Oold Tästamänt

Wikipedia stqwiki https://stq.wikipedia.org/wiki/Haudsiede MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Spezial Diskussion Benutser Benutser Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Bielde Bielde Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Foarloage Foarloage Diskussion Hälpe Hälpe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Oold Tästamänt 0 11625 124661 119774 2026-05-11T19:59:31Z ~2026-28599-57 15192 /* */ 124661 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Great Isaiah Scroll Ch53.jpg|thumb|right|350px|Uutsnied uut ju Jesaja-Rulle uut Qumran, een Hondskrift uut dät 2. Jierhunnerd foar Kristus]]As '''Oold Tästamänt''' beteekent me in ju kristelke Terminologie dän Deel fon ju [[Biebel]], die do [[Kristendum|Kristen]] un do [[Juudendum|Juuden]] tougliek as hillich jält, wilst dät [[Näi Tästamänt|Näie Tästamänt]] bloot fon do Kristen anärkoand wäd. Do Juuden naame dät Oolde Tästamänt '''Tanach''' ('''תַּנַ״ךְ'''), wät een [[Akronym]] is uut do hebräiske Bouksteeuwen [[Taw]] (ת) foar ju [[Fieuw Bouke Mose|Torah]] (תּוֹרָה, do fieuw Bouke Mose), [[Nun (Hebräisk)|Nun]] (נ) foar Nevi’im (נְבִיאִים, do Propheten-Bouke) un [[Kaf (Hebräisk)|Kaf]] (כ , an't Woudeende in ju Foarm ך skrieuwen) foar Ketuvim (כְּתוּבִים, do Skriften). Dät sunt do Bestounddeele fon't Oolde Tästamänt. Do grootste Deele fon dät Oolde Tästamänt sunt uurspröängelk ap [[Hebräiske Sproake|Hebräisk]] ferfoated, bloot litje Deele ap [[Biebelsk Aramäisk|Aramäisk]]. Deeruum wäd dät Oolde Tästamänt fon wäkke uk as '''Hebräiske Biebel''' beteekend. Man wichtich foar ju Uurlääwerengsgeskichte is nit bloot die ärheeldene hebräiske Täkst, man uk besunners oolde Uursättengen, so as ju griechisk-sproakige [[Septuaginta]] (äntsteen twiske 250 f. un 100 ä. Kr.), do aramäiske [[Targum]]e un ju latienske [[Vulgata]] (uum 400 ä. Kr.). Die hebräiske Täkst is näämelk in sin fullen Uumfangst eerste mäd dän [[Codex Leningradensis]] uut dät Jier 1008 ä. Kr. uurlääwerd, een Ouskrift, die fon do [[Masoreten]] moaked wuuden is, dät sunt juudske Geleerde. Allere Breekstukke, do in ju Ruinenstääd [[Khirbet Qumran]] fuunen wuuden sunt, do [[Qumran-Skriften]], doatierje twiske 200 foar un 70 ätter Kristus. Düsse oolde Skriftstukke wiese, dät do Masoreten in't Middeloaler in wiede Deele oarntelk oarbaided hääbe, groote Deele fon dän Täkst stimme uureen. Man wäkke Täkststeeden fon do Qumran-Täkste paasje uk beeter tou oolde Uursättengen so as ju Septuaginta. N Sunnerfaal sunt do sonaamde [[Deuterokanoonske Skriften]]. Do jäilde in ju [[Roomsk-kathoolske Säärke]] un Deele fon do [[Aastsäärken]] (orthodoxe un