Mars

Wikipedia stqwiki https://stq.wikipedia.org/wiki/Haudsiede MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Spezial Diskussion Benutser Benutser Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Bielde Bielde Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Foarloage Foarloage Diskussion Hälpe Hälpe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Mars 0 376 124528 120507 2026-04-18T01:51:54Z Kwamikagami 4821 124528 wikitext text/x-wiki [[Bielde:2005-1103mars-full.jpg|right|thumb|Mars]] Die '''Mars''' (Symbol: [[File:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) is die fjoode [[Planete|Planet]] fon uus Sunnensystem. Sin Noome kumt fon dän roomsken [[Mars (Goad)|Kriechsgoad Mars]]. == Mäiten un aal sowät in n Fergliek mäd ju Äide == {| class=wikitable style="text-align: center;" |----- ! !! Mars !! Äide |----- ! [[Uumelooptied]] | 1 Jier un 322 Deege || 1 Jier |----- ! [[Rotationstied]] | 24 Uuren un 37 Minuten || 23 Uuren, 56 min un 4,1 Sekunden (Me boalt normoal so uur'n Tuume wäch fon 24 Uuren, deermäd reekent uk ne Klokke. |----- ! Die Eende fonne Sunne in n Truchsleek | 227.900.000 Kilometere || 149.600.000 Kilometere |---- ! Ju Truchmäite fon dän Planet | 6794 Kilometere (wäil in n Truchsleek)|| 12.756,32 Kilometere an n Äquator un 12.713,55 Kilometere fon Pool tou Pool. |---- ! Temperatuur an ju Bupperkaante ([[Nullniveau]])(ju kooldste, ju Temperatuur in n Truchsleek un ju woormste Temperatuur) | -80 °C -63 °C +10 °C || -89 °C +15 °C +58 °C |---- ! Mounen | (black) Two Mounen || Een Moune |} == Atmosphäre == [[Bielde:Grissom hill2.JPG|upright|left|thumb|Ap düsse Bielde sjucht me uk ju Faawe fon n Heemel, wo hie fon n Mars uut bekieked uutsjucht.]] Ju [[Atmosphäre]] bestoant foarallen uut CO2. Ju is oaber täämelk tän, mäd säks Millibar bedrächt hieren Druk minner as een Prosänt fon dän Luftdruk appe Äide. Ju Faawe fon dän Heemel sjucht ap n Mars rosa uut, dät kumt fon swieuwjende litje Iersendeele. Fier buppe rakt dät Ieswulken uut fäärsen CO2 und Woater. In n Suumer rakt dät uk mongs an hooge Bierichspitsen Wulken. Rien rakt dät deer oaber nit. == Woater == [[Bielde:Water on Mars.jpg|400px]] ''Ap ju Uurfläche fon Mars meent me Spuuren fon Woater tou sjoon.'' [[Kategorie:Kosmographie]] 4nxew0ijqbpuaxqt65sgxnbu5b6d62g 124529 124528 2026-04-18T01:52:09Z Kwamikagami 4821 /* Woater */ 124529 wikitext text/x-wiki [[Bielde:2005-1103mars-full.jpg|right|thumb|Mars]] Die '''Mars''' (Symbol: [[File:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) is die fjoode [[Planete|Planet]] fon uus Sunnensystem. Sin Noome kumt fon dän roomsken [[Mars (Goad)|Kriechsgoad Mars]]. == Mäiten un aal sowät in n Fergliek mäd ju Äide == {| class=wikitable style="text-align: center;" |----- ! !! Mars !! Äide |----- ! [[Uumelooptied]] | 1 Jier un 322 Deege || 1 Jier |----- ! [[Rotationstied]] | 24 Uuren un 37 Minuten || 23 Uuren, 56 min un 4,1 Sekunden (Me boalt normoal so uur'n Tuume wäch fon 24 Uuren, deermäd reekent uk ne Klokke. |----- ! Die Eende fonne Sunne in n Truchsleek | 227.900.000 Kilometere || 149.600.000 Kilometere |---- ! Ju Truchmäite fon dän Planet | 6794 Kilometere (wäil in n Truchsleek)|| 12.756,32 Kilometere an n Äquator un 12.713,55 Kilometere fon Pool tou Pool. |---- ! Temperatuur an ju