Taiga

Wikipedia stqwiki https://stq.wikipedia.org/wiki/Haudsiede MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Spezial Diskussion Benutser Benutser Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Bielde Bielde Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Foarloage Foarloage Diskussion Hälpe Hälpe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Taiga 0 3196 124673 124662 2026-05-13T23:01:08Z ~2026-28844-40 15195 124673 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Taiga.png|thumb|350px|Gebiet fon de Taiga (Boreale Zone)]] Ju '''Taiga''' is n Gebiet in dät Noude fon [[Ruslound]], in [[Skandinavien]] un in [[Kanada]], wier fuul Näddelboome woakse. == Noome == Dät ruske Woud тайга́ kumt uut dät Mongoliske, un betjut ''Näddelwoold''. Do Düütske kweede mongs fon ''Boreale Zone'' of ''Borealer Nadelwald'', 'boreaal' kumt uut dät [[Latiensk]]e un hat sofuul as 'Noudwiend'. {{stump}} qxepx9rn4kslz8f2ailse85rbtuofax 1977 0 3447 124670 122948 2026-05-13T22:10:04Z Heinz 88 /* Tou Waareld keemen */ 124670 wikitext text/x-wiki ---- <center> [[17. Jierhunnert|17.]] -- [[18. Jierhunnert|18.]] -- [[19. Jierhunnert|19.]] -- '''[[20. Jierhunnert]]''' -- [[21. Jierhunnert|21.]] -- [[22. Jierhunnert|22.]] -- [[23. Jierhunnert|23.]] Jiere: [[1974]] - [[1975]] - [[1976]] - '''1977''' - [[1978]] - [[1979]] - [[1980]] - ---- </center> {{Kalänner}} == Foarfaale == * [[11. Februoar]]: [[Mengistu Haile Mariam]] wäd tjo Jiere ätter dän Putsk juun [[Haile Selassie]] amtelk Stoats-Upperhaud fon [[Äthiopien]] un Foarsitter fon dän Militär-Räid Derg. * [[7. September]]: Twiske [[Panama]] un do [[Fereende Stoaten fon Amerikoa|Fereende Stoaten]] wäide do [[Torrijos-Carter-Ferdraage]] ousleeten, ätter do ju Hoohaid uur dän [[Panamakanoal]] stappenwiese fon do Fereende Stoaten oun Panama uurgunge skäl. == Tou Waareld keemen == * [[6. Januoar]]: [[Esther Zimmering]], düütske Skauspielerske * [[6. Januoar]]: [[Maria Chudnovsky]], israeliske Mathematikerske * [[10. Januoar]]: [[Kathrin Kühnel]], düütske Skauspielerske * [[11. Januoar]]: [[Anni Friesinger-Postma]], düütske Sköäwelerske * [[2. Februoar]]: [[Shakira]], kolumbioanske Pop-Sjungerske == Stuurwen == * [[6. Januoar]]: [[Hanns Lilje]], düütsken Theologe, Kunsthistoriker un Loundesbiskop * [[14. Januoar]]: [[Anthony Eden]], britisken Politiker, moorfäken Buute-Minister, Premierminister * [[18. Januoar]]: [[Carl Zuckmayer]], düütsken Skrieuwer [[Kategorie:20. Jierhunnert]] p32shykyxdk4wb7oxyufx2y12qtiwah 2. Februoar 0 11878 124669 122456 2026-05-13T22:08:42Z Heinz 88 /* Tou Waareld keemen */ 124669 wikitext text/x-wiki Die '''twäide Februoar''' is die 33. Dai fon dän [[Gregorioansken Kalänner]], somäd blieuwe noch 332 (of in Skaltjiere 333) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou. Uumdät die twäide Februoar (in ju [[Wäästsäärke]]) die fjautichste Dai fon ju Wienoachtstied is, wäd ap düssen Dai [[Ljoachtmisse]] fierd. == Foarfaale == * [[962]]: Die [[Liudolfinger]] [[Otto I. (HRR)|Otto I.]] un sien Wieuwmoanske [[Adelheid fon Burgund|Adelheid]] wäide in Room truch Poabst [[Johannes XII.]] as Kaiser un Kaiserske kround. Düt Geböärnis jält däälich as Gruundengs-Doatum fon't [[Hillich Roomsk Riek|Hillige Roomske Riek]], wier oane dät [[Roomsk Riek|Roomske Riek]] in'n Sin fon ju ''[[Translatio imperii]]'' fääre bestounde skuul. * [[1119]]: Guido, Suun fon dän Groaf Wülm fon Burgund, wäd as Ätterfoulger fon [[Gelasius II.]] as Poabst kädden un nimt dän Noome [[Calixt II.|Calixtus II.]] oun. * [[1194]]: [[Richard Leeuwenhaat]] wäd uut sien Fangenskup ap ju Buurich [[Rieksbuurich Trifels|Trifels]] ätter ju Betoalenge fon n Hooch Loosejäild un ju Laistenge fon aan feudoalen Eed ap dän [[Rieksdai (HRR)|Rieksdai]] in [[Mainz]] fräilät. * [[1536]]: Unner ju Uppermonskup fon [[Pedro de Mendoza]] wäd [[Buenos Aires]] gruunded, dät däälich ju Haudstääd fon [[Argentinien]] is. Ju Stääd wäd ätter n poor Jiere fon Indioanere fernäild un mout in [[1580]] näi gruunded wäide. * [[1831]]: Kardinoal Bartolomeo Alberto Cappellari wäd ätter een [[Konklave]] fon 54 Deege foar'n Poabst kädden un nimt dän Noome [[Gregor XVI.]] oun. Hie waas bit nu tou (Stound 2023) die lääste Poabst, die noch naan Biskop waas, as hie kädden wuude. * [[1848]]: Dät Eende fon dän [[Mexikoansk-Amerikoansken Kriech]] brangt in dän [[Ferdraach fon Guadalupe Hidalgo|Free-Ferdraach fon Guadalupe Hidalgo]] do [[Fereende Stoaten fon Amerikoa]] masse näi Lound in't Wääste, dät in't Foaren tou Mexiko