oold-orientoalske) as Deel fon ju Biebel, wilst jo bie do Juuden un bie do [[Protestantismus|Protestanten]] (Lutherske un Reformierde) as ''apokryph'' jäilde, also nit tou dän biblisken Kanon heere. Düsse Bouke sunt nit in hebräiske of aramäiske Origionaltäkste uurlääwerd, man bloot in ju griechiske Septuaginta. Daach lät sik bie wäkke fon do Täkste fermoude, dät dät uurspröängelk een hebräisk Origional roate. Ju kristelke Beteekenge '''Oold Tästamänt''' sjucht in do hebräiske Bouke dät Juunstuk tou dät Näie Tästamänt. Die Uutdruk Tästamänt kumt fon dät [[Latiensk]]e ''testamentum'', dät wieruume in do Uursättengen foar griechisk "διαθήκη" (diathēkē) un hebräisk בְּרִית (berît) stoant, dät betjudt "Buund", also dän Buund twiske God un sien Foulk. Ju Foarstaalenge fon aan oolden un aan näien Buund, ju sik in do two Deele fon ju Biebel uutdrukt, beropt sik ap aan Täkst uut dät Näie Tästamänt, [[2. Korintherbräif|2. Kor.]] 3,14., wier do hebräiske Skriften as Oolden Buund beteekend wäide, die sunner Kristus nit gjucht tou ferstounden sunt. Die Apostel [[Paulus]] wieruum spielt hiermäd ap aan Täkst uut dät Oolde Tästamänt oun, [[Jeremia|Jer.]] 31,31. Deer wäd aan näien Buund twiske God un do Moanskene foaruuttäld, die uurs as die foarige weese skäl. In dät Kristendum wäd düt Prophetenwoud so fersteen, dät dät ap Kristus tjudt, in't Juudendum ferstoant me dät fonsäärm uurs. In dän kristelk-juudsken Dialog is dät fon wäkke kritisierd wuuden, dät ju Beeteekenge "Oold Tästamänt" so lät, as wan dät sunner dät Näie niks wäid is. Deeruum rakt dät in ju näiere Tied uk dän Begriep '''Eerst Tästamänt''' foar dät oolde, wilst dät näie as dät ''twäide Tästamänt'' beteekend wäd. Man düsse näie Beteekengen hääbe sik bit nu tou noch nit truchsätte kuud. == Ienhoold fon dät oolde Tästamänt == Die Ienhoold fon dät Oolde Tästamänt wäd fon do Juuden un fon do kristelke Konfessionen in ne unnerskeedelke Riegenfoulge ounroat. Uk in dän Uumfangst, wät deer noch tou heert, also kanoonsk is un wät nit, rakt dät litje Ferskiele. In't wäästentelke wäide fon ju roomsk-kathoolske Säärke (un wäkke orthodoxe / oold-orientoalske Konfessionen) een Riege fon Bouke as kanoonisk anärkoand, foar do neen hebräisk Origional uurlääwerd is. Dät sunt do Bouke [[Bouk Tobit|Tobit]], [[Bouk Judit|Judit]], wäkke Extroa-Stukke tou dät [[Bouk Ester]], [[1. Bouk fon do Makkabäere|1. Makkabäere]], [[2. Bouk fon do Makkabäere|2. Makkabäere]], dät [[Bouk fon ju Wiesegaid]], [[Jesus Sirach]], [[Baruch]] mäd dän [[Bräif fon Jeremia]]. Düsse Bouke wäide fon do Juuden un un fon do Protestanten (lutherske un reformierde Kristen) nit as Deel fon dän Kanon anärkoand. Buppedät