Garut

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="su">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>suwiki</dbname>
    <base>https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Média</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Husus</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Obrolan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pamaké</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Obrolan pamaké</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Obrolan Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Gambar</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Obrolan gambar</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Obrolan MédiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Citakan</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Obrolan citakan</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pitulung</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Obrolan pitulung</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Obrolan kategori</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Obrolan portal</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Garut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3359</id>
    <revision>
      <id>708063</id>
      <parentid>606509</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T08:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7847" sha1="gkslhrhv7ev9x98ef94gdzshelnzn6v" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Garut
| image = Forraçao2.jpg
| image_width = 270px
| regnum = [[Plantae]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| subclassis = [[Zingiberidae]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Marantaceae]]
| genus = ''[[Maranta (genus)|Maranta]]''
| species = '''''M. arundinacea'''''
| binomial = ''Maranta arundinacea''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
{{otheruses|kabupatén Garut}}
'''Garut''' (''Maranta arundinacea'') nyaéta [[pepelakan]] [[tangkal taunan|taunan]] gedé ti genus ''[[Maranta]]'' nu habitat asalna di [[leuweung hujan]] di [[Asia Tenggara]] jeung Afrika Kidul jeung Wétan.
Tangkal garut pituin tu Amérika, kiwari loba dipelak di [[India]] kulon.&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;/&gt; Tangkal garut bisa hirup kalawan subur di [[daérah]] anu haneut, sarta cukup usum hujanna 1500-2000 mm dina sataun.&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;/&gt; Dipelakeun di daérah anu palebahna tempatna aya dina 1000 mdpl (luhureun beungeut cai laut).&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;/&gt;
Sanajan kitu, tangkal garut bisa hirup jeroning tempatna kahieuman atawa kurang katojo ku panonpoé. Di sababaraha daérah tangkal garut dipelak tumpang sari jeung tangkal [[coklat]] anu umurna 6 taun atawa geus jangkung.]&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;Plants of the World Online (POWO). &quot;Maranta arundinacea L.&quot; Royal Botanic Gardens, Kew. [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:797354-1 Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;. Tutuwuhan ieu kacida kawentarna salaku sumber aci anu kacida lemesna sarta gampang dicerna ku awak, utamana pikeun kaperluan diet atanapi kasehatan lambung&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot;&gt;PROSEA (Plant Resources of South-East Asia). &quot;Maranta arundinacea (PROSEA).&quot; [https://uses.plantnet-project.org/en/Maranta_arundinacea_(PROSEA) Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;.

==Ciri mandiri==
Tangkal garut jangkung nepika 1 méter, akar ''serabut'' dina sadapuran aya 3-5 tangkal.&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;/&gt;
[[Daun]] lonyod mencos katungtungnakeun, panjang 20-30 cm.&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;/&gt;
Betina mibanda kelir bodas, panjang ilaharna 20-30 sm diameter (buleudanna) 3-5 cm.&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;/&gt;
Cara ngarekahkeunna dipelak tina anakna/[[beuti]] anu geus bijil sirung.&lt;ref name=&quot;Vernakular&quot;&gt;{{Cite  book|title =Penyakit pada Tanaman Ubi-ubian| last= Ika | first= Rochdjatun Sastrahidayat| coauthors =Tutung Hadiastono| year= 2017|page=135|location=Universitas Brawijaya Press| publisher= Springer Science &amp; Business Media| isbn=9786024322175|url=https://books.google.co.id/books?id=8_xUDwAAQBAJ&amp;pg=PA135&amp;dq=tanaman+garut&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiSqsn58c7tAhVeOysKHRiPDtsQ6AEwAXoECAUQAg#v=onepage&amp;q=tanaman%20garut&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;											

== Tatanén jeung olahan ==
Beuti garut miboga kandungan [[aci]] kira-kira 23%&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;. Prosésna dimimitian ku ngumbah beuti, tuluy diberesihan tina [[sisit]] anu ipis kawas kertas, dikumbah deui, dituhkeun, sarta pamungkasna dijadikeun bubur ku cara ditutu dina lulumpang atawa digiling.&lt;ref name=&quot;Kew&quot;&gt;Plants of the World Online (POWO). &quot;Maranta arundinacea L.&quot; [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:797354-1 Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt; Cairan bodas kawas susu anu dihasilkeun tuluy disaring maké kaén kasar atawa ayakan lemes; aci murni anu teu leyur téh diantepkeun nepi ka ngendap di dasar wadah&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;. Aci anu baseuh kénéh tuluy dipoé handapeun panonpoé atawa di jero rohangan pangéngkan nepi ka jadi bubuk garing&lt;ref name=&quot;Kew&quot; /&gt;. Hasilna mangrupa bubuk anu disebut &quot;arrowroot&quot; dina dunya padagangan, anu satuluyna langsung dibungkus dina wadah anu kedap udara pikeun dipasarkeun&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.

Aci garut anu murni mangrupa bubuk bodas anu hampang (lamun diteken ku ramo karasa padet tur ngaluarkeun sora &quot;krék-krék&quot; kawas salju), teu bau nalika garing, tapi ngaluarkeun aroma anu has nalika dicampur jeung cai ngagolak&lt;ref name=&quot;Kew&quot; /&gt;. Nalika diasakan, ieu aci bakal ngagedéan jadi [[jéli]] anu sampurna sarta bisa dijadikeun katuangan pikeun vegetarian kalayan tékstur anu kacida lemesna&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.

== Garut dina olahan masakan ==
[[Aci]] garut dipaké salaku bahan kadaharan dina rupa-rupa bentuk, kayaning [[biskuit]], [[puding]], [[jéli]], [[kuéh]], [[saos]], sarta campuran dina kaldu sapi atawa susu. Dina kuliner Koréa, aci garut dipaké pikeun bahan [[emih]], atawa dikulub maké tambahan rasa salaku kadaharan anu gampang dicerna pikeun barudak sarta jalma anu keur diet khusus&lt;ref name=&quot;culinary&quot; /&gt;. Aci garut bisa ngahasilkeun jéli buah anu hérang tur mérélat, sarta bisa nyegah kabentukna kristal és dina és krim jieunan sorangan. Salian ti éta, ieu aci ogé bisa dipaké pikeun ngentelkeun kadaharan anu sipatna haseum, saperti saos haseum amis.&lt;ref name=&quot;culinary&quot; /&gt;.

Kandunganana anu bébas [[gluten]] ngajadikeun tipung garut mangpaat pisan pikeun gaganti tipung [[tarigu]] dina manggang kuéh. Nanging, sakumaha aci murni séjénna, garut téh ampir sagemblengna mangrupa [[karbohidrat]] tur teu miboga [[protéin]], ku kituna sacara gizi mah teu sarua jeung tipung tarigu.

Aci garut leuwih gancang ngagéblég dina suhu anu leuwih handap tibatan tarigu atawa aci [[jagong]]. Disarankeun pikeun nyampurkeun aci garut jeung cai tiis heula saéméh dicampurkeun kana cairan anu panas. Adonanana ngan cukup dipanaskeun nepi ka ngagéblég, tuluy kudu langsung diangkat sangkan teu éncér deui; prosés manaskeun anu kaleuwihan bisa ngaruksak sipat pangentel tina aci garut&lt;ref name=&quot;culinary&quot; /&gt;. Salaku babandingan, dua séndok téh aci garut sarua jeung saséndok dahar aci jagong, atawa saséndok téh aci garut sarua jeung saséndok dahar tipung tarigu&lt;ref name=&quot;culinary&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Health Recipes. &quot;Arrowroot Powder Is A Thickening Agent.&quot; [http://www.healthrecipes.com/arrowroot.htm Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;.

[[Tapioka]] miboga sipat jéli jeung kandungan gizi anu béda jeung aci garut. Sanajan mangpaat, kudu diperhatoskeun yén ngadahar aci garut dina jumlah anu kaleuwihan pisan bisa ngabalukarkeun nyeri padaharan.&lt;ref name=&quot;culinary&quot; /&gt;

== Sajarah ==
Panalungtikan arkéologi di [[Amérika]] némbongkeun bukti yén tatanén garut geus aya ti saprak 7.000 taun ka tukang&lt;ref name=&quot;POWO&quot; /&gt;. Ngaran &quot;arrowroot&quot; kamungkinan asalna tina kecap ''aru-aru'' (hartina &quot;kadaharan tina sagala kadaharan&quot;) dina basa urang [[Arawak]] di Karibia, anu ngajadikeun ieu tutuwuhan salaku kadaharan poko&lt;ref name=&quot;culinary&quot; /&gt;. Aya ogé anu nyebutkeun yén ngaranna asalna tina mangpaat garut pikeun ngubaran raheut alatan panah (''arrow'') nu aya peurahan, sabab ieu aci bisa nyesep peurah nalika ditémpélkeun kana bagian nu tatu.

Dina mangsa awal diciptakeunana [[kertas tanpa karbon]] (''carbonless copy paper''), aci garut loba dipaké salaku bahan campuran alatan ukuran partikelna anu kacida lemesna. Nanging, saatos kapanggihna cara anu leuwih ékonomis pikeun misahkeun tipung tarigu maké mesin séntrifugasi, garut mimiti ditinggalkeun sarta teu dipaké deui dina industri [[nyieun kertas]].&lt;ref name=&quot;culinary&quot; &gt;Health Recipes. &quot;Arrowroot Powder Is A Thickening Agent.&quot; [http://www.healthrecipes.com/arrowroot.htm Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;

== Rujukan ==
*''[[:en:Arrowroot|Arrowroot]]''. Wikipédia basa Inggris (disalin 9 Séptémber 2008).
&lt;!--* {{Grocers}}--&gt;
{{reflist}}

== Tumbu kaluar ==
* [http://mobot.mobot.org/cgi-bin/search_vast?w3till=19700214_001.gif Maranta Image]
* [http://www.daleysfruit.com.au/Perennialveg/arrowroot.htm Arrowroot - Cana edulis]
* [http://albumen.stanford.edu/library/monographs/reilly/chap3.html kertas tina garut]
* [http://www.aboutbookbinding.com/Paper/PaperMaking-36.html kertas poto tina garut]

{{pondok}}
[[Kategori:Beubeutian]]
[[Kategori:Marantaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan beutian]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Pangan lokal]]
[[Kategori:Tutuwuhan asal Amérika Tengah]]</text>
      <sha1>gkslhrhv7ev9x98ef94gdzshelnzn6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séréh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20242</id>
    <revision>
      <id>708050</id>
      <parentid>705926</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T02:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4820" sha1="nr0o2dqdvitp6rfffuuvpw7vxh1e7xm" xml:space="preserve">{{Taxobox_begin | color = lightgreen| ngaran = ''Séréh''}}
{{Taxobox_image | image = [[Gambar:Serai.jpg|240px]] | caption = Séréh}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen}}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Magnoliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Poales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Poaceae]]}}
{{Taxobox genus entry | taxon = '''''Cymbopogon'''''}}&lt;br /&gt;{{Taxobox authority new | authority = [[Kurt Sprengel|Spreng.]]}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_subdivision | color = lightgreen| plural_taxon = Spésiés}}
tempo téks
{{Taxobox_end}}

'''Séréh''' (''Cybopogon cytratus'') nyaéta salah sahiji tutuwuhan tina kulawarga Poacéae. Ieu mangrupa sabangsaning [[tutuwuhan]] [[jukut|jujukutan]] nu daunna panjang siga [[eurih]].&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;Sa'adah, Sumiati. 2004. Mengenal Tanaman yang Berkhasiat Obat. Jakarta:Ganesa Exact ISBN 9791211124 ISBN 9789791211123&lt;/ref&gt;  bédana, rumpun séréh leuwih gedé jeung sok tumuwuh ngagorombol.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;/&gt; Daun séréh miboga wangun ipis, lempeng, tulang daun sajajar, tungtung daun nyungcung jeung sisina keusrak.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;/&gt; Sok kapanggih bagian luar jerona warna beureum.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;/&gt; Sistim akarna kuat pisan jeung jero.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;/&gt; Séréh resep kana tempat nu jemlék jeung deukeut kana [[cai]], [[taneuh]] nu gembur/ngeprul, antukna teu héran mun tutuwuhan séréh loba tumuwuh di aréa pasawahan, ''irigasi'', wahangan, jeung sajabana.&lt;ref name=&quot;dua&quot;&gt;Suryo, Joko. 2010. Herbal Sistem Pernafasan. Yogyakarta:Bentang Pustaka ISBN 9792438777 ISBN 9789792438772&lt;/ref&gt;  pikeun ngalobakeun ieu tutuwuhan bisa dilakonan ku cara neukteuk rimpangna/anakna atawa ku cara misahkeun dapuranna tuluy dipelak.&lt;ref name=&quot;dua&quot;/&gt;
séréh miboga loba ngaran di daérah-daérah, saperti sere (Jawa); sarai, sorai, sange-sange (Sumatera); Tonti, sare (Sulawesi); hisa, isa (Maluku).&lt;ref name=&quot;dua&quot;/&gt;

==Sifat Kimiawi==
Séréh ngandung minyak atsiri kalawan ngandung ''citral, geraniol, citronrllal, methylheptenone, eugenol methyleter, dipenten, eugenol kaninen, kadinol'' jeung ''limonene'', Salian éta, sérh ngandung ''alkaloid'', ''flavonoid'', jeung ''polifenol''.&lt;ref name=&quot;dua&quot;/&gt;

==Mangfaat==
Séréh dipaké minangka [[bungbu dapur]] pikeun nyeungitkeun kadaharan; '''minyak séréh''' mangrupa [[minyak atsiri]] meunang nyuling tina [[pepelakan]] ieu.

Salah sahiji kagunaan lianna tina séréh nyaéta bauna nu bisa dipaké keur ngusir [[reungit]], boh pepelakannana, atawa ogé minyakna.

== Ciri manditi ==
Séréh tumuwuh mangrupa rungkun anu miboga akar serabut sarta tangkal anu mangrupa kumpulan pelepah daun (batang semu).
* [[Daun]]: Wangunna pita, panjang, sarta seseukeutna karasa kasar/seukeut.
* [[Ambeu]]: Upami daun atanapi tangkalna ditihtih, bakal ngaluarkeun ambeu seungit anu kuat.
* [[Tumuwuh]]: Séréh tiasa tumuwuh kalayan saé di wewengkon tropis sapertos tatar [[Sunda]], boh di dataran handap atanapi dataran luhur.&lt;ref name=&quot;ipb&quot;&gt;Pusat Studi Biofarmaka Tropika IPB. (2014). [https://biofarmaka.ipb.ac.id/ ''Database Tanaman Obat IPB'']. Bogor: IPB University.&lt;/ref&gt;

== Kagunaan salaku Ubar ==
Dina buku ''Tumbuhan Obat Sunda'', séréh miboga mangpaat pikeun:
1. Ubar Nyeuri Awak: Cai kuluban séréh tiasa dipaké pikeun mandi atanapi diinum pikeun ngaleungitkeun rasa cangkeul.
2. Ubar Batuk: Bagian akar sarta tangkalna dikulub pikeun ngubaran gangguan pernapasan.
3. Panyeri Beuteung: Ngubaran mules sarta masuk angin (karasa kembung).
4. Antisépstik: Minyak séréh sering dipaké pikeun ngusir reungit sarta ngubaran ateul-ateul dina kulit.&lt;ref name=&quot;jajat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;farmasiUI&quot;&gt;Fakultas Farmasi UI. (2021). [http://herbaldb.farmasi.ui.ac.id/v3/index.php?v=article&amp;id=102 ''Cymbopogon citratus'']{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Database Tanaman Obat Magister Farmasi UI.&lt;/ref&gt;

== Ngaran Daérah ==
* Sunda: ''Séréh''
* Jawa: ''Sere''
* Madura: ''Sere''

== Bacaeun salajengna ==
* Dalimartha, Setiawan. (2000). ''Atlas Tumbuhan Obat Indonesia Jilid 1''. Jakarta: Trubus Agriwidya.
* Heyne, K. (1913). ''De nuttige planten van Nederlandsch-Indië''. Batavia: Ruygrok &amp; Co.

== Tutumbu ka luar ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:396739-1 Cymbopogon citratus di Plants of the World Online (Kew Science)]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.cabi.org/isc/datasheet/17158 Profil Spesies di CABI]

== Rujukan ==

==Referensi==
{{reflist}}
{{pondok}}

[[Kategori:Poaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan bungbu]]
[[Kategori:Bungbu]]
[[Kategori:Tuturan ubar]]
[[Kategori:Tuturan di Indonésia]]
[[Kategori:Tuturan di Sunda]]
[[Kategori:Tatanén]]</text>
      <sha1>nr0o2dqdvitp6rfffuuvpw7vxh1e7xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cikur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28883</id>
    <revision>
      <id>708054</id>
      <parentid>656966</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="stk09ihtq9apedzhsyej4obthlaycha" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Cikur
| image = Kencur Kaempferia galanga.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = Cikur (''Kaempferia galanga'' L.) .
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| subfamilia = [[Zingiberoideae]]
| genus = ''[[Kaempferia]]''
| species = '''''K. galanga'''''
| binomial = ''Kaempferia galanga''
| binomial_authority = ([[Linn.]])
}}
'''Cikur''' (''Kaempferia galanga'' L.) nyaéta salah sahiji wanda tutuwuhan nu dimangpaatkeun pikeun ubar anu kagolongkeun kana ''[[Zingiberaceae]]''. [[Rizoma]] pepelakan ieu ngandung [[minyak atsiri]] jeung [[alkaloid]] anu dimangpaatkeun minangka [[parangsang]]. Ngaran séjénna nyaéta '''cekur''' ([[Malaysia]]) sarta ''pro hom'' ([[Thailand]]). Dina pustaka internasional ([[basa Inggris]]) mindeng kajadian salah harti kalawan nyebutkeun cikur minangka ''lesser galangal'' (''Alpinia officinarum'') atawa ''zedoary'', anu sabenerna mah spésiés anu béda sarta lain mangrupa bubungbuan gaganti.

== Guaran ==
Cikur mangrupa tumuwuh subur di wewengkon dataran handap atawa pagunungan anu taneuhna ''gembur'' sarta henteu réa teuing cai. Jumlah lambaran daun cikur henteu leuwih ti 2-3 lambar kalayan susunan pahareup-hareup. Kembangna kasusun satengah diuk sarta makuta kembang jumlahna antara 4 nepi ka 12, biwir kembang [[warna]] lumayung sarta sarta warna bodas leuwih dominan.

Tutuwuhan ieu tumuwuh alus dina usum hujan. Cikur bisa dipelak dina pot atawa di kebon anu cukup sinar panonpoé, henteu baseuh teuing sarta di tempat nu teu katutup aling-aling.

Komposisi kimia rizoma:
* pati (4,14 %), 
* mineral (13,73 %), 
* minyak atsiri (0,02 %), mangrupa 
** [[sineol]], 
** asam metil kanil sarta penta dekaan, 
** asam sinamat, 
** etil ester, 
** [[borneol]], 
** kamphene, 
** paraeumarin, 
** asam anisat, 
** alkaloid sarta 
** gom.
[[Gambar:Kaempferia galanga.jpg|thumb|240px|left|Rimpang cikur]]

== Étnobotani ==
Cikur (ngaran [[basa Sunda]]) atawa kencur (ngaran [[basa Indonésia]]) dipikawanoh di réa patempatan kalawan ngaran anu béda-béda: cikur ([[basa Sunda]]), ceuko ([[basa Acéh]]); kencor (Madura), cekuh ([[basa Bali]]), cikur, sukung ([[basa Malayu]] Manado), asauli, sauleh, soul, umpa (basa-basa di [[Maluku]]), sarta cekir (Sumba).&lt;ref name=&quot;Jonathan &quot;&gt;{{Citation | last =Jonathan | first = Rigg| coauthors =Jonathan | year = 1862| title =A Dictionary of the Sunda Language of Java|page=194|location=Universitas Harvard| publisher =Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen|Url =https://books.google.co.id/books?id=1PIUAAAAYAAJ&amp;pg=PA213&amp;dq=KEHKEL&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj7qpOVitnTAhWBO48KHXrzCD8Q6AEIQDAD#v=onepage&amp;q=KEHKEL&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

Sagala rupa resép asakan tradisional Indonésia sarta [[jajamu]] ngagunakeun cikur minangka komponénna. Cikur dipaké jelema pikeun [[tonikum]] kalawan mangpaat nambahan napsu dahar sahingga mindeng dibikeun ka barudak. [[Jajamu]] [[béas cikur]] ogé pohara populér minangka inuman panyeger.

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Asia Kidul jeung Asia Tenggara (India, Cina Kidul, Indonésia).
* '''Habitat:''' Dataran rendah nepi ka pegunungan, mikaresep taneuh nu gembur jeung iuh (teu pati negrak ku panonpoé).
* '''Kagunaan:''' Bahan seblak, kurupuk, bungbu sayur, sarta bahan kosmétik tradisional (bedak tiis).
* '''Mangpaat:''' Ngubaran batuk, nyeri hulu, sarta pikeun ngagentraan sora (pikeun nu sok nembang).