heerd hiede. Dät honnelt sik uum Rebätte, do däälich do US-Buundesstoaten [[Arizona]], [[Kalifornien]], [[Nevada]], [[Utah]] un Deele fon [[Colorado]], [[New Mexico]] un [[Wyoming]] uumfoatje. Buppedät akzeptiert Mexiko dän [[Río Bravo del Norte]] (uk: Rio Grande) as Skeed tou [[Texas]]. * [[1943]]: Do Düütske ferljoose ju [[Slacht fon Stalingrad]] juun ju [[Sowjetunion]]. == Tou Waareld keemen == * [[1649]]: [[Benedikt XIII. (Poabst)]] * [[1913]]: [[Masanobu Fukuoka]], japoansken Mikrobiologe un Buur * [[1959]]: [[Hella von Sinnen]], düütske Wiedkieker-Moderatoorinne, Komikerske un Synchron-Baalerske * [[1970]]: [[Anton Hofreiter]], düütsken Politiker (Buundnis 90 / Do Gräine) * [[1977]]: [[Shakira]], kolumbioanske Pop-Sjungerske == Stuurwen == * [[1769]]: [[Clemens XIII.]], Poabst [[Kategorie:Februoar]] [[Kategorie:Dai]] 5ah798iuhadg1o9h2j77vcjyudg0ic3 Jesaja 0 12070 124671 124035 2026-05-13T22:35:55Z ~2026-28844-40 15195 /* Do Kapitele 1 - 39: "Protojesaja" */ 124671 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Jacopo filippo argenta e martino da modena, graduale XIII, 1480-1500 ca, 02 isaia.jpg|thumb|right|200px|Die Profeet Jesaja ap een Boukmoaleräi (Miniatuur) fon [[Jacopo Filippo d'Argenta]] uut dät [[15. Jierhunnert|15. Jh.]].]] '''Jesaja''' ([[Hebräiske Sproake|Hebräisk]]: יְשַׁעְיָהוּ (Jəšaʿjā́hû) of יְשַׁעְיָה (Jəšaʿjā́); [[Ooldgriechiske Sproake|ooldgriechisk]]: Ἠσαΐας Ēsaḯas, [[Latienske Sproake|Latiensk]]: Isaias), die wäil in't 8. Jierhunnerd f.Kr. doatierd wäd, is aan fon do groote Skrift-[[Profeet]]en in dät [[Oold Testament|OoldeTestament / dän Tanach]] == Ienhoold un Äntstoundenge fon dät Bouk Jesaja == Uurlääwerd wäd ju Profeetie fon Jesaja in dät glieknoomige bibliske Bouk Jesaja. Man nit dät heele Bouk, fermoudet die grootste Deel fon ju Wietenskup, stommet uut ju Pänne fon him sälwen. Fuulmoor wäd argumentierd, dät dät een Touhoopeföigenge fon unnerskeedelke Täkste is, do tou ferskeedene Tieden skrieuwen wuuden sunt. Wäkke fon düsse Täkste änthoolde Prophetie fon dän histoorisken Profeet Jesaja, ju deeroun wierroat of sitierd wäd. Een Hypothese is, dät sik dät Bouk Jesaja uut träin Deele touhoopesät, do uurspröängelk oainstoundige Bouke foar sik wieren un as "Protojesaja", "Deuterojesaja" un "Tritojesaja" beteekend wäide, ätter do griechiske Woude foar dät eerste, twäide, trääde. Ätter düsse Fermoudenge wäide bloot do eerste 39 Kapitele deelwiese mäd dän histoorisken Jesaja in Ferbiendenge broacht, jo heete "Protojesaja" (dät betjudt: Eersten Jesaja). Twäin uur Deele, "Deuterojesaja" (do Kapitele 40-55) un "Tritojesaja" (do Kapitele 56-66), skällen uurspröängelk Bouke foar sik weesen hääbe, do eerste leeter dät Bouk Jesaja bietouföiged wuuden sunt Uurswäkke hoolde ju Äntstoundengs-Geskichte fon dät Bouk foar noch komplexer. === Do Kapitele 1 - 39: "Protojesaja" === Bloot düssen Deel, do eerste njuugenuntrüütich Kapitele, änthoolde toumäts dän Noome "Jesaja"<ref> (Jes 1, 1; Jes 2, 1; Jes 7, 3; Jes 7, 13; Jes 13, 1; Jes 20, 2; Jes 20, 3; Jes 37, 2; Jes 37, 5; Jes 37, 6; Jes 37, 21; Jes 38, 1, Jes 38, 4; Jes 38, 21; Jes 39, 3; Jes 39, 5; Jes 39, 8)</ref>. Maasttieds in aan Touhoopehong, die sowät kwäd as: Jesaja häd düt un dät kweeden, of: Jesaja häd düt un dät in sien Visioonen blouked. Deeruum is dät uk wäil düssen Deel, die as die uurspröängelke Deel fon dät Bouk blouked wäd, un die (moor as do uur Deele) in dän Touhoopehong mäd aan histoorisken Profeet Jesaja blouked wäd. Un uut düssen Deel fon dät Bouk wäd dan uk rekonstruierd, tou wäkke Tied die Profeet Jesaja wierked häd: * In Jesaja 6, 1 wäd een Visioon uut dät Jier wierroat, as Köänich [[Usija]] stuurwen is. Dät is naue Jier is striedich, man waas sowät uum 740 f. Chr. * In do Kapitele 7 un 8 gungt dät uum ju Tied fon dän [[Syrisk-ephraimitisken Kriech]] (734-732 f.Chr.) * In do Kapitele 18 un 20 gungt dät uum do Apstounde juun do Assyrere (721-711 f. Chr.) * In do Kapitele 28 bit 31 gungt dät uum do Apstounde unner Köänich [[Hiskija]] bit tou ju Beleegerenge fon [[Jerusalem]] (705-701 f. Chr.) Dät lät sik goud sjo, man dät rakt uur Ousniede in düssen Deel fon dät Bouk, do sik nit so seküür histoorisk touoardenje läite. Steeden as Jes 6,9-11, wier fertäld wäd, dät ju Gjuchtsprofeetie fon Jesaja fon Begin oun truch dät Foulk nit heerd un nit blouked wäide skuul, wäide toumäts so uutlaid, dät dät Profeetenbouk fon Begin oun nit pädagoogisk toacht waas, man deertou, dän Loop fon ju Geskichte tou ferkloorjen - Besunners