is n Ferskiel, dät (foaraaln bie do Juuden) wäkke Bouke tou een Bouk touhoopefoated sunt, do bie do Kristen in two of moor Bouke apdeeld sunt. Ju Riegenfoulge is uut n besunneren Gruund unnerskeedelk: Bie do Juuden stoant ju Tora (do fieuw Bouke Mose) oun eerste Steede, uumdät ju as Wiesenge fon God foar n goadelk Lieuwend jält. Ap'e twäide Steede kuume bie do Juuden do Prophetenbouke, do dät Wierkjen fon God in ju Geskichte wiese. Ap'e trääde Steede stounde bie do Juuden do uurige Skriften, do Betjuudenge in dän Goddestjoonst hääbe. Do Kristen hääbe uurs ne Riegenfoulge. Hier stounde uk do fieuw Bouke Mose ap'e eerste Steede, man do Propheten kuume toulääst, dät uurige stoant in'e Midde. Dät is, uumdät in't Kristendum ju Prophetie so fersteen wäd, dät ju ap dät Kuumen fon Kristus wai tjudt. Deeruum stounde do Propheten-Bouke bie do Kristen oun't Eende fon't oolde Tästamänt, gliek befoar dät Näie Tästamänt mäd ju Fertällenge fon dät Lieuwend fon Jesus Kristus begint. Hier is een Tabelle, wier touminst die juudske Kanon un die fon do bee groote middel-europäiske kristelke Konfessionen ieuwenskenuur stoald is: {| class=wikitable style="text-align: center;" |----- ! !! In't Juudendum !! Bie do roomsk-kathoolske Kristen !! Bie do lutherske un reformierde Kristen |----- ! Eersten Deel | '''Do fieuw Bouke Mose (hebr. Torah):''' * '''[[1. Mose]]''' hebr. Bereschit („In'n Ounfang“) * '''[[2. Mose]]''' hebr. Schemot („Noomen“) * '''[[3.Mose]]''' hebr. Wajiqra („Un hie ruup“) * '''[[4. Mose]]''' hebr. Bemidbar („In ju Wöiste“) * '''[[5. Mose]]''' hebr. (Devarim („Woude“) || ''' Do fieuw Bouke Mose (Fäkwoud: Pentateuch): * '''[[1. Mose]]''' Fäkwoud: Genesis („Äntstoundenge“) * '''[[2. Mose]]''' Fäkwoud: Exodus („Uuttoach“) * '''[[3.Mose]]''' Fäkwoud: Leviticus („Levitisk (Bouk)“) * '''[[4. Mose]]''' Fäkwoud: Numeri („Ountoalen“) * '''[[5. Mose]]''' Fäkwoud: Deuteronomium („Wierhoalenge fon dät Gesäts“) || ''' Do fieuw Bouke Mose (Fäkwoud: Pentateuch): * '''[[1. Mose]]''' Fäkwoud: Genesis („Äntstoundenge“) * '''[[2. Mose]]''' Fäkwoud: Exodus („Uuttoach“) * '''[[3.Mose]]''' Fäkwoud: Leviticus („Levitisk (Bouk)“) * '''[[4. Mose]]''' Fäkwoud: Numeri („Ountoalen“) * '''[[5. Mose]]''' Fäkwoud: Deuteronomium („Wierhoalenge fon dät Gesäts“) |----- ! Twäiden Deel | '''Do Propheten''' (hebr. Nevi'im)''': * [[Josua]] (heb. Jehoschua) * [[Bouk fon do Gjuchtere|Gjuchtere]] (heb. Schoftim) * [[Bouk Samuel|Samuel]] (1. un 2. Sam as een Bouk; heb. Schmuʾel) * [[Bouke fon do Köänje|Köänje]] 1. un 2. Köänje as een Bouk; heb. Melachim) * [[Jesaja]] (heb. Jeschajahu) * [[Jeremia]] (heb. Jirmejahu) * [[Ezechiel]] (heb. Jechezkel) * [[Tweelich-Propheten-Bouk]] (heb. Tre