Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 1668 708295 705311 2026-04-18T09:13:27Z Dinototosugiarto 11449 708295 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = Ajip Rosidi | image = Ajip Rosidi.jpg | imagesize = 200px | caption = Ajip Rosidi | birth_date = [[31 Januari]] [[1938]] | birth_place = [[Jatiwangi]], [[Majalengka]] | death_date = {{death date and age|2020|7|29|1938|1|31}} | death_place = [[Magelang]], [[Jawa Tengah]] | occupation = Sastrawan, Budayawan, Dosen | nationality = [[Indonésia]] | genre = [[Carpon]], [[Sajak]], [[Éséy]] | spouse = Hj. Patimah Wirjadibrata | children = {{unbulleted list | Nunun Nuki Aminten (1956) | Titi Surti Nastiti (1957) | Uga Percéka (1959) | Nundang Rundagi (1961) | Rangin Sembada (1963) | Titis Nitiswari (1965) }} | influenced = [[Hasan Mustapa]] | awards = {{unbulleted list | Hadiah Sastera Nasional (1955-1958) | Hadiah Seni Pamaréntah RI (1993) | Kun Santo Zui Ho Sho (Jepang) | Anugerah Hamengku Buwono IX (2008) }} }} '''Ayip Rosidi''' (éjahan asli '''Ajip Rosidi''',{{lahirmati|[[Jatiwangi, Majalengka|Jatiwangi]], [[Jawa Barat]]|31 |1|1938|[[Kota Magelang|Magelang]]|29|7|2020}})<ref>[http://depok.pikiran-rakyat.com/atikan/pr-09641087/breaking-news-sastrawan-ajip-rosidi-dikabarkan-meninggal-dunia-sempat-dirawat-di-rumah-sakit BREAKING NEWS: Sastrawan Ajip Rosidi Dikabarkan Meninggal Dunia, Sempat Dirawat di Rumah Sakit] ''Pikiran Rakyat''. Diakses 29 Juli 2020</ref><ref>[http://kabartangsel.com/ajip-rosidi-meninggal-dunia/ Ajip Rosidi Meninggal Dunia] ''Kabar Tangsel''. Diakses 29 Juli 2020</ref> téh saurang budayawan sakaligus sastrawan kahot. Anjeunna nyiptakeun karya sastra dina [[basa Sunda]] jeung [[basa Indonésia]], sarta loba ngawanohkeun sastra [[Sunda]] jeung [[Indonésia]] ka mancanagara.<ref>{{Cite web|url=https://www.merdeka.com/ajip-rosidi/profil/|title=Profil - Ajip Rosidi|website=merdeka.com|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Ayip aktif nulis, boh dina basa Indonésia atawa dina basa Sunda ti rumaja kénéh, umur 15 taun geus jadi Pamingpin Rumpaka Majalah Suluh Pelajar ([[1953]]-[[1955]]), sarta satuluyna ngaluluguan sababaraha lembaga sastra, seni, pérs, jeung budaya. Anjeunna ngadegkeun [[Yayasan Pusat Studi Sunda]] (2003) nu ngulik kabudayaan Sunda sarta [[Yayasan Kabudayaan Rancagé]]<ref name="ajip1">{{id}} [http://www.tokohindonesia.com/tokoh/article/282-ensiklopedi/590-ajip-rosidi Biografi dan CV Ajip Rosidi di TokohIndonesia.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111204075957/http://www.tokohindonesia.com/tokoh/article/282-ensiklopedi/590-ajip-rosidi |date=2011-12-04 }}. Akses tanggal 11 November 2011.</ref> nu ngabobotohan tumuwuhna sastra lokal. Kungsi ngajar basa jeung kabudayaan Indonésia di Osaka Gaikokugo Daigaku (1981-2003), sagigireun ngajar ogé di Kyoto Sangyo Daigaku (1982-1996) jeung Tenri Daigaku (1982-1995), Jepang. Naratas dilembagakeunana [[Hadiah Sastra Rancagé]] ti taun 1989, sarta mokalan lumangsungna Konferénsi Internasional Budaya Sunda (KIBS) 2001 di Bandung. Buku-buku karyana geus leuwih ti saratus judul, mangrupa roman, kumpulan [[sajak]], kumpulan [[carita pondok]], mémoar, jeung biografi. == Atikan == Ayip Rosidi mimiti ngalakonan atikan di Sakola Rahayat Jatiwangi ([[1950]]), salajengna neruskeun ka SMP Negeri VIII Jakarta ([[1953]]) jeung pamungkas, Taman Madya, [[Taman Siswa|Taman Siswa Jakarta]] ([[1956]]). Sanajan henteu tamat SMA, anjeunna dipercaya pikeun ngajar minangka dosén di paguron tinggi Indonésia, ogé ti 1967, anjeunna ngajar di [[Jepang]] <ref name="ajip2">{{id}} McGlynn, John (editor dan penerjemah). ''On Foreign Shores: American Images in Indonesian Poetry''. Biografi Ajib Rosidi. Yayasan Lontar, 1990, Jakarta. Halaman 183-184.</ref>. Dina [[31 Januari]] [[2011]], anjeunna narima gelar [[Doktor honoris causa]] widang Élmu Budaya ti Fakultas Sastra [[Universitas Padjadjaran]].<ref name="ajip3">{{id}} [http://www.tempointeraktif.com/hg/atikan/2011/01/31/brk,20110131-310076,id.html Berita Ajip Rosidi di TempoInteraktif.com]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Dimuat tanggal 31 Januari 2011, diakses tanggal 11 November 2011.</ref> == Kulawarga == Ayip Rosidi nikah jeung Patimah Wirjadibrata (Ceu Empat) ([[1955]]) ogé dipaparin 6 putra, nyaéta: * Nunun Nuki Aminten ([[1956]]) * Titi Surti Nastiti ([[1957]]) * Uga Percéka ([[1959]]) * Nundang Rundagi ([[1961]]) * Rangin Sembada ([[1963]]) * Titis Nitiswari ([[1965]]). Dina rujukan séjén disebutkeun tujuh putra.<ref name="ajip4">{{id}} [https://edu.abjad.eu.org/ajip-rosidi/ Profil Ajip Rosidi] Dimuat tanggal 25 Juli 2010, diakses tanggal 11 November 2011.</ref> == Prosés cacalakan == Ayip mimitina mah nulis karya kréatip dina [[basa Indonésia]], salajengna talaah jeung koméntar ngeunaan sastra, basa jeung budaya, boh mangrupa artikel, buku atawa makalah dina mangrupa panglawungan di tingkat régional, nasional, ogé internasional. Anjeunna loba maluruh titilar jeung tonggak alur sajarah sastra [[Indonésia]] jeung [[Sunda]], nepikeun panémbonganna ngeunaan perkara sosial pulitik, boh mangrupa artikel dina majalah, boh ceramah atawa makalah. Anjeunna ogé nulis biografi ahli seni jeung inohong pulitik.<ref name="ajip5">{{id}} http://www.penerbitkpg.com/penulis/detil/4/Ajip-Rosidi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120115170819/http://www.penerbitkpg.com/penulis/detil/4/Ajip-Rosidi |date=2012-01-15 }}. Diakses tanggal 11 November 2011. Profil Ajip Rosidi</ref> Anjeunna mimiti ngabéwarakeun karya sastrana taun [[1952]], dipuat dina majalah-majalah kasohor dina mangsa harita saperti ''Mimbar Indonesia, Gelanggang/Siasat, Indonesia, Zenith, Kisah,'' jll. Nurutkeun panalungtikan Dr. Ulrich Kratz ([[1988]]), nepi ka taun 1983, Ayip nyaéta pangarang sajak jeung carita pondok nu pangproduktipna (326 judul karya dipuat dina 22 majalah).<ref name="ajip5"/> Bukuna anu munggaran, ''Tahun-tahun Kematian'' medal sabot yuswana 17 taun (1955), dituturkeun ku kumpulan sajak, kumpulan carita pondok, roman, drama, kumpulan éséy jeung kritik, hasil panalungtikan, jll., boh dina [[basa Indonésia]] boh dina [[basa Sunda]], anu lobana kira-kira saratus judulan.<ref name="ajip5"/> Karyana loba nu geus ditarjamahkeun kana basa séjén, dipuat dina bunga rampai atawa medal minangka buku, a.l. dina [[basa Walanda]], [[basa Cina|Cina]], Inggris, Jepang, Perancis, Kroatia, Rusia, jll.<ref name="ajip5"/> == Kagiatan == Dina yuswa 12 taun, nalika masih kénéh kelas VI Sakola Rahayat, tulisan Ayip geus dipuat dina rohangan barudak di harian Indonésia Raya.<ref name="ajip5"/> Ti SMP-na Ayip geus ngaleukeunan dunya panulisan jeung pamedalan. Anjeunna medalkeun jeung jadi éditor sarta mingpin majalah Suluh Pelajar (1953-1955). Dina taun 1965-1967 anjeunna jadi Pamingpin redaksi Mingguan Sunda; Pamingpin redaksi majalah kabudayaan Budaya Jaya (1968-1979); Pangadeg pamedal Pustaka Jaya (1971). Ngadegkeun jeung mingpin Proyék Panalungtikan Pantun jeung Folklor Sunda (PPP-FS) anu loba ngarékam Carita Pantun jeung ngabéwarakeunna (1970-1973). Ngajabat minangka Pupuhu Déwan Kasenian Jakarta (1972-1981).<ref name="ajip5"/> Barengan jeung babaturanna, Ayip ngadegkeun [[pamedal Kiwari]] di [[Bandung]] ([[1962]]), [[pamedal Cupumanik]] (Tjupumanik) di [[Jatiwangi]] (1964), Duta Rakyat ([[1965]]) di [[Bandung]], [[Pustaka Jaya]] (salajéngna Dunia Pustaka Jaya) di [[Jakarta]] ([[1971]]), [[Girimukti Pasaka]] di [[Jakarta]] ([[1980]]), jeung [[Kiblat Buku Utama]] di [[Bandung]] ([[2000]]). Kapilih jadi Pupuhu IKAPI dina dua kali kongrés ([[1973]]-[[1976]] jeung [[1976]]-[[1979]]). Jadi anggota DKJ ti mimiti ([[1968]]), tuluy jadi Pupuphu DKJ sababaraha périodeu jabatan ([[1972]]-[[1981]]). Jadi anggota BMKN [[1954]], jeung jadi anggota pangurus pléno (kapilih dina Kongrés [[1960]]). Jadi anggota [[LBSS]] jeung jadi anggota pangurus pléno ([[1956]]-[[1958]]) sarta anggota Déwan Pembina (kapilih dina Kongrés [[1993]]), tapi ngundurkeun diri ([[1996]]). Anjeunna ogé salah saurang pangadeg sarta Pupuhu PP-SS anu munggaran (1968-1975), ogé pangadeg jeung Pupuhu Déwan Pangadeg Yayasan PP-SS ([[1996]]) sarta pangadeg Yayasan PDS H.B. Jassin ([[1977]]).<ref name="ajip5"/> Ti [[1981]] anjeunna diangkat jadi dosén tamu di ''[[Osaka Gaikokugo Daigaku]]'' (Universitas Basa Asing Osaka), sabari ngajar di [[Kyoto Sangyo Daigaku]] ([[1982]]-[[1996]]) jeung Tenri Daignku ([[1982]]-[[1994]]). Sanajan aya di negeri deungeun, anjeunna tetep aktip merhatikeun hirup-huripna sastra-budaya jeung sosial-pulitik di [[Indonésia]], ogé masih terus nulis. Taun [[1989]] kalawan pribadina méré [[Hadiah Sastera Rancagé]] ka saha baé anu mikareueus kana budaya Sunda sangkan aya hasil karyana, anu saterusna tarékah ieu diteruskeun ku Yayasan Kabudayaan Rancagé anu diadegkeun ku anjeunna téa.