Anthony Cutler|year=1991|editor3=Alice-Mary Talbot|editor4=Timothy Gregory|editor5=Nancy Patterson Ševčenko|volume=1. Aaron – Eski|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford dhe Nju Jork|isbn=978-0-19-504652-6|page=2090}}</ref><br><ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|year=2014|language=en|isbn=978-86-8711511-8|page=80}}</ref> |- | | align="center" | '''Carlo II''' Tocco<br /><small>{{lang|grc|Κάρολος Τόκκος}}</small><br /><small>(''Karolos Tokkos'')</small> | align="center" |1429–1448 |Nipi dhe trashëgimtari legjitim i Carlo I Tocco. Luftoi me bijtë e paligjshëm të Carlo I Tocco, të cilët u përpoqën të mernin despotatin. Sundimi i Carlo II pa humbjen e shumicës së territoreve kontinentale ndaj [[Perandoria Osmane|osmanëve]]. |<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|year=2014|isbn=978-86-8711511-8|pages=98, 111}}</ref> |- |[[File:Leonardo-di-tocco-duke-of-zakynthos-carlo-sellitto.jpg|frameless|109px]] | align="center" | '''Leonardo III''' Tocco<ref group="Shpjegim">Numri i sundimit të Leonardos III rrjedh nga Leonardo I dhe Leonardo II Tocco, që nuk ishin sundues të Epirit, por kont palatin i Qefalonisë dhe Zakintos dhe Zot i Zakintos, përkatësisht.}}</ref><br><small>{{lang|grc|Λεονάρδος Τόκκος}}</small><br /><small>(''Leonardos Tokkos'')</small> | align="center" |1448–1479 |I biri i Carlo II Tocco. E trashëgoi despotatin që i mitur, duke sunduar nën regjencën e tutorëve të tij, gjatë viteve të tij të hershme si despot. U largua në [[Napoli]], kur territoret e tij të fundit do të pushtoheshin nga [[Perandoria Osmane|osmanët]] në vitin [[1479]]. |<ref>{{Cite book|author=Nada Zečević|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobilty, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|language=en|year=2014|isbn=978-86-8711511-8|page=123}}</ref> |} == Despotët titullartë Epirit, 1479–1642 == {| class="wikitable" style="width:963px" |- ! width="93px" |Imazhi ! width="300px" |Emri ! width="110px" |Pretendimi ! width="437px" |Pasimi & shënime ! width="23px" |Referenca |- |style="background:#F0FFFF;" |[[File:Leonardo-di-tocco-duke-of-zakynthos-carlo-sellitto.jpg|frameless|109px]] |style="background:#F0FFFF;" align="center" | '''Leonardo III''' Tocco |style="background:#F0FFFF;" align="center" |1479 – {{Rreth}} 1503<br><small>(më herët despot sundues [[1448]]–[[1479]])</small> |style="background:#F0FFFF;" |Jetoi në ekzil në [[Roma|Romë]] dhe në [[Napoli]] pas rënies së despotatit. Mori feude të çmuara në Italinë Jugore, por do t'i humbte ato në kohën e vdekjes së tij. |style="background:#F0FFFF;" |{{sfn|Miller|1921|p=513}} |- |style="background:#F0FFFF;" | |style="background:#F0FFFF;" align="center" | '''Carlo III''' Tocco |style="background:#F0FFFF;" align="center" |{{Rreth}} 1503 – 1518 |style="background:#F0FFFF;" |I biri i Leonardo III Tocco dhe Milica Brankoviçit, mbesa e Thomas Paleologut. |style="background:#F0FFFF;" |{{sfn|Miller|1921|p=513}}<br><ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|page=224}}</ref> |- |style="background:#F0FFFF;" | |style="background:#F0FFFF;" align="center" | '''Leonardo IV''' Tocco |style="background:#F0FFFF;" align="center" |1518–1564 |style="background:#F0FFFF;" |I biri i Carlo III Tocco. |style="background:#F0FFFF;" |{{sfn|Miller|1921|p=513}} <br>{{sfn|Shamà|2013|p=42}} |- |style="background:#F0FFFF;" | |style="background:#F0FFFF;" align="center" | '''Francesco''' Tocco |style="background:#F0FFFF;" align="center" |1564–1596 |style="background:#F0FFFF;" |I biri i Leonardo IV Tocco. |style="background:#F0FFFF;" |{{sfn|Shamà|2013|p=|pp=45–46}} |- |style="background:#F0FFFF;" | |style="background:#F0FFFF;" align="center" | '''Leonardo V''' Tocco |style="background:#F0FFFF;" align="center" |1596–1641 |style="background:#F0FFFF;" |I biri i Francesco Tocco. |style="background:#F0FFFF;" |{{sfn|Shamà|2013|p=|pp=48–49}} |- |style="background:#F0FFFF;" | |style="background:#F0FFFF;" align="center" |'''Antonio''' Tocco |style="background:#F0FFFF;" align="center" |1641–1642 |style="background:#F0FFFF;" |I biri i Leonardo V Tocco. Në vitin [[1642]], Antonio i shkëmbeu titujt e tij për titullin napolitan të princit të Akeas. Ky shkëmbim u konfirmua nga Filipi IV i Spanjës. Ai vijoi të jetonte në ekzil nën titullin e ri, duke vdekur në vitin [[1678]]. |style="background:#F0FFFF;" |{{sfn|Gizzi|1697|p=53}}<br>{{sfn|Shamà|2013|p=52}}<br>{{sfn|Miller|1908|p=488}} |} Me shkëmbimin e titullit bashkë me atë të kontit palatin të Antonio Tocco-s në vitin [[1642]], Familja Tocco pushoi së përdoruri titullin despot i Epirit. Vija mashkullore e pasardhësve të Antonios, në fakt filluan të përdornin titullin e tyre të ri të princit të Akeas brenda fisnikërisë [[napoli]]tane.<ref>{{Cite book|author1=Stornaiolo Silva|author2=Ugo Stefano|title=Achaean Disputes: Eight Centuries of Succession Conflicts for the Title of Prince of Achaea|year=2024|publisher=Libertas Press|language=en|location=Covington, LA & Boerne, TX, ShBA|isbn=160020005-2|page=73}}</ref> Ndryshimi i titujve mund ti atribuohet faktit se Familja Tocco ishte pasardhësja kryesore e Thomas Paleologut, Despotit të Moresë,{{sfn|Miller|1908|p=489}} duke pasuar shuarjen e pasardhësve të saj të fundit meshkuj [[shekulli XVI|shekullin e XVI]].<ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|year=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|page=116}}</ref> Thomas Paleologu ishte martuar me trashëgimtaren e paracaktuar të Centurione II Zaccaria, princi i Akeas, pas bisedimeve të Chalandritsës midis dy sunduesve në vitin [[1429]] dhe si i tillë, kishte trashëguar territoret e principatës pas vdekjes së Centuriones në vitin [[1432]].{{sfn|Miller|1908|p=489}}<ref>{{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9|page=12}}</ref> ==Shiko edhe== {{Div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Despotati i Epirit]] * [[Kryqëzata e Katërt]] * [[Despotati i Artës]] * [[Paleologët]] * [[Perandoria e Nikesë]] * [[Perandoria Serbe]] * [[Nemanjiqët|Nemanjiçët]] * [[Kronika e Janinës]] * [[Tokot]] * [[Shpatajt]] * [[Principata e Zenebishëve]] * [[Arbëria në Mesjetë]] * [[Arbëria nën Perandorinë Bizantine]] * [[Kryengritja e Arbërit]] * [[Arbëria nën Perandorinë Bullgare]] * [[Shkëputja nga Bizanti dhe ekspansioni serb në trevat shqiptare]] * [[Jeta politike në Shqipëri shek.XII - XIII]] * [[Principata e Arbërit]] * [[Principatat arbërore]] * [[Mbretëria e Arbërisë]] * [[Shqipëria dhe Mbretëria e Sicilisë shek.XIII]] * [[Beteja e Akelout (1359)]] * [[Konflikti Muzaka-Serb]] * [[Frankokracia]] * [[Arbëria Venedikase]] * [[Greqia Bizantine]] * [[Greqia dhe Mesjeta]] * [[Greqia Venedikase]] * [[Shteti i Detit]] * [[Gjendja kishtare në Shqipëri shek.XI - XIV]] * [[Arti mesjetar në Shqipëri]] * [[Arkitektura mesjetare shqiptare]] * [[Statutet e qyteteve mesjetare]] * [[Vendbanimi i shqiptarëve në mesjetë]] {{Div col end}} == Shpjegimet == {{Reflist|group=Shpjegim}} == Referime == {{Reflist|20em}} == Bibliografia == {{Refbegin|39em}} * {{Cite book|author=John Van Antwerp Fine Jr.|year=1994|orig-year=1987|language=en|url=https://books.google.al/books?id=LvVbRrH1QBgC|title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest|publisher=University of Michigan Press|location=Miçigan|isbn=978-0-472-10079-8|OCLC=749133662}} * {{Cite book|last=Gizzi|first=Andrea Giuseppe|title=Lo scettro del despota o vero Del titolo|publisher=Nella stamperia di Giacomo Raillard|language=it|year=1697|url=https://books.google.com/books?id=XwNf6CQA9joC&q=Antonio+di+Tocco%2C+Prince+of+Acaja&pg=PA53}} * {{Cite encyclopedia|last=Goodyear|first=Michael|date=10 gusht 2020|title=Despotate of Epirus|url=https://www.worldhistory.org/Despotate_of_Epirus/|language=en|encyclopedia=World History Encyclopedia}} * {{Cite encyclopedia|editor1=Alexander Kazhdan|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Byzantium|url=https://www.oxfordrererence.com/display/10.1093/acref/9780195046526-e-3807?rskey=RSvK2y&result=3806|title=Nikephoros II|editor2=Anthony Cutler|year=1991|editor3=Alice-Mary Talbot|editor4=Timothy Gregory|editor5=Nancy Patterson Ševčenko|volume=3. Nike-Zygo|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford dhe Nju Jork|isbn=978-0-19-504652-6}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|editor1=Alexander Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|editor2=Anthony Cutler|year=1991|editor3=Alice-Mary Talbot|editor4=Timothy Gregory|editor5=Nancy Patterson Ševčenko|volume=2. Esot – Nika|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford dhe Nju Jork|isbn=978-0-19-504652-6}} * {{Cite book|author=William Miller|title=The Latins in the Levant: A History of Frankish Greece|url=https://archive.org/details/latinsinlevanthi00mill/|year=1908|publisher=John Murray|location=Londër|OCLC=563022439|language=en}} * {{Cite book|author=William Miller|title=Essays on the Latin Orient|chapter=Balkan Exiles in Rome|url=https://archive.org/details/essaysonlatinori00milluoft/|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|OCLC=457893641|pages=497–515}} * {{cite book|last=Nicol|first=Donald M.|publisher=Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies|url=https://books.google.com/books?id=HqdBAAAAIAAJ|title=The Byzantine family of Kantakouzenos (Cantacuzenus) ca. 1100-1460: A Genealogical and Prosopographical Study|year=1968|language=en|series=Dumbarton Oaks studies 11|location=Uashington, DC|oclc=390843}} * {{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=XIj0FfKto9AC|title=The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages|year=2010|language=en|isbn=978-0-521-13089-9}} * {{Cite book|author=Donald MacGillivray Nicol|title=The Immortal Emperor: The Life and Legend of Constantine Palaiologos, Last Emperor of the Romans|url=https://archive.org/details/immortalemperorl0000nico|year=1992|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|isbn=978-0-511-58369-8}} * {{cite journal|last=Osswald|first=Brendan|year=2018|doi=10.4000/bch.689|url=http://journals.openedition.org/bch/689|title=Les armoiries des Tocco de Céphalonie dans la citadelle intérieure de la forteresse d'Arta|language=fr|journal=Bulletin de correspondance hellénique|volume=142|issue=2|s2cid=216810785|url-access=subscription|doi-access=free|pages=803–844}} * {{Cite journal|last=Shamà|first=Davide|title=I di Tocco, Sovrani dell'Epiro e di Leucade: Studio storico-genealogico|url=https://www.academia.edu/16158231|journal=Notiziario dell'Associazione Nobiliare Regionale Veneta|year=2013|language=it}} * {{Cite book|author1=Peter Soustal|author2=Johannes Koder|title=Tabula Imperii Byzantini|volume=3: Nikopolis und Kephalenia|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften|language=de|isbn=978-3-7001-0399-8}} * {{Cite journal|last=Stiernon|first=Lucien|title=Les origines du despotat d'Épire. À propos d'un livre récent|url=http://www.persee.fr//web/revues/home/prescript/article/rebyz_0766-5598_1959_num_17_1_1200|year=1959|journal=Revue des études byzantines|language=fr|volume=17|doi=10.3406/rebyz.1959.1200|pages=90–126}} * {{Cite book|last=Talbot|first=Alice-Mary|editor-last=Evans|editor-first=Helen C.|title=Byzantium: Faith and Power (1261-1557)|publisher=Metropolitan Museum of Art|isbn=978-158839113-1|chapter=Revival and Decline: Voices from the Byzantine Capital|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OvCiDQAAQBAJ&q=Maria+Angelina+Doukaina+Palaiologina&pg=PA51|year=2004|language=en}} * {{Cite book|author=Pëllumb Xhufi|editor1=Kristaq Prifti|editor2=Xhelal Gjeçovi|year=2002|url=https://books.google.al/books?id=UIUtAQAAIAAJ|title=Historia e Popullit Shqiptar në Katër Vëllime|volume=1. Ilirët – Mesjeta – Shqipëria nën Perandorinë Osmane Gjatë Shek. XVI – vitet 20' të Shek. XIX|chapter=3. Fundi i Sundimeve të Huaja. Formacionet Shtetërore Shqiptare në Shek. XIV – Fillimi i Shek. XV|editor3=Muzafer Korkuti|editor4=Gazmend Shpuza|editor5=Kasem Biçoku|publisher=Instituti i Historisë, Akademia e Shkencave të Shqipërisë; Botimet Toena|language=sq|isbn=978-999271622-9|pages=271-327}} * {{Cite book|last=Zečević|first=Nada|title=The Tocco of the Greek Realm: Nobility, Power and Migration in Latin Greece (14th – 15th Centuries)|publisher=Makart|year=2014|isbn=978-868711511-8|orig-year=1968|language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == * {{Cite web|title=Albania|author=Charls Cawley|work=fmg.ac|language=en|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/Albania.htm|access-date=28 shtator 2025|archive-date=8 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108081500/https://fmg.ac/Projects/MedLands/ALBANIA.htm|url-status=dead}} * {{cite web|title=Medieval Lands|author=Charls Cawley|work=fmg.ac|language=en|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/index.htm|date=3 prill 2025|access-date=28 shtator 2025|archive-date=28 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928005336/http://fmg.ac/Projects/MedLands/index.htm|url-status=dead}} * {{Cite web|author=Charls Cawley|title=Latin Lordships in Greece|work=fmg.ac|language=en|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/LATIN%20LORDSHIPS%20INGREECE.htm|date=2 shkurt 2025}}{{Lidhje e vdekur}} [[Kategoria:Lista të mbretërve]] [[Kategoria:Historia mesjetare e Ballkanit]] [[Kategoria:Historia e Arbërisë]] [[Kategoria:Despotati i Epirit]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëria mesjetare italiane]] [[Kategoria:Familje bizantine]] [[Kategoria:Despotë të Epirit]] hqvxi3yai3mmed2xkd0s4uwjghj8kfq 1 388117 3010846 2881608 2026-07-19T04:22:35Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Esma Rexhepova]] 3010846 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Esma Rexhepova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2613693 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141102152102/http://www.president.gov.mk/en/villa-vodno/decorations-and-recognitions.html për lidhjen http://www.president.gov.mk/en/villa-vodno/decorations-and-recognitions.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 nëntor 2023 11:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Esma Rexhepova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2692939 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.wikiwix.com/cache/20240203190236/http://voices.washingtonpost.com/the-classical-beat/2010/04/nprs_50_great_voices_and_vocal.html për lidhjen http://voices.washingtonpost.com/the-classical-beat/2010/04/nprs_50_great_voices_and_vocal.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 shtator 2024 01:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Esma Rexhepova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817110 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141129023740/http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/ për lidhjen http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141129023740/http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/ për lidhjen http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141129023740/http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/ për lidhjen http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141129023740/http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/ për lidhjen http://thebestofhabibi.com/volume-17-no-2-fall-1998/esma-redzepova/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 korrik 2025 07:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Esma Rexhepova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2844201 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220093734/http://worldmusiccentral.org/2007/11/24/interview-with-macedonian-singer-esma-redzepova-the-queen-of-the-gypsies/ për lidhjen http://worldmusiccentral.org/2007/11/24/interview-with-macedonian-singer-esma-redzepova-the-queen-of-the-gypsies/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2025 10:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Esma Rexhepova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2877307 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161227062109/http://tocka.com.mk/22/59817/esma-redzepova-da-ne-bese-stevo-ke-cistev-uste-skali për lidhjen http://tocka.com.mk/22/59817/esma-redzepova-da-ne-bese-stevo-ke-cistev-uste-skali. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 dhjetor 2025 08:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Esma Rexhepova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005257 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161221024932/http://asbarez.com/54027/dink-receives-norweigian-award/ për lidhjen http://asbarez.com/54027/dink-receives-norweigian-award/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 korrik 2026 02:33 (CEST) 8th9eyjupc2uyg7nhziy8wwvykqbnk2 0 389804 3010704 2976655 2026-07-18T15:23:29Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010704 wikitext text/x-wiki {{Short description|Përcaktim politik në Romën e Lashtë}} '''''Novus homo''''' ose '''''homo novus''''' (njeri i ri; shumës: {{Lang|la|novi homines}} ose {{Lang|la|homines novi}}) ishte termi në [[Roma e lashtë|Romën e lashtë]] për një njeri që ishte i pari në familjen e tij që shërbente në [[Senati Romak|Senatin Romak]] ose, më specifikisht, që zgjidhej si [[Lista e konsujve romakë|konsull]]. Kur një njeri hynte në jetën publike sipas një shkallë të paprecedent për poste të larta komunitare, atëherë termi i përdorur ishte '''''novus civis''''' (shumës '''''novi cives''''') ose "qytetar i ri".<ref>Becker, M.B., "The Republican City State in Florence: An Inquiry into it origin and survival (1280-1434)", ''Speculum'', '''35''' (1960), fq. 46-47</ref> ==Historia== [[Skeda:Bust of Cicero (1st-cent. BC) - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|parapamje|upright|[[Ciceroni]]]] Në [[Republika Romake|fillimin e republikës]], tradita ishte që si anëtarësia në senat ashtu dhe konsullata ishin rreptësisht të rezervuara për patricët. Kur plebejët fituan të drejtën për tu caktuar në këto poste, gjatë Konfliktit të Rendeve, të gjithë plebejët e sapo zgjedhur natyrisht ishin ''novi homines''. Me kalimin e kohës, ''novi homines'' u bënë gjithmonë e rrallë pasi familjet plebeje u hynë në senat si kolegët e tyre patricë. Nga koha e [[Lufta e Parë Punike|Luftës së Parë Punike]], tashmë ishte një sensacion që ''novi homines'' ishin zgjedhur konsuj në dy vite të një pasnjëshme (Gaius Fundanius Funduli]] në vitin [[243 p.e.s.]] dhe Gaius Lutatius Katuli në vitin [[242 p.e.s.]]). Në vitin 63 p.e.s., [[Ciceroni]] u bë ''novus homo'' i parë që u bë konsull në më shumë se tridhjetë vjetë.<ref>[[Ciceroni]], ''De lege agraria'', e përshkruan intervalin si ''perlongo intervallo'' dhe konsullatën e tij "pothuajse të parën në kujtesën e të gjallëve ".</ref> Nga Republika e Vonë, dallimi midis rendeve u bë më pak i rëndësishëm. Konsujt vinin nga një elitë e re, ''nobiles'' ([[Fisnikëria|fisnikë]]), një aristokraci artificiale e të gjithë atyre që do të tregonin prejardhje të drejtpërdrejtë në vijë mashkullore nga një konsull.<ref>Matthias Gelzer, ''Die nobilität der römischen Republik'' 1912, duke korrektuar propozimin e mëparshëm të [[Theodor Mommsen]] se të gjitha familjet zotëronin ''ius imaginum'', d.m.th., prejardhje nga [[Adilen|curule magistrates]], përkufizoheshin ''nobili''. D. R. Shackleton Bailey, "Nobiles and Novi Reconsidered" ''The American Journal of Philology'' '''107'''.2 (Verë 1986), fq. 255-260, pohon duke i refuzuar disa përjashtime të dukshme nga rregulli i Gelzerit.</ref> ==Lista e ''novi homines'' të shquar== * Lucju Sekstju Laterani (zgjedhur në vitin 366 p.e.s.) * Gaju Licinju Stolo (zgjedhur në vitin 361 p.e.s.) * Mark Popillju Lenas (zgjedhur në vitet 359, 356, 350, 348 p.e.s.) * Gaju Plautju Prokuli (zgjedhur në vitin 358 p.e.s.) * Gaju Marcju Rutili (zgjedhur në vitet 357, 352, 344, 342 p.e.s.) * Publju Decju Musi (zgjedhur në vitin 340 p.e.s.) * Lucju Volumnju Flama Violens (zgjedhur në vitin 307 p.e.s. dhe 296 p.e.s.) * Spurju Karvilju Maksimi (zgjedhur në vitet 293, 272 p.e.s.) * Manju Otacilju Krasi (zgjedhur në vitin 263 p.e.s.) * Gaju Duilju (zgjedhur në vitin 260 p.e.s.) * Gaju Aurelju Kota (zgjedhur në vitet 252 dhe 248 p.e.s.) * Gaju Fundanju Funduli (zgjedhur në vitin 243 p.e.s.) * Gaju Lutatju Katuli (zgjedhur në vitin 242 p.e.s.) * Gaju Flaminju (zgjedhur në vitet 223 dhe 217 p.e.s.) * Mark Porcju Kato ([[Censori]]/i Vjetri) (zgjedhur në vitin 195 p.e.s.) * Gaju Kalpurnju Piso (zgjedhur në vitin 180 p.e.s.) * Gnaeus Oktavju (zgjedhur në vitin 165 p.e.s.) * Lucju Mumju Akaiku (zgjedhur në vitin 146 p.e.s.) * Kuint Pompeju (zgjedhur në vitin 141 p.e.s.) * [[Gaius Marius]] (zgjedhur në vitet 107 p.e.s., 104–100 p.e.s., 86 p.e.s.) * Gnaeu Mallju Maksimi (zgjedhur në vitin 105 p.e.s.) * Tit Didju (zgjedhur në vitin 98 p.e.s.) * Gaju Koelju Kaldi (zgjedhur në vitin 94 p.e.s.) * Gnaeu Pompeju Straboni (zgjedhur në vitin 89 p.e.s.) * [[Ciceroni|Mark Tullju Ciceroni]] (zgjedhur në vitin 63 p.e.s.) * Mark Vinicju (caktuar konsull zëvendësues në vitin 19 p.e.s.) * Gaju Pomponju Grecini (caktuar në vitin 16 të e.s.) * [[Taciti|Gaju Kornelju Taciti]] (caktuar në vitin 97 të e.s.) ==''Toposi'' i "njeriut të ri"== Tema letrare e ''homo novus'', ose "si një njeri me prejardhje të ulët, por në mënyrë të natyrshme me zotësi mund të ngjiteshin përkatësisht për tu shquar në botë" ishte ''topos'' i Epistolës XLIV me ndikim të [[Lucius Annaeus Seneca|Senekës]].<ref>R. W. Truman, "Lázaro de Tormes and the "Homo Novus Tradition" ''The Modern Language Revieë'' '''64'''.1 (janar 1969), fq. 62-67.</ref> Në pikën përfundimtare të [[Lashtësia e vonë|Lashtësisë së Vonë]], ai qe ngjashmërisht subjekt i ''Ngushëllimit të Filozofisë'' (iii, vi) të [[Boetius]]it. Në [[Mesjeta|mesjetë]] subjektin e marin [[Dante Aligieri|Dantia]] me ''Convivio'' (libri IV), [[Françesko Petrarka]] me ''De remediis utriusque fortunae'' (I.16; II.5) dhe [[Geoffrey Chaucer|Chaucer]] me ''The Wife of Bath's Prologue and Tale''. Në versionin e krishter, tema sugjeron një tension në ''scala naturae'' ose Vargun e Madh të Qenies, që prodhohej nëpërmjet ushtrimit të [[Dëshira e lirë|vullnetit të lirë]] të njeriut.<ref>Constantinos A. Patrides, "The Scale of nature and Renaissance treatises on nobility" ''Studia Neophilologica'' '''36''' (1964) fq. 63-68.</ref> Tema erdhi natyrshëm te [[Humanizmi i Rilindjes|humanistët e Rilindjes]] që ishin shpesh ''homines novi''<ref>G. M. Vogt, "Gleanings for the history of a sentiment: Generositas Virtus non Sanguis", ''Journal of English and Germanic Philology'' '''24''' (1925): fq. 102-124."</ref> duke u ngritur me zgjuarsinë e tyre në një rrjet oborresh fisnike që vareshin nga njerëz të rinj tepër të arsimuar për të drejtuar gjithmonë e më shumë kancelari të ndërlikuara dhe për të krijuar propagandë kulturore që ishte një mjet bashkëkohës për famën fisnike dhe se për rrjedhojë ofronin një lloj ''cursus honorum'' intelektual. Në [[shekulli XV|shekullin e XV]] ''Dialogus de vera nobilitate'' i Buonaccorso da Montemagno trajtonte "fisnikërinë e vërtetë" të natyrshme te individi i zot; Poggio Bracciolini shkroi gjithashtu gjatë te ''De nobilitate'', duke theksuar pikëpamjen [[Rilindja|Rilindase]] të përgjegjësisë dhe efektivitetit njerëzor që janë në zemrën e Humanizmit: ''sicut virtutis ita et nobilitatis sibi quisque existit auctor et opifex''.<ref>"Kështu nga rruga te përsosmëria njerëzore dhe fisnikëria autori dhe mjeshtri i veprës".</ref> Përmbledhje më të shkurtëra të temës gjenden te Francesco Patrizi, {{lang|la|De institutionae republicae}} (VI.1) dhe te ''Speculum vitae humanae'' enciclopedike e Rodrigo Sánchez de Arévalo. Në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]] këto dhe tekste të reja do të shtypeshin dhe shpërndaheshin gjerësisht. ''Speculum'' o Sánchez de Arévalo u shtylp fillimisht në Romë, në vitin [[1468]] ku ndodhen më shumë se njëzet piktura të [[shekulli XV|shekullit të XV]]; u shtypën përkthime në [[gjuha gjermane|gjermanisht]], [[gjuha frënge|frëngjisht]] dhe [[gjuha spanjolle|spanjisht]]. Personazhet e Librit të Oborrtarit të Baldassare Castiglione ([[1528]]) diskutojnë kërkesat që një ''cortegiano'' të jetë fisnik (I.XIV-XVI). Ai u përkthye në [[gjuha frënge|frëngjisht]], [[gjuha spanjolle|spanjisht]], [[gjuha angleze|anglisht]], [[gjuha latine|latinisht]] dhe gjuhë të tjera.<ref>P. Burke. ''The Fortunes of the Courtier: The European Reception of Castiglione's Cortegiano''. (Cambridge: Polity Press, 1995).</ref> ''De nobilitate'' i Jerónimo Osório da Fonseca ([[Lisbona|Lisbonë]] [[1542]] dhe shtatë rishtypje në [[shekulli XVI|shekullin e XVI]]), duke theksuar ''propria strennuitas'' ("përpjekjen e vendosur vetjake") do të përkthehej në [[gjuha angleze|anglisht]] në vitin [[1576]]. Figura romake më shpesh e përmendur si një ''exemplum'' i ''novus homo'' është [[Gaius Marius]], fjalimi i të cilit për vetë-justifikimin ishte fjamiljar për lexuesit nga vepra e Sallustit ''Bellum Jugurthinum'', 85; formati më familjar në traktatet e rilindjes është një dialog që përcakton dy burime të fisnikërisë, me dëshmi të anuara në favor të "njeriut të ri". ==Shiko gjithashtu== {{Div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Njeriu i Ri (koncept utopik)]] * [[Übermensch]] * ''[[Gaius Marius]]'' * ''[[Ciceroni]]'' * ''[[Taciti]]'' * [[Personalitete romake]] * [[Jus trium liberorum]] * [[Tirones]] * [[Kultura e Romës së lashtë]] * [[Ludi]] * [[Spektaklet Romake]] * [[Letërsia e vjetër greke e romake]] * [[Kolonia Romake]] * [[Romanizimi (kulturor)]] * [[Iliro-romakët]] * [[Lista e toponimeve latine në Ballkan]] * [[Mitologjia romake]] * [[Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake]] * [[Veshjet në Romën e lashtë]] * [[Veshjet ushtarake të Romës së lashtë]] * [[Moda e flokëve në Romën e lashtë]] * [[Pax Romana]] * [[Agentes in rebus]] * [[Frumentarii]] * [[Skllavëria në Romën e lashtë]] * [[Filozofia e lashtë romake]] * [[Arsimi në Romën e lashtë]] * [[Feja romake]] * [[Martesa në Romën e lashtë]] * [[Arti romak]] * [[Kopshtet romake]] * [[Teknologjia në Romën e lashtë]] * [[Ekonomia Romake]] * [[Bujqësia në Romën e lashtë]] * [[Rrugët romake]] * [[Kuzhina antike romake]] * [[Castellum]] * [[Castra]] * [[Burgus]] * [[Ushtria Romake]] * [[Panem et circenses]] * [[Institucionet politike të Romës së lashtë]] * [[E drejta romake]] * [[Të Drejtat Latine]] * [[Roma e lashtë]] * [[Monarkia romake]] * [[Republika Romake]] * [[Historia e Kushtetutës romake]] * [[Kuvendet Romake]] * [[Kuvendi Tribal]] * [[Kuvendi i Centurionëve]] * [[Kuvendi i Kuriatit]] * [[Këshilli i Plebejve]] * [[Senati Romak]] * [[SPQR]] * [[Magjistratët romakë]] * [[Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake]] * [[Diktatori romak]] * [[Perandoria Romake]] * [[Principati (Roma)]] * [[Dominati (Roma)]] * [[Magister militum Ilirikum]] * [[Pretori]] * [[Adilen|Aedilen]] * [[Censori]] * [[Auguri]] * [[Lista e kolonive romake]] {{Div col end}} ==REFERENCAT== {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|39em}} * Burckhardt, Leonhardt A. 1990. "The Political Elite of the Roman Republic: Comments on Recent Discussion of the Concepts Nobilitas and Homo Novus". ''Historia'' 39:77–99. * Carney, Thomas F. 1959. "Once Again Marius’ Speech after Election in 108 B.C.". ''Symbolae Osloensis'' 35.1: 63–70. * Dugan, John. 2005. ''Making a New Man: Ciceronian Self-Fashioning in the Rhetorical Works.'' Oxford: [[Oxford University Press]]. * Feig Vishnia, Rachel. 2012. ''Roman Elections in the Age of Cicero: Society, Government, and Voting.'' London: Routledge. * Hill, Herbert. 1969. "Nobilitas in the Imperial Period". ''Historia'' 18.2: 230–250. * Späth, Thomas. 2010. "Cicero, Tullia, and Marcus: Gender-specific Issues for Family Tradition?". In ''Children, Memory, and Family Identity in Roman Culture.'' Edited by Véronique Dasen, 147–172. Oxford; New York: [[Oxford University Press]]. * van der Blom, Henriette. 2010. ''Cicero’s Role models: The Political Strategy of a Newcomer.'' Oxford: [[Oxford University Press]]. * Vanderbroeck, Paul J. J. 1986. "Homo Novus Again". ''Chiron'' 16:239–242. * Wiseman, T. Peter. 1971. ''New Men in the Roman Senate, 139 B.C. – A.D. 14.'' Oxford: [[Oxford University Press]]. * Wright, Andrew. 