== Tempo ogé ==
* [[Bumbu dapur]]

== Tumbu ka luar ==
* {{id}} [http://www.iptek.net.id/ind/cakra_obat/tanamanobat.php?id=137 Loka Cakrawala ÉPTÉK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102163340/http://www.iptek.net.id/ind/cakra_obat/tanamanobat.php?id=137 |date=2005-11-02 }}
* {{en}} [http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Kaem_gal.html Lesser galangal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514034648/http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Kaem_gal.html |date=2011-05-14 }}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20060707112445/http://home.earthlink.net/~lilinah/Food/Misc_Hist_Food/SpiceboxAndalusi.html Lesser Galangal]
*(vi)[https://kieugiaduong.com/san-pham/dia-lien/ Địa Liền] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327085647/https://kieugiaduong.com/san-pham/dia-lien/ |date=2019-03-27 }}


[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Bungbu dapur]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan Asia Tenggara]]
[[Kategori:Tutuwuhan bungbu]]
{{commons|Kaempferia galanga}}</text>
      <sha1>stk09ihtq9apedzhsyej4obthlaycha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jahé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29133</id>
    <revision>
      <id>708051</id>
      <parentid>684614</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T02:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6434" sha1="0ac1g3xh5txmar5hpolhmwfvgzt6vme" xml:space="preserve">{{Taxobox_begin| color = lightgreen| ngaran = Jahé}}
{{Taxobox_image| image = [[Gambar:Gingembre.jpg|200px|Jahé]]| caption =}}
{{Taxobox_begin_placement| color = lightgreen}}
{{Taxobox_regnum_entry| taxon = [[Tutuwuhan]]}}
{{Taxobox_phylum_entry| taxon = [[Spermatophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry| taxon = [[Monocotyledoneae]]}}
{{Taxobox_ordo_entry| taxon = [[Zingiberales]]}}
{{Taxobox_familia_entry| taxon = [[Zingibeaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry| taxon = '''''Zingiber'''''}}
{{Taxobox_species_entry| taxon = ''Zingiber officinale''

}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_end}}

'''Jahé''' (''Zingiber officinale''), nyaéta tutuwuhan [[beuti]] anu pohara populér minangka [[bungbu]] sarta bahan ubar.&lt;ref name=“Ubar”/&gt; Rasana  lada dilantarankeun mibanda sanyawa ''keton'' nu ngaranna [[zingeron]].&lt;ref name=“Ubar”&gt;{{Cite book | title =Ramuan Lengkap Herbal Taklukkan Penyakit| first =Prof H. | last =Hembing W.| publisher =Niaga Swadaya| location =Jakarta| year =2008| pages =271|ISBN=9789791481526|url=https://books.google.co.id/books?id=MPZrWtgMZ98C&amp;pg=PT280&amp;dq=jukut+SUNDA&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-taP1xMjpAhUVA3IKHejnBfoQ6AEIKDAA#v=onepage&amp;q=jukut%20SUNDA&amp;f=false|accessdate=(disungsi – 23 Méi 2020)}}&lt;/ref&gt; Jahé kaasup suku ''Zingiberacéae''. Ngaran ilmiah jahé dijieun ku William Roxburgh tina kecap [[Yunani]] ''zingiberi'', ti basa [[Sansakerta]], ''singaberi''.&lt;ref name=&quot;Ubar1&quot;&gt;{{Cite  book|title =Buku Pintar Tanaman Obat: 431 jenis tanaman penggempur aneka penyakit| last= Damayanti| first= Dewi| coauthors =Agung Sugiarto, Tinton Dwi Putra, Novi Widianti, Nina Wulan Dari| year= 2008|page=103|location=Jakarta| publisher=AgroMedia| isbn=9789790061941|url=https://books.google.co.id/books?id=iO0ldwKoXvQC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=tumbuhan+obat&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi8-bSAvZjvAhUIfSsKHdp7DogQ6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=tumbuhan%20obat&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;	


== Sajarah ==
Jahé asalna dianggep ti [[India]], tapi aya ogé anu mercaya yén jahé asalna ti [[Republik Rahayat Cina]] Kidul. Ti India, jahé dibawa minangka [[bungbu]] nu didagangkeun nepi ka [[Asia Tenggara]], Tiongkok, [[Jepang]], Jeung [[Timur Tengah]]. Saterusna dina jaman ''kolonialisme'', jahé anu bisa méré rasa haneut sarta lada kana kadaharan gancang jadi komoditas anu populér di [[Éropa]].

Alatan jahé ngan bisa tahan hirup di wewengkon tropis, melakna ngan bisia dipigawé di wewengkon katulistiwa saperti [[Asia Tenggara]], [[Brasil]], sarta [[Afrika]]. Ayeuna [[Équador]] sarta Brazil jadi Nagara nu ngahasilkeun jahé pang lobana di dunya.

== Ciri morfologis ==
[[Gambar:Koeh-146.jpg|right|200px|Tuwuhan jahé]] 
Tangkal jahé mangrupa tangkal palsu kalawan luhurn 30 nepi ka 100&amp;nbsp;cm, nu katempo tangkal téh sabenerna palapah tina sakumpulan daun. Akarna ngawangun [[beuti]] kalawan daging akar boga warna [[konéng]] nepi ka semu [[beureum]] jeung ambeu nu nyeureud irung. Daunna nyirip kalawan panjang 15 nepi ka 23&amp;nbsp;mm sarta panjangna 8 nepi ka 15&amp;nbsp;mm. Gagang daun ngandung bulu nu lemes.

Kembang jahé tumuwuh dina taneuh kalayan bangun buleud endog sarta panjangna 3,5 nepi ka 5&amp;nbsp;cm sarta rubak 1,5 nepi ka 1,75&amp;nbsp;cm. Gagang kembang sisitan saloba 5 nepi ka 7 buah. Kembangna boga warna héjo semu [[konéng]]. Biwir kembang sarta hulu putik [[warna]]na [[wungu]]. Gagang putik jumlahna dua.

== Pangolahan jeung pamasaran ==
[[Beuti]] jahé, utamana anu dipanén dina umur anu masih ngora henteu tahan lila lamun ditunda di gudang. Ku kituna diperlukeun pangolahan sagancangna sangkan tetep bisa didahar. Aya sawatara hasil olahan tina jahé anu aya di pasar, nyaéta:

* Jahé seger
* Jahé garing
* Awétan jahé
* Jahé bubuk
* Minyak jahé
* Oléoresin jahé
* [[Permén]] jahé

=== Jahé garing ===
Mangrupa potongan jahé anu saterusna digaringkeun. Wanda ieu pohara populér di pasar tradisional.

=== Awétan jahé ===
mangrupa hasil pangolahan tradisional tina jahé seger, utamana jahé ngora. Anu pangmindengna dipanggihan di pasar nyaéta acar, asinan, sirop, sarta kristal jahé. Wanda ieu dipikaresep ku pamaké ti wewengkon [[Asia]] jeung [[Australia]].

=== Bubuk jahé ===
mangrupa hasil pangolahan satuluyna tina jahé ngagunakeun téknologi industri. Bubuk jahé diperlukeun pikeun kaperluan farmasi, inuman, alkohol sarta jamu. Biasana ngagunakeun bahan baku jahé garing.

=== Oléoresin jahé ===
Nyaéta hasil pangolahan tina tipung jahé. Bentukna mangrupa cacai cokelat kalawan kandungan minyak asiri 15 nepi ka 35%.

== Habitat ==
Jahé tumuwuh subur dina [[taneuh]] nu luhurna 0 nepi ka 1500 méter di luhur beungeut laut, kajaba wanda jahé gajah nu hirup dina taneuh nu luhurna 500 nepi ka 950 méter.

Pikeun bisa ngahasilkeun jahé sacara optimal, diperlukeun curah hujan 2500 nepi ka 3000&amp;nbsp;mm pér taun, tingkat saab 80% sarta taneuh beueus kalawan PH 5,5 nepi ka 7,0 sarta unsur hara nu réa. Taneuh anu dipaké pikeun melak jahé henteu kaci kakeueum.

== Variétas ==
Aya tilu rupa jahé anu populér di pasar, nyaéta:
=== Jahé gajah ===
Mangrupa jahé anu pangdipikaresepna di pasar internasional. Bentukna badag lintuh sarta rasana henteu lada teuing. Daging beuti boga warna konéng nepi ka bodas.

=== Jahé konéng ===
Mangrupa jahé anu réa dipaké minangka samara asakan, utamana pikeun kadaharan lokal. Rasa sarta ambeuna cukup seukeut. Ukuran beuti sedeng sarta warnana konéng.

=== Jahé beureum ===
Jahé rupa ieu mibanda kandungan minyak asiri nu réa sarta rasana pangladana, ku kituna cocog pikeun bahan dasar farmasi sarta jajamu. Ukuran beutina pangleutikna sarta warnana beureum kalawan urat nu leuwih badag dibandingkeun jahe umumna.

== Produk jahé ==
Di masarakat Kulon, ''ginger ale'' mangrupa hasil olahan anu dipikaresep. Ari [[Jepang]] jeung Tiongkok mah pohara mikaresep asinan jahé. Sirop jahé dipikaresep ku masarakat Tiongkok, Éropa jeung Jepang.

Di [[Indonésia]], [[sakoteng]], [[bandrék]], sarta [[wedang jahé]] mangrupa inuman anu dipikarasep alatan sanggup méré rasa haneut dina waktu peuting, utamana di wewengkon pagunungan.&lt;ref name=“Ubar”/&gt;

== Rujukan ==
{{reflist|2}}
Harmono, STP dan Drs Agus Andoko, Budidaya dan Peluang Bisnis Jahé, Penerbit Agromedia Pustaka, 2005.

== Tempo ogé ==

[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan bungbu]]
[[Kategori:Amorphophallus]]
[[Kategori:beubeutian]]
[[Kategori:Bungbu dapur]]
[[Kategori:Tutuwuhan Asia Tenggara]]</text>
      <sha1>0ac1g3xh5txmar5hpolhmwfvgzt6vme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Honjé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29223</id>
    <revision>
      <id>708058</id>
      <parentid>621617</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2512" sha1="28kzms1x8vgcgixhj3nc6hrurn5ytvh" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image= Etlingera elatior in flower.JPG
| color = lightgreen
| name = Honjé
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| genus = ''[[Etlingera]]''
| species = '''''E. eliator'''''
| binomial = ''Etlingera eliator''
| binomial_authority = [[Karl Moritz Schumann|K.Schum.]]
}}
'''Honjé''' (''Etlingera eliator''; sinonim ''Nicolaia elatior'', ''Phaeomeria speciosa'') nyaéta [[tuwuhan]] [[taunan]] nu ngawangun [[terna]] anu [[kembang]], [[buah]], sarta [[siki]]na dimangpaatkeun pikeun bahan sayuran. &lt;ref name=”De ”&gt;{{Cite book| url =https://archive.org/details/denuttigeplanten01heyn| title =De nuttige planten van Nederlandsch-Indië, tevens synthetische catalogus der verzamelingen van het Museum voor Technische- en Handelsbotanie te Buitenzorg| last =Heyne| first =K. | publisher =Batavia, Ruygrok| location =Museum voor Economische Botanie (Bogor, Indonesia)| year =1913|ISBN=|pages =231}} Disungsi26 Januari 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.co.id/books?id=bqZYAAAAMAAJ&amp;pg=PA144&amp;dq=harupat&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjChriyla3PAhWFq48KHRHiAvU4ChDoAQgnMAM#v=onepage&amp;q=harupat&amp;f=false Honjé nyaéta]&lt;/ref&gt;. Ngaran séjénna nyaéta ''kincung'' ([[Médan]] ) sarta ''siantan'' (Malaysia). Urang [[Thailand]] nyebutna ''kaalaa''.

Kongkolak kembang honjé di£jadikeun [[lalab]] atawa diseupan tuluy didahar bareng jeung sambel di [[Jawa Kulon]]. Sakapeung, kongkolak kembangna ogé dijadikeun bagian tina [[pecel]]. Di [[Tanah Karo]], buah honjé ngora disebut '''asam cekala'''. Pucuk kembang sarta &quot;peuteuy&quot;na jadi bagian poko dina [[sayur haseum]] Karo; ogé jadi panyinglar bau hanyir sawaktu ngasakan [[lauk]]. Asakan [[Batak]], ti antarana [[arsik]] [[lauk emas]], ogé ngagunakeun “asam cekala” ieu. Di [[Malaysia]] sarta [[Singapura]], honjé jadi unsur penting dina [[laksa]].

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Asia Tenggara (Indonésia, Malaysia, Thailand).
* '''Habitat:''' Hirup di tempat anu iuh tur beueus, sering kapanggih di sisi susukan atanapi di gawir-gawir leuweung.
* '''Kagunaan:''' Campuran sambel, bahan sayur (cobék atawa rurujakan), sarta pikeun nyeungitkeun masakan lauk.
* '''Mangpaat:''' Antioksidan, antibaktéri, sarta bisa ngaleungitkeun bau awak.


==Dicutattina tina ==
{{reflist |2}} 

[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Bungbu dapur]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan Asia Tenggara]]
[[Kategori:Sayuran]]
[[Kategori:Tutuwuhan bungbu]]</text>
      <sha1>28kzms1x8vgcgixhj3nc6hrurn5ytvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29297</id>
    <revision>
      <id>708053</id>
      <parentid>677064</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>708053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5888" sha1="7wqjqi75w7jmad2k8jcdn59905txs59" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Laja
| image = Maranta galanga Ypey51.jpg
| image_caption = Laja (''Alpinia galanga'')
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| subfamilia = [[Alpinioideae]]
| tribus = [[Alpinieae]]
| genus = ''[[Alpinia]]''
| species = '''''A. galanga'''''
| binomial = ''Alpinia galanga''
| binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Carl Ludwig Willdenow|Willd.]]
}}
'''Laja''' atawa '''laos''' (''Alpinia galanga'') nyaéta [[tuwuhan]] beubeutian anu populér dijadikeun [[samara]] dina talari asakan sarta ubar-ubaran tradisional [[Indonésia]] atawa wewengkon [[Asia Tenggara]] séjénna. Bagian anu dimangpaatkeun tina laja nyaéta [[beuti]]na anu boga ambeu anu mandiri.&lt;ref name=“Justus”&gt;{{Cite book | title =Aanteekeningen over het nut, door de bewoners van Java aan eenige planten van dat eiland toegeschreven| first =Justus| last =Karl Hasskarl| publisher = J. Müller| location =Universitas Oxford| year =1845| pages =2|url=https://books.google.co.id/books?id=zBUEAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=id&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=true|accessdate=(disungsi – 16 Fébruari 2025)}}&lt;/ref&gt;
 
==Morfologi==
===Akar===
Rimpang gedé bari [[kandel]], aya [[daging]]an, bentuk silindris, [[diameter]] antara 2-4 cm, jeung nyabang.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;{{id}}[http://shanty.staff.ub.ac.id/2013/12/13/laos-si-lengkuas/ Laos si Lengkuas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160202203043/http://shanty.staff.ub.ac.id/2013/12/13/laos-si-lengkuas/ |date=2016-02-02 }} diakses 20 Juli 2015&lt;/ref&gt; luarna [[warna]] [[coklat]] rada kabeureuman atawa [[konéng]] kahéjoan [[pias]], boga sisit-sisit warna [[bodas]] atawa kabeureuman, [[teuas]] [[hérang]], Sedengkeun jerona warna bodas.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[daging]] [[rimpang]] nu geus kolot aya serat kasaran.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Lamun digaringkeun, rimpang robah jadi rada kahéjoan, jeung seratna jadi teuas bari liat.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=”Rig”&gt;{{Cite book | title = A Dictionary of the Sunda Language of Java| last = Jonathan| first =Rigg | publisher =Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen | location =Universitas Harvard | year =1862 }}&lt;/ref&gt;

===Batang=== 
Batangna tegak, nyusun ku palapah-palapah [[daun]] anu ngahiji ngabentuk [[batang]] semu, warna [[héjo]] rada kabodas-bodasan.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Batang ngora kaluat salaku [[sirung]] tina pangkal batang kolot.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
===Daun===
Daun tunggal warna héjo, tangkaina pendék nyusun.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[daun]] di sabeulah handap jeung luhur biasana leuwih leutik daripada anu di tengah.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; bentuk [[daun]] lansét manjang jeung tungtungna nyungcung, pangkal mintul sarta sisi daun rata.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Bentuk daun nyirip, panjang daun antara 20-60 cm, jeung lébarna 4-15 cm. palapah daun kira-kira 15-30 cm, aya alur warna héjo.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
===Kembang===
Mangrupa [[kembang majemuk]] bentuk lonceng, [[seungit]], warna bodas kahéjoan atawa bodas kakonéngan.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ukuran kumpulan kembang kurang leuwih 10-30 cm x 5-7 cm. Jumlah kembang bagian handap tandan leuwih loba ti batan luhurna.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; panjang biwir kembang 2,5 cm, warna bodas aya garis nyéngkong warna beureum ngora dina ungal sisi. [[Mahkota]] kembang anu masih nguncup, dina bagian tungtungna warna bodas , sedengkeun pangkalna warna héjo.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
===Buah===
Buahna mangrupa buah buni, bentuk buleud, teuas.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Lamun keur ngora warna héjo konéng, geus kolot robah jadi hideung kacoklatan, diaméter kurang leuwih 1 cm. aya ogé anu buahna warna beurum.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==Pamangfaatan==
[[Gambar:Alpinia galanga (flowers).jpg|kiri|jmpl|Kembang laja]]
Bagian laja anu loba dimangfaatkeun jeung boga loba [[nilai]] [[ékonomi]]na nyaéta bagian [[rimpang]]na. [[Rimpang]] laja bisa di[[panén]] nalika [[umur]] antara 4 nepi ka 7 [[bulan]].&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Dina [[dunya]] [[industri]], [[rimpang]] laja dijual dina bentuk [[simplisia]]. Sakumna cara nyieun simplisia dina jenis [[rempah-rempah]] lian, rimpang laja dibersihan jeung dipotongan sarta digaringkeun henteu maké [[panas]] [[panon poé]] langsung.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Hal ieu pikeun nyegah ngurangan kandungan [[minyak]] [[asiri]]  tina rimpang laja.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; Simplisia rimpang laja ieu dina dunya industri dipikawanoh salaku Galanga Rhizome.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
Salian umum dipaké dina dunya [[kulinér]], sababaraha mangfaat laja anu liana nyaéta :&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
*Rimpang laja beureum anu dimasak jeung ditambahan ku cuka éncér, biasa dipaké salaku inumeun awéwé anu karak ngababarkeun. tehnik ngubaran ieu di masarakat dipercaya bisa ngagancangan ngabersihan rahim.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
*Rimpang laja anu dicampuran bawang bodas maké perbandingan 1:4, tuluy dicampuran cuka loba dipaké pikeun ngubaran borok, panu kudis, jeung koréng.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
*Keur saha waé anu katarajang kasakit rématik, rimpang laja ogé mujarab pisan pikeun mantuan ngubaran kasakit [[reumatik]].&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Asia Tenggara (Indochina nepi ka kapuloan Nusantara).
* '''Habitat:''' Mikaresep tempat anu negrak ku panonpoé, taneuhna gembur jeung teu kakeueum cai.
* '''Kagunaan:''' Bungbu masak (utamana pikeun deungeun sangu nu maké santen), sarta ubar luar.
* '''Mangpaat:''' Ngubaran panyakit kulit (saperti panu), miceun racun dina awak, sarta ngalancarkeun saluran réspirasi.