fon dät Uunheel deer oane. Dät skient, dät die Profeet Jesaja uut Priester-Kringe stommede. Deeruum is foar him uk die Bierich Zion so wichtich, un dät Jerusalem ju Beleegerenge truch dän Assyrer-Köänich [[Sanherib]] in dät Jier 701 f. Chr. goud uurstuude, wäd as Bewies uutlaid, dät God foar Zion Heel wol. God wäd as Köänich beteekend, uk dät is een Kääden-Stuk fon ju Zions-Theologie. [[Bielde:Da-gaeta-giovanni-act-1448-147-profeta-isaia.jpg|thumb|right|200px|Die Profeet Jesaja ap een Skilleroatsje fon [[Giovanni da Gaeta (Moaler)|Giovanni da Gaeta]] ([[15. Jierhunnert|15. Jh.]]), ap dät Spröäkbeend aan Ferwies ap Jes 7,14 in Latienske Sproake.]] Foar dät Kristendum fon groote Betjuudenge sunt do messioanske Profeetäiengen: * 1. Jes. 7,14 * 2. Jes 8,23 - 9,6 * 3. Jes 11, 1-5 Düsse Profeetäiengen ferwiese ätter kristelken Gloowe nit bloot ap do histooriske Ferhooldnisse fon hiere Tied, man uk, un dät is fuul wichtiger, ap [[Jesus Christus]]. === Do Kapitele 40 - 55 "Deuterojesaja" === Do Kapitele fjautich bit fieuwunfüüftich sätte foaruut, dät dät Uunheel al ientreeden is. Nu is ju Tied riep, dät dät wier beeter wäide skäl. Dät wäd in ju Tied fon dät [[Babyloonsk|babyloonske Exil]] ienoardend. Ju Exilstied begon in 597 f. Chr. mäd ju Iennoame fon dät Köänichriek Juda un sien Haudstääd Jerusalem truch dän babyloonsken Köänich Nebukadnezar II., die dän Tämpel plunnerde un wichtige Deele fon ju Befoulkenge ätter Babyloonien deportierde. Dät Eende fon ju Exilstied is dän Perserköänich Kyrus II. tou fertonkjen, die Babylon iennoom un do exilierde Buutloundere Ferlof roate, ätter Huus wai tou gungen. Kyrus II. wäd in düssen Deel fon dät Bouk mäd Noome apfierd, wät ju Doatierenge eenfacher moaket. Besunners tjuudelk wäd dät in Jesaja 44,28, wier God Köänich Kyrus as Uutfierder fon sin Wille beteekent, beleeken ap dän Wierapbau fon Jerusalem un sin Tämpel. Kyrus sälwen, dät bewiese histooriske Dokumente as die [[Kyrus-Zylinder]], saach sik wuddelk in goddelken Apdraach, wan uk ätter düsse Deerstaalenge in dän Apdraach fon dän heedensken God [[Marduk]]. Marduk wuude as Stääd-Godhaid fon [[Babylon]] fer'eerd, un die Perserköänich moakede Babylon tou sien näie Haudstääd. In sien [[Polytheismus|polytheistiske]] Waareldbielde häd hie ieuwenske Marduk oaber uk Gloowe oun do Godhaide fon uur Foulke. Kyrus wüül sik profilierje as aan gjuchtfäidigen Köänich, die Moanskene un hiere Godhaide uut dät Exil in hiere Heemat tourächbrangt un Kulte foar do Godhaide wier iensät. Deerjuun moaket düssen Deel fon dät Bouk Jesaja fon dät Bouk Jesaja kloor, dät hie een [[Monotheismus|monotheistiske Waareldbielde]] ferträdt. Dät is in düsse Tied een Besunnerhaid, uumdät [[Monolatrie]] dät gewöönelkere Phänomen waas: In ju Fereerenge wieren do Ljuude aan God tjou, man dät moaste nit betjuude, dät jo ju Existenz fon uurswäkke löägenden. Un dät waas uk wäil ju Sjuchtwiese, wier Kyrus fon uutgeen: Dät älk Foulk sien oaine Godhaide hiede, un twiske düsse Godhaide noom hie een Hierarchie oun, juust so as twiske do Foulke säärm. Man Jes 45,5 is in düsse Seeke uunmisferstoundelk: :''Iek bän die HEERE<ref>"HEERE" is die traditsjoonelle Ploatshoolder foar dän hebräisken Goddesnoome יהוה, die nit uutspreeken wäd ([[Tetragramm]])''</ref> un uurs neemens, buute mie rakt dät naan God"'' Uut do Ferwiese ap Köänich Kyrus reeke läte sik two wichtige Fräigestaalengen ouleede, wät düssen Deel fon dät Bouk Jesaja oungungt: 1. Sunt do Täkste as Heels-Profeetäiengen tou een Tied ferfoated wuuden, as me noch ap ju Iennoame fon Babylon truch Kyrus hoopede, of sunt do touräächkiekjend ätter ju Iennoame skrieuwen? Of sunt deer wäkke Täkste foar, wäkke ätter äntsteen? Do Kapitele 46 un 47 wäide toumäts so fersteen, as wan Babylon fernäild wäide skuul. Dät is histoorisk nit ientreeden, ju Stääd eepende dän Ärooberer hiere Pouten un liet him sunner Kamp ienluuke. Jesaja 45,1 boald fon Dooren, do eepend wäide un Pouten, do nit fersleeten blieuwe, man die touken Vers lät sik wier as Ferwies ap aan twoangenen Truchbreek ferstounde. Man die Täkst skrift poetisk un allegoorisk, un so blieuwe deer fuul Muugelkhaiden, dät tou interpretierjen. 