ʿaśar; dät änthoaldt: [[Hosea]], [[Joel]], [[Amos]], [[Obadja]], [[Jona]], [[Micha]], [[Nahum]], [[Habakuk]], [[Zefanja]], [[Haggai]], [[Sacharja]], [[Maleachi]]) || '''Geskichtsbouke:''' * [[Josua]] * [[Bouk fon do Gjuchtere|Gjuchtere]] * [[Bouk Rut|Rut]] * [[1. Bouk Samuel|1. Samuel]] * [[2. Bouk Samuel|2. Samuel]] * [[1. Bouk fon do Köänje|1. Köänje]] * [[2. Bouk fon do Köänje|2. Köänje]] * [[1. Chronik]] * [[2. Chronik]] * [[1. Esra]] (Esra) * [[2. Esra]] (= Nehemia) * [[Bouk Tobit|Tobit]] * [[Bouk Judit|Judit]] * [[Bouk Ester|Ester]] (mäd wät bietou!) * [[1. Bouk fon do Makkabäere|1. Makkabäere]] * [[2. Bouk fon do Makkabäere|2. Makkabäere]] || '''Geskichtsbouke:''' * [[Josua]] * [[Bouk fon do Gjuchtere|Gjuchtere]] * [[Bouk Rut|Rut]] * [[1. Bouk Samuel|1. Samuel]] * [[2. Bouk Samuel|2. Samuel]] * [[1. Bouk fon do Köänje|1. Köänje]] * [[2. Bouk fon do Köänje|2. Köänje]] * [[1. Chronik]] * [[2. Chronik]] * [[1. Esra]] (Esra) * [[Nehemia]] * [[Bouk Ester|Ester]] |----- ! Trääden Deel | '''Do Skriften (hebr. Ketuvim):''' * [[Bouk fon do Psoolme]] (hebr. Tehillim) * [[Bouk Ijob]] (hebr. ʾIjov * [[Bouk fon do Spröäke]] hebr. Mischle * [[Bouk Rut|Rut]] * [[Hooch Läid]] (hebr. Schir haSchirim) * [[Bouk Präätenjer]] (hebr. Qohelet) * [[Kloageläidere fon Jeremia]] (hebr. ʾEcha) * [[Ester]] (hebr. ʾEster) * [[Daniel]] * [[Bouk Esra|Esra]] (mäd Nehemia touhoope as een Bouk; hebr. ʿEzra / Nechemja) * [[Bouk fon ju Chronik]] (1. un 2. Chronik in een Bouk; hebr. Divre haJamim) || '''Bouke fon ju Wiesegaid:''' * [[Bouk Ijob|Ijob]] * [[Bouk fon do Psoolme|Psoolme]] * [[Bouk fon do Spröäke|Spröäke]] * [[Bouk Präätenjer]] (Qohelet) * [[Hooch Läid]] * [[Bouk fon ju Wiesegaid]] * [[Jesus Sirach]] || '''Dichtenge / Leerbouke:''' * [[Hiob]] (= Ijob) * [[Bouk fon do Psoolme|Psoolme]] * [[Bouk fon do Spröäke|Spröäke]] * [[Bouk Präätenjer]] (Qohelet) * [[Hooch Läid]] |----- ! Fjooden Deel | / || '''Propheten-Bouke:''' :Groote Propheten: * [[Jesaja]] * [[Jeremia]] * [[Kloageläidere fon dän Jeremia]] * [[Ezechiel]] * [[Baruch]] (mäd dän [[Bräif fon dän Jeremia]]) * [[Daniel]] :Litje Propheten: *[[Hosea]] * [[Joel]] * [[Amos]] * [[Obadja]] * [[Jona]] * [[Micha]] * [[Nahum]] * [[Habakuk]] * [[Zefanja]] * [[Haggai]] * [[Sacharja]] * [[Maleachi]] || '''Propheten-Bouke:''' :Groote Propheten: * [[Jesaja]] * [[Jeremia]] + [[Kloageläidere fon dän Jeremia]] * [[Ezechiel]] * [[Daniel]] :Litje Propheten: *[[Hosea]] * [[Joel]] * [[Amos]] * [[Obadja]] * [[Jona]] * [[Micha]] * [[Nahum]] * [[Habakuk]] * [[Zefanja]] * [[Haggai]] * [[Sacharja]] * [[Maleachi]] |} [[Kategorie:Biebel]] ttntbx4frp6jjegg4oiuh9v0v83ye7y