{{pondok}}
[[kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan bungbu]]
[[Kategori:tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan]]
[[Kategori:beubeutian]]
[[Kategori:Bungbu dapur]]
[[Kategori:Tutuwuhan Asia Tenggara]]

==References==
{{reflist}}</text>
      <sha1>7wqjqi75w7jmad2k8jcdn59905txs59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mérkurius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29868</id>
    <revision>
      <id>708067</id>
      <parentid>686013</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T11:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21896-54</username>
        <id>36488</id>
      </contributor>
      <origin>708067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4491" sha1="nisd2plpaz8i76iacf3hqpl1opbs6au" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin-left: 1em; float:right; width: 25em;&quot;
|+ style=&quot;font-size:larger;&quot;| '''Mérkurius / Utarid / Buda''' [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background: #001000;&quot;| [[file:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|frameless|center]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ffc0c0; text-align:center;&quot;| Karakteristik [[edaran]] ([[Epoch (astronomi)|Epoch]] [[J2000]])
|-
|'''[[Sumbu Semi-mayor]]'''
| 57.909.068 [[kilométer|km]]
(0,38709821 [[astronomical unit|AU]])
|-
|'''[[Ubeng]] edaran''
|??? [[terameter|Tm]]
(??? AU)
|-
|'''[[Eksentrisitas edaran]]'''
| 0,205 30294
|-
|'''[[Perihelion]]'''
| 46.001.210&amp;nbsp;km
(0,30749909 AU)
|-
|'''[[Aphelion]]'''
| 69.816.927&amp;nbsp;km
(0.46669733)
|-
|'''[[Période Sinodik]]'''
| 115.88
|-
|'''[[kecepatan edaran rata-rata]]'''
| 47,87&amp;nbsp;km/[[sekon|s]]
|-
|'''[[Inklinasi]]'''
| 7.005015818[[derajat (sudut)|°]]
(3,38° ka [[katulistiwa]] panonpoé)
|-
|'''[[Lintang ti noktah naék]]'''
| 348,739 36°
|-
|'''[[Argumen periapsis]]'''
| 114,207 83°
|-
|'''[[Satelit alami]]'''
| Euweuh
|-
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ffc0c0; text-align:center;&quot;| Ciri-ciri fisik
|-
|'''Rata-rata Ramo-ramo'''
| 2439,7 ± 1&amp;nbsp;km (0,3829 Bumi)
|-
|'''[[Kepepatan]]'''
| &lt;0.0006
|-
|'''[[Lega]] permukaan'''
| 7.48×107 km2 (0.108 Bumi)
|-
|'''[[Volume]]'''
| 6,083×1010 [[km3]] (0,054 Bumi)
|-
|'''[[Massa]]'''
| 5,9736×1024&amp;nbsp;kg
|-
|'''[[Kepadatan]]'''
| 5,427 [[gram|g]]/[[cm³]]
|-
|'''Gravitasi permukaan [[katulistiwa]]'''
| 3,7 [[m/s²]] 
(0,38 [[gee]])
|-
|'''[[Kecepatan Ucul]]'''
| 4,25&amp;nbsp;km/s
|-
|'''[[Poé sideris]]'''
| 58 poé 15,5 jam
|-
! align=&quot;left&quot;| Kecepatan Puter
| 10,892&amp;nbsp;km/h = 465,11&amp;nbsp;m/s
(di katulistiwa)
|-
|'''[[Kemiringan Sumbu]]'''
| [[derajat (sudut)|0,01°]]
|-
|'''[[Kanaékan katuhu]]
dari kutub kalér'''
| 281,01° (18 j 44 nga 2 s)
|-
|'''[[Deklinasi]]'''
| 61,45°
|-
|'''[[Albedo]]'''
| 0.119
|-
|'''[[suhu]] Permukaan'''
''' - min'''
''' - rata-rata'''
''' - maks'''
|
??? [[kelvin|K]]
???
??? K
|-
| 
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background: #ffc0c0; text-align:center;&quot;| Kandungan hawa
|-
|
|-
|}

''' Mérkurius''' (ᮙᮦᮁᮊᮥᮛᮤᮅᮞ᮪) atawa '''Utarid''' (ᮅᮒᮛᮤᮓ᮪) atawa '''Buda''' (ᮘᮥᮓ) nyaéta [[planét]] pangleutikna di [[surya mandala]] tur anu pangdeukeutna ka [[Panonpoé]] kalawan waktu révolusi 88 poé. Planét ieu henteu gampang katempo alatan sudut ténjona jeung panonpoé leutik. Mérkurius ngan bisa katémbong dina waktu subuh atawa magrib. Henteu réa anu dipikanyaho ngeunaan Mérkurius alatan ngan hiji [[pasawat antariksa]] anu kungsi ngadeukeutanana nyaéta Mariner 10 dina taun 1974 nepi ka taun 1975. Mariner 10 ngan hasil ngagambarkeun kira-kira 40 nepi ka 45 persén tina beungeut planét.

Jiga [[Bulan]], Mérkurius miboga réa [[kawah]] jeungna deui henteu miboga [[satelit alami]] jeung [[atmosfir]]. Mérkurius miboga inti beusi anu nyiptakeun hiji [[médan magnet]] kalawan kakuatan 0.1% tina kakuatan médan magnét bumi. Suhu beungeut Mérkurius antara 90 nepi ka 700 [[Kelvin]] (-180 nepi ka 430 darajat C),

Pangimeutan Mérkurius nu munggaran kacatet nyaéta dina jaman bangsa [[Suméria]] dina milénium ka tilu saméméh maséhi. Bangsa [[Romawi]] méré ngaran planét ieu ku ngaran salah sahiji ti déwa maranéhanana, Merkurius (nu dipikawanoh ogé minangka [[Hermes]] dina mitologi Yunani jeung [[Nabu]] dina mitologi Babilonia). Lambang astronomis pikeun mérkurius nyaéta abstraksi ti sirah Mérkurius sang déwa kalawan topi jangjangan luhureun [[iteukna|caduceus]]. Urang Yunani dina jaman [[Hesiod]] méré ngaran Stilbon jeung Hermaon alatan saméméh abad ka lima saméméh maséhi maranéhanana nganggap yén Mérkurius téh dua barang antariksa anu béda, anu hiji ngan katénjo  waktu panonpoé medal sarta anu hijina deui ngan katénjo  waktu panonpoé surup. Di India, Mérkurius dingaranan [[Budha]] (बुध), anak ti [[Candra]] sang bulan. Dina budaya [[Tiongkok]], [[Koréa]], [[Jepang]] jeung [[Viét Nam]], Mérkurius dingaranan &quot;béntang cai&quot;. Urang [[Ibrani]] méré ngaran Kokhav Hamah (כוכב חמה), &quot;béntang ti anu panas&quot; (&quot;anu panas&quot; maksudna panonpoé). Diaméter Mérkurius 40% leuwih leutik batan Bumi (4879,4&amp;nbsp;km), sarta 40% leuwih gedé ti Bulan. Ukuranana ogé leuwih leutik (sanajan leuwih padet) batan bulan Yupiter, Ganiméde jeung bulan Saturnus, Titan.

{{Suryamandala}}


[[Kategori:Planét]]</text>
      <sha1>nisd2plpaz8i76iacf3hqpl1opbs6au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gadung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33666</id>
    <revision>
      <id>708065</id>
      <parentid>653435</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T08:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>708065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6978" sha1="7ogowqvdodl67w45bcc8j8u54xotwc3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Gadung
| image = Diosc hispi 090103-5117 rwg.JPG
| image_width = 240px
| image_caption = Daun jeung watang gadung, ''Dioscorea hispida''
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Dioscoreales]]
| familia = [[Dioscoreaceae]]
| genus = ''[[Dioscorea]]''
| species = '''''D. hispida'''''
| binomial = ''Dioscorea hispida''
| binomial_authority = [[Daenst.]]
}}
'''Gadung'''; ''Dioscorea triphylla'' nyaéta tangkal anu sok diarah [[[[Beuti|beutina]]]] tur mangrupa bahan kadaharan anu can loba dipikawanoh ku masarakat, utamana masarakat kota.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;&gt;[http://www2.bbpp-lembang.info/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=547&amp;Itemid=304 Tanaman Gadung]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{id}} (Diakses ping 14 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; Gadung biasana tumuwuh dina [[rungkun]] atawa di [[leuweung]].&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt; Arang kénéh jalma anu ngamangpaatkeun gadung pikeun bahan kadaharan, sabab ngandung [[racun]] [[dioscorin]], [[diosgenin]] jeung [[dioscin]] anu bisa nyababkeun gangguan [[syaraf]], balukarna bakal ngarasa lieur jeung hayang utah.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=”Rig”&gt;{{Cite book | title = A Dictionary of the Sunda Language of Java| last = Jonathan| first =Rigg | publisher =Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen | location =Universitas Harvard | year =1862 }}&lt;/ref&gt;
Gadung asalna ti [[India]] beulah kulon, tuluy sumebar ka [[Asia Tenggara]].&lt;ref name=&quot;sumber ka opat&quot;&gt;[http://www.deptan.go.id/ditjentan/admin/rb/Gadung.pdf Tanaman Gadung]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{id}} (Diakses ping 23 November 2011)&lt;/ref&gt; Tumuwuh dina [[taneuh]] datar nu luhurna nepi ka 850 dpl, tapi bisa ogé kapanggih dina dataran anu luhurna 1.200 m dpl.&lt;ref name=&quot;sumber ka opat&quot;/&gt; [[Tangkal]] gadung ieu umumna ogé teu acan dibudidayakan sacara teratur.&lt;ref name=&quot;sumber ka opat&quot;/&gt; Minangka dipelak cukup teratur téh di wewengkon [[Jawa Barat]], [[Jawa Timur]] jeung [[Lampung]].&lt;ref name=&quot;sumber ka opat&quot;/&gt; Umumna di wewengkon [[Sumatera Barat]], [[Jambi]], [[Riau]], [[Kalimantan Selatan]], [[Sulawesi Selatan]], [[Sulawesi Tenggara]], [[Sulawesi Tengah]] jeung [[Maluku]] teu acan aya prosés budidaya gadung.&lt;ref name=&quot;sumber ka opat&quot;/&gt;

== Morfologi ==
* '''Beuti:''' Beutina mangrupa beuti tangkal anu tumuwuh di jero taneuh, miboga bentuk anu rupa-rupa, sarta dagingna warnana bodas atawa semu konéng&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot;&gt;PROSEA. &quot;Dioscorea hispida.&quot; [https://uses.plantnet-project.org/en/Dioscorea_hispida Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;.
* '''Tangkal:''' Tangkalna leutik, ngarayap atawa ngabeulit (ngarambat) kana tutuwuhan séjén, sarta miboga cucuk leutik dina buku-bukuna&lt;ref name=&quot;POWO&quot; /&gt;.
* '''Daun:''' Daun gadung mangrupa daun majemuk anu diwangun ku tilu anak daun (trifoliolate) kalawan bentuk anu lonyod&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.

==Kandungan==
[[Beuti]] gadung anu bisa didahar kira-kira 85%.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt; Upama dibandingkeun jeung [[sampeu]], [[beuti]] gadung anu baseuh ngandung leuwih saeutik [[karbohidrat]], tapi ngandung [[cai]] jeung [[protein]] anu leuwih gedé.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt; Gadung ogé ngandung [[alkaloid]] [[dioskorina]], [[diosgenina]], [[saponin]], [[furanoid]] [[norditerpena]], [[zat]] [[pati]], jeung [[tanin]].&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;&gt;[http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?mnu=2&amp;id=289 Gadung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021205900/http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?mnu=2&amp;id=289 |date=2011-10-21 }} {{id}} (Diakses ping 14 Oktober 2011)&lt;/ref&gt;

==Jenis==
Aya sawatara rupa gadung, nyaéta:
# '''Gadung Kembang Seungit''' (''Gadung Bunga Wangi''): Jinis gadung anu kembangna ngaluarkeun aroma seungit sarta ilaharna dipaké salaku pepelakan hias atawa campuran ubar&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot; /&gt;.
# '''Gadung Konéng''' (''Gadung Kuning''): Jinis gadung anu miboga daging beuti warna semu konéng, sering dianggap miboga tékstur anu leuwih gempur saatos diolah&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot; /&gt;.
# '''Gadung Kelan''': Salah sahiji variétas lokal anu miboga ciri has dina bentuk rimpang sarta ketebalan kulitna&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot; /&gt;.
# '''Gadung Paré''' (''Gadung Padi''): Jinis gadung anu kembangna teu miboga aroma (teu seungit), ukuran beutina biasana leuwih leutik dibandingkeun jinis séjénna&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot; /&gt;.

==Cara ngaleungitkeun racun gadung==
Gadung miboga kandungan alkaloid ''dioscorine'' anu bisa ngabalukarkeun weureu (pusing) nepi ka utah-utahan&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;. Cara ngolahna nyaéta ku cara siksik ipis-ipis, ditémpélkeun kana lebu atawa dikeueum dina cai palid salila sababaraha poé nepi ka racunna leungit, tuluy bisa dijadikeun kiripik&lt;ref name=&quot;Kearifan&quot;&gt;Kearifan Lokal Sunda dina Ngolah Pangan. Diaksés 9 April 2026.&lt;/ref&gt;.

Di [[Indonesia]], hususna di [[pilemburan]], loba cara pikeun ngaleungitkeun [[racun]] anu aya dina gadung, nyaéta ku cara ngeueum [[beuti]] gadung kana [[cai]] [[uyah]] atawa [[lebu]], tuluy dipoé, sanggeus dipoé keukeum dina [[cai]] nu ngamalir salila sapoé, atawa saupama dikeukeum dina [[cai]] anu teu palid, [[cai]]na kudu diganti unggal 4 jam sakali, tuluy diwasuh ku [[cai]] anu ngamalir salila 2 poé.&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt;

==Mangpaat==
Salian ti digunakeun sabagé bahan kadaharan poko, gadung ogé bisa dipaké ubar [[keputihan]], [[kencing manis]], [[kusta]], nyeri [[beuteung]], nyeri [[hamperu]], [[sumilangeun]], [[radang]] [[kandung hamperu]], [[reumatik]] (nyeri [[sendi]]), jeung [[kapalan]] (obat luar).&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; Salian ti éta gadung ogé bisa dimangpaatkeun pikeun bahan [[péstisida]] pikeun nungkulan [[hama]] [[hileud]], carana nyaéta 2 siki [[beuti]] gadung jeung 1&amp;nbsp;kg [[daun]] [[mimba]] ditumbuk nepi ka lemes, ditambahan ku 20 léter [[cai]] [[sabun]], kocék nepi ka rata, antepkeun sapeuting, tuluy saring, [[péstisida]] nabati siap dipaké.&lt;ref name=&quot;sumber ka lima&quot;&gt;[http://www.iptek.net.id/ind/pd_limbah/index.php?mnu=2&amp;ch=limbah&amp;id=82&amp;hal=1 Gadung sebagai pestisida nabati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104085231/http://www.iptek.net.id/ind/pd_limbah/index.php?mnu=2&amp;ch=limbah&amp;id=82&amp;hal=1 |date=2012-01-04 }} {{id}} (Diakses ping 27 November 2011)&lt;/ref&gt;

==Kadaharan olahan tina gadung==
# Kiripik atawa gaplék,&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;&gt;[http://www.smallcrab.com/forex/499-budidaya-gadung Gadung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106205415/http://smallcrab.com/forex/499-budidaya-gadung |date=2011-01-06 }} {{id}} (Diakses ping 14 Oktober 2011)&lt;/ref&gt;
# ''Pounded yam'',&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;/&gt;
# ''Fried yam balls''.&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;/&gt;

==Référénsi==
{{reflist}}

[[Kategori:Dioscoreaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan beutian]]
[[Kategori:Pangan lokal]]
[[Kategori:Dioscoreaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Beubeutian]]</text>
      <sha1>7ogowqvdodl67w45bcc8j8u54xotwc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konéng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33670</id>
    <revision>
      <id>708052</id>
      <parentid>697952</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T02:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6682" sha1="t8e5cceyq86ze9tgax188hqpji8z0g6" xml:space="preserve">{{redirect|Konéng|pedaran nu leuwih jembar}}
{{Taxobox 
| color = lightgreen
| name = Konéng 
| image = Siksikan Koneng.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Konéng meunang nyiksikan
| kingdom = [[Plantae]]
| subkingdom = [[Tracheobionta]] 
| regnum = [[Spermatophyta]] 
| divisio = [[Magnoliophyta]] 
| classis = [[Liliopsida]] 
| subfamilia= [[Commelinidae]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]] 
| genus = [[Curcuma]]
| species = [[Curcuma longa L.]]
| sinonim = [[Curcuma domestica Val.]]
}}

'''Konéng''' (''Curcuma domestic'') salah sahiji pepelakan nu kaasup ubar jeung sambara.&lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot;&gt;[http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?id=2 Tumbuhan Obat Indonesia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826192508/http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?id=2 |date=2011-08-26 }} (Dicutat tanggal 15 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; Salian ti éta, konéng ogé osok jadi bahan dasar pikeun [[kosmétik]] jeung [[tékstil]].&lt;ref name=&quot;Baiknya Kunyit untuk tubuh&quot;&gt;[http://female.kompas.com/read/2011/01/15/23462766/Baiknya.Kunyit.Bagi.Tubuh Baiknya Kunyit Bagi Tubuh] (Dicutat tanggal 15 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; Dumasar kana hasil panalungtikan taun [[2003]], yén konéng dumasar kana jumlah anu dibutuhkeun ku industri pikeun jadi ubar tradisional di [[Jawa Wétan]] aya dina réngking kahiji jeung di [[Jawa Tengah]] mah kalima panglobana anu maké bahan dasar ubar séjénna.&lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;&gt;[http://jowofile.jw.lt/ebook/files/Budidaya%20Tanaman%20Kunyit_txt.txt Budidaya Tanaman Kunyit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111014211536/http://jowofile.jw.lt/ebook/files/Budidaya%20Tanaman%20Kunyit_txt.txt |date=2011-10-14 }} (Dicutat tanggal 16 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; Kunyit dipikawanoh dina sagala rupa wewengkon kalawan sababaraha ngaran lokal saperti &lt;nowiki&gt;''unin'' basa Ambon, ''gorachi''&lt;/nowiki&gt; [[basa Ternate]] nu hartina emas,&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sejarah Kepulauan Nusantara: Kajian Budaya, Agama, Politik, Hukum dan Ekonomi|last=Crawfurd|first=first|publisher=Penerbit Ombak|year=2017|isbn=9786022584698|location=Yogyakarta|pages=312|volume=1}}&lt;/ref&gt; ''turmeric'' (Inggris), ''kurkuma'' (Walanda), ''turmeric'' (Indonésia jeung Malaysia), ''janar'' (Banjar), ''kunir'' (Jawa), ''huni'' (Bima), ''konyé'' (Madura), ''Kunyir'' (Komering), ''Cahang'' (Dayak Panyambung), ''Dio'' (Panihing), ''Uinida'' (Talaud), ''Kuni'' (Sangir), jeung ''Alawaha'' (Gorontalo).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kunyit (Curcuma longa Linn.) – CCRC|url=https://ccrc.farmasi.ugm.ac.id/?page_id=345|language=en-US|access-date=2022-03-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607021511/https://ccrc.farmasi.ugm.ac.id/?page_id=345 |date=2023-06-07 }}&lt;/ref&gt;
 
== Asal-usul ==
Sajarahna konéng téh ti [[India]], tuluy sumebar ka sakuliah dunya nu pangutamana mah di daérah tropis.&lt;ref name=&quot;sumber1&quot;/&gt; Ieu tutuwuhan mibanda watang semu anu disusun ku palapah daun anu jangkungna 25 nepi ka 100&amp;nbsp;cm.&lt;ref name=&quot;sumber1&quot;/&gt; Wangun [[daun]] buleud lir [[endog]] bari manjang, warnana [[héjo ngora]], unggal tanggal konéng miboga 6 nepi ka 10 helai daun.&lt;ref name=&quot;sumber1&quot;&gt;[http://www.ubb.ac.id/menulengkap.php?judul=KUNYIT%20(CURCUMA%20DOMESTICA)&amp;&amp;nomorurut_artikel=45 KUNYIT(CURCUMA DOMESTICA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203222232/http://www.ubb.ac.id/menulengkap.php?judul=KUNYIT%20(CURCUMA%20DOMESTICA)&amp;&amp;nomorurut_artikel=45 |date=2010-12-03 }} (Dicutat tanggal 16 Oktober 2011)&lt;/ref&gt;

== Mangpaat ==
# Tekenan darah tinggi  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# harééng  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# cirit-birit  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Ningkatkeun napsu dahar  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Ngubaran nyeri [[beuteung]]  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Sembelit  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Radang ginjal  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Nyegerkeun awak &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Bahan kosmetik  &lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Numutkeun ubar[[Cina]] konéng bisa ningkatkeun ngalirna ''qi'' jeung ngalancarkeun peredaran getih.&lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt;
# Konéng dipaké sanggeus ngalahirkeun.
# Antikoagulan &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt; 
# Ubar cacingeun &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt; 
# Ubar asma &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt; 
# Karminatif &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt; 
# Stimulan &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt; 
# Ararateul &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt; 
# Rematik &lt;ref name=&quot;Budidaya Tananaman Kunyit&quot;/&gt;

==Kandungan==
Kandungan kimia konéng terdiri dari pada minyak atsiri, sikloiserin, mirsen, metil farbinol, d.kamper, dan kurkurmin minyak atsiri, sikloiserin, mirsen, metil farbinol, d.kamper, dan kurkurmin.&lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;/&gt; Salain ti éta konéng miboga sipat anti-radang, antioksida, anti kanser, ''pelindung hati''.&lt;ref name=&quot;Mangpaat&quot;&gt;[http://www.melur.com/myherba.asp?plant_id=70&amp;cat=HERBA Kunyit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908012106/http://www.melur.com/myherba.asp?plant_id=70&amp;cat=HERBA |date=2011-09-08 }} (Dicutat tanggal 16 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; 

Konéng miboga kandungan senyawa anu miboga mangpaat pikeun ubar, anu disebut ''kurkuminoid'' anu ngawengku  kurkumin, desmetoksikumin jeung bisdesmetoksikurkumin jeung zat- zat mangpaat laina.&lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot; /&gt; 
Kandungan Zat : 
* Kurkumin              : R1 = R2 = OCH3 10 % &lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot;/&gt;
* Demetoksikurkumin	: R1 = OCH3, R2 = H 1 - 5 % &lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot;/&gt;
* Bisdemetoksikurkumin  : R1 = R2 = H &lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot;/&gt;
* Minyak asiri / Volatil oil (Keton sesquiterpen, turmeron, tuméon 60%, Zingibérén 25%, felandren, sabinen, bornéol dan sineil ) &lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot;/&gt;
* Lemak 1 -3 %, Karbohidrat 3 %, Protein 30%, Pati 8%, Vitamin C 45-55%, Garam-garam Mineral (Zat besi, fosfor, dan kalsium) &lt;ref name=&quot;Tananaman Obat Indonesia&quot;/&gt;