2. Een Profeetäienge, ju sik ap ju Heemkier fon do Exilierde un dän Wierapbau fon dän Jerusalemer Tämpel belukt, juust so as ju Profeetäienge in Jes 44,28, wäd uurswain in ju Bibel den Profeet [[Jeremia]] touskrieuwen. Dät gungt uum do ienleedende Woude tou dät hebräisksproakige Sitoat fon dät [[Kyrus-Edikt]], aan Täkst, die sik bienaist identisk in [[Twäide Chronik|2 Chr]] 36,22 un in [[Esra]] 1,1 findt. Man do Täkste, do däälich tou dät Bouk Jeremia heere baale nit fon Kyrus. Deeruum toanke wäkke Foarskere, dät die "Deuterojesaja" uurspröängelk as Foutsättenge tou Jeremia toacht waas un ieuwen nit Jesaja. [[Bielde:Great Isaiah Scroll Ch53.jpg|thumb|right|200px|Aan Uutsnied fon Jesaja 53 in ju [[Groote Jesaja-Rulle]] uut [[Qumran]], een Hondskrift uut dät 2. Jierhunnerd f. Chr.]] Besunners bekoande Täkste uut düssen Deel fon dät Bouk Jesaja sunt do sonaamde [[Goddesknächts-Läidere]]. Foaraaln aan fon düsse Täkste, Jes 52,13 bit 53,12, die deerfon skrift, dät die Goddesknächt insteede fon uur mishonneld wäd un stäärft, uutdrukkelk uk do Sänden fon uur Ljuude drain häd, wäd in't Kristendum traditsjoonell [[Christologie|christologisk]] uutlaid, dät betjudt, as Profeetäienge fersteen, ju ap [[Jesus Christus]] tjudt. Wäl uurspröängelk deermäd meend waas, as die Täkst ferfoated wuude, blift uunkloor. Wildääge is, moor noch as ju Fräige, wät sik die moaskelke Ferfoater bie dät Skrieuwen toacht häd, ju theologisk betjuudende Fräigestaalenge, wät God truch him kweede wüül. Touminst, wan me dät Skrift-Ferstoundnis fon dät [[Nizäno-Konstantinopolitanum]] foulget, dät God truch do Profeeten boald häd. === Do Kapitele 56 - 66 "Tritojesaja" === Of düssen Deel fon dät Bouk wuddelk insen een Bouk foar sik waas, wäd intwiske oafter betwieuweld. In't meene wäd hie so uum 530 f. Kr. doatierd, man wäkke kweede, dät hie fon Begin oun as Tousät tou dät Foarstoundende ferfoated wuude. == Wällen, Literatuur un Foutnooten == * Ju Bibel * Jan Chr. Gertz (Uutreeker) un uurswäkke: Grundinformation Altes Testament, 6. Aplääse, Göttingen 2019 * Martin Rösel: Bibelkunde des Alten Testaments, 10. Aplääse, Göttingen 2018 <references/> [[Kategorie:Biebel]] [[Kategorie:Juudendum]] [[Kategorie:Kristendum]] l8ao3a2a1ywy8n384saoh88z6nb9b0e 124672 124671 2026-05-13T22:40:00Z ~2026-28844-40 15195 /* Do Kapitele 40 - 55 "Deuterojesaja" */ 124672 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Jacopo filippo argenta e martino da modena, graduale XIII, 1480-1500 ca, 02 isaia.jpg|thumb|right|200px|Die Profeet Jesaja ap een Boukmoaleräi (Miniatuur) fon [[Jacopo Filippo d'Argenta]] uut dät [[15. Jierhunnert|15. Jh.]].]] '''Jesaja''' ([[Hebräiske Sproake|Hebräisk]]: יְשַׁעְיָהוּ (Jəšaʿjā́hû) of יְשַׁעְיָה (Jəšaʿjā́); [[Ooldgriechiske Sproake|ooldgriechisk]]: Ἠσαΐας Ēsaḯas, [[Latienske Sproake|Latiensk]]: Isaias), die wäil in't 8. Jierhunnerd f.Kr. doatierd wäd, is aan fon do groote Skrift-[[Profeet]]en in dät [[Oold Testament|OoldeTestament / dän Tanach]] == Ienhoold un Äntstoundenge fon dät Bouk Jesaja == Uurlääwerd wäd ju Profeetie fon Jesaja in dät glieknoomige bibliske Bouk Jesaja. Man nit dät heele Bouk, fermoudet die grootste Deel fon ju Wietenskup, stommet uut ju Pänne fon him sälwen. Fuulmoor wäd argumentierd, dät dät een Touhoopeföigenge fon unnerskeedelke Täkste is, do tou ferskeedene Tieden skrieuwen wuuden sunt. Wäkke fon düsse Täkste änthoolde Prophetie fon dän histoorisken Profeet Jesaja, ju deeroun wierroat of sitierd wäd. Een Hypothese is, dät sik dät Bouk Jesaja uut träin Deele touhoopesät, do uurspröängelk oainstoundige Bouke foar sik wieren un as "Protojesaja", "Deuterojesaja" un "Tritojesaja" beteekend wäide, ätter do griechiske Woude foar dät eerste, twäide, trääde. Ätter düsse Fermoudenge wäide bloot do eerste 39 Kapitele deelwiese mäd dän histoorisken Jesaja in Ferbiendenge broacht, jo heete "Protojesaja" (dät betjudt: Eersten Jesaja). Twäin uur Deele, "Deuterojesaja" (do Kapitele 40-55) un "Tritojesaja" (do Kapitele 56-66), skällen uurspröängelk Bouke foar sik weesen hääbe, do eerste leeter dät Bouk Jesaja bietouföiged wuuden sunt Uurswäkke hoolde ju Äntstoundengs-Geskichte fon dät Bouk foar noch komplexer. === Do Kapitele 1 - 39: "Protojesaja" === Bloot düssen Deel, do eerste njuugenuntrüütich Kapitele, änthoolde toumäts dän Noome "Jesaja"<ref> (Jes 1, 1; Jes 2, 1; Jes 7, 3; Jes 7, 13; Jes 13, 1; Jes 20, 2; Jes 20, 3; Jes 37, 2; Jes 37, 5; Jes 37, 6; Jes 37, 21; Jes 38, 1, Jes 38, 4; Jes 38, 21; Jes 39, 3; Jes 39, 5; Jes 39, 8)</ref>. Maasttieds in aan Touhoopehong, die sowät kwäd as: Jesaja häd düt un dät kweeden, of: Jesaja häd düt un dät in sien Visioonen blouked. Deeruum is dät uk wäil düssen Deel, die as die uurspröängelke Deel fon dät Bouk blouked wäd, un die (moor as do uur Deele) in dän Touhoopehong mäd aan histoorisken Profeet Jesaja blouked