<ref name="ajip5"/> Sanggeus pangsiun anjeunna dumuk di désa [[Pabelan, Mungkid, Magelang|Pabelan]], Kacamatan [[Mungkid, Magelang]], [[Jawa Tengah]]. Sanajan kitu, anjeunna masih aktip ngokola sawatara lembaga tanpabati kayaning [[Yayasan Kabudayaan Rancagé]] jeung [[Pusat Studi Sunda]].<ref name="ajip5"/> == Pangajén == Babaraha pangajén anu kungsi ditarima ku Ayip Rosidi, di antararana:<ref name="ajip6">{{id}}[http://ppat.dbp.gov.my/galeri%20karyawan/anugerah%20mastera/ajip.htm Anugerah Tokoh: Anugerah Sastera Mastera Brunei Darussalamn 2003. Ajib Rosidi] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20121220132724/http://ppat.dbp.gov.my/galeri%20karyawan/anugerah%20mastera/ajip.htm |date=2012-12-20 }} Dimuat tahun 2003, diakses tanggal 11 November 2011.</ref> * ''Hadiah Sastra Nasional'' 1955-1956 pikeun [[puisi]] (dibikeun taun [[1957]]) jeung 1957-1958 pikeun [[prosa]] (dibikeun taun [[1960]]). * ''Hadiah Seni'' ti Pamaréntah RI [[1993]]. * ''Kun Santo Zui Ho Sho'' ("Béntang Jasa Khazanah Suci, Sinar Emas jeung Selempang Beuheung") ti pamaréntah [[Jepang]] minangka pangajén ku jasa-jasana anu diniléi kacida mangpaatna pikeun hubungan Indonésia-Jepang [[1999]] * ''[[Anugerah Hamengku Buwono IX]]'' 2008 pikeun sagala sumbangan positipna ka masarakat Indonésia di widang [[sastera]] jeung [[budaya]]. == Karya-karyana == Aya ratusan karya Ayip. Sababaraha di antarana:<ref name="ajip1"/> * {{id}} ''Tahun-tahun Kematian'' (kumpulan carpon, [[1955]]) * {{id}} ''Ketemu di Jalan'' (kumpulan sajak babarengan [[SM Ardan]] jeung [[Sobron Aidit]], [[1956]]) * {{id}} ''Pesta'' (kumpulan sajak, 1956) * {{id}} ''Di Tengah Keluarga'' (kumpulan carpon, 1956) * {{id}} ''Sebuah Rumah buat Hari tua'' (kumpulan carpon, [[1957]]) * {{id}} ''Perjalanan Pengantén'' (roman, [[1958]], geus ditarjamahkeun kana basa Perancis ku H. Chambert-Loir, [[1976]]; Kroatia, [[1978]], jeung Jepang ku T. Kasuya, [[1991]]) * {{id}} ''Cari Muatan'' (kumpulan sajak, [[1959]]) * {{id}} ''Membicarakan Cerita Pendek Indonesia'' (1959) * {{id}} ''Surat Cinta Enday Rasidin'' (kumpulan sajak, 1960); * {{id}} ''Pertemuan Kembali'' (kumpulan carpon, [[1961]]) * {{id}} ''Kapankah Kesusasteraan Indonésia lahir?'' (1964; citak ulang anu direvisi, 1985) * {{su}} ''Jante Arkidam jeung salikur sajak lianna'' (kumpulan sajak, basa Sunda, [[1967]]); * {{id}} ''Jeram'' (kumpulan sajak, 1970); * {{id}} ''Ikhtisar Sejarah Sastera Indonesia'' (1969) * {{id}} ''Ular dan Kabut'' (kumpulan sajak, 1973); * {{id}} ''Sajak-sajak Anak Matahari'' (kumpulan sajak, [[1979]], sakabéhna geus ditarjamahkeun kana basa Jepang ku T. Indoh, jeung dipuat dina majalah ''Fune'' jeung ''Shin Nihon Bungaku'' ([[1981]]) * {{id}} ''Manusia Sunda'' (1984) * {{id}} ''Anak Tanahair'' (novel, [[1985]], geus ditarjamahkeun kana basa Jepang ku Funachi Megumi, [[1989]]. * {{id}} ''Ngaran dan Makna'' (kumpulan sajak, [[1988]]) * {{ja}} ''Sunda Shigishi hi no yume'' (tarjamahan basa Jepang tina petingan ka opat kumpulan carita pondok ku [[T. Kasuya]] [[1988]]) * {{id}} ''Puisi Indonésia Modern, Sebuah Pengantar'' (1988) * {{id}} ''Terkenang Topeng Cirebon'' (kumpulan sajak, [[1993]]) * {{id}} ''Sastera dan Budaya: Kedaerahan dalam Keindonesiaan'' (1995) * {{id}} ''Mimpi Masasilam'' (kumpulan carpon, [[2000]], geus ditarjamahkeun kana basa Jepang) * {{id}} ''Masa Depan Budaya Daérah'' (2004) * {{id}} ''[http://www.karyapuisi.com/2010/04/pantun-anak-ayam.html/ Pantun Anak Ayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323231137/http://www.karyapuisi.com/2010/04/pantun-anak-ayam.html |date=2014-03-23 }}'' (kumpulan sajak, [[2006]]) * {{id}} ''Korupsi dan Kebudayaan'' (2006) * {{id}} ''Hidup Tanpa Ijazah, Yang Terekam dalam Kenangan'' (otobiografi, [[2008]]) * {{su}} ''Ensiklopédi Sunda''. Jakarta: Pustaka Jaya. [[2000]] * {{su}} ''Ayang-ayang Gung'' * {{su}} ''Bébér Layar'' * {{su}} ''Hurip Waras!'' * {{su}} ''Ucang-ucang Anggé'' * {{su}} ''Babasan jeung Paribasa Sunda'' * {{su}} ''Masyitoh'' * {{su}} ''Si Pucuk Kalumpang'' Ayip ogé nulis drama, [[carita rahayat]], carita [[wayang]], bacaan barudak, lulucon, jeung mémoar sarta jadi éditor babaraha [[bunga rampai]]. == Rujukan == {{reflist}} == Tutumbu kaluar == * {{id}} [https://edu.abjad.eu.org/ajip-rosidi-kontribusi-akademik-ui-unpad/ Ayip Rosidi dan Kepunahan Bahasa Daérah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250410153704/https://edu.abjad.eu.org/ajip-rosidi-kontribusi-akademik-ui-unpad/ |date=2025-04-10 }} * {{id}} [http://www.bainfokomsumut.go.id/detail.php?id=1012 Perkembangan Buku Indonésia Menyedihkan]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.pikiran-rakyat.com/citak/2005/0205/05/0802.htm Menyoal Keberanian Orang Sunda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050508030140/http://www.pikiran-rakyat.com/citak/2005/0205/05/0802.htm |date=2005-05-08 }} {{lifetime|1938||Rosidi, Ayip}} {{Daptar Sastrawan Sunda}} {{authority control}} [[Kategori:Inohong Sunda]] [[Kategori:Budayawan]] [[Kategori:Biografi]] raxarm5bny7hkgrge5ca2ds55ojghnh 0 2321 708290 706801 2026-04-18T00:30:15Z Dinototosugiarto 11449 /* Kabupatén Limbangan */ 708290 wikitext text/x-wiki {{dati2|nami='''Kabupatén Garut''' |nagara=Indonesia |propinsi=Jawa Barat |ibukota=[[Tarogong Kidul]] |lega=3.065,19 km² |pangeusi=2.604.790 (2021) <ref name="Kab Garut Dalam Angka"/> |kapadetan=849,80 <ref name="Kab Garut Dalam Angka"/> |kacamatan=42 |kalurahan=21kalurahan, 424 désa <ref name="Kabupaten Garut">{{Cite web |url=http://www.garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/sekilas_wiladmin |title=Kabupaten Garut: Wilayah Administratif |access-date=2013-08-27 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810204409/http://garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/sekilas_wiladmin |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810204409/http://garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/sekilas_wiladmin |date=2013-08-10 }}</ref> |kodearea=0262 |dau=Rp. - |lambang= [[Gambar:Lambang Kabupaten Garut.gif|80px]] |peta= [[Gambar:Locator_kabupaten_garut.png|240px]] |kordinat={{coord|-7.204694066557747|107.88758993570616|display=inline,title}} |dasar hukum=- |tanggal=[[17 Maret]] [[1813]] |motto=Tata Tengtrem Kerta Raharja |kapala daerah=[[Bupati]] |nami kapala daerah=[[Rudy Gunawan]] |wakil kapala daerah=[[Hélmi Budiman]] |nami wakil kapala daerah=[[Helmi Budiman]] |web=[http://www.garut.go.id http://www.garut.go.id] }} '''Kabupatén Garut''' ([[Aksara Sunda]]: {{sund|ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮌᮛᮥᮒ᮪}}) mangrupa salah sahiji [[kabupatén]] di propinsi [[Jawa Kulon]], [[Indonésia]]. Legana 3065.19&nbsp;km² (1183.48&nbsp;mi²), nu sacara [[géografi]]s, aya di antara 6°57′34″ – 7°44′57″ Lintang Kidul jeung 107°24′34″ – 108°7′34″ Bujur Wétan. Wawatesanana<ref name="Kab Garut Dalam Angka">{{Cite book|title=Kabupaten Garut Dalam Angka|first=Badan Pusat Statistik Kabupaten Garut|publisher=Badan Pusat Statistik Kabupaten Garut|year=2022|location=Garut}}</ref>, * beulah wétan: [[kabupatén Tasikmalaya]] * beulah kulon: [[kabupatén Cianjur]] jeung [[kabupatén Bandung]] * beulah kalér: [[kabupatén Sumedang]] * beulah kidul: [[sagara Indonésia]] Sacara umum, Garut mibanda [[iklim]] [[tropis]] tapi tiis, suhu hawa rata-ratana 24&nbsp;°C (76&nbsp;°F). Curah hujan taunan rata-rata 2,590&nbsp;mm (102 inci). Wilayah ieu ngawengku wewengkon [[landeuh]] nu dikuriling ku [[gunung api]] ([[Gunung Karacak]] 1838 m, [[Gunung Cikurai|Cikuray]] 2821 m, [[Gunung Guntur|Guntur]] 2249 m, [[Gunung Papandayan|Papandayan]] 2622 m) di béh kalér, nu luhurna rata-rata 700–750 m luhureun beungeut laut. == Visi Misi == Visi jeung misi Kabupatén Garut taun 2019-2024 nyaéta: Visi: "Garut anu bertakwa, maju jeung raharja" Misi Kabupatén Garut nyaéta: # Ngawujudkeun kualitas kahirupan masarakat anu réligius, sehat, cerdas jeung berbudaya. # Ngawujudkeun palayanan publik anu profésional jeung amanah dibarung ku pamaréntahan daérah anu alus jeung bersih. # Ngawujudkeun walatrana pangwangunan jeung '' stabilitas'' infrastruktur numutkeun daya dukung jeung kapasitas lingkungan jeung fungsi rohangan. # Ngaronjatkeun kamerdikaan ékonomi masarakat dumasar kana poténsi lokal jeung industri tatanén jeung pariwisata anu ''kompetitif'' dibarengan ku ngokolakeun tur ngamumulé sumber daya alam. == Sajarah == === Kabupatén Limbangan === Ditilik dina asal-usulna Kabupatén Garut dimimitian ku ayana Kabupatén [[Limbangan]]. Limbangan baheulana puseurdayeuh Kabupatén Garut saacan dipindahkeun ka Garut. Ngaran Limbangan geus aya dina catetan sejarah mangrupa [[Babad Limbangan]]. Numutkeun ti Babad Limbangan, ngaran 'Limbangan' nyaéta usulan ti [[Sunan Gunung Jati]] keur ngaganti ngaran Galuh Pakuan. Ngaran 'Limbangan' dicandak ti kecap 'imbangan' anu hartina saimbang<ref name=":6">{{Cite web|url=https://infogarut.id/public/sejarah-kabupaten-limbangan-cikal-bakal-kabupaten-garut|title=Sejarah Kabupaten Limbangan, Cikal Bakal Kabupaten Garut|last=Infogarut|website=infogarut.