Bupperkaante ([[Nullniveau]])(ju kooldste, ju Temperatuur in n Truchsleek un ju woormste Temperatuur) | -80 °C -63 °C +10 °C || -89 °C +15 °C +58 °C |---- ! Mounen | (black) Two Mounen || Een Moune |} == Atmosphäre == [[Bielde:Grissom hill2.JPG|upright|left|thumb|Ap düsse Bielde sjucht me uk ju Faawe fon n Heemel, wo hie fon n Mars uut bekieked uutsjucht.]] Ju [[Atmosphäre]] bestoant foarallen uut CO2. Ju is oaber täämelk tän, mäd säks Millibar bedrächt hieren Druk minner as een Prosänt fon dän Luftdruk appe Äide. Ju Faawe fon dän Heemel sjucht ap n Mars rosa uut, dät kumt fon swieuwjende litje Iersendeele. Fier buppe rakt dät Ieswulken uut fäärsen CO2 und Woater. In n Suumer rakt dät uk mongs an hooge Bierichspitsen Wulken. Rien rakt dät deer oaber nit. == Woater == [[Bielde:Water on Mars.jpg|thumb|upright]] ''Ap ju Uurfläche fon Mars meent me Spuuren fon Woater tou sjoon.'' [[Kategorie:Kosmographie]] lkywrpvxdxd2j7jkiuae5n4gk2kn218 Planet 0 429 124527 103053 2026-04-18T01:49:55Z Kwamikagami 4821 124527 wikitext text/x-wiki Aan '''Planet''', as uus Waareld uk, is n dunkeren Kuugel, un kricht sien Lucht fon de [[Sunne]], wier hie uumetou sirkelt. Am naisten bie de Sunne sunt do fjauer [[Binnerplanete]]. * 1. die [[Merkur]]. Dan kuume in Riegenfoulge: * 2. [[Venus]] * 3. Uus Waareld, ju [[Äide]] * 4. Die [[Mars]] * Dan do [[Planetoiden]] un fääre do 4 Groote: * 5. Die [[Jupiter]] * 6. [[Saturn]] * 7. [[Uranus]] * 8. [[Neptun]] un dan wier n Litjen: * 9. [[Pluto]] ''Do Planete in hiere respektive Grööte. Fon links: Ju Sunne un dan: Merkur ... bit Pluto. (Do Planetoiden sunt nit tou sjoon.)'' [[Bielde:Solar system scale.jpg|center|thumb|upright=3|]] '''Planet-Oainskuppe ( * meeten relativ tou ju Äide)''' {| class="toccolours" border=1 cellspacing=0 cellpadding=2 style="text-align:center; border-collapse:collapse;" |+align=bottom style="text-align:left;"| ** Sjuch [[Äide]]-Artikkel foar absolute Wäide. |- bgcolor=#ccccff ! Planet ! Äquator* Truchmäite ! Masse* ! Boan- Radius* ([[Astronomiske Eenhaid|AU]]) ! [[Uumlooptied]]* (Jiere) ! Boan- [[Naigenge]] (°) ! Boan- [[Excentricität (Boan)|Excentricität]] ! Dai* (Deege) ! [[List of natural satellites|Mounen]] |- | [[Merkur]] | align="center" | 0.382 | align="center" | 0.06 | align="center" | 0.387 | align="center" | 0.241 | align="center" |  7.00 | align="left" |    0.206 | align="center" | 58.6 | align="center" | neen |- | [[Venus]] | align="center" | 0.949 | align="center" | 0.82 | align="center" | 0.72 | align="center" | 0.615 | align="center" |  3.39 | align="left" |    0.0068 | align="center" | -243 | align="center" | neen |- | [[Äide]]** | align="center" | 1.00 | align="center" | 1.00 | align="center" | 1.00 | align="center" | 1.00 | align="center" |  0.00 | align="left" |    0.0167 | align="center" | 1.00 | align="center" | [[Moon|1]] |- | [[Mars]] | align="center" | 0.53 | align="center" | 0.11 | align="center" | 1.52 | align="center" | 1.88 | align="center" |  1.85 | align="left" |    0.0934 | align="center" | 1.03 | align="center" | [[Mars's natural satellites|2]] |- | [[Jupiter]] | align="center" | 11.2 | align="center" | 318 | align="center" | 5.20 | align="center" | 11.86 | align="center" |  1.31 | align="left" |    0.0484 | align="center" | 0.414 | align="center" | [[Jupiter's