wäd. Un uut düssen Deel fon dät Bouk wäd dan uk rekonstruierd, tou wäkke Tied die Profeet Jesaja wierked häd: * In Jesaja 6, 1 wäd een Visioon uut dät Jier wierroat, as Köänich [[Usija]] stuurwen is. Dät is naue Jier is striedich, man waas sowät uum 740 f. Chr. * In do Kapitele 7 un 8 gungt dät uum ju Tied fon dän [[Syrisk-ephraimitisken Kriech]] (734-732 f.Chr.) * In do Kapitele 18 un 20 gungt dät uum do Apstounde juun do Assyrere (721-711 f. Chr.) * In do Kapitele 28 bit 31 gungt dät uum do Apstounde unner Köänich [[Hiskija]] bit tou ju Beleegerenge fon [[Jerusalem]] (705-701 f. Chr.) Dät lät sik goud sjo, man dät rakt uur Ousniede in düssen Deel fon dät Bouk, do sik nit so seküür histoorisk touoardenje läite. Steeden as Jes 6,9-11, wier fertäld wäd, dät ju Gjuchtsprofeetie fon Jesaja fon Begin oun truch dät Foulk nit heerd un nit blouked wäide skuul, wäide toumäts so uutlaid, dät dät Profeetenbouk fon Begin oun nit pädagoogisk toacht waas, man deertou, dän Loop fon ju Geskichte tou ferkloorjen - Besunners fon dät Uunheel deer oane. Dät skient, dät die Profeet Jesaja uut Priester-Kringe stommede. Deeruum is foar him uk die Bierich Zion so wichtich, un dät Jerusalem ju Beleegerenge truch dän Assyrer-Köänich [[Sanherib]] in dät Jier 701 f. Chr. goud uurstuude, wäd as Bewies uutlaid, dät God foar Zion Heel wol. God wäd as Köänich beteekend, uk dät is een Kääden-Stuk fon ju Zions-Theologie. [[Bielde:Da-gaeta-giovanni-act-1448-147-profeta-isaia.jpg|thumb|right|200px|Die Profeet Jesaja ap een Skilleroatsje fon [[Giovanni da Gaeta (Moaler)|Giovanni da Gaeta]] ([[15. Jierhunnert|15. Jh.]]), ap dät Spröäkbeend aan Ferwies ap Jes 7,14 in Latienske Sproake.]] Foar dät Kristendum fon groote Betjuudenge sunt do messioanske Profeetäiengen: * 1. Jes. 7,14 * 2. Jes 8,23 - 9,6 * 3. Jes 11, 1-5 Düsse Profeetäiengen ferwiese ätter kristelken Gloowe nit bloot ap do histooriske Ferhooldnisse fon hiere Tied, man uk, un dät is fuul wichtiger, ap [[Jesus Christus]]. === Do Kapitele 40 - 55 "Deuterojesaja" === Do Kapitele fjautich bit fieuwunfüüftich sätte foaruut, dät dät Uunheel al ientreeden is. Nu is ju Tied riep, dät dät wier beeter wäide skäl. Dät wäd in ju Tied fon dät [[Babyloonsk|babyloonske Exil]] ienoardend. Ju Exilstied begon in 597 f. Chr. mäd ju Iennoame fon dät Köänichriek Juda un sien Haudstääd Jerusalem truch dän babyloonsken Köänich Nebukadnezar II., die dän Tämpel plunnerde un wichtige Deele fon ju Befoulkenge ätter Babyloonien deportierde. Dät Eende fon ju Exilstied is dän Perserköänich Kyrus II. tou fertonkjen, die Babylon iennoom un do exilierde Buutloundere Ferlof roate, ätter Huus wai tou gungen. Kyrus II. wäd in düssen Deel fon dät Bouk mäd Noome apfierd, wät ju Doatierenge eenfacher moaket. Besunners tjuudelk wäd dät in Jesaja 44,28, wier God Köänich Kyrus as Uutfierder fon sin Wille beteekent, beleeken ap dän Wierapbau fon Jerusalem un sin Tämpel. Kyrus sälwen, dät bewiese histooriske Dokumente as die [[Kyrus-Zylinder]], saach sik wuddelk in goddelken Apdraach, wan uk ätter düsse Deerstaalenge in dän Apdraach fon dän heedensken God [[Marduk]]. Marduk wuude as Stääd-Godhaid fon [[Babylon]] fer'eerd, un die Perserköänich moakede Babylon tou sien näie Haudstääd. In sien [[Polytheismus|polytheistiske]] Waareldbielde häd hie ieuwenske Marduk oaber uk Gloowe oun do Godhaide fon uur Foulke. Kyrus wüül sik profilierje as aan gjuchtfäidigen Köänich, die Moanskene un hiere Godhaide uut dät Exil in hiere Heemat tourächbrangt un Kulte foar do Godhaide wier iensät. Deerjuun moaket düssen Deel fon dät Bouk Jesaja fon dät Bouk Jesaja kloor, dät hie een [[Monotheismus|monotheistiske Waareldbielde]] ferträdt. Dät is in düsse Tied een Besunnerhaid, uumdät [[Monolatrie]] dät gewöönelkere Phänomen waas: In ju Fereerenge wieren do Ljuude aan God tjou, man dät moaste nit betjuude, dät jo ju Existenz fon uurswäkke löägenden. Un dät waas uk wäil ju Sjuchtwiese, wier Kyrus fon uutgeen: Dät älk Foulk sien oaine Godhaide hiede, un twiske düsse Godhaide noom hie een Hierarchie oun, juust so as twiske do Foulke säärm. Man Jes 45,5 is in düsse Seeke uunmisferstoundelk: :''Iek bän die HEERE<ref>"HEERE" is die traditsjoonelle Ploatshoolder foar dän hebräisken Goddesnoome יהוה, die nit uutspreeken wäd ([[Tetragramm]])''</ref> un uurs neemens, buute mie rakt dät naan God"'' Uut do Ferwiese ap Köänich Kyrus läite sik two wichtige Fräigestaalengen ouleede, wät düssen Deel fon dät Bouk Jesaja oungungt: * 1. Sunt do Täkste as