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228133040/https://infogarut.id/public/sejarah-kabupaten-limbangan-cikal-bakal-kabupaten-garut |date=2023-02-28 }}</ref>. Sateuacanna, Kabupatén Limbangan mangrupa bagian ti daérah kakawasaan [[Pakuan Pajajaran|Karajaan Pakuan Pajajaran]]. Sumber séjén nyebutkeun yén Limbangan téh kungsi jadi daérah otonom kalayan ngaran Karajaan Kertarahayu."Dinas Pariwisata dan Kebudayaan Kabupaten Garut. (2020). ''Sejarah Singkat Kabupaten Limbangan''.Ekadjati, Edi S. (1984). ''Sejarah Jawa Barat''. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan.<ref name=":6" />. Pakuan Pajajaran pecah jadi Karajaan Galuh anu dipingpin ku Sunan Rumenggong di Gunung Poronggol Limbangan, jeung Karajaan Sunda. Karajaan Sunda saanggeusna runtuh jeung jadi bagian ti [[Sumedang Larang]]<ref name=":6" />. Nepi ka 24 Maret 1706, status Limbangan dibalikkeun jadi kabupatén sanggeus sababaraha lami jadi bagian distrik [[Kabupatén Sumedang]].<ref name=":6" /> "Sateuacanna, Kabupatén Limbangan mangrupa bagian ti daérah kakawasaan [[Pakuan Pajajaran|Karajaan Pakuan Pajajaran]]. Sumber séjén nyebutkeun yén Limbangan téh kungsi jadi daérah otonom kalayan ngaran Karajaan Kertarahayu."Dinas Pariwisata dan Kebudayaan Kabupaten Garut. (2020). ''Sejarah Singkat Kabupaten Limbangan''.Ekadjati, Edi S. (1984). ''Sejarah Jawa Barat''. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan. === Asal-usul Ngaran Garut === Dina [[2 Maret]] [[1811]], Kabupatén Balubur Limbangan direbut ku Gubernur Jéndral [[Herman William Daendels|Herman W. Daendels]] (tentara kolonial Netherland Indie) antukna bupatina, Tumenggung Wangsakusumah II, turun. Kabupatén Balubur Limbangan ngawengku 6 subdistrik: Balubur, [[Malangbong, Garut|Malangbong]], [[Wanaraja, Garut|Wanaraja]], [[Wanakerta, Cibatu, Garut|Wanakerta]], Cibeureum, jeung [[Papandak, Garut|Papandak]]. Teu lila ti éta Daendels digulingkeun ku [[Inggris]]. Kabupatén Limbangan di taun 1811 ku pamaréntahan Daendels dibubarkeun kusabab produksi kopi nurun nepi ka nol jeung bupati Limbangan nolak nanem nila<ref name=":6" /><ref name=":5" />. Dina [[16 Pébruari]] [[1813]], Kabupatén Limbangan anyar diadegkeun ku Gubernur Jendral Sir [[Thomas Stamford Bingley Raffles]] ti Inggris anu ibukotana di daérah Suci. Keur hiji ibukota kabupatén, Suci dianggap teu menuhan sarat ku sabab daérahna leutik<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.garutkab.go.id/page/sejarah-singkat|title=Sejarah Singkat|website=www.garutkab.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131175341/https://www.garutkab.go.id/page/sejarah-singkat |date=2023-01-31 }}</ref>. Ku sabab éta, Bupati Limbangan, Adipati Adiwijaya, ngayakeun panitia keur néangan daérah anu cocok jadi ibukota kabupatén Limbangan. Awalna, daérah Cimurah anu jarakna 3 km ti wétan Suci dicalonkeun jadi ibukota kabupatén Limbangan. Pamilihan Cimurah teu jadi ku sabab sumber cai beresih teu dipanggihan. Panitia Ibukota néang deui ka 5 km ti kulon Suci, manggihan hiji daérah anu cocok dijadikeun ibukota. Daérah ieu ngabogaan taneuh anu subur jeung dikurilingan ku mata cai jeung pamandangan gunung saperti Gunung Guntur, Galunggung, Talaga Bodas, jeung Karacak<ref name=":5" />. Asal muasal ngaran 'Garut' dimimitian ku salah sahiji panitia kapanggih kagorés atawa 'kakarut' ku cucuk taneman. Urang Walanda anu jadi salah sahiji panitia nanyakeun naha, anu dijawab ku 'kakarut'. Ku sabab urang Walanda éta teu fasih, manéhna ngan bisa nyebut 'gagarut'. Ti saprak kajadian éta, daérah anu dipanggihan éta dingaranan Ci Garut, anu ayeuna dikenal ku Garut. Ngaran Garut ieu disatujuan ku Bupati Adipati Adiwijaya keur dijadikeun ibukota Limbangan<ref name=":5" />. Dina tanggal 15 Séptember 1813, dilakukeun peletakan batu kahiji dina ngawangun sarana jeung prasarana ibukota saperti pendopo lengkep jeung babancong, tempat Bupati jeung pajabat pamaréntah méré pidato, padumukan, kantor asistén résidén, masjid, jeung alun-alun. Sanggeus pangwangunan ibukota réngsé, ibukota Kabupatén Limbangan pindah ti Suci ka Garut di taun 1821. Numutkeun ti Surat Keputusan Gubernur Jenderal No. 60, per 7 Méi 1913, ngaran Kabupatén Limbangan diganti jadi Kabupatén Garut anu ibukotana aya di Garut dina tanggal 1 Juli 1913. Dina mangsa éta, Bupati Garut anu ngajabat nyaéta R.A.A Wiratanudatar ti taun 1871 nepi ka 1915. Kabupatén Garut ngawengku sababaraha distrik saperti Garut, Bayongbong, Cibatu, Tarogong, Lélés, Balubur Limbangan, Cikajang, Bungbulang, jeung Pameungpeuk, ogé tilu lembur/désa, nyaéta Désa Kota Kulon, Kota Wétan, jeung Margawati<ref name=":5" />. Dina mangsa awal ayana Kabupatén Garut, pangwangunan difokuskeun kana infrastruktur anu dibutuhkeun pamaréntah kolonial Walanda dina widang perkebunan, mineral, jeung obyék wisata. Aréa padumukan pangeusi Garut diwangun di sakitar alun-alun jeung manjang ka wétan sapanjang Societeit Straat<ref name=":5" />. === Berkembangna Garut === Di taun 1915, jabatan Bupati anu sateuacanna dipégang ku R.A.A Wiratanudatar diganti ku ponakanna, [[Soeria Karta Legawa|Adipati Soeria Karta Legawa]]<ref name=":5" />. Dina masa pamaréntahanna anu dimimitian tanggal 14 Agustus 1915, dumasar ka Kaputusan Gubernur Jenderal, Kabupatén Garut disahkeun jadi daérah otonom. Wewenag Kabupatén Garut diluaskeun ka pembangunan jeung perawatan infrastruktur saperti jalan, jembatan, fasilitas pamaréntahan jeung fasilitas kaséhatan. Tata kota Garut mulai robah ku ayana fasilitas anyar saperti stasion karéta api, kantor pos, apoték, sakola, hotél, jeung toko-toko anyar<ref name=":5" />. Pangwangunan Kabupatén Garut teu ngan sakur di infrastruktur hungkul. Usaha-usaha pertanian jeung pariwisata jadi tumpuan Kabupatén Garut dina ngawangun daérahna. Salah sahiji tokoh anu berjasa dina pangwangunan bidang pertanian Garut nyaéta K. F. Holle, anu dijadikeun ngaran jalan di Garut, nyaéta Jalan Holle (ayeuna Jalan Mandalagiri) jeung monumén patung Holle di Alun-alun Garut<ref name=":5" /><ref>{{Cite web|url=https://daerah.sindonews.com/berita/1392782/29/misteri-raibnya-patung-kf-holle-dan-pabrik-tenun-terbesar-di-garut|title=Misteri Raibnya Patung KF Holle dan Pabrik Tenun Terbesar di Garut|website=SINDOnews.com|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228132741/https://daerah.sindonews.com/berita/1392782/29/misteri-raibnya-patung-kf-holle-dan-pabrik-tenun-terbesar-di-garut |date=2023-02-28 }}</ref>. Pangwangunan infrastruktur pariwisata dikawitan ku diwangunna hotél-hotél anyar saperti Hotel Papandayan, Hotél Villa Dolce, Hotel Belvedere, jeung Hotél Van Hengel. Sababaraha hotél anyar diwangun ogé di Cilawu, Cisurupan, Tarogong, Banyuresmi, Samarang, jeung Pameungpeuk. Kaindahan bentang alam Garut jeung pangwangunan bidang pariwisata makin ngajadikeun Garut jadi pusat pariwisata di jaman kolonial Walanda<ref name=":5" />. Pamaréntahan Soeria Karta Legawa réngse dina 1929, digantikeun ku Adipati [[Moh. Moesa Soeria Kartalegawa]] ti taun 1930-1942<ref name=":5" />. === Penjajahan Jepang jeung Masa Kamerdékaan === Masa penjajahan Jepang di Garut dimimitian ku peristiwa pengeboman pangkalan angkatan laut Amérika Sarikat di Pearl Harbour ku pasukan tentara Jepang tanggal 7 Désémber 1941. Serbuan tentara Jepang ka Jawa Kulon dimimitian tanggal 1 Maret 1942 di handapeun komando Staf Tentara ka-16. Daérah Bandung jeung lapangan terbang Kalijati di Subang dimeunangkeun ku Jepang. Dina 8 Maret 1942, pamaréntah Walanda nyerahkeun diri tanpa sarat ka Jepang<ref name=":7">{{Cite journal|last=Sofianto|first=Kunto|date=2014-03-05|title=GARUT PADA MASA PEMERINTAHAN PENDUDUKAN JEPANG (1942-1945)|url=http://jurnal.unpad.ac.id/sosiohumaniora/article/view/5684|journal=Sosiohumaniora|language=id|volume=16|issue=1|pages=70–86|doi=10.24198/sosiohumaniora.v16i1.5684|issn=2443-2660}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228143028/http://jurnal.unpad.ac.id/sosiohumaniora/article/view/5684 |date=2023-02-28 }}</ref>. Pasukan Jepang masuk ka Garut ti daérah Bandung nepi ka Stasiun Cibatu, Stasiun Garut, jeung ngaliwatan jalan raya Tarogong. Pamaréntah Jepang mulai ngawasaan tempat strategis saperti Hotel Papandayan, ''Noormaal School'', jeung pertokoan anu dibogaan ku masarakat Walanda atawa Tiongkok. Pamaréntahan turunan Walanda anu dipégang ku Adipati Moesa Soeria