==Jenis-jenis== 
# Kunyit Biasa (Konéng)
# [[Kunyit Hideung]] &lt;ref name=&quot;Bukan sisi lain&quot;&gt;[http://bukan.sisilain.net/2011/06/jenis-jenis-kunyit.html Jenis-Jenis Kunyit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720123739/http://bukan.sisilain.net/2011/06/jenis-jenis-kunyit.html |date=2011-07-20 }} (Dicutat tanggal 16 Oktober 2011)&lt;/ref&gt;
# [[Kunyit Biru]] &lt;ref name=&quot;Bukan sisi lain&quot;/&gt;
# [[Kunyit Bodas]]  &lt;ref name=&quot;Bukan sisi lain&quot;/&gt;
# [[Kunyit Beureum]]  &lt;ref name=&quot;Bukan sisi lain&quot;/&gt;
# [[Kunyit Héjo]] &lt;ref name=&quot;Bukan sisi lain&quot;/&gt;

==Rujukan==
{{Reflist}}

[[Kategori:Rempah-rempah]]
[[Kategori:Ubar]]
[[Kategori:Sambara]]
[[Kategori:tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Bungbu dapur]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Pewarna alami]]
[[Kategori:Tutuwuhan Asia Kidul]]</text>
      <sha1>t8e5cceyq86ze9tgax188hqpji8z0g6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kunci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34330</id>
    <revision>
      <id>708057</id>
      <parentid>675408</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="jbijwehjfckw82mpe3xlggu3psegyav" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Temu kunci
| image= Temu kunci.png
| image_width = 150px
| regnum = [[Plant]]ae
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| genus = ''[[Boesenbergia]]''
| species = '''''B. rotunda'''''
| binomial = ''Boesenbergia rotunda''
| binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Mansf.
}}

'''Kunci''' ''(Kaempferia pandurata Rxb)'' atawa nu dipikawanoh minangka '''temu kunci''' nyaéta ngaran [[tutuwuhan]] anu kaasup kana [[bungbu]] [[dapur]] tur bisa dimangpaatkeun pikeun dijadikeun [[ubar]].&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;&gt;[http://www.detiknews.com/read/2007/04/05/003525/763204/10/temukunci-obat-anti-kanker Temu Kunci Obat Kanker] {{id}} (Diakses ping 31 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; [[Watang]] aslina aya dina jero [[taneuh]] anu disebut [[beuti]], [[warna]]na konéng semu coklat, seungit, kandelna 5-30 x 0,5–2&amp;nbsp;cm, [[watang]] anu di luhur [[beungeut]] [[taneuh]] nyaéta [[watang]] tipu ([[palapah]] [[daun]]).&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;&gt;[http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?mnu=2&amp;id=265 Temu Kunci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026093553/http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?mnu=2&amp;id=265 |date=2011-10-26 }} {{id}} (Diakses ping 31 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; Umumna miboga 2 nepi ka 7 lambar, [[daun]] handap mangrupa [[palapah]] [[daun]] [[warna]]na beureum, [[palapah]] [[daun]] mindeng sarua panjangna jeung [[tangkai]] [[daun]]; [[daun]]na ajeg, wangun lansét rubak atawa rada seukeut, tungtung daunna seukeut, [[beungeut]] [[daun]]na lemes tapi bagian handap rada aya [[bulu]]an, [[daun]]na aya keliran warna héjo ngora, rubakna 5–11&amp;nbsp;cm.&lt;ref name=“Justus”&gt;{{Cite book | title =Aanteekeningen over het nut, door de bewoners van Java aan eenige planten van dat eiland toegeschreven| first =Justus| last =Karl Hasskarl| publisher = J. Müller| location =Universitas Oxford| year =1845| pages =5|url=https://books.google.co.id/books?id=zBUEAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=id&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=true|accessdate=(disungsi – 29 Mei 2021)}}&lt;/ref&gt; Kunci biasana tumuwuh di wewengkon [[tropis]] di dataran handap, biasana kembangan dina bulan [[Januari]] nepi ka [[Pebruari]] sarta bulan [[April]] nepi ka bulan [[Juni]].&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; Alus tumuwuh dina [[taneuh]] nu beueus ogé subur kalayan tukeurna [[hawa]] sarta tata [[cai]] anu alus.&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; Dina [[taneuh]] anu kurang boh tata [[cai]]na atawa mindeng kakeueum ku cai prosés tumuwuhna baris kaganggu sarta [[beuti]]na gancang [[buruk]].&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; Salian ti mangpaat pikeun [[bungbu]] [[dapur]], kunci ogé bisa dimangpaatkeun pikeun dijadikeun [[ubar]], di antarana nyaéta [[ubar]] [[batuk]], [[ubar]] hésé [[hitut]], nambahan napsu dahar, [[sariawan]], nambahan [[ASI]],&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; pikeun [[ubar]] [[kanker]],&lt;ref name=&quot;sumber ka hiji&quot;/&gt;  sarta mangrupa resép kageulisan [[wanoja]] [[Sunda]].&lt;ref name=&quot;sumber ka tilu&quot;&gt;[http://www.tribunnews.com/2010/11/30/tanaman-temu-kunci-ini-rahasia-kecantikan-perempuan-sunda Tanaman Temu Kunci Rahasia Kecantikan Perempuan Sunda] {{id}} (Diakses ping 31 Oktober 2011)&lt;/ref&gt; 
[[Gambar:Boesenbergia rotunda.jpg|kiri|jmpl|''Boesenbergia rotunda'']]

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Asia Tenggara jeung Cina Kidul.
* '''Habitat:''' Tempat anu iuh jeung beueus, sering kapanggih di leuweung-leuweung tropis anu rada poék.
* '''Kagunaan:''' Bungbu sayur bening, campuran sambal, sarta bahan ubar tradisional.
* '''Mangpaat:''' Ngubaran sariawan, ngalancarkeun kiih, sarta ngungkulan masalah pencernaan.

==Referensi==
{{reflist}}

[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Bungbu dapur]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan Asia Tenggara]]
[[Kategori:Tutuwuhan bungbu]]
[[Kategori:Beubeutian]]
[[Kategori:Tutuwuhan]]</text>
      <sha1>jbijwehjfckw82mpe3xlggu3psegyav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panglai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34546</id>
    <revision>
      <id>708055</id>
      <parentid>654320</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4594" sha1="rl44rxc75lqsycvysdckrviqfw3p2hc" xml:space="preserve">{{Orphan|date=April 2017}}

{{taxobox
|name = Panglai
|image = Zingiber montanum Blanco2.370-cropped.jpg
|status = 
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Zingiberales]]
|familia = [[Zingiberaceae]]
|genus = ''[[Zingiber]]''
|species = '''''Z. cassumunar'''''
|binomial = ''Zingiber cassumunar''
|binomial_authority = [[Roxb.]]
}}
'''Panglai''' nyaéta ngaran [[tutuwuhan]] anu asalna ti [[India]].&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;&gt;Tim Kreatif. 2008. Bududaya Tanaman Obat. Jakarta:Sinar Grafika Hal. 34&lt;/ref&gt; Panglai tumuwuh minangka [[rungkun]], jangkungna bisa nepi ka 1,5 méter.&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; [[Watang]]na mangrupa [[watang]] semu anu diwangun tina [[palapah]] [[daun]] anu teu miboga [[pakang]].&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; Wangun [[daun]]na lansét, manjang, sarta tungtungna seukeut.&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; [[Daun]]na leuleus, ipis, tur teu buluan.&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Buku1&quot;&gt;{{Cite  book|title =Buku Pintar Tanaman Obat: 431 jenis tanaman penggempur aneka penyakit| last= Damayanti| first= Dewi| coauthors =dr Prapti utami, Novi Widianti, Nina Wulandari, Agung Sugiarto, Tinton Dwi Putra| year= 2008|page=63|location=Jakarta| publisher=AgroMedia| isbn=9789790061941|url=https://books.google.co.id/books?id=iO0ldwKoXvQC&amp;pg=PA21&amp;dq=bawang+batak+khasiat&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwinj4f98pXvAhVYAXIKHSO8B40Q6AEwAXoECAUQAg#v=onepage&amp;q=bawang%20batak%20khasiat&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;	
Panglai mibanda ngaran daérah nu béda-béda: mungle ([[Aceh]]), bungle ([[Batak]]), kunyit bolai ([[Melayu]]), bengle ([[Jawa]]), pandhiyang ([[Madura]]), bangalai ([[Dayak]]), banggele ([[Bali]]), bale ([[Makasar]]), panini ([[Bugis]]), unin makei ([[Ambon]]).&lt;ref name=&quot;Hembing&quot;&gt;{{Cite  book| last =Hembing| first = Prof| coauthors =Wijayakusuma| year = 2012| title =Atasi ASAM URAT &amp; REMATIK ala Hembing|page=21|location=Jakarta| publisher =Niaga Swadaya| isbn =9789793833842| Url=https://books.google.co.id/books?id=Iv-kNKTtTCUC&amp;pg=PA21&amp;dq=gramineae+sunda&amp;hl=id&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjl27u5rrLoAhXSb30KHdVADhsQ6AEIMzAB#v=onepage&amp;q=gramineae%20sunda&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;
[[Gambar:Arya - zingiber cassumunar - bonglai Ketapang 2019 2.jpg|kiri|jmpl|''Zingiber cassumunar'']]

==Ciri mandiri==
* [[Beuti]] panglai wangunna buleud pendék, aya buku-bukuan, dina unggal [[buku]] aya [[sirung]]an.&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; 
* [[Kulit]] luar [[warna]]na coklat ngora, upama dibeulah jerona [[warna]] konéng [[emas]].&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; 
* [[Kembang]] panglai mangrupa [[kembang]] majemuk, wangunna [[turuy]], kaluarna dina tungtung [[watang]], panjang gagangna nepi ka 20 senti.&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt; Bagian anu ngandung [[kembang]] wangunna buleud siga [[endog]], panjangna 6 nepi ka 10 sénti, lebarna 4 nepi ka 5 sénti.&lt;ref name=&quot;Sinar Grafika&quot;/&gt;  Panglai tumuwuh di wewengkon [[Asia]] tropika, ti [[India]] nepi ka [[Indonésia]].&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;&gt;[http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?id=68 Bangle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901002712/http://www.iptek.net.id/ind/pd_tanobat/view.php?id=68 |date=2011-09-01 }} {{id}} (Diakses ping 5 November 2011)&lt;/ref&gt; Di [[Jawa]] Panglai dibudidayakeun atawa dipelak di pakarangan dina tempat-tempat anu kasorot ku [[panonpoé]], ti [[dataran]] handap nepi ka 1.300 m dpl.&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; Panglai teu bisa dipelak dina [[taneuh]] anu kakeueum atawa bécék, tumuwuhna baris kaganggu sarta [[beuti]]na gancang buruk.&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt; Beuti panglai bauna has aromatik, rasana rada pait sarta rada lada, tur ngandung minyak asiri, damar, pati jeung tanin.&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hembing&quot;/&gt; 

==Kandungan Kimia==
Panglai mibanda sababaraha sanyawa kimia : minyak ''astiri'' (sineol, pinen), ''damar'', pati jeung tanin.&lt;ref name=&quot;Hembing&quot;/&gt;

==Kagunaan jeung mangpaat==
Panglai mangpaat pikeun nurunkeun panas, ngarah gampang hitut, ngéncérkeun reuhak, méré sihan [[getih]], reumatik, panyakit konéng,  jeung ubar pikeun cacingan.&lt;ref name=&quot;sumber ka dua&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hembing&quot;/&gt;

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Asia Tenggara.
* '''Habitat:''' Leuweung tropis jeung kebon-kebon di dataran rendah.
* '''Kagunaan:''' Ilaharna dipaké dina ubar tradisional (jamu) jeung ritual adat.
* '''Mangpaat:''' Ngubaran nyeri awak, raheut, peurah sato, sarta ubar pikeun nu nembé ngajuru (ngalahirkeun).

==Referensi==
{{reflist|2}}

[[Kategori:Tutuwuhan Asia Tenggara]]
[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Beubeutian]]
[[Kategori:Tutuwuhan tropis ]]</text>
      <sha1>rl44rxc75lqsycvysdckrviqfw3p2hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suweg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43026</id>
    <revision>
      <id>708066</id>
      <parentid>658923</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T09:25:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>708066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="1c16snc862mf0s340jmrdyhx9c75117" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = ''Suweg''
| image = ചേന.jpg
| image_width = 240px
| regnum = [[Plantae]]
| clade = [[Angiospermae]]
| clade2 = [[Monokotil]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo =  [[Alismatales]]
| familia = [[Araceae]]
| genus = '''''[[Amorphophallus]]'''''
| species = '''''A. paeoniifolius'''''
| binomial = ''Amorphophallus paeoniifolius''
| binomial_authority = (Dennst.) [[Nicolson]]
}}

'''Suweg''' (''Amorphophallus paeoniifolius'', sinonim: ''A. campanulatus'')  nyaéta spesies [[tutuwuhan]] beutiannu masih kénéh aya dina génus Amorphophallus.&lt;ref name=&quot;hiji&quot;&gt;{{id}}[http://www.plantamor.com/index.php?plant=89 Plantamor]  (diakses 6 Maret 2016)&lt;/ref&gt; Liar jeung tumuwuh ogé di tempat anu [[beueus]] sarta kaiuhan tina [[panonpoé]] langsung.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Pinus Lingga1997. Bertanam Umbi–umbian. Penebar Swadaya. Jakarta.&lt;/ref&gt; Suweg loba tumuwuh di [[leuweung]] jeung salah sahiji tipe beubeutian anu bisa hirup dina iuhan tutuwuhan [[leuweung]] anu jangkung, tanpa dipiara jeung dirawat sacara kontinu sarta relatif tahan tina [[panyakit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ukuran [[beuti]] suweg bisa nepi diaméter 40&amp;nbsp;cm, bentukna buleud datar, [[diaméter]] jangkungna beuti bisa ngahontal 30&amp;nbsp;cm, beuti ngabogaan beurat kira-kira 5&amp;nbsp;kg.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=”De ”&gt;{{Cite book| url =https://archive.org/details/denuttigeplanten01heyn/page/150/mode/2up?view=theater| title =De nuttige planten van Nederlandsch-Indië, tevens synthetische catalogus der verzamelingen van het Museum voor Technische- en Handelsbotanie te Buitenzorg| last =Heyne| first =K. | publisher =Batavia, Ruygrok| location =Museum voor Economische Botanie (Bogor, Indonesia)| year =1913|ISBN=|pages =3}} Disungsi12 Juli 2023&lt;/ref&gt;

==Mangfaat==
Sumber pangan [[karbohidrat]] henteu ngan tina [[sangu]] waé, masih kénéh aya nu liana saperti [[beubeutian]] nu poténsial pisan contona suweg.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://banten.litbang.pertanian.go.id/ind/images/pdf/suweg-pdf.pdf UMBI SUWEG][http://banten.litbang.pertanian.go.id/ind/images/pdf/suweg-pdf.pdf SEBAGAI PANGAN FUNGSIONAL UNTUK MENDUKUNG]

[http://banten.litbang.pertanian.go.id/ind/images/pdf/suweg-pdf.pdf DIVERSIFIKASI DAN KETAHANAN PANGAN]
&lt;/ref&gt;
Suweg ogé ngabogaan sababaraha mangfaat séjén, di antarana :&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

#Beuti suweg bisa dipaké ngubaran [[tatu]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
#Beuti suweg bisa jadi bahan [[pangan]] fungsional&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
#kawas bebeutian séjén, beuti suweg bisa dipaké bahan baku nyieun [[sirop]] [[glukosa]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
#Tipung suweg bisa jadi bahan baku bahan [[pangan]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==Tempo ogé==
*[[Amorphophallus]]
*[[Kembang bangké]]
*[[Acung]]

== Rujukan ==
{{reflist|2}}

[[Kategori:Araceae]]
[[Kategori:Beubeutian]]
[[Kategori:Tutuwuhan beutian]]
[[Kategori:Pangan lokal]]</text>
      <sha1>1c16snc862mf0s340jmrdyhx9c75117</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lampuyang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48670</id>
    <revision>
      <id>708049</id>
      <parentid>651184</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T02:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan eusi</comment>
      <origin>708049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="07dlnnipos52chn9i4qofcu319o4ake" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Lampuyang
| image = Zingiber-zerumbet.JPG
| image_width = 225px
| regnum = [[Plantae|Plantaé]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| genus = ''[[Zingiber]]''
| species = '''''Z. zerumbet'''''
| binomial = ''Zingiber zerumbet''
| binomial_authority = (L.) J.E.Smith
| synonim = ''Z. aromaticum'' Valeton
}}
'''Lampuyang''' atawa '''lempuyang''' (''Zingiber zerumbet'' (L.) Roscoe ex Sm., sin.'' Z. aromaticum'' Valeton) nyaéta sabangsa [[rempah-rempah]] nu miboga hasiat obat. Lampuyang dimangpaatkeun jadi campuran obat. Lampuyang atawa '''puyang''' nyaéta salah sahiji bahan utama [[jamu]] nu  populér, jamu cabé puyang.

Lampuyang bisa ngainduksi [[apoptosis]] sél-sél [[kanker]]. Hasil kajian di Jepang manggihan yén ekstrak lampuyang téh bisa ngahambat pertumbuhan sél-sél [[melanoma]] dina [[mencit]] percobaan. Efek penekanan (inhibitor)  terjadi melalui penghambatan terhadap ekspresi [[gen]] [[tirosinase]] pada sel melanoma.&lt;ref&gt;http://sciencelinks.jp/j-east/article/200113/000020011301A0405166.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703093121/http://sciencelinks.jp/j-east/article/200113/000020011301A0405166.php |date=2011-07-03 }}&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Lempuyang miboga rupa-rupa nami dumasar kana jinisna sarta wewengkonna:&lt;ref&gt;Heyne, K. (1987). Tumbuhan Berguna Indonesia. Badan Litbang Kehutanan.&lt;/ref&gt;
* Dina basa Sunda, disebut '''Lempuyang'''. Aya sababaraha jinisna saperti '''Lempuyang gajah''', '''Lempuyang emprit''', sarta '''Lempuyang wangi'''.
* Dina basa Jawa, disebut '''Lempuyang'''.
* Dina basa Inggris, disebut '''Bitter ginger''' atanapi '''Shampoo ginger'''.

== Morfologi ==
Lempuyang miboga ciri fisik anu mandiri pikeun ngabédakeunana jeung jinis jahé sanésna:&lt;ref&gt;Sastroamidjojo, S. (2001). Obat Asli Indonesia. Dian Rakyat.&lt;/ref&gt;
* '''[[Tangkal]]''': Mangrupa [[Tutuwuhan|tuturan]] terna semu anu jangkungna bisa nepi ka 1-2 méter. Tangkalna ajeg sarta diwangun ku palapah daun anu silih bungkus.
* '''Daun''': Daunna bentukna lonjong jiga mata tombak, warnana héjo, sarta miboga tungtung anu lincip.
* '''[[Kembang]]''': Tumuwuh tina beuti (''rhizome'') kalayan gagang anu misah ti daun. Bentukna jiga kuncup pinus atanapi gada. Nalika ngora warnana héjo, sarta bakal robah jadi beureum caang nalika geus kolot. Upami diperes, kembangna bakal ngaluarkeun cairan anu seungit.&lt;ref&gt;Hariana, A. (2013). 262 Tumbuhan Obat dan Khasiatnya. Penebar Swadaya.&lt;/ref&gt;
* '''[[Beuti]] (Rimpang)''': Ukuranana rada badag, warnana konéng saulas, sarta miboga rasa anu pait nanging seungitna has.

== Kagunaan ==
Beuti lempuyang miboga kandungan kimia saperti [[minyak atsiri]], [[seskuiterpen]], sarta [[flavonoid]] anu mangpaat pikeun kaséhatan:&lt;ref&gt;Wijayakusuma, H. (2008). Ramuan Lengkap Herbal Taklukkan Penyakit. Pustaka Bunda.&lt;/ref&gt;
* '''Nambah Napsu Tuang''': Mindeng dipaké dina jamu pait pikeun barudak atanapi sawawa anu kurang napsu tuang.
* '''Ubar Cacingeun''': Khasiatna anu kawéntar nyaéta pikeun ngubaran cacingeun (anthelmintic).&lt;ref&gt;Kusuma, F. R., &amp; Zaky, B. M. (2005). Menumpas Bakteri dengan Tanaman Obat. Agromedia.&lt;/ref&gt;
* '''Anti-radang''': Dipaké pikeun nurunkeun muriang (''demam'') sarta ngubaran bareuh.
* '''Bahan Kosmétik''': Cairan tina kembangna mindeng dipaké salaku sampo alami pikeun ngalemeskeun [[buuk]].