2002. "Velleius Paterculus and L. Munatius Plancus". ''Classical Philology'' 97.4: 178–184. * Wylie, Graham J. 1993. "P. Ventidius: From Novus Homo to "Military Hero"". ''Acta Classica'' 36:129–141. {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{wiktionary|novus homo}} * [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaGenText/tei/DicHist4.xml;chunk.id=dv4-20 ''Dictionary of the History of Ideas'': "Renaissance Idea of the Dignity of Man"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007145110/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaGenText/tei/DicHist4.xml;chunk.id=dv4-20 |date=7 tetor 2011 }} [[Kategoria:Klasa shoqërore]] [[Kategoria:Tituj politikë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Status shoqëror]] [[Kategoria:Ligji romak]] [[Kategoria:Romakë]] 9t32ntfy13n95ruoqnnxdcxw7lxe3n1 2 395294 3010811 2933529 2026-07-18T23:20:54Z Fallbackintoreality 102113 3010811 wikitext text/x-wiki Ky është një indeks i burimeve shqip që i konsideroj të besueshme dhe të shquara për përdorim në Wikipedia Shqip. Kjo përfshin burimet aktive dhe historike. Çka është e besueshme për ty mund të dallojë për mua dhe anasjelltas, prandaj merre këtë listë me pak krypë. Kjo listë është në dispozicion edhe përmes [https://cse.google.com/cse?cx=d27daaa832ec34885#gsc.tab=0 një motori të kërkimit në Google], dhe aktualizohet sadoherë që aktualizohet kjo faqe. == Kosovë == ''Si udhëzues i përgjithshëm, nëse është pjesë e [https://presscouncil-ks.org/?page_id=13 Këshillit të Mediave të Shkruara të Kosovës] (mos të ngatërrohet me [[Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës|Asociacionin e Gazetarëve të Kosovës]]''), janë gjasat e larta që autori ka shumë kredibilitet. Përveç Klan Kosovës. === Kombëtare === * [[Koha.net|''Koha Ditore'']]—medium i shkruar dhe televiziv në Kosovë, merret edhe me gazetari hetimore, me faktualitet të lartë. arkiva e gazetave e qasshme deri në nëntor 2020. zotëruar nga [[Grupi Koha]]. * ''[[Kallxo]]''—medium i pavarur, fokusohet në aktualitete politike dhe gazetari hetimore (shiko edhe ''Prishtina Insight'' në anglisht). zotëruar nga Internews Kosova dhe BIRN. * [[Radio Televizioni Dukagjini|Dukagjini]]–medium televiziv në Kosovë me fokus politik. * [https://indeksonline.net ''IndeksOnline'']–portal lajmesh gjeneralist, me fokus të theksuar mbi kulturë * [https://teve1.info Tëvë1]–medium televiziv gjeneralist, zotëruar nga TelKos * ''[[Nacionale]]''—portal lajmesh me fokus mbi kulturë e politikë. themeluar e zotëruar nga ish-politikani [[Berat Buzhala]]. * [[Radiotelevizioni i Kosovës]]–transmetuesi publik i Kosovës, me fokus gjeneralist. kujdes kur flet për temat e huaja. * ''[https://ekonomiaonline.com/ Ekonomia Online]''–portal lajmesh me faktualitet të lartë, me fokus në ekonominë dhe përmbajtje gjeneraliste * ''[[Kosovo 2.0]]''–revistë e stilit shpjegues (''explainer'') me mbulim të thellë të temave tabu. e qasshme në tre gjuhë. * ''[[Kosova Press|KosovaPress]]''–agjenci e lajmeve (''news wire'') me faktualitet të lartë, që i jep lajmet për mediume të tjera. [https://feed.kosovapress.com/ ofron edhe një parapagim] === Lokale === ''Për mbulim lokal të komunave në Kosovë vlen të përmendet [[Telegrafi.com]], i cili mbulon secilin prej shtatë rajoneve të Kosovës veç e veç. [https://infokomuna.com/sq/ Info Komuna] poashtu mbuloi 40 komunat e Kosovës, mirëpo duket të ketë shuar aktivitetin prej 2025 (kur të përdoret ky burim, të arkivohet veçanërisht pasi rrezikohet humbja e tij).'' ==== Prishtinë, Kosovë ==== Të gjitha mediat kombëtare në Kosovë kanë seli në Prishtinë ose Fushë Kosovë, dhe rrjedhimisht kanë fokus më të madh mbi kryeqytetin. * [https://www.prishtinapress.org/ PrishtinaPress] ==== Prizren, Kosovë ==== * [https://prizrenpost.com/al/ ''Prizren Post'']–medium i themeluar në 2011 në zotërim të Jetmir Malokut, faktualitet i lartë dhe mbulim i thellë i temave * ''[https://prizrenpress.com/ PrizrenPress]'' * [https://telegrafi.com/tag/prizren/ ''Telegrafi.com'', artikujt rreth Prizrenit] ==== Mitrovicë e Jugut, Kosovë ==== * ''[https://veriu.info/ Veriu.info]'' == Shqipëri == === Kombëtare === * [[Radio Televizioni Shqiptar]] * ''[https://monitor.al Revista Monitor]'' * ''[[Shqiptarja.com]]'' * ''[[Agjencia Telegrafike Shqiptare]]''–faktualitet i lartë * ''[https://www.anabelmagazine.com/ Anabel Magazine]''–portal lajmesh me fokus në kulturë == Maqedoni e Veriut == === Kombëtare === * [[Alsat]]–transmetuesi më i vjetër privat shqiptar në Maqedoni * [https://tv21.tv/ TV 21 Maqedoni]–dega e [[RTV21]] në Maqedoni (mos të ngatërrohet me https://rtv21.tv i cili nuk është burim i besueshëm) * [[Radio Televizioni Maqedonas]]–transmetuesi publik i Maqedonisë. edicioni shqip gjendet tek https://al.mrt.com.mk/ * ''[https://zhurnal.mk Zhurnal.mk]''–agjenci e lajmeve në Maqedoni * [https://ina-online.net/ ''INA Online''] * ''[https://tetovanews.info/ Tetova News]'' == Diaspora shqiptare == * Zvicër: [https://www.albinfo.ch/ Albinfo.ch] == Të huaja == * [[Radio Evropa e Lirë]]—medium amerikan ndërkombëtar amerikan i bazuar në Çeki me degë në Kosovë dhe mbulim të gjerë rreth botës * [[Zëri i Amerikës]]—medium amerikan i bazuar në Uashington, i fokusuar në lajme ndërkombëtare, arkiva deri mars 2025 e qasshme. * [[Deutsche Welle]]—medium gjerman i bazuar në Bonn, fokusuar në lajme rreth Evropës dhe botës. Ka degë shqiptare dhe bashkëpunon me vite me RTK-në. [https://www.dw.com/sq/fokus/s-10250 edicioni në shqip gjendet këtu]. * [https://pcworld.al/ ''PCWorld Albanian'']–medium amerikan ndërkombëtar i fokusuar në teknologji. * [https://www.bbc.co.uk/albanian/arkiv/index.shtml BBC Shqip]–medium britanik me degë shqiptare gjatë viteve 1940–1967 dhe 1993–2011. arkiva deri 28 shkurt 2011 deri diku e qasshme. cfxfk827999xw6qckxyyb3qxezdf8w7 3010812 3010811 2026-07-18T23:24:47Z Fallbackintoreality 102113 /* Kosovë */ 3010812 wikitext text/x-wiki Ky është një indeks i burimeve shqip që i konsideroj të besueshme dhe të shquara për përdorim në Wikipedia Shqip. Kjo përfshin burimet aktive dhe historike. Çka është e besueshme për ty mund të dallojë për mua dhe anasjelltas, prandaj merre këtë listë me pak krypë. Kjo listë është në dispozicion edhe përmes [https://cse.google.com/cse?cx=d27daaa832ec34885#gsc.tab=0 një motori të kërkimit në Google], dhe aktualizohet sadoherë që aktualizohet kjo faqe. == Kosovë == ''Si udhëzues i përgjithshëm, nëse është pjesë e [https://presscouncil-ks.org/?page_id=13 Këshillit të Mediave të Shkruara të Kosovës] (mos të ngatërrohet me [[Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës|Asociacionin e Gazetarëve të Kosovës]]''), janë gjasat e larta që autori ka shumë kredibilitet. Përveç Klan Kosovës. === Kombëtare === * [[Koha.net|''Koha Ditore'']]—medium i shkruar dhe televiziv në Kosovë, merret edhe me gazetari hetimore, me faktualitet të lartë. arkiva e gazetave e qasshme deri në nëntor 2020. zotëruar nga [[Grupi Koha]]. * ''[[Kallxo]]''—medium i pavarur, fokusohet në aktualitete politike dhe gazetari hetimore (shiko edhe ''Prishtina Insight'' në anglisht). zotëruar nga Internews Kosova dhe BIRN. * [[Radio Televizioni Dukagjini|Dukagjini]]–medium televiziv në Kosovë me fokus politik. * [https://indeksonline.net ''IndeksOnline'']–portal lajmesh gjeneralist, me fokus të theksuar mbi kulturë * [https://teve1.info Tëvë1]–medium televiziv gjeneralist, zotëruar nga TelKos * ''[[Nacionale]]''—portal lajmesh me fokus mbi kulturë e politikë. themeluar e zotëruar nga ish-politikani [[Berat Buzhala]]. * [[Radiotelevizioni i Kosovës]]–transmetuesi publik i Kosovës, me fokus gjeneralist. kujdes kur flet për temat e huaja. * ''[https://ekonomiaonline.com/ Ekonomia Online]''–portal lajmesh me faktualitet të lartë, me fokus në ekonominë dhe përmbajtje gjeneraliste * ''[[Kosovo 2.0]]''–revistë e stilit shpjegues (''explainer'') me mbulim të thellë të temave tabu. e qasshme në tre gjuhë. * ''[[Kosova Press|KosovaPress]]''–agjenci e lajmeve (''news wire'') me faktualitet të lartë, që i jep lajmet për mediume të tjera. [https://feed.kosovapress.com/ ofron edhe një parapagim] * ''[https://buletiniekonomik.com/ Buletini Ekonomik]''—gazetë ekonomike e specializuar === Lokale === ''Për mbulim lokal të komunave në Kosovë vlen të përmendet [[Telegrafi.com]], i cili mbulon secilin prej shtatë rajoneve të Kosovës veç e veç. [https://infokomuna.com/sq/ Info Komuna] poashtu mbuloi 40 komunat e Kosovës, mirëpo duket të ketë shuar aktivitetin prej 2025 (kur të përdoret ky burim, të arkivohet veçanërisht pasi rrezikohet humbja e tij).'' ==== Prishtinë, Kosovë ==== Të gjitha mediat kombëtare në Kosovë kanë seli në Prishtinë ose Fushë Kosovë, dhe rrjedhimisht kanë fokus më të madh mbi kryeqytetin. * [https://www.prishtinapress.org/ PrishtinaPress] ==== Prizren, Kosovë ==== * [https://prizrenpost.com/al/ ''Prizren Post'']–medium i themeluar në 2011 në zotërim të Jetmir Malokut, faktualitet i lartë dhe mbulim i thellë i temave * ''[https://prizrenpress.com/ PrizrenPress]'' * [https://telegrafi.com/tag/prizren/ ''Telegrafi.com'', artikujt rreth Prizrenit] ==== Mitrovicë e Jugut, Kosovë ==== * ''[https://veriu.info/ Veriu.info]'' == Shqipëri == === Kombëtare === * [[Radio Televizioni Shqiptar]] * ''[https://monitor.al Revista Monitor]'' * ''[[Shqiptarja.com]]'' * ''[[Agjencia Telegrafike Shqiptare]]''–faktualitet i lartë * ''[https://www.anabelmagazine.com/ Anabel Magazine]''–portal lajmesh me fokus në kulturë == Maqedoni e Veriut == === Kombëtare === * [[Alsat]]–transmetuesi më i vjetër privat shqiptar në Maqedoni * [https://tv21.tv/ TV 21 Maqedoni]–dega e [[RTV21]] në Maqedoni (mos të ngatërrohet me https://rtv21.tv i cili nuk është burim i besueshëm) * [[Radio Televizioni Maqedonas]]–transmetuesi publik i Maqedonisë. edicioni shqip gjendet tek https://al.mrt.com.mk/ * ''[https://zhurnal.mk Zhurnal.mk]''–agjenci e lajmeve në Maqedoni * [https://ina-online.net/ ''INA Online''] * ''[https://tetovanews.info/ Tetova News]'' == Diaspora shqiptare == * Zvicër: [https://www.albinfo.ch/ Albinfo.ch] == Të huaja == * [[Radio Evropa e Lirë]]—medium amerikan ndërkombëtar amerikan i bazuar në Çeki me degë në Kosovë dhe mbulim të gjerë rreth botës * [[Zëri i Amerikës]]—medium amerikan i bazuar në Uashington, i fokusuar në lajme ndërkombëtare, arkiva deri mars 2025 e qasshme. * [[Deutsche Welle]]—medium gjerman i bazuar në Bonn, fokusuar në lajme rreth Evropës dhe botës. Ka degë shqiptare dhe bashkëpunon me vite me RTK-në. [https://www.dw.com/sq/fokus/s-10250 edicioni në shqip gjendet këtu]. * [https://pcworld.al/ ''PCWorld Albanian'']–medium amerikan ndërkombëtar i fokusuar në teknologji. * [https://www.bbc.co.uk/albanian/arkiv/index.shtml BBC Shqip]–medium britanik me degë shqiptare gjatë viteve 1940–1967 dhe 1993–2011. arkiva deri 28 shkurt 2011 deri diku e qasshme. 5fw6kh7bqo1kt4myvmsarg8qld8mic4 3010814 3010812 2026-07-18T23:43:32Z Fallbackintoreality 102113 /* Shqipëri */ 3010814 wikitext text/x-wiki Ky është një indeks i burimeve shqip që i konsideroj të besueshme dhe të shquara për përdorim në Wikipedia Shqip. Kjo përfshin burimet aktive dhe historike. Çka është e besueshme për ty mund të dallojë për mua dhe anasjelltas, prandaj merre këtë listë me pak krypë. Kjo listë është në dispozicion edhe përmes [https://cse.google.com/cse?cx=d27daaa832ec34885#gsc.tab=0 një motori të kërkimit në Google], dhe aktualizohet sadoherë që aktualizohet kjo faqe. == Kosovë == ''Si udhëzues i përgjithshëm, nëse është pjesë e [https://presscouncil-ks.org/?page_id=13 Këshillit të Mediave të Shkruara të Kosovës] (mos të ngatërrohet me [[Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës|Asociacionin e Gazetarëve të Kosovës]]''), janë gjasat e larta që autori ka shumë kredibilitet. Përveç Klan Kosovës. === Kombëtare === * [[Koha.net|''Koha Ditore'']]—medium i shkruar dhe televiziv në Kosovë, merret edhe me gazetari hetimore, me faktualitet të lartë. arkiva e gazetave e qasshme deri në nëntor 2020. zotëruar nga [[Grupi Koha]]. * ''[[Kallxo]]''—medium i pavarur, fokusohet në aktualitete politike dhe gazetari hetimore (shiko edhe ''Prishtina Insight'' në anglisht). zotëruar nga Internews Kosova dhe BIRN. * [[Radio Televizioni Dukagjini|Dukagjini]]–medium televiziv në Kosovë me fokus politik. * [https://indeksonline.net ''IndeksOnline'']–portal lajmesh gjeneralist, me fokus të theksuar mbi kulturë * [https://teve1.info Tëvë1]–medium televiziv gjeneralist, zotëruar nga TelKos * ''[[Nacionale]]''—portal lajmesh me fokus mbi kulturë e politikë. themeluar e zotëruar nga ish-politikani [[Berat Buzhala]]. * [[Radiotelevizioni i Kosovës]]–transmetuesi publik i Kosovës, me fokus gjeneralist. kujdes kur flet për temat e huaja. * ''[https://ekonomiaonline.com/ Ekonomia Online]''–portal lajmesh me faktualitet të lartë, me fokus në ekonominë dhe përmbajtje gjeneraliste * ''[[Kosovo 2.0]]''–revistë e stilit shpjegues (''explainer'') me mbulim të thellë të temave tabu. e qasshme në tre gjuhë. * ''[[Kosova Press|KosovaPress]]''–agjenci e lajmeve (''news wire'') me faktualitet të lartë, që i jep lajmet për mediume të tjera. [https://feed.kosovapress.com/ ofron edhe një parapagim] * ''[https://buletiniekonomik.com/ Buletini Ekonomik]''—gazetë ekonomike e specializuar === Lokale === ''Për mbulim lokal të komunave në Kosovë vlen të përmendet [[Telegrafi.com]], i cili mbulon secilin prej shtatë rajoneve të Kosovës veç e veç. [https://infokomuna.com/sq/ Info Komuna] poashtu mbuloi 40 komunat e Kosovës, mirëpo duket të ketë shuar aktivitetin prej 2025 (kur të përdoret ky burim, të arkivohet veçanërisht pasi rrezikohet humbja e tij).'' ==== Prishtinë, Kosovë ==== Të gjitha mediat kombëtare në Kosovë kanë seli në Prishtinë ose Fushë Kosovë, dhe rrjedhimisht kanë fokus më të madh mbi kryeqytetin. * [https://www.prishtinapress.org/ PrishtinaPress] ==== Prizren, Kosovë ==== * [https://prizrenpost.com/al/ ''Prizren Post'']–medium i themeluar në 2011 në zotërim të Jetmir Malokut, faktualitet i lartë dhe mbulim i thellë i temave * ''[https://prizrenpress.com/ PrizrenPress]'' * [https://telegrafi.com/tag/prizren/ ''Telegrafi.com'', artikujt rreth Prizrenit] ==== Mitrovicë e Jugut, Kosovë ==== * ''[https://veriu.info/ Veriu.info]'' == Shqipëri == === Kombëtare === * [[Radio Televizioni Shqiptar]] * ''[https://monitor.al Revista Monitor]'' * ''[[Shqiptarja.com]]'' * ''[[Agjencia Telegrafike Shqiptare]]''–faktualitet i lartë * ''[https://www.anabelmagazine.com/ Anabel Magazine]''–portal lajmesh me fokus në kulturë * ''[[Reporter.al]]''—''Kallxo'' për Shqipërinë, gazetari hetimore == Maqedoni e Veriut == === Kombëtare === * [[Alsat]]–transmetuesi më i vjetër privat shqiptar në Maqedoni * [https://tv21.tv/ TV 21 Maqedoni]–dega e [[RTV21]] në Maqedoni (mos të ngatërrohet me https://rtv21.tv i cili nuk është burim i besueshëm) * [[Radio Televizioni Maqedonas]]–transmetuesi publik i Maqedonisë. edicioni shqip gjendet tek https://al.mrt.com.mk/ * ''[https://zhurnal.mk Zhurnal.mk]''–agjenci e lajmeve në Maqedoni * [https://ina-online.net/ ''INA Online''] * ''[https://tetovanews.info/ Tetova News]'' == Diaspora shqiptare == * Zvicër: [https://www.albinfo.ch/ Albinfo.ch] == Të huaja == * [[Radio Evropa e Lirë]]—medium amerikan ndërkombëtar amerikan i bazuar në Çeki me degë në Kosovë dhe mbulim të gjerë rreth botës * [[Zëri i Amerikës]]—medium amerikan i bazuar në Uashington, i fokusuar në lajme ndërkombëtare, arkiva deri mars 2025 e qasshme. * [[Deutsche Welle]]—medium gjerman i bazuar në Bonn, fokusuar në lajme rreth Evropës dhe botës. Ka degë shqiptare dhe bashkëpunon me vite me RTK-në. [https://www.dw.com/sq/fokus/s-10250 edicioni në shqip gjendet këtu]. * [https://pcworld.al/ ''PCWorld Albanian'']–medium amerikan ndërkombëtar i fokusuar në teknologji. * [https://www.bbc.co.uk/albanian/arkiv/index.shtml BBC Shqip]–medium britanik me degë shqiptare gjatë viteve 1940–1967 dhe 1993–2011. arkiva deri 28 shkurt 2011 deri diku e qasshme. emaofiomocw28d8fimbya858mv1fojo 14 395870 3010657 2903452 2026-07-18T15:23:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010657 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëri]] knq6gw9l9o1h6u0nzku4vk96ejjjse4 14 395871 3010656 2903453 2026-07-18T15:23:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010656 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëri]] knq6gw9l9o1h6u0nzku4vk96ejjjse4 14 395872 3010654 2903458 2026-07-18T15:23:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010654 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] i92hi4fd0xtppaurybwjjtk1x0tgyqx 1 399010 3010849 3005577 2026-07-19T04:23:28Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bari (Itali)/Arkivi 1]] 3010849 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bari (Itali)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 9ux3ttdtomuxl02b5ormai5j4ek7971 1 400906 3010892 2983234 2026-07-19T11:48:26Z Petja24 187511 /* Kërkesë urgjente për përditësim (Përdoruesi Petja24 - COI) */ pjesë e re 3010892 wikitext text/x-wiki == Përmbajtjen shtoje këtu, jo te Petja24 == @[[Përdoruesi:Petja24|Petja24]], përmbajtjen e plotë barte te ky artikull që të mos bëhen dy të njëjtë. Nga [[Petja24]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 maj 2026 16:25 (CEST) == Kërkesë urgjente për përditësim (Përdoruesi Petja24 - COI) == == Kërkesë urgjente për përditësim (Përdoruesi Petja24 - COI) == Përshëndetje kontrollues dhe administratorë të Wikipedia-s. Siç kam deklaruar më parë transparentisht Konfliktin tim të Interesit si nipi i piktorit Vladimir Jani, po kërkoj ndihmën tuaj për tre ndryshime urgjente dhe të rëndësishme në artikull, të bazuara në dokumente të reja dhe burime zyrtare familjare: 1. **Korrigjimi i Ditëlindjes (D.O.B):** Pas gjetjes së certifikatës origjinale të familjes në Shkodër më 26 qershor 2026, rezulton se data e saktë e lindjes është **15 nëntor 1921** dhe JO 4 qershor 1921. Ju lutem, a mund të bëhet ky ndryshim në tekstin hyrës dhe në kutinë info (infobox)? Kam certifikatën zyrtare të disponueshme për verifikim nëse është e nevojshme. 2. **Zëvendësimi i Fotografisë në Infobox:** Aktualisht, ininfobox është vendosur fotoja e dekretit të titullit ("Official decree of the title Piktor i Popullit for Vladimir Jani.png"). Kjo foto duhet të zhvendoset më poshtë në tekst te kapitulli "Vlerësime". Në kutinë kryesore (infobox) duhet të vendoset fotografia portret e vetë piktorit, e cila është ngarkuar rregullisht në Wikimedia Commons nën licencë të lirë mediale me emrin e skedarit: * `File:Portrait of the Albanian painter Vladimir Jani.png` * Linku direkt në Commons: https://wikimedia.org 3. **Shtimi i Faqes Zyrtare:** Si familjarë dhe artdashës, kemi hapur faqen zyrtare kushtuar jetës dhe veprave të piktorit. Ju lutem, a mund të shtohet ky link në fund të artikullit te seksioni "Lidhje të jashtme" dhe në parametrin `|uebsajti = ` te infobox-i? Linku i faqes është: [ https://www.facebook.com/profile.php?id=61590322811428 ] Meqenëse artikulli është në statusin "Ndryshime në pritje" (Pending) dhe unë kam COI, ju lutem një kontrolluesi me të drejta kontrolli ta realizojë këtë përditësim të kodeve. Ju faleminderit për ndihmën tuaj të çmuar në saktësimin e kësaj biografie! [[Përdoruesi:Petja24|Petja24]] ([[Përdoruesi diskutim:Petja24|diskutimet]]) 19 korrik 2026 13:48 (CEST) igy4gd8pw1hzfo7r7iuewue66jrpmk6 0 403405 3010873 3006449 2026-07-19T10:18:50Z 56tfu 179593 3010873 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Portulaca oleracea.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="IUCN">{{cite iucn|last1=Diop|first1=F.N.|last2=Naas|first2=M.|year=2020|title=''Portulaca oleracea''|volume=2020|article-number=e.T164001A65924501|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T164001A65924501.en|access-date=12 janar 2025}}</ref>|genus=Portulaca|species=oleracea|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|subdivision_ranks=Varietetet|subdivision=*''Portulaca oleracea'' var. ''delicatula'' {{small|Fosberg}} *''Portulaca oleracea'' var. ''oleracea''|subdivision_ref=<ref name="powo">{{cite web|title=''Portulaca oleracea'' L.|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:323270-2|website=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|access-date=6 shtator 2024}}</ref>|synonyms=*''Portulaca hortensis'' {{small|Rupr. (1854), nom. superfl.}} *''Portulaca officinarum'' {{small|Crantz (1766)}} *''Portulaca oleracea'' var. ''sylvestris'' {{small|DC. (1828), not validly publ.}} *''Portulaca oleracea'' subsp. ''sylvestris'' {{small|Čelak. (1875), not validly publ.}}|synonyms_ref=}} <references /> '''Burdullaku''' (emri shkencor: '''''portulaca oleracea''''') është një bimë sukulente në familjen Portulacaceae. Të gjitha pjesët e bimës janë të ngrënshme, të gatuara ose të pagatuara. == Përshkrimi == [[File:Portulaca_(23559906595).jpg|parapamje|Lulja e ''portulaca oleracea-s'']] [[File:Yellow_flower_of_Portulaca_oleracea_(Common_Purslane).jpg|parapamje|Lule e verdhë burdullaku (''P. oleracea)'' ]] Burdullaku rritet nga një rrënjë kryesore me rrënjë dytësore fibroze.<ref name=":0">{{Cite book|last=Lyle|first=Katie Letcher|title=The Complete Guide to Edible Wild Plants, Mushrooms, Fruits, and Nuts: How to Find, Identify, and Cook Them|publisher=[[FalconGuides]]|year=2010|isbn=978-1-59921-887-8|edition=2nd|location=Guilford, CN|page=28|oclc=560560606|orig-date=2004}}</ref> Bima mund të arrijë një lartësi prej 40 centimetrash. Ka kërcej të lëmuar, të kuqërremtë, kryesisht të shtrirë, dhe [[Gjethja|gjethet]], të cilat mund të jenë [[Gjethja|alternative]] ose [[Gjethja|të kundërta]], janë të grumbulluara në nyjet dhe skajet e kërcejve. [[Lulja|Lulet]] e verdha të burdullakut kanë pesë pjesë të rregullta dhe janë deri në 6 milimetra të gjera. Në varësi të reshjeve, lulet mund të shfaqen në çdo kohë të vitit. Lulet çelin veçmas në qendër të tufës së gjetheve vetëm për disa orë mëngjeseve me diell. Farat e vogla formohen në një bisht që hapet kur farat piqen. Frutat janë kapsula me shumë fara. Seti i farave është i konsiderueshëm; bimët e mëdha janë raportuar të prodhojnë deri në 240.000 fara.<ref>{{Cite book|last=Tanaka|first=Osamu|title=Shokubutsu no fushigi 50: Kusamura, yama, hatake de mitsuketa shokubutsu no hinan|publisher=Chūōkōron Shinsha|year=2007|page=114|language=ja}}</ref> Farërat rriten në mënyrë optimale në një temperaturë mbi 25° C, ato kërkojnë një ekspozim të vazhdueshëm ndaj dritës së diellit për të mbirë, dhe vetëm një mbulesë dheu prej 5 mm ka një efekt negativ. Ndonëse zakonisht është një [[Bimët njëvjeçare|bimë vjetore]], është [[Bimët shumëvjeçare|bimë shumëvjeçare]] tropikale në zonat e kultivimit 10-11 të Departamentit të Bujqësisë së Shteteve të Bashkuara.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2025)">nevojitet citim</span>]]'' &#x5D;</sup> === Metabolizmi === ''P. oleracea'' është një nga bimët e pakta që është në gjendje të përdorë si rrugën e [[Fotosinteza|fotosintezës me anë të]] metabolizmit të acidit krasulacean ashtu edhe me anë të procesit C4, të cilat prej kohësh besohej se qenë të papajtueshme me njëra-tjetrën pavarësisht ngjashmërive biokimike. ''P. oleracea'' kalon nga procesi C4 në CAM gjatë thatësirës, dhe ekziston rregullim i transkriptimit dhe prova fiziologjike për fotosintezën hibride C4-CAM gjatë thatësirës së lehtë.<ref>{{Cite journal|last=Ferrari|first=Renata C.|last2=Bittencourt|first2=Priscila P.|last3=Rodrigues|first3=Maria A.|last4=Moreno-Villena|first4=Jose J.|last5=Alves|first5=Frederico R. R.|last6=Gastaldi|first6=Vinícius D.|last7=Boxall|first7=Susanna F.|last8=Dever|first8=Louisa V.|last9=Demarco|first9=Diego|last10=Andrade|first10=Sónia C.S.|last11=Edwards|first11=Erika J.|last12=Hartwell|first12=James|last13=Freschi|first13=Luciano|year=2019|title=C 4 and crassulacean acid metabolism within a single leaf: Deciphering key components behind a rare photosynthetic adaptation|journal=New Phytologist|volume=225|issue=4|pages=1699–1714|doi=10.1111/nph.16265|pmid=31610019|doi-access=free}}</ref> === Lloje të ngjashme === Disa lloje të ''Portulaca'' kultivohen si bimë zbukuruese, më e njohura ''Portulaca grandiflora'' (e njohur zakonisht si trëndafili i myshkut ose trëndafili i diellit). Ndryshe nga ''P. oleracea'', që është një bimë e ngrënshme e përhapur, ''P. grandiflora'' kultivohet kryesisht për lulet e saj me ngjyra të ndezura dhe është më pak tolerante ndaj tokave të trazuara.<ref>{{Cite web|title=Portulaca grandiflora|url=https://www.rhs.org.uk/plants/60169/portulaca-grandiflora/details|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240819083546/https://www.rhs.org.uk/plants/60169/portulaca-grandiflora/details|archive-date=2024-08-19|access-date=2025-09-20|publisher=Royal Horticultural Society}}</ref> Në Japoni, emri Hana-suberihiyu (花スベリヒユ, fjalë për fjalë: lule burdullaku) përdoret shpesh për këto lloje zbukuruese, me qëllim që t'i dallojë ato nga burdullaku i egër i ngrënshëm.<ref>{{Cite book|last=Facciola|first=Stephen|title=Cornucopia II: A Source Book of Edible Plants|publisher=Kampong Publications|year=1998|page=267}}</ref> == Referime == 5toca1k7tidukvmk4f1nk7aw7cioru5 4 403492 3010798 3007535 2026-07-18T19:27:05Z Fallbackintoreality 102113 /* Kontakti */ ndërrova ikonën tek ajo katrore, dhe i bëra ikonat me të njëjtën madhësi 3010798 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Ilustro Wikipedia-n 2020.png|thumb]] '''Ilustro Wikipedia-n''' është një fushatë e organizuar nga [[:m:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group| Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] që thërret Wikipedianët të shtojnë ilustrime (përfshirë fotografi, video, audio, harta, diagrame) te artikujt e Wikipedia-s dhe Wikidata-s të cilave ju mungojnë ato. Ju ftojmë të gjithëve të merrni pjesë -- ky është një aktivitet i përshtatshëm edhe për fillestarë. Kontribuuesit më të mëdhenj do të shpërblehen! Qindra imazhe janë kontribuar në Wikimedia Commons përmes programeve të ndryshme përkrahëse, photowalks dhe garave përfshirë këtu Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth, Garën e Fotografisë së Ushqimit Tradicional, etj. dhe Wikimedia Commons ka miliona të tjera. Megjithatë vetëm një pjesë e vogël e këtyre fotove përdorën në artikujt e Wikipedia-s dhe Wikidata-s. Ilustro Wikipedia-n synon që ta ngushtojë këtë hendek. == <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Rregullat e fushatës</span> == {| class="wikitable" style="width:100%; margin:20px auto; border:0; text-align:center; vertical-align:top;" | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-calendar.svg|80x80px]] <br /><div class="center"> Ilustrimet duhet të vendosen në artikuj gjatë periudhës 1 korrik - 15 gusht 2026.</div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-trophy.svg|80x80px]]<div class="center"> Nuk ka limit të numrit të ilustrimeve që mund të shtohen nga një pjesëmarrës. Sa më shumë, aq më mirë! </div> | width="33%" | [[Skeda:Circle-icons-unlocked.svg|80x80px]]<div class="center">Mund të ngarkoni edhe imazhe plotësisht të reja në Commons për t'u përdorë në artikuj. Këto do të kenë më shumë peshë.</div> |- | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-profle.svg|80x80px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të jenë përdorues të regjistruar në cilindo nga projektet e Wikimedia. Kyçuni ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wiki. </div> | width="33%" |[[Skeda:Circle-icons-compose.svg|80x80px]]<br /> <div class="center" style="text-align:left; display:inline-block; max-width:90%;"> '''Fotografitë me cilësi të dobët përgjithësisht nuk janë të pranueshme.''' <ol style="list-style-position: inside; padding-left:0; margin:6px 0 0 0;"> <li>Përshkrimet dhe emërtimet e fotografive duhet të jenë të qarta dhe të përshtatshme për artikullin.</li> <li>Të gjitha fotografitë duhet të përfshijnë një përshkrim që tregon çfarë është fotografia.</li> <li>Fotografitë duhet të vendosen ku e kanë vendin në artikull, pranë tekstit që e ilustrojnë.</li> <li>Përdoruesit të cilët në vazhdimësi shtojnë fotografi pa përshkrime, fotografi që nuk ndërlidhen me artikull, etj. mund të diskualifikohen.</li> </ol> </div> | width="33%" | [[Skeda:Hashtag Icon.svg|84x84px]]<div class="center"> Pjesëmarrësit duhet të përfshijnë hashtagun '''#ilustro''' në Përmbledhjen e redaktimeve të të gjithë artikujve në Wikipedia të përmirësuar me imazhe, përndryshe nuk do të mund të gjurmojmë kontributin tuaj. Për shembull: " shtova foto #ilustro". Në Wikidata kjo nuk kërkohet. </div> |} === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Si të bëheni pjesë e Ilustro Wikipedia-s? </span> === [[File:Ilustrimi i artikullit ne Wikipedia per fillestare.webm|thumb|Ilustrimi i një artikulli në Wikipedia për fillestarë]] [[Image:BKV m 1 jms.svg|22px]] Kyçuni në llogarinë ekzistuese ose [[Speciale:HapLlogari|Krijoni llogari të re]] në Wikipedia (Kjo llogari vlen për Wikipedia-t e të gjitha gjuhëve si dhe projektet Wiki të tjera) [[Image:BKV m 2 jms.svg|22px]] Regjistrohuni si pjesëmarrës në [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/Ilustro_Wikipedian_2026?enroll=Outreach Dashboard] që kontributi juaj të gjurmohet automatikisht gjatë fushatës. [[Image:BKV m 3 jms.svg|22px]] Gjeni një artikull në Wikipedia shqip të cilit i duhen ilustrime. [[Image:BKV m 4 jms.svg|22px]] Përzgjedhni ilustrimin e duhur për të në Commons. Shtypni [[c:Special:Search|këtu]] për të kërkuar, duke shkruar në shiritin e kërkimit titullin e ilustrimit apo kategorisë që po kërkoni. (p.sh nëse kërkoni ''Teatri Kombëtar'' do të ju shfaqen fotografitë dhe kategoritë të emëruara Teatri Kombëtar) [[Image:BKV h5 jms.svg|22px]] Në faqen e artikullit të përzgjedhur nga ju në Hapin 2, shtypni "Redakto" dhe shtoni fotografinë e zgjedhur në Hapin 3, bëni një përshkrim (description) në gjuhën shqipe për ilustrimin te artikujt e Wikipedia-s shqip. Para se të bëni ndryshimet përfundimtare, së pari shtypni opsionin "Parapamje" për të parë se si është pozicionuar fotografia në artikull dhe nëse ka nevojë për ndryshime të tjera. Kur jeni të kënaqur me fotografinë, shtypni "Publiko ndryshimet". [[Image:BKV h6 jms.svg|22px]] '''Me rëndësi''': Përfshini hashtagun '''#ilustro''' te fusha e tekstit me mbishkrimin "'''Përmbledhja e redaktimeve'''" të artikujve të përmirësuar me fotografi që të gjurmojmë kontributin tuaj. Në Wikdiata kjo nuk kërkohet. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Procese pune të sugjeruara </span> === Disa mënyra se si mund të kontribuoni gjatë kësaj fushate: * Shfletimi nëpër fotot e mbledhura nga fushatat e WoALUG ndër vite dhe vendosja e tyre te artikujt përkatës në Wikipedia. (Shihni listën e kategorive në fund të kësaj faqeje.) * Përdorni foto nga Wikipedia-t e mëdha ose nga Wikidata te Wikipedia shqip, dhe anasjelltas. * Përdorni veglën WDFIST për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove në Commons dhe artikujve përkatës në Wikidata pa foto dhe vendosur ato në Wikidata, p.sh. për kategori si ''[https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Albania&depth=2&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&no_images_only=1&search_commons=1&search_by_coordinates=1&remove_used=1&remove_multiple=1&file_types=IMAGE%2CSVG&prefilled=1 Albania]'' ose ''[https://fist.toolforge.org/wdfist/?category=Kosovo&depth=2&language=en&project=wikipedia&mode=category&sparql=SELECT%20%3Fitem%20WHERE%20%7B%7B%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ222%7D%20UNION%20%7B%3Fitem%20(wdt%3AP131)*%20wd%3AQ222%7D%7D&no_images_only=1&search_commons=1&search_by_coordinates=1&remove_used=1&remove_multiple=1&file_types=IMAGE%2CSVG&prefilled=1 Kosovo]'' (keni durim sepse merr pak kohë kërkimi). * Përdorni veglën FIST2 për të gjetur lehtësisht përputhje mes fotove nga burime të ndryshme dhe artikujve përkatës në Wikipedia dhe Wikidata, p.sh. për kategori si [https://fist.toolforge.org/fist2/?mode=category&language=sq&project=wikipedia&categories=Kosov%C3%AB&depth=1&sources=commons%2Ccommons_category%2Cwikidata%2Clanguagelinks%2Cflickr%2Copenverse&hideFullyCovered=1&hideNonContent=1&run=1 Kosovë] ose [https://fist.toolforge.org/fist2/?mode=category&language=sq&project=wikipedia&categories=Shqip%C3%ABri&depth=1&sources=commons%2Ccommons_category%2Cwikidata%2Clanguagelinks%2Cflickr%2Copenverse&hideFullyCovered=1&hideNonContent=1&run=1 Shqipëri] (keni durim sepse merr pak kohë kërkimi). === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Shpërblimet </span> === Çmimet janë të përbashkëta për të gjithë pjesëmarrësit, pa ndarje sipas vendit: * Vendi 1 – 200€ * Vendi 2 – 150€ * Vendi 3 – 100€ * Çmim special 100€ – për kontribuuesin më të mirë plotësisht të ri (pa asnjë kontribut para fillimit të fushatës) Fushata është e përbashkët. Inkurajohen edhe pjesëmarrës nga Maqedonia e Veriut, vendet tjera të rajonit, si dhe diaspora. === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kategori me fotografi të garave dhe fushatave të tri viteve të fundit </span> === Më poshtë gjeni një listë të kategorive me fotografi nga gara dhe fushata të mbajtura në Shqipëri dhe Kosovë gjatë tri viteve të fundit. Këto foto mund t'i vendosni në artikujt përkatës të cilëve u mungojnë. *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WoALUG_Wikiexpeditions_2026 WoALUG Wikiexpeditions 2026 - Kukës dhe Krumë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:WoALUG_Wikiexpeditions_2025 WoALUG Wikiexpeditions 2025 - Shkodër, Lezhë, Berat dhe Tepelenë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Albania Wiki Loves Earth 2025 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Albania Wiki Loves Earth 2024 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Albania Wiki Loves Earth 2023 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2025_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2025 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2024_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2024 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Earth_2023_in_Kosovo Wiki Loves Earth 2023 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Albania Wiki Loves Monuments 2024 Shqipëri] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_from_Wiki_Loves_Monuments_2024_in_Kosovo Wiki Loves Monuments 2024 Kosovë] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2025 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2025] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2024 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2024] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Traditional_Albanian_food_photography_competition_-_2023 Gara e fotografisë së ushqimit tradicional shqiptar 2023] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2025 Wiki Photowalk 2025 SQ] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_PhotowalkSQ_2024 Wiki Photowalk 2024 SQ] *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Wiki_Photowalk_2023_SQ Wiki Photowalk 2023 SQ] === <span style="background:#2b1c10;color:#f2e9d3;padding:6px 10px;font-family:Palatino,'Palatino Linotype','Book Antiqua',Georgia,'Times New Roman',serif;letter-spacing:1px;"> Kontakti </span> === Nëse gjatë procesit ngecni diku apo keni diçka të paqartë, mos hezitoni të pyesni dikë nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe! <div style="text-align:center; margin:15px auto;"> <div style="display:flex; justify-content:center; gap:28px; align-items:center; flex-wrap:wrap; margin-top:12px; opacity:0.65;"> [[File:Font Awesome 5 solid envelope.svg|25px|link=mailto:info@wikimediashqip.org|Email: info@wikimediashqip.org]] [[File:Bootstrap whatsapp.svg|25px|link=https://chat.whatsapp.com/Bma54PiYMG4HggY31FJG7B|WhatsApp]] [[File:Font Awesome 5 brands facebook-square.svg|25px|link=https://www.facebook.com/SQWikimediansUG|Facebook]] [[File:Font Awesome 5 brands instagram.svg|25px|link=https://www.instagram.com/SQWikimedians_UG/|Instagram]] [[File:Font Awesome 5 solid globe.svg|25px|link=https://wikimediashqip.org|Faqja në internet]] </div> </div> jnpyada7p5v8uxmv4i3nboo7k10covg 0 403547 3010582 3006463 2026-07-18T14:01:29Z Gefälligst 186895 +[[Kategoria:Familja Zogu]]; +[[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në shekullin XX]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010582 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Mousque Sarandë (7912538044).jpg|parapamje|Xhamia e Sarandës]] '''Xhamia e Sarandës''' është një [[Xhamia|xhami]] historike në Sarandë me një vlerë të madhe arkitektonike për rajonin. Fillimisht, ajo kishte një minare të bukur guri me një [[Sherefeja|sherefe]] të mirëfilltë dhe një [[hajat]] (portik) të bukur, të cilat sot nuk janë origjinale.