Kartalegawa masih berlaku dumasar ti Pasal 3 Osamu Seirei<ref name=":7" />. Parobahan sosial jeung politik dirasakeun ku sakabéh masarakat Garut. Pamaréntah Jepang anu dianggep jurusalamet ti pamaréntah Walanda robah jadi penjajah anu kejam jeung sadis. Propaganda Jepang dikuatkeun ku nyanyikeun lagu kebangsaan [[Kimigayo]], hormat ka Kaisar Jepang Tenno Heika ngadep Tokyo dina tata cara ''seikerei,'' larangan rahayat ngabogaan radio, jeung ngibarkeun bendéra ''Hinomaru''. Masarakat Garut anu ngalawan kana aturan pamaréntah Jepang biasana dihukum jeung disiksa sacara brutal<ref name=":7" />. Parobahan sistem pamaréntahan ogé dilakukeun ku pamaréntah Jepang, salah sahijina ku ngayakeun sistem pamaréntah tingkat bawah anu dikenal ku istilah ''tonarigumi'' (ayeuna Rukun Tatangga). Di samping éta, pamaréntah Jepang ngayakeun organisasi semi militer jeung militer keur jadi pasukan dina perang Asia Timur Raya, saperti ''heiho'' (pembantu prajurit) anu markasna di Hotel Papandayan, ''keibodan'' (pembantu polisi) jeung ''seinendan'' (barisan pamuda) anu markas na di Gedong ''Societeit Intra Montes<ref name=":7" />''. Propaganda Jepang dina bidang pendidikan dilakukeun ku ngabubarkeun sakola Walanda, ngadirikeun Sakola Rakyat (''kokumin gakko'') jeung Sakola Menengah Pertama (''syoto chugakko''), jeung ngajarkeun basa Jepang, utamana aksara hiragana, katakana, jeung kanji dina pembelajaran''<ref name=":7" />''. Dina kalahna Jepang di Asia-Pasifik, Jepang ngawitan neken daérah pendudukan keur ngabantu dina raraga meunangkeun perang. Di Garut, pamaréntah Jepang ngawajibkeun rahayat ngawajibkeun nanem komoditas tani husus jeung ngumpulkeun hasil bumi ka pamaréntah. Para pangeusi Garut dipaksa masrahkeun harta banda na keur ngadukung Jepang dina perang. Masarakat dina wangsa ieu miskin jeung malarat ku tindakan kejam pamaréntah Walanda''<ref name=":7" />''. Ku ayana pajoangan rahayat jeung didukung ku kamérdékaan Republik Indonésia dina 17 Agustus 1945, masarakat Garut dibantu ku pajoang ti Yogyakarta, Semarang, jeung Blitar tiasa mukul mundur pasukan Jepang ti Garut. Di awal Novémber 1945, tentara Jepang kaluar ti Garut''<ref name=":7" />''. === Hari Jadi Garut === Hari Jadi Kabupatén Garut awalna masih diperdebatkeun ku kalangan sejarawan. Dumasar ka Tim temuan tulisan tanggal ngamimitian pangwangunan jembatan Leuwidaun, Pencari Fakta Sejarah, ti taun 1965, hari jadi Kabupatén Garut ditetapkeun di tanggal 15 Séptémber 1813<ref name=":5" />. Pada ahirna, numutkeun ka Perda Kabupatén Garut Nomor 30 Taun 2011 ngeunaan Hari Jadi Garut, ditetapkeun yén hari jadi Kabupatén Garut tanggal 16 Fébruari 1813, numutkeun ka palantikan R.A.A Adiwijaya salaku Bupati Limbangan anu ngadirikeun ibukota Garut<ref name=":5" /><ref>{{Cite web|url=https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/208508/perda-kab-garut-no-30-tahun-2011|title=Peraturan Daerah Kabupaten Garut Nomor 30 Tahun 2011 Tentang Hari Jadi Garut|first=Pemerintah Kabupaten Garut|website=bpk.go.id|publisher=Pemerintah Kabupaten Garut|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150359/https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/208508/perda-kab-garut-no-30-tahun-2011 |date=2023-02-28 }}</ref>. == Géografi == === Wilayah === Kabupatén Garut ngabogaan lega 3065.19 km², nu sacara [[géografi]]s, aya di antara 6°57′34″ – 7°44′57″ Lintang Kidul jeung 107°24′34″ – 108°7′34″ Bujur Wétan<ref name="Kab Garut Dalam Angka"/><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.garutkab.go.id/page/letak-geografis|title=Letak Geografis|website=www.garutkab.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205173438/https://www.garutkab.go.id/page/letak-geografis |date=2023-02-05 }}</ref>. Kabupatén Garut wawatesan jeung [[Kabupatén Tasikmalaya]] di wétan, [[Kabupatén Cianjur]] jeung [[Kabupatén Bandung]] di kulon, [[Kabupatén Sumedang]] di kalér, jeung [[Samudra Hindia|Samudra Indonésia]] di kidul<ref name=":0" />. Pusat Kabupatén Garut aya di 717 méter di luhureun beungeut laut<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.garutkab.go.id/page/topografi|title=Topografi|website=www.garutkab.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131163047/https://www.garutkab.go.id/page/topografi |date=2023-01-31 }}</ref>. Kabupatén Garut mangrupa salah sahiji kabupatén anu nyangga Kota Bandung salaku Ibukota Jawa Kulon, anu jarakna 61,5 km ti pusat Kota Bandung. Hal ieu nyebabkeun Kabupatén Bandung boga kadudukan strategis dina ékonomi, sosial, politik, jeung budaya, hususna dina ngembangkeun wilayah Bandung Raya jeung sabudeureunna<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://badan-penghubung.jabarprov.go.id/potensi-kabupaten-garut/|title=Potensi Kabupaten Garut|website=badan-penghubung.jabarprov.go.id|publisher=Badan Penghubung Pemerintah Provinsi Jawa Barat|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228071325/https://badan-penghubung.jabarprov.go.id/potensi-kabupaten-garut/ |date=2023-02-28 }}</ref>. === Géomorfologi === Kabupatén Garut dibagi jadi opat satuan morfologi, nyaéta morfologi kerucut gunung api, bukit rélief kasar, bukit rélief halus jeung pedataran<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.garutkab.go.id/page/geomorfologi|title=Geomorfologi|website=www.garutkab.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230205171856/https://www.garutkab.go.id/page/geomorfologi |date=2023-02-05 }}</ref>. Satuan morfologi kerucut gunung api aya di puncak Gunung Karacak, Cikuray, jeung Papandayan, miboga ciri has mangrupa tinggi diluhur 2.000 méter anu >40% lembah sempit, pola aliran walungan mancar ti pusat gunung, jeung disusun ku lahar, lava andésit, jeung bréksi vulkanik<ref name=":4" />. Satuan morfologi bukit rélief kasar aya di katinggian 500 nepi ka 1.865 méter, anu cirina mangrupa rélief kasar, berlembah sempit jeung ayana léréng terjal anu kadéngdékanna di tingkat 15-40%. Pola walungan rélief kasar digolongkeun subdendritik, sawaréhna subparalél. Batuan penyusun morfologi rélief kasar nyaéta endapan vulkanik tua anu kasusun ku bréksi vulkanik, lava [[andésit]], tufa gelas, jeung bongkahan andésit-basal<ref name=":4" />. Satuan morfologi bukit rélief halus dipanggihan di bagian kalér, tengah, jeung kidul Garut, anu dicirikeun ku kadéngdékan di antara 2-15%, lembah nu teu pati miring, sungai anu gradiénna leutik nepi sedeng. Pola walungan bukit rélief halus ditandaan ku bentuk dendritik jeung subparalel. Bukit rélief halus di Garut kasusun ku endapan vulkanik muda jeung térsiér. Satuan morfologi pedataran aya di bagian dataran garut, anu ditandaan ku rélief datar nu kadéngdékanna kurang ti 2% nepi 15%, tinggina aya di 700 nepi ka 800 méter di luhureun beungeut laut. Aliran walungan dina morfologi pedataran Garut ngabentuk pola déndritik jeung sawaréh anastomatik. Batuan dina morfologi ieu disusun ku rombakan batu kolot anu diendapkeun jadi endapan alluvial jeung kipas alluvial<ref name=":4" />. Évolusi bentang alam Kabupatén Garut diajukeun tina dua pendekatan hipotesis ku Bemmelen (1949) jeung Hamilton (1979)<ref name=":4" />. Bemmelen ngusulkeun yén Kabupatén Garut dibentuk ku aktivitas vulkanik anu terjadi dina [[période Kuartér]] (sakitar 2 juta taun katukang). Sanggeus ayana pergerakan téktonik anu micu ngabentukna pegunungan di ahir [[période Pleistosén]], terjadi déformasi régional nu digerakkeun ku sababaraha patahan saperti patahan Lémbang, Kancanaa, jeun Malabar-Tilu. Daérah dataran antar gunung Garut ngalaman panurunan ku prosés isotasi atawa penyeimbangan batuan dasar jeung pembebanan batuan sédimen volkaniklasik diluhureunna<ref name=":4" />. Dina téori Hamilton ngeunaan konsep lémpéng téktonik, pembentukan gunung api di Zona Bandung kakait ku ayana busur magmatis Sunda anu kabentuk jeung dikontrol ku subduksi Lémpéng Samudera Hindia anu nyusup sakitar 6-10 cm/taun di handapeun Lémpéng Kontinen Asia. Bongkahan lémpéng samudera kalelep dina mantél bumi luar anu suhuna 3000°C anu nyebabkeun pencairan balik. Ku sabab béda komposisi lémpeng jeung mantél bumi luar anu masing-masing sifatna basa jeung asam, dina proses pencairan bakal muncul asimilasi magma anu ngajadikeun magma gerak ka permukaan ngabentuk busur magmatis anu disusun tina bahan andesitis-basaltis. Busur magmatis nyebabkeun ayana gerakan téktonik internal anu jadi sebab proses pelipatan, patahan jeung pembentukan cekungan di antara gunung<ref name=":4" />. === Topografi === ==== Pagunungan ==== Kabupatén Garut dikurilingan ku opat gunung, [[Gunung Karacak]] (1.838 m), [[Gunung Cikuray]] (2.821 m), [[Gunung Papandayan]] (2.622 m), jeung [[Gunung Guntur]] (2.249 m)<ref name=":3" />. Ciri topografi Kabupatén Garut di bagian kalér ditandaan ku ayana dataran