== Tatanén ==
Lempuyang gampang dipelak ku cara melak beutina anu geus miboga sirung (mata tunas).&lt;ref&gt;Rukmana, R. (1997). Budidaya Tanaman Obat. Kanisius.&lt;/ref&gt; Tuturan ieu resep ka taneuh anu gembur sarta miboga drainase anu saé supados beutina henteu buruk alatan kakeueum cai. Lempuyang bisa tumuwuh kalayan saé di tempat anu negrak cahya srangéngé atanapi anu rada iuh.&lt;ref&gt;Supriadi. (2001). Teknik Budidaya Tanaman Obat. Balittro.&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Tuturan ubar]]
[[Kategori:Tuturan di Indonésia]]
[[Kategori:Tuturan di Sunda]]
[[Kategori:Tatanén]]</text>
      <sha1>07dlnnipos52chn9i4qofcu319o4ake</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kamarang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72350</id>
    <revision>
      <id>708062</id>
      <parentid>708029</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T07:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>211</id>
      </contributor>
      <comment>[[c:COM:CDC|Bot]]: Ngaganti Eumenide.jpg ku Odynerus_spinipes.jpg</comment>
      <origin>708062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6815" sha1="t7e6w6wcroz6q44ovkhh3afsfub53nv" xml:space="preserve">{{taxobox
| image = Potter wasp 20100722.jpg
| image_caption = Kamarang bikang, spésiés ''[[ancistrocerus]]''.
| regnum = [[Sato|Animalia]]
| phylum = [[Euarthropoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[Hymenoptera]]
| familia = [[Vespidae]] 
| subfamilia = '''Eumeninae'''
| subdivision_ranks = Genera
| diversity =[[Daptar genera kamarang|leuwih ti 200 genera jeung 3200 spésiés]]
}}
'''Kamarang '''([[basa Inggris]]: '''''Potter wasps''', '''mason wasps'''''), atawa '''''eumeninae''''' nyaéta gorombolan [[nyiruan]] kosmopolitan nu kiwari digolongkeun minangka subfamili [[Vespidae]], ngan baheula mah sakapeung dipikawanoh minangka kulawarga nu misah, '''''eumenidae'''''.

== Wangenan ==
[[Gambar:Mesoscutum_Cephalastor_estela.PNG|kiri|jmpl|Partial dorsal view of the thorax of ''Cephalastor estela'' showing the position of tegulae and parategulae relative to the mesoscutum and pronotum]]
Lolobana mah spésiés ''eumeninae ''téh warnana hideung atawa coklat, jeung deuih biasana mah ditandaan ku pola kontras [[Konéng (warna)|konéng]], [[bodas]], [[oranyeu]], atawa beureum nu nyacas; ngan sawatara spésiés, mayoritas asalna ti daérah [[tropis]], némbongkeun warna nu geuneuk kawas sorotan [[logam]] [[biru]] atawa [[héjo]] nu dominan dina warna kasang tukang. Kawas lolobanana vespids, jangjangna ditilep sacara longitudinal nalika reureuh. Kamarang utamana mah dipikawanoh ku kombinasi karakteristik kieu: 1) proyéksi postérolateral nu dipikawanoh minangka paratégula dina dua sisi [[Mesothorax|mésoskutum]]; 2) cakar tarsal [[suing]]; 3) coxae tukang jeung carina dorsal longitudinal atawa tilepan, sok ngembang jadi lobus atawa huntu; jeung 4) jangjang hareup kalawan tilu sél submarginal.

== Biologi ==
[[Gambar:Potter_wasp_nest_6734.jpg|ka|jmpl|Sayang kamarang nu naplok dina bata.&lt;br&gt;
]]
Ari sayang kamarang mah rupa-rupa. Spésiés nu béda mumkin ngagunakeun sistem nu nyangkaruk (kayaning torowongan [[bangbung]] dina kai, sayang bolékér [[Hymenoptera]] nu ditinggalkeun malah mah liang jieunan manusa jiga liang urut paku atawa liang urut sekrup) nu diropéa ku ieu kamarang, atawa ogé ngabangun sayang anyar. Kamarang aya nu sayangna di jero taneuh, aya ogé nu sayangna kabuka. Dina sayang téh meureun mibanda hiji atawa sawatara sél indung. Bahan pisayangeun nu panglobana dipaké téh nyaéta [[leutak]] nu dijieun tina campuran taneuh jeung cai nu diutahkeun tina sungutna, ngan loba spésiés mah ngagunakeun bahan tina gayeman [[pepelakan]].

Sakum spésiés kamarang nu dipikawanoh mangrupa prédator, lolobana kamarang téh panyalur massal, sanajan sawatara spésiés nu kaisolasi mah mah némbongkeun kaayaan primitif lalampahanna jeung taki-taki progresif.&lt;ref&gt;[von Frisch, 1974].&lt;/ref&gt;[[Gambar:Eumenide_Nestbau.jpg|ka|jmpl|Kamarang keur ngabangun sayang]]
Nalika sél anggeus, kamarang kolot biasana kumpal-kempil [[larva bangbung]], [[lancah]] atawa [[hileud]] sarta maéhanna, nempatkeun nu geus dikumpulkeun téh di jero sél, minangkana mah jadi hakaneun pikeun hiji larva kamarang tunggal. MInangka aturan normal, kamarang kolot neundeung endog tunggal di sél nu kosong saméméh nyayagakeunna. Sawatara spésiés neundeun endog di pabeungeutan sél, kakocoran tina benang cairan garing. Nalika larva kamarang megar, bakal turun jeung mimiti diparan ku kahakanan nu geus disayagakeun salila sawatara minggu saméméh ngalampahan [[pupasi]]. Siklus hirup nu lengkep bisa lumangsung ti sawatawa minggu nepi ka leuwih ti sataun, ti endog kénéh nepi ka jadi kamarang kolot. Kamarang kolot ngadahar [[néktar|sari kembang]].

== Taksonomi ==
Kamarang mangrupa subfamili [[vespida]] nu pangbeungharna, kalawan leuwih ti 200 marga, jeung ngandung sabagéan badag spésiés dina kulawarga (leuwih ti 3200 spésiés ti total kurang leuwih 4.500 di sakumna kulawarga). Kamonésan morfologi nu luar biasa ti spésiés kamarang kaeunteung dina kumembangna genera nu dikotrétkeun pikeun ngagorombolkeunna jadi golongan nu leuwih gampang dikokolakeunna.

== Galéri ==
&lt;gallery&gt;
Gambar:Odynerus spinipes.jpg|''[[Odynerus spinipes]]''
Gambar:Potter wasp 4932.jpg|Eumenes fraternus jeung reungit nyedot néktar di Solidago
Gambar:Eumenes pomiformis01.jpg|Eumenes pomiformis
Gambar:Wasp August 2007-3.jpg|Euodynerus sp.
Gambar:Potterwasp.JPG|Kamarang nyedot néktar
Gambar:Potter's Wasp Nests.jpg|Sayang kamarang, Springdale, AR
Gambar:Phimenes flavopictum in Kadavoor.jpg|Wewengkon phimenes flavopictum
Gambar:Phimenes flavopictus, potter wasp - Erawan National Park.jpg|Erawan National Park, Thailand
Gambar:Mason wasp nest just after sealing(pseudodynerus quadrisectus).jpg|Sayang pseudodynerus quadrisectus dina urut liang sayang [[bangbara]]
&lt;/gallery&gt;

== Tempo ogé ==
* [[Bangbara]]
* [[Éngang]]
* [[Nyiruan]]
* [[Papanting]]
* [[Teuweul]]
* [[Tiwuan]]

== Rujukan ==
{{reflist}}
* {{Cite journal|last=James M. Carpenter|year=1986|title=A synonymic generic checklist of the Eumeninae (Hymenoptera: Vespidae)|url=http://psyche.entclub.org/pdf/93/93-061.pdf|format=[[Portable Document Format|PDF]]|journal=[[Psyche (entomological journal)|Psyche]]|volume=93|pages=61–90|doi=10.1155/1986/12489}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718231451/http://psyche.entclub.org/pdf/93/93-061.pdf |date=2019-07-18 }}
* Carpenter, J. M. &amp; B. R. Garcete-Barrett. 2003. A key to the néotropical genera of Eumeninae (Hymenoptera: Vespidae). Boletín del Muséo Nacional de Historia Natural del Paraguay 14: 52–73.
* Giordani Soika, 1989. Terzo contributo alla conoscenza degli eumenidi afrotropicali (Hymenoptera). Societa Veneziana di Scienze Naturali Lavori 14(1) 1989: 19–68.
* Giordani Soika, A. 1992. Di alcuni eumenidi nuovi o poco noti (Hymenoptera Vespoidéa). Societá Veneziana di Scienze Naturali Lavori 17 1992: 41–68.
* Giordani Soika, A. 1993. Di alcuni nuovi eumenidi della regione orientale (Hym. Vespoidéa). Bollettino del Muséo Civico di Storia Naturale di Venezia 42, 30 giugno 1991(1993): 151–163.
* Gusenleitner. 1992. Zwei neue Eumeniden-Gattungen und -Arten aus Madagaskar (Vespoidéa, Hymenoptera). Linzer Biologische Beiträge 24(1) 1992: 91–96.
* CSIRO Entomology Division. 1991. The Insects of Australia: a textbook for Students and Reséarch. 2nd Edition. Melbourne University Press and Cornell University Press. 1137 pp.

== Tutumbu luar ==
* [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/misc/wasps/potter_wasps.htm ''Eumenes'' spp., potter wasps of Florida] on the UF / IFAS Féatured Créatures Web site
* [http://www.discoverlife.org/mp/20q?search=Vespidae Vespidae: Potter wasps; Vespid wasps; Social wasps; Hornets; Paper wasps; Yellowjackets]
* [http://bugguide.net/node/view/249/bgimage?from=192 Subfamily Eumeninae - Potter and Mason Wasps]

[[Kategori:Nyiruan]]
[[Kategori:Vespidae]]
[[Kategori:Seungseureudan]]</text>
      <sha1>t7e6w6wcroz6q44ovkhh3afsfub53nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monitor komputer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98204</id>
    <revision>
      <id>708038</id>
      <parentid>704993</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T12:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19593-16</username>
        <id>36437</id>
      </contributor>
      <origin>708038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3770" sha1="4pyirs9chtpakrkfsgamszt8xhywaxq" xml:space="preserve">[[Gambar:View from the end of a row of LCD computer monitors and keyboards.jpg|thumb|Jilbab, beruit, jeung kibor]]
'''Monitor komputer ''' nyaéta salah sahiji ''[[hardwere]]'' (perangkat keras) anu digunakeun pikeun ''[[output]]'' atawa ngolah data anu ditampilkeun dina bentuk ''grafis'', monitor komputer ogé sok di sebat layar komputer.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pengertianku.net/2017/07/pengertian-monitor-komputer-dan-fungsinya.html|title=Pengertian Monitor Komputer Dan Fungsinya Rangkuman Singkat|last=N|first=Sora|website=Pengertian Apapun|language=en-US|accessdate=2019-11-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026032018/http://www.pengertianku.net/2017/07/pengertian-monitor-komputer-dan-fungsinya.html |date=2019-10-26 }}&lt;/ref&gt;

layar di [[komputer]] boga loba ukuran sareng resolusi pikeun nampilkeun grafis, di antarana mangrupa dina ukuran monitor 17-inci resolusina 1024x768, 19-inci  1280×1024, 21-inci resolusina 1600×1200. Resolusi dina monitor bisa dihartikeun jadi lebar sareng lébar pixel.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Jenis - Jenis Monitor ==
Aya beberapa jenis monitor nyaéta :&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://studiinformatika.com/jenis-monitor-komputer/|title=Jenis Jenis Monitor Komputer Beserta Fungsi, Cara Kerja dan Spesifikasinya|website=Studiinformatika.com|language=id-ID|accessdate=2019-11-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026032020/https://studiinformatika.com/jenis-monitor-komputer/ |date=2019-10-26 }}&lt;/ref&gt;

a. Monitor CRT ([[Cathode Ray Tube]])
Monitor CRT atawa anu osok di sebat Monitor Tabung, nyaéta monitor anu di susun ti tabung sareng pancaran sinar katoda, layar jenis ieu boga ka unggulan saperti hargana leuwih murah sareng lamun ringsek gampil di benerkeun, aya kakuranganna ogé monitor jenis ieu butuh daya anu lumayan gedé sekitar 300 watt. monitor jenis ieu aya dua jenis nyaéta monitor layar cembung sareng layar rata atawa flat.
b. Monitor LCD ([[Liquid Crystal Display]])
Liqud Crystal Display anu sok leuwih di kenal LCD nyaéta layarna ngagunakeun teknologi cairan kristal cair sebagai nu nampilkeunn grafis dina monitor. Sinar  dina LCd monitor asalna ti lampu néon warna bodas, anu kasusun di tukang susunan pixel cair anu jumlah na loba pisan, sampe bisa ngabentuk tampilan.
kalewihan anu aya dina monitor jenis ieu nyaéta kualitas gambar anu leuwik tajem sareng jernih, sarta leuwih nyamanlamun digunakeun, luwih ipis secara tampilan (flat), leuwih irit kana ngagunakeun listrik. kakuranganna nyaéta sudut pandang anu kabatas, ka jeroan warna aku kabatas sareng harga anu di tawarkeun ogé relatif leuwih mahal ti monitor jenis sateu acanna.
c. Monitor LED
Monitor LED anu mangrupa penyempurnaan ti monitor LCD sateu acanana. Dina monitor ieu ka jeroan warna leuwih alus sareng varian warnana leuwih loba deui. salain éta aya fitur sareng kagunaan anu anyar anu ngajadikeun kaleuwihan ti monitor ieu. mulai ti ayana teknologi touch screen (layar sentuh), karapetan pixel nu leuwih tajem, ngagunakeun daya listrik anu leuwih irit 70% dibandingkeun jeung LCD, usia monitor anu leuwih panjang sareng ukuran anu leuwih ipis deui, boga sinaran anu leuwih alus dibanding tipe LCD. Kakuranganana di harga anu leuwih mahal sareng sensitivitas na ogé lumayan tinggi.
d. Monitor Plasma
Monitor Plasma ieu tujuanana ngagabungkeun kualitas LCD anu leuwih alus, sareng sudut ningali anu leuwih luas jadina ngahasilkeun monitor anu leuwih ipis sareng bisa ditingali ti belah mana oge.

== Rujukan ==
*[https://www.blogiztic.net/2017/07/5-keuntungan-bermain-game-di-monitor-144hz.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221004030005/https://www.blogiztic.net/2017/07/5-keuntungan-bermain-game-di-monitor-144hz.html |date=2022-10-04 }} monitor 60hz vs 144hz</text>
      <sha1>4pyirs9chtpakrkfsgamszt8xhywaxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ratu Sikumbang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99530</id>
    <revision>
      <id>708046</id>
      <parentid>707924</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T01:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Afdhal Sy</username>
        <id>34142</id>
      </contributor>
      <comment>/* Single */</comment>
      <origin>708046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3426" sha1="cr95yvqo97snbty0rogpcs9ypvhlkbs" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = Ratu Sikumbang
| image =
| birthname = Ratu Prillia Menez
| othername = Ratu Sikumbang
| birthdate = {{birth date and age|1994|04|2}}
| birthplace = {{flagicon|Indonesia}} [[Kota Serang]], [[Banten]], [[Indonesia]]
| deathdate = 
| deathplace = 
| yearsactive = [[2009]]-ayeuna
| occupation = [[aktris]], penyanyi
| religion = [[Islam]]
| ethnicity = {{hlist|[[Urang Malayu|Malayu]]|[[Urang Minang|Minang]]}}
| spouse = Rahmat Hidayat (2021–2024)
| parents = Zas Yanessos (ayah)&lt;br/&gt;Resmember (ibu)
}}
'''Ratu Prillia Menez''' langkung dikenal salaku '''Ratu Sikumbang''' ({{lang-ms|'''Ratu Sikumbang'''}}; [[Jawi]]: راتو سيكومباڠ; {{lahirmati|[[Kota Sérang]], [[Banten]]|2|04|1994}}) nyaéta saurang panyanyi sareng [[aktris]] [[Indonésia]] keturunan [[Urang Minang|Minangkabau]] sareng [[Melayu]].

== Diskografi ==

===== '''Album''' =====

* &lt;nowiki&gt;''Balam Tigo Gayo''&lt;/nowiki&gt; (2009)
* &lt;nowiki&gt;''Jaso Mandeh''&lt;/nowiki&gt; (2010)
* &lt;nowiki&gt;''Kelok 9''&lt;/nowiki&gt; (2011)
* &lt;nowiki&gt;''Talambek Pulang''&lt;/nowiki&gt; (2011)
* &lt;nowiki&gt;''Di Mimpi Datang Juo''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Teluk Bayur''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Pulanglah Yuang''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Hiduik di Rantau Subarang''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Di Hati Mati, Di Mato Buto''&lt;/nowiki&gt; (2013)
* &lt;nowiki&gt;''Rindu di Hati''&lt;/nowiki&gt; (2013)
* &lt;nowiki&gt;''Aduh Rindu''&lt;/nowiki&gt; (2013)
* &lt;nowiki&gt;''Kaba dari Rantau''&lt;/nowiki&gt; (2013)
* &lt;nowiki&gt;''Ampun Mandeh''&lt;/nowiki&gt; (2014)
* &lt;nowiki&gt;''Mananti Cinto''&lt;/nowiki&gt; (2015)
* &lt;nowiki&gt;''Andam Oi''&lt;/nowiki&gt; (2015)
* &lt;nowiki&gt;''Cangguang''&lt;/nowiki&gt; (2015)
* &lt;nowiki&gt;''Matohari Pagi di Ranah Minang''&lt;/nowiki&gt; (2015)
* &lt;nowiki&gt;''Bia Pusaro di Rantau''&lt;/nowiki&gt; (2015)
* &lt;nowiki&gt;''Bia Tuo Jo Mudo''&lt;/nowiki&gt; (2016)
* &lt;nowiki&gt;''Manjalang Denai''&lt;/nowiki&gt; (2016)
* &lt;nowiki&gt;''Pergi untuk Kembali (Golden Memories)''&lt;/nowiki&gt; (2017)
* &lt;nowiki&gt;''Cincin Bapulangkan''&lt;/nowiki&gt; (2018)
* &lt;nowiki&gt;''Kutang Barendo (Remix Hits)''&lt;/nowiki&gt; (2019)

===== '''Single''' =====

* &quot;I Love You&quot; (2014)
* &quot;Hey Baby&quot; (2017)
* &quot;Kepo&quot; (2018)
* &quot;Kubuat Kau Bahagia&quot; (2019)
* &quot;Coba Jadi Aku&quot; (2020)
* &quot;Om Pim Pa&quot; (2021)
* &quot;Seso Malam Langang&quot; (2021)
* &quot;Janji Nan Badutoi&quot; (2021)
* &quot;Rambang Mato&quot; (2021)
* &quot;Jarak Pambateh Cinto&quot; (2021)
* &quot;Ibo-Ibo Hati Den Mandeh&quot; (2022)
* &quot;Mambuang Raso Cinto&quot; (2023)
* &quot;Hati yang Salah&quot; (2023)
* &quot;Salamaik Rayo&quot; (2023)
* &quot;Marantau Cino&quot; (2023)
* &quot;Taraok Tapian Baro&quot; (2023)
* &quot;Baa Kaba&quot; (2023)
* &quot;FWB (Friend with Benefit)&quot; (2023)
* &quot;Aku Tak Biasa&quot; (2023)
* &quot;Rambuik Karibo&quot; (2023)
* &quot;Dayuang Palinggam&quot; (2023)
* &quot;Sopir Batak&quot; (2023)
* &quot;Aku Ikhlas&quot; (2023)
* &quot;Andam Sarasah&quot; (2024)
* &quot;Cinto Bakasan (2024)
* &quot;Padiah Diseso Bayang&quot; (2024)
* &quot;Galau Hati Nan Luko&quot; (2024)
* &quot;Bungo Cinto Dihati Putiah&quot; (2024)
* &quot;Air Mata Terurai&quot; (2024)
* &quot;Perhentian Terbaik&quot; (2024)
* &quot;Indak Batamu Ujuangnyo&quot; (2024)
* &quot;Taganggam Bayang Bayang&quot; (2024)
* &quot;Tutuik Talingo Piciangkan Mato&quot; (2024)
* &quot;Ratok Si Kamba&quot; (2025)
* &quot;Minangkabau Barayo&quot; (2025)
* &quot;Dek Tido Urang Sisiahkan&quot; (2025)
* &quot;Takuik Hari Malam&quot; (2025)
* &quot;20 September&quot; (2025)
* &quot;Sasa Kabakeh Diri&quot; (2025)
* &quot;Jan Lamo Bana&quot; (2025)
* &quot;Raso Ditapi Cawan&quot; (2025)
* &quot;Hilang Tautan Cinto&quot; (2025)
* &quot;Apo Kurangnyo Denai&quot; (2026)
* &quot;Sasa Di Ujuang Cinto&quot; (2026)

==Rujukan==
{{Reflist}}
* {{Instagram|barbiequeen94}}

{{biografi-stub}}

{{DEFAULTSORT:Sikumbang, Ratu}}
[[Kategori:Aktris Indonésia]]
[[Kategori:Panyanyi Indonésia]]</text>
      <sha1>cr95yvqo97snbty0rogpcs9ypvhlkbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konéng gedé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102356</id>
    <revision>
      <id>708056</id>
      <parentid>705608</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>708056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6516" sha1="66yxnthz4lozmubxdxk2qe87iigbhpz" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = lightgreen
| name = Konéng gedé
| image = Roots of Curcuma amada 3.JPG
| image_width = 225px
| image_caption = Beuti Konéng Gedé
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| subdivisio = [[Angiospermae]]
| classis = [[Monocotyledonae]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| genus = ''[[Curcuma]]''
| species = '''''Curcuma zanthorrhiza'''''
| binomial = ''Curcuma zanthorrhiza''
| binomial_authority = [[Roxb.]]
}}
'''Konéng gedé'''; ''Temu lawak''; ''(Curcuma zanthorrhiza'') nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga  ([[Zingiberaceae]])&lt;ref name=&quot;Mahendra&quot;&gt; Mahendra, B: “13 Jenis Tanaman Obat Ampuh”, halaman 95. Penebar Swadaya, 2005&lt;/ref&gt;. Ieu tutuwuhan pituin ti [[Indonésia]], hususna ti Pulo [[Jawa]], tuluy ngarékahan tur nyebar nepi ka ka sababaraha tempat di wewengkon [[wewengkon]] [[Malaysia]]. Kiwari, ieu tutuwuhan loba dipiara jeung di budidayakeun di : [[Indonésia]], [[Malaysia]], [[Thailand]], jeung [[Filipina]]&lt;ref name=&quot;Rukmana&quot;&gt;Rukmana, R: “Temu-Temuan”, halaman 14. Kanisius, 2004&lt;/ref&gt; sagigireun di [[Asia Tenggara]] ieu tutuwuhan kapanggih hirup ogé di [[China]], [[Indochina]], [[Barbados]], [[India]], [[Jepang]], [[Koréa]], [[Amerika Serikat]] katut  sababaraha nagara di [[Éropa]].&lt;br /&gt;

Konéng gedé di [[Pulo Madura|Madura]] disebut '''temu labak'''.&lt;ref name=&quot;Mahendra&quot;/&gt; Ieu tutuwuhan bisa hirup ti mimiti daérah landeuh nepika daérah tonggong anu luhurna 1500 [[méter]] tina beungeut cai laut sarta  habitatna di leuweung tropis&lt;ref name=&quot;Rukmana&quot;/&gt;. Rimpang/[[beuti]] konéng gedé hirup kalawan subur dina taneuh anu ngeprul/gembur &lt;ref name=&quot;Hidayat&quot;&gt;Hidayat, S. dan Tim Flona: “Khasiat Tumbuhan Berdasar Warna, Bentuk, Rasa, Aroma, dan Sifat”, halaman 105. PT Samindra Utama, 2008&lt;/ref&gt;.