Heels-Profeetäiengen tou een Tied ferfoated wuuden, as me noch ap ju Iennoame fon Babylon truch Kyrus hoopede, of sunt do touräächkiekjend ätter ju Iennoame skrieuwen? Of sunt deer wäkke Täkste foar, wäkke ätter äntsteen? Do Kapitele 46 un 47 wäide toumäts so fersteen, as wan Babylon fernäild wäide skuul. Dät is histoorisk nit ientreeden, ju Stääd eepende dän Ärooberer hiere Pouten un liet him sunner Kamp ienluuke. Jesaja 45,1 boald fon Dooren, do eepend wäide un Pouten, do nit fersleeten blieuwe, man die touken Vers lät sik wier as Ferwies ap aan twoangenen Truchbreek ferstounde. Man die Täkst skrift poetisk un allegoorisk, un so blieuwe deer fuul Muugelkhaiden, dät tou interpretierjen. * 2. Een Profeetäienge, ju sik ap ju Heemkier fon do Exilierde un dän Wierapbau fon dän Jerusalemer Tämpel belukt, juust so as ju Profeetäienge in Jes 44,28, wäd uurswain in ju Bibel den Profeet [[Jeremia]] touskrieuwen. Dät gungt uum do ienleedende Woude tou dät hebräisksproakige Sitoat fon dät [[Kyrus-Edikt]], aan Täkst, die sik bienaist identisk in [[Twäide Chronik|2 Chr]] 36,22 un in [[Esra]] 1,1 findt. Man do Täkste, do däälich tou dät Bouk Jeremia heere baale nit fon Kyrus. Deeruum toanke wäkke Foarskere, dät die "Deuterojesaja" uurspröängelk as Foutsättenge tou Jeremia toacht waas un ieuwen nit Jesaja. [[Bielde:Great Isaiah Scroll Ch53.jpg|thumb|right|200px|Aan Uutsnied fon Jesaja 53 in ju [[Groote Jesaja-Rulle]] uut [[Qumran]], een Hondskrift uut dät 2. Jierhunnerd f. Chr.]] Besunners bekoande Täkste uut düssen Deel fon dät Bouk Jesaja sunt do sonaamde [[Goddesknächts-Läidere]]. Foaraaln aan fon düsse Täkste, Jes 52,13 bit 53,12, die deerfon skrift, dät die Goddesknächt insteede fon uur mishonneld wäd un stäärft, uutdrukkelk uk do Sänden fon uur Ljuude drain häd, wäd in't Kristendum traditsjoonell [[Christologie|christologisk]] uutlaid, dät betjudt, as Profeetäienge fersteen, ju ap [[Jesus Christus]] tjudt. Wäl uurspröängelk deermäd meend waas, as die Täkst ferfoated wuude, blift uunkloor. Wildääge is, moor noch as ju Fräige, wät sik die moaskelke Ferfoater bie dät Skrieuwen toacht häd, ju theologisk betjuudende Fräigestaalenge, wät God truch him kweede wüül. Touminst, wan me dät Skrift-Ferstoundnis fon dät [[Nizäno-Konstantinopolitanum]] foulget, dät God truch do Profeeten boald häd. === Do Kapitele 56 - 66 "Tritojesaja" === Of düssen Deel fon dät Bouk wuddelk insen een Bouk foar sik waas, wäd intwiske oafter betwieuweld. In't meene wäd hie so uum 530 f. Kr. doatierd, man wäkke kweede, dät hie fon Begin oun as Tousät tou dät Foarstoundende ferfoated wuude. == Wällen, Literatuur un Foutnooten == * Ju Bibel * Jan Chr. Gertz (Uutreeker) un uurswäkke: Grundinformation Altes Testament, 6. Aplääse, Göttingen 2019 * Martin Rösel: Bibelkunde des Alten Testaments, 10. Aplääse, Göttingen 2018 <references/> [[Kategorie:Biebel]] [[Kategorie:Juudendum]] [[Kategorie:Kristendum]] 9dp63u9r3sy5hp0g6i70ph5gxheok2k Shakira 0 12196 124663 124660 2026-05-13T21:58:07Z Heinz 88 Sproakelke Ferbeeterengen 124663 wikitext text/x-wiki [[File:Shakira in concert.jpg|thumb|Shakira (2003)]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (bädden ap dän 2. Februoar 1977), beeter bekoand as '''Shakira''', is ne kolumbioanske Latin-Pop-Sjungerske un Soangskrieuwerske, Donserske un Philanthropin. Shakira is bekoand as ju "Köönigin fon ju latien-amerikoanske Musik".<ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/shakira-shakira-queen-of-latin-music-from-her-breakthroughs-and-breakups-to-breaking-the-internet-20231126-3</ref> Ju häd dän grootsten Ärfoulch mäd dät Läid "Hips Don't Lie".<ref>https://www.billboard.com/music/music-news/shakira-hips-dont-lie-record-label-story-1235967422/</ref> == Ju Diskografie == * ''Magia'' (1991) * ''Peligro'' (1993) * ''Pies Descalzos'' (1995) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) * ''Laundry Service'' (2001) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) * ''She Wolf'' (2009) * ''Sale el Sol'' (2010) * ''Shakira'' (2014) * ''El Dorado'' (2017) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) Ju häd uk fieuw Live-Alben uutbroacht: * ''MTV Unplugged'' (2000) * ''Live & off the Record'' (2004) * ''Oral Fixation Tour'' (2007) * ''Live from Paris'' (2011) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019) f8lukorj75mop88v9yjas2jmgzaqcjp 124664 124663 2026-05-13T21:58:52Z Heinz 88 124664 wikitext text/x-wiki [[File:Shakira in concert.jpg|thumb|Shakira (2003)]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (bädden ap dän 2. Februoar 1977), beeter bekoand as '''Shakira''', is ne kolumbioanske Latin-Pop-Sjungerske un Soangskrieuwerske, Donserske un Philanthropin. Shakira is bekoand as ju "Köönigin fon ju latien-amerikoanske Musik".<ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/shakira-shakira-queen-of-latin-music-from-her-breakthroughs-and-breakups-to-breaking-the-internet-20231126-3</ref> Ju häd dän grootsten Ärfoulch mäd dät Läid "Hips Don't Lie".<ref>https://www.billboard.com/music/music-news/shakira-hips-dont-lie-record-label-story-1235967422/</ref> == Ju Diskografie == * ''Magia'' (1991) * ''Peligro'' (1993) * ''Pies Descalzos'' (1995) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) * ''Laundry Service'' (2001) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) * ''She Wolf'' (2009) * ''Sale el Sol'' (2010) * ''Shakira'' (2014) * ''El Dorado'' (2017) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) Ju häd uk fieuw Live-Alben uutbroacht: * ''MTV Unplugged'' (2000) * ''Live & off the Record'' (2004) * ''Oral Fixation Tour'' (2007) * ''Live from Paris'' (2011) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019) [[Kategorie:Pop-Musik]] lmgv3f98r5qewxqxgl237ix6hkhkyh6 124666 124664 2026-05-13T22:00:16Z Heinz 88 124666 wikitext text/x-wiki [[File:Shakira in concert.jpg|thumb|Shakira (2003)]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (bädden ap dän 2. Februoar 1977), beeter bekoand as '''Shakira''', is ne kolumbioanske Latin-Pop-Sjungerske un Soangskrieuwerske, Donserske un Philanthropin. Shakira is bekoand as ju "Köönigin fon ju latien-amerikoanske Musik".<ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/shakira-shakira-queen-of-latin-music-from-her-breakthroughs-and-breakups-to-breaking-the-internet-20231126-3</ref> Ju häd dän grootsten Ärfoulch mäd dät Läid "Hips Don't Lie".<ref>https://www.billboard.com/music/music-news/shakira-hips-dont-lie-record-label-story-1235967422/</ref> == Ju Diskografie == * ''Magia'' (1991) * ''Peligro'' (1993) * ''Pies Descalzos'' (1995) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) * ''Laundry Service'' (2001) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) * ''She Wolf'' (2009) * ''Sale el Sol'' (2010) * ''Shakira'' (2014) * ''El Dorado'' (2017) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) Ju häd uk fieuw Live-Alben uutbroacht: * ''MTV Unplugged'' (2000) * ''Live & off the Record'' (2004) * ''Oral Fixation Tour'' (2007) * ''Live from Paris'' (2011) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019) [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Sjunger]] amg1psjidyvfmvjmam6k6nt2xa3zqmr 124667 124666 2026-05-13T22:06:16Z Heinz 88 124667 wikitext text/x-wiki [[File:Shakira in concert.jpg|thumb|Shakira (2003)]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (bädden ap dän 2. Februoar 1977), beeter bekoand as '''Shakira''', is ne kolumbioanske Latin-Pop-Sjungerske un Soangskrieuwerske, Donserske un Philanthropin. Shakira is bekoand as ju "Köönigin fon ju latien-amerikoanske Musik".<ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/shakira-shakira-queen-of-latin-music-from-her-breakthroughs-and-breakups-to-breaking-the-internet-20231126-3</ref> Ju häd dän grootsten Ärfoulch mäd dät Läid "Hips Don't Lie".<ref>https://www.billboard.com/music/music-news/shakira-hips-dont-lie-record-label-story-1235967422/</ref> == Ju Diskografie == * ''Magia'' (1991) * ''Peligro'' (1993) * ''Pies Descalzos'' (1995) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) * ''Laundry Service'' (2001) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) * ''She Wolf'' (2009) * ''Sale el Sol'' (2010) * ''Shakira'' (2014) * ''El Dorado'' (2017) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) Ju häd uk fieuw Live-Alben uutbroacht: * ''MTV Unplugged'' (2000) * ''Live & off the Record'' (2004) * ''Oral Fixation Tour'' (2007) * ''Live from Paris'' (2011) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019) == Foutnooten == <references/> [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Sjunger]] g1se2jl7rw3yw03g6eftt3qhvh8wv2d 124668 124667 2026-05-13T22:06:45Z Heinz 88 124668 wikitext text/x-wiki [[File:Shakira in concert.jpg|thumb|Shakira (2003)]] '''Shakira Isabel Mebarak Ripoll''' (tou Waareld keemen ap dän [[2. Februoar]] [[1977]]), beeter bekoand as '''Shakira''', is ne kolumbioanske Latin-Pop-Sjungerske un Soangskrieuwerske, Donserske un Philanthropin. Shakira is bekoand as ju "Köönigin fon ju latien-amerikoanske Musik".