tinggi jeung gunung, di bagian kidul ngabogaan tingkat kadéngdékan ekstrem jeung labil. Tinggi daérah Kabupatén Garut variatif, dina daérah paling handap sajajar beungeut laut, jeung paling tinggi aya daérah gunung. Kacamatan [[Pakénjéng, Garut|Pakénjéng]] jeung [[Pamulihan, Garut|Pamulihan]] aya di 500-1000 méter di luhureun beungeut laut, kacamatan [[Cikajang, Garut|Cikajang]], [[Pakénjéng, Garut|Pakénjéng]], [[Pamulihan, Garut|Pamulihan]], [[Cisurupan, Garut|Cisurupan]], jeung [[Ciséwu, Garut|Ciséwu]] 100-1500 méter di luhureun beungeut laut, jeung kacamatan Cibalong, [[Cisompét, Garut|Cisompét]], [[Ciséwu, Garut|Ciséwu]], [[Cikelet]], jeung [[Bungbulang]] di 100 - 500 méter di luhureun beungeut laut. Daérah Kabupatén Garut paling handap aya di kacamatan [[Cibalong, Garut|Cibalong]] jeung [[Pameungpeuk, Garut|Pameungpeuk]] anu tinggina kurang ti 100 méter di luhureun beungeut laut<ref name=":3" /> Bagian Garut kalér anu dikurilingan ku pagunungan vulkanik umumna ngabogaan léréng anu kadéngdékanna 30-45% di puncak, 15-30% di bagian tengah, jeung 10-15% di kaki pagunungan. Léréng gunung umumna diharuduman ku végétasi lebat ku sabab lolobana asup kana aréa konservasi alam<ref name=":3" />. ==== Walungan jeung Sumber Cai ==== Numutkeun ti aliran walungan anu aya, walungan di daérah Kabupatén Garut dibagi jadi dua Daérah Aliran Walungan (DAW) nyaéta Daérah Aliran Kalér jeung Kidul anu muarana masing-masing di [[Laut Jawa]] jeung [[Samudra Indonésia|Samudera Indonésia]]. Daérah Aliran Kidul ngabogaan karakteristik walungan anu pondok, sempit, jeung berlembah tibatan bagian kalér. Daérah Aliran Kalér asup kana DAW Cimanuk Kalér, sedengkeun bagian kidul jadi bagian tina DAW Cikaéngan jeung Cilaki. Di Kabupatén Garut aya 33 walungan jeung 101 anak walungan anu total panjangna 1.397,34 km, sapanjang 92 km mangrupa aliran ti [[Walungan Cimanuk]] anu boga 58 anak walungan<ref name=":3" />. Hasil interprétasi satélit [[Landsat]] di Zona Bandung nunjukkeun yén pola aliran walungan anu berkembang di antara pagunungan Garut Kalér ngabentuk karakter ngadaun anu aliran utamana aya di Walungan Cimanuk ngarah ka kalér. Aliran Walungan Cimanuk dipasok tina cabang anak walungan di sakuriling pagunungan Garut<ref name=":3" />. Mata cai taneuh anu aya di Kabupatén Garut aya di 12 titik. Debit mata air panggedéna aya di daérah Cibuyutan, [[Léwobaru, Malangbong, Garut|Léwobaru, Malangbong]] anu ngahasilkeun cai 700 liter per detik, disusul ku Cipapar jeung Cipancar, [[Lélés, Garut|Lélés]] sagedé 300 liter per detikna<ref>{{Cite web|url=http://garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/sda_air|title=Pemerintah Kabupaten Garut - Sumber Daya Air|first=Pemerintah Kabupaten Garut|website=garutkab.go.id|publisher=Pemerintah Kabupaten Garut|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730111523/http://garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/sda_air|archivedate=2017-06-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730111523/http://garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/sda_air |date=2017-07-30 }}</ref>. === Iklim jeung Cuaca === Numutkeun ti [[klasifikasi iklim Köppen]], wilayah Kabupatén Garut kaasup ka daérah iklim tropis baseuh (humid tropical climate) tipe Af nepi Am. Iklim jeung cuaca di Kabupatén Garut dipengaruhan ku pola sirkulasi angin musiman, topografi regional nu bergunung di tengah Jawa Kulon, jeung élévasi topografi aréa Bandung. Curah hujan rata-rata di daérah Garut aya dina rata-rata 2.589 mm, jeung di sabudeureun pegunungan Garut aya di 3500 - 4000 mm. Ku sabab éta, iklim Garut ngabogaan bulan baseuh 9 bulan jeung bulan garing 3 bulan. Suhu bulanan daérah Garut aya di kisaran 24-27°C. Angka penguap keringatan (evapotranspirasi) Kabupatén Garut numutkeun kana Iwaco-Waseco (1991) nyaéta 1.572 mm/taun<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.garutkab.go.id/page/klimatologi|title=Klimatologi|website=www.garutkab.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230131173909/https://www.garutkab.go.id/page/klimatologi |date=2023-01-31 }}</ref>. Dina sapoé, inténsitas hujan di Kabupatén Garut leuwih ti 200 mm, ngaleuwihan ambang batas serap cai hujan sakitar 150 mm. Cai hujan anu teu kaserep jadi salah sahiji risiko rawan caah di Kabupatén Garut<ref name="PR-25-OKT-">{{cite news|first1=Tati|last1=Purnawati|title=Longsor di Pasirdatar: Tiga Orang Tewas Tertimbun|date=25 Oktober 2022|work=[[Pikiran Rakyat]]|location=[[Kabupaten Sukabumi|Sukabumi]]|pp=4}}</ref>. Dina musim hujan, angin ti arah kalér ngulon mawa udara baseuh ti [[Laut Tiongkok Kidul]] jeung kulon laut Jawa. Dina musim halodo, angin kering anu suhuna relatif tinggi dibawa ti arah kidul ngétan, nyaéta ti [[Australia]]<ref name=":1" />. == Pamaréntahan == === Daftar Bupati === [[Gambar:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_De_regent_van_Garoet_en_zijn_familie_TMnr_60009520.jpg|thumb|right|200px|Bupati Garut Raden Adipati Aria Wiratanudatar VII reujeung pamajikan RA Lasminingrat (diuk) sarta kulawarga.]] Di handap ieu béréndélan bupati Garut ti mimiti ngadegna Kabupatén Limbangan di Suci (anyar) nu lajeng robah jadi Kabupatén Garut.<onlyinclude> {| class="wikitable" !No ! colspan="3" |Bupati !Awal ngajabat !Ahir ngajabat !Période !Katerangan !Wakil Bupati |- |- |align="center"| 1 |[[Gambar:RAA_Adiwijaya.jpg|121x121px]] | |[[R.A.A. Adiwijaya]] |align="center"| 1813 |align="center"| 1831 |align="center"| 1 |{{refn|Dina Kabupaten Limbangan|group=ket.}} | rowspan="22" align="center"| — |- |align="center"| 2 |[[Gambar:RAA_Kusumadinata.jpg|120x120px]] | |R.A.A. Kusumadinata |align="center"| 1831 |align="center"| 1833 |align="center"| 2 |&nbsp; |- |align="center"| 3 |[[Gambar:Tumenggung_Jaya_Diningrat.jpeg|120x120px]] | |Tumenggung Jaya Diningrat |align="center"| 1833 |align="center"| 1871 |align="center"| 3 |&nbsp; |- |align="center"| 4 | | |[[Raden Adipati Aria Wiratanudatar VII|R.A.A. Wiratanudatar VII]] |align="center"| 1871 |align="center"| 1915 |align="center"| 4 | |- |align="center"| 5 | | |R.A.A. Soeria Kartalegawa |align="center"| 1915 |align="center"| 1929 |align="center"| 5 |{{refn|Robah ngaran jadi Kabupatén Garut dina mangsa jabatan R.A.A. Wiratanudatar VII taun 1913|group=ket.}} |- |align="center"| 6 | | |[[Musa Suria Kertalegawa|R.A.A. Muh. Musa Suria Kertalegawa]] |align="center"| 1929 |align="center"| 1944 |align="center"| 6 |&nbsp; |- |align="center"| 7 |[[Gambar:R._Tumenggung_Endung_Suriaputra.jpg|120x120px]] | |[[Suriaputra|R. Tumenggung Endung Suriaputra]] |align="center"| 1944 |align="center"| 1945 | rowspan="2" align="center"| 7 |{{refn|Diangkat jadi Bupati Bandung|group=ket.}} |- |align="center"| 8 | | |R. Kalih Wiramihardja |align="center"| 1945 |align="center"| 1948 |&nbsp; |- |align="center"| 9 | | |R. Tumenggung Agus Padmanagara |align="center"| 1948 |align="center"| 1949 | rowspan="2" align="center"| 8 |{{refn|Diturunkan tina jabatan ku pamaréntah pusat ku sabab kasangsian gelar karajaan|group=ket.}} |- |align="center"| 10 | | |R. Tumenggung Kartahudaya |align="center"| 1949 |align="center"| 1950 |&nbsp; |- |align="center"| 11 | | |R. Moh. Sabri Kartasomantri |align="center"| 1950 |align="center"| 1956 |align="center"| 9 |&nbsp; |- |align="center"| 12 | | |R. Moh. Noh Kartanegara |align="center"| 1956 |align="center"| 1959 |align="center"| 10 |&nbsp; |- |align="center"| 13 | | |R. Gahara Widjaja Suria |align="center"| 1959 |align="center"| 1966 |align="center"| 11 |{{refn|Ngajayakeun Garut jadi Kota Intan ku dipasihan penghargaan ti présiden.<ref>[http://fokusjabar.com/2012/12/05/luka-sejarah-kepemimpinan-daerah-di-garut-bagian-i/ Sejarah Kabupaten Garut I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141228145102/http://www.fokusjabar.com/2012/12/05/luka-sejarah-kepemimpinan-daerah-di-garut-bagian-i/ |date=2014-12-28 }}{{Pranala mati|date=Maret 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Fokus Jabar</ref>|group=ket.}} |- |align="center"| 14 | | |Letkol Akil Ahyar Mansyur |align="center"| 1966 |align="center"| 1967 |align="center"| 12 |&nbsp; |- |align="center"| 15 | | |R.M. Bob Yacob Ishak |align="center"| 1967 |align="center"| 1972 |align="center"| 13 |{{refn|Berhenti di ahir masa jabatan ku kaserang kasakit.<ref name="Sejarah Kabupaten Garut II">[http://fokusjabar.com/2012/12/05/luka-sejarah-kepemimpinan-daerah-di-garut-bagian-ii-habis/ Sejarah Kabupaten Garut II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426232814/http://fokusjabar.com/2012/12/05/luka-sejarah-kepemimpinan-daerah-di-garut-bagian-ii-habis/ |date=2014-04-26 }}{{Pranala mati|date=Maret 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Fokus Jabar</ref>|group=ket.