Është xhamia e vetme që mbijetoi pas [[Islami në Republikën Popullore Socialiste të Shqipërisë|shkatërrimit të trashëgimisë islame gjatë diktaturës komuniste]] nën [[Enver Hoxha|Enver Hoxhën]]. Xhamia e Sarandës është ndërtuar rreth vitit 1935 nga kontributi [[Zogollët|i motrave]] të mbretit [[Ahmet Zogu|Ahmed Zog I]]. Është një ndërthurje e racionalizmit të kohës me elementet e arkitekturës [[Islami|Islame lokale]]. Arriti t'i mbijetonte prishjeve revolucionaro-kulturore komuniste të viteve '60. Sot ajo ruan pjesën kryesore të saj. Si pjesë e politikave të Republikës Popullore të Shqipërisë (1945–1991), një numër i madh i shqiptarëve myslimanë u vendosën nga [[Gegëria|Shqipëria veriore]] në këtë zonë dhe të krishterët nuk janë më komuniteti i vetëm në Sarandë. [[Minarja]] iu rindërtua pas vitit 1991, por pa elegancën dhe bukurinë e saj origjinale, në formën tipike të ndërtimeve tranzicionale të atyre viteve ku i jepej rëndësi punëve të bëra shpejt e shpejt me fonde të pakta, pa i kushtuar rëndësi vetë objektit dhe rëndësisë në peisazhin urban. Dikur zona ishte e shkretë dhe xhamia dominuese, por me ndërtimet e para rreth saj në kohën e komunizmit dhe me babëzinë pas '90, sot xhamia është e mbytyr dhe e vetmja që spikat është minarja, e cila duket tek-tuk ndonjëherë kur ecën bregut. Në kohët e fundit i është bërë dhe shtimi i ambientit të hyrjes dhe zgjerimi i [[mahfili]]t të sipërm. Por fatkeqsisht i ngjan atyre tjetërsimeve që bëheshin në objektet e kultit para '90, kur regjimi i ndërronte funksionin dhe shpikte hibride shterpë nga ana arkitektonike. Nevoja e zgjerimit mund të kishte qenë më uniformë me pjesën ekzistuese, duke e bërë atë më të dashur për syrin e atyre që e frekuentojnë dhe të atyre që e vizitojnë. Sot, [[minarja]] dhe shtesa dallohen më keq se banalitetet arkitekturore të komunizmit, sepse nëse do të kishte pasur sadopak bonsé, nuk do të besonte se do të kishte munguar kontributi i ndonjë arkitekti, [[Myslimanët|mysliman]] apo jo, për të harmonizuar nevojën për hapësirë ​​në xhami me estetikën e [[Islami në Shqipëri (1913–1944)|racionalizmit islam shqiptar të viteve 1930]]. Nuk do të ekzagjerohej nëse krahasohej me operacionet plastike të kohës, ku dëshira për bukuri të bën më keq se ç’ishe. Dikujt, vërejtjet e mia mund t’i duken të tepërta, por dëmi që i është bërë këtij monumenti të trashëgimisë islame të komunitetit shqiptarë fetar dhe më gjerë është shumë i madh. Megjithatë, kur shikon foton e vjetër, e kupton se [[arkitektura Islame]] [[Islami në Shqipëri|në Shqipëri]] ka nevojë për një tronditje të madhe për t’u rikthyer në rrjedhën e mirë historike dhe për të mos u bërë pjesë e ndyrësisë që komercializmi ka derdhur në qytetet tona pas viteve ‘90. == Referime == * {{cite book|last1=Giakoumis|first1=Georgios K.|title=Monuments of Orthodoxy in Albania|date=1996|publisher=Doukas School|isbn=9789607203090|page=148|url=https://books.google.com/books?id=pNVOAAAAYAAJ|language=en|quote=The Beautiful harbour of Ayii Saranda... In this harbour stood the church of Saint Spyridon, which was demolished under Enver Hoxha. A temporary wooden hut-shrine was erected in its place in 1991. The locals have laid claim to the site in order to rebuild their church. This is not a straightforward matter, however, because the inhabitants of the town are no longer exclusively Christians. Under the settlement policy pursued by Hoxha, thousands of Muslims were transferred from the north of Albania in order to alter the ethnic composition of the region.}} * [https://www.facebook.com/rajan.alliu Rajan Alliu] [[Kategoria:Sarandë]] [[Kategoria:Xhami në Shqipëri]] [[Kategoria:Familja Zogu]] [[Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në shekullin XX]] fzwjz2vyo2yz8hd7ikqsfy8t5rs1gdo 1 403567 3010848 3005576 2026-07-19T04:23:18Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Bari (Itali)]] 3010848 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bari (Itali)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2950368 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240105023742/http://www.comune.bari.it/ për lidhjen https://www.comune.bari.it/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2026 04:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bari (Itali)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2975317 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.comune.bari.it/-/impianti-sportivi-comunali-e-municipali. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.comune.bari.it/-/festa-di-san-nicola-i-principali-appuntamenti-del-sindaco-nelle-giornate-del-7-8-e-9-maggio. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 prill 2026 16:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bari (Itali)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977587 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.fondazionepetruzzelli.it/en/il-teatro/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.poliba.it/it/ateneo/storia. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2026 13:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bari (Itali)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982830 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260426090846/https://museipuglia.cultura.gov.it/musei/castello-svevo-di-bari/ për lidhjen https://museipuglia.cultura.gov.it/musei/castello-svevo-di-bari/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2026 23:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bari (Itali)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005127 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260418140737/https://www.adspmam.it/i-porti/statistiche/ për lidhjen https://www.adspmam.it/i-porti/statistiche/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.adspmam.it/adspmam-i-porti-delladriatico-meridionale-tengono-il-passo-nonostante-il-rallentamento-del-commercio-globale-dovuto-alle-incertezze-geopolitiche-nei-primi-nove-mesi-del-2025-movimentate-o/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 14:05 (CEST) hym96debgao6ukhs4zsfzo7xskzgeeo 0 403738 3010821 3010163 2026-07-19T00:32:48Z ~2026-40251-14 190429 U shtua edhe kjo vegëz: [https://en.wikipedia.org/wiki/ Wikipedia anglisht: Bekim_Ramadani] 3010821 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bekim Ramadani | image = Prof Bekim Ramadani.jpg | caption = Bekim Ramadani | birth_date = 1970 | birth_place = Orashë, [[Tetova|Tetovë]], [[Maqedonia e Veriut]] | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | education = [[Universiteti i Tetovës]] (diplomë)<br />[[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universiteti i Arteve, Tiranë]] (magjistër i muzikologjisë)<br />[[Universiteti Shën Kirili dhe Metodi i Shkupit|Universiteti "Shën Kirili dhe Metodi", Shkup]] (doktor i folkloristikës) | occupation = etnomuzikolog, muzikolog, pedagog, përkthyes, poet, publicist | years_active = 2004–e tashmja | known_for = studimet e folklorit muzikor shqiptar në Maqedoninë e Veriut | employer = Gjimnazi "Kiril Pejçinoviq", Tetovë<br />[[Universiteti i Tetovës]] (ligjërues i jashtëm) }} '''Bekim Ramadani''' (lindur më [[1970]] në Orashë të [[Tetova|Tetovës]]) është [[Etnomuzikologjia|etnomuzikolog]], [[Muzikologjia|muzikolog]], pedagog, autor dhe studiues [[Shqiptarët|shqiptar]] i [[Folklori|folklorit muzikor]] nga [[Maqedonia e Veriut]].<ref name="cobiss" /> Veprimtaria e tij shkencore përqendrohet në studimin e folklorit muzikor shqiptar, etnomuzikologjisë dhe trashëgimisë kulturore jomateriale, me theks të veçantë në traditën muzikore shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Është autor i një sërë librash, monografish dhe punimesh shkencore, si dhe përkthyes në gjuhën shqipe i disa veprave nga fusha e muzikologjisë dhe e etnomuzikologjisë.<ref name="cobiss" /><ref name="bksh" /><ref name="uart" /> == Jeta dhe arsimimi == Ramadani lindi në fshatin Orashë të Tetovës. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në [[Tetova|Tetovë]]. Diplomoi në Fakultetin e Artit Muzikor të [[Universiteti i Tetovës|Universitetit Shtetëror të Tetovës]]. Studimet pasuniversitare i përfundoi në Fakultetin e Muzikës të [[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universitetit të Arteve në Tiranë]], ku fitoi gradën ''magjistër i muzikologjisë''. Studimet e doktoratës i kreu në Institutin e Folklorit "Marko Cepenkov" pranë [[Universiteti Shën Kirili dhe Metodi i Shkupit|Universitetit "Shën Kirili dhe Metodi" në Shkup]], ku fitoi gradën shkencore ''doktor i folkloristikës''. == Karriera == === Veprimtaria pedagogjike === Ramadani ka punuar si profesor në gjimnazin "Zef Lush Marku" në [[Shkupi|Shkup]] dhe si ligjërues në [[Universiteti AAB|Universitetin AAB]] në [[Prishtina|Prishtinë]]. Prej vitit 2004 është profesor në gjimnazin "Kiril Pejçinoviq" në Tetovë, ku për shumë vite drejtoi korin e vajzave; me këtë kor fitoi vendin e parë në festivalin rajonal të koreve të fëmijëve e të rinjve në Tetovë (2011, 2012, 2013, 2014) dhe në festivalin shtetëror të koreve në [[Kavadari|Kavadar]] (2011, 2012, 2014). Prej vitit 2011 është ligjërues i jashtëm në Fakultetin e Muzikës të Universitetit të Tetovës, ku ligjëron lëndë nga fusha e folklorit muzikor dhe e shkrimit notal në PC. Ka ndjekur gjithashtu seminare e trajnime profesionale për metodologji të mësimdhënies dhe teknologji arsimore (USAID, Byroja e Zhvillimit të Arsimit, UEJL, Universiteti i Tetovës etj.). === Veprimtaria shkencore === Punimet e tij shkencore, të botuara në gjuhën shqipe, maqedonase, angleze dhe italiane, trajtojnë tema të folklorit muzikor shqiptar si polifonia dyzërëshe, këngët e kurbetit, ninullat, këngët e dasmës, veglat muzikore popullore dhe figurat e traditës muzikore shqiptare. Ato janë botuar në revista e periodikë shkencorë si ''Etnoalb'' (Shkup), ''Studime Albanologjike'' dhe ''Scupi'' të [[Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve|Institutit të Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve]] (Shkup), ''Albanologji'' dhe ''Kumtime etnomuzikologjike'' të [[Instituti Albanologjik i Prishtinës|Institutit Albanologjik të Prishtinës]], ''Македонски фолклор'' (Shkup), ''Philosophica'' (Tetovë), si dhe në botime shkencore në Itali dhe Turqi.<ref name="cobiss" /> Ka marrë pjesë me kumtesa në konferenca, simpoziume dhe kongrese kombëtare e ndërkombëtare në Maqedoninë e Veriut, [[Kosova|Kosovë]], [[Serbia|Serbi]] (Lugina e Preshevës) dhe [[Italia|Itali]], ndër to Java e Albanologjisë e Institutit Albanologjik të Prishtinës, simpoziumet ndërkombëtare të Institutit të Folklorit "Marko Cepenkov" në Shkup, manifestimi muzikor-shkencor "Strushka muzichka esen" i Lidhjes së Kompozitorëve të Maqedonisë (SOKOM) dhe konferenca etnomuzikologjike në Konservatorin e Muzikës "Stanislao Giacomantonio" në [[Cosenza]] të Italisë (2024), si dhe në konferenca shkencore në Universitetin "Haxhi Zeka" në Pejë dhe në UBT në Lipjan (Kosovë). Veprimtaria e tij përfshin edhe notografinë, melografinë, redaktimin, recensionin, përkthimin dhe përpunimin e materialeve muzikore e shkencore. Ka melografuar mbi 500 këngë popullore shqiptare, kryesisht nga rajoni i [[Pollogu|Pollogut]] (ninulla, numërorë, këngë dasme, këngë kurbeti e lirikë popullore), dhe ka notografuar rreth 150 vepra korale e instrumentale të kompozitorëve shqiptarë, ballkanikë e ndërkombëtarë, ndër ta Lorenc Antoni, Çesk Zadeja, Tish Daija, Zef Çoba, Rauf Dhomi, Mark Kaçinari, Fahri Beqiri, Rafet Rudi dhe Mendi Mengjiqi. Ramadani ka folur për folklorin muzikor shqiptar dhe botimet e tij në intervista e emisione të mediave në Maqedoninë e Veriut dhe në Kosovë, ndër to emisioni ''Top 5 Personazhe'' i [[Radiotelevizioni i Maqedonisë|TVM2]] (2019), emisioni i pasdites i [[Alsat-M]] (2024) dhe emisioni ''Art Tema'' i [[Radiotelevizioni i Kosovës|Radiotelevizionit të Kosovës]] (2025).<ref name="tvm2" /><ref name="alsat" /><ref name="rtk" /> === Veprimtaria në fushën e folklorit muzikor === Interesimi i Ramadanit për folklorin muzikor nisi në rininë e hershme përmes aktivitetit në grupin muzikor "Margaritarët". Si udhëheqës artistik shumëvjeçar i Shoqërisë Kulturo-Artistike "Xheladin Zeqiri" të Tetovës ka zhvilluar veprimtari në hulumtimin, dokumentimin, përpunimin dhe prezantimin skenik të folklorit muzikor shqiptar, me theks të veçantë në traditën e Pollogut. Me këtë shoqëri ka marrë pjesë në festivale ndërkombëtare folklorike, ndër to Festivali i 27-të Ndërkombëtar Folklorik CIOFF në [[Plzeň]] të [[Çekia|Çekisë]] (2025) dhe festivali "Caltavuturo" në [[Sicilia|Siçili]] të Italisë (2024). Si udhëheqës artistik i shoqërisë (prej vjeshtës së vitit 2023) ka drejtuar paraqitjet e saj në festivale e koncerte në Maqedoninë e Veriut, Kosovë, Kroaci, Itali e Çeki, ndër to "Ballkan Fest" në Kumanovë (2023), festivali "Kaçaniku 2024", "Hasi Jehon" në Gjonaj (2025), "Oda Dibrane" në Dibër e Peshkopi (2025), festivalet e këngës qytetare "Teuta" në Tetovë dhe "Goca e Tivarit" në Gostivar, si dhe koncertet e 75-vjetorit të shoqërisë (2024). === Angazhime organizative dhe artistike === Ramadani ka qenë anëtar i Këshillit të Festivalit Ndërkombëtar "Ditët e Ilindenit" në [[Manastiri|Manastir]] (2021–2026), i Këshillit Drejtues të Shoqatës së Pedagogëve Muzikorë të Maqedonisë së Veriut (2022–2025), i Këshillit Artistik të Lidhjes së Ansambleve Folklorike të Maqedonisë së Veriut (SOFAM) (2021–2024) dhe i Këshillit Drejtues të manifestimit kulturor "Nica" në Orashë (2022–2025). Ka qenë anëtar i jurive profesionale në festivale folklorike e muzikore: * Garat rajonale të formacioneve korale dhe orkestrale të shkollave fillore e të mesme të Tetovës, Gostivarit dhe Dibrës (2017, 2018, 2019) * Festivali Ndërkombëtar i Këngëve dhe Valleve Popullore "Ilindenski denovi" ("Ditët e Ilindenit"), Manastir (2021–2025) * Festivali Mbarëkombëtar i Folklorit "Rapsha", Vitojë – Tuz, Mali i Zi (2022) * Festivali Folklorik i Këngëve dhe Valleve "Rudina Fest", Çegran dhe Gostivar (2023–2025) == Veprat == === Libra === * ''Estetika e muzikës në mes Hanslikut dhe Blohut'', Akademia e Arteve, Tiranë, 2006.<ref name="uart" /> * ''Këngë të zgjedhura korale'', Tetovë, 2010. {{ISBN|978-608-65065-2-0}} * ''Asgjë nga balta e fjalëve'', Tetovë, 2010. {{ISBN|978-608-65065-3-7}} * ''Kush këndon, keq s'mendon'', Qendra Kulturore Informative, Shkup, 2011. {{ISBN|978-608-214-055-1}} * ''Nga kënga në këngë'', Shkup, 2013. {{ISBN|978-608-65065-8-2}} * ''Fjalë pa këngë'', Tetovë, 2013. {{ISBN|978-608-65065-7-5}} (botimi II: Universiteti Shtetëror i Tetovës, 2014. {{ISBN|978-608-217-018-3}}) * ''Dëgjo këngën dhe harro brengën'', Sofra gjakovare, Shkup, 2015. {{ISBN|978-608-4736-01-1}} * ''Meditim për artin tim'', Tetovë, 2016. {{ISBN|978-608-4736-02-8}} (përkthim maqedonisht: ''Медитација за мојата уметност'', Tetovë, 2021. {{ISBN|978-608-4736-12-7}}) * ''Jehon kënga korale'', Tetovë, 2017. {{ISBN|978-608-4736-03-5}} * ''Na bashkoi kënga korale'', Tetovë, 2018. {{ISBN|978-608-4736-05-9}} * ''Традиционалната музичка култура на Албанците од Долни Полог'' (Kultura muzikore tradicionale e shqiptarëve të Pollogut të Poshtëm), Tetovë, 2019. {{ISBN|978-608-4736-08-0}} * ''Tradita e muzikës popullore shqiptare në Tetovë dhe rrethinat e saj'', Tetovë, 2020. {{ISBN|978-608-4736-11-0}} * ''ShKASh "Xheladin Zeqiri" – Tetovë (1949–2019) – Aurora dritëplotë'' (monografi, me Jeton Pustinën dhe Blerim Islamin), 2021. {{ISBN|978-608-66762-0-9}} * ''Merrja këngës me zjarrin e ëndjes'', Tetovë, 2023. {{ISBN|978-608-4736-09-7}} * ''Hanife Sejfulla-Reçani dhe Shahindere Bërlajolli-Stafai – dy zërat e paharrueshëm të këngës shqipe'' (monografi), Tetovë, 2023. {{ISBN|978-608-4736-13-4}} * ''Ajri Ismani dhe dëshmia e jetës së tij në krijimtarinë folklorike'' (monografi, me Hamdi Hysukën), Tetovë, 2024. {{ISBN|978-608-4736-15-8}} * ''Dasma shqiptare në nota – 100 këngë të dashurisë dhe të përjetësisë'', Tetovë, 2024. {{ISBN|978-608-4736-14-1}} === Përkthime në gjuhën shqipe === * Pavel Rojko, ''Metodika e mësimit të muzikës: aspekte teorike-tematike'', Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, 2014. {{ISBN|978-608-217-019-0}} * [[Eduard Hanslick|Eduard Hanslik]], ''Për të bukurën muzikore'', Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, 2014. {{ISBN|978-608-217-020-6}} * Fritz Bose, ''Etnomuzikologjia'', BIR, Tetovë, 2019. {{ISBN|978-608-4736-07-3}} === Tekste mësimore === * ''Arti muzikor I'' (dispensë për arsimin e mesëm gjimnazial), Tetovë, 2014. * ''Arti muzikor II'' (dispensë për arsimin e mesëm gjimnazial), Tetovë, 2014. === Punime shkencore === * "Mbi polifoninë dyzërëshe të zonës së Kërçovës", ''Etnoalb'', nr. 1, Shkup, 2017, f. 29–36. * "Кон музичките карактеристики на машкото двогласно пеење во Кичевско", ''Музика – Списание за музичка култура'', год. XX, nr. 23, Shkup, 2017, f. 51–58. * "Lorenc Antoni, figurë e shquar e etnomuzikologjisë shqiptare", ''Studime Albanologjike'', nr. 18, ITKSHSHM, Shkup, 2018, f. 157–166. * "Haxhi Maqellara – vazhdimtar i denjë i traditës muzikore dibrane", ''Etnoalb'', nr. 2, Shkup, 2018, f. 81–93. * "Ahengu i brishtë i dasmave të sotme shqiptare", ''Scupi'', nr. 26, ITSHKSH, Shkup, 2019, f. 192–202. * "Албанските печалбарски песни од Тетовско", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Dollnen – Prilep, 2019, f. 44–51. * "Mbi disa veçori të folklorit muzikor shqiptar", ''Studime Albanologjike'', nr. 19, ITKSHSHM, Shkup, 2019, f. 173–182. * "Adnan Aliu, prodhues dhe interpretues i shquar i veglave muzikore popullore aerofone", ''Etnoalb'', nr. 3, Shkup, 2019, f. 29–41. * "Истражувачката работа во фолклористиката – потреба, обид, искушение и задоволство", ''Македонски фолклор'', год. XLI, nr. 75, Shkup, 2019, f. 43–52. * "Броенките како дел од фолклорот за деца во светлината на суштинската социјализација и интеркултурната комуникација", ''Македонски фолклор'', год. XLI, nr. 76, Shkup, 2019, f. 111–118. * "Пролетните ѓурѓовденски празнувања и песни кај Албанците од Тетовско", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Prilep – Dollnen, 2020, f. 51–61. * "Folklori në rrugëtimin e zhvillimit dhe të ndryshimit", ''Studime Albanologjike'', nr. 20, ITKSHSHM, Shkup, 2020, f. 264–272. * "Kaim Murtishi, veprimtar i spikatur i etnokulturës shqiptare", ''Etnoalb'', nr. 4, Shkup, 2020, f. 39–48. * "Qerim Etemi, mjeshtër i prodhimit të veshjeve tradicionale", ''Scupi'', nr. 29, ITSHKSH, Shkup, 2020, f. 166–180. * "Кон некои етномузиколошки карактеристики на албанските народни приспивалки", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Dollnen – Prilep, 2021, f. 63–76. * "Предизвици и перспективи на онлајн-образованието во музичките училишта во РСМ", ''Состојби и перспективи во музичко-балетското образование'', ДМБУЦ „Илија Николовски – Луј", Shkup, 2021, f. 223–230. * "Lojërat tradicionale të fëmijëve – numërorët si trajtë e rëndësishme e edukimit multikulturor", ''Studime Albanologjike'', nr. 21, ITKSHSHM, Shkup, 2021, f. 207–214. * "Kënga popullore si shprehje e identitetit kombëtar përmes aktivitetit të ShKA "Xheladin Zeqiri" nga Tetova", ''Scupi'', nr. 32, ITSHKSH, Shkup, 2021, f. 60–83. * "Melodia e përmallshme e këngëve të kurbetit", ''Albanologji'', nr. 11, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2021, f. 39–50. * "Shahindere Bërlajolli-Stafai, shembull i shkëlqyer dhe shpirtëzues i kultivimit dhe afirmimit të këngës shqipe", ''Etnoalb'', nr. 5, Shkup, 2022, f. 31–46. * "Консумеризмот и народната музика", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 3, Prilep, 2022, f. 57–63. * "The multidimensional character of choral art", ''Philosophica'', vëll. 9, nr. 17, Tetovë, 2022, f. 9–13. * "Mbi disa çështje problemore të etnomuzikologjisë shqiptare në Republikën e Maqedonisë së Veriut", ''Albanologji'', nr. 12, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2022, f. 167–186. * "Музички фолклор – вчера, денес и утре", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 4, Prilep, 2023, f. 69–76. * "Културна криза на народната музика во Република Северна Македонија: причини, последици и препораки", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XV'', Manastir, 2023, f. 46–56. * "Музичкиот колорит на портретот на Џемиле во народната лирика на албанците", ''Струшка музичка есен'', СОКОМ, Shkup, 2023, f. 18–37. * "Folklori muzikor në mësimdhënien e lëndës së muzikës në arsimin e reformuar gjimnazial në Republikën e Maqedonisë së Veriut", ''Studime Albanologjike'', nr. 23, ITKSHSHM, Shkup, 2023, f. 253–263. * "Mbi disa karakteristika etnomuzikologjike të ninullave popullore shqiptare", ''Scupi'', nr. 36, ITSHKSH, Shkup, 2023, f. 64–79. * "Zait Aliu, zëri i pashuar i muzikës popullore të shqiptarëve nga rajoni i Manastirit", ''Etnoalb'', nr. 6, Shkup, 2023, f. 179–186. * "Shahindere Bërlajolli-Stafai, kënga e pashuar dhe zëri i paharruar", ''Kumtime etnomuzikologjike'', nr. 1, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2023, f. 13–36. * "Vështrim etnomuzikologjik mbi këngën 'O, kadaldal' o po vjen o pleçnija' e Qamilit të Vogël", ''Kumtime etnomuzikologjike'', nr. 1, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2023, f. 101–112. * "Музичкиот фолклор во наставата по музичка уметност во реформираното гимназиско образование во РСМ", ''Македонски фолклор'', год. LV, nr. 85, Shkup, 2024, f. 127–136. * "Традицијата и иновациите во изработката на албанските музички инструменти: случајот на ателјето на мајсторот Салах Шабани од Гостивар", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 5, Prilep, 2024, f. 83–98. * "Негувањето и развојот на староградската албанска песна во Северна Македонија: Кратка анализа од 1945 до денес", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XVI'', Manastir, 2024, f. 98–109. * "Roli dhe vendi i Zejadin Ismailit në ruajtjen dhe promovimin e traditës muzikore ndër shqiptarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut", ''Personalitete shkencore shqiptare në albanologji nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare'', Prishtinë, 2024, f. 215–225. * "Përmbajtja e emrit 'Lulije' në kontekstin e folklorit muzikor shqiptar", ''Studime Albanologjike'', nr. 24, ITKSHSHM, Shkup, 2024, f. 178–190. * "Vëllezërit Feti dhe Garip Jakupi – ruajtësit e palodhur të këngës shqipe në rajonin e Velesit", ''Etnoalb'', nr. 7, Shkup, 2024, f. 69–78. * "Влијанието и улогата на изведувачите (пејачи и инструменталисти) на албанската традиционална музика согледана во албанските анегдоти и мудри изреки", ''Македонски фолклор'', год. LVI, nr. 87, Shkup, 2025, f. 127–140. * "Analysis of Lorenc Antoni from a musicological perspective", vëll. 1, nr. 1, 2025. DOI: [https://doi.org/10.5281/zenodo.15512625 10.5281/zenodo.15512625] * "Ноќта на к'ната (kanagjegji) во музичката традиција на албанците (помеѓу ритуалот и песната)", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 6, Prilep, 2025, f. 63–82. * "Меѓународен фолклорен фестивал во Плзењ – Искуството на КУД „Џеладин Зеќири" од Република Северна Македонија и рефлексии за организацијата и културната интеракција", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XVII'', Manastir, 2025, f. 42–51. * "Sviluppo e importanza del canto urbano tradizionale degli Arbëreshë: Analisi melo-poetica di alcuni esempi selezionati", ''AuditoriuM'' (Conservatorio di Musica "S. Giacomantonio", Cosenza), II, 9, 2025, f. 57–86. * "Traditional perspectives and innovation in Albanian folk musical instrument craftsmanship: the case study of Master Salla Shabani's workshop in Gostivar", ''Journal of Turkish Organology'', 2(2), 2025, f. 55–66. * "Ismail Q. Hoxha – një jetë për kulturën shqiptare në Maqedoninë e Veriut", ''Figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare'', Prishtinë, 2025, f. 191–206. * "Melodi dhe poezi në harmoni: Analiza etnomuzikologjike e këngës popullore pollnjane 'Ka çel trëndafili te shkolla'", ''Etnoalb'', nr. 8, Shkup, 2025, f. 105–121. * "Festivali i 27-të ndërkombëtar folklorik në Plzen: Përvoja e ShKA 'Xheladin Zeqiri' nga Tetova dhe reflektime mbi organizimin dhe ndërveprimin kulturor", ''Studime Albanologjike'', nr. 25, ITKSHSHM, Shkup, 2025, f. 295–304. === Artikuj profesionalë === * "Tallava – tallje përmes improvizimit muzikor", ''Shenja'', nr. 67, Shkup, XI.2016, f. 88–92. * "Muzika buron nga kozmosi", ''Peizazhe të fjalës'', 17.11.2016. * "Kush knon, nuk plaket", ''Plejada'', Tetovë, XII.2016, f. 43. * "Muzika në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Plejada'', Tetovë, XII.2016, f. 30–31. * "Përse jam kaq romantik", ''Shenja'', nr. 79, Shkup, XI.2017, f. 88–89. * "Artistja që hapëroi përtej kohës së vet", ''Shenja'', nr. 80, Shkup, XII.2017, f. 90–92. * "Brenga ime për festivalet muzikore të kohës sonë", ''Shenja'', nr. 81, Shkup, I.2018, f. 90–91. * "Sevdi Malsia", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 84–86. * "Qamil Berisha", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 270–273. * "Bibë Kosova", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 277–280. * "Muzika në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Peizazhe të fjalës'', 9.6.2018. * "E bukura në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Shenja'', Shkup, 14.7.2018. * "Kuptimi shpirtëror i artit islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Hëna e Re'', nr. 326, Shkup, 2018, f. 52–53. * "E diel ishte ajo ditë", ''Shenja'', nr. 95, Shkup, III.2019, f. 92–95. * "Azir Aziri, artisti që i mbeti besnik këngës", ''Shenja'', nr. 96, Shkup, IV.2019, f. 96–98. * "Gani Jahja, njeriu artist me zemrën zjarr", ''Shenja'', nr. 97, Shkup, V.2019, f. 92–95. * "Muzika – arti i dashurisë, urrejtjes dhe vdekjes", ''Shenja'', nr. 99, Shkup, VII.2019, f. 65–68. * "Arti i të bërit muzikë nëpër kafene – dikur dhe sot", ''Shenja'', nr. 100, Shkup, VIII.2019, f. 95–97. * "Shtatë notat muzikore – simbolikë, rastësi apo mrekulli", ''Shenja'', nr. 101, Shkup, IX.2019, f. 86–89. * "Artistët jetojnë shkurt, por nuk vdesin kurrë", ''Shenja'', nr. 102, Shkup, X.2019, f. 50–52. * "Turli-folku shqiptar", ''Shenja'', nr. 103, Shkup, XI.2019, f. 58–60. * "Maksut Deari, bilbili i Pollgës", ''Shenja'', nr. 112, Shkup, VIII.2020, f. 96–98. * "Vëllezërit Sejdiu, zërat e melodishëm të lirikës popullore pollnjane", ''Shenja'', nr. 113, Shkup, IX.2020, f. 92–95. * "Mahmut Ferati – artisti me fuqi të pashtershme krijuese dhe interpretuese", ''Shenja'', nr. 115, Shkup, XI.2020, f. 92–95. * "Vëllezërit Dervishi, dukuria më e bukur e këngës tradicionale kërçovare", ''Shenja'', nr. 119, Shkup, III.2021, f. 96–98. * "Pelegrinazhet e Qemal Rushitit përmes librit 'Kujtime nga Haxhi'", ''Shenja'', nr. 120, Shkup, IV.2021, f. 90–91. * "ShKA 'Xheladin Zeqiri' nga Tetova, ritmi i pandalshëm i këngëvalles shqipe", ''Shenja'', nr. 121, Shkup, V.2021, f. 97–98. * "Festivali 'Rudina Fest 2023' – freskia më e këndshme e verës përvëluese", ''Hëna e Re'', nr. 382, Shkup, 2023, f. 27–28. * "Një pasdite magjike në Orashë: Poezi, muzikë dhe trashëgimia e Nicës", ''Portalb'', Shkup, 25.7.2024. * "'Rudina Fest 2024', një festë e trashëgimisë dhe harmonisë kulturore", ''Portalb'', Shkup, 29.7.2024. * "Rudina Fest 2025 – Mozaiku i kulturave në zemër të Pollogut", ''Nistori'', Tetovë, 24.7.2025. * "Adem Jashari në pentagramin e kujtesës kombëtare: reflektim mbi këngët kushtuar figurës së heroit", ''Shenja'', nr. 179, Shkup, III.2026, f. 85–86. * "Një shenjë që u bë mendim dhe që mbeti në kohë", ''Shenja'', nr. 180, Shkup, IV.2026, f. 85–86. === Artikuj në shtypin e përditshëm dhe elektronik === Në shtypin e përditshëm dhe në portale ka botuar artikuj për muzikën, arsimin dhe jetën kulturore: * ''Fakti'': "Një rreze që gjallëron ëndrrat muzikore" (27.11.2006); "Vunderkindi i pavdekshëm" (23.12.2006); "Muzika, art i muzave" (7.2.2007); "E vërteta apo arti" (26.2.2007); "Blerim Grubi, një eveniment që tashmë dihet" (13.3.2007); "Të gjithë ne jetojmë me muzikën" (26.4.2007); "Muzika largon frikën, dhimbjet dhe streset" (27.4.2007); "Qytetaria muzikore e folklorit shqiptar" (5.12.2007); "'Metastaza malinje' e muzikës turbofolk" (15.12.2007); "Artisti që 'drithëron' pianoforten" (22.12.2007); "'Orfeu' në rrugëtimin katërshekullor" (28.12.2007); "Artisti me energji magjike" (4.3.2008); "Dhuro një libër, merr një trëndafil" (7.11.2009) * ''24 orë'': "Shkëlzen Baftiari, artisti me intencë për perfeksionizëm" (25.6.2009); "Dituria është forcë" (5.9.2009) * ''Koha'': "Dituria është forcë" (4.9.2009); "Ode në pentagram" (14.11.2014) * ''Lajm'': "Shkëlzen Baftiari, tashmë një arritje e shkëlqyer" (24.6.2009); "Kronikë e një shpirti të trazuar" (7.11.2009); "Disfata është nëna e suksesit!" (9.12.2009); "Shfaqje maestrale e koristëve kosovarë" (21.12.2010) * ''Portalb'': "Maturantë të nderuar!" (22.5.2014); "Testet eksterne me gabime ekstreme" (3.6.2014); "Kulti i kapelës" (15.6.2014); "Ode në pentagram" (14.11.2014); "Vera 'berbat'hane' tetovare" (8.8.2015); "Vdekja e Zejadin Ismailit, humbje e madhe për kulturën shqiptare" (11.11.2015); "Të lumtë Shkelzen, të lumtë Jetmir!" (16.11.2015); "Inva Mula – ilaç qetësues për banorët e helmuar" (1.12.2015); "Denoncim në D-is dur" (5.12.2015); "Roja e cilësisë interpretuese" (24.12.2015); "Mbaje frikën për veten tënde, por ndaj frymëzimin me të tjerët!" (4.11.2017); "Nga kujtesa ime – 'pikturë e gjallë' përplot ngjyra, simbole dhe enigma" (25.3.2018); "Malli për tokën – spektër brengash dhe turbullirë ndjenjash" (17.9.2018); "Malli për tokën e Sead Ramadanit, vepra ku ndjehet barra e shekujve" (1.6.2019); "Nafaka e Xhemiles dhe inati i kunatës" (22.6.2020); "T'hash' mana ene t'plasish dushmana!" (28.6.2020); "T'u hakat t'i nreçi vetllat i çita sajt" (5.7.2020) * ''Zhurnal'': "Mësohu të mësosh!" (22.9.2014) * ''Tetova sot'': "Tymi, helmi, frymësosja … frymëzimi!" (19.12.2015); "Shuhet Xhevdet Vejseli, Sokrati shqiptar i kohës sonë" (2.3.2021) * ''Tradita'': "Dilema hamletiane 'A ta marr, a mos e marr?'" (6.2.2020); "Kënga e bilbilit, një nga meloditë më të bukura në natyrë" (2.5.2020) * ''Peizazhe të fjalës'': "Xhi folish be taj?" (2.10.2017); "Azem Shkreli, poeti që eci majave të murit përfundi shqipeve" (2.6.2019) * ''Nistori'': "Muhabet për shpajrti me ni