natural satellites|63]] |- | [[Saturn]] | align="center" | 9.41 | align="center" | 95 | align="center" | 9.54 | align="center" | 29.46 | align="center" |  2.48 | align="left" |    0.0542 | align="center" | 0.426 | align="center" | [[Saturn's natural satellites|49]] |- | [[Uranus]] | align="center" | 3.98 | align="center" | 14.6 | align="center" | 19.22 | align="center" | 84.01 | align="center" |  0.77 | align="left" |    0.0472 | align="center" | -0.718 | align="center" | [[Uranus's natural satellites|27]] |- | [[Neptun]] | align="center" | 3.81 | align="center" | 17.2 | align="center" | 30.06 | align="center" | 164.8 | align="center" |  1.77 | align="left" |    0.0086 | align="center" | 0.671 | align="center" | [[Neptune's natural satellites|13]] |- | [[Pluto]] | align="center" | 0.18 | align="center" | 0.002 | align="center" | 39.5 | align="center" | 248.5 | align="center" | 17.1     | align="left" |    0.249 | align="center" | -6.5 | align="center" | [[Pluto's natural satellites|3]] |} [[Kategorie:Kosmographie]] [[Kategorie:Liesten un Tabellen]] 2147oqiou24ys6tlw9yt8fzc9f7k3fg Planetoiden 0 430 124530 124464 2026-04-18T01:52:39Z Kwamikagami 4821 124530 wikitext text/x-wiki Twiske dän [[Mars]] un [[Jupiter]] foulgje in dät [[Sunnensystem]] do '''Planetoiden''' (uk ''Asteroide''), dät sunt an do litje [[Planete]] as ''Ceres, Pallas, Juno, Vesta'' usw. [[Kategorie:Kosmographie]] p6bq5wx4ypg1r8apv5fmtzxitl70mnv Uranus 0 576 124531 120513 2026-04-18T01:53:36Z Kwamikagami 4821 124531 wikitext text/x-wiki [[File:Uranus_Voyager2_color_calibrated.png|thumb]] Die soogende [[Planete|Planet]] '''Uranus''' (Symbol: [[File:Uranus symbol (fixed width).svg|16px|⛢]]) is 400 Milionen Mielen fon de [[Sunne]]; hie is 82 moal gratter as uus [[Äide|Waareld]]. Tou sin Loop uum de Sunne bruukt hie 88 Jiere. [[Kategorie:Kosmographie]] bhv7gdkjquh20lge84dv5u3j4mlvat9 124532 124531 2026-04-18T01:56:07Z Kwamikagami 4821 124532 wikitext text/x-wiki [[File:Uranus_Voyager2_color_calibrated.png|thumb]] Die soogende [[Planete|Planet]] '''Uranus''' (Symbol: [[File:Uranus symbol (fixed width).svg|16px|⛢]] af [[File:Uranus monogram (bold).svg|24px|♅]]) is 400 Milionen Mielen fon de [[Sunne]]; hie is 82 moal gratter as uus [[Äide|Waareld]]. Tou sin Loop uum de Sunne bruukt hie 88 Jiere. [[Kategorie:Kosmographie]] 2zlb0e6ola41e2ll51by97pl8l1pter 124533 124532 2026-04-18T01:56:25Z Kwamikagami 4821 124533 wikitext text/x-wiki [[File:Uranus_Voyager2_color_calibrated.png|thumb]] Die soogende [[Planete|Planet]] '''Uranus''' (Symbol: [[File:Uranus symbol (fixed width).svg|16px|⛢]] af [[File:Uranus monogram (fixed width).svg|16|♅]]) is 400 Milionen Mielen fon de [[Sunne]]; hie is 82 moal gratter as uus [[Äide|Waareld]]. Tou sin Loop uum de Sunne bruukt hie 88 Jiere. [[Kategorie:Kosmographie]] 2x6raq9d67uwbs17lungewxv9fk9q67 Waareld 0 582 124534 117033 2026-04-18T01:57:26Z Kwamikagami 4821 /* Die Begriep Waareld in ferskeedene Feeke */ 124534 wikitext text/x-wiki As '''Waareld''' beteekent me kuut aal, wät dät rakt of touminst aal, wät uus tougungelk is. == Die Begriep ''Waareld'' in ferskeedene Feeke == === Geografie === [[Bielde:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|upright|''Uus Waareld'': ju [[Äide]]]] [[Bielde:Herodotus world