== Ciri Mandiri ==
[[Terna]] tangkal palsu jangkungna bisa nepi ka saméter, henteu ari nepi ka dua méter mah. Anu sok disebukeun tangkal sabenerna palapah daun anu ajeg ka luhur kalayan bijil rekep ngentep. &lt;ref name=&quot;Tim Penulis Martha Tilaar Innovation Center&quot;&gt; Tim Penulis Martha Tilaar Innovation Center: “Budidaya Secara Organik Tanaman Obat Rimpang”, halaman 79. Penebar Swadaya, 2002&lt;/ref&gt;, kelirna héjo semu coklat. [[Beuti]]/rimpang ukuran kawilang gedé, ngarangkadak, kelir coklat semu beureum, konéng kolot aya ogé anu héjo kolot. Daun bijil 2 – 9 lambar tina unggal beutina  wujudna buleud aya ogé anu lonyod, kelirna héjo sakapeung aya anu bungur caang nepika bungur poék, panjang daun 31 – 84 cm sarta rubak 10 – 18 cm, panjang palapah jeung daunna  daun termasuk helaian 43 – 80 cm, pada 

==Mangpaat Jeung Kagunaan ==
Konéng gedé geus lila dipiwanoh salaku ubar jeung bahan nyieun jajamu, sababaraha hasiat temulawak anu geus dipikanyaho : Ubar suda kana barang dahar, kencing batu, panyakit konéng, [[ambien]], [[diaré]], jeung sajabana. &lt;ref name=”Kha”&gt;{{Cite book| url =https://books.google.co.id/books?id=Efdb-X_1iPMC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=temulawak&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=temulawak&amp;f=false| title =Khasiat dan Manfaat Temulawak | last =Saidi| first =Ahmad| publisher =Ganeca Exact| location =Jakarta| year =2006|ISBN=9789791213066|pages =10}} Disungsi20 Juni 2021&lt;/ref&gt;

== Hama jeung panyakit ==
=== Hama ===
Hama tutuwuhan konéng gedé:
* Hileud jeungkal ([[Chrysodeixis chalcites Esp|''Chrysodeixis chalcites'' Esp]]),
* Hileud taneuh ([[Agrotis ypsilon Hufn|''Agrotis ypsilon'' Hufn]]) jeung 
* hileud beuti ([[Mimegrala coerulenfrons Macquart|''Mimegrala coerulenfrons'' Macquart]]) Cara ngabasmi cukup disemprot maké [[insektisida]] Kiltop 500 EC tawa Dimilin 25 WP kalawan takaranna 0,1 − 0,2%.

=== Penyakit ===
* Supa ''Fusarium'' tayalian [[supa]] [[oxysporum Schlecht]] jeung [[Phytium sp]] kitu deui [[bakteri]] [[Pseudomonas sp]] anu nyerang kana akar pibeutieun timimiti di jero taneuh/mangsa dipelak nepika sabada dipanén. Katempon beutina buruk sarta daun jadi konéng, layu, pucuk garing jeung lalaunan tutuwuhan paéh. 
Cara ngabasmi a kujalan maké  dimazeb 80 WP tawa Dithane M-45 80 WP kalayan takara  0,1 − 0,2%.

* Panyakit layu dibalukarkeun ku  [[Pseudomonas sp]], katempo daun jadi konéng ti palebah puhuna, di mana dikeureut baris ngaluarkeun cai. Cat ra ngabasmi kujalan disemprot Agrimycin 15/1.5 WP tawa  grept 20 WP anu takaranna  0,1 − 0,2%&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sains.kompas.com/read/2012/05/26/06012468/temulawak.berkarbonasi?page=1|title=Temulawak Berkarbonasi|last=|first=Siwi Yunita C|date=26 Mei 2012|work=Kompas.com|access-date=8 Juni 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sains.kompas.com/read/2012/05/26/06012468/temulawak.berkarbonasi?page=1|title=Temulawak Berkarbonasi|last=|first=Siwi Yunita C|date=26 Mei 2012|work=Kompas.com|access-date=8 Juni 2020}}&lt;/ref&gt;

== Ékologi sarta Budidaya ==
Konéng gedé tumuwuh kalayan saé dina taneuh anu gembur sarta miboga drainase anu hadé. Ieu tutuwuhan bisa hirup di dataran handap nepi ka jangkungna 1.500 méter di luhur permukaan laut. Budidayana ilaharna maké potongan rimpang anu geus miboga tunas.

== Bacaeun salajengna ==
* Dalimartha, Setiawan. (2000). ''Atlas Tumbuhan Obat Indonesia Jilid 2''. Jakarta: Trubus Agriwidya.
* Heyne, K. (1913). ''De nuttige planten van Nederlandsch-Indië''. Batavia: Ruygrok &amp; Co.

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Indonésia (utamana di Pulo Jawa), sumebar ka kawasan Asia Tenggara.
* '''Habitat:''' Leuweung jati atanapi tegalan, hirup subur dina taneuh nu gembur di dataran rendah nepi ka 1.500 mdpl.
* '''Kagunaan:''' Bahan utama jamu godog, bahan inuman seger, sarta campuran kadaharan.
* '''Mangpaat:''' Ngajaga fungsi haté (liver), nambahan napsu dahar, sarta anti-peradangan.
== Tutumbu ka luar ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:796466-1 Curcuma zanthorrhiza di Plants of the World Online (Kew Science)]
* [http://plantamor.com/species/info/curcuma/zanthorrhiza Informasi Spesies di Plantamor]

==Dicutat tina ==
{{reflist|2}}

== Pustaka ==
* M. Mateblowski (1991), '''Curcuma xanthorrhiza Roxb''', penerbit PMI Verlag, ISBN 3-89119-173-1, ISBN 978-3-89119-173-6, halaman 36
*[https://herbalice.co.id/manfaat-temulawak/ Manfaat Temulawak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619160732/https://herbalice.co.id/manfaat-temulawak/ |date=2021-06-19 }} 

{{rempah-rempah}}

[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Curcuma]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan asli Indonesia]]
[[Kategori:Tutuwuhan tropis]]</text>
      <sha1>66yxnthz4lozmubxdxk2qe87iigbhpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Honjé leuweung</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103247</id>
    <revision>
      <id>708059</id>
      <parentid>621633</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>708059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="b12itp3kuyes45ybxebg9qw0x9ailve" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Honjé leuweung 
| image= Etlin hemisph 091229-0348 tdp.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Kembang honjé leuweung &lt;br /&gt;''Etlingera hemisphaerica''
| color = lightgreen
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| genus = ''[[Etlingera]]''
| species = '''''E. hemisphaerica'''''
| binomial = ''Etlingera hemisphaerica''
| binomial_authority = (Blume) R.M. Smith
| synonyms = &lt;small&gt;
* ''Elettaria hemisphaerica'' Blume (1827) 
* ''Nicolaia atropurpurea'' (Teijsm.&amp; Binn.) Valeton (1904) 
* ''Phaeomeria atropurpurea'' (Teijsm.&amp; Binn.) K. Schumann (1904)&lt;/small&gt;
}}

'''Honjé leuweung'''; honjé héjo (''Etlingera hemisphaerica'') nyaéta hiji tutuwuhan anu asalna tina kulawarga ''(Zingiberaceae)''/sabangsaning [[jahé]]. Kembang sarta buahna anu seungit, sok dimangpaatekun pikeun bungbu dina rupa-rupa olahan kadaharan. 

Honjé leuweung téh pituin ti pulo [[Jawa]], kiwari geus nyebar ka wewengkon  [[Malaysia]].&lt;ref name=&quot;ibrahim&quot;&gt;Ibrahim, H. and F.M. Setyowati. 1999. ''Etlingera'' Giseke, dalam C.C. de Guzman and J.S. Siemonsma (eds.). ''Plant Resources of South-East Asia 13: Spices''. PROSEA. Bogor. ISBN 979-8316-34-7. pp. 123-126.&lt;/ref&gt;

==Ngaran daérah==
Di [[Bengkulu]] ieu tutuwuhan sok disebut ''sikala''; di [[Sulawesi]] wétan disebut ''sekala''; ari di [[Malaysia]] nyarebutna ''kantan liar''.&lt;ref name=&quot;ibrahim&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;heyne&quot;&gt;Heyne, K. 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'', jil. 1. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 586-587 (di bawah nama ''Nicolaia speciosa'').&lt;/ref&gt;

== Morfologi ==
[[File:Etlin hemisph 091229-0340 tdp.jpg|jmpl|kiri|150px|Dapuran honjé leuweung, dipelak di buruan imah. Darmaga, Bogor]]
Kawas jahé, [[beuti]]/rimpang honjé aya di jero [[taneuh]] teu pati jero, tina éta beuti sok bijil deui sirung atawa anakna tuluy ngajangkungan nepika ngawujud dapuran honjé. 

Jangkung tangkalna bisa nepi ka 7 méter, buleudan tangkalna atawa diaméter 2,5 cm kelirna héjo sarta ngagedéan ka palebah akarna. &lt;ref name=&quot;ibrahim&quot;/&gt; 
[[File :Etlin hemisph 091229-0350 tdp.jpg|jmpl|kiri|150px|Daun palebah handapna semu beureum]]

[[Daun]] 15-25 lambar ngéntép dua baris pasingareup-singareup, daun anu pang luhurna leuwih rubak tibatan daunna anu panghandapna; wujudna lonyod manjang, 15-75 cm × 5-15 cm, kalayan puhuna  bulenek sakapeung katempo kawas [[écéng]] atawa henteu simétris, tung-tung daun leuwih ipis sarta leuwih leuleus, kitu deui tungtung daun méncos pondok, héjo [[perunggu]], lemes tapi katempo borontok leutik sarta urat [[daun]] semu beureum, sisi handapna semu beureum [[anggur]].&lt;ref name=&quot;ibrahim&quot;/&gt;

[[Kembang]] ngumpul dina tungtung gagangna katempo kawas [[panggal]], bijil misah/lateral deukeut tangkalna. Panjang gagangna  35-100 cm × 1-1,5 cm, daun-daun palapahna/salumpit  dina gagangna  5-12 cm panjangna.1 cm, leuwih pendék tibatan  kembang, beureum kalawan tungtungna héjo pias ''Labellum''.&lt;ref name=&quot;ibrahim&quot;/&gt;

[[Buah]]na  pajejel dina bongkolna ampir buleud gedéna 12 cm; sikina galedé, kurang leuwih 5 cm × 2,5 cm, katempo baruluan lemes, konéng. Sikina loba, kelirna coklat semu hideung, buleud [[endog] [tapi leuwih méncos, diselubungi salut biji (''arilus'') putih bening yang berasa masam.&lt;ref name=&quot;ibrahim&quot;/&gt;

== Mangpaat==
[[File:Etlin hemisph 091229-0342 tdp.jpg|jmpl|kiri|150px|Kuncup jeung kembang anu geus kolot]]
Kembang honjé leuwih ogé biasa disebut [[combrang]]  atawa ''kecombrang'' kalayan dimanfaatkeun sakumaha kembang honjé; tayalian dijieun salaku bungbu pasakan bisa ogé campuran sambara rujak. Malahan kembangna ogé sok dikulub dijadikeun lalab jang coél sambel. 

== Ringkesan ==
* '''Nagara Asal:''' Indonésia (éndémik di Pulo Jawa).
* '''Habitat:''' Leuweung tropis anu miboga kalembaban luhur, biasana hirup di tempat anu rada iuh.
* '''Kagunaan:''' Kuncup kembangna sok dipaké campuran sambel atawa sayur sabab miboga aroma nu leuwih seukeut tibatan honjé biasa.
* '''Mangpaat:''' Salaku antioksidan alami jeung bahan ubar tradisional.

== Taksonomi ==
Dina klasifikasi biologina, Honjé Leuweung kaasup kana marga [[Etlingera]], sadulur jeung [[Honjé]] biasa (''Etlingera elatior''), tapi miboga ciri fisik anu leuwih jangkung tur kembang anu warnana leuwih poék.

[[File :Etlin hemisph 091229-0361 tdp.jpg|jmpl|150px|kembangna beunang ngaleupaskeun]]

== Dicutat tina ==
{{reflist|2 }}

[[File :Etlin hemisph 091229-0349 tdp.jpg|jmpl|kiri|150px|Beuti jeung sirung]]
{{commons|Etlingera hemisphaerica}}

{{Taxonbar|from=Q3059347}}

[[Kategori:Zingiberaceae]]
[[Kategori:Etlingera]]
[[Kategori:Tutuwuhan leuweung]]
[[Kategori:Tutuwuhan asli Indonesia]]
[[Kategori:Sayur]]
[[Kategori:Rempah-rempah]]
[[Kategori:Bungbu]]</text>
      <sha1>b12itp3kuyes45ybxebg9qw0x9ailve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ganyong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105288</id>
    <revision>
      <id>708061</id>
      <parentid>670724</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T06:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nambihan kategori</comment>
      <origin>708061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5717" sha1="ev2zlkvlh5sedbu0h0uwclr71v59ana" xml:space="preserve">{{Taxobox 
| color = lightgreen
| name = Ganyong
| image = Ganyong_(cheche).jpg
| regnum = [[Plantae]]
| unranked_subregnum = [[Tumbuhan berpembuluh|Tracheophyta]]
| unranked_divisio = [[Tumbuhan berbunga|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|Monokotil]]
| unranked_ordo = [[Komelinid]]
| clade = [[Angiospermae]]
| clade2 = [[Monokotil]]
| clade3 = [[Komelinid]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Cannaceae]]
| genus = ''[[Canna (genus)|Canna]]''
| species = '''''C. discolor'''''
| binomial = ''Canna discolor''
| binomial_authority = [[John Lindley|Lindl.]]
}}

'''Ganyong''' (''Canna discolor'' L. syn. ''C. edulis'') nyaéta salah sahiji tatangkalan anu ngahasilkeun [[beuti|rimpang ]] anu loba mangpaatna. Ganyong asalna ti Amérika Kidul, tapi ayeuna geus nyebar ka sababaraha nagara, kaasup [[Indonésia]].&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;Plants of the World Online (POWO). &quot;Canna discolor Lindl.&quot; Royal Botanic Gardens, Kew. [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:796440-1 Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt; Dina basa séjén, ganyong katelah ogé ku sababaraha ngaran sapertos ''buah tasbih'', ''ubi pikul'', ''ganyal'', ''ganyol'', jeung ''sinetra''. Di mancanagara, ganyong disebut ''Queensland Arrowroot''.
Tutuwuhan ieu geus lila dibudidayakeun di wewengkon tropis, kaasup di Tatar Sunda, salaku sumber pangan lokal gaganti sangu.&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot;&gt;PROSEA (Plant Resources of South-East Asia). &quot;Canna edulis (Canna discolor).&quot; [https://uses.plantnet-project.org/en/Canna_edulis_(PROSEA) Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;.

== Morfologi ==
Ganyong mangrupa tutuwuhan terna anu jangkungna bisa nepi ka 2–3 méter gumantung kana kasuburan taneuhna&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.
* '''[[Beuti]] (Rimpang):''' Beutina mangrupa rimpang anu dagingna teuas, warnana bodas semu konéng, sarta dibungkus ku [[sisit]] anu warnana semu coklat atawa bungur&lt;ref name=&quot;ITIS&quot;&gt;Integrated Taxonomic Information System (ITIS). &quot;Canna L. Taxon Report.&quot; [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42407 Diaksés 9 April 2026].&lt;/ref&gt;.
* '''Tangkal:''' Tangkalna semu ''(pseudo-stem)'' anu kawangun tina palapah daun anu silih bungkus, miboga tékstur nu rada lueur tur warnana héjo atawa [[bungur]] kolot&lt;ref name=&quot;POWO&quot; /&gt;.
* '''Daun:''' Daunna miboga ukuran anu rubak, bentukna lonjong (oval), kalawan tulang daun anu katara jelas tur miboga kelir héjo nepi ka semu bungur di bagian sisina&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.
* '''Kembang:''' Kembang ganyong muncul dina tungtung tangkal (terminal), warnana biasana beureum caang atawa oranyeu, sarta miboga struktur anu sarupa jeung kembang hias dina marga ''Canna'' sanésna&lt;ref name=&quot;ITIS&quot; /&gt;.

===Kandungan Gizi Ganyong===
Ganyong ngandung gizi anu penting pikeun kaséhatan awak urang. Dina unggal 100 gram rimpang  ganyong, mibanda kandungan gizi saperti kieu:
# [[Kalori]]: 95 kal
# [[Protéin]]: 1,00 g
# [[Lemak]]: 0,11 g
# [[Karbohidrat]]: 22,60 g
# [[Kalsium]]: 21,00 g
# [[Fosfor]]: 70,00 g
# [[Beusi]]: 1,90 mg
# [[Vitamin|Vitamin B1]]: 0,10 mg
# [[Vitamin C]]: 10,00 mg
# [[Cai]]: 75,00 g

===Mangpaat Ganyong===

==Pikeun Tumuwuhna Murangkalih==
[[beuti|Rimpang ]] ganyong kacida hadéna pikeun tumuwuhna barudak balita. Ieu téh lantaran ganyong ngandung fosfor, beusi, jeung kalsium anu luhur. Nutrisi ieu penting pikeun ngawangun jeung nguatkeun tulang barudak.

==Khasiat Ubar==
Ganyong ogé mibanda khasiat ubar. [[beuti|rimpang ]] ganyong bisa dipaké minangka ubar ''antipiretik'' jeung ''diuretik''. Salian ti éta, ganyong ogé hadé pikeun ngubaran [[diaré]], [[hépatitis]] akut, [[hiperténsi]], ''radang'' saluran kahampangan, jeung panas jero. Contona:

*[[Panas jero]]: rimpang  ganyong 30 g, rimpang  [[konéng gedé]] 30 g, cai 700 ml. Sadayana bahan digodog nepi ka ngagolak salila 15 menit. Cai panggodoganna ieu bisa diinum nalika haneut dua kali sapoé.
* Radang saluran kahampangan: rimpang  ganyong 40 g, daun [[kumis ucing]] 30 g, akar [[eurih]] 20 g, cai 600 ml. Sadayana bahan dikulub nepi ka ngagolak salila 15 menit. Cai panguluban ieu bisa diinum nalika haneut isuk jeung soré.