dashamajr" (1.4.2023); "Muhabet për mas darke..." (22.12.2023); "Shfaqje pendimi, jo fjalë urimi" (31.12.2023); "Në kujtim të Cen Berishës, valltarit legjendar të folklorit shqiptar" (14.4.2024); "Një reflektim mbi rolin, keqkuptimin dhe perceptimin publik të muzikës serioze në ditët e zisë" (22.3.2025); "Bakllava për të tjerët, urti për veten" (28.3.2025); "Kënga që nuk e dëgjon asnjeri" (27.7.2025); "Ah, tarafallen e nanës!" (2.2.2026) === Krijime dhe përpunime muzikore === * "Vaj si qenka ba dynjaja" – përpunim për piano, flaut, sopran dhe kor të përzier * "Everyone's Song" – përpunim për piano * "Oj e majr e holl' e gjat'" – përpunim për kor të përzier * "Knon bilbili" – përpunim për kor të përzier * "Suitë pollnjane" – përpunim për kor të përzier * "Vijn' vaporat moj nane" – përpunim për dy flaute dhe kor të përzier * "Kënga shpirtëruese" – përpunim për kor të përzier * "Dy këngë dashurie" – përpunim për kuartet klarinetash * "Ani m'i kan' than'" – përpunim për kor të përzier * "Moj Xhemile, moj kunatë!" – përpunim për kor të përzier === Disa nga veprat e notografuara === Ndër veprat korale, vokale dhe instrumentale të notografuara prej tij (titulli – autori) janë: * "Duart e vogla" – Mark Kaçinari * "Fyelli i bariut" – Mark Kaçinari * "Gaudeamus" – Strada * "Himni kombëtar" – Rauf Dhomi * "Himni kombëtar" – anonim * "Deep River" – Tim Brace * "Lahutari" – Pjetër Gaci * "Lulebora" – Simon Gjoni * "Ç'janë këta krushq që po vijnë" – Lorenc Antoni * "Ç'u çu Rrushja" – Rauf Dhomi * "Kumanovka 2" – Trajko Prokopiev * "Shamikuqja" – Mark Kaçinari * "Yesterday" – Lebrecht Klohs * "Shkon djali termale" – Çesk Zadeja * "Bir dalda iki elma" – Muammer Sun * "Ike larg në mërgim" – Kosta Osmanlli * "Santa Luçia" – Kosta Osmanlli * "OEIA" – Mendi Mengjiqi * "Rum, dum, dum" – Dragan Shuplevski * "Shkoj e vij flutrim si zogu" – Fahri Beqiri * "Pranvera filloi me ardhë" – Tonin Harapi * "Flijimi" – Rafet Rudi * "Rapsodi cigane" – Oleg Khromushin * "Dam-rrama-dam" – Mendi Mengjiqi * "Obsession" – Aleksandar Lekoski (Lekaj) * "Epitaf" – Bahri Mulliqi * "Erdhi prilli ç'u shkri bora" – anonim * "Dola në bahçe" – Vinçenc Gjini * "La Bamba" – Jon Halton * "Një lule" – Rexho Mulliqi (Mullaj) * "Ay giz" – Hayri Akay * "Çarapët e burrit" – Lorenc Antoni * "Momiçe mallo gjavollo" – Stefan Milan Gajdov * "Nën një rrasë atje mbi krua" – Çesk Zadeja * "O sole mio" – S. Strokina * "Ani këndon gjeli" – Gjergj Kaçinari * "Chae shukarye" – Dragan Shuplevski * "Drandofillja e vogël" – Mark Kaçinari * "Oh, Susanna" – anonim * "As një erë nuku fryn'" – Kosta Osmanlli * "Humoreska" – Kiril Makedonski * "Un e mjera kam pas drashtë" – Zef Çoba * "Erdh misiti" – Fahri Beqiri * "Ishin dy kunata" – Rafet Rudi * "Makedoska humoreska" – Todor Skallovski * "Janinë, Janino" – Milto Vako * "Cigani" – Konstantin Babiq * "Knon bilbili posht' te zalli" – Tish Daija * "Nëno moj" – Kosta Osmanlli * "N'mjedis t'ballit" – Esat Rizvanolli * "Şinanari" – Yücel Elmas, Özhan Unakitan * "O Llokumja" – Akil Koci * "O po gjeta një bilbil në vesë" – Rauf Dhomi * "Rritu moj bajame" – Çesk Zadeja * "Trëndelinë" – Thoma Simaku * "Kurora X" – Stevan St. Mokranjac * "Aromë portokalli" – Pero Gjorgjeviq * "Xhemile" – Lorenc Antoni * "Zogu i Ohrit" – Mark Kaçinari * "Pranvera filloj me ardhë" – Zef Çoba * "Kurr' më s'do marrësh udhët e kurbeteve" – anonim * "Mulliri" – Kosta Osmanlli * "Zare ven mafesin" – Konstantin Trako * "Dafino vino crveno" – Dragan Shuplevski * "Moj e mira" – Fahri Beqiri * "Humoreskë" – Bahri Mulliqi * "Makedonsko oro" – Todor Skallovski * "Prandver' e bukur" – Zef Çoba * "O, mora rrug'n e kurbetit" – Çesk Zadeja * "Çökertme" – Mugla Türküsa, Gürsan Sara * "Vjeshta iku dimri po vjen" – Rauf Dhomi * "Sharaveli, Sharavata" – Rafet Rudi * "Oj, javore!" – Kiril Makedonski * "Blegëron delja në male" – Vinçenc Gjini * "Lan vasha" – Lorenc Antoni * "You Better Mind" – anonim * "Qenke veshur me të bardha" – Thoma Simaku * "Vajtojcat e Rekës" – Akil Koci * "Ederlezi" – Burns * "Dashninë që kam në ty" – Tomor Berisha * "Pošla moma na voda" – Dragan Shuplevski * "Hapi sytë e zezë moj" – Mendi Mengjiqi * "Kaşik oyunu" – Ayhan Çetin * "O t'ishna zog me fluturue" – Halit Kasapolli * "Las Mañanitas; Samo jedan dan života; Plačem" – Philippe Tolón * "Pranvera filloi me ardhë" – Kreshnik Aliçkaj * "Moj e bukura Moré" – Thoma Simaku * "S'agapo" – Aleksandar Zajcev * "Akanë ujë ato burime" – Kujtim Nushi * "Asaman trëndafili çelës" – Rafet Rudi * "Për mue paska kenun kismet" – Zef Çoba * "Po vijn' krushqit maleve" – Tish Daija * "Kaleš bre Anđo" – Dušan Pokrajčić * "Po këndon bilbili verës" – Kreshnik Aliçkaj * "Kalinka" – Milovan Pančić * "Serenada" – Mark Kaçinari * "Kraj potoka bistre vode" – Mario Katavić * "Kur e përcolla Ylberin" – Memli Kelmendi * "Na Bentbašu" – Milan Prebanda * "Laje ti moj goce" – Kushtrim Gashi * "Sclavlu" – Iane Cogeabashia * "Ani mori nuse" – Tomor Berisha * "Zekiyem" – Nevid Kodalli * "Kur e nisëm t'parën loj'" – Ergys Pirani * "Pošla moma na voda" – Vojislav Simić * "Tramobilat plot me krushq" – Lorenc Antoni * "Shenandoah" – James Erb * "Qamilja" – Rauf Dhomi * "Što mi e milo i drago" – Petko Stajnov * "O moj ky Mehmeti" – Shime Deshpali * "Još ne sviće rujna zora" – M. Kepalović * "Kur më vjen burri nga stani" – Altin Buli * "Setolka" – Todor Skalovski-Tetoec * "Në koh' të mramjes në prandverë" – Zef Çoba * "Oj Lulija jonë me limona" – Lorenc Antoni * "Oj ti momche ohrigjanche" – Burim Hidri * "Doli Liza" – Fikrim Emra * "Divane Aşik Gibi" – Walter Strauss * "Moj Shaje" – Shime Deshpali * "Ne vredi plakati" – Z. Bogdan, V. Kesić * "Synin si qershia" – Altin Buli * "Ergen Dedo" – Petar Ljondev * "Bareshës" – Selami Kolonja * "Kaleš bre Anđo" – Vojislav Bubiša Simić * "Shade mori shoqe" – Petar Đorđević * "Dari, Dari" – Aleksandra Zajceva * "Ani ma ke shtatin vash' o si selvia" – Tomor Berisha * "Moj Dilbere" – Dušan Pokrajčić * "Si dukat i vogël je" – Vinçenc Gjini * "Parahodot (Na leu Dielli)" – Damjan Temkov, Behar Veseli * "Sa e bukur ka dal nusja" – Memli Kelmendi * "Sobrale mi se nabrale" – Stefan Gajdov * "Pare moj kush ta preu fustanë" – Konstantin Trako * "Suite Hebraique" – Ernest Bloch * "Concerto per Orchestra d'Archi" – Thoma Gaqi * "Rapsodi" – Thoma Gaqi * "Sonatë për violinë dhe piano" – Çesk Zadeja * "Bie lodra" – Milto Vako === Disa nga veprat e melografuara === Ndër këngët popullore të melografuara prej tij, kryesisht nga rajoni i Pollogut, janë: * "More gjali vogël majr se na ke ardh'" * "Luli, luli nana gjalin" * "Luli, luli n'gjep pi druni" * "Nina nona jo gjep pi druni" * "Luli, luli o gjep me lule" * "Xhum' more xhum'" * "Tatas, tatas lit e lit" * "Dan, Dan, kapetan" * "E mora ni petëll" * "Ini mini dini mini trena" * "O moni, moni ma" * "Uno duno tre" * "Ç'i na vjen berberi okolla lombes" * "De bojm' sinet Rajan agën" * "Vjen berberi i Gastivarit t'u kindu navina" * "Ani m'i kan than' o se shotajtën ditën" * "Ani m'i kan than' o se shotajtën ditën" (variant) * "Ani moj ti çiko" * "Hipi djali në kal' shale" * "Kapërceva jazin e mpajki kundra n'uj'" * "Ka Tetova" * "Kajranfil në bahçe" * "Knon bilibili" * "Kur kam kan najher ma i ri" * "Kur xhexha moj lule" * "Lypem be Sherif aga, lypem" * "Moj e majro shaum ta due shtatin" * "Moj e mira flokët me kanë" * "Moj fëllënz' e malit" * "Moj Xhemile, moj kunatë" * "Nano mori nan'" * "Oh ku je humb bij' çe tre sahat" * "Oj e majr e holl' e gjat'" * "Strauka e caucës topa-topa" * "Naj ka çel pranvera moj" * "Vajsh këmajshën diolene" * "Ka m'i ecën Egzon aga" * "Xhamadani akull" * "Bekim aga si mihiri gishtit" * "Hipa me ni kodër e rrash' në vënesht" * "Moj e mira qufurake" * "Mu vu qosja m'as" * "Nja dy çika ran' me flet'" * "Vider, vider, vidi ruc" * "Vider, vider, vider huc" * "Djal more jezite" * "Ani moj e majra për s'tepri o" * "Fryni era e ma muar shallin o" * "Këndojn' dy bilbilat o sabah në sabah" * "Mirlinda fëlloza xhades bardhe" * "Ni moll, e ni dardh, e ni ftue o" * "Po këndon bilbili përmaj mashën o" * "Rreth em rreth i rrash Gostivarit" * "Sallëm lulije hanëm" * "Sajzezo, saj lule bari" * "Oj dora me kan'" * "Oj dora me kan'" (variant) * "Oj Fatime motër ku ke najt për herë" * "Vine kanën e atij derri" * "Dy bilbila me nji deg' prej arre" * "Hajde oj Majlinda xhadës reje" * "Kur dola te dera e madhe" * "Mori mo ma hiçni dullakin" * "Oj e hon' e mart'" * "Oj lulija jon' me limona" * "Oj lulije p'llumb i bardh'" * "Po na ban havaja fak e fak" * "Po vjen nusja" * "Çou Emine mori" * "Kur dola ke dere madhe" * "Ky viran Gugaçi" * "Mori kush de e zone kulaçin" * "Kah po i çojn o gjith' kta djem" * "O nizamë të ri" * "Vijn' vaporat moj nane" * "Dada do ta shes skutaçen me topa" * "E mora kuferin" * "Hipa pampurit e javash, javash" * "Hipi mjeglla nurgj, hipi mjeglla burgj" * "Kur dola te dera" * "Mbeta moj nanë n'at dhe të huj'" * "Mos shko në gurbet bre djalo" * "O mor pampur o t'u k'putshin telat" * "Po vjen gjarpri me dymëdhejt krena" * "Mos e pi duhanin bre djal" * "Shiko moj shiko, oj e dashmja ime" * "Fluturojn' nja dy flutra t'verdha" * "Moj Feride!" * "Vjeshto moj virane" * "Bilizik në dor'" * "Boni laskra çikër çikër" * "Çou moj bije nanës" * "Na jan mbush mal e fusha" * "Udhës së Shullonit" * "Mato, bij e lalës, bijo" * "Mato, mato" * "Hajde mori shoçe bojm' ni muhabet" * "Ditën e Shinxherxhit gjith' ditën kom ka" * "Po na vajn Shënxherxhi si qera vjet" * "Kur do rrajna natën e Shëngjergjit" * "Mori Xhemile" * "Dola e u nisa nga Tetova" * "Kuku nane mori shkoj Bajrami" * "Po e pres Bajramin me merak" * "Morri lumët ne ka dal' vera" * "Shaj, shaj, lag o shaj" * "Dy bilbila këndojn me ni ferr'" * "Këndo moj goguçe shkraje vdorën" * "Gjylistane" * "Sula i vogël" * "Ko ka kan' Aga Hasan Aga" * "Zulçe begu" * "Kënga e Rexhës" * "Minire moj bije..." * "Bien tri dairet" * "Çorapët me vija" * "Kur do t'shkojsh terma moj cuco" * "Çou moj Mamudi" * "Fesi i çikës" * "Flokët e gocës kuror', kuror'" * "Pse je idhnu" * "Piku molla e kuqe" * "Këndojnë dy bilbilat" * "Qe ku vijn' oj nan' ushtarët" * "Hej moj dukane" * "Mora rrugën për Shijake" * "Karajfil në kashte" * "Zare moj dil te fiku" * "Hanëm, hanëm, o ku ije" * "Me gëzim po shkoj në punë" * "Dil aty ku dole mbram'" * "Ani po shkon vasha tani rreth Vardarit" * "Kur dola te dera" * "Kush mai pari bani" * "O sa e bukur moj goce" * "O bylbyl me pika-pika" * "Miriban moj Miriban" * "Gajdexhiu" * "Në zabel të erdha" * "O moj shamikuqe" * "O qe një mot e gjysëm viti" * "Dashurinë që kam për ty" * "Kusurë ti bre bijë" * "Lulja e Gostivarit" * "Bukuroshja e lalës" * "Mori vajz' e re" * "Marak t'u bana" * "Kam nji breng' e një kujtim" * "Erdh pranvera me jeshile" * "Baresha e dashunueme" * "Bane zemrën gur'" * "Bani çika 18 vjet" * "Bilizik në dor'" * "Ani po shkon djali zabelit" * "Moj ti vajz' moj pa martue" * "Kur t'i bish dahires çiko" * "Shkove djal n'gurbet" * "Shkoj n'pazar oj Xhemile" * "Hypa n'maxhe" * "Ka ra dilli nëpë baçen ton'" * "Mora rrugën në gurbet me shku" * "Ja kam dhon moj nano besën" * "Mur çika teneqen" * "Sa e vogël goc' mi ije" * "Pse je idhnu ti me mue" * "Çik si Donja" * "Esat Pasha" * "Ani moj Hatixhe" * "Ani mori nuse" * "Bie shiu pika-pika" * "Bjeri gajdes gajdexhi" * "Ç'jan' kto krushq o që po vijn'" * "Dasma e malësorit" * "Dasme madhe sonte ka fillu" * "Del a dole nusja jone" * "Dhandri jon' marshalla" * "Dil o baba dil" * "Dimijat e nuses filxhana-filxhana" * "Djali vajza dor' për dore" * "Do ta marr nusen korçare" * "Do vallzojm' e do këndojm'" * "Dola jasht' o po binte shi" * "Dy dele treqind pare" * "Dy lule të bardha" * "E ti moj ajke" * "E ti moj nuse" * "Ej krisi pushka oj nan'" * "Flutra e Kërçovës" * "Greu nuse te te shome" * "Hajde me shuplak'" * "Haj ta lidhim besën o" * "Halla e madhe" * "Hani ju hani" * "Hidhet vallja, vallja e par'" * "Hopa - hopa me ngadalë" * "Kalle, kalle malin" * "Kallma cigaren" * "Kënga e dhëndrit" * "Kënga e kulaçit" * "Kësaj Dibrës mos ja harofshim" * "Kjo hardhia e rrushit o" * "Knon bilbili" * "Kqyrni shoqe çka ka rritur nana" * "Ku e begenise Lulije kët' vene" * "Ku këndojnë moj zogat, o" * "Kujton baba i Lules" * "Kur do bahesh nuse cauco" * "Kush ësht' ai që rri ndër ode" * "Kush kërcen napolonin" * "Laje ti moj goce" * "Lujma, lujma dorën o" * "Lujma, lujma oj dorën mbi dore" * "Lujmi, lujmi durt e bardha" * "Lumja ti moj nusja e bukur" * "Martesa jon'" * "Me hair e me të mbar'" * "Mir' ja bëmë krushkut, o" * "Moj Lule Uskane" * "Moj unaza rreth me ar'" * "Moj zoge, moj zoge" * "Mos rri rëndë moj nuse" * "Na ka dal' nusja e mire" * "Na mërrajni hija ke kësolla" * "Në gjergjef lala tuj qendise" * "Ngjitet kana me pika-pika" * "Nusja jon' e mir' si lulja n'mal" * "Nusja jon' me limona" * "Nusja jon' ndrajt si hana" * "Nusja jon' në rruge" * "Nusja jon' o moj nusja jon'" * "O ç'kanë malet o që gjëmojnë" * "O hajde nuse, hajde" * "O hiqe vallen" * "O ku po shkon moj goc' e vogël" * "O ku po shkon moj Rrushja e lalës" * "O moj nusja jon' o me te bardha" * "O mor' daja, daja i madh" * "O po ç'ke bilbil që po vajtonë" * "O qenke veshun o me të bardha" * "Oj Lulije moj pllumb i bardhe" * "Oj Lulije pllum' i bardh'" (potpuri) * "Oj lulja e blinit" * "Oj Zogo jelek me vija" * "Përmbi Tepelenë" * "Pjergull, o" * "Po bi'n tri daire" * "Po knojna me def" * "Po martohen vajzat e, po bajn' dasëm e" * "Po martohet Jurendina" * "Po vijnë krushqit e farefise" * "Po vijnë krushqit maleve" * "Po vijnë krushqit rena-rena" * "Rreth e m'rreth i rrash Kosovës" * "Rrush i kuq o i bukur, o" * "Sa moj sa lezet" * "Sa shyqyr qenka nji ktue" * "Seç na thirri djali o në dasëm o" * "Shkonte vallja malit, o" * "Shoto mashallah" * "Shuni gra e shuni fëmije" * "Si hyri nusja doli" * "Sonte ësht' moj nata jote" * "Sonte kemi dasëm" * "Thanë se çuël behari" * "Udha e mbarë krushku i parë" * "Ulu mal të dali hana" * "Zoti shpis' ty t'u rrit nera" * "Ishjë një ditë të mojit majit" * "Kjani trima" * "Luli zemra ime" * "Moj e bukura More" * "Moj ti pulza këmbaleshe" * "Trëndafili i Shkëmbit" * "Vajta kalova" * "Yll i bukur" == Poezi == Bekim Ramadani ka shkruar edhe poezi dhe ese letrare, ndër to: * "Estetika e çrregullimit" * "Rexhep Qosja vdiq pardje, por shumë fytyra lindën dje" * "E vërteta që e quajmë rrenë" * "Ndani pesë minuta për këtë shkrim" * "E vranë mësuesin" * "Viti i ri dhe heshtja ime" * "Epika e udhëtimit të ShKA "Xheladin Zeqiri" në Siçili" * "Muzika" * "Roma, jehona e kujtesës dhe mallit të pambaruar" * "Çupëlina që rrezaton si vetëtima" * "Shkëlqimi i diellit në hijen e kujtimit" * "Përqafimi i jetës" * "M'ka ra malli, o Enis, o loçkë e nënës!" * "Shpresa, një fije drite që më jep jetë" * "Këngë vaji" * "Java me tri të diela" * "Kohë e pakohë" * "Merrja këngës me zjarrin e ëndjes" * "Natë pa hënë" * "Uratë për Vitin e Ri" == Veprimtari editoriale == Ka qenë kryeredaktor, redaktor, recensent, konsulent ose botues i librave: * ''Rrugëtimi në përjetimet e një Haxhi'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2009 (kryeredaktor) * ''Komentimi i kaptinës Jâ Sîn'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2011 (botues) * ''Gjeli në qytet'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2012 (kryeredaktor) * ''Me besim të thellë në jetë të mbarë'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2017 (botues) * ''Nga kujtesa ime'', Zeqir Ismaili, Tetovë, 2018 (botues dhe recensues) * ''Malli për tokën'', Sead Ramadani, Tetovë, 2018 (botues dhe recensues) * ''Në kthetrat e kohës'', Sead Ramadani, Tetovë, 2020 (konsulent) * ''Kujtime nga Haxhi'', Qemal Rushiti, Tetovë, 2021 (kryeredaktor) * ''Kultura muzikore – Viti I'', Lidija Pshenko, Shkup, 2022 (recensent) * ''Solfezhi tonal'', Selami Kolonja, UShT, Tetovë, 2024 (redaktor) * ''Esat Bicurri në përjetësi'', Krenar Doli, Prishtinë, 2025 (recensent) == Pjesëmarrje në konferenca shkencore == Ramadani ka marrë pjesë me kumtesa e referate në konferenca, simpoziume, tryeza shkencore dhe manifestime muzikologjike: * Etnokultura në trevën e Kërçovës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Kërçovë, prill 2017 * Струшка музичка есен, СОКОМ, Strugë, shtator 2017 * Хорските ансамбли и фестивали во транзицискиот период на Балканските земји, ТЕХО, Leshok, shtator 2017 * Etnokultura në trevën e Dibrës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Dibër, shtator 2018 * Значењето на теренските истражувања во фолклористиката, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 29.10.2018 * "Kënga qytetare në trojet etnike", Festivali "Kënga qytetare na bashkon", Prizren, 14.11.2018 * Dasmat në trevat shqiptare, ITSHKSH, Shkup, 3.5.2019 * За хорот, ТЕХО, Leshok, 16.6.2019 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Dollnen – Prilep, 6.7.2019 * Etnokultura në zonën e Gostivarit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Mavrovë, 3–4.8.2019 * Етнолошки и фолклористички аспекти на мултикултурализмот и интеркултурализмот на македонското општество, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov" dhe Shoqëria Etnologjike Maqedonase, Kratovë, 26–27.9.2019 * Фолклористика: предизвици и перспективи, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 22–23.11.2019 * Veshjet tradicionale në trevat shqiptare, ITSHKSH, Shkup, 4.5.2020 * Etnokultura në zonën e Strugës dhe Ohrit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Strugë, 21–22.8.2020 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 29.8.2020 * Улогата и местото на музиката во средното гимназиско образование во РСМ, "Struga Musical Autumn", СОКОМ, Strugë, 25–27.9.2020 * Предизвици и перспективи на онлајн образованието во музичките училишта во РСМ, Konferenca Ndërkombëtare Ballkanike "Состојби и перспективи во музичко-балетското образование", ДМБУЦ "Илија Николовски-Луј", Shkup, 22–25.10.2020 * Ditët e alfabetit 2020 (kushtuar iluministeve shqiptare) – "Dy perlat e muzikës shqiptare: Nexhmije Pagarusha dhe Hanife Sejfulla Reçani", ITShKSh, Shkup, 16.11.2020 * Jetësimi i figurave të këngëve dhe valleve shqiptare, Instituti Albanologjik i Prishtinës (IAP), Prishtinë, 29.4.2021 * Sfidat e Folkloristikës dhe Etnomuzikologjisë: përkufizimi, terreni, prurjet e reja, Java e Albanologjisë, IAP, Prishtinë, 21.6.2021 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 3.7.2021 * Развојот на инструменталните формации во КУД "Џеладин Зеќири" од Тетово (1949–2021), "Struga Musical Autumn", СОКОМ, Strugë, 17–19 shtator 2021 * Probleme muzikore, 3rd International Conference on Law and Arts, Universiteti "Haxhi Zeka", Pejë, Kosovë, 12.10.2021 * Македонското музичко творештво – сегашност и минато, Музички средби во СОКОМ, Shkup, 25.3.2022 * Folkloristika dhe Etnomuzikologjia – 70 vjet pas botimit të parë, Java e Albanologjisë 13/2022, IAP, Prishtinë, 6–10.6.2022 * Java e Trashëgimisë Kulturore: Ritet e ciklit jetësor – lindja, martesa dhe vdekja tek shqiptarët, ITSHKSH, Shkup, 16.6.2022 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 1.7.2022 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 29.7.2022 * Dita e artit dhe e kulturës (orë letrare-muzikore), Kalaja e Nicës, Orashë, 27.8.2022 * Etnokultura në rajonin e Manastirit dhe Prespës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Manastir, 9–10.9.2022 * Музички релации – историја, интерпретација, интердисциплинарност, "Struga Musical Autumn" 46, Strugë, 23–25.9.2022 * Nëpër gjurmët e këngës së vjetër qytetare të popujve ballkanikë, Festivali "Teuta", Tetovë, 7.10.2022 * Традиција, медиуми, дигитален свет, Simpoziumi XXI Ndërkombëtar për Folklor Ballkanik, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 25.11.2022 * Evaluimi i programeve mësimore, librave dhe mësuesve në shkollat në gjuhën shqipe, Shoqata Akademike e Shqiptarëve për Shkencë dhe Art, Tetovë, 7.3.2023 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 30.6.2023 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 27.7.2023 * Македонското музичко творештво и постмодерната, "Struga Musical Autumn", Strugë, 8–10 shtator 2023 * Tryezë shkencore kushtuar jetës dhe veprës së Qamilit të Vogël, IAP, Prishtinë, 27.9.2023 * Etnokultura e Pelagonisë (Prilep, Krushevë, Dollnen), Krushevë, 29–30 shtator 2023 * Personalitete shkencore shqiptare në Albanologji nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc, Serbi, 27–29.10.2023 * Kabaja – simbol dhe identitet i muzikës tradicionale shqiptare, Parku Shkencor Inovativ i UBT-së, Lipjan, Kosovë, 29.3.2024 * Zejtaria dhe punimet artizanale në trevat shqiptare, Java e Trashëgimisë Kulturore, ITShKSh, Shkup, 14.5.2024 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 5.7.2024 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 26.7.2024 * Историски аспекти во развојот на Македонската музичка култура, "Struga Musical Autumn" 48 (1975–2024), Strugë, 20–22 shtator 2024 * Etnokultura në rajonin e Tetovës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Tetovë, 4–5.10.2024 * Convegno di studi – "La ricerca etnomusicologica in Calabria: lo stato dell'arte", Conservatorio di Musica "Stanislao Giacomantonio", Cosenza, Itali, 14–15.10.2024 * Figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc, Serbi, 25–27.10.2024 * Фолклористиката и културното наследство, Simpoziumi XXII Ndërkombëtar, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 22.11.2024 * Ritualet, përshkrimi i tyre përmes këngës, dokeve e zakoneve, Java e Trashëgimisë Kulturore, ITShKSh, Shkup, 20.5.2025 * Sfidat e Folkloristikës dhe Etnomuzikologjisë: përkufizimi, terreni, prurjet e reja, Java e Albanologjisë (16), IAP, Prishtinë, 27.5.2025 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 30.5.2025 * Etnokultura e Karadakut, Karshiakës dhe Dërvenit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Shkup, 19–20.9.2025 * Влијанието на музичкото творештво на македонските композитори во развојот на националната музичка култура, "Struga Musical Autumn" 49 (1975–2025), Strugë, 19–21 shtator 2025 * Етнологијата и заштитата на културното наследство, Shoqëria Etnologjike Maqedonase, Kratovë, 15–16.10.2025 * Personalitete dhe figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc – Samolicë, Serbi, 25–26.10.2025 == Udhëheqje e punimeve të diplomës == Në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Tetovës (programi studimor Art muzikor) ka udhëhequr punimet e diplomës të studentëve: Florent Iseni (2016), Besim Miftari (2017), Ardit Stafai (2018), Elita Ziberi (2019), Largona Kolari (2019), Gojarta Muça (2020), Sabina Jakupi (2020), Fatlum Aliu (2020), Edona Beqiri (2021), Zineta Gashi (2022), Hasime Elmazi (2022), Valon Miniri (2023), Shpëtim Mustafi (2024), Armend Mustafa Xhoni (2024), Bleron Veliu (2025), Altin Emini (2025) dhe Ardi Zeadin Lena (2025), me tema nga folklori muzikor, etnomuzikologjia dhe arsimi muzikor. == Referime == {{reflist|refs= <ref name="cobiss">{{cito web |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/search/cobib?q=Bekim+Ramadani |title=Bekim Ramadani – COBISS (Sistemi bibliografik i Maqedonisë së Veriut) |access-date=2026-07-12 |language=mk}}</ref> <ref name="bksh">{{cito web |url=https://www.bksh.al/search/Bekim%20Ramadani |title=Bekim Ramadani – Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="uart">{{cito web |url=https://opac.uart.edu.al/cgi-bin/koha/opac-search.pl?idx=kw&q=Bekim+Ramadani |title=Bekim Ramadani – Katalogu OPAC, Universiteti i Arteve, Tiranë |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="tvm2">{{cito web |url=https://www.youtube.com/watch?v=sE3PJ69HzzU |title=Top 5 Personazhe – Bekim Ramadani |publisher=Radiotelevizioni i Maqedonisë – TVM2 |date=20 maj 2019 |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="alsat">{{cito web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rRha13bXj0k |title=Në emisionin e pasdites – Bekim Ramadani |publisher=Alsat-M |date=15 janar 2024 |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="rtk">{{cito web |url=https://www.youtube.com/watch?v=XRI7sIuOwqU |title=Art Tema – Bekim Ramadani |publisher=Radiotelevizioni i Kosovës |date=25 tetor 2025 |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> }} == Lidhje të jashtme == * [https://www.youtube.com/@bekimramadani Kanali i Bekim Ramadanit në YouTube] * [https://www.facebook.com/margaritaretBeko/ Faqja zyrtare në Facebook] * [https://orcid.org/0009-0007-6108-1851 Profili ORCID i Bekim Ramadanit] * [https://en.wikipedia.org/wiki/ Wikipedia anglisht: Bekim_Ramadani] {{DEFAULTSORT:Ramadani, Bekim}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:Etnomuzikologë]] [[Kategoria:Muzikologë shqiptarë]] [[Kategoria:Pedagogë shqiptarë]] [[Kategoria:Përkthyes shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Tetova]] eimtyhv3ze5mtrpehfyowju34q9vzmm 3010822 3010821 2026-07-19T00:34:54Z ~2026-40251-14 190429 U shtua kjo vegëz: [https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Bekim_Ramadani/ 3010822 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bekim Ramadani | image = Prof Bekim Ramadani.jpg | caption = Bekim Ramadani | birth_date = 1970 | birth_place = Orashë, [[Tetova|Tetovë]], [[Maqedonia e Veriut]] | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | education = [[Universiteti i Tetovës]] (diplomë)<br />[[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universiteti i Arteve, Tiranë]] (magjistër i muzikologjisë)<br />[[Universiteti Shën Kirili dhe Metodi i Shkupit|Universiteti "Shën Kirili dhe Metodi", Shkup]] (doktor i folkloristikës) | occupation = etnomuzikolog, muzikolog, pedagog, përkthyes, poet, publicist | years_active = 2004–e tashmja | known_for = studimet e folklorit muzikor shqiptar në Maqedoninë e Veriut | employer = Gjimnazi "Kiril Pejçinoviq", Tetovë<br />[[Universiteti i Tetovës]] (ligjërues i jashtëm) }} '''Bekim Ramadani''' (lindur më [[1970]] në Orashë të [[Tetova|Tetovës]]) është [[Etnomuzikologjia|etnomuzikolog]], [[Muzikologjia|muzikolog]], pedagog, autor dhe studiues [[Shqiptarët|shqiptar]] i [[Folklori|folklorit muzikor]] nga [[Maqedonia e Veriut]].<ref name="cobiss" /> Veprimtaria e tij shkencore përqendrohet në studimin e folklorit muzikor shqiptar, etnomuzikologjisë dhe trashëgimisë kulturore jomateriale, me theks të veçantë në traditën muzikore shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Është autor i një sërë librash, monografish dhe punimesh shkencore, si dhe përkthyes në gjuhën shqipe i disa veprave nga fusha e muzikologjisë dhe e etnomuzikologjisë.<ref name="cobiss" /><ref name="bksh" /><ref name="uart" /> == Jeta dhe arsimimi == Ramadani lindi në fshatin Orashë të Tetovës. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në [[Tetova|Tetovë]]. Diplomoi në Fakultetin e Artit Muzikor të [[Universiteti i Tetovës|Universitetit Shtetëror të Tetovës]]. Studimet pasuniversitare i përfundoi në Fakultetin e Muzikës të [[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universitetit të Arteve në Tiranë]], ku fitoi gradën ''magjistër i muzikologjisë''. Studimet e doktoratës i kreu në Institutin e Folklorit "Marko Cepenkov" pranë [[Universiteti Shën Kirili dhe Metodi i Shkupit|Universitetit "Shën Kirili dhe Metodi" në Shkup]], ku fitoi gradën shkencore ''doktor i folkloristikës''. == Karriera == === Veprimtaria pedagogjike === Ramadani ka punuar si profesor në gjimnazin "Zef Lush Marku" në [[Shkupi|Shkup]] dhe si ligjërues në [[Universiteti AAB|Universitetin AAB]] në [[Prishtina|Prishtinë]]. Prej vitit 2004 është profesor në gjimnazin "Kiril Pejçinoviq" në Tetovë, ku për shumë vite drejtoi korin e vajzave; me këtë kor fitoi vendin e parë në festivalin rajonal të koreve të fëmijëve e të rinjve në Tetovë (2011, 2012, 2013, 2014) dhe në festivalin shtetëror të koreve në [[Kavadari|Kavadar]] (2011, 2012, 2014). Prej vitit 2011 është ligjërues i jashtëm në Fakultetin e Muzikës të Universitetit të Tetovës, ku ligjëron lëndë nga fusha e folklorit muzikor dhe e shkrimit notal në PC. Ka ndjekur gjithashtu seminare e trajnime profesionale për metodologji të mësimdhënies dhe teknologji arsimore (USAID, Byroja e Zhvillimit të Arsimit, UEJL, Universiteti i Tetovës etj.). === Veprimtaria shkencore === Punimet e tij shkencore, të botuara në gjuhën shqipe, maqedonase, angleze dhe italiane, trajtojnë tema të folklorit muzikor shqiptar si polifonia dyzërëshe, këngët e kurbetit, ninullat, këngët e dasmës, veglat muzikore popullore dhe figurat e traditës muzikore shqiptare. Ato janë botuar në revista e periodikë shkencorë si ''Etnoalb'' (Shkup), ''Studime Albanologjike'' dhe ''Scupi'' të [[Instituti i Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve|Institutit të Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve]] (Shkup), ''Albanologji'' dhe ''Kumtime etnomuzikologjike'' të [[Instituti Albanologjik i Prishtinës|Institutit Albanologjik të Prishtinës]], ''Македонски фолклор'' (Shkup), ''Philosophica'' (Tetovë), si dhe në botime shkencore në Itali dhe Turqi.<ref name="cobiss" /> Ka marrë pjesë me kumtesa në konferenca, simpoziume dhe kongrese kombëtare e ndërkombëtare në Maqedoninë e Veriut, [[Kosova|Kosovë]], [[Serbia|Serbi]] (Lugina e Preshevës) dhe [[Italia|Itali]], ndër to Java e Albanologjisë e Institutit Albanologjik të Prishtinës, simpoziumet ndërkombëtare të Institutit të Folklorit "Marko Cepenkov" në Shkup, manifestimi muzikor-shkencor "Strushka muzichka esen" i Lidhjes së Kompozitorëve të Maqedonisë (SOKOM) dhe konferenca etnomuzikologjike në Konservatorin e Muzikës "Stanislao Giacomantonio" në [[Cosenza]] të Italisë (2024), si dhe në konferenca shkencore në Universitetin "Haxhi Zeka" në Pejë dhe në UBT në Lipjan (Kosovë). Veprimtaria e tij përfshin edhe notografinë, melografinë, redaktimin, recensionin, përkthimin dhe përpunimin e materialeve muzikore e shkencore. Ka melografuar mbi 500 këngë popullore shqiptare, kryesisht nga rajoni i [[Pollogu|Pollogut]] (ninulla, numërorë, këngë dasme, këngë kurbeti e lirikë popullore), dhe ka notografuar rreth 150 vepra korale e instrumentale të kompozitorëve shqiptarë, ballkanikë e ndërkombëtarë, ndër ta Lorenc Antoni, Çesk Zadeja, Tish Daija, Zef Çoba, Rauf Dhomi, Mark Kaçinari, Fahri Beqiri, Rafet Rudi dhe Mendi Mengjiqi. Ramadani ka folur për folklorin muzikor shqiptar dhe botimet e tij në intervista e emisione të mediave në Maqedoninë e Veriut dhe në Kosovë, ndër to emisioni ''Top 5 Personazhe'' i [[Radiotelevizioni i Maqedonisë|TVM2]] (2019), emisioni i pasdites i [[Alsat-M]] (2024) dhe emisioni ''Art Tema'' i [[Radiotelevizioni i Kosovës|Radiotelevizionit të Kosovës]] (2025).<ref name="tvm2" /><ref name="alsat" /><ref name="rtk" /> === Veprimtaria në fushën e folklorit muzikor === Interesimi i Ramadanit për folklorin muzikor nisi në rininë e hershme përmes aktivitetit në grupin muzikor "Margaritarët". Si udhëheqës artistik shumëvjeçar i Shoqërisë Kulturo-Artistike "Xheladin Zeqiri" të Tetovës ka zhvilluar veprimtari në hulumtimin, dokumentimin, përpunimin dhe prezantimin skenik të folklorit muzikor shqiptar, me theks të veçantë në traditën e Pollogut. Me këtë shoqëri ka marrë pjesë në festivale ndërkombëtare folklorike, ndër to Festivali i 27-të Ndërkombëtar Folklorik CIOFF në [[Plzeň]] të [[Çekia|Çekisë]] (2025) dhe festivali "Caltavuturo" në [[Sicilia|Siçili]] të Italisë (2024). Si udhëheqës artistik i shoqërisë (prej vjeshtës së vitit 2023) ka drejtuar paraqitjet e saj në festivale e koncerte në Maqedoninë e Veriut, Kosovë, Kroaci, Itali e Çeki, ndër to "Ballkan Fest" në Kumanovë (2023), festivali "Kaçaniku 2024", "Hasi Jehon" në Gjonaj (2025), "Oda Dibrane" në Dibër e Peshkopi (2025), festivalet e këngës qytetare "Teuta" në Tetovë dhe "Goca e Tivarit" në Gostivar, si dhe koncertet e 75-vjetorit të shoqërisë (2024). === Angazhime organizative dhe artistike === Ramadani ka qenë anëtar i Këshillit të Festivalit Ndërkombëtar "Ditët e Ilindenit" në [[Manastiri|Manastir]] (2021–2026), i Këshillit Drejtues të Shoqatës së Pedagogëve Muzikorë të Maqedonisë së Veriut (2022–2025), i Këshillit Artistik të Lidhjes së Ansambleve Folklorike të Maqedonisë së Veriut (SOFAM) (2021–2024) dhe i Këshillit Drejtues të manifestimit kulturor "Nica" në Orashë (2022–2025). Ka qenë anëtar i jurive profesionale në festivale folklorike e muzikore: * Garat rajonale të formacioneve korale dhe orkestrale të shkollave fillore e të mesme të Tetovës, Gostivarit dhe Dibrës (2017, 2018, 2019) * Festivali Ndërkombëtar i Këngëve dhe Valleve Popullore "Ilindenski denovi" ("Ditët e Ilindenit"), Manastir (2021–2025) * Festivali Mbarëkombëtar i Folklorit "Rapsha", Vitojë – Tuz, Mali i Zi (2022) * Festivali Folklorik i Këngëve dhe Valleve "Rudina Fest", Çegran dhe Gostivar (2023–2025) == Veprat == === Libra === * ''Estetika e muzikës në mes Hanslikut dhe Blohut'', Akademia e Arteve, Tiranë, 2006.