map-de.svg|thumb|upright|Ju Waareld ätter [[Herodot]] (Antike)]] So as dät däälich bekieked wäd, is die Begriep Waareld, beleeken ap dän [[natuurwietenskuppelken]] Ärkantnis-Horizon, juust so tou ferstounden as dät uus bekoande [[Universum]] mäd aal sien Bestounddeele. Daach wäd ju Beteekenge "Waareld" in wäkke Touhoopehonge noch as n [[Synonym]] foar "Äide" bruukt, so biespilswiese in do Begriepe "[[Waareldkoarte]]" as een Koarte fon ju heele Äidbupperflakte. Uk ju Beteekenge "waareldwied" belukt sik maast bloot ap ju [[Äide]], nit ap dät Universum. === Politik === In ju [[Politik]] wäd ''Waareld'' deelwiese foar Ouskeedengen in geografiske, wietenskuppelke un kulturelle Perspektive bruukt. Me boalt biespilswiese fon ju [[Oolde Waareld]], ju [[Näie Waareld]], fon een [[Waareldriek]], fon een [[Eerste Waareld|Eerste]], [[Twäide Waareld|Twäide]], [[Trääde Waareld|Trääde]] un [[Fjoode Waareld]], of uk fon een [[Wäästelke Waareld|wäästelke]] un een [[Islam|islamiske Waareld]], man uk fon ju heele Äide, wan biespilswiese fon [[Waareldpolitik]] boald wäd. === Sosjologie === In dän Sproak-Bruuk rakt dät masse Uutdrukke, do dät Woud ''Waareld'' beienhoolde, sik beluukend ap moanskelke Hooldengen juunuur aal, wät uum jo tou is. Maasttieds heert suk aan ap moanskelke Touhoopehonge beleekenen Waareldbegriep uk ju Foarstaalenge fon bestimde ''Sätgjuchte'', wierätter ju Waareld funktioniert, un wäkke Gloowens-Sätte, do as Gruundsleek foan dät ''Waareldferhoolden'' un ju ''Waareld-Tjuudenge'' jäilde. Tou Waareld as sosjoale Kategorie heere biespilswiese Begriepe as [[Waareldbekiekenge]] (düütsk: "Weltanschauung") un [[Waareldbielde]], also ju Sjucht fon dän Moanske ap dät, wät uum him tou is un ju Tjuudenge fon aal dät. Attribute as ''waareldeepen'', ''waareldwoand'' of ''waareldfroamd'' beluuke sik ap "Waareld" as een Synonym foar [[Sälskup (Sosjologie)|Sälskup]] un [[Kultuur]], wierbie aan Moanske as uumso waareldwoander jält, je moor hie sik in ju Waareld, dät hat uk in uur [[Kultuur-Kring]]e, tougjuchtefiende kon. ''Beroupswaareld'' of ju ''Waareld fon ju Politik'' sunt stoundende Begriepe foar dät Aaltouhoope fon sälskuppelke Deelberieke. Wikt Toanken un Honneljen fon een oankelde Person fon sälskuppelk ounärkoande [[Sosjoale Norm|Normen]] tou stäärk ou, boald me deer fon, dät dät 'waareldfroamd' is of ju Person in een ''Privoatwaareld, ''Phantasie-Waareld'', of ''Skienwaareld'' lieuwt. As 'Waareld-ouwoand' jält biespilswiese dät Lieuwend fon [[Eremit]]en, [[Mytizismus|Mystiker]]e of [[Askese|Asketen]]. === Theologie === [[Bielde:PtolemyWorldMap.jpg|mini|Deerstaalenge uut dät 15. Jierhunnert fon Ptolemäus sien Foarstaalenge fon ju Äide]] In't [[Kristendum]] beteekent ''Waareld'' dät Aaltouhoope fon Moanskene un do natüürelke un uurnatüürelke Moachte, do dän Wille fon God juunstounde. Düt Ferstoundnis fiert dieruum in dän Sin toun Breek mäd ju Waareld, dtä Goddes Wille in aal do Seeken mäitreekend wäd, man ap ju uur Siede uk tou aan Oainwäid fon ju Waareld as fon God moakede, man [[Sände|sändich]] wuudene [[Skäppenge]]. Oafter wäd in ju Theologie uk ju Formulierenge ''waareldsk'' bruukt, dät hat in dän Sin fon dät tiedelk Äidske, dät [[Säkularismus|säkuloare]], [[Materie (Philosophie)|materielle]], [[Profoan|profoane]] in dän Unnerskeed