<ref>https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/shakira-shakira-queen-of-latin-music-from-her-breakthroughs-and-breakups-to-breaking-the-internet-20231126-3</ref> Ju häd dän grootsten Ärfoulch mäd dät Läid "Hips Don't Lie".<ref>https://www.billboard.com/music/music-news/shakira-hips-dont-lie-record-label-story-1235967422/</ref> == Ju Diskografie == * ''Magia'' (1991) * ''Peligro'' (1993) * ''Pies Descalzos'' (1995) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (1998) * ''Laundry Service'' (2001) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (2005) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (2005) * ''She Wolf'' (2009) * ''Sale el Sol'' (2010) * ''Shakira'' (2014) * ''El Dorado'' (2017) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (2024) Ju häd uk fieuw Live-Alben uutbroacht: * ''MTV Unplugged'' (2000) * ''Live & off the Record'' (2004) * ''Oral Fixation Tour'' (2007) * ''Live from Paris'' (2011) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (2019) == Foutnooten == <references/> [[Kategorie:Pop-Musik]] [[Kategorie:Sjunger]] rtn6n8xh5d9c7mj54po9icm90wr7zf9 Kategorie:Pop-Musik 14 12197 124665 2026-05-13T21:59:36Z Heinz 88 Ju Siede wuud näi anlaid: „[[Kategorie:Musik]]“ 124665 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Musik]] ncpg4jxuvq45z6aprxu9h9brw4vgrmv Kaf (Hebräisk) 0 12198 124674 2026-05-14T11:35:34Z Heinz 88 Ju Siede wuud näi anlaid: „[[Bielde:Hebrew letter kaph.svg|thumb|right|200px|Dät quadroatskriftelke Kaf in serifenloose (gjuchts) un traditsjonelle Foarm (links)]] [[Bielde:Hebrew letter final kaph.svg|thumb|right|200px|Dät quadroatskriftelke Eend-Kaf in serifenloose (gjuchts) un traditsjonelle Foarm (links)]] Dät '''Kaf''' of '''Kaph''' is die alfte Boukstäf in dät [[Hebräisk Alphabet|hebräiske Alphabet]]. In ju [[Quadroatskrift]] rakt dät een Variante, ju tou Begin un in ju…“ 124674 wikitext text/x-wiki [[Bielde:Hebrew letter kaph.svg|thumb|right|200px|Dät quadroatskriftelke Kaf in serifenloose (gjuchts) un traditsjonelle Foarm (links)]] [[Bielde:Hebrew letter final kaph.svg|thumb|right|200px|Dät quadroatskriftelke Eend-Kaf in serifenloose (gjuchts) un traditsjonelle Foarm (links)]] Dät '''Kaf''' of '''Kaph''' is die alfte Boukstäf in dät [[Hebräisk Alphabet|hebräiske Alphabet]]. In ju [[Quadroatskrift]] rakt dät een Variante, ju tou Begin un in ju Midde fon dät Woud bruukt wäd '''כ''' un een Variante, ju an dät Eende fon't Woud bruukt wäd, dät loangleekene Eend-Kaf '''ך'''. Histoorisk is dät uut een Bieldenskrift-Teeken foar een Hondflakte äntsteen; fon ju phöniziske Variante fon dän Boukstäf ('''𐤊''') stommet biespilswiese uk dät griechiske [[Kappa]] ( Κ / κ) un uur Uumeweege die Boukstäf [[K]] in uus Latiensk Alphabet ou. Dät Hebräiske Kaf häd as Tälteeken dän Wäid fon twintich. Toumäts wäd uk dät Eend-Kaf foar fieuwhunnerd bruukt. Die Luudwäid fon dät Kaf is uurspröängelk die Plosiv [k], man aal ätter ju Staalenge in ju Sälwe kon dät uk aan äntspreekenden Frikativ (sowät as n [x]) weese. Dät sunt in ju Hebräiske Sproake [[Allophon]]e. In ju tiberioanske Vokalisierenge, een [[Masoreeten|masoreetske]] Skrieuwwiese, wäd ju Uutsproake as Plosiv mäd n [[Dagesch]], dät is n oankelden Punkt in ju Midde fon dän Boukstäf, markierd, wilst ju Uutsproake as Frikativ düt Teeken nit drächt. == Literatuur == * Ernst Jenni: Lehrbuch der Hebräischen Sprache des Alten Testaments, Basel & Stuttgart 1978. [[Kategorie:Boukstäf]] [[Kategorie:Hebräisk Alphabet]] t0vju7t9sgthf2097vu6rv47uuym28d כ 0 12199 124675 2026-05-14T11:39:23Z Heinz 88 Fäärelaited ätter [[Kaf (Hebräisk)]] 124675 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kaf (Hebräisk)]] 2vv87bohend0pxr6cst2z0pivcr0bxr Kaph 0 12200 124676 2026-05-14T11:39:51Z Heinz 88 Ju Siede wuud näi anlaid: „#REIDRECT [[Kaf (Hebräisk)]]“ 124676 wikitext text/x-wiki #REIDRECT [[Kaf (Hebräisk)]] 5d3wuklisfk97pkdvhgcag8vsdtxss2 124677 124676 2026-05-14T11:40:02Z Heinz 88 Fäärelaited ätter [[Kaf (Hebräisk)]] 124677 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kaf (Hebräisk)]] 2vv87bohend0pxr6cst2z0pivcr0bxr נ 0 12201 124678 2026-05-14T11:40:50Z Heinz 88 Fäärelaited ätter [[Nun (Hebräisk)]] 124678 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nun (Hebräisk)]] krku4dtd6srdkn11rwn85u4u21coxwg ת 0 12202 124679 2026-05-14T11:41:35Z Heinz 88 Fäärelaited ätter [[Taw]] 124679 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Taw]] a3cfqauwg8v3ls40z5yzocn6oeqyk77