<ref name="uart" /> * ''Këngë të zgjedhura korale'', Tetovë, 2010. {{ISBN|978-608-65065-2-0}} * ''Asgjë nga balta e fjalëve'', Tetovë, 2010. {{ISBN|978-608-65065-3-7}} * ''Kush këndon, keq s'mendon'', Qendra Kulturore Informative, Shkup, 2011. {{ISBN|978-608-214-055-1}} * ''Nga kënga në këngë'', Shkup, 2013. {{ISBN|978-608-65065-8-2}} * ''Fjalë pa këngë'', Tetovë, 2013. {{ISBN|978-608-65065-7-5}} (botimi II: Universiteti Shtetëror i Tetovës, 2014. {{ISBN|978-608-217-018-3}}) * ''Dëgjo këngën dhe harro brengën'', Sofra gjakovare, Shkup, 2015. {{ISBN|978-608-4736-01-1}} * ''Meditim për artin tim'', Tetovë, 2016. {{ISBN|978-608-4736-02-8}} (përkthim maqedonisht: ''Медитација за мојата уметност'', Tetovë, 2021. {{ISBN|978-608-4736-12-7}}) * ''Jehon kënga korale'', Tetovë, 2017. {{ISBN|978-608-4736-03-5}} * ''Na bashkoi kënga korale'', Tetovë, 2018. {{ISBN|978-608-4736-05-9}} * ''Традиционалната музичка култура на Албанците од Долни Полог'' (Kultura muzikore tradicionale e shqiptarëve të Pollogut të Poshtëm), Tetovë, 2019. {{ISBN|978-608-4736-08-0}} * ''Tradita e muzikës popullore shqiptare në Tetovë dhe rrethinat e saj'', Tetovë, 2020. {{ISBN|978-608-4736-11-0}} * ''ShKASh "Xheladin Zeqiri" – Tetovë (1949–2019) – Aurora dritëplotë'' (monografi, me Jeton Pustinën dhe Blerim Islamin), 2021. {{ISBN|978-608-66762-0-9}} * ''Merrja këngës me zjarrin e ëndjes'', Tetovë, 2023. {{ISBN|978-608-4736-09-7}} * ''Hanife Sejfulla-Reçani dhe Shahindere Bërlajolli-Stafai – dy zërat e paharrueshëm të këngës shqipe'' (monografi), Tetovë, 2023. {{ISBN|978-608-4736-13-4}} * ''Ajri Ismani dhe dëshmia e jetës së tij në krijimtarinë folklorike'' (monografi, me Hamdi Hysukën), Tetovë, 2024. {{ISBN|978-608-4736-15-8}} * ''Dasma shqiptare në nota – 100 këngë të dashurisë dhe të përjetësisë'', Tetovë, 2024. {{ISBN|978-608-4736-14-1}} === Përkthime në gjuhën shqipe === * Pavel Rojko, ''Metodika e mësimit të muzikës: aspekte teorike-tematike'', Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, 2014. {{ISBN|978-608-217-019-0}} * [[Eduard Hanslick|Eduard Hanslik]], ''Për të bukurën muzikore'', Universiteti Shtetëror i Tetovës, Tetovë, 2014. {{ISBN|978-608-217-020-6}} * Fritz Bose, ''Etnomuzikologjia'', BIR, Tetovë, 2019. {{ISBN|978-608-4736-07-3}} === Tekste mësimore === * ''Arti muzikor I'' (dispensë për arsimin e mesëm gjimnazial), Tetovë, 2014. * ''Arti muzikor II'' (dispensë për arsimin e mesëm gjimnazial), Tetovë, 2014. === Punime shkencore === * "Mbi polifoninë dyzërëshe të zonës së Kërçovës", ''Etnoalb'', nr. 1, Shkup, 2017, f. 29–36. * "Кон музичките карактеристики на машкото двогласно пеење во Кичевско", ''Музика – Списание за музичка култура'', год. XX, nr. 23, Shkup, 2017, f. 51–58. * "Lorenc Antoni, figurë e shquar e etnomuzikologjisë shqiptare", ''Studime Albanologjike'', nr. 18, ITKSHSHM, Shkup, 2018, f. 157–166. * "Haxhi Maqellara – vazhdimtar i denjë i traditës muzikore dibrane", ''Etnoalb'', nr. 2, Shkup, 2018, f. 81–93. * "Ahengu i brishtë i dasmave të sotme shqiptare", ''Scupi'', nr. 26, ITSHKSH, Shkup, 2019, f. 192–202. * "Албанските печалбарски песни од Тетовско", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Dollnen – Prilep, 2019, f. 44–51. * "Mbi disa veçori të folklorit muzikor shqiptar", ''Studime Albanologjike'', nr. 19, ITKSHSHM, Shkup, 2019, f. 173–182. * "Adnan Aliu, prodhues dhe interpretues i shquar i veglave muzikore popullore aerofone", ''Etnoalb'', nr. 3, Shkup, 2019, f. 29–41. * "Истражувачката работа во фолклористиката – потреба, обид, искушение и задоволство", ''Македонски фолклор'', год. XLI, nr. 75, Shkup, 2019, f. 43–52. * "Броенките како дел од фолклорот за деца во светлината на суштинската социјализација и интеркултурната комуникација", ''Македонски фолклор'', год. XLI, nr. 76, Shkup, 2019, f. 111–118. * "Пролетните ѓурѓовденски празнувања и песни кај Албанците од Тетовско", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Prilep – Dollnen, 2020, f. 51–61. * "Folklori në rrugëtimin e zhvillimit dhe të ndryshimit", ''Studime Albanologjike'', nr. 20, ITKSHSHM, Shkup, 2020, f. 264–272. * "Kaim Murtishi, veprimtar i spikatur i etnokulturës shqiptare", ''Etnoalb'', nr. 4, Shkup, 2020, f. 39–48. * "Qerim Etemi, mjeshtër i prodhimit të veshjeve tradicionale", ''Scupi'', nr. 29, ITSHKSH, Shkup, 2020, f. 166–180. * "Кон некои етномузиколошки карактеристики на албанските народни приспивалки", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Dollnen – Prilep, 2021, f. 63–76. * "Предизвици и перспективи на онлајн-образованието во музичките училишта во РСМ", ''Состојби и перспективи во музичко-балетското образование'', ДМБУЦ „Илија Николовски – Луј", Shkup, 2021, f. 223–230. * "Lojërat tradicionale të fëmijëve – numërorët si trajtë e rëndësishme e edukimit multikulturor", ''Studime Albanologjike'', nr. 21, ITKSHSHM, Shkup, 2021, f. 207–214. * "Kënga popullore si shprehje e identitetit kombëtar përmes aktivitetit të ShKA "Xheladin Zeqiri" nga Tetova", ''Scupi'', nr. 32, ITSHKSH, Shkup, 2021, f. 60–83. * "Melodia e përmallshme e këngëve të kurbetit", ''Albanologji'', nr. 11, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2021, f. 39–50. * "Shahindere Bërlajolli-Stafai, shembull i shkëlqyer dhe shpirtëzues i kultivimit dhe afirmimit të këngës shqipe", ''Etnoalb'', nr. 5, Shkup, 2022, f. 31–46. * "Консумеризмот и народната музика", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 3, Prilep, 2022, f. 57–63. * "The multidimensional character of choral art", ''Philosophica'', vëll. 9, nr. 17, Tetovë, 2022, f. 9–13. * "Mbi disa çështje problemore të etnomuzikologjisë shqiptare në Republikën e Maqedonisë së Veriut", ''Albanologji'', nr. 12, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2022, f. 167–186. * "Музички фолклор – вчера, денес и утре", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 4, Prilep, 2023, f. 69–76. * "Културна криза на народната музика во Република Северна Македонија: причини, последици и препораки", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XV'', Manastir, 2023, f. 46–56. * "Музичкиот колорит на портретот на Џемиле во народната лирика на албанците", ''Струшка музичка есен'', СОКОМ, Shkup, 2023, f. 18–37. * "Folklori muzikor në mësimdhënien e lëndës së muzikës në arsimin e reformuar gjimnazial në Republikën e Maqedonisë së Veriut", ''Studime Albanologjike'', nr. 23, ITKSHSHM, Shkup, 2023, f. 253–263. * "Mbi disa karakteristika etnomuzikologjike të ninullave popullore shqiptare", ''Scupi'', nr. 36, ITSHKSH, Shkup, 2023, f. 64–79. * "Zait Aliu, zëri i pashuar i muzikës popullore të shqiptarëve nga rajoni i Manastirit", ''Etnoalb'', nr. 6, Shkup, 2023, f. 179–186. * "Shahindere Bërlajolli-Stafai, kënga e pashuar dhe zëri i paharruar", ''Kumtime etnomuzikologjike'', nr. 1, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2023, f. 13–36. * "Vështrim etnomuzikologjik mbi këngën 'O, kadaldal' o po vjen o pleçnija' e Qamilit të Vogël", ''Kumtime etnomuzikologjike'', nr. 1, Instituti Albanologjik, Prishtinë, 2023, f. 101–112. * "Музичкиот фолклор во наставата по музичка уметност во реформираното гимназиско образование во РСМ", ''Македонски фолклор'', год. LV, nr. 85, Shkup, 2024, f. 127–136. * "Традицијата и иновациите во изработката на албанските музички инструменти: случајот на ателјето на мајсторот Салах Шабани од Гостивар", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 5, Prilep, 2024, f. 83–98. * "Негувањето и развојот на староградската албанска песна во Северна Македонија: Кратка анализа од 1945 до денес", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XVI'', Manastir, 2024, f. 98–109. * "Roli dhe vendi i Zejadin Ismailit në ruajtjen dhe promovimin e traditës muzikore ndër shqiptarët e Republikës së Maqedonisë së Veriut", ''Personalitete shkencore shqiptare në albanologji nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare'', Prishtinë, 2024, f. 215–225. * "Përmbajtja e emrit 'Lulije' në kontekstin e folklorit muzikor shqiptar", ''Studime Albanologjike'', nr. 24, ITKSHSHM, Shkup, 2024, f. 178–190. * "Vëllezërit Feti dhe Garip Jakupi – ruajtësit e palodhur të këngës shqipe në rajonin e Velesit", ''Etnoalb'', nr. 7, Shkup, 2024, f. 69–78. * "Влијанието и улогата на изведувачите (пејачи и инструменталисти) на албанската традиционална музика согледана во албанските анегдоти и мудри изреки", ''Македонски фолклор'', год. LVI, nr. 87, Shkup, 2025, f. 127–140. * "Analysis of Lorenc Antoni from a musicological perspective", vëll. 1, nr. 1, 2025. DOI: [https://doi.org/10.5281/zenodo.15512625 10.5281/zenodo.15512625] * "Ноќта на к'ната (kanagjegji) во музичката традиција на албанците (помеѓу ритуалот и песната)", ''Фестивал на народни инструменти и песни „Пеце Атанасовски"'', Zbornik 6, Prilep, 2025, f. 63–82. * "Меѓународен фолклорен фестивал во Плзењ – Искуството на КУД „Џеладин Зеќири" од Република Северна Македонија и рефлексии за организацијата и културната интеракција", ''Илинденски денови, Семинар за традиционална музика и игра, Зборник на трудови Битола XVII'', Manastir, 2025, f. 42–51. * "Sviluppo e importanza del canto urbano tradizionale degli Arbëreshë: Analisi melo-poetica di alcuni esempi selezionati", ''AuditoriuM'' (Conservatorio di Musica "S. Giacomantonio", Cosenza), II, 9, 2025, f. 57–86. * "Traditional perspectives and innovation in Albanian folk musical instrument craftsmanship: the case study of Master Salla Shabani's workshop in Gostivar", ''Journal of Turkish Organology'', 2(2), 2025, f. 55–66. * "Ismail Q. Hoxha – një jetë për kulturën shqiptare në Maqedoninë e Veriut", ''Figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare'', Prishtinë, 2025, f. 191–206. * "Melodi dhe poezi në harmoni: Analiza etnomuzikologjike e këngës popullore pollnjane 'Ka çel trëndafili te shkolla'", ''Etnoalb'', nr. 8, Shkup, 2025, f. 105–121. * "Festivali i 27-të ndërkombëtar folklorik në Plzen: Përvoja e ShKA 'Xheladin Zeqiri' nga Tetova dhe reflektime mbi organizimin dhe ndërveprimin kulturor", ''Studime Albanologjike'', nr. 25, ITKSHSHM, Shkup, 2025, f. 295–304. === Artikuj profesionalë === * "Tallava – tallje përmes improvizimit muzikor", ''Shenja'', nr. 67, Shkup, XI.2016, f. 88–92. * "Muzika buron nga kozmosi", ''Peizazhe të fjalës'', 17.11.2016. * "Kush knon, nuk plaket", ''Plejada'', Tetovë, XII.2016, f. 43. * "Muzika në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Plejada'', Tetovë, XII.2016, f. 30–31. * "Përse jam kaq romantik", ''Shenja'', nr. 79, Shkup, XI.2017, f. 88–89. * "Artistja që hapëroi përtej kohës së vet", ''Shenja'', nr. 80, Shkup, XII.2017, f. 90–92. * "Brenga ime për festivalet muzikore të kohës sonë", ''Shenja'', nr. 81, Shkup, I.2018, f. 90–91. * "Sevdi Malsia", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 84–86. * "Qamil Berisha", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 270–273. * "Bibë Kosova", në: Shaban Baksi, ''Rapsodët e trojeve shqiptare'', Prishtinë, 2017, f. 277–280. * "Muzika në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Peizazhe të fjalës'', 9.6.2018. * "E bukura në Islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Shenja'', Shkup, 14.7.2018. * "Kuptimi shpirtëror i artit islam" (Seyyed Hossein Nasr, përkthim), ''Hëna e Re'', nr. 326, Shkup, 2018, f. 52–53. * "E diel ishte ajo ditë", ''Shenja'', nr. 95, Shkup, III.2019, f. 92–95. * "Azir Aziri, artisti që i mbeti besnik këngës", ''Shenja'', nr. 96, Shkup, IV.2019, f. 96–98. * "Gani Jahja, njeriu artist me zemrën zjarr", ''Shenja'', nr. 97, Shkup, V.2019, f. 92–95. * "Muzika – arti i dashurisë, urrejtjes dhe vdekjes", ''Shenja'', nr. 99, Shkup, VII.2019, f. 65–68. * "Arti i të bërit muzikë nëpër kafene – dikur dhe sot", ''Shenja'', nr. 100, Shkup, VIII.2019, f. 95–97. * "Shtatë notat muzikore – simbolikë, rastësi apo mrekulli", ''Shenja'', nr. 101, Shkup, IX.2019, f. 86–89. * "Artistët jetojnë shkurt, por nuk vdesin kurrë", ''Shenja'', nr. 102, Shkup, X.2019, f. 50–52. * "Turli-folku shqiptar", ''Shenja'', nr. 103, Shkup, XI.2019, f. 58–60. * "Maksut Deari, bilbili i Pollgës", ''Shenja'', nr. 112, Shkup, VIII.2020, f. 96–98. * "Vëllezërit Sejdiu, zërat e melodishëm të lirikës popullore pollnjane", ''Shenja'', nr. 113, Shkup, IX.2020, f. 92–95. * "Mahmut Ferati – artisti me fuqi të pashtershme krijuese dhe interpretuese", ''Shenja'', nr. 115, Shkup, XI.2020, f. 92–95. * "Vëllezërit Dervishi, dukuria më e bukur e këngës tradicionale kërçovare", ''Shenja'', nr. 119, Shkup, III.2021, f. 96–98. * "Pelegrinazhet e Qemal Rushitit përmes librit 'Kujtime nga Haxhi'", ''Shenja'', nr. 120, Shkup, IV.2021, f. 90–91. * "ShKA 'Xheladin Zeqiri' nga Tetova, ritmi i pandalshëm i këngëvalles shqipe", ''Shenja'', nr. 121, Shkup, V.2021, f. 97–98. * "Festivali 'Rudina Fest 2023' – freskia më e këndshme e verës përvëluese", ''Hëna e Re'', nr. 382, Shkup, 2023, f. 27–28. * "Një pasdite magjike në Orashë: Poezi, muzikë dhe trashëgimia e Nicës", ''Portalb'', Shkup, 25.7.2024. * "'Rudina Fest 2024', një festë e trashëgimisë dhe harmonisë kulturore", ''Portalb'', Shkup, 29.7.2024. * "Rudina Fest 2025 – Mozaiku i kulturave në zemër të Pollogut", ''Nistori'', Tetovë, 24.7.2025. * "Adem Jashari në pentagramin e kujtesës kombëtare: reflektim mbi këngët kushtuar figurës së heroit", ''Shenja'', nr. 179, Shkup, III.2026, f. 85–86. * "Një shenjë që u bë mendim dhe që mbeti në kohë", ''Shenja'', nr. 180, Shkup, IV.2026, f. 85–86. === Artikuj në shtypin e përditshëm dhe elektronik === Në shtypin e përditshëm dhe në portale ka botuar artikuj për muzikën, arsimin dhe jetën kulturore: * ''Fakti'': "Një rreze që gjallëron ëndrrat muzikore" (27.11.2006); "Vunderkindi i pavdekshëm" (23.12.2006); "Muzika, art i muzave" (7.2.2007); "E vërteta apo arti" (26.2.2007); "Blerim Grubi, një eveniment që tashmë dihet" (13.3.2007); "Të gjithë ne jetojmë me muzikën" (26.4.2007); "Muzika largon frikën, dhimbjet dhe streset" (27.4.2007); "Qytetaria muzikore e folklorit shqiptar" (5.12.2007); "'Metastaza malinje' e muzikës turbofolk" (15.12.2007); "Artisti që 'drithëron' pianoforten" (22.12.2007); "'Orfeu' në rrugëtimin katërshekullor" (28.12.2007); "Artisti me energji magjike" (4.3.2008); "Dhuro një libër, merr një trëndafil" (7.11.2009) * ''24 orë'': "Shkëlzen Baftiari, artisti me intencë për perfeksionizëm" (25.6.2009); "Dituria është forcë" (5.9.2009) * ''Koha'': "Dituria është forcë" (4.9.2009); "Ode në pentagram" (14.11.2014) * ''Lajm'': "Shkëlzen Baftiari, tashmë një arritje e shkëlqyer" (24.6.2009); "Kronikë e një shpirti të trazuar" (7.11.2009); "Disfata është nëna e suksesit!" (9.12.2009); "Shfaqje maestrale e koristëve kosovarë" (21.12.2010) * ''Portalb'': "Maturantë të nderuar!" (22.5.2014); "Testet eksterne me gabime ekstreme" (3.6.2014); "Kulti i kapelës" (15.6.2014); "Ode në pentagram" (14.11.2014); "Vera 'berbat'hane' tetovare" (8.8.2015); "Vdekja e Zejadin Ismailit, humbje e madhe për kulturën shqiptare" (11.11.2015); "Të lumtë Shkelzen, të lumtë Jetmir!" (16.11.2015); "Inva Mula – ilaç qetësues për banorët e helmuar" (1.12.2015); "Denoncim në D-is dur" (5.12.2015); "Roja e cilësisë interpretuese" (24.12.2015); "Mbaje frikën për veten tënde, por ndaj frymëzimin me të tjerët!" (4.11.2017); "Nga kujtesa ime – 'pikturë e gjallë' përplot ngjyra, simbole dhe enigma" (25.3.2018); "Malli për tokën – spektër brengash dhe turbullirë ndjenjash" (17.9.2018); "Malli për tokën e Sead Ramadanit, vepra ku ndjehet barra e shekujve" (1.6.2019); "Nafaka e Xhemiles dhe inati i kunatës" (22.6.2020); "T'hash' mana ene t'plasish dushmana!" (28.6.2020); "T'u hakat t'i nreçi vetllat i çita sajt" (5.7.2020) * ''Zhurnal'': "Mësohu të mësosh!" (22.9.2014) * ''Tetova sot'': "Tymi, helmi, frymësosja … frymëzimi!" (19.12.2015); "Shuhet Xhevdet Vejseli, Sokrati shqiptar i kohës sonë" (2.3.2021) * ''Tradita'': "Dilema hamletiane 'A ta marr, a mos e marr?'" (6.2.2020); "Kënga e bilbilit, një nga meloditë më të bukura në natyrë" (2.5.2020) * ''Peizazhe të fjalës'': "Xhi folish be taj?" (2.10.2017); "Azem Shkreli, poeti që eci majave të murit përfundi shqipeve" (2.6.2019) * ''Nistori'': "Muhabet për shpajrti me ni dashamajr" (1.4.2023); "Muhabet për mas darke..." (22.12.2023); "Shfaqje pendimi, jo fjalë urimi" (31.12.2023); "Në kujtim të Cen Berishës, valltarit legjendar të folklorit shqiptar" (14.4.2024); "Një reflektim mbi rolin, keqkuptimin dhe perceptimin publik të muzikës serioze në ditët e zisë" (22.3.2025); "Bakllava për të tjerët, urti për veten" (28.3.2025); "Kënga që nuk e dëgjon asnjeri" (27.7.2025); "Ah, tarafallen e nanës!" (2.2.2026) === Krijime dhe përpunime muzikore === * "Vaj si qenka ba dynjaja" – përpunim për piano, flaut, sopran dhe kor të përzier * "Everyone's Song" – përpunim për piano * "Oj e majr e holl' e gjat'" – përpunim për kor të përzier * "Knon bilbili" – përpunim për kor të përzier * "Suitë pollnjane" – përpunim për kor të përzier * "Vijn' vaporat moj nane" – përpunim për dy flaute dhe kor të përzier * "Kënga shpirtëruese" – përpunim për kor të përzier * "Dy këngë dashurie" – përpunim për kuartet klarinetash * "Ani m'i kan' than'" – përpunim për kor të përzier * "Moj Xhemile, moj kunatë!" – përpunim për kor të përzier === Disa nga veprat e notografuara === Ndër veprat korale, vokale dhe instrumentale të notografuara prej tij (titulli – autori) janë: * "Duart e vogla" – Mark Kaçinari * "Fyelli i bariut" – Mark Kaçinari * "Gaudeamus" – Strada * "Himni kombëtar" – Rauf Dhomi * "Himni kombëtar" – anonim * "Deep River" – Tim Brace * "Lahutari" – Pjetër Gaci * "Lulebora" – Simon Gjoni * "Ç'janë këta krushq që po vijnë" – Lorenc Antoni * "Ç'u çu Rrushja" – Rauf Dhomi * "Kumanovka 2" – Trajko Prokopiev * "Shamikuqja" – Mark Kaçinari * "Yesterday" – Lebrecht Klohs * "Shkon djali termale" – Çesk Zadeja * "Bir dalda iki elma" – Muammer Sun * "Ike larg në mërgim" – Kosta Osmanlli * "Santa Luçia" – Kosta Osmanlli * "OEIA" – Mendi Mengjiqi * "Rum, dum, dum" – Dragan Shuplevski * "Shkoj e vij flutrim si zogu" – Fahri Beqiri * "Pranvera filloi me ardhë" – Tonin Harapi * "Flijimi" – Rafet Rudi * "Rapsodi cigane" – Oleg Khromushin * "Dam-rrama-dam" – Mendi Mengjiqi * "Obsession" – Aleksandar Lekoski (Lekaj) * "Epitaf" – Bahri Mulliqi * "Erdhi prilli ç'u shkri bora" – anonim * "Dola në bahçe" – Vinçenc Gjini * "La Bamba" – Jon Halton * "Një lule" – Rexho Mulliqi (Mullaj) * "Ay giz" – Hayri Akay * "Çarapët e burrit" – Lorenc Antoni * "Momiçe mallo gjavollo" – Stefan Milan Gajdov * "Nën një rrasë atje mbi krua" – Çesk Zadeja * "O sole mio" – S. Strokina * "Ani këndon gjeli" – Gjergj Kaçinari * "Chae shukarye" – Dragan Shuplevski * "Drandofillja e vogël" – Mark Kaçinari * "Oh, Susanna" – anonim * "As një erë nuku fryn'" – Kosta Osmanlli * "Humoreska" – Kiril Makedonski * "Un e mjera kam pas drashtë" – Zef Çoba * "Erdh misiti" – Fahri Beqiri * "Ishin dy kunata" – Rafet Rudi * "Makedoska humoreska" – Todor Skallovski * "Janinë, Janino" – Milto Vako * "Cigani" – Konstantin Babiq * "Knon bilbili posht' te zalli" – Tish Daija * "Nëno moj" – Kosta Osmanlli * "N'mjedis t'ballit" – Esat Rizvanolli * "Şinanari" – Yücel Elmas, Özhan Unakitan * "O Llokumja" – Akil Koci * "O po gjeta një bilbil në vesë" – Rauf Dhomi * "Rritu moj bajame" – Çesk Zadeja * "Trëndelinë" – Thoma Simaku * "Kurora X" – Stevan St. Mokranjac * "Aromë portokalli" – Pero Gjorgjeviq * "Xhemile" – Lorenc Antoni * "Zogu i Ohrit" – Mark Kaçinari * "Pranvera filloj me ardhë" – Zef Çoba * "Kurr' më s'do marrësh udhët e kurbeteve" – anonim * "Mulliri" – Kosta Osmanlli * "Zare ven mafesin" – Konstantin Trako * "Dafino vino crveno" – Dragan Shuplevski * "Moj e mira" – Fahri Beqiri * "Humoreskë" – Bahri Mulliqi * "Makedonsko oro" – Todor Skallovski * "Prandver' e bukur" – Zef Çoba * "O, mora rrug'n e kurbetit" – Çesk Zadeja * "Çökertme" – Mugla Türküsa, Gürsan Sara * "Vjeshta iku dimri po vjen" – Rauf Dhomi * "Sharaveli, Sharavata" – Rafet Rudi * "Oj, javore!" – Kiril Makedonski * "Blegëron delja në male" – Vinçenc Gjini * "Lan vasha" – Lorenc Antoni * "You Better Mind" – anonim * "Qenke veshur me të bardha" – Thoma Simaku * "Vajtojcat e Rekës" – Akil Koci * "Ederlezi" – Burns * "Dashninë që kam në ty" – Tomor Berisha * "Pošla moma na voda" – Dragan Shuplevski * "Hapi sytë e zezë moj" – Mendi Mengjiqi * "Kaşik oyunu" – Ayhan Çetin * "O t'ishna zog me fluturue" – Halit Kasapolli * "Las Mañanitas; Samo jedan dan života; Plačem" – Philippe Tolón * "Pranvera filloi me ardhë" – Kreshnik Aliçkaj * "Moj e bukura Moré" – Thoma Simaku * "S'agapo" – Aleksandar Zajcev * "Akanë ujë ato burime" – Kujtim Nushi * "Asaman trëndafili çelës" – Rafet Rudi * "Për mue paska kenun kismet" – Zef Çoba * "Po vijn' krushqit maleve" – Tish Daija * "Kaleš bre Anđo" – Dušan Pokrajčić * "Po këndon bilbili verës" – Kreshnik Aliçkaj * "Kalinka" – Milovan Pančić * "Serenada" – Mark Kaçinari * "Kraj potoka bistre vode" – Mario Katavić * "Kur e përcolla Ylberin" – Memli Kelmendi * "Na Bentbašu" – Milan Prebanda * "Laje ti moj goce" – Kushtrim Gashi * "Sclavlu" – Iane Cogeabashia * "Ani mori nuse" – Tomor Berisha * "Zekiyem" – Nevid Kodalli * "Kur e nisëm t'parën loj'" – Ergys Pirani * "Pošla moma na voda" – Vojislav Simić * "Tramobilat plot me krushq" – Lorenc Antoni * "Shenandoah" – James Erb * "Qamilja" – Rauf Dhomi * "Što mi e milo i drago" – Petko Stajnov * "O moj ky Mehmeti" – Shime Deshpali * "Još ne sviće rujna zora" – M. Kepalović * "Kur më vjen burri nga stani" – Altin Buli * "Setolka" – Todor Skalovski-Tetoec * "Në koh' të mramjes në prandverë" – Zef Çoba * "Oj Lulija jonë me limona" – Lorenc Antoni * "Oj ti momche ohrigjanche" – Burim Hidri * "Doli Liza" – Fikrim Emra * "Divane Aşik Gibi" – Walter Strauss * "Moj Shaje" – Shime Deshpali * "Ne vredi plakati" – Z. Bogdan, V. Kesić * "Synin si qershia" – Altin Buli * "Ergen Dedo" – Petar Ljondev * "Bareshës" – Selami Kolonja * "Kaleš bre Anđo" – Vojislav Bubiša Simić * "Shade mori shoqe" – Petar Đorđević * "Dari, Dari" – Aleksandra Zajceva * "Ani ma ke shtatin vash' o si selvia" – Tomor Berisha * "Moj Dilbere" – Dušan Pokrajčić * "Si dukat i vogël je" – Vinçenc Gjini * "Parahodot (Na leu Dielli)" – Damjan Temkov, Behar Veseli * "Sa e bukur ka dal nusja" – Memli Kelmendi * "Sobrale mi se nabrale" – Stefan Gajdov * "Pare moj kush ta preu fustanë" – Konstantin Trako * "Suite Hebraique" – Ernest Bloch * "Concerto per Orchestra d'Archi" – Thoma Gaqi * "Rapsodi" – Thoma Gaqi * "Sonatë për violinë dhe piano" – Çesk Zadeja * "Bie lodra" – Milto Vako === Disa nga veprat e melografuara === Ndër këngët popullore të melografuara prej tij, kryesisht nga rajoni i Pollogut, janë: * "More gjali vogël majr se na ke ardh'" * "Luli, luli nana gjalin" * "Luli, luli n'gjep pi druni" * "Nina nona jo gjep pi druni" * "Luli, luli o gjep me lule" * "Xhum' more xhum'" * "Tatas, tatas lit e lit" * "Dan, Dan, kapetan" * "E mora ni petëll" * "Ini mini dini mini trena" * "O moni, moni ma" * "Uno duno tre" * "Ç'i na vjen berberi okolla lombes" * "De bojm' sinet Rajan agën" * "Vjen berberi i Gastivarit t'u kindu navina" * "Ani m'i kan than' o se shotajtën ditën" * "Ani m'i kan than' o se shotajtën ditën" (variant) * "Ani moj ti çiko" * "Hipi djali në kal' shale" * "Kapërceva jazin e mpajki kundra n'uj'" * "Ka Tetova" * "Kajranfil në bahçe" * "Knon bilibili" * "Kur kam kan najher ma i ri" * "Kur xhexha moj lule" * "Lypem be Sherif aga, lypem" * "Moj e majro shaum ta due shtatin" * "Moj e mira flokët me kanë" * "Moj fëllënz' e malit" * "Moj Xhemile, moj kunatë" * "Nano mori nan'" * "Oh ku je humb bij' çe tre sahat" * "Oj e majr e holl' e gjat'" * "Strauka e caucës topa-topa" * "Naj ka çel pranvera moj" * "Vajsh këmajshën diolene" * "Ka m'i ecën Egzon aga" * "Xhamadani akull" * "Bekim aga si mihiri gishtit" * "Hipa me ni kodër e rrash' në vënesht" * "Moj e mira qufurake" * "Mu vu qosja m'as" * "Nja dy çika ran' me flet'" * "Vider, vider, vidi ruc" * "Vider, vider, vider huc" * "Djal more jezite" * "Ani moj e majra për s'tepri o" * "Fryni era e ma muar shallin o" * "Këndojn' dy bilbilat o sabah në sabah" * "Mirlinda fëlloza xhades bardhe" * "Ni moll, e ni dardh, e ni ftue o" * "Po këndon bilbili përmaj mashën o" * "Rreth em rreth i rrash Gostivarit" * "Sallëm lulije hanëm" * "Sajzezo, saj lule bari" * "Oj dora me kan'" * "Oj dora me kan'" (variant) * "Oj Fatime motër ku ke najt për herë" * "Vine kanën e atij derri" * "Dy bilbila me nji deg' prej arre" * "Hajde oj Majlinda xhadës reje" * "Kur dola te dera e madhe" * "Mori mo ma hiçni dullakin" * "Oj e hon' e mart'" * "Oj lulija jon' me limona" * "Oj lulije p'llumb i bardh'" * "Po na ban havaja fak e fak" * "Po vjen nusja" * "Çou Emine mori" * "Kur dola ke dere madhe" * "Ky viran Gugaçi" * "Mori kush de e zone kulaçin" * "Kah po i çojn o gjith' kta djem" * "O nizamë të ri" * "Vijn' vaporat moj nane" * "Dada do ta shes skutaçen me topa" * "E mora kuferin" * "Hipa pampurit e javash, javash" * "Hipi mjeglla nurgj, hipi mjeglla burgj" * "Kur dola te dera" * "Mbeta moj nanë n'at dhe të huj'" * "Mos shko në gurbet bre djalo" * "O mor pampur o t'u k'putshin telat" * "Po vjen gjarpri me dymëdhejt krena" * "Mos e pi duhanin bre djal" * "Shiko moj shiko, oj e dashmja ime" * "Fluturojn' nja dy flutra t'verdha" * "Moj Feride!" * "Vjeshto moj virane" * "Bilizik në dor'" * "Boni laskra çikër çikër" * "Çou moj bije nanës" * "Na jan mbush mal e fusha" * "Udhës së Shullonit" * "Mato, bij e lalës, bijo" * "Mato, mato" * "Hajde mori shoçe bojm' ni muhabet" * "Ditën e Shinxherxhit gjith' ditën kom ka" * "Po na vajn Shënxherxhi si qera vjet" * "Kur do rrajna natën e Shëngjergjit" * "Mori Xhemile" * "Dola e u nisa nga Tetova" * "Kuku nane mori shkoj Bajrami" * "Po e pres Bajramin me merak" * "Morri lumët ne ka dal' vera" * "Shaj, shaj, lag o shaj" * "Dy bilbila këndojn me ni ferr'" * "Këndo moj goguçe shkraje vdorën" * "Gjylistane" * "Sula i vogël" * "Ko ka kan' Aga Hasan Aga" * "Zulçe begu" * "Kënga e Rexhës" * "Minire moj bije..." * "Bien tri dairet" * "Çorapët me vija" * "Kur do t'shkojsh terma moj cuco" * "Çou moj Mamudi" * "Fesi i çikës" * "Flokët e gocës kuror', kuror'" * "Pse je idhnu" * "Piku molla e kuqe" * "Këndojnë dy bilbilat" * "Qe ku vijn' oj nan' ushtarët" * "Hej moj dukane" * "Mora rrugën për Shijake" * "Karajfil në kashte" * "Zare moj dil te fiku" * "Hanëm, hanëm, o ku ije" * "Me gëzim po shkoj në punë" * "Dil aty ku dole mbram'" * "Ani po shkon vasha tani rreth Vardarit" * "Kur dola te dera" * "Kush mai pari bani" * "O sa e bukur moj goce" * "O bylbyl me pika-pika" * "Miriban moj Miriban" * "Gajdexhiu" * "Në zabel të erdha" * "O moj shamikuqe" * "O qe një mot e gjysëm viti" * "Dashurinë që kam për ty" * "Kusurë ti bre bijë" * "Lulja e Gostivarit" * "Bukuroshja e lalës" * "Mori vajz' e re" * "Marak t'u bana" * "Kam nji breng' e një kujtim" * "Erdh pranvera me jeshile" * "Baresha e dashunueme" * "Bane zemrën gur'" * "Bani çika 18 vjet" * "Bilizik në dor'" * "Ani po shkon djali zabelit" * "Moj ti vajz' moj pa martue" * "Kur t'i bish dahires çiko" * "Shkove djal n'gurbet" * "Shkoj n'pazar oj Xhemile" * "Hypa n'maxhe" * "Ka ra dilli nëpë baçen ton'" * "Mora rrugën në gurbet me shku" * "Ja kam dhon moj nano besën" * "Mur çika teneqen" * "Sa e vogël goc' mi ije" * "Pse je idhnu ti me mue" * "Çik si Donja" * "Esat Pasha" * "Ani moj Hatixhe" * "Ani mori nuse" * "Bie shiu pika-pika" * "Bjeri gajdes gajdexhi" * "Ç'jan' kto krushq o që po vijn'" * "Dasma e malësorit" * "Dasme madhe sonte ka fillu" * "Del a dole nusja jone" * "Dhandri jon' marshalla" * "Dil o baba dil" * "Dimijat e nuses filxhana-filxhana" * "Djali vajza dor' për dore" * "Do ta marr nusen korçare" * "Do vallzojm' e do këndojm'" * "Dola jasht' o po binte shi" * "Dy dele treqind pare" * "Dy lule të bardha" * "E ti moj ajke" * "E ti moj nuse" * "Ej krisi pushka oj nan'" * "Flutra e Kërçovës" * "Greu nuse te te shome" * "Hajde me shuplak'" * "Haj ta lidhim besën o" * "Halla e madhe" * "Hani ju hani" * "Hidhet vallja, vallja e par'" * "Hopa - hopa me ngadalë" * "Kalle, kalle malin" * "Kallma cigaren" * "Kënga e dhëndrit" * "Kënga e kulaçit" * "Kësaj Dibrës mos ja harofshim" * "Kjo hardhia e rrushit o" * "Knon bilbili" * "Kqyrni shoqe çka ka rritur nana" * "Ku e begenise Lulije kët' vene" * "Ku këndojnë moj zogat, o" * "Kujton baba i Lules" * "Kur do bahesh nuse cauco" * "Kush ësht' ai që rri ndër ode" * "Kush kërcen napolonin" * "Laje ti moj goce" * "Lujma, lujma dorën o" * "Lujma, lujma oj dorën mbi dore" * "Lujmi, lujmi durt e bardha" * "Lumja ti moj nusja e bukur" * "Martesa jon'" * "Me hair e me të mbar'" * "Mir' ja bëmë krushkut, o" * "Moj Lule Uskane" * "Moj unaza rreth me ar'" * "Moj zoge, moj zoge" * "Mos rri rëndë moj nuse" * "Na ka dal' nusja e mire" * "Na mërrajni hija ke kësolla" * "Në gjergjef lala tuj qendise" * "Ngjitet kana me pika-pika" * "Nusja jon' e mir' si lulja n'mal" * "Nusja jon' me limona" * "Nusja jon' ndrajt si hana" * "Nusja jon' në rruge" * "Nusja jon' o moj nusja jon'" * "O ç'kanë malet o që gjëmojnë" * "O hajde nuse, hajde" * "O hiqe vallen" * "O ku po shkon moj goc' e vogël" * "O ku po shkon moj Rrushja e lalës" * "O moj nusja jon' o me te bardha" * "O mor' daja, daja i madh" * "O po ç'ke bilbil që po vajtonë" * "O qenke veshun o me të bardha" * "Oj Lulije moj pllumb i bardhe" * "Oj Lulije pllum' i bardh'" (potpuri) * "Oj lulja e blinit" * "Oj Zogo jelek me vija" * "Përmbi Tepelenë" * "Pjergull, o" * "Po bi'n tri daire" * "Po knojna me def" * "Po martohen vajzat e, po bajn' dasëm e" * "Po martohet Jurendina" * "Po vijnë krushqit e farefise" * "Po vijnë krushqit maleve" * "Po vijnë krushqit rena-rena" * "Rreth e m'rreth i rrash Kosovës" * "Rrush i kuq o i bukur, o" * "Sa moj sa lezet" * "Sa shyqyr qenka nji ktue" * "Seç na thirri djali o në dasëm o" * "Shkonte vallja malit, o" * "Shoto mashallah" * "Shuni gra e shuni fëmije" * "Si hyri nusja doli" * "Sonte ësht' moj nata jote" * "Sonte kemi dasëm" * "Thanë se çuël behari" * "Udha e mbarë krushku i parë" * "Ulu mal të dali hana" * "Zoti shpis' ty t'u rrit nera" * "Ishjë një ditë të mojit majit" * "Kjani trima" * "Luli zemra ime" * "Moj e bukura More" * "Moj ti pulza këmbaleshe" * "Trëndafili i Shkëmbit" * "Vajta kalova" * "Yll i bukur" == Poezi == Bekim Ramadani ka shkruar edhe poezi dhe ese letrare, ndër to: * "Estetika e çrregullimit" * "Rexhep Qosja vdiq pardje, por shumë fytyra lindën dje" * "E vërteta që e quajmë rrenë" * "Ndani pesë minuta për këtë shkrim" * "E vranë mësuesin" * "Viti i ri dhe heshtja ime" * "Epika e udhëtimit të ShKA "Xheladin Zeqiri" në Siçili" * "Muzika" * "Roma, jehona e kujtesës dhe mallit të pambaruar" * "Çupëlina që rrezaton si vetëtima" * "Shkëlqimi i diellit në hijen e kujtimit" * "Përqafimi i jetës" * "M'ka ra malli, o Enis, o loçkë e nënës!" * "Shpresa, një fije drite