tou dät Goddelke, Hillige un [[Eeuwegaid|Eeuwige. [[Jesus Kristus]], foar ju Waareld die Ouhälper fon [[Sände]], [[Dood]] un [[Hälle]] is ätter [[biebel]]ske Leere dät Siel un ju Bestimmenge fon aal do Moanskene un ju heele [[Geskichte]]. Aal do Sänden - also dät Monskene fon ju Naite tou God ouwieke of fon ju Heeregaid juun him, ap wäkke Wiese uk immer - tälle in dät Kristendum tou dän Beriek fon dät Waareldske, dät die Gloowende truch Bekrierenge tou Jesus Kristus, dät Äntfangen fon ju uut fertjoonstloose [[Gnoade]] skoankte [[Seelegaid]] tou uurwienden häd. Ju [[Apokalypse]] is in ju kristelke [[Eschatologie]] dät truch God wilst dät [[Lääst Gjucht|Lääste Gjucht]] broachte ''[[Waareld-Unnergong|Eende fon ju Waareld]]'' un die Begin fon dät fuleendede Goddesriek. === Philosophie === Foar [[Kant]] kumt dän Begriep foin ju Waareld bloot een regulative Betjuudenge tou, uumdät hier neen [[Bekiekenge]] (düütsk:Anschauung) äntspräkt. Bekiekengen hääbe wie näämelk aaltied bloot fon oankelde Objekte. Man ju Waareld kon uus nooit as n oankelde Seeke, un uk nit ''in't Heele'' roat weese. Daach häd die Begriep aan bestimden Wäid as ''Orientierengs-Hälpe'', ju Idee fon ju Waareld blift een regulative Idee fon ju [[Kritik fon ju riene Fernul|riene Fernul]]. Foar ju [[Phänomenologie]] is ju Waareld een [[Horizont-Phänomen]]. Dät hat, ju is ätter [[Karl Jaspers]] foar ju moanskelke Existenz bloot in Foarm fon [[Skeed-Situationen]] tou ärfoaren un lät sik juust nit bekrieuwe as ju Summe fon aal, wät dät rakt. Ju Waareld is fuulmoor eerste ju Bedingenge deerfoar, dät uus ''in hier'' oankelde Dinge juunkuume konnen. Ju gungt deeruum älke Beluukenge juunuur Binnewaareldske Seeken foaruut. [[Martin Heidegger]] fersoachte buppedät, ju [[Subjekt-Objekt-Kleeuwenge]] truch dän Begriep fon dät ''In-ju-Waareld-Weesen'' tou uurwienden. Wilst die näitiedelke [[Subjektivismus]] mäd [[Descartes]] een Uutnuurfaalen fon Subjekt un Objekt foarbroachte un deermäd ju [[Ärkantnistheorie|ärkantnistheoretiske]] Fräige, wo dät waareldloose Subjekt die Tougong tou ju ''Buutewaareld'' slumpet, is foar Heidegger dän Moanske immer al een Waareld meeroat. Bääte dät Phänomen fon ju Waarled kon deerbie toankend nit touräächgeen wäide, uumdät ju Waareld een sinnhaftige Totalität is. Sin is oaber een [[Emergenz]]phänomen, dät nit truch tou Touhoopestukjen fon eerste sinloose (also beluukengsloose) Objekte rekonstruierd wäide kon. === Medien === Uum do Figuuren un dät Skjoon in [[Wiedkieker-Serie|Serien]] of Filme fon ju ''reoale Waareld'' outouskeeden, wäide oafter do Uutdrukke ''[[Serienuniversum]]'' of ''[[Filmuniversum]]'' bruukt. Jo beluuke sik deerap, dät ju Waareld, as ju in dän Film of ju Serie wiest wäd, nit reoal is, man daach as een komplette Waareld in dän sosjologisken Sin tou bekiekjen is. == Wällen == * Düssen Artikkel is foar groote Deele uut ju düütsksproakige Wikipedia uursät. [[Kategorie:Natuurphilosophie]] [[Kategorie:Metaphysik]] [[Kategorie:Religionsphilosophie]] [[Kategorie:Eschatologie]] s2etisyne1aqh3qnn55liq3673fwjjh Kategorie:Seiten, die Timeline-Erweiterung verwenden 14 12127 124526 124502 2026-04-17T15:52:42Z Murma174 1663 124526 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[Kategorie:Wikipedia]] 2s25gw0i2qbj62jh4zvtlu4ut9uu0np