==Hadé Pikeun Tulang==
[[Kalsium]] anu aya dina ganyong hadé pikeun ngawangun jeung ngalereskeun tulang. Dina unggal 100 gram ganyong, aya 21 gram kalsium. Ganyong ogé gampang ''dicerna'', janten hadé pikeun kaséhatan usus (padaharan) urang.

==Alternatif Panganti Béas==
Dina mangsa paceklik, ganyong bisa dijadikeun ''alternatif'' gaganti béas anu lezat. Ganyong ngandung karbohidrat jeung kalori anu luhur. Karbohidrat teu ngan saukur ngeunahkeun, tapi ogé sumber énergi pikeun awak urang.

===Kacindekan===
Ganyong nyaéta tatangkalan anu mangpaat pikeun kahirupan sapopoé. Ti mimiti pikeun kadaharan, kaséhatan, nepi ka [[ubar]], ganyong mangrupa sumber daya anu penting anu perlu dijaga jeung dimekarkeun. 
* '''Nagara Asal:''' Wilayah tropis di Amérika Kidul&lt;ref name=&quot;POWO&quot; /&gt;.
* '''Habitat:''' Hirup subur di tempat anu haneut kalawan taneuh anu gembur sarta loba humus, ti dataran rendah nepi ka luhur&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.
* '''Mangpaat:''' Dipaké salaku bahan aci pikeun nyieun kuéh, ubar tradisional pikeun lambung, sarta pakan ternak&lt;ref name=&quot;PROSEA&quot; /&gt;.

===Référénsi===
- Situs web: [Ganyong Tumbuhan Pengganti Beras dan Juga Obat](https://dkp3.tasikmalayakota.go.id/ganyong-tumbuhan-pengganti-beras-dan-juga-obat/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221115195439/https://dkp3.tasikmalayakota.go.id/ganyong-tumbuhan-pengganti-beras-dan-juga-obat/ |date=2022-11-15 }})

[[Kategori:Cannaceae]]
[[Kategori:Tutuwuhan rimpang an]]
[[Kategori:Pangan lokal]]
[[Kategori:Tutuwuhan asal Amérika Kidul]]
[[Kategori:Tutuwuhan ubar]]
[[Kategori:Tutuwuhan beuti]]</text>
      <sha1>ev2zlkvlh5sedbu0h0uwclr71v59ana</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107839</id>
    <revision>
      <id>708060</id>
      <parentid>705599</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T03:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nyimpen talatah</comment>
      <origin>708060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="8eo34ydv1e370rf0wjczc4wwvz0uv77" xml:space="preserve">{{mergeto|Honjé leuweung|Urang ngadamel talatah wae dina gile saka sangkan di gabungkeun jeung honje leuweung, kumaha nyeratna ?}}

{{Taxobox
| name = Saka
| image = Etlingera hemisphaerica.jpg
| image_caption = Kembang Saka (Etlingera hemisphaerica)
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Tracheophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Zingiberales]]
| familia = [[Zingiberaceae]]
| genus = ''[[Etlingera]]''
| species = '''''E. hemisphaerica'''''
| binomial = Etlingera hemisphaerica
| binomial_authority = (Blume) R.M.Sm.
}}

'''Saka''' atawa '''Kembang Saka''' (''Etlingera hemisphaerica'') nyaéta tutuwuhan tina kulawarga jahé-jahéan (''Zingiberaceae'') anu loba kapanggih di pulo [[Jawa]], utamana di tatar [[Sunda]]. Ieu tutuwuhan téh masih sakulawarga jeung [[honjé]], tapi miboga warna kembang anu leuwih poék (beureum kolot) sarta tangkal anu leuwih jangkung.&lt;ref name=&quot;jajat&quot;&gt;Sudrajat, Jajat. (2015). [https://books.google.co.id/books?id=-t_ICgAAQBAJ ''Tumbuhan Obat Sunda'']. Bandung: Polper Press. Kaca 46.&lt;/ref&gt;

== Karakteristik ==
Saka tumuwuh mangrupa rungkun (''herba'') taunan anu miboga [[beuti]] di jero taneuh. Sababaraha ciri hasna nyaéta:
* [[Tangkal]]: Bisa tumuwuh jangkung nepi ka 4-7 méter, wangunna semu buleud sarta miboga pelepah daun.
* [[Daun]]: Wangunna léncéng panjang (''oblong-lanceolate'') kalayan warna héjo poék.
* [[Kembang]]: Bijil tina rimpang deukeut taneuh, wangunna kawas gasing (hémi-sperik) kalayan kelopak kembang warna beureum poék atawa semu hideung (marun).&lt;ref name=&quot;ipb&quot;&gt;Pusat Studi Biofarmaka Tropika IPB. (2014). [https://biofarmaka.ipb.ac.id/ ''Database Tanaman Obat IPB'']. Bogor: IPB University.&lt;/ref&gt;

== Kagunaan salaku Ubar ==
Dina budaya Sunda, saka lian ti dipaké pikeun campuran kadaharan (lalab atawa sambel), ogé miboga mangpaat ubar tradisional:
#[[Ubar Nyeuri Awak]]: Bagian rimpang sarta kembangna dipercaya bisa ngaleungitkeun rasa capé sarta nyeri awak saatos digawé beurat.
#[[Antimikroba]]: Kandungan minyak atsiri dina tangkal sarta kembangna miboga sipat antiseptik alami.
#[[Panyedap Rasa]]: Kembangna sering dipaké pikeun ngaleungitkeun ambeu hanyir dina lauk atanapi daging.&lt;ref name=&quot;jajat&quot; /&gt;

== Ngaran Daérah ==
* Sunda: ''Saka'', ''Kembang Saka''
* Jawa: ''Wungli'', ''Gombor''

== Bacaeun salajengna ==
* Heyne, K. (1913). ''De nuttige planten van Nederlandsch-Indië''. Batavia: Ruygrok &amp; Co.

== Tutumbu ka luar ==
* [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:924403-1 Etlingera hemisphaerica di Plants of the World Online (Kew Science)]
* [http://plantamor.com/species/info/etlingera/hemisphaerica Informasi Spesies di Plantamor]

== Rujukan ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Tutuwuhan Obat]]
[[Kategori:Tutuwuhan Sunda]]
[[Kategori:Zingiberaceae]]</text>
      <sha1>8eo34ydv1e370rf0wjczc4wwvz0uv77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bungarus fasciatus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108279</id>
    <revision>
      <id>708037</id>
      <timestamp>2026-04-08T12:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2951" sha1="ozjll691safhybm9ndoyoowpydddlyo" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Oray welang
| status              = LC
| status_system       = IUCN3.1
| image               = Bungarus fasciatus.jpg
| image_caption       = Oray welang (''Bungarus fasciatus'') némbongkeun pola belang konéng-hideung sarta bentuk tonggong anu nyureng.
| regnum              = [[Sato|Animalia]]
| phylum              = [[Chordata]]
| classis             = [[Réptil|Reptilia]]
| ordo                = [[Squamata]]
| subordo             = [[Oray|Serpentes]]
| familia             = [[Elapidae]]
| genus               = ''[[Bungarus]]''
| species             = '''''B. fasciatus'''''
| binomial            = ''Bungarus fasciatus''
| binomial_authority = (Schneider, 1801)
}}

'''Oray welang'''; (''Bungarus fasciatus'') nyaéta jinis [[oray]] peurahan tina kulawarga [[Elapidae]] anu sumebar di [[Asia Kidul]] sarta [[Asia Tenggara]] kalebet [[Indonésia]].&lt;ref&gt;Slowinski, J. B. (1994). A phylogenetic analysis of Bungarus (Elapidae) based on morphological characters. Journal of Herpetology.&lt;/ref&gt; Oray ieu kacida gampang ditalingakeun alatan pola warna belang konéng sarta hideung sapanjang awakna.&lt;ref&gt;Das, I. (2010). A Field Guide to the Reptiles of South-East Asia.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Oray ieu miboga nami anu khas di unggal wewengkon:
* Dina basa Sunda, disebut '''Oray welang''' alatan pola warnana anu &quot;welang&quot; (belang konéng-hideung).&lt;ref&gt;Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. (2006). Kiblat Buku Utama.&lt;/ref&gt;
* Dina basa Inggris, disebut '''Banded Krait'''.
* Dina basa Indonésia disebut '''Ular welang'''.

== Morfologi ==
Oray welang miboga ciri fisik anu mandiri:
* '''Warna''': Belang-belang konéng sarta hideung anu lebetna ampir sarua legana sapanjang awak nepi ka beuteung.&lt;ref&gt;McDiarmid, R. W., et al. (1999). Snake Species of the World.&lt;/ref&gt;
* '''Bentuk Awak''': Tonggongna nyureng (segitiga) kalayan tulang tonggong anu nonjol sarta sisit anu badag dina bagian tengahna.
* '''Buntut''': Tungtung buntutna marengeut (tumpul), henteu lincip kawas oray sanésna.&lt;ref&gt;Murphy, J. C., &amp; Henderson, R. W. (1997). Tales of Giant Snakes.&lt;/ref&gt;
* '''Peurah''': Miboga peurah neurotoksin anu kacida kuatna anu bisa ngabalukarkeun lumpuhna saraf sarta pati.&lt;ref&gt;Fry, B. G. (2005). From genome to &quot;venome&quot;.&lt;/ref&gt;

== Sebaran ==
Wewengkon sebaranna ngawengku India, Tiongkok Kidul, Myanmar, Thailand, sarta '''Indonésia''' (Sumatra, Jawa, Kalimantan).&lt;ref&gt;IUCN Red List. (2026). Bungarus fasciatus assessment.&lt;/ref&gt;

== Habitat ==
Hirup di dataran handap, [[leuweung]] terbuka, [[pakebonan]], sarta sakapeung deukeut [[sawah]] atawa [[padumukan]] manusa. Oray ieu aktip moro dina waktu peuting ([[nokturnal]]) sarta kadaharan utamana nyaéta jinis oray sanés.&lt;ref&gt;Shine, R. (1991). Australian Snakes: A Natural History.&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Sato di Indonésia]]
[[Kategori:Sato di Sunda]]
[[Kategori:Oray peurah luhur]]
[[Kategori:Sato nokturnal]]</text>
      <sha1>ozjll691safhybm9ndoyoowpydddlyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oray weling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108280</id>
    <revision>
      <id>708039</id>
      <timestamp>2026-04-08T13:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="r9ymygtqyw46hmcqcw819ng41tni40s" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Oray weling
| status              = LC
| status_system       = IUCN3.1
| image               = Bungar candi 120608-0343 krw.jpg
| image_caption       = Oray weling (''Bungarus candidus'') némbongkeun pola belang hideung-bodas anu khas.
| regnum              = [[Sato|Animalia]]
| phylum              = [[Chordata]]
| classis             = [[Réptil|Reptilia]]
| ordo                = [[Squamata]]
| subordo             = [[Oray|Serpentes]]
| familia             = [[Elapidae]]
| genus               = ''[[Bungarus]]''
| species             = '''''B. candidus'''''
| binomial            = ''Bungarus candidus''
| binomial_authority = (Linnaeus, 1758)
}}

'''Oray weling''' (''Bungarus candidus'') nyaéta jinis [[oray]] peurahan tina kulawarga [[Elapidae]] anu asli ti [[Asia Tenggara]], kaasup [[Indonésia]].&lt;ref&gt;Slowinski, J. B. (1994). A phylogenetic analysis of Bungarus (Elapidae). Journal of Herpetology.&lt;/ref&gt; Oray ieu kacida bahayana alatan miboga peurah ''neurotoksin'' anu kuat sarta mindeng kapanggih di sabudeureun [[padumukan]] manusa.&lt;ref&gt;Das, I. (2010). A Field Guide to the Reptiles of South-East Asia.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Oray ieu dipikawanoh ku nami:
* Dina basa Sunda, disebut '''Oray weling''' alatan pola warnana anu &quot;weling&quot; (belang hideung-bodas/abu-abu).&lt;ref&gt;Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. (2006). Kiblat Buku Utama.&lt;/ref&gt;
* Dina basa Inggris, disebut '''Malayan Krait''' atanapi '''Blue Krait'''.
* Dina basa Indonésia disebut '''Ular weling'''.

== Morfologi ==
Oray weling miboga ciri fisik anu mandiri:
* '''Warna''': [[Awak]]na miboga pola belang hideung sarta bodas (atanapi kulawu). Bagian bodasna sakapeung aya bintik-bintik hideung leutik.&lt;ref&gt;McDiarmid, R. W., et al. (1999). Snake Species of the World.&lt;/ref&gt;
* '''Beuteung''': Bénten sareng welang, [[beuteung]] oray weling mah warnana bodas polos (henteu belang nepi ka handap).
* '''Bentuk Awak''': Awakna buleud (henteu segitiga kawas welang) sarta buntutna lincip (henteu tumpul).&lt;ref&gt;Murphy, J. C., &amp; Henderson, R. W. (1997). Tales of Giant Snakes.&lt;/ref&gt;
* '''Ukuran''': Panjangna tiasa dugi ka 1 dugi ka 1,5 méter.

== Bénténa Weling sareng Welang ==
Sanaos sakulawarga (genus ''Bungarus''), aya bénténa anu jelas pikeun ngabédakeunana:&lt;ref&gt;Fry, B. G. (2005). Venomous Snakes: Species, Venom and Treatment.&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Ciri !! Oray Weling (''B. candidus'') !! Oray Welang (''B. fasciatus'')
|-
| '''Warna Belang''' || Hideung-Bodas || Hideung-Konéng
|-
| '''Lingkaran Belang''' || Ngan nepi ka sisi awak (beuteungna bodas polos) || Belangna muter nepi ka beuteung
|-
| '''Bentuk Tonggong''' || Buleud biasa || Nyureng/Nyegitilu (tulangna nonjol)
|-
| '''Tungtung Buntut''' || Léncop || Tumpul/Bentelu
|}

== Sebaran ==
Wewengkon sebaranna ngawengku [[Thailand]], [[Vietnam]], [[Malaysia]], [[Singapura]], sarta '''Indonésia''' ([[Sumatra]], [[Jawa]], [[Bali]], sarta [[Kalimantan]]).&lt;ref&gt;IUCN Red List. (2026). Bungarus candidus assessment.&lt;/ref&gt;

== Habitat ==
Hirup di dataran handap, sabudeureun [[walungan]], [[sawah]], [[kebon]], dugi ka asup ka jero [[imah]]. Oray ieu aktip pisan dina waktu peuting (nokturnal).&lt;ref&gt;Shine, R. (1991). Australian Snakes: A Natural History.&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Sato di Indonésia]]
[[Kategori:Sato di Sunda]]
[[Kategori:Oray peurah luhur]]
[[Kategori:Sato nokturnal]]</text>
      <sha1>r9ymygtqyw46hmcqcw819ng41tni40s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oray totog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108281</id>
    <revision>
      <id>708040</id>
      <timestamp>2026-04-08T13:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3587" sha1="b78nkjuw5yvdojv9axjat4a22us2cae" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Oray totog
| status              = VU
| status_system       = IUCN3.1
| status_ref          = &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iucnredlist.org/species/177540/1491874 |title=Ophiophagus hannah |publisher=IUCN Red List |accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
| image               = Ophiophagus hannah 381373252.jpg
| image_caption       = Oray totog (''Ophiophagus hannah'') némbongkeun posisi nangtang kalayan tiungna anu rada méncong.
| regnum              = [[Sato|Animalia]]
| phylum              = [[Chordata]]
| classis             = [[Réptil|Reptilia]]
| ordo                = [[Squamata]]
| subordo             = [[Oray|Serpentes]]
| familia             = [[Elapidae]]
| genus               = ''[[Ophiophagus]]''
| species             = '''''O. hannah'''''
| binomial            = ''Ophiophagus hannah''
| binomial_authority = (Cantor, 1836)
}}

'''Oray totog''' atanapi '''Kobra karajaan''' (''Ophiophagus hannah'') nyaéta [[oray]] peurahan pangpanjangna di dunya tina kulawarga [[Elapidae]].&lt;ref&gt;Bhaisare, C., et al. (2010). Conservation of the King Cobra in India. IUCN.&lt;/ref&gt; Oray ieu kacida dipikasieunana alatan ukuranana anu badag, peurahna anu loba, sarta sipatna anu tapis moro oray sanés.&lt;ref&gt;Das, I. (2010). A Field Guide to the Reptiles of South-East Asia.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Dina basa Sunda sarta basa sanésna, oray ieu dipikawanoh ku nami:
* Dina basa Sunda, disebut '''Oray totog''' alatan gerakanana nalika macok sok jiga nu notog (numbuk) ti luhur ka handap. Sakapeung disebut ogé '''Oray king kobra'''.&lt;ref&gt;Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. (2006). Kiblat Buku Utama.&lt;/ref&gt;
* Dina basa Inggris, disebut '''King Cobra'''.
* Dina basa Latin, nami genusna ''Ophiophagus'' hartosna &quot;pamangsa oray&quot;.

== Morfologi ==
Oray totog miboga ciri fisik anu mandiri:
* '''Ukuran''': Mangrupa oray peurahan pangpanjangna, tiasa dugi ka 5,5 dugi ka 6 méter.&lt;ref&gt;Chanhome, L., et al. (2011). Venomous snakes of Thailand. Journal of Secondary Science.&lt;/ref&gt;
* '''Tiung''': Tiasa mébébérkeun tiung (hood) nalika ngarasa kaancam, nanging bentuk tiungna langkung méréngé sarta panjang upami dibandingkeun sareng kobra biasa (''Naja'').
* '''Warna''': Warna awakna rupa-rupa, ti mimiti cokelat [[zaitun]], semu hideung, dugi ka semu konéng kalayan gurat-gurat (belang) samar sapanjang awakna.
* '''Peurah''': Miboga peurah neurotoksin anu kacida lobana. Sakali macok, oray ieu tiasa ngaluarkeun peurah anu cukup pikeun maéhan hiji gajah déwasa.&lt;ref&gt;Fry, B. G. (2005). From genome to &quot;venome&quot;.&lt;/ref&gt;

== Sebaran ==
Wewengkon sebaranna kacida legana, ngawengku [[India]], [[Tiongkok]0 Kidul, [[Myanmar]], [[Thailand]], sarta ampir sakuliah [[Indonésia]] ([[Sumatra]], [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], sarta [[Bali]]).&lt;ref&gt;McDiarmid, R. W., et al. (1999). Snake Species of the World.&lt;/ref&gt;

== Habitat ==
Hirup di leuweung anu hara-haraeun, pakebonan, dugi ka sabudeureun walungan. Oray totog mangrupa sato anu aktip moro dina waktu beurang (diurnal). Kadaharan utamana nyaéta oray-oray sanés, saperti [[oray koros]], [[oray jali]], malah sakapeung kobra biasa.&lt;ref&gt;Shine, R. (1991). Australian Snakes: A Natural History.&lt;/ref&gt;

== Konservasi ==
Status konservasina dumasar IUCN nyaéta '''Vulnerable (VU)''' atanapi Rentan, alatan habitatna anu beuki heureut sarta mindeng ditéwak ku manusa.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Sato di Indonésia]]
[[Kategori:Sato di Sunda]]
[[Kategori:Oray peurah luhur]]
[[Kategori:Oray panglegana]]
[[Kategori:Sato diurnal]]</text>
      <sha1>b78nkjuw5yvdojv9axjat4a22us2cae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708041</id>
      <parentid>708040</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T13:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>/* Habitat */</comment>
      <origin>708041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="gyty7y0owvi6ml8reigt6t8w8wpcm4p" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Oray totog
| status              = VU
| status_system       = IUCN3.1
| status_ref          = &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iucnredlist.org/species/177540/1491874 |title=Ophiophagus hannah |publisher=IUCN Red List |accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
| image               = Ophiophagus hannah 381373252.jpg
| image_caption       = Oray totog (''Ophiophagus hannah'') némbongkeun posisi nangtang kalayan tiungna anu rada méncong.
| regnum              = [[Sato|Animalia]]
| phylum              = [[Chordata]]
| classis             = [[Réptil|Reptilia]]
| ordo                = [[Squamata]]
| subordo             = [[Oray|Serpentes]]
| familia             = [[Elapidae]]
| genus               = ''[[Ophiophagus]]''
| species             = '''''O. hannah'''''
| binomial            = ''Ophiophagus hannah''
| binomial_authority = (Cantor, 1836)
}}

'''Oray totog''' atanapi '''Kobra karajaan''' (''Ophiophagus hannah'') nyaéta [[oray]] peurahan pangpanjangna di dunya tina kulawarga [[Elapidae]].&lt;ref&gt;Bhaisare, C., et al. (2010). Conservation of the King Cobra in India. IUCN.&lt;/ref&gt; Oray ieu kacida dipikasieunana alatan ukuranana anu badag, peurahna anu loba, sarta sipatna anu tapis moro oray sanés.&lt;ref&gt;Das, I. (2010). A Field Guide to the Reptiles of South-East Asia.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Dina basa Sunda sarta basa sanésna, oray ieu dipikawanoh ku nami:
* Dina basa Sunda, disebut '''Oray totog''' alatan gerakanana nalika macok sok jiga nu notog (numbuk) ti luhur ka handap. Sakapeung disebut ogé '''Oray king kobra'''.&lt;ref&gt;Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. (2006). Kiblat Buku Utama.&lt;/ref&gt;
* Dina basa Inggris, disebut '''King Cobra'''.
* Dina basa Latin, nami genusna ''Ophiophagus'' hartosna &quot;pamangsa oray&quot;.