që më jep jetë" * "Këngë vaji" * "Java me tri të diela" * "Kohë e pakohë" * "Merrja këngës me zjarrin e ëndjes" * "Natë pa hënë" * "Uratë për Vitin e Ri" == Veprimtari editoriale == Ka qenë kryeredaktor, redaktor, recensent, konsulent ose botues i librave: * ''Rrugëtimi në përjetimet e një Haxhi'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2009 (kryeredaktor) * ''Komentimi i kaptinës Jâ Sîn'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2011 (botues) * ''Gjeli në qytet'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2012 (kryeredaktor) * ''Me besim të thellë në jetë të mbarë'', Idriz Ramadani, Tetovë, 2017 (botues) * ''Nga kujtesa ime'', Zeqir Ismaili, Tetovë, 2018 (botues dhe recensues) * ''Malli për tokën'', Sead Ramadani, Tetovë, 2018 (botues dhe recensues) * ''Në kthetrat e kohës'', Sead Ramadani, Tetovë, 2020 (konsulent) * ''Kujtime nga Haxhi'', Qemal Rushiti, Tetovë, 2021 (kryeredaktor) * ''Kultura muzikore – Viti I'', Lidija Pshenko, Shkup, 2022 (recensent) * ''Solfezhi tonal'', Selami Kolonja, UShT, Tetovë, 2024 (redaktor) * ''Esat Bicurri në përjetësi'', Krenar Doli, Prishtinë, 2025 (recensent) == Pjesëmarrje në konferenca shkencore == Ramadani ka marrë pjesë me kumtesa e referate në konferenca, simpoziume, tryeza shkencore dhe manifestime muzikologjike: * Etnokultura në trevën e Kërçovës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Kërçovë, prill 2017 * Струшка музичка есен, СОКОМ, Strugë, shtator 2017 * Хорските ансамбли и фестивали во транзицискиот период на Балканските земји, ТЕХО, Leshok, shtator 2017 * Etnokultura në trevën e Dibrës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Dibër, shtator 2018 * Значењето на теренските истражувања во фолклористиката, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 29.10.2018 * "Kënga qytetare në trojet etnike", Festivali "Kënga qytetare na bashkon", Prizren, 14.11.2018 * Dasmat në trevat shqiptare, ITSHKSH, Shkup, 3.5.2019 * За хорот, ТЕХО, Leshok, 16.6.2019 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Dollnen – Prilep, 6.7.2019 * Etnokultura në zonën e Gostivarit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Mavrovë, 3–4.8.2019 * Етнолошки и фолклористички аспекти на мултикултурализмот и интеркултурализмот на македонското општество, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov" dhe Shoqëria Etnologjike Maqedonase, Kratovë, 26–27.9.2019 * Фолклористика: предизвици и перспективи, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 22–23.11.2019 * Veshjet tradicionale në trevat shqiptare, ITSHKSH, Shkup, 4.5.2020 * Etnokultura në zonën e Strugës dhe Ohrit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Strugë, 21–22.8.2020 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 29.8.2020 * Улогата и местото на музиката во средното гимназиско образование во РСМ, "Struga Musical Autumn", СОКОМ, Strugë, 25–27.9.2020 * Предизвици и перспективи на онлајн образованието во музичките училишта во РСМ, Konferenca Ndërkombëtare Ballkanike "Состојби и перспективи во музичко-балетското образование", ДМБУЦ "Илија Николовски-Луј", Shkup, 22–25.10.2020 * Ditët e alfabetit 2020 (kushtuar iluministeve shqiptare) – "Dy perlat e muzikës shqiptare: Nexhmije Pagarusha dhe Hanife Sejfulla Reçani", ITShKSh, Shkup, 16.11.2020 * Jetësimi i figurave të këngëve dhe valleve shqiptare, Instituti Albanologjik i Prishtinës (IAP), Prishtinë, 29.4.2021 * Sfidat e Folkloristikës dhe Etnomuzikologjisë: përkufizimi, terreni, prurjet e reja, Java e Albanologjisë, IAP, Prishtinë, 21.6.2021 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 3.7.2021 * Развојот на инструменталните формации во КУД "Џеладин Зеќири" од Тетово (1949–2021), "Struga Musical Autumn", СОКОМ, Strugë, 17–19 shtator 2021 * Probleme muzikore, 3rd International Conference on Law and Arts, Universiteti "Haxhi Zeka", Pejë, Kosovë, 12.10.2021 * Македонското музичко творештво – сегашност и минато, Музички средби во СОКОМ, Shkup, 25.3.2022 * Folkloristika dhe Etnomuzikologjia – 70 vjet pas botimit të parë, Java e Albanologjisë 13/2022, IAP, Prishtinë, 6–10.6.2022 * Java e Trashëgimisë Kulturore: Ritet e ciklit jetësor – lindja, martesa dhe vdekja tek shqiptarët, ITSHKSH, Shkup, 16.6.2022 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 1.7.2022 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 29.7.2022 * Dita e artit dhe e kulturës (orë letrare-muzikore), Kalaja e Nicës, Orashë, 27.8.2022 * Etnokultura në rajonin e Manastirit dhe Prespës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Manastir, 9–10.9.2022 * Музички релации – историја, интерпретација, интердисциплинарност, "Struga Musical Autumn" 46, Strugë, 23–25.9.2022 * Nëpër gjurmët e këngës së vjetër qytetare të popujve ballkanikë, Festivali "Teuta", Tetovë, 7.10.2022 * Традиција, медиуми, дигитален свет, Simpoziumi XXI Ndërkombëtar për Folklor Ballkanik, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 25.11.2022 * Evaluimi i programeve mësimore, librave dhe mësuesve në shkollat në gjuhën shqipe, Shoqata Akademike e Shqiptarëve për Shkencë dhe Art, Tetovë, 7.3.2023 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 30.6.2023 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 27.7.2023 * Македонското музичко творештво и постмодерната, "Struga Musical Autumn", Strugë, 8–10 shtator 2023 * Tryezë shkencore kushtuar jetës dhe veprës së Qamilit të Vogël, IAP, Prishtinë, 27.9.2023 * Etnokultura e Pelagonisë (Prilep, Krushevë, Dollnen), Krushevë, 29–30 shtator 2023 * Personalitete shkencore shqiptare në Albanologji nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc, Serbi, 27–29.10.2023 * Kabaja – simbol dhe identitet i muzikës tradicionale shqiptare, Parku Shkencor Inovativ i UBT-së, Lipjan, Kosovë, 29.3.2024 * Zejtaria dhe punimet artizanale në trevat shqiptare, Java e Trashëgimisë Kulturore, ITShKSh, Shkup, 14.5.2024 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 5.7.2024 * Стратегија за развој на фолклорната дејност во РС Македонија, Festivali Republikan "Ilindenski denovi", Manastir, 26.7.2024 * Историски аспекти во развојот на Македонската музичка култура, "Struga Musical Autumn" 48 (1975–2024), Strugë, 20–22 shtator 2024 * Etnokultura në rajonin e Tetovës, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Tetovë, 4–5.10.2024 * Convegno di studi – "La ricerca etnomusicologica in Calabria: lo stato dell'arte", Conservatorio di Musica "Stanislao Giacomantonio", Cosenza, Itali, 14–15.10.2024 * Figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc, Serbi, 25–27.10.2024 * Фолклористиката и културното наследство, Simpoziumi XXII Ndërkombëtar, Instituti i Folklorit "Marko Cepenkov", Shkup, 22.11.2024 * Ritualet, përshkrimi i tyre përmes këngës, dokeve e zakoneve, Java e Trashëgimisë Kulturore, ITShKSh, Shkup, 20.5.2025 * Sfidat e Folkloristikës dhe Etnomuzikologjisë: përkufizimi, terreni, prurjet e reja, Java e Albanologjisë (16), IAP, Prishtinë, 27.5.2025 * Фолклорот во минатото и денес, Festivali "Pece Atanasovski", Prilep, 30.5.2025 * Etnokultura e Karadakut, Karshiakës dhe Dërvenit, Shoqata e Etnokulturës Shqiptare "Etnoalb" – Shkup, Shkup, 19–20.9.2025 * Влијанието на музичкото творештво на македонските композитори во развојот на националната музичка култура, "Struga Musical Autumn" 49 (1975–2025), Strugë, 19–21 shtator 2025 * Етнологијата и заштитата на културното наследство, Shoqëria Etnologjike Maqedonase, Kratovë, 15–16.10.2025 * Personalitete dhe figura me vlera shkencore dhe kulturore shqiptare nga Lugina e Preshevës dhe vise të tjera shqiptare, Bujanoc – Samolicë, Serbi, 25–26.10.2025 == Udhëheqje e punimeve të diplomës == Në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Tetovës (programi studimor Art muzikor) ka udhëhequr punimet e diplomës të studentëve: Florent Iseni (2016), Besim Miftari (2017), Ardit Stafai (2018), Elita Ziberi (2019), Largona Kolari (2019), Gojarta Muça (2020), Sabina Jakupi (2020), Fatlum Aliu (2020), Edona Beqiri (2021), Zineta Gashi (2022), Hasime Elmazi (2022), Valon Miniri (2023), Shpëtim Mustafi (2024), Armend Mustafa Xhoni (2024), Bleron Veliu (2025), Altin Emini (2025) dhe Ardi Zeadin Lena (2025), me tema nga folklori muzikor, etnomuzikologjia dhe arsimi muzikor. == Referime == {{reflist|refs= <ref name="cobiss">{{cito web |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/search/cobib?q=Bekim+Ramadani |title=Bekim Ramadani – COBISS (Sistemi bibliografik i Maqedonisë së Veriut) |access-date=2026-07-12 |language=mk}}</ref> <ref name="bksh">{{cito web |url=https://www.bksh.al/search/Bekim%20Ramadani |title=Bekim Ramadani – Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="uart">{{cito web |url=https://opac.uart.edu.al/cgi-bin/koha/opac-search.pl?idx=kw&q=Bekim+Ramadani |title=Bekim Ramadani – Katalogu OPAC, Universiteti i Arteve, Tiranë |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="tvm2">{{cito web |url=https://www.youtube.com/watch?v=sE3PJ69HzzU |title=Top 5 Personazhe – Bekim Ramadani |publisher=Radiotelevizioni i Maqedonisë – TVM2 |date=20 maj 2019 |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="alsat">{{cito web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rRha13bXj0k |title=Në emisionin e pasdites – Bekim Ramadani |publisher=Alsat-M |date=15 janar 2024 |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> <ref name="rtk">{{cito web |url=https://www.youtube.com/watch?v=XRI7sIuOwqU |title=Art Tema – Bekim Ramadani |publisher=Radiotelevizioni i Kosovës |date=25 tetor 2025 |access-date=2026-07-12 |language=sq}}</ref> }} == Lidhje të jashtme == * [https://www.youtube.com/@bekimramadani Kanali i Bekim Ramadanit në YouTube] * [https://www.facebook.com/margaritaretBeko/ Faqja zyrtare në Facebook] * [https://orcid.org/0009-0007-6108-1851 Profili ORCID i Bekim Ramadanit] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Bekim_Ramadani/ Wikipedia anglisht: Bekim_Ramadani] {{DEFAULTSORT:Ramadani, Bekim}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:Etnomuzikologë]] [[Kategoria:Muzikologë shqiptarë]] [[Kategoria:Pedagogë shqiptarë]] [[Kategoria:Përkthyes shqiptarë]] [[Kategoria:Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Tetova]] 0tggj8z0et9ty5c4176box0ah2u482p 0 403763 3010881 3008155 2026-07-19T11:42:32Z Kommajetz 161967 Kommajetz zhvendosi faqen [[Çlirimi i Prishtinës]] te [[Kapja e Prishtinës]] 3008152 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Çlirimi i Prishtinës | partof = [[Kryengritja shqiptare e vitit 1912|Kryengritjes shqiptare të vitit 1912]] | place = [[Prishtina|Prishtinë]], [[Vilajeti i Kosovës]], sot [[Kosova|Kosovë]] | date = 21–22 korrik 1912 | result = Fitore shqiptare * [[Vilajeti i Kosovës]] kaloi nën kontrollin e plotë të kryengritësve shqiptarë.<ref>{{Cite book |last1=Elsie |first1=Robert |title=Kosovo, A Documentary History: From the Balkan Wars to World War II |last2=Destani |first2=Bejtullah D. |date=2018 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78672-354-3 |page=81 |language=en}}</ref> | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} Kryengritësit shqiptarë | combatant2 = {{flag|Perandoria Osmane}} | commander1 = {{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} [[Hasan Prishtina]]<br>{{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} [[Bajram Curri]] | commander2 = {{Flagicon image|Flag of Ottoman Empire.svg}} [[Ismail Fazıl Pasha]] (dorëzuar) | strength1 = {{flagicon image|Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg}} 10.000–12.000 kryengritës | strength2 = {{Flagicon image|Flag of Ottoman Empire.svg}} 60.000 ushtarë | units1 = {{tree list}} * Kryengritës nga: ** [[Gjilani]] ** [[Kaçaniku]] ** [[Prizreni]] ** [[Tetova]] {{tree list/end}} | units2 = {{Flagicon image|Flag of Ottoman Empire.svg}} Garnizoni i Prishtinës | casualties1 = Të panjohura | casualties2 = 200 ushtarë osmanë të vrarë<ref>{{Cite web |title=5. Ottoman Empire/Albania (1905–1913) |url=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/europerussiacentral-asia-region/ottoman-empire-1905-1913/ |language=en}}</ref> | image = | image_size = | caption = }} '''Çlirmi i Prishtinës''' ishte një ngjarje vendimtare gjatë kryengritjes [[Gjuha shqipe|shqiptare]] [[Kryengritja e vitit 1912|të vitit 1912]], e cila përfshinte hyrjen e rebelëve [[Shqiptarët|shqiptarë]] në ish-kryeqytetin e [[Vilajeti i Kosovës|vilajetit të Kosovës]]. == Sfondi == === Rrethimi i Pejës === Në [[Peja|Pejë]], shpërtheu një kryengritje e ashpër ndërsa [[Xhafer Tajari]] rezistoi me trimëri, megjithëse forcat turke përfundimisht thyen kufirin, duke i detyruar rebelët të drejtoheshin drejt [[Rugova (rajon)|Rugovës]] dhe [[Komuna e Plavës|Plavës]]. Pavarësisht pengesave, morali i shqiptarëve mbeti i fortë.<ref>{{Cite web |title=1921 {{!}} Hasan Bey Prishtina: Brief Memoir on the Albanian Uprising of 1912 |url=http://www.albanianhistory.net/1921_Prishtina/index.html |access-date=2024-03-24 |website=www.albanianhistory.net |language=en}}</ref> === Beteja e Qafës së Prushit === [[Krasniqi (fis)|Fisi Krasniqi]] i [[Bajram Curri|Bajram Currit]] siguroi një fitore vendimtare në Qafën e Prushit në [[Hasi|Has]], duke shpërndarë katër batalione turke.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=_lUtAQAAIAAJ&q=pushtimi+i+prishtin%C3%ABs |title=Historia e popullit shqiptar në katër vëllime: Rilindja kombëtare : vitet 30 të shek. XIX-1912 |date=2002 |publisher=Botimet Toena |isbn=978-99927-1-623-6 |language=sq}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kosova - janar-nëntor 1912 |url=http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm |access-date=2024-03-24 |website=www.enver-hoxha.net |language=sq}}</ref> Turqit, të mashtruar rreth qëllimeve rebele, u kthyen në [[Gjakova|Gjakovë]] të demoralizuar. Ky triumf jo vetëm që ngriti moralin, por edhe i shtyu oficerët e pakënaqur të shprehnin kundërshtimin ndaj regjimit të [[Xhonturqit|Turqve të Rinj]], duke simpatizuar çështjen shqiptare.<ref>{{Cite book |last=Elsie |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=adWLDwAAQBAJ&dq=Maqellar%C3%AB+battle&pg=PA402 |title=Kosovo, A Documentary History: From the Balkan Wars to World War II |last2=Destani |first2=Bejtullah D. |date=2018-01-30 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78672-354-3 |language=en}}</ref> == Çlirimi == Brenda pak ditësh, mbi 10,000-12,000 rebelë u mblodhën jashtë [[Prishtina|Prishtinës]],<ref>{{Cite book |last=Pepo |first=Petraq |url=https://books.google.com/books?id=DR0WAQAAMAAJ |title=Kujtime nga lëvizja për çlirimin kombetar (1878-1912). |date=1962 |publisher=Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë e Gjuhësisë |language=sq}}</ref><ref>{{Cite book |last=Curri |first=Bajram |url=https://books.google.com/books?id=TKG4AAAAIAAJ |title=Bajram Curri: trajtesa e dokumente |date=1982 |publisher=Akademia e Shkencave e RPSSH, Instituti i Historisë |language=sq}}</ref> të vendosur për të marrë qytetin. Forcat nga [[Gjilani]], [[Kaçaniku]], [[Prizreni]] dhe [[Tetova]] siguruan pozicione strategjike.<ref>{{Cite web |date=2021-11-27 |title=ROLI DHE KONTRIBUTI I HASAN PRISHTINËS NË ORGANIZIMIN E KRYENGRITJES SË PËRGJITHSHME TË VITIT 1912 – Dielli {{!}} The Sun |url=https://gazetadielli.com/roli-dhe-kontributi-i-hasan-prishtines-ne-organizimin-e-kryengritjes-se-pergjithshme-te-vitit-1912/ |access-date=2023-11-24 |language=sq}}</ref> Përballë përgatitjeve ushtarake nga garnizoni i Prishtinës, një akt i guximshëm u zhvillua në zyrën e telegrafit. Një grup burrash shqiptarë nga Prishtina u përballën me Ismail Fazil Pashën,<ref>{{Cite web |title=Kosova - janar-nëntor 1912 |url=http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm |access-date=2024-03-24 |website=www.enver-hoxha.net |language=sq}}</ref> duke i futur një [[Pistoleta|pistoletë]] në gojë dhe duke e [[Kërcënimi|kërcënuar]] se do të nënshkruante një urdhër që ndalonte ushtrinë osmane në llogore të rezistonte nëse rebelët shqiptarë përpiqeshin të merrnin qytetin. Ky veprim vendimtar jo vetëm që shmangu rrezikun e konfliktit të përgjakshëm, por gjithashtu lehtësoi një tranzicion të qetë të Prishtinës në epiqendrën e [[Rebelimi|kryengritjes]], me pjesëmarrjen entuziaste të popullsisë së qytetit që i rriti radhët e kryengritësve në 30,000.<ref>{{Cite web |title=Kosova - janar-nëntor 1912 |url=http://www.enver-hoxha.net/content/content_shqip/navig-majtas/cont.rilindja_dhe_1912/95-vjetori.htm |access-date=2024-03-24 |website=www.enver-hoxha.net |language=sq}}</ref> == Pasojat == Rënia e Prishtinës e vuri të gjithë Vilajetin e Kosovës nën kontrollin e rebelëve. Paniku u përhap në [[Stambolli|Stamboll]] dhe çoi në dorëheqjen e [[Veziri i Madh|Vezirit të Madh]] Said Pasha.<ref>{{Cite book |last=Elsie |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=dbqKDwAAQBAJ&q=Fall+of+Prishtina+&pg=PA79 |title=Kosovo, A Documentary History: From the Balkan Wars to World War II |last2=Destani |first2=Bejtullah D. |date=2018-01-30 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78673-354-2 |language=en}}</ref> Qamil Pasha formoi një kabinet të ri, duke filluar negociatat me udhëheqësit shqiptarë.<ref>{{Cite web |title=1921 {{!}} Hasan Bey Prishtina: Brief Memoir on the Albanian Uprising of 1912 |url=http://www.albanianhistory.net/1921_Prishtina/index.html |access-date=2023-11-23 |website=www.albanianhistory.net |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pepo |first=Petraq |url=https://books.google.com/books?id=DR0WAQAAMAAJ |title=Kujtime nga lëvizja për çlirimin kombetar (1878-1912). |date=1962 |publisher=Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë e Gjuhësisë |language=sq}}</ref> Në gusht të vitit 1912, më pak se një muaj pasi kryengritësit shqiptarë pushtuan Prishtinën, ata marshuan drejt [[Shkupi|Shkupit]] dhe [[Çlirimi i Shkupit|e pushtuan atë]], duke i dhënë fund [[Kryengritja e vitit 1912|kryengritjes shqiptare të vitit 1912.]]<ref name=":0">{{Cite book |last=Phillips |first=John |title=Macedonia: warlords and rebels in the Balkans |publisher=I.B. Tauris |year=2004 |isbn=978-1-86064-841-0 |location=London |page=29 |language=en |chapter=The rise of Albanian nationalism |quote=An Albanian uprising in Kosovo for independent schools in May 1912 led to capture of Skopje by rebels in August |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SB1OrH8iZtcC&q=albanians+captured+skopje+1912&pg=PA29}}</ref> == Referime == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Kategoria:Historia e Prishtinës]] [[Kategoria:Vilajeti i Kosovës]] [[Kategoria:Historia ushtarake e Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Shqipërisë]] [[Kategoria:Beteja që përfshijnë Shqipërinë]] jrimzouddbfb4dv6112ar38a4ov3z67 0 403776 3010826 3008204 2026-07-19T00:50:57Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3010826 wikitext text/x-wiki {{Short description|Zonë kohore}} '''Koha standarde e Atlantikut''' ({{lang-en|Atlantic Standard Time}}, '''AST''') është një zonë kohore që përdor zhvendosjen '''UTC−04:00'''. Ajo përdoret gjatë gjithë vitit në disa vende dhe territore të Karaibeve dhe Amerikës Veriore, ndërsa në disa rajone të tjera përdoret vetëm gjatë periudhës së dimrit.<ref>[https://www.timeanddate.com/time/zones/ast Atlantic Standard Time (AST)]. Time and Date. Marrë më 13 korrik 2025.</ref> == Përdorimi == Koha standarde e Atlantikut përdoret gjatë gjithë vitit në: * [[Aruba]] * [[Curaçao]] * [[Sint Maarten]] * [[Bonaire]] * [[Saba]] * [[Sint Eustatius]] * [[Puerto Rico]] * [[Ishujt e Virgjër Amerikanë]] * [[Ishujt e Virgjër Britanikë]] * [[Dominika]] * [[Grenada]] * [[Shën Kits dhe Nevisi]] * [[Shën Lucia]] * [[Shën Vincenti dhe Grenadinet]] * [[Trinidadi dhe Tobago]] Në disa pjesë të [[Kanada]]s dhe [[Shtetet e Bashkuara|Shteteve të Bashkuara]], AST përdoret vetëm gjatë dimrit. Gjatë verës zëvendësohet nga '''Koha verore e Atlantikut''' (Atlantic Daylight Time – ADT).<ref>[https://www.timeanddate.com/time/zones/ast Atlantic Standard Time (AST)]. Time and Date. Marrë më 13 korrik 2025.</ref> == Karakteristikat == Koha standarde e Atlantikut është katër orë prapa Kohës së Koordinuar Universale (UTC−04:00). Në Aruba dhe në shumicën e territoreve të Karaibeve që përdorin këtë zonë kohore nuk zbatohet ora verore, prandaj ora mbetet e njëjtë gjatë gjithë vitit.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ Aruba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109084020/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba |date=9 janar 2021 }}. CIA World Factbook. Marrë më 13 korrik 2025.</ref> == Shih edhe == * [[UTC−4]] * [[Ora verore]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.timeanddate.com/time/zones/ast Atlantic Standard Time] [[Kategoria:Zona kohore]] 0fbh116b2efj8j4s8aj4apov85hmplr 0 403840 3010677 3008975 2026-07-18T15:23:16Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010677 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Johan Erik Lindh - Portrait of Carl Gustaf Mannerheim (1797-1854).jpg|parapamje|Konti Carl Gustaf Mannerheim (1797–1854), guvernatori i Provincës Viipuri, entomolog dhe gjyshi i Baronit C. G. E. Mannerheim.]] '''Kont''' ose '''Konteshë''' është një titull historik [[Fisnikëria|fisnikërie]] në disa vende [[Evropa|evropiane]], që ndryshon në status relativ, përgjithësisht me një rang të mesëm në hierarkinë e fisnikërisë. Sidomos në periudhat e hershme mesjetare, termi shpesh nënkuptonte jo vetëm një status të caktuar, por edhe që konti kishte përgjegjësi ose zyra specifike. Termi anglez i lidhur etimologjikisht "[[Konteja|konte]]" tregonte territoret e lidhura me disa konte, por jo të gjitha. Titulli i kontit zakonisht nuk përdoret në Angli ose në vendet anglishtfolëse, me titullin ekuivalent kont. Meqenëse një formë femërore e kontit nuk u zhvillua kurrë, ekuivalenti femëror konteshë ruhet. == Shiko edhe == * [[Fisnikëria]] == Burime == [[Kategoria:Kontë]] [[Kategoria:Feudalizëm]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Tituj]] octc3bo21w2m93wej70b5fjn46hqm1r 14 403841 3010653 3008977 2026-07-18T15:23:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010653 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Konte]] m3l3wc8vpsmaq7mhrquidz957tw1xl5 15 403842 3010648 3008978 2026-07-18T15:22:57Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria diskutim:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria diskutim:Tituj fisnikërie]] pa lënë një ridrejtim: forma e sakte 3008978 wikitext text/x-wiki == Zhvendosje == Te "Tituj fisnikërie".. apo është më saktë gjuhësisht kështu si është? - @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 korrik 2026 22:42 (CEST) 5djxg87rgaxl5n2ilj0ghw849o8l9c8 0 403843 3010660 3008980 2026-07-18T15:23:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010660 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Coronet of a British Baron.svg|parapamje|Kurora e një baroni britanik.]] '''Baron''' është një gradë [[Fisnikëria|fisnikërie]] ose [[Titulli|titull]] nderi, shpesh i trashëgueshëm, në vende të ndryshme [[Evropa|evropiane]], qoftë aktual apo historik. Ekuivalenti femëror është '''baroneshë'''. Në mënyrë tipike, titulli tregon një aristokrat që renditet më lart se një lord ose kalorës, por më poshtë se një viskont ose kont. Shpesh, baronët mbajnë feudin e tyre - tokat dhe të ardhurat e tyre - direkt nga monarku. Baronët janë më rrallë vasalë të fisnikëve të tjerë. Në shumë mbretëri, ata kishin të drejtë të mbanin një formë më të vogël kurore të quajtur kurorë. Termi buron nga termi latin barō, nëpërmjet frëngjishtes së vjetër. Përdorimi i titullit baron erdhi në Angli nëpërmjet pushtimit norman të vitit 1066, më pas normanët e sollën titullin në Skoci dhe Italinë Jugore. Më vonë u përhap në tokat skandinave dhe sllave. == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == [[Kategoria:Baronë]] [[Kategoria:Baroni]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] d5so256nu7ffpl1c7xmwo9bkws9s2jo 14 403844 3010651 3008984 2026-07-18T15:23:05Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010651 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Baronë]] hgsn7xcc8mpgqfieepfhjlg9vuuwy6c 14 403845 3010649 3008983 2026-07-18T15:23:05Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010649 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] i92hi4fd0xtppaurybwjjtk1x0tgyqx 10 404071 3010757 3010460 2026-07-18T15:43:42Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010757 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Gjuhët gjermanike | title = [[Gjuhët gjermanike]] moderne |state = {{{colapse}}} | group1 = [[Gjuhët veriore gjermanike|Gjermanike Veriore]] | list1 = {{Navbox|border=child |group1 = Perëndimore skandinave |list1=[[Gjuha Faroishte|Faroishte]]{{•}} [[Gjuha islandeze|Islandeze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjisht]]) ([[Nynorsk]]) |group2 = Lindore skandinave |list2=[[Gjuha daneze|Daneze]]{{•}} [[Gjuha norvegjeze|Norvegjeze]] ([[Bokmal]]){{•}} [[Gjuha suedeze|Suedeze]] }} | group2 = [[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike perëndimore]] | list2 = {{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha angleze-frisiane|Anglo-Frisiane]] |list1 = [[Gjuha angleze|Angleze]]{{•}} [[Gjuha frisiane veriore|Frisiane veriore]]{{•}} [[Gjuha frisiane lindore|Frisiane lindore]]{{•}} [[Gjuha skoceze|Skoceze]]{{•}} [[Gjuha perëndimore frisiane|Frisiane Perëndimore]] |group2 = [[Gjuha Frankoniane e Ulët|Frankoniane e Ulët]] |list2 = [[Gjuha afrikane|Afrikane]]{{•}} [[Gjuha holandeze|Holandisht]]{{•}} [[Flemishte Perëndimore]]{{•}} [[Gjuha limburge|Limburge]] <small>([[Dialekti Maastrichtian|Maastrichtiane]])</small>{{•}} [[Zelandeze]] |group3 = [[Gjuha e ulët gjermane]]/<br/>[[Saksone e Ulët e Holandës]] |list3 = [[Achterhoeks]]{{•}} [[Drents]]{{•}} [[Gjuah Frisiane lindore e Saksonit të ulët]]{{•}} [[Gjuha Groningishte]]{{•}} [[Gjermane e ulët]]{{•}} [[Plautdietsch]]{{•}} [[Sallands]]{{•}} [[Stellingwerfs]]{{•}} [[Twents]]{{•}} [[Veluws]]{{•}} [[ Gjuha Vestfaliane|Vestfale]] |group4 = [[Gjuhët e larta Gjermane|Të larta gjermane]] |list4 = {{Navbox|border=child |group1 = [[Gjuha qendrore gjermane|Qendrore gjermane]] |list1 = [[Gjuha këlnishte (gjermane)]]{{•}} [[Gjuha gjermane|Gjermane]]{{•}} [[Gjuha luksemburgeze|Lluksemburgeze]]{{•}} [[Gjuha palatine gjermane|Palatine Gjermane]]{{•}} [[Gjuha Gjermane e Pennsylvanisë|Gjermane e Pennsylvanisë]]{{•}} [[Riograndenser Hunsrückisch (gjuhë gjermane)|Hunsrike]]{{•}} [[Gjuha silesiane (dialekt gjerman)|Silesiane]]{{•}} [[ Saksoni i Epërm (gjuhë gjermane)|Saksoni i epërm]]{{•}} [[Gjuha Vilamovishte|Vilamovishte]] |group2 = [[Gjuhët e larta Gjermane|E lartë gjermane]] |list2 = [[Gjuha alsasiane|Alsasiane]]{{•}} [[Gjuha bavareze|Bavareze]]{{•}} [[Alemán coloniero]]{{•}} [[Gjuha frankoniane kryesore|Kryesore Frankoniane]]{{•}} [[Gjuha cimbriane]]{{•}} [[Gjuha hutterite]]{{•}} [[Mócheno]]{{•}} [[Gjuha suabiane]]{{•}} [[Gjuha gjermane zvicerane]]{{•}} [[Gjuha walseriane|Walseriane]] |group3 = [[Jidish]] |list3 = [[Jidish|Jidishte]] }} }} }}<noinclude> [[Kategoria:Gjuhë gjermanike]] lzuuwppipwzhh9nxslorvbgrmba28m1 10 404092 3010756 3010504 2026-07-18T15:43:41Z Smallem 126080 Njësim me enwiki: nëngrup Navbox me border=child (drejt e modulit) përmes Claude AI 3010756 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Detektivi Konan | title = ''[[Detektivi Konan]]'' nga [[Gosho Aoyama]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | group1 = Media | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = Manga | list1 = *[[Lista e vëllimeve të Çështja e mbyllur|Vëllimet]] **[[Lista e vëllimeve të Çështja e mbyllur (1–20)|1–20]] **[[Lista e vëllimeve të Çështja e mbyllur (21–40)|21–40]] **[[Lista e vëllimeve të Çështja e mbyllur (41–60)|41–60]] **[[Lista e vëllimeve të Çështja e mbyllur (61–80)|61–80]] **[[Lista e vëllimeve të Çështja e mbyllur (81–tani)|81–tani]] {{Navbox|subgroup | group1 = Spin-offs | list1 = *''[[Detective Conan: The Culprit Hanzawa|The Culprit Hanzawa]]'' *''[[Detective Conan: Zero's Tea Time|''Zero's Tea Time'']]'' *''[[Detective Conan: Police Academy Arc|Police Academy Arc – Wild Police Story]]'' }} | group2 = Anime | list2 = *[[Lista e epizodave të Çështja e mbyllur (sezonet 1–15)|Episode list 1]] **Sezoni [[Çështja e mbyllur (sezoni 1)|1]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 2)|2]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 3)|3]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 4)|4]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 5)|5]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 6)|6]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 7)|7]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 8)|8]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 9)|9]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 10)|10]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 11)|11]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 12)|12]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 13)|13]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 14)|14]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 15)|15]] *[[Lista e epizodave të Çështja e mbyllur (sezonet 16–30)|Episode list 2]] **Sezoni [[Çështja e mbyllur (sezoni 16)|16]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 17)|17]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 18)|18]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 19)|19]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 20)|20]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 21)|21]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 22)|22]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 23)|23]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 24)|24]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 25)|25]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 26)|26]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 27)|27]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 28)|28]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 29)|29]] **[[Çështja e mbyllur (sezoni 30)|30]] *[[Lista e epizodave të Çështja e mbyllur (sezonet 31–tani)|Episode list 3]] **Sezoni [[Çështja e mbyllur (sezoni 31)|31]] *[[Lista e OVA-ve të Çështja e mbyllur]] *''[[Lupin III vs Detektivi Konan]]'' *''[[Detective Conan Episode One: The Great Detective Turned Small]]'' | group3 = [[Lista e filmave të Çështja e mbyllur|Filmat]] | list3 = *''[[Detective Conan: The Time Bombed Skyscraper|The Time Bombed Skyscraper]]'' *''[[Detective Conan: The Fourteenth Target|The Fourteenth Target]]'' *''[[Detective Conan: The Last Wizard of the Century|The Last Wizard of the Century]]'' *''[[Detective Conan: Captured in Her Eyes|Captured in Her Eyes]]'' *''[[Detective Conan: Countdown to Heaven|Countdown to Heaven]]'' *''[[Detective Conan: The Phantom of Baker Street|The Phantom of Baker Street]]'' *''[[Detective Conan: Crossroad in the Ancient Capital|Crossroad in the Ancient Capital]]'' *''[[Detective Conan: Magician of the Silver Sky|Magician of the Silver Sky]]'' *''[[Detective Conan: Strategy Above the Depths|Strategy Above the Depths]]'' *''[[Detective Conan: The Private Eyes' Requiem|The Private Eyes' Requiem]]'' *''[[Detective Conan: Jolly Roger in the Deep Azure|Jolly Roger in the Deep Azure]]'' *''[[Detective Conan: Full Score of Fear|Full Score of Fear]]'' *''[[Detective Conan: The Raven Chaser|The Raven Chaser]]'' *''[[Detective Conan: The Lost Ship in the Sky|The Lost Ship In The Sky]]'' *''[[Detective Conan: Quarter of Silence|Quarter of Silence]]'' *''[[Detective Conan: The Eleventh Striker|The Eleventh Striker]]'' *''[[Detective Conan: Private Eye in the Distant Sea|Private Eye in the Distant Sea]]'' *''[[Lupin III vs Detektivi Konan: Filmi]]'' *''[[Detective Conan: Dimensional Sniper|Dimensional Sniper]]'' *''[[Detective Conan: Sunflowers of Inferno|Sunflowers of Inferno]]'' *''[[Detective Conan: The Darkest Nightmare|The Darkest Nightmare]]'' *''[[Detective Conan: The Crimson Love Letter|The Crimson Love Letter]]'' *''[[Detective Conan: Zero the Enforcer|Zero the Enforcer]]'' *''[[Detective Conan: The Fist of Blue Sapphire|The Fist of Blue Sapphire]]'' *''[[Detective Conan: The Scarlet Bullet|The Scarlet Bullet]]'' *''[[Detective Conan: The Bride of Halloween|The Bride of Halloween]]'' *''[[Detective Conan: Black Iron Submarine|Black Iron Submarine]]'' *''[[Detective Conan: The Million-dollar Pentagram|The Million-dollar Pentagram]]'' *''[[Detective Conan: One-eyed Flashback|One-eyed Flashback]]'' | group4 = Të tjera | list4 = *[[Lista e video lojërave të Çështja e mbyllur|Video lojërat]] **''[[Case Closed: The Mirapolis Investigation|The Mirapolis Investigation]]'' *[[Diskografia e Çështja e mbyllur|Diskografia]] *[[Lista e episodeve të dramës live action të Çështja e mbyllur|Drama live action]] }} | group2 = [[Lista e personazheve të Çështja e mbyllur|Personazhet]] | list2 = {{Navbox|border=child | stylegroup = width:130px; | group1 = Kryesor | list1 = {{Flat list| * [[Shinichi Kudo]] * [[Kogoro Mouri]] * [[Ran Mouri]] * [[Profesor Agasa]] * [[Ai Haibara]] }} | group2 = Dytësor | list2 = {{Flat list| * [[Eri Kisaki]] * [[Heiji Hattori]] * [[Jūzō Megure]] * [[Kazuha Tooyama]] * [[Makoto Kyogoku]] * [[Sonoko Suzuki]] * [[Yusaku Kudo]] * [[Lista e personazheve të Çështja e mbyllur#Detektivët e Rinj|Detektivët e Rinj]] }} | group3 = Antagonistë | list3 = {{Flat list| * [[Organizata e Zezë]] ** [[Renya Karasuma]] ** [[Rum (Çështja e mbyllur)|Rum]] ** [[Vermouth (Çështja e mbyllur)|Vermouth]] ** [[Gin dhe Vodka#Gin|Gin]] ** [[Gin dhe Vodka#Vodka|Vodka]] ** [[Kir (Çështja e mbyllur)|Kir]] ** [[Atsushi dhe Elena Miyano#Atsushi Miyano|Atsushi Miyano]] ** [[Atsushi dhe Elena Miyano#Elena Miyano|Elena Miyano]] ** [[Akemi Miyano]] ** [[Shūichi Akai]] * [[Kaito Kuroba]] }} }} | group3 = Të lidhura | list3 = *''[[Magic Kaito]]'' | below = {{icon|Category}} '''[[:Category:Çështja e mbyllur|Category]]''' }}<noinclude> {{Documentation|content= {{collapsible option}} [[Kategoria:Detektivi Konan]] [[Kategoria:Stampa navigacioni anime dhe manga]] }} {{cat see also|Detektivi Konan}} </noinclude> pp8157giqt1w4pqioxiyedz2kak647r 828 404107 3010594 2026-07-18T15:09:17Z Smallem 126080 Port nga enwiki (nënmodul i Weather box) përmes Claude AI 3010594 Scribunto text/plain local w = {} local math_mod = require('Module:Math') local function hex( value ) return string.format("%02X", value) end local function format_line( background, text_color ) return "background: #" .. background .. "; color:#" .. text_color .. ";" end local function range_pos( value, start, stop ) if start < stop then if value < start then return 0 elseif value > stop then return 1 else return (value - start) / (stop - start) end else if value < stop then return 1 elseif value > start then return 0 else return (start - value) / (start - stop) end end end function w.color_d( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._days_color( val ) end function w.color_pastel( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._pastel_color( val ) end function w.color_t( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._temperature_color( val ) end function w.color_green( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._green_color( val ) end function w.color_s( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._sunshine_color( val ) end function w.color_h( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._humidity_color( val ) end function w.color_p( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._precipitation_color( val ) end function w.color_u( frame ) local val = math_mod._cleanNumber( frame.args[1] ) return w._uv_color( val ) end function w._days_color( val ) local item, background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end item = hex( range_pos( val, 20, 0 )*255 ) background = item .. item item = hex( range_pos( val, 40, 20 )*255 ) background = background .. item if val >= 12 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end return format_line( background, text_color ) end function w._green_color( val ) local item1, item2, background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end item1 = hex( range_pos( val, 165.6, 0 )*255 ) item2 = hex( range_pos( val, 300, 165.61 )*207 + 48 ) background = item1 .. item2 .. item1 if val >= 200 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end return format_line( background, text_color ) end function w._temperature_color( val ) local item, background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end if val < 4.5 then item = range_pos( val, -42.75, 4.5 )*255 background = hex( item ) else item = range_pos( val, 60, 41.5 )*255 background = hex( item ) end if val <= 4.5 then item = range_pos( val, -42.75, 4.5 )*255 background = background .. hex( item ) else item = range_pos( val, 41.5, 4.5 )*255 background = background .. hex( item ) end if val < -42.78 then item = range_pos( val, -90, -42.78 )*255 background = background .. hex( item ) else item = range_pos( val, 23, 4.5 )*255 background = background .. hex( item ) end if val < -23.3 or val >= 37.8 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end return format_line( background, text_color ) end function w._precipitation_color( val ) local item, background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end item = hex( range_pos( val, 165.6, 0 )*255 ) background = item .. item item = hex( range_pos( val, 300, 165.61 )*207 + 48 ) background = background .. item if val > 90 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end return format_line( background, text_color ) end function w._humidity_color( val ) local item, background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end item = hex( range_pos( val, 66.67, 0 )*255 ) background = item .. item item = hex( range_pos( val, 133.33, 66.667 )*255 ) background = background .. item if val >= 40 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end return format_line( background, text_color ) end function w._sunshine_color( val ) local item, background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end if val < 90 then item = hex( range_pos( val, 0, 90 )*170 ) elseif val < 180 then item = hex( range_pos( val, 90, 180 )*42.5 + 170 ) else item = hex( range_pos( val, 180, 360 )*42.5 + 212.5 ) end background = item .. item if val < 90 then item = hex( range_pos( val, 0, 90 )*170 ) elseif val < 270 then item = hex( range_pos( val, 150, 90 )*170 ) else item = hex( range_pos( val, 270, 720 )*255 ) end background = background .. item if val < 80 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end return format_line( background, text_color ) end function w._pastel_color( val ) local background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end if val < -15 or val >= 39 then text_color = "FFFFFF" else text_color = "000000" end if val >= 51 then background = 'EE2200' else val = math_mod._round( (val + 25.5)/3, 0 ) if val == 1 then background = 'BB00CC' elseif val == 2 then background = 'CC00EE' elseif val == 3 then background = 'CC33EE' elseif val == 4 then background = 'CC55EE' elseif val == 5 then background = 'DD66EE' elseif val == 6 then background = 'DD77EE' elseif val == 7 then background = 'DD99EE' elseif val == 8 then background = 'DDAAEE' elseif val == 9 then background = 'DDBBEE' elseif val == 10 then background = 'EECCFF' elseif val == 11 then background = 'FFDDFF' elseif val == 12 then background = 'F1F1F1' elseif val == 13 then background = 'FFEEBB' elseif val == 14 then background = 'FFFFCC' elseif val == 15 then background = 'FFFFBB' elseif val == 16 then background = 'FFFFAA' elseif val == 17 then background = 'FFFF88' elseif val == 18 then background = 'FFCC33' elseif val == 19 then background = 'FFBB33' elseif val == 20 then background = 'FF9900' elseif val == 21 then background = 'FF8844' elseif val == 22 then background = 'FF6633' elseif val == 23 then background = 'FF5522' elseif val == 24 then background = 'FF4422' elseif val == 25 then background = 'EE4400' else background = 'AA00AA' end end return format_line( background, text_color ) end function w._uv_color( val ) local background, text_color if val == nil then return format_line( "FFFFFF", "000000" ) end if val < 3 then background = "3EA72D" elseif val >= 3 and val < 6 then background = "FFF300" elseif val >= 6 and val < 8 then background = "F18B00" elseif val >= 8 and val < 11 then background = "E53210" else background = "A45693" end if val < 3 then text_color = "FFFFFF" elseif val >= 3 and val < 8 then text_color = "000000" else text_color = "FFFFFF" end return format_line( background, text_color ) end function w._none_color() return format_line( "FAFAFA", "000000" ) end function w.interpret_color_code( code ) code = code:lower() if code == 't' then return w._temperature_color elseif code == 'pastel' then return w._pastel_color elseif code == 'green' then return w._green_color elseif code == 'h' then return w._humidity_color elseif code == 's' then return w._sunshine_color elseif code == 'p' then return w._precipitation_color elseif code == 'd' then return w._days_color elseif code == 'u' then return w._uv_color elseif code == 'none' then return w._none_color else error( 'Unknown color scheme option' ) end end return w 7mvbysua0glj46nhmzggjpnwbw6vouy 0 404108 3010619 2026-07-18T15:14:26Z Leutrim.P 113691 faqe e re ; https://en.wikipedia.org/wiki/Viscount 3010619 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pierre Mignard (attr) Vicomte de Turenne.jpg|parapamje|289x289px|Gjenerali francez Henri de La Tour d'Auvergne, viskonti i Turenne.]] '''Viskonti''' (për meshkujt) ose '''viskontesha''' (për femrat) është një titull [[Fisnikëria|fisnikërie]] që përdoret në disa vende [[Evropa|evropiane]] për një fisnik me status të ndryshëm, sipas traditës së secilit vend. Statusi dhe territori që zotëron një viskont quhen '''viskontatë'''. Në rastin e viskontëve francezë, titulli nganjëherë lihet i papërkthyer si '''''vicomte'''''. == Etimologjia == Fjala viskont vjen nga frëngjishtja e vjetër ''visconte'' (frëngjishtja moderne: ''vicomte''), e cila rrjedh nga latinishtja mesjetare ''vicecomitem'', rasa kallëzore e ''vicecomes''. Ky term përbëhet nga:<ref>{{Cite web |title=Viscount - Etymology, Origin & Meaning |url=https://www.etymonline.com/word/viscount |access-date=2026-07-18 |website=etymonline |language=en-US}}</ref> * ''vice''- (latinishtja e vonë), që do të thotë zëvendës ose nën; * ''comes'' (latinisht), që fillimisht do të thoshte shoqërues, ndërsa më vonë mori kuptimin e një zyrtari të besuar të perandorit romak dhe, në fund, u bë titulli kont. == Historia == Gjatë Perandorisë Karolingiane, mbretërit emëronin kontë për të administruar provincat dhe rajone të tjera më të vogla, si guvernatorë dhe komandantë ushtarakë. viskontët emëroheshin për të ndihmuar kontët në drejtimin e provincës dhe shpesh merrnin përgjegjësi gjyqësore. Mbretërit ndalonin rreptësisht që postet e kontëve dhe viskontëve të tyre të bëheshin të trashëgueshme, me qëllim që të konsolidonin pozicionin e tyre dhe të kufizonin mundësinë e rebelimit. Titulli ishte në përdorim në Normandi të paktën në fillim të shekullit të 11-të. Ngjashëm me përdorimin e titullit nga Karolingët, viskontët normanë ishin administratorë lokalë, që punonin në emër të dukës. Roli i tyre ishte të administronin drejtësinë dhe të mblidhnin taksat dhe të ardhurat, shpesh duke qenë kastelan të kështjellës lokale. Nën Normanët, pozicioni u zhvillua në një pozicion të trashëgueshëm, një shembull i tillë ishin viskontët në Bessin. viskonti përfundimisht u zëvendësua nga administratorët dhe provostët. Si një gradë e fisnikërisë britanike, u regjistrua për herë të parë në vitin 1440, kur John Beaumont u krijua viskont Beaumont nga Mbreti [[Henry VI]].<ref>{{Cite book |last=Lords |first=Great Britain Parliament House of |url=https://books.google.com/books?id=S8I4AQAAIAAJ&q=onto+whom&pg=PA512#v=onepage&q=onto%20whom&f=false |title=Journals of the House of Lords |date=1870 |publisher=H.M. Stationery Office |language=en}}</ref> Fjala viskont në Mbretërinë e Bashkuar korrespondon me fjalën anglo-sakson shire reeve (rrënja e zyrës jo-fisnikërore të sherifit, e emëruar nga mbretëria). Kështu, viskontët e hershëm fillimisht i merrnin titujt e tyre nga monarku, dhe jo në mënyrë trashëgimore; ata përfundimisht tentuan të krijonin principata trashëgimore në kuptimin më të gjerë. Grada është një hyrje relativisht e vonë në sistemin britanik, dhe në mbrëmjen e kurorëzimit të saj në 1838, Mbretëresha Viktoria shënoi në ditarin e saj një shpjegim për këtë nga Kryeministri i atëhershëm Lord Melbourne (vetë një viskont):<blockquote>Fola me Ld M. në lidhje me numrin e kolegëve të pranishëm në Kurorëzimin, dhe ai tha se ishte mjaft i paprecedentë. Vura re se kishte shumë pak viskontë, të cilëve ai u përgjigj "Ka shumë pak viskontë", se ata ishin një lloj titulli i vjetër dhe jo vërtet anglez; se vinin nga Zëvendës-Komitet; se Dukët dhe Baronët ishin të vetmit tituj të vërtetë anglezë; - se Markizët gjithashtu nuk ishin anglezë, dhe se njerëzit thjesht bëheshin Markizë, kur nuk dëshirohej që ata të bëheshin Dukë.</blockquote> == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == cqzxffd6g2tl9e53wd747825dj2u1la 3010620 3010619 2026-07-18T15:15:37Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Viskonte]]; +[[Kategoria:Viskontate]]; +[[Kategoria:Tituj fisnikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010620 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pierre Mignard (attr) Vicomte de Turenne.jpg|parapamje|289x289px|Gjenerali francez Henri de La Tour d'Auvergne, viskonti i Turenne.]] '''Viskonti''' (për meshkujt) ose '''viskontesha''' (për femrat) është një titull [[Fisnikëria|fisnikërie]] që përdoret në disa vende [[Evropa|evropiane]] për një fisnik me status të ndryshëm, sipas traditës së secilit vend. Statusi dhe territori që zotëron një viskont quhen '''viskontatë'''. Në rastin e viskontëve francezë, titulli nganjëherë lihet i papërkthyer si '''''vicomte'''''. == Etimologjia == Fjala viskont vjen nga frëngjishtja e vjetër ''visconte'' (frëngjishtja moderne: ''vicomte''), e cila rrjedh nga latinishtja mesjetare ''vicecomitem'', rasa kallëzore e ''vicecomes''. Ky term përbëhet nga:<ref>{{Cite web |title=Viscount - Etymology, Origin & Meaning |url=https://www.etymonline.com/word/viscount |access-date=2026-07-18 |website=etymonline |language=en-US}}</ref> * ''vice''- (latinishtja e vonë), që do të thotë zëvendës ose nën; * ''comes'' (latinisht), që fillimisht do të thoshte shoqërues, ndërsa më vonë mori kuptimin e një zyrtari të besuar të perandorit romak dhe, në fund, u bë titulli kont. == Historia == Gjatë Perandorisë Karolingiane, mbretërit emëronin kontë për të administruar provincat dhe rajone të tjera më të vogla, si guvernatorë dhe komandantë ushtarakë. viskontët emëroheshin për të ndihmuar kontët në drejtimin e provincës dhe shpesh merrnin përgjegjësi gjyqësore. Mbretërit ndalonin rreptësisht që postet e kontëve dhe viskontëve të tyre të bëheshin të trashëgueshme, me qëllim që të konsolidonin pozicionin e tyre dhe të kufizonin mundësinë e rebelimit. Titulli ishte në përdorim në Normandi të paktën në fillim të shekullit të 11-të. Ngjashëm me përdorimin e titullit nga Karolingët, viskontët normanë ishin administratorë lokalë, që punonin në emër të dukës. Roli i tyre ishte të administronin drejtësinë dhe të mblidhnin taksat dhe të ardhurat, shpesh duke qenë kastelan të kështjellës lokale. Nën Normanët, pozicioni u zhvillua në një pozicion të trashëgueshëm, një shembull i tillë ishin viskontët në Bessin. viskonti përfundimisht u zëvendësua nga administratorët dhe provostët. Si një gradë e fisnikërisë britanike, u regjistrua për herë të parë në vitin 1440, kur John Beaumont u krijua viskont Beaumont nga Mbreti [[Henry VI]].<ref>{{Cite book |last=Lords |first=Great Britain Parliament House of |url=https://books.google.com/books?id=S8I4AQAAIAAJ&q=onto+whom&pg=PA512#v=onepage&q=onto%20whom&f=false |title=Journals of the House of Lords |date=1870 |publisher=H.M. Stationery Office |language=en}}</ref> Fjala viskont në Mbretërinë e Bashkuar korrespondon me fjalën anglo-sakson shire reeve (rrënja e zyrës jo-fisnikërore të sherifit, e emëruar nga mbretëria). Kështu, viskontët e hershëm fillimisht i merrnin titujt e tyre nga monarku, dhe jo në mënyrë trashëgimore; ata përfundimisht tentuan të krijonin principata trashëgimore në kuptimin më të gjerë. Grada është një hyrje relativisht e vonë në sistemin britanik, dhe në mbrëmjen e kurorëzimit të saj në 1838, Mbretëresha Viktoria shënoi në ditarin e saj një shpjegim për këtë nga Kryeministri i atëhershëm Lord Melbourne (vetë një viskont):<blockquote>Fola me Ld M. në lidhje me numrin e kolegëve të pranishëm në Kurorëzimin, dhe ai tha se ishte mjaft i paprecedentë. Vura re se kishte shumë pak viskontë, të cilëve ai u përgjigj "Ka shumë pak viskontë", se ata ishin një lloj titulli i vjetër dhe jo vërtet anglez; se vinin nga Zëvendës-Komitet; se Dukët dhe Baronët ishin të vetmit tituj të vërtetë anglezë; - se Markizët gjithashtu nuk ishin anglezë, dhe se njerëzit thjesht bëheshin Markizë, kur nuk dëshirohej që ata të bëheshin Dukë.</blockquote> == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == [[Kategoria:Viskonte]] [[Kategoria:Viskontate]] [[Kategoria:Tituj fisnikë]] mhbivi80i3lrc407roc96zwy1430v59 3010621 3010620 2026-07-18T15:16:09Z Leutrim.P 113691 ±[[Kategoria:Viskonte]]→[[Kategoria:Viskontë]]; ±[[Kategoria:Viskontate]]→[[Kategoria:Viskontatë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010621 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pierre Mignard (attr) Vicomte de Turenne.jpg|parapamje|289x289px|Gjenerali francez Henri de La Tour d'Auvergne, viskonti i Turenne.]] '''Viskonti''' (për meshkujt) ose '''viskontesha''' (për femrat) është një titull [[Fisnikëria|fisnikërie]] që përdoret në disa vende [[Evropa|evropiane]] për një fisnik me status të ndryshëm, sipas traditës së secilit vend. Statusi dhe territori që zotëron një viskont quhen '''viskontatë'''. Në rastin e viskontëve francezë, titulli nganjëherë lihet i papërkthyer si '''''vicomte'''''. == Etimologjia == Fjala viskont vjen nga frëngjishtja e vjetër ''visconte'' (frëngjishtja moderne: ''vicomte''), e cila rrjedh nga latinishtja mesjetare ''vicecomitem'', rasa kallëzore e ''vicecomes''. Ky term përbëhet nga:<ref>{{Cite web |title=Viscount - Etymology, Origin & Meaning |url=https://www.etymonline.com/word/viscount |access-date=2026-07-18 |website=etymonline |language=en-US}}</ref> * ''vice''- (latinishtja e vonë), që do të thotë zëvendës ose nën; * ''comes'' (latinisht), që fillimisht do të thoshte shoqërues, ndërsa më vonë mori kuptimin e një zyrtari të besuar të perandorit romak dhe, në fund, u bë titulli kont. == Historia == Gjatë Perandorisë Karolingiane, mbretërit emëronin kontë për të administruar provincat dhe rajone të tjera më të vogla, si guvernatorë dhe komandantë ushtarakë. viskontët emëroheshin për të ndihmuar kontët në drejtimin e provincës dhe shpesh merrnin përgjegjësi gjyqësore. Mbretërit ndalonin rreptësisht që postet e kontëve dhe viskontëve të tyre të bëheshin të trashëgueshme, me qëllim që të konsolidonin pozicionin e tyre dhe të kufizonin mundësinë e rebelimit. Titulli ishte në përdorim në Normandi të paktën në fillim të shekullit të 11-të. Ngjashëm me përdorimin e titullit nga Karolingët, viskontët normanë ishin administratorë lokalë, që punonin në emër të dukës. Roli i tyre ishte të administronin drejtësinë dhe të mblidhnin taksat dhe të ardhurat, shpesh duke qenë kastelan të kështjellës lokale. Nën Normanët, pozicioni u zhvillua në një pozicion të trashëgueshëm, një shembull i tillë ishin viskontët në Bessin. viskonti përfundimisht u zëvendësua nga administratorët dhe provostët. Si një gradë e fisnikërisë britanike, u regjistrua për herë të parë në vitin 1440, kur John Beaumont u krijua viskont Beaumont nga Mbreti [[Henry VI]].<ref>{{Cite book |last=Lords |first=Great Britain Parliament House of |url=https://books.google.com/books?id=S8I4AQAAIAAJ&q=onto+whom&pg=PA512#v=onepage&q=onto%20whom&f=false |title=Journals of the House of Lords |date=1870 |publisher=H.M. Stationery Office |language=en}}</ref> Fjala viskont në Mbretërinë e Bashkuar korrespondon me fjalën anglo-sakson shire reeve (rrënja e zyrës jo-fisnikërore të sherifit, e emëruar nga mbretëria). Kështu, viskontët e hershëm fillimisht i merrnin titujt e tyre nga monarku, dhe jo në mënyrë trashëgimore; ata përfundimisht tentuan të krijonin principata trashëgimore në kuptimin më të gjerë. Grada është një hyrje relativisht e vonë në sistemin britanik, dhe në mbrëmjen e kurorëzimit të saj në 1838, Mbretëresha Viktoria shënoi në ditarin e saj një shpjegim për këtë nga Kryeministri i atëhershëm Lord Melbourne (vetë një viskont):<blockquote>Fola me Ld M. në lidhje me numrin e kolegëve të pranishëm në Kurorëzimin, dhe ai tha se ishte mjaft i paprecedentë. Vura re se kishte shumë pak viskontë, të cilëve ai u përgjigj "Ka shumë pak viskontë", se ata ishin një lloj titulli i vjetër dhe jo vërtet anglez; se vinin nga Zëvendës-Komitet; se Dukët dhe Baronët ishin të vetmit tituj të vërtetë anglezë; - se Markizët gjithashtu nuk ishin anglezë, dhe se njerëzit thjesht bëheshin Markizë, kur nuk dëshirohej që ata të bëheshin Dukë.</blockquote> == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == [[Kategoria:Viskontë]] [[Kategoria:Viskontatë]] [[Kategoria:Tituj fisnikë]] sxx4o4qb01hocrt042brm0wnfjrh7rb 3010709 3010621 2026-07-18T15:23:31Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010709 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Pierre Mignard (attr) Vicomte de Turenne.jpg|parapamje|289x289px|Gjenerali francez Henri de La Tour d'Auvergne, viskonti i Turenne.]] '''Viskonti''' (për meshkujt) ose '''viskontesha''' (për femrat) është një titull [[Fisnikëria|fisnikërie]] që përdoret në disa vende [[Evropa|evropiane]] për një fisnik me status të ndryshëm, sipas traditës së secilit vend. Statusi dhe territori që zotëron një viskont quhen '''viskontatë'''. Në rastin e viskontëve francezë, titulli nganjëherë lihet i papërkthyer si '''''vicomte'''''. == Etimologjia == Fjala viskont vjen nga frëngjishtja e vjetër ''visconte'' (frëngjishtja moderne: ''vicomte''), e cila rrjedh nga latinishtja mesjetare ''vicecomitem'', rasa kallëzore e ''vicecomes''. Ky term përbëhet nga:<ref>{{Cite web |title=Viscount - Etymology, Origin & Meaning |url=https://www.etymonline.com/word/viscount |access-date=2026-07-18 |website=etymonline |language=en-US}}</ref> * ''vice''- (latinishtja e vonë), që do të thotë zëvendës ose nën; * ''comes'' (latinisht), që fillimisht do të thoshte shoqërues, ndërsa më vonë mori kuptimin e një zyrtari të besuar të perandorit romak dhe, në fund, u bë titulli kont. == Historia == Gjatë Perandorisë Karolingiane, mbretërit emëronin kontë për të administruar provincat dhe rajone të tjera më të vogla, si guvernatorë dhe komandantë ushtarakë. viskontët emëroheshin për të ndihmuar kontët në drejtimin e provincës dhe shpesh merrnin përgjegjësi gjyqësore. Mbretërit ndalonin rreptësisht që postet e kontëve dhe viskontëve të tyre të bëheshin të trashëgueshme, me qëllim që të konsolidonin pozicionin e tyre dhe të kufizonin mundësinë e rebelimit. Titulli ishte në përdorim në Normandi të paktën në fillim të shekullit të 11-të. Ngjashëm me përdorimin e titullit nga Karolingët, viskontët normanë ishin administratorë lokalë, që punonin në emër të dukës. Roli i tyre ishte të administronin drejtësinë dhe të mblidhnin taksat dhe të ardhurat, shpesh duke qenë kastelan të kështjellës lokale. Nën Normanët, pozicioni u zhvillua në një pozicion të trashëgueshëm, një shembull i tillë ishin viskontët në Bessin. viskonti përfundimisht u zëvendësua nga administratorët dhe provostët. Si një gradë e fisnikërisë britanike, u regjistrua për herë të parë në vitin 1440, kur John Beaumont u krijua viskont Beaumont nga Mbreti [[Henry VI]].<ref>{{Cite book |last=Lords |first=Great Britain Parliament House of |url=https://books.google.com/books?id=S8I4AQAAIAAJ&q=onto+whom&pg=PA512#v=onepage&q=onto%20whom&f=false |title=Journals of the House of Lords |date=1870 |publisher=H.M. Stationery Office |language=en}}</ref> Fjala viskont në Mbretërinë e Bashkuar korrespondon me fjalën anglo-sakson shire reeve (rrënja e zyrës jo-fisnikërore të sherifit, e emëruar nga mbretëria). Kështu, viskontët e hershëm fillimisht i merrnin titujt e tyre nga monarku, dhe jo në mënyrë trashëgimore; ata përfundimisht tentuan të krijonin principata trashëgimore në kuptimin më të gjerë. Grada është një hyrje relativisht e vonë në sistemin britanik, dhe në mbrëmjen e kurorëzimit të saj në 1838, Mbretëresha Viktoria shënoi në ditarin e saj një shpjegim për këtë nga Kryeministri i atëhershëm Lord Melbourne (vetë një viskont):<blockquote>Fola me Ld M. në lidhje me numrin e kolegëve të pranishëm në Kurorëzimin, dhe ai tha se ishte mjaft i paprecedentë. Vura re se kishte shumë pak viskontë, të cilëve ai u përgjigj "Ka shumë pak viskontë", se ata ishin një lloj titulli i vjetër dhe jo vërtet anglez; se vinin nga Zëvendës-Komitet; se Dukët dhe Baronët ishin të vetmit tituj të vërtetë anglezë; - se Markizët gjithashtu nuk ishin anglezë, dhe se njerëzit thjesht bëheshin Markizë, kur nuk dëshirohej që ata të bëheshin Dukë.</blockquote> == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == [[Kategoria:Viskontë]] [[Kategoria:Viskontatë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] 8ud36p8q3orirxd88w320jz3kna5ma3 14 404109 3010623 2026-07-18T15:16:15Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3010623 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3010634 3010623 2026-07-18T15:16:38Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Kontë]]; +[[Kategoria:Tituj fisnikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010634 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kontë]] [[Kategoria:Tituj fisnikë]] dist5r790cj8r8kcoi2u1m7o8oppb7x 3010661 3010634 2026-07-18T15:23:07Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010661 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kontë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] to11pji6h7hzeyrwzrdb6xltn2ruy1t 0 404110 3010643 2026-07-18T15:19:49Z Leutrim.P 113691 faqe e re ; https://en.wikipedia.org/wiki/Marquess 3010643 wikitext text/x-wiki [[Skeda:William Kerr, 4th Marquess of Lothian on a charger, by David Morier.jpg|parapamje|Portret i vitit 1751 i Markezit të 4-t të Lothianit.]] Një '''markez''' ([[Anglishtja britanike|anglisht britanike]]: /ˈmɑːrkwɪs/; [[frëngjisht]]: ''marquis'' [maʁki]) është një [[Fisnikëria|fisnik]] me një rang të lartë trashëgimor në sisteme të ndryshme të fisnikërisë [[Evropa|evropiane]] dhe në ato të disa prej ish-kolonive të tyre. Ekuivalenti në gjermanisht është Markgraf (margrav) dhe ekuivalenti në italisht është Marchese. Një grua që mban rangun e markezit ose bashkëshortja (apo e veja) e një markezi quhet markeze (''marchioness'' /ˈmɑːrʃənɛs/ ose frëngjisht ''marquise'' [maʁkiz]). Këta tituj përdoren gjithashtu për të përkthyer tituj të barasvlershëm aziatikë, si në Kinën Perandorake dhe Japoninë Perandorake. == Etimologjia == Fjala markez hyri në gjuhën angleze nga frëngjishtja e vjetër marchis („sundimtar i një zone kufitare“) në fund të shekullit XIII ose në fillim të shekullit XIV. Fjala frënge rrjedh nga marche („kufi“), e cila vetë rrjedh nga latinishtja mesjetare marca („kufi“), prej së cilës rrjedh edhe fjala moderne angleze march. Dallimi midis guvernatorëve të territoreve kufitare dhe atyre të territoreve të brendshme u bë që në themelimin e Perandorisë Romake, kur disa provinca iu lanë në administrim senatit, ndërsa provincat më pak të qeta ose më të cenueshme administroheshin nga perandori. Në mënyrë të ngjashme, titujt dukë dhe kont u dalluan si ranga në Perandorinë Bizantine, ku dux (fjalë për fjalë, „udhëheqës“) përdorej për guvernatorin ushtarak të një province, ndërsa rangu comes (fjalë për fjalë, „shoqërues“, domethënë i perandorit) i jepej komandantit të një ushtrie aktive përgjatë kufirit. == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == s1g2v6ekljdo0pfvyo7f9mqobz44kcg 3010644 3010643 2026-07-18T15:21:41Z Leutrim.P 113691 + 6 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010644 wikitext text/x-wiki [[Skeda:William Kerr, 4th Marquess of Lothian on a charger, by David Morier.jpg|parapamje|Portret i vitit 1751 i Markezit të 4-t të Lothianit.]] Një '''markez''' ([[Anglishtja britanike|anglisht britanike]]: /ˈmɑːrkwɪs/; [[frëngjisht]]: ''marquis'' [maʁki]) është një [[Fisnikëria|fisnik]] me një rang të lartë trashëgimor në sisteme të ndryshme të fisnikërisë [[Evropa|evropiane]] dhe në ato të disa prej ish-kolonive të tyre. Ekuivalenti në gjermanisht është Markgraf (margrav) dhe ekuivalenti në italisht është Marchese. Një grua që mban rangun e markezit ose bashkëshortja (apo e veja) e një markezi quhet markeze (''marchioness'' /ˈmɑːrʃənɛs/ ose frëngjisht ''marquise'' [maʁkiz]). Këta tituj përdoren gjithashtu për të përkthyer tituj të barasvlershëm aziatikë, si në Kinën Perandorake dhe Japoninë Perandorake. == Etimologjia == Fjala markez hyri në gjuhën angleze nga frëngjishtja e vjetër marchis („sundimtar i një zone kufitare“) në fund të shekullit XIII ose në fillim të shekullit XIV. Fjala frënge rrjedh nga marche („kufi“), e cila vetë rrjedh nga latinishtja mesjetare marca („kufi“), prej së cilës rrjedh edhe fjala moderne angleze march. Dallimi midis guvernatorëve të territoreve kufitare dhe atyre të territoreve të brendshme u bë që në themelimin e Perandorisë Romake, kur disa provinca iu lanë në administrim senatit, ndërsa provincat më pak të qeta ose më të cenueshme administroheshin nga perandori. Në mënyrë të ngjashme, titujt dukë dhe kont u dalluan si ranga në Perandorinë Bizantine, ku dux (fjalë për fjalë, „udhëheqës“) përdorej për guvernatorin ushtarak të një province, ndërsa rangu comes (fjalë për fjalë, „shoqërues“, domethënë i perandorit) i jepej komandantit të një ushtrie aktive përgjatë kufirit. == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == [[Kategoria:Markezë]] [[Kategoria:Markezi]] [[Kategoria:Kontë]] [[Kategoria:Tituj fisnikë]] [[Kategoria:Fisnikëri]] [[Kategoria:Tituj shoqërorë për burra]] df1jqa0f829f2od028pkiv8jb8fgrv4 3010697 3010644 2026-07-18T15:23:26Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010697 wikitext text/x-wiki [[Skeda:William Kerr, 4th Marquess of Lothian on a charger, by David Morier.jpg|parapamje|Portret i vitit 1751 i Markezit të 4-t të Lothianit.]] Një '''markez''' ([[Anglishtja britanike|anglisht britanike]]: /ˈmɑːrkwɪs/; [[frëngjisht]]: ''marquis'' [maʁki]) është një [[Fisnikëria|fisnik]] me një rang të lartë trashëgimor në sisteme të ndryshme të fisnikërisë [[Evropa|evropiane]] dhe në ato të disa prej ish-kolonive të tyre. Ekuivalenti në gjermanisht është Markgraf (margrav) dhe ekuivalenti në italisht është Marchese. Një grua që mban rangun e markezit ose bashkëshortja (apo e veja) e një markezi quhet markeze (''marchioness'' /ˈmɑːrʃənɛs/ ose frëngjisht ''marquise'' [maʁkiz]). Këta tituj përdoren gjithashtu për të përkthyer tituj të barasvlershëm aziatikë, si në Kinën Perandorake dhe Japoninë Perandorake. == Etimologjia == Fjala markez hyri në gjuhën angleze nga frëngjishtja e vjetër marchis („sundimtar i një zone kufitare“) në fund të shekullit XIII ose në fillim të shekullit XIV. Fjala frënge rrjedh nga marche („kufi“), e cila vetë rrjedh nga latinishtja mesjetare marca („kufi“), prej së cilës rrjedh edhe fjala moderne angleze march. Dallimi midis guvernatorëve të territoreve kufitare dhe atyre të territoreve të brendshme u bë që në themelimin e Perandorisë Romake, kur disa provinca iu lanë në administrim senatit, ndërsa provincat më pak të qeta ose më të cenueshme administroheshin nga perandori. Në mënyrë të ngjashme, titujt dukë dhe kont u dalluan si ranga në Perandorinë Bizantine, ku dux (fjalë për fjalë, „udhëheqës“) përdorej për guvernatorin ushtarak të një province, ndërsa rangu comes (fjalë për fjalë, „shoqërues“, domethënë i perandorit) i jepej komandantit të një ushtrie aktive përgjatë kufirit. == Shiko edhe == * [[Konti]] == Burime == [[Kategoria:Markezë]] [[Kategoria:Markezi]] [[Kategoria:Kontë]] [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] [[Kategoria:Fisnikëri]] [[Kategoria:Tituj shoqërorë për burra]] ra2t1qq7jeffflynys6ub21j6bloy4q 14 404111 3010645 2026-07-18T15:21:49Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3010645 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3010646 3010645 2026-07-18T15:22:15Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Tituj fisnikë]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010646 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikë]] 3hvxtb8zuogylx7nasq0waljs4auomi 3010655 3010646 2026-07-18T15:23:06Z Leutrim.P 113691 U zhvendos nga [[Kategoria:Tituj fisnikë]] te [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] me anë të [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3010655 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Tituj fisnikërie]] i92hi4fd0xtppaurybwjjtk1x0tgyqx 0 404112 3010713 2026-07-18T15:24:29Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Anglishtja kanadeze]] te [[Gjuha angleze kanadeze]] përmes ridrejtimi 3010713 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Gjuha angleze kanadeze]] 6csq0ysnhjv7v1tb681u0rkwmmwrqso 1 404113 3010715 2026-07-18T15:24:29Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Diskutim:Anglishtja kanadeze]] te [[Diskutim:Gjuha angleze kanadeze]] 3010715 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Gjuha angleze kanadeze]] offzhme5eurj6u9glz84jlit9t26kkn 0 404114 3010717 2026-07-18T15:28:57Z Leutrim.P 113691 faqe e re ; https://en.wikipedia.org/wiki/British_English 3010717 wikitext text/x-wiki '''Gjuha angleze britanike''' apo '''anglishtja britanike''' është grupi i varianteve të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] vendase në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]], veçanërisht në [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]]. Më ngushtë, mund t'i referohet posaçërisht gjuhës angleze në [[Anglia|Angli]], ose, më gjerësisht, dialekteve kolektive të anglishtes në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar të marra si një variant i vetëm ombrellë, për shembull duke përfshirë gjithashtu anglishten [[Skocia|skoceze]], anglishten [[Uellsi|uellsiane]] dhe anglishten [[Irlanda Veriore|irlandeze veriore]]. Tom McArthur në Udhëzuesin e Oksfordit për Anglishten Botërore pranon se anglishtja britanike ndan "të gjitha paqartësitë dhe tensionet e fjalës 'Britanike' dhe si rezultat mund të përdoret dhe interpretohet në dy mënyra, më gjerësisht ose më ngushtë, brenda një diapazoni paqartësish dhe paqartësish". Ekzistojnë variacione në anglishten formale (si të shkruar ashtu edhe të folur) në Mbretërinë e Bashkuar. Për shembull, mbiemri wee përdoret pothuajse ekskluzivisht në pjesë të Skocisë, Anglisë verilindore, Irlandës Veriore, Irlandës dhe herë pas here Yorkshire, ndërsa mbiemri little është mbizotërues diku tjetër. Megjithatë, ekziston një shkallë kuptimplote uniformiteti në anglishten e shkruar brenda Mbretërisë së Bashkuar, dhe kjo mund të përshkruhet me termin anglisht britanike. Megjithatë, format e anglishtes së folur ndryshojnë shumë më tepër sesa në shumicën e zonave të tjera të botës ku flitet anglishtja dhe për këtë arsye një koncept uniform i anglishtes britanike është më i vështirë për t'u zbatuar në gjuhën e folur. Globalisht, vendet që janë ish-koloni britanike ose anëtare të Komonuelthit kanë tendencë të ndjekin anglishten britanike, siç është rasti për anglishten e përdorur nga institucionet e Bashkimit Evropian. Kombet e Bashkuara gjithashtu përdorin anglishten britanike me drejtshkrimin e Oksfordit. Në Kinë, mësohet si anglishtja britanike ashtu edhe anglishtja amerikane. Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar mëson dhe promovon në mënyrë aktive anglishten në të gjithë botën dhe vepron në më shumë se 100 vende.<ref>{{Cite web |last=English |first=BBC Learning |title=BBC Learning English - About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com//learningenglish/english/hygiene |access-date=2026-07-18 |website=BBC Learning English}}</ref> == Shiko edhe == * [[Gjuha angleze amerikane]] * [[Gjuha angleze kanadeze]] == Burime == lq2v5okwy80s0th7yor70v1pb37uilm 3010718 3010717 2026-07-18T15:29:52Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Gjuha angleze britanike]]; +[[Kategoria:Gjuhë të Mbretërisë së Bashkuar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010718 wikitext text/x-wiki '''Gjuha angleze britanike''' apo '''anglishtja britanike''' është grupi i varianteve të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]] vendase në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]], veçanërisht në [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]]. Më ngushtë, mund t'i referohet posaçërisht gjuhës angleze në [[Anglia|Angli]], ose, më gjerësisht, dialekteve kolektive të anglishtes në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar të marra si një variant i vetëm ombrellë, për shembull duke përfshirë gjithashtu anglishten [[Skocia|skoceze]], anglishten [[Uellsi|uellsiane]] dhe anglishten [[Irlanda Veriore|irlandeze veriore]]. Tom McArthur në Udhëzuesin e Oksfordit për Anglishten Botërore pranon se anglishtja britanike ndan "të gjitha paqartësitë dhe tensionet e fjalës 'Britanike' dhe si rezultat mund të përdoret dhe interpretohet në dy mënyra, më gjerësisht ose më ngushtë, brenda një diapazoni paqartësish dhe paqartësish". Ekzistojnë variacione në anglishten formale (si të shkruar ashtu edhe të folur) në Mbretërinë e Bashkuar. Për shembull, mbiemri wee përdoret pothuajse ekskluzivisht në pjesë të Skocisë, Anglisë verilindore, Irlandës Veriore, Irlandës dhe herë pas here Yorkshire, ndërsa mbiemri little është mbizotërues diku tjetër. Megjithatë, ekziston një shkallë kuptimplote uniformiteti në anglishten e shkruar brenda Mbretërisë së Bashkuar, dhe kjo mund të përshkruhet me termin anglisht britanike. Megjithatë, format e anglishtes së folur ndryshojnë shumë më tepër sesa në shumicën e zonave të tjera të botës ku flitet anglishtja dhe për këtë arsye një koncept uniform i anglishtes britanike është më i vështirë për t'u zbatuar në gjuhën e folur. Globalisht, vendet që janë ish-koloni britanike ose anëtare të Komonuelthit kanë tendencë të ndjekin anglishten britanike, siç është rasti për anglishten e përdorur nga institucionet e Bashkimit Evropian. Kombet e Bashkuara gjithashtu përdorin anglishten britanike me drejtshkrimin e Oksfordit. Në Kinë, mësohet si anglishtja britanike ashtu edhe anglishtja amerikane. Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar mëson dhe promovon në mënyrë aktive anglishten në të gjithë botën dhe vepron në më shumë se 100 vende.<ref>{{Cite web |last=English |first=BBC Learning |title=BBC Learning English - About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com//learningenglish/english/hygiene |access-date=2026-07-18 |website=BBC Learning English}}</ref> == Shiko edhe == * [[Gjuha angleze amerikane]] * [[Gjuha angleze kanadeze]] == Burime == [[Kategoria:Gjuha angleze britanike]] [[Kategoria:Gjuhë të Mbretërisë së Bashkuar]] 9szu629yfyfsta6gvpzzb54uqlsa57l 14 404115 3010719 2026-07-18T15:29:59Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3010719 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3010721 3010719 2026-07-18T15:30:39Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Dialekte të gjuhës angleze]]; +[[Kategoria:Gjuhë të Mbretërisë së Bashkuar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3010721 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Dialekte të gjuhës angleze]] [[Kategoria:Gjuhë të Mbretërisë së Bashkuar]] jl1wzs7izp7k39l7kqg13rrwzn7bxvb 10 404116 3010760 2026-07-18T15:45:25Z Ulisi 2612 Faqe e re: /* Userbox styles */ 3010760 sanitized-css text/css /* Userbox styles */ ej7r73r7t9eng880dcs6mev2sus178t 10 404117 3010764 2026-07-18T15:47:22Z Smallem 126080 Version testues me color:inherit për parandalimin e gabimit night-mode (për t'u vendosur nga admin) përmes Claude AI 3010764 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{float|}}} | left |right=|#default=<table style="margin:{{#ifeq:{{{float|}}}|center|0 auto|0}}; border:none;"><tr><td style="border:none; padding:0;">}}<div class="barbox {{#switch: {{{float|}}} | left = tleft | right = tright|center|none=tnone}}" style="overflow-x: auto;{{{style|}}}"> <div style="border:{{{border_width|1}}}px solid silver; font-size:88%; padding:0.4em; width:{{{width|auto}}}; background: {{{background-color|white}}};;color:inherit"> <table style="text-align:left; border-collapse:collapse; width:100%;"> {{#if:{{{title|}}}| <tr style="background:{{{titlebar|none}}};color:inherit"><th style="text-align:center;" colspan="5">{{{title}}}</th></tr> }} <tr style="font-size:88%; height:4px;"> <td {{#if:{{{left2|}}}||colspan="2"}} style="padding:0 4px; text-align:left;">{{{left1|}}}</td> {{#if:{{{left2|}}}| <td style="padding:0 4px; text-align:right;">{{{left2}}}</td> }} <td style="width:{{{barwidth|100px}}}; text-align:left;"></td> <td {{#if:{{{right2|}}}||colspan="2"}} style="padding:0 4px; width:1em; text-align:right;">{{{right1|}}}</td> {{#if:{{{right2|}}}| <td style="padding:0 4px; text-align:right;">{{{right2}}}</td> }} </tr> {{{bars|}}} {{#if:{{{caption|}}}| <tr><td colspan="5" style="padding:5px; text-align:left;">{{{caption}}}</td></tr> }} </table> </div> </div>{{#switch: {{{float|}}} | left |right=|#default=</td></tr></table>}}{{#switch: {{{float|}}} | left = | right = | #default=[[Category:Pages using bar box without float left or float right|{{#switch:{{{width|auto}}}|auto|=Ω|#default=}}{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 0b661ulgubzkwj7jffovq8ol6q09qsk 0 404118 3010774 2026-07-18T15:51:22Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Murat Koçiu "Mësues i Merituar"]] te [[Murat Koçiu]] 3010774 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Murat Koçiu]] 96bn6f108jenaem5jbak3e772vpywof 0 404119 3010779 2026-07-18T15:53:28Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Informacioni]] 3010779 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Informacioni]] c35c882wsu4hv6imay3ch3zhwh099zd 0 404120 3010780 2026-07-18T15:53:30Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Informacioni]] 3010780 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Informacioni]] c35c882wsu4hv6imay3ch3zhwh099zd 0 404121 3010791 2026-07-18T16:26:54Z Klalug 190444 /* */ Shefqet Luga (1921, Tiranë – 1991, Tiranë) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit në Shqipëri. Ai luajti për SK Tirana gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të Partizanit në vitin 1946. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, shërbeu për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë. 3010791 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Një artikull tipik biografik nis me stampën {{Infobox person}}, ku shkruhet një përmbledhje tabelare e të dhënave kryesore rreth personit. Pastaj vijon seksioni kryesor; fillon me emrin e personit me shkronja të trasha, ditëlindjen-ditëvdekjen e tij në kllapa rrethore, pastaj profesionet/arsyet që e bënë të shquar personin në fjalë. Për shembull: '''Filan Fisteku''' (lindur më 28 nëntor 1967) është një autor shqiptar. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> '''Shefqet Luga''' (1921, Tiranë – 1991, Tiranë) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit në Shqipëri. Ai luajti për '''SK Tirana''' gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të '''Partizanit''' në vitin 1946. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, shërbeu për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë. == Jeta e hershme == == Karriera mbrojtes tek Sk Tirana == == Jeta personale == == Shiko edhe == <!-- Këtu mund të vendosësh në formë liste artikuj të tjerë të lidhur direkt me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> == Referime == {{Reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet, por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> krxi9o9r15o9ntzy7wc9e934tyn1mky 3010857 3010791 2026-07-19T07:53:43Z Klalug 190444 Ka qenë futbollist në vitet e Luftës së Dytë Botërore. * Ka luajtur për SK Tirana gjatë viteve të luftës. * Ka qenë pjesë e formacionit të parë të Partizanit pas krijimit të klubit në vitin 1946. * Më vonë ka punuar si përgjegjës i terrenit sportiv të Stadiumit Dinamo në Tiranë. 3010857 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Një artikull tipik biografik nis me stampën {{Infobox person}}, ku shkruhet një përmbledhje tabelare e të dhënave kryesore rreth personit. Pastaj vijon seksioni kryesor; fillon me emrin e personit me shkronja të trasha, ditëlindjen-ditëvdekjen e tij në kllapa rrethore, pastaj profesionet/arsyet që e bënë të shquar personin në fjalë. Për shembull: '''Filan Fisteku''' (lindur më 28 nëntor 1967) është një autor shqiptar. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> '''Shefqet Luga''' (1921, Tiranë – 1991, Tiranë) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit në Shqipëri. Ai luajti për '''SK Tirana''' gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të '''Partizanit''' në vitin 1946. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, shërbeu për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë. == Jeta e hershme == == Karriera == * Ka qenë futbollist në vitet e Luftës së Dytë Botërore. * Ka luajtur për '''SK Tirana''' gjatë viteve të luftës. * Ka qenë pjesë e '''formacionit të parë të Partizanit''' pas krijimit të klubit në vitin 1946. * Më vonë ka punuar si '''përgjegjës i terrenit sportiv të Stadiumit Dinamo''' në Tiranë. * == Jeta personale == == Shiko edhe == <!-- Këtu mund të vendosësh në formë liste artikuj të tjerë të lidhur direkt me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> == Referime == {{Reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet, por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> 3tk9wa45sabphi17v6ch4z7rv9yacvu 0 404122 3010815 2026-07-19T00:21:49Z NotEnisi2011 169472 Krijuar duke përkthyer seksionin e hyrjes së faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1364644602|2026–27 Kategoria Superiore]]" 3010815 wikitext text/x-wiki '''[[Kategoria Superiore]]''' 2026–27 është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i futbollit të nivelit të lartë në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore''' . Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027. Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . 7qmmioj7qv5k7w98uvqo9o9s8m9irvk 3010817 3010815 2026-07-19T00:25:08Z NotEnisi2011 169472 3010817 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 August 2026&nbsp;–<br /> 9 May 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]]''' 2026–27 është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i futbollit të nivelit të lartë në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore''' . Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027. Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . 91d63ejsp590t3z5oquc9tud35lb0r5 3010818 3010817 2026-07-19T00:26:25Z NotEnisi2011 169472 NotEnisi2011 zhvendosi faqen [[2026–27 Kategoria Superiore]] te [[Kategoria Superiore 2026–27]] 3010817 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 August 2026&nbsp;–<br /> 9 May 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]]''' 2026–27 është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i futbollit të nivelit të lartë në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore''' . Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027. Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . 91d63ejsp590t3z5oquc9tud35lb0r5 3010820 3010818 2026-07-19T00:30:02Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010820 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 August 2026&nbsp;–<br /> 9 May 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbollit të Shoqatës|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=June 25, 2026|access-date=June 25, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=June 23, 2026|access-date=July 6, 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . eb3d297phrsdlo335j7bipc55qdyzbz 3010823 3010820 2026-07-19T00:41:04Z NotEnisi2011 169472 3010823 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 August 2026&nbsp;–<br /> 9 May 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbollit të Shoqatës|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=June 25, 2026|access-date=June 25, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=June 23, 2026|access-date=July 6, 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[KF Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[KF Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} jxzoqil9c6rm5xvs6q8brdwkn4knplb 3010824 3010823 2026-07-19T00:45:13Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010824 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbollit të Shoqatës|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=June 25, 2026|access-date=June 25, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=June 23, 2026|access-date=July 6, 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[KF Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[KF Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} 409yy14u9le8j6h8i0838t52ouhqn8e 3010825 3010824 2026-07-19T00:47:53Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010825 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbollit të Shoqatës|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[KF Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[KF Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} 3j8e9zovk0k2vmc75phb4zby097b8fw 3010860 3010825 2026-07-19T08:54:15Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3010860 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[KF Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[KF Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} pg05pr8wewwia6e4zn5a9lwvq6w5r6k 3010861 3010860 2026-07-19T09:11:08Z NotEnisi2011 169472 /* Ekipet */ 3010861 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[KF Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[KF Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Team ! President ! Manager ! Captain ! Kit manufacturer ! Shirt sponsor |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[KF Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Incoming manager !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} paeih8ysvdhxuaqrfk3r5xwzlpirwt6 3010870 3010861 2026-07-19T09:59:54Z NotEnisi2011 169472 3010870 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = | total goals = | league topscorer = | biggest home win = | biggest away win = | highest scoring = | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[2025–26 Kategoria Superiore|2025–26]] | nextseason = [[2027–28 Kategoria Superiore|2027–28]] | updated = | season = 2026–27 | dates = 22 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[KF Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[KF Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Team ! President ! Manager ! Captain ! Kit manufacturer ! Shirt sponsor |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[KF Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Incoming manager !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=DIN |team2=ELB |team3=EGN |team4=LAÇ |team5=PAR |team6=SKË |team7=TEU |team8=TIR |team9=VLL |team10=VOR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=22 August 2026 |win_DIN=0 |draw_DIN=0 |loss_DIN=0 |gf_DIN=0 |ga_DIN=0 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=0 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=0 |ga_EGN=0 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=0 |loss_ELB=0 |gf_ELB=0 |ga_ELB=0 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=0 |draw_LAÇ=0 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=0 |ga_LAÇ=0 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=0 |loss_PAR=0 |gf_PAR=0 |ga_PAR=0 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=0 |loss_SKË=0 |gf_SKË=0 |ga_SKË=0 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=0 |draw_TEU=0 |loss_TEU=0 |gf_TEU=0 |ga_TEU=0 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=0 |gf_TIR=0 |ga_TIR=0 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=0 |loss_VLL=0 |gf_VLL=0 |ga_VLL=0 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=0 |draw_VOR=0 |loss_VOR=0 |gf_VOR=0 |ga_VOR=0 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[KF Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[2026-27 Kategoria Superiore#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[2026–27 Kategoria Superiore#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ===Rezultatet=== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=22 August 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[KF Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[KF Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * i4xbktjooe8c2t39ak0m2nu2mcbaxfa 0 404123 3010819 2026-07-19T00:26:25Z NotEnisi2011 169472 NotEnisi2011 zhvendosi faqen [[2026–27 Kategoria Superiore]] te [[Kategoria Superiore 2026–27]] 3010819 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kategoria Superiore 2026–27]] lp4a5kzzsx4hb93ymdtog6fzgd05908 1 404124 3010827 2026-07-19T00:50:58Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3010827 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Koha standarde e Atlantikut]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3010826 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210109084020/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba për lidhjen https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2026 02:50 (CEST) irunm6a5vmg0fbmk6t30elp4hx2nfc9 0 404125 3010863 2026-07-19T09:11:22Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Bazilika në Kodër të Tepes (Elbasan)]] te [[Bazilika e Tepes (Elbasan)]] 3010863 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Bazilika e Tepes (Elbasan)]] n8ctcpkkat8b4wjzyqdfv2blca785kv 3010874 3010863 2026-07-19T10:20:46Z Gefälligst 186895 3010874 wikitext text/x-wiki #Ridrejto [[Bazilika e Tepes (Elbasan)]] ngvxeq4xo2to7g8zxuvi98oflht2uco 1 404126 3010865 2026-07-19T09:11:23Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Diskutim:Bazilika në Kodër të Tepes (Elbasan)]] te [[Diskutim:Bazilika e Tepes (Elbasan)]] 3010865 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Bazilika e Tepes (Elbasan)]] tgxqjk3bqpta3k86er48qg9w09etj6g 0 404127 3010869 2026-07-19T09:57:22Z 56tfu 179593 Krijuar duke përkthyer seksionin e hyrjes së faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1347236414|Ben Is Back]]" 3010869 wikitext text/x-wiki '''''Kthimi i Benit''''' (titulli origjinal: '''''Ben Is Back)''''' është një film dramë amerikan i vitit 2018, i shkruar dhe i drejtuar nga Peter Hedges, dhe me aktorë kryesorë [[Julia Roberts]], Lucas Hedges dhe Courtney B. Vance. Ngjarja përqendrohet te një nënë që përpiqet të ndihmojë djalin e saj të varur nga droga pasi ai kthehet në shtëpi nga rehabilitimi. Filmi pati premierën botërore në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit të Torontos më 8 shtator 2018 dhe u shfaq në kinema më 7 dhjetor 2018 nga LD Entertainment, Roadside Attractions dhe Lionsgate. Filmi mori vlerësime pozitive nga kritikët, të cilët vlerësuan interpretimin e Hedges dhe Roberts, por filmi arriti të grumbullojë vetëm 12 milionë dollarë kundrejt buxhetit prej 13 milionë dollarësh. ek7elnuw2watmd5xagrjf8xy1drekvi 3010872 3010869 2026-07-19T10:04:02Z 56tfu 179593 3010872 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Ben is Back (Kthimi i Benit) | caption = Theatrical release poster | director = [[Peter Hedges]] | producer = {{Plainlist| * [[Nina Jacobson]] * Brad Simpson * [[Teddy Schwarzman]] * Peter Hedges }} | writer = Peter Hedges | starring = {{Plainlist| * [[Julia Roberts]] * [[Lucas Hedges]] * [[Courtney B. Vance]] }} | music = [[Dickon Hinchliffe]] | cinematography = [[Stuart Dryburgh]] | editing = Ian Blume | studio = {{Plainlist| * [[Black Bear Pictures]] * [[30West]] * [[Color Force]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[LD Entertainment]] * [[Roadside Attractions]] * [[Lionsgate Films|Lionsgate]] }} | released = {{Film date|2018|9|8|[[Toronto International Film Festival|TIFF]]|2018|12|7|United States}} | runtime = 103 minuta<ref>{{cite web|url=https://www.tiff.net/tiff/ben-is-back/|title=Ben is Back|website=[[Toronto International Film Festival]]|accessdate=July 24, 2018}}</ref> | country = United States | language = Anglisht | budget = $13 milion<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/features/how-peter-hedges-enlisted-his-demand-son-lucas-ben-is-back-1163977|title=Making of 'Ben Is Back': How Director Peter Hedges Convinced His Reluctant Son Lucas to Star|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Seth|last=Abramovitch|date=December 4, 2018|accessdate=December 13, 2018}}</ref> | gross = $12.6 milion<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Ben-is-Back-(2018)#tab=summary|title=Ben Is Back (2018)|website=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|accessdate=April 7, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=benisback.htm|title=Ben Is Back (2018)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=October 30, 2019}}</ref> }} '''''Kthimi i Benit''''' (titulli origjinal: '''''Ben Is Back)''''' është një film dramë amerikan i vitit 2018, i shkruar dhe i drejtuar nga Peter Hedges, dhe me aktorë kryesorë [[Julia Roberts]], Lucas Hedges dhe Courtney B. Vance. Ngjarja përqendrohet te një nënë që përpiqet të ndihmojë djalin e saj të varur nga droga pasi ai kthehet në shtëpi nga rehabilitimi. Filmi pati premierën botërore në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit të Torontos më 8 shtator 2018 dhe u shfaq në kinema më 7 dhjetor 2018 nga LD Entertainment, Roadside Attractions dhe Lionsgate. Filmi mori vlerësime pozitive nga kritikët, të cilët vlerësuan interpretimin e Hedges dhe Roberts, por filmi arriti të grumbullojë vetëm 12 milionë dollarë kundrejt buxhetit prej 13 milionë dollarësh. 9f6xlmqb8azwje3ptrvsz5lh18lrgah 0 404128 3010876 2026-07-19T11:29:54Z Klalug 190444 Shefqet Luga Shefqet Luga (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me SK Tirana gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të Partizanit pas krijimit të klubit në vitin 1946. Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif 3010876 wikitext text/x-wiki '''Shefqet Luga''' '''Shefqet Luga''' (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me '''SK Tirana''' gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të '''Partizanit''' pas krijimit të klubit në vitin 1946. Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif Peza dhe Prokop Myzeqari. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, ai vijoi të kontribuonte në sport duke punuar për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë, ku u vlerësua për përkushtimin e tij në mirëmbajtjen e fushës dhe shërbimin ndaj futbollit shqiptar. '''Jeta''' * '''Lindur:''' 1921, Tiranë, Shqipëri * '''Vdekur:''' 1991, Tiranë, Shqipëri '''Karriera''' * '''SK Tirana''' (gjatë viteve të Luftës sëDytë Botërore) * '''Partizani''' (nga viti 1946, pjesë e formacionit të parë të ekipit) '''Trashëgimia''' Shefqet Luga mbahet mend si një nga futbollistët e brezit të parë të futbollit shqiptar dhe si një njeri që i shërbeu sportit edhe pas përfundimit të karrierës së tij në fushë. Kontributi i tij si lojtar dhe më pas si punonjës i Stadiumit Dinamo e bën pjesë të historisë së futbollit në Shqipëri. ei3605rrtksaw3gm5l9pmpt74j1og8k 3010879 3010876 2026-07-19T11:33:14Z Klalug 190444 Shefqet Luga Shefqet Luga (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me SK Tirana gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të Partizanit pas krijimit të klubit në vitin 1946. Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif 3010879 wikitext text/x-wiki '''[[Shefqet Luga|Shefqet Luga Shefqet Luga (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me SK Tirana gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të Partizanit pas krijimit të klubit në vitin 1946. Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif Peza dhe Prokop Myzeqari. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, ai vijoi të kontribuonte në sport duke punuar për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë, ku u vlerësua për përkushtimin e tij në mirëmbajtjen e fushës dhe shërbimin ndaj futbollit shqiptar. Jeta * Lindur: 1921, Tiranë, Shqipëri * Vdekur: 1991, Tiranë, Shqipëri Karriera * SK Tirana (gjatë viteve të Luftës sëDytë Botërore) * Partizani (nga viti 1946, pjesë e formacionit të parë të ekipit) Trashëgimia Shefqet Luga mbahet mend si një nga futbollistët e brezit të parë të futbollit shqiptar dhe si një njeri që i shërbeu sportit edhe pas përfundimit të karrierës së tij në fushë. Kontributi i tij si lojtar dhe më pas si punonjës i Stadiumit Dinamo e bën pjesë të historisë së futbollit në Shqipëri.]] Luga''' '''Shefqet Luga''' (Tiranë, 1921 – Tiranë, 1991) ishte futbollist shqiptar, pjesë e brezit të parë të futbollit shqiptar. Ai luajti në periudha të ndryshme me '''SK Tirana''' gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore dhe ishte pjesë e formacionit të parë të '''Partizanit''' pas krijimit të klubit në vitin 1946. Luga konsiderohet një nga futbollistët që kontribuoi në zhvillimin e futbollit shqiptar në vitet e para të tij. Gjatë karrierës së tij luajti përkrah futbollistëve të njohur të kohës, si Arif Peza dhe Prokop Myzeqari. Pas përfundimit të karrierës si futbollist, ai vijoi të kontribuonte në sport duke punuar për shumë vite si përgjegjës i terrenit sportiv në Stadiumin Dinamo në Tiranë, ku u vlerësua për përkushtimin e tij në mirëmbajtjen e fushës dhe shërbimin ndaj futbollit shqiptar. '''Jeta''' * '''Lindur:''' 1921, Tiranë, Shqipëri * '''Vdekur:''' 1991, Tiranë, Shqipëri '''Karriera''' * '''SK Tirana''' (gjatë viteve të Luftës sëDytë Botërore) * '''Partizani''' (nga viti 1946, pjesë e formacionit të parë të ekipit) '''Trashëgimia''' Shefqet Luga mbahet mend si një nga futbollistët e brezit të parë të futbollit shqiptar dhe si një njeri që i shërbeu sportit edhe pas përfundimit të karrierës së tij në fushë. Kontributi i tij si lojtar dhe më pas si punonjës i Stadiumit Dinamo e bën pjesë të historisë së futbollit në Shqipëri. pgffhwulw2iqz0n45ja59cs3ctzaxzz 0 404133 3010894 2026-07-19T11:55:58Z Gefälligst 186895 Gefälligst zhvendosi faqen [[Vasil Kançov]] te [[Vasil Kënçov]] 3010894 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Vasil Kënçov]] nrp8fe2zlr6sa18xxlnut32z78lflut