== Morfologi ==
Oray totog miboga ciri fisik anu mandiri:
* '''Ukuran''': Mangrupa oray peurahan pangpanjangna, tiasa dugi ka 5,5 dugi ka 6 méter.&lt;ref&gt;Chanhome, L., et al. (2011). Venomous snakes of Thailand. Journal of Secondary Science.&lt;/ref&gt;
* '''Tiung''': Tiasa mébébérkeun tiung (hood) nalika ngarasa kaancam, nanging bentuk tiungna langkung méréngé sarta panjang upami dibandingkeun sareng kobra biasa (''Naja'').
* '''Warna''': Warna awakna rupa-rupa, ti mimiti cokelat [[zaitun]], semu hideung, dugi ka semu konéng kalayan gurat-gurat (belang) samar sapanjang awakna.
* '''Peurah''': Miboga peurah neurotoksin anu kacida lobana. Sakali macok, oray ieu tiasa ngaluarkeun peurah anu cukup pikeun maéhan hiji gajah déwasa.&lt;ref&gt;Fry, B. G. (2005). From genome to &quot;venome&quot;.&lt;/ref&gt;

== Sebaran ==
Wewengkon sebaranna kacida legana, ngawengku [[India]], [[Tiongkok]0 Kidul, [[Myanmar]], [[Thailand]], sarta ampir sakuliah [[Indonésia]] ([[Sumatra]], [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], sarta [[Bali]]).&lt;ref&gt;McDiarmid, R. W., et al. (1999). Snake Species of the World.&lt;/ref&gt;

== Habitat ==
Hirup di leuweung anu hara-haraeun, pakebonan, dugi ka sabudeureun walungan. Oray totog mangrupa sato anu aktip moro dina waktu beurang (diurnal). Kadaharan utamana nyaéta oray-oray sanés, saperti [[Oray linghas|oray koros]], [[oray jali]], malah sakapeung kobra biasa.&lt;ref&gt;Shine, R. (1991). Australian Snakes: A Natural History.&lt;/ref&gt;

== Konservasi ==
Status konservasina dumasar IUCN nyaéta '''Vulnerable (VU)''' atanapi Rentan, alatan habitatna anu beuki heureut sarta mindeng ditéwak ku manusa.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Sato di Indonésia]]
[[Kategori:Sato di Sunda]]
[[Kategori:Oray peurah luhur]]
[[Kategori:Oray panglegana]]
[[Kategori:Sato diurnal]]</text>
      <sha1>gyty7y0owvi6ml8reigt6t8w8wpcm4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708042</id>
      <parentid>708041</parentid>
      <timestamp>2026-04-08T13:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>/* Habitat */</comment>
      <origin>708042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3619" sha1="nmzqwaba1kyve126ihtbcfxlbx4nlub" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Oray totog
| status              = VU
| status_system       = IUCN3.1
| status_ref          = &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.iucnredlist.org/species/177540/1491874 |title=Ophiophagus hannah |publisher=IUCN Red List |accessdate=2026-04-08}}&lt;/ref&gt;
| image               = Ophiophagus hannah 381373252.jpg
| image_caption       = Oray totog (''Ophiophagus hannah'') némbongkeun posisi nangtang kalayan tiungna anu rada méncong.
| regnum              = [[Sato|Animalia]]
| phylum              = [[Chordata]]
| classis             = [[Réptil|Reptilia]]
| ordo                = [[Squamata]]
| subordo             = [[Oray|Serpentes]]
| familia             = [[Elapidae]]
| genus               = ''[[Ophiophagus]]''
| species             = '''''O. hannah'''''
| binomial            = ''Ophiophagus hannah''
| binomial_authority = (Cantor, 1836)
}}

'''Oray totog''' atanapi '''Kobra karajaan''' (''Ophiophagus hannah'') nyaéta [[oray]] peurahan pangpanjangna di dunya tina kulawarga [[Elapidae]].&lt;ref&gt;Bhaisare, C., et al. (2010). Conservation of the King Cobra in India. IUCN.&lt;/ref&gt; Oray ieu kacida dipikasieunana alatan ukuranana anu badag, peurahna anu loba, sarta sipatna anu tapis moro oray sanés.&lt;ref&gt;Das, I. (2010). A Field Guide to the Reptiles of South-East Asia.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Dina basa Sunda sarta basa sanésna, oray ieu dipikawanoh ku nami:
* Dina basa Sunda, disebut '''Oray totog''' alatan gerakanana nalika macok sok jiga nu notog (numbuk) ti luhur ka handap. Sakapeung disebut ogé '''Oray king kobra'''.&lt;ref&gt;Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. (2006). Kiblat Buku Utama.&lt;/ref&gt;
* Dina basa Inggris, disebut '''King Cobra'''.
* Dina basa Latin, nami genusna ''Ophiophagus'' hartosna &quot;pamangsa oray&quot;.

== Morfologi ==
Oray totog miboga ciri fisik anu mandiri:
* '''Ukuran''': Mangrupa oray peurahan pangpanjangna, tiasa dugi ka 5,5 dugi ka 6 méter.&lt;ref&gt;Chanhome, L., et al. (2011). Venomous snakes of Thailand. Journal of Secondary Science.&lt;/ref&gt;
* '''Tiung''': Tiasa mébébérkeun tiung (hood) nalika ngarasa kaancam, nanging bentuk tiungna langkung méréngé sarta panjang upami dibandingkeun sareng kobra biasa (''Naja'').
* '''Warna''': Warna awakna rupa-rupa, ti mimiti cokelat [[zaitun]], semu hideung, dugi ka semu konéng kalayan gurat-gurat (belang) samar sapanjang awakna.
* '''Peurah''': Miboga peurah neurotoksin anu kacida lobana. Sakali macok, oray ieu tiasa ngaluarkeun peurah anu cukup pikeun maéhan hiji gajah déwasa.&lt;ref&gt;Fry, B. G. (2005). From genome to &quot;venome&quot;.&lt;/ref&gt;

== Sebaran ==
Wewengkon sebaranna kacida legana, ngawengku [[India]], [[Tiongkok]0 Kidul, [[Myanmar]], [[Thailand]], sarta ampir sakuliah [[Indonésia]] ([[Sumatra]], [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], sarta [[Bali]]).&lt;ref&gt;McDiarmid, R. W., et al. (1999). Snake Species of the World.&lt;/ref&gt;

== Habitat ==
Hirup di leuweung anu hara-haraeun, pakebonan, dugi ka sabudeureun walungan. Oray totog mangrupa sato anu aktip moro dina waktu beurang (diurnal). Kadaharan utamana nyaéta oray-oray sanés, saperti [[Oray linghas|oray koros]], [[Oray tali wangwang|oray jali]], malah sakapeung kobra biasa.&lt;ref&gt;Shine, R. (1991). Australian Snakes: A Natural History.&lt;/ref&gt;

== Konservasi ==
Status konservasina dumasar IUCN nyaéta '''Vulnerable (VU)''' atanapi Rentan, alatan habitatna anu beuki heureut sarta mindeng ditéwak ku manusa.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Sato di Indonésia]]
[[Kategori:Sato di Sunda]]
[[Kategori:Oray peurah luhur]]
[[Kategori:Oray panglegana]]
[[Kategori:Sato diurnal]]</text>
      <sha1>nmzqwaba1kyve126ihtbcfxlbx4nlub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ophiophagus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108282</id>
    <revision>
      <id>708043</id>
      <timestamp>2026-04-08T13:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="bfonbucef2ow7kvf7d4rhsblsy3ggnd" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Ophiophagus
| image               = King cobra 1.jpg
| image_caption       = ''Ophiophagus hannah'', hiji-hijina spésiés dina marga ieu.
| regnum              = [[Sato|Animalia]]
| phylum              = [[Chordata]]
| classis             = [[Réptil|Reptilia]]
| ordo                = [[Squamata]]
| subordo             = [[Oray|Serpentes]]
| familia             = [[Elapidae]]
| genus               = '''''Ophiophagus'''''
| genus_authority     = [[Albert Günther|Günther]], 1864
| subdivision_ranks   = Spésiés
| subdivision         = ''[[Ophiophagus hannah]]''
}}

'''Ophiophagus''' nyaéta hiji marga ([[genus]]) [[oray]] peurahan tina kulawarga [[Elapidae]].&lt;ref&gt;Günther, A. (1864). The Reptiles of British India. Ray Society.&lt;/ref&gt; Marga ieu miboga ciri mandiri anu ngabédakeunana jeung marga kobra lianna (''Naja''), utamana tina susunan sisit dina sirahna.&lt;ref&gt;Vogel, G. (2006). Terrace's Snakes of Southeast Asia.&lt;/ref&gt;

== Étimologi ==
Nami ''Ophiophagus'' asalna ti basa Yunani:
* ''Ophis'' (ὄφις) anu hartosna &quot;oray&quot;.
* ''Phagos'' (φαγός) anu hartosna &quot;pamangsa&quot; atanapi &quot;nu ngadahar&quot;.
Janten, sacara harfiah marga ieu hartosna '''&quot;pamangsa oray&quot;''', luyu sareng kabiasaanana anu sok ngahakan rupa-rupa jinis oray sanésna.&lt;ref&gt;Bhaisare, C., et al. (2010). Conservation of the King Cobra in India.&lt;/ref&gt;

== Klasifikasi ==
Marga ieu dianggap salaku marga '''monotipik''', hartosna ngan miboga hiji spésiés anu hirup kénéh dugi ka ayeuna, nyaéta:
* '''''[[Ophiophagus hannah]]''''' (Oray totog / King Cobra).

Sanaos mirip sareng kobra (''Naja''), sacara genetik sarta morfologi ''Ophiophagus'' miboga dahan évolusi anu béda. Salah sahiji bédana nyaéta ayana sapasang sisit ''occipital'' anu badag dina bagian tukang sirahna, anu teu aya dina oray kobra biasa.&lt;ref&gt;Slowinski, J. B. (1994). A phylogenetic analysis of Bungarus (Elapidae).&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Genus sato]]</text>
      <sha1>bfonbucef2ow7kvf7d4rhsblsy3ggnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategori:Naja</title>
    <ns>14</ns>
    <id>108283</id>
    <revision>
      <id>708044</id>
      <timestamp>2026-04-08T15:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="hfvrfpexnjwgutr6vfy1jtz32oil77v" xml:space="preserve">Marga '''Naja''' ngawengku rupa-rupa jinis [[oray]] kobra sejati anu sumebar di Asia sarta Afrika. Ciri khasna nyaéta bisa ngabébérkeun tiungna sarta sawatara spésiésna bisa ngaburakeun peurah.

[[Kategori:Elapidae]]
[[Kategori:Genus sato]]</text>
      <sha1>hfvrfpexnjwgutr6vfy1jtz32oil77v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kumis naga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108285</id>
    <revision>
      <id>708047</id>
      <timestamp>2026-04-09T01:34:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="6p4v79jwz8i45wdcko72cvr2ppnfv7s" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Kumis naga
| image               = Sarcandra glabra 2.jpg
| image_caption       = Daun sarta buah Kumis naga (''Sarcandra glabra'').
| regnum              = [[Tuturan|Plantae]]
| divisio             = [[Magnoliophyta]]
| classis             = [[Magnoliopsida]]
| ordo                = [[Piperales]]
| familia             = [[Chloranthaceae]]
| genus               = ''[[Sarcandra]]''
| species             = '''''S. glabra'''''
| binomial            = ''Sarcandra glabra''
| binomial_authority = (Thunb.) Nakai
| synonyms = 
* ''Chloranthus glaber'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Chloranthus brachystachys'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
}}

'''Kumis naga''' (''Sarcandra glabra'') nyaéta jinis [[Tutuwuhan|tuturan]] ubar taunan anu kaasup kana kulawarga [[Chloranthaceae]].&lt;ref&gt;Steenis, C.G.G.J. van. (1981). Flora: Untuk Sekolah di Indonesia. Pradnya Paramita.&lt;/ref&gt; Tuturan ieu miboga ciri khas mangrupa rungkun leutik anu ajeg sarta mindeng dipaké dina pangobatan tradisional di Asia, kaasup di tatar Sunda.&lt;ref&gt;Dalimartha, S. (2000). Atlas Tumbuhan Obat Indonesia Jilid 2. Trubus Agriwidya.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Tuturan ieu dipikawanoh ku rupa-rupa nami dumasar wewengkonna:&lt;ref&gt;Heyne, K. (1987). Tumbuhan Berguna Indonesia. Badan Litbang Kehutanan.&lt;/ref&gt;
* Dina basa [[Sunda]], disebut '''Kumis naga'''.
* Dina basa [[Indonésia]], disebut '''Sambung balung''' atanapi '''Rumput kera'''.
* Dina basa [[Mandarin]], disebut '''Cao shan hu''' (草珊瑚).
* Dina basa [[Inggris]], disebut '''Sarcandra herb'''.

== Morfologi ==
Kumis naga miboga ciri fisik anu mandiri pikeun ngaidéntifikasina:&lt;ref&gt;Flora of China. (2026). Chloranthaceae: Sarcandra glabra.&lt;/ref&gt;
* '''Tangkal''': Bentukna rungkun (shrub) anu ajeg, luhurna bisa nepi ka 50–150 cm. Tangkalna miboga buku-buku anu ngabareuh sarta warnana héjo kolot polos.&lt;ref&gt;Sastroamidjojo, S. (2001). Obat Asli Indonesia. Dian Rakyat.&lt;/ref&gt;
* '''Daun''': Daunna miboga sipat tunggal, bentukna lonjong jiga mata tombak, sarta sisina rérégéan (''serrated'') seukeut. Beungeut daunna leueur sarta warnana héjo kolot anu ngagurilap.
* '''Kembang''': Kembangna leutik pisan, warnana bodas semu héjo, sarta tumuwuh dina tungtung tangkal (terminal).
* '''Buah''': Buahna bentukna buleud leutik (drupe). Nalika ngora warnana héjo, sarta bakal robah jadi jingga atanapi beureum caang nalika geus asak.&lt;ref&gt;Hariana, A. (2013). 262 Tumbuhan Obat dan Khasiatnya. Penebar Swadaya.&lt;/ref&gt;

== Kagunaan ==
[[File:Sarcandra glabra f. flava.jpg|100px|jempol|left|Daun jeung buahna]]
Kumis naga kawéntar miboga kandungan kimia saperti [[flavonoid]], [[kumarin]], sarta minyak [[atsiri]] anu mangpaat pikeun kaséhatan.&lt;ref&gt;Wijayakusuma, H. (2008). Ramuan Lengkap Herbal Taklukkan Penyakit. Pustaka Bunda.&lt;/ref&gt;
* '''Ubar Radang''': Dipaké pikeun ngubaran radang sendi (arthritis), radang tikoro, sarta hepatitis.
* '''Nyeuri Awak''': Cai kulubanna mindeng diinum pikeun ngaleungitkeun kacapé sarta nyeri awak saatos digawé beurat.
* '''Ningkatkeun Imunitas''': Dipercaya bisa mantuan ningkatkeun daya tahan awak tina rupa-rupa panyakit.

== Tatanén ==
Kumis naga biasana tumuwuh di tempat-tempat anu rada iuh (shade) sarta jemlék, saperti di [[gawir]] [[walungan]] atanapi handapeun [[tangkal]] badag di [[leuweung]].&lt;ref&gt;Rukmana, R. (1997). Budidaya Tanaman Obat. Kanisius.&lt;/ref&gt; Tuturan ieu bisa dikembangbiakkeun ku cara melak sikina atanapi ku cara stek tangkalna. Taneuh anu gembur sarta loba [[humus]] mangrupa média tanam anu paling cocog supados akarna tumuwuh kalayan kuat.&lt;ref&gt;Hidayat, S. (2005). Panduan Praktis Penanaman Tanaman Obat. Niaga Swadaya.&lt;/ref&gt;

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Chloranthaceae]]
[[Kategori:Tuturan ubar]]
[[Kategori:Tuturan di Indonésia]]
[[Kategori:Tuturan di Sunda]]
[[Kategori:Tatanén]]</text>
      <sha1>6p4v79jwz8i45wdcko72cvr2ppnfv7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chloranthaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108286</id>
    <revision>
      <id>708048</id>
      <timestamp>2026-04-09T02:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinototosugiarto</username>
        <id>11449</id>
      </contributor>
      <comment>Ngabaladah</comment>
      <origin>708048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="ojnx7owgvdqag7idy0am5uy3052hmjf" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name                = Chloranthaceae
| image               = Sarcandra glabra 2.jpg
| image_caption       = ''Sarcandra glabra'', salah sahiji jinis tuturan tina kulawarga Chloranthaceae.
| regnum              = [[Tuturan|Plantae]]
| unranked_divisio    = [[Angiosperms]]
| unranked_ordo       = [[Magnoliids]]
| ordo                = [[Piperales]]
| familia             = '''''Chloranthaceae'''''
| familia_authority   = [[Robert Brown (botanist)|R.Br.]] ex [[Sims]], 1820
| subdivision_ranks   = Marga (Genera)
| subdivision         = 
* ''[[Ascarina]]''
* ''[[Chloranthus]]''
* ''[[Hedyosmum]]''
* ''[[Sarcandra]]''
}}

'''Chloranthaceae''' nyaéta salah sahiji kulawarga ([[familia]]) [[Tutuwuhan|tuturan]] kembangan. Dina sistem [[klasifikasi biologi]], kulawarga ieu dianggap unik sarta kuna (primitif) margi parantos aya ti jaman purba kénéh.&lt;ref&gt;Eames, A. J. (1961). Morphology of the Angiosperms. McGraw-Hill.&lt;/ref&gt;

== Vérnakular ==
Di Indonésia, hususna di tatar Sunda, kulawarga ieu dipikawanoh ku ayana sababaraha jinis tuturan ubar, di antarana:
* '''[[Kumis naga]]''' ([[Sarcandra glabra]])
* '''Kras tulang''' ([[Chloranthus elatior]])

== Morfologi ==
Tuturan tina kulawarga Chloranthaceae miboga ciri mandiri anu ngabédakeunana ti kulawarga séjén:&lt;ref&gt;Heyne, K. (1987). Tumbuhan Berguna Indonesia. Badan Litbang Kehutanan.&lt;/ref&gt;
* '''Tangkal''': Biasana mangrupa rungkun (''shrub'') atanapi tuturan terna anu miboga buku-buku tangkal anu ngabareuh (swollen nodes).&lt;ref&gt;Steenis, C.G.G.J. van. (1981). Flora: Untuk Sekolah di Indonesia. Pradnya Paramita.&lt;/ref&gt;
* '''Daun''': Daunna miboga posisi papasangna (''opposite'') sarta miboga aroma anu seungit atanapi has upami dirameus alatan ayana sél [[minyak atsiri]].
* '''Kembang''': Kembangna leutik pisan sarta basajan (henteu miboga perhiasan kembang anu lengkep), biasana tumuwuh dina bagian tungtang tangkal.
* '''Buah''': Buahna mangrupa buah batu (''drupe'') anu warnana mindeng mencrang nalika geus asak, saperti [[beureum]], [[bodas]], atanapi [[kayas]].&lt;ref&gt;Flora of China. (2026). Chloranthaceae characteristics.&lt;/ref&gt;

== Sebaran ==
Kulawarga Chloranthaceae sumebar di wewengkon [[tropis]] sarta [[subtropis]], utamana di [[Asia Tenggara]], [[Pasifik]], sarta [[Amérika Kidul]]. Di Indonésia, tuturan ieu mindeng kapanggih di leuweung-leuweung anu lembab atanapi di daerah pegunungan.&lt;ref&gt;Ooststroom, S. J. van. (1953). Flora Malesiana.&lt;/ref&gt;

== Marga ==
Aya opat marga (genus) utama anu hirup kénéh dina kulawarga ieu:
# '''''[[Ascarina]]'''''
# '''''[[Chloranthus]]'''''
# '''''[[Hedyosmum]]'''''
# '''''[[Sarcandra]]'''''

== Référénsi ==
&lt;references /&gt;

[[Kategori:Chloranthaceae]]
[[Kategori:Familia tuturan]]</text>
      <sha1>ojnx7owgvdqag7idy0am5uy3052hmjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pamaké:配合比全额更好（说说而已）</title>
    <ns>2</ns>
    <id>108287</id>
    <revision>
      <id>708064</id>
      <timestamp>2026-04-09T08:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>配合比全额更好（说说而已）</username>
        <id>36487</id>
      </contributor>
      <comment>Nyieun kaca anyar Halo!Abdi 配合比全额更好（说说而已）.</comment>
      <origin>708064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="dx2172scq6zkgmg6vtckluqf3dj3qin" xml:space="preserve">Halo!Abdi 配合比全额更好（说说而已）.</text>
      <sha1>dx2172scq6zkgmg6vtckluqf3dj3qin</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>