}} |- |align="center"| 16 | | |Drs. R. Moh. Syamsudin |align="center"| 1972 |align="center"| 1973 |align="center"| 14 |&nbsp; |- |align="center"| 17 | | |Hasan Wirahadikusumah |align="center"| 1973 |align="center"| 1978 |align="center"| 15 <small>(1973)</small> |&nbsp; |- |align="center"| 18 | | bgcolor="#7B8738" | |Letkol Iman Sulaeman |align="center"| 1978 |align="center"| 1983 |align="center"| 16 <small>(1978)</small> |&nbsp; |- |align="center"| 19 | | bgcolor="#7B8738" | |Letkol Kav Taufik Hidayat |align="center"| 1983 |align="center"| 1988 |align="center"| 17 <small>(1983)</small> |{{refn|Tukeur jabatan jeung Bupati Ciamis, [[Momon Gandasasmita]].<ref name="Sejarah Kabupaten Garut II"/>|group=ket.}} |- |align="center"| 20 | | |Momon Gandasasmita |align="center"| 1988 |align="center"| 1993 |align="center"| 18 <small>(1988)</small> |&nbsp; |- |align="center"| 21 | | |Toharudin Gani |align="center"| 1993 |align="center"| 1998 |align="center"| 19 <small>(1993)</small> |&nbsp; |- |align="center"| 22 | | |[[Dede Satibi (bupati)|Dede Satibi]] |align="center"| 1999 |align="center"| 2004 |align="center"| 20 <small>(1999)</small> | |- |align="center"| 23 | | |Agus Supriadi |align="center"| 2004 |align="center"| 2007 | rowspan="2" align="center"| 21 <small>(2004)</small> |{{refn|Dina taun tahun 2007 dinonaktifkan ku kasus korupsi anu divonis taun 2009|group=ket.}}{{refn|Penjabat bupati dipégang ku Mémo Hermawan salaku Wakil Bupati Garut{{cite news | first1 = Irwan | last1 = Nugraha | editor-first = Farid | editor-last = Assifa | title = DPRD Garut Segera Paripurna Tetapkan Pengganti Aceng | url = https://www.kompas.com/olahraga/read/2013/02/26/19481473/dprd-garut-segera-paripurna-tetapkan-pengganti-aceng | date = 26 Februari 2013 | website = [[kompas.com]] | access-date = 27 Oktober 2022|group=ket.}} |align="center"| [[Memo Hermawan]] |- |align="center"| — | | |[[Memo Hermawan]] |align="center"| 2007 |align="center"| 2009 | |align="center"| — |- | rowspan="2" align="center"| 24 | rowspan="2" |[[Gambar:Aceng Fikri, Bupati Garut.jpg|125x125px]] | rowspan="2" bgcolor="#d3d3d" | | rowspan="2" |[[Aceng H.M. Fikri|Aceng Fikri]] | rowspan="2" align="center"| 13 Juni 2009 | rowspan="2" align="center"| 25 Februari 2013 | rowspan="3" align="center"| 22 <small>(2009)</small> | rowspan="2" |{{refn|Diberhentikeun ku kasus pernikahan kilat jeung Fani Oktora|group=ket.}} |align="center"| [[Diky Candra]]<small>(2009—11)</small> |- |align="center"| [[Agus Hamdani]]<small>(2011—13)</small> |- |align="center"| 25 | | bgcolor="#096309" | |[[Agus Hamdani]] |align="center"| 25 Februari 2013 |align="center"| 23 Januari 2014 |{{refn|Sateuacanna menjabat wakil bupati, terus diangkat jadi penjabat bupati sanggeus [[Aceng Fikri]] dimakzulkan. Anjeunna dilantik dina tanggal 4 April 2013|group=ket.}} |align="center"| — |- | rowspan="2" align="center"| 26 | rowspan="2" |[[Gambar:Rudi_Gunawan.jpg|123x123px]] | rowspan="2" bgcolor="#ff0000" | | rowspan="2" |[[Rudy Gunawan (politikus)|Rudi Gunawan]] |align="center"| 23 Januari 2014 |align="center"| 23 Januari 2019 |align="center"| 23 <small>(2014)</small> |align="center"| | rowspan="2" align="center"| [[Helmi Budiman]] |- |align="center"| 23 Januari 2019 |align="center"| ''petahana'' |align="center"| 24 <small>(2019)</small> |align="center"| <ref>{{cite news|url=http://jabar.tribunnews.com/2019/01/23/rudy-dan-helmi-resmi-dilantik-pimpin-garut-2-periode-bakal-genjot-pariwisata-di-antaranya-bagendit|title=Rudy dan Helmi Resmi Dilantik, Pimpin Garut 2 Periode, Bakal Genjot Pariwisata di Antaranya Bagendit|date=23 Januari 2019|access-date=23 Januari 2019|newspaper=Tribun News|first=Muhamad Syarif|last=Abdussalam|editor-first=Taufik|editor-last=Ismail}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228150806/https://jabar.tribunnews.com/2019/01/23/rudy-dan-helmi-resmi-dilantik-pimpin-garut-2-periode-bakal-genjot-pariwisata-di-antaranya-bagendit |date=2023-02-28 }}</ref> |- |} === Kacamatan === Kabupatén Garut ngabogaan 42 kacamatan, 12 kalurahan, jeung 421 désa. Di taun 2021, jumlah pangeusi Kabupatén Garut 2.604.790 jiwa dina kapadetan 849,80 jiwa/km². Kacamatan, kalurahan, jeung désa di Kabupatén Garut nyaéta: {| class="wikitable sortable" width="100%" !Kode Kemendagri !Kecamatan !Kelurahan !Desa !Status !Daftar Desa/Kelurahan |- valign="top" |32.05.23 |[[Banjarwangi, Garut|Banjarwangi]] | align="center" | | align="center" |11 |Desa |{{Flatlist|* [[Banjarwangi, Banjarwangi, Garut|Banjarwangi]] * [[Bojong, Banjarwangi, Garut|Bojong]] * [[Dangiang, Banjarwangi, Garut|Dangiang]] * [[Jayabakti, Banjarwangi, Garut|Jayabakti]] * [[Kadongdong, Banjarwangi, Garut|Kadongdong]] * [[Mulyajaya, Banjarwangi, Garut|Mulyajaya]] * [[Padahurip, Banjarwangi, Garut|Padahurip]] * [[Tanjungjaya, Banjarwangi, Garut|Tanjungjaya]] * [[Talagajaya, Banjarwangi, Garut|Talagajaya]] * [[Talagasari, Banjarwangi, Garut|Talagasari]] * [[Wangunjaya, Banjarwangi, Garut|Wangunjaya]]}} |- valign="top" |32.05.06 |[[Banyuresmi, Garut|Banyuresmi]] | align="center" | | align="center" |15 |Desa |{{Flatlist|* [[Bagendit, Banyuresmi, Garut|Bagendit]] * [[Banyuresmi, Banyuresmi, Garut|Banyuresmi]] * [[Binakarya, Banyuresmi, Garut|Binakarya]] * [[Cimarémé, Banyuresmi, Garut|Cimareme]] * [[Cipicung, Banyuresmi, Garut|Cipicung]] * [[Dangdeur, Banyuresmi, Garut|Dangdeur]] * [[Karyamukti, Banyuresmi, Garut|Karyamukti]] * [[Karyasari, Banyuresmi, Garut|Karyasari]] * [[Pamekarsari, Banyuresmi, Garut|Pamekarsari]] * [[Sukakarya, Banyuresmi, Garut|Sukakarya]] * [[Sukalaksana, Banyuresmi, Garut|Sukalaksana]] * [[Sukamukti, Banyuresmi, Garut|Sukamukti]] * [[Sukaraja, Banyuresmi, Garut|Sukaraja]] * [[Sukaratu, Banyuresmi, Garut|Sukaratu]] * [[Sukasenang, Banyuresmi, Garut|Sukasenang]]}} |- valign="top" |32.05.17 |[[Bayongbong, Garut|Bayongbong]] | align="center" | | align="center" |18 |Desa |{{Flatlist|* [[Banjarsari, Bayongbong, Garut|Banjarsari]] * [[Bayongbong, Bayongbong, Garut|Bayongbong]] * [[Ciburuy, Bayongbong, Garut|Ciburuy]] * [[Ciela, Bayongbong, Garut|Ciela]] * [[Cikedokan, Bayongbong, Garut|Cikedokan]] * [[Cinisti, Bayongbong, Garut|Cinisti]] * [[Hégarmanah, Bayongbong, Garut|Hegarmanah]] * [[Karyajaya, Bayongbong, Garut|Karyajaya]] * [[Mekarjaya, Bayongbong, Garut|Mekarjaya]] * [[Mekarsari, Bayongbong, Garut|Mekarsari]] * [[Mulyasari, Bayongbong, Garut|Mulyasari]] * [[Pamalayan, Bayongbong, Garut|Pamalayan]] * [[Panémbong, Bayongbong, Garut|Panembong]] * [[Salakuray, Bayongbong, Garut|Selakuray]] * [[Sirnagalih, Bayongbong, Garut|Sirnagalih]] * [[Sukamanah, Bayongbong, Garut|Sukamanah]] * [[Sukarame, Bayongbong, Garut|Sukarame]] * [[Sukasenang, Bayongbong, Garut|Sukasenang]]}} |- valign="top" |32.05.38 |[[Balubur Limbangan, Garut|Balubur Limbangan]] | align="center" | | align="center" |14 |Desa |{{Flatlist|* [[Cigagade, Balubur Limbangan, Garut|Cigagade]] * [[Cijolang, Balubur Limbangan, Garut|Cijolang]] * [[Ciwangi, Balubur Limbangan, Garut|Ciwangi]] * [[Dunguswiru, Balubur Limbangan, Garut|Dunguswiru]] * [[Galihpakuwon, Balubur Limbangan, Garut|Galihpakuwon]] * [[Limbangan Kulon, Balubur Limbangan, Garut|Limbangan Kulon]] * [[Limbangan Tengah, Balubur Limbangan, Garut|Limbangan Tengah]] * [[Limbangan Wétan, Balubur Limbangan, Garut|Limbangan Wétan]] * [[Neglasari, Balubur Limbangan, Garut|Neglasari]] * [[Pangeureunan, Balubur Limbangan, Garut|Pangeureunan]] * [[Pasirwaru, Balubur Limbangan, Garut|Pasirwaru]] * [[Simpen Kaler, Balubur Limbangan, Garut|Simpen Kaler]] * [[Simpen Kidul, Balubur Limbangan, Garut|Simpen Kidul]] * [[Surabaya, Balubur Limbangan, Garut|Surabaya]]}} |- valign="top" |32.05.31 |[[Bungbulang, Garut|Bungbulang]] | align="center" | | align="center" |13 |Desa |{{Flatlist|* [[Bungbulang, Bungbulang, Garut|Bungbulang]] * [[Bojong, Bungbulang, Garut|Bojong]] * [[Cihikeu, Bungbulang, Garut|Cihikeu]] * [[Gunamekar, Bungbulang, Garut|Gunamekar]] * [[Gunung Jampang, Bungbulang, Garut|Gunung Jampang]] * [[Hanjuang, Bungbulang, Garut|Hanjuang]] * [[Hegarmanah, Bungbulang, Garut|Hegarmanah]] * [[Margalaksana, Bungbulang, Garut|Margalaksana]] * [[Mekarbakti, Bungbulang, Garut|Mekarbakti]] * [[Mekarjaya, Bungbulang, Garut|Mekarjaya]] * [[Sinarjaya, Bungbulang, Garut|Sinarjaya]] * [[Tegallega, Bungbulang, Garut|Tegallega]] * [[Wangunjaya, Bungbulang, Garut|Wangunjaya]]}} |- valign="top" |32.05.36 |[[Caringin, Garut|Caringin]] | align="center" | | align="center" |6 |Desa |{{Flatlist|* [[Caringin, Caringin, Garut|Caringin]] * [[Cimahi, Caringin, Garut|Cimahi]] * [[Indralayang, Caringin, Garut|Indralayang]] * [[Purbayani, Caringin, Garut|Purbayani]] * [[Samuderajaya, Caringin, Garut|Samuderajaya]] * [[Sukarame, Caringin, Garut|Sukarame]]}} |- valign="top" |32.05.29 |[[Cibalong, Garut|Cibalong]] | align="center" | | align="center" |11 |Desa |{{Flatlist|* [[Cigaronggong, Cibalong, Garut|Cigaronggong]] * [[Karyamukti, Cibalong, Garut|Karyamukti]] * [[Karyasari, Cibalong, Garut|Karyasari]] * [[Maroko, Cibalong, Garut|Maroko]] * [[Mekarmukti, Cibalong, Garut|Mekarmukti]] * [[Mekarsari, Cibalong, Garut|Mekarsari]] * [[Mekarwangi, Cibalong, Garut|Mekarwangi]] * [[Najaten, Cibalong, Garut|Najaten]] * [[Sagara, Cibalong, Garut|Sagara]] * [[Sancang, Cibalong, Garut|Sancang]] * [[Simpang, Cibalong, Garut|Simpang]]}} |- valign="top" |32.05.12 |[[Cibatu, Garut|Cibatu]] | align="center" | | align="center" |11 |Desa |{{Flatlist|* [[Cibatu, Cibatu, Garut|Cibatu]] * [[Cibunar, Cibatu, Garut|Cibunar]] * [[Girimukti, Cibatu, Garut|Girimukti]] * [[Karyamukti, Cibatu, Garut|Karyamukti]] * [[Keresek, Cibatu, Garut|Keresek]] * [[Kertajaya, Cibatu, Garut|Kertajaya]] * [[Mekarsari, Cibatu, Garut|Mekarsari]] * [[Padasuka, Cibatu, Garut|Padasuka]] * [[Sindangsuka, Cibatu, Garut|Sindangsuka]] * [[Sukalilah, Cibatu, Garut|Sukalilah]] * [[Wanakerta, Cibatu, Garut|Wanakerta]]}} |- valign="top" |32.05.40 |[[Cibiuk, Garut|Cibiuk]] | align="center" | | align="center" |5 |Desa |{{Flatlist|* [[Cipareuan, Cibiuk, Garut|Cipareuan]] * [[Cibiuk Kaler, Cibiuk, Garut|Cibiuk Kaler]] * [[Cibiuk Kidul, Cibiuk, Garut|Cibiuk Kidul]] * [[Lingkungpasir, Cibiuk, Garut|Lingkungpasir]] * [[Majasari, Cibiuk, Garut|Majasari]]}} |- valign="top" |32.05.18 |[[Cigedug, Garut|Cigedug]] | align="center" | | align="center" |5 |Desa |{{Flatlist|* [[Barusuda, Cigedug, Garut|Barusuda]] * [[Cigedug, Cigedug, Garut|Cigedug]] * [[Cintanagara, Cigedug, Garut|Cintanagara]] * [[Sindangsari, Cigedug, Garut|Sindangsari]] * [[Sukahurip, Cigedug, Garut|Sukahurip]]}} |- valign="top" |32.05.25 |[[Cihurip, Garut|Cihurip]] | align="center" | | align="center" |4 |Desa |{{Flatlist|* [[Cihurip, Cihurip, Garut|Cihurip]] * [[Cisangkal, Cihurip, Garut|Cisangkal]] * [[Jayamukti, Cihurip, Garut|Jayamukti]] * [[Mekarwangi, Cihurip, Garut|Mekarwangi]]}} |- valign="top" |32.05.22 |[[Cikajang, Garut|Cikajang]] | align="center" | | align="center" |12 |Desa |{{Flatlist|* [[Cibodas, Cikajang, Garut|Cibodas]] * [[Cikajang, Cikajang, Garut|Cikajang]] * [[Cikandang, Cikajang, Garut|Cikandang]] * [[Cipangramatan, Cikajang, Garut|Cipangramatan]] * [[Giriawas, Cikajang, Garut|Giriawas]] * [[Girijaya, Cikajang, Garut|Girijaya]] * [[Kramatwangi, Cikajang, Garut|Kramatwangi]] * [[Margamulya, Cikajang, Garut|Margamulya]] * [[Mekarjaya, Cikajang, Garut|Mekarjaya]] * [[Mekarsari, Cikajang, Garut|Mekarsari]] * [[Padasuka, Cikajang, Garut|Padasuka]] * [[Simpang, Cikajang, Garut|Simpang]]}} |- valign="top" |32.05.30 |[[Cikelet, Garut|Cikelet]] | align="center" | | align="center" |11 |Desa |{{Flatlist|* [[Awassagara, Cikelet, Garut|Awassagara]] * [[Cigadog, Cikelet, Garut|Cigadog]] * [[Cijambe, Cikelet, Garut|Cijambe]] * [[Cikelet, Cikelet, Garut|Cikelet]] * [[Ciroyom, Cikelet, Garut|Ciroyom]] * [[Girimukti, Cikelet, Garut|Girimukti]] * [[Karangsari, Cikelet, Garut|Karangsari]] * [[Kertamukti, Cikelet, Garut|Kertamukti]] * [[Linggamanik, Cikelet, Garut|Linggamanik]] * [[Pamalayan, Cikelet, Garut|Pamalayan]] * [[Tipar, Cikelet, Garut|Tipar]]}} |- valign="top" |32.05.19 |[[Cilawu, Garut|Cilawu]] | align="center" | | align="center" |18 |Desa |{{Flatlist|* [[Cilawu, Cilawu, Garut|Cilawu]] * [[Dangiang, Cilawu, Garut|Dangiang]] * [[Dawungsari, Cilawu, Garut|Dawungsari]] * [[Dayeuhmanggung, Cilawu, Garut|Dayeuhmanggung]] * [[Desakolot, Cilawu, Garut|Desakolot]] * [[Karyamekar, Cilawu, Garut|Karyamekar]] * [[Mangurakyat, Cilawu, Garut|Mangurakyat]] * [[Margalaksana, Cilawu, Garut|Margalaksana]] * [[Mekarmukti, Cilawu, Garut|Mekarmukti]] * [[Mekarsari, Cilawu, Garut|Mekarsari]] * [[Ngamplang, Cilawu, Garut|Ngamplang]] * [[Ngamplangsari, Cilawu, Garut|Ngamplangsari]] * [[Pasanggrahan, Cilawu, Garut|Pasanggrahan]] * [[Sukahati, Cilawu, Garut|Sukahati]] * [[Sukamaju, Cilawu, Garut|Sukamaju]] * [[Sukamukti, Cilawu, Garut|Sukamukti]] * [[Sukamurni, Cilawu, Garut|Sukamurni]] * [[Sukatani, Cilawu, Garut|Sukatani]]}} |- valign="top" |32.05.35 |[[Cisewu, Garut|Cisewu]] | align="center" | | align="center" |9 |Desa |{{Flatlist|* [[Cikarang, Cisewu, Garut|Cikarang]] * [[Cisewu, Cisewu, Garut|Cisewu]] * [[Girimukti, Cisewu, Garut|Girimukti]] * [[Karangsewu, Cisewu, Garut|Karangsewu]] * [[Mekarsewu, Cisewu, Garut|Mekarsewu]] * [[Nyalindung, Cisewu, Garut|Nyalindung]] * [[Panggalih, Cisewu, Garut|Panggalih]] * [[Pamalayan, Cisewu, Garut|Pamalayan]] * [[Sukajaya, Cisewu, Garut|Sukajaya]]}} |- valign="top" |32.05.28 |[[Cisompet, Garut|Cisompet]] | align="center" | | align="center" |11 |Desa |{{Flatlist|* [[Cisompet, Cisompet, Garut|Cisompet]] * [[Cihaurkuning, Cisompet, Garut|Cihaurkuning]] * [[Cikondang, Cisompet, Garut|Cikondang]] * [[Depok, Cisompet, Garut|Depok]] * [[Jatisari, Cisompet, Garut|Jatisari]] * [[Margamulya, Cisompet, Garut|Margamulya]] * [[Neglasari, Cisompet, Garut|Neglasari]] * [[Panyindangan, Cisompet, Garut|Panyindangan]] * [[Sindangsari, Cisompet, Garut|Sindangsari]] * [[Sukamukti, Cisompet, Garut|Sukamukti]] * [[Sukanagara, Cisompet, Garut|Sukanagara]]}} |- valign="top" |32.05.20 |[[Cisurupan, Garut|Cisurupan]] | align="center" | | align="center" |17 |Desa |{{Flatlist|* [[Balewangi, Cisurupan, Garut|Balewangi]] * [[Cidatar, Cisurupan, Garut|Cidatar]] * [[Cintaasih, Cisurupan, Garut|Cintaasih]] * [[Cipaganti, Cisurupan, Garut|Cipaganti]] * [[Cisero, Cisurupan, Garut|Cisero]] * [[Cisurupan, Cisurupan, Garut|Cisurupan]] * [[Kramatwangi, Cisurupan, Garut|Kramatwangi]] * [[Pakuwon, Cisurupan, Garut|Pakuwon]] * [[Pamulihan, Cisurupan, Garut|Pamulihan]] * [[Pangauban, Cisurupan, Garut|Pangauban]] * [[Simpangsari, Cisurupan, Garut|Simpangsari]] * [[Sirnajaya, Cisurupan, Garut|Sirnajaya]] * [[Sirnagalih, Cisurupan, Garut|Sirnagalih]] * [[Situsari, Cisurupan, Garut|Situsari]] * [[Sukatani, Cisurupan, Garut|Sukatani]] * [[Sukawangi, Cisurupan, Garut|Sukawangi]] * [[Tambakbaya, Cisurupan, Garut|Tambakbaya]]}} |- valign="top" |32.05.01 |[[Garut Kota, Garut|Garut Kota]] | align="center" |11 | align="center" | - |Kelurahan |{{Flatlist|* [[Cimuncang, Garut Kota, Garut|Cimuncang]] * [[Ciwalen, Garut Kota, Garut|Ciwalen]] * [[Kota Kulon, Garut Kota, Garut|Kota Kulon]] * [[Kota Wetan, Garut Kota, Garut|Kota Wetan]] * [[Margawati, Garut Kota, Garut|Margawati]] * [[Muara Sanding, Garut Kota, Garut|Muara Sanding]] * [[Pakuwon, Garut Kota, Garut|Pakuwon]] * [[Paminggir, Garut Kota, Garut|Paminggir]] * [[Regol, Garut Kota, Garut|Regol]] * [[Sukamantri, Garut Kota, Garut|Sukamantri]] * [[Sukanegla, Garut Kota, Garut|Sukanegla]]}} |- valign="top" |32.05.10 |[[Kadungora, Garut|Kadungora]] | align="center" | | align="center" |14 |Desa |{{Flatlist|* [[Cikembulan, Kadungora, Garut|Cikembulan]] * [[Cisaat, Kadungora, Garut|Cisaat]] * [[Gandamekar, Kadungora, Garut|Gandamekar]] * [[Harumansari, Kadungora, Garut|Harumansari]] * [[Hegarsari, Kadungora, Garut|Hegarsari]] * [[Kadungora, Kadungora, Garut|Kadungora]] * [[Karangmulya, Kadungora, Garut|Karangmulya]] * [[Karangtengah, Kadungora, Garut|Karangtengah]] * [[Mandalasari, Kadungora, Garut|Mandalasari]] * [[Mekarbakti, Kadungora, Garut|Mekarbakti]] * [[Neglasari, Kadungora, Garut|Neglasari]] * [[Rancasalak, Kadungora, Garut|Rancasalak]] * [[Talagasari, Kadungora, Garut|Talagasari]] * [[Tanggulun, Kadungora, Garut|Tanggulun]]}} |- valign="top" | rowspan="2" |32.05.02 | rowspan="2" |[[Karangpawitan, Garut|Karangpawitan]] | rowspan="2" align="center" |4 | rowspan="2" align="center" |16 |Desa |{{Flatlist|* [[Cimurah, Karangpawitan, Garut|Cimurah]] * [[Godog, Karangpawitan, Garut|Godog]] * [[Jatisari, Karangpawitan, Garut|Jatisari]] * [[Karangpawitan, Karangpawitan, Garut|Karangpawitan]] * [[Karangsari, Karangpawitan, Garut|Karangsari]] * [[Lebakagung, Karangpawitan, Garut|Lebakagung]] * [[Mekarsari, Karangpawitan, Garut|Mekarsari]] * [[Sindanggalih, Karangpawitan, Garut|Sindanggalih]] * [[Sindanglaya, Karangpawitan, Garut|Sindanglaya]] * [[Sindangpalay, Karangpawitan, Garut|Sindangpalay]] * [[Situgede, Karangpawitan, Garut|Situgede]] * [[Situjaya, Karangpawitan, Garut|Situjaya]] * [[Situsaeur, Karangpawitan, Garut|Situsaeur]] * [[Situsari, Karangpawitan, Garut|Situsari]] * [[Suci, Karangpawitan, Garut|Suci]] * [[Tanjungsari, Karangpawitan, Garut|Tanjungsari]]}} |- |Kelurahan |{{Flatlist|* [[Karangmulya, Karangpawitan, Garut|Karangmulya]] * [[Lebakjaya, Karangpawitan, Garut|Lebakjaya]] * [[Lengkongjaya, Karangpawitan, Garut|Lengkongjaya]] * [[Sucikaler, Karangpawitan, Garut|Sucikaler]]}} |- valign="top" |32.05.16 |[[Karangtengah, Garut|Karangtengah]] | align="center" | | align="center" |4 |Desa |{{Flatlist|* [[Caringin, Karangtengah, Garut|Caringin]] * [[Cinta, Karangtengah, Garut|Cinta]] * [[Cintamanik, Karangtengah, Garut|Cintamanik]] * [[Sindanggalih, Karangtengah, Garut|Sindanggalih]]}} |- valign="top" |32.05.13 |[[Kersamanah, Garut|Kersamanah]] | align="center" | | align="center" |6 |Desa |{{Flatlist|* [[Girijaya, Kersamanah, Garut|Girijaya]] * [[Kersamanah, Kersamanah, Garut|Kersamanah]] * [[Mekarraya, Kersamanah, Garut|Mekarraya]] * [[Nanjungjaya, Kersamanah, Garut|Nanjungjaya]] * [[Sukamaju, Kersamanah, Garut|Sukamaju]] * [[Sukamerang, Kersamanah, Garut|Sukamerang]]}} |- valign="top" |32.05.09 |[[Leles, Garut|Leles]] | align="center" | | align="center" |12 |Desa |{{Flatlist|* [[Cangkuang, Leles, Garut|Cangkuang]] * [[Ciburial, Leles, Garut|Ciburial]] * [[Cipancar, Leles, Garut|Cipancar]] * [[Dano, Leles, Garut|Dano]] * [[Haruman, Leles, Garut|Haruman]] * [[Jangkurang, Leles, Garut|Jangkurang]] * [[Kandangmukti, Leles, Garut|Kandangmukti]] * [[Leles, Leles, Garut|Leles]] * [[Lembang, Leles, Garut|Lembang]] * [[Margaluyu, Leles, Garut|Margaluyu]] * [[Salamnunggal, Leles, Garut|Salamnunggal]] * [[Sukarame, Leles, Garut|Sukarame]]}} |- valign="top" |32.05.11 |[[Leuwigoong, Garut|Leuwigoong]] | align="center" | | align="center" |8 |Desa |{{Flatlist|* [[Dungusiku, Leuwigoong, Garut|Dungusiku]] * [[Karanganyar, Leuwigoong, Garut|Karanganyar]] * [[Karangsari, Leuwigoong, Garut|Karangsari]] * [[Leuwigoong, Leuwigoong, Garut|Leuwigoong]] * [[Margacinta, Leuwigoong, Garut|Margacinta]] * [[Margahayu, Leuwigoong, Garut|Margahayu]] * [[Sindangsari, Leuwigoong, Garut|Sindangsari]] * [[Tambak Sari, Leuwigoong, Garut|Tambak Sari]]}} |- valign="top" |32.05.14 |[[Malangbong, Garut|Malangbong]] | align="center" | | align="center" |24 |Desa |{{Flatlist|* [[Baru Dua, Malangbong, Garut|Baru Dua]] * [[Bunisari, Malangbong, Garut|Bunisari]] * [[Campaka, Malangbong, Garut|Campaka]] * [[Cibunar, Malangbong, Garut|Cibunar]] * [[Cihaurkuning, Malangbong, Garut|Cihaurkuning]] * [[Cikarang, Malangbong, Garut|Cikarang]] * [[Cilampuyang, Malangbong, Garut|Cilampuyang]] * [[Cinagara, Malangbong, Garut|Cinagara]] * [[Cisitu, Malangbong, Garut|Cisitu]] * [[Citeras, Malangbong, Garut|Citeras]] * [[Girimakmur, Malangbong, Garut|Girimakmur]] * [[Karangmulya, Malangbong, Garut|Karangmulya]] * [[Kutanagara, Malangbong, Garut|Kutanagara]] * [[Lewobaru, Malangbong, Garut|Lewobaru]] * [[Malangbong, Malangbong, Garut|Malangbong]] * [[Mekarasih, Malangbong, Garut|Mekarasih]] * [[Mekarmulya, Malangbong, Garut|Mekarmulya]] * [[Sanding, Malangbong, Garut|Sanding]] * [[Sakawayang, Malangbong, Garut|Sakawayang]] * [[Sekarwangi, Malangbong, Garut|Sekarwangi]] * [[Sukajaya, Malangbong, Garut|Sukajaya]] * [[Sukamanah, Malangbong, Garut|Sukamanah]] * [[Sukarasa, Malangbong, Garut|Sukarasa]] * [[Sukaratu, Malangbong, Garut|Sukaratu]]}} |- valign="top" |32.05.32 |[[Mekarmukti, Garut|Mekarmukti]] | align="center" | | align="center" |5 |Desa |{{Flatlist|* [[Cijayana, Mekarmukti, Garut|Cijayana]] * [[Jayabaya, Mekarmukti, Garut|Jayabaya]] * [[Karangwangi, Mekarmukti, Garut|Karangwangi]] * [[Mekarmukti, Mekarmukti, Garut|Mekarmukti]] * [[Mekarsari, Mekarmukti, Garut|Mekarsari]]}} |- valign="top" |32.05.33 |[[Pakenjeng, Garut|Pakenjeng]] | align="center" | | align="center" |13 |Desa |{{Flatlist|* [[Depok, Pakenjeng, Garut|Depok]] * [[Jatiwangi, Pakenjeng, Garut|Jatiwangi]] * [[Jayamekar, Pakenjeng, Garut|Jayamekar]] * [[Karangsari, Pakenjeng, Garut|Karangsari]] * [[Neglasari, Pakenjeng, Garut|Neglasari]] * [[Panyindangan, Pakenjeng, Garut|Panyindangan]] * [[Pasirlangu, Pakenjeng, Garut|Pasirlangu]] * [[Sukamulya, Pakenjeng, Garut|Sukamulya]] * [[Talagawangi, Pakenjeng, Garut|Talagawangi]] * [[Tanjungjaya, Pakenjeng, Garut|Tanjungjaya]] * [[Tanjungmulya, Pakenjeng, Garut|Tanjungmulya]] * [[Tegalgede, Pakenjeng, Garut|Tegalgede]] * [[Wangunjaya, Pakenjeng, Garut|Wangunjaya]]}} |- valign="top" |32.05.27 |[[Pameungpeuk, Garut|Pameungpeuk]] | align="center" | | align="center" |8 |Desa |{{Flatlist|* [[Bojong, Pameungpeuk, Garut|Bojong]] * [[Bojong Kidul, Pameungpeuk, Garut|Bojong Kidul]] * [[Jatimulya, Pameungpeuk, Garut|Jatimulya]] * [[Mancagahar, Pameungpeuk, Garut|Mancagahar]] * [[Mandalakasih, Pameungpeuk, Garut|Mandalakasih]] * [[Paas, Pameungpeuk, Garut|Paas]] * [[Pameungpeuk, Pameungpeuk, Garut|Pameungpeuk]] * [[Sirnabakti, Pameungpeuk, Garut|Sirnabakti]]}} |- valign="top" |32.05.34 |[[Pamulihan, Garut|Pamulihan]] | align="center" | | align="center" |5 |Desa |{{Flatlist|* [[Garumukti, Pamulihan, Garut|Garumukti]] * [[Linggarjati, Pamulihan, Garut|Linggarjati]] * [[Pakenjeng, Pamulihan, Garut|Pakenjeng]] * [[Panawa, Pamulihan, Garut|Panawa]] * [[Pananjung, Pamulihan, Garut|Pananjung]]}} |- valign="top" |32.05.41 |[[Pangatikan, Garut|Pangatikan]] | align="center" | | align="center" |8 |Desa |{{Flatlist|* [[Babakan Loa, Pangatikan, Garut|Babakan Loa]] * [[Cihuni, Pangatikan, Garut|Cihuni]] * [[Cimarabas, Pangatikan, Garut|Cimarabas]] * [[Citangtu, Pangatikan, Garut|Citangtu]] * [[Karangsari, Pangatikan, Garut|Karangsari]] * [[Sukahurip, Pangatikan, Garut|Sukahurip]] * [[Sukamulya, Pangatikan, Garut|Sukamulya]] * [[Sukarasa, Pangatikan, Garut|Sukarasa]]}} |- valign="top" |32.05.08 |[[Pasirwangi, Garut|Pasirwangi]] | align="center" | | align="center" |12 |Desa |{{Flatlist|* [[Barusari, Pasirwangi, Garut|Barusari]] * [[Karyamekar, Pasirwangi, Garut|Karyamekar]] * [[Padaasih, Pasirwangi, Garut|Padaasih]] * [[Padamukti, Pasirwangi, Garut|Padamukti]] * [[Padamulya, Pasirwangi, Garut|Padamulya]] * [[Padasuka, Pasirwangi, Garut|Padasuka]] * [[Padawaas, Pasirwangi, Garut|Padawaas]] * [[Pasirkiamis, Pasirwangi, Garut|Pasirkiamis]] * [[Pasirwangi, Pasirwangi, Garut|Pasirwangi]] * [[Sarimukti, Pasirwangi, Garut|Sarimukti]] * [[Sinarjaya, Pasirwangi, Garut|Sinarjaya]] * [[Talaga, Pasirwangi, Garut|Talaga]]}} |- valign="top" |32.05.26 |[[Peundeuy, Garut|Peundeuy]] | align="center" | | align="center" |6 |Desa |{{Flatlist|* [[Pangrumasan, Peundeuy, Garut|Pangrumasan]] * [[Peundeuy, Peundeuy, Garut|Peundeuy]] * [[Purwajaya, Peundeuy, Garut|Purwajaya]] * [[Saribakti, Peundeuy, Garut|Saribakti]] * [[Sukanagara, Peundeuy, Garut|Sukanagara]] * [[Toblong, Peundeuy, Garut|Toblong]]}} |- valign="top" |32.05.07 |[[Samarang, Garut|Samarang]] | align="center" | | align="center" |13 |Desa |{{Flatlist|* [[Cintaasih, Samarang, Garut|Cintaasih]] * [[Cisarua, Samarang, Garut|Cisarua]] * [[Cintakarya, Samarang, Garut|Cintakarya]] * [[Cintarakyat, Samarang, Garut|Cintarakyat]] * [[Cintarasa, Samarang, Garut|Cintarasa]] * [[Parakan, Samarang, Garut|Parakan]] * [[Samarang, Samarang, Garut|Samarang]] * [[Sirnasari, Samarang, Garut|Sirnasari]] * [[Sukakarya, Samarang, Garut|Sukakarya]] * [[Sukalaksana, Samarang, Garut|Sukalaksana]] * [[Sukarasa, Samarang, Garut|Sukarasa]] * [[Tanjung Karya, Samarang, Garut|Tanjung Karya]] * [[Tanjunganom, Samarang, Garut|Tanjunganom]]}} |- valign="top" |32.05.39 |[[Selaawi, Garut|Selaawi]] | align="center" | | align="center" |7 |Desa |{{Flatlist|* [[Cigawir, Selaawi, Garut|Cigawir]] * [[Cirapuhan, Selaawi, Garut|Cirapuhan]] * [[Mekarsari, Selaawi, Garut|Mekarsari]] * [[Pelitaasih, Selaawi, Garut|Pelitaasih]] * [[Putrajawa, Selaawi, Garut|Putrajawa]] * [[Samida, Selaawi, Garut|Samida]] * [[Selaawi, Selaawi, Garut|Selaawi]]}} |- valign="top" |32.05.24 |[[Singajaya, Garut|Singajaya]] | align="center" | | align="center" |9 |Desa |{{Flatlist|* [[Cigintung, Singajaya, Garut|Cigintung]] * [[Ciudian, Singajaya, Garut|Ciudian]] * [[Girimukti, Singajaya, Garut|Girimukti]] * [[Karangagung, Singajaya, Garut|Karangagung]] * [[Mekartani, Singajaya, Garut|Mekartani]] * [[Pancasura, Singajaya, Garut|Pancasura]] * [[Singajaya, Singajaya, Garut|Singajaya]] * [[Sukamulya, Singajaya, Garut|Sukamulya]] * [[Sukawangi, Singajaya, Garut|Sukawangi]]}} |- valign="top" |32.05.42 |[[Sucinaraja, Garut|Sucinaraja]] | align="center" | | align="center" |7 |Desa |{{Flatlist|* [[Cigadog, Sucinaraja, Garut|Cigadog]] * [[Linggamukti, Sucinaraja, Garut|Linggamukti]] * [[Sadang, Sucinaraja, Garut|Sadang]] * [[Sukalaksana, Sucinaraja, Garut|Sukalaksana]] * [[Sukaratu, Sucinaraja, Garut|Sukaratu]] * [[Tegalpanjang, Sucinaraja, Garut|Tegalpanjang]] * [[Tenjonagara, Sucinaraja, Garut|Tenjonagara]]}} |- valign="top" |32.05.21 |[[Sukaresmi, Garut|Sukaresmi]] | align="center" | | align="center" |7 |Desa |{{Flatlist|* [[Cintadamai, Sukaresmi, Garut|Cintadamai]] * [[Mekarjaya, Sukaresmi, Garut|Mekarjaya]] * [[Padamukti, Sukaresmi, Garut|Padamukti]] * [[Sukajaya, Sukaresmi, Garut|Sukajaya]] * [[Sukalilah, Sukaresmi, Garut|Sukalilah]] * [[Sukamulya, Sukaresmi, Garut|Sukamulya]] * [[Sukaresmi, Sukaresmi, Garut|Sukaresmi]]}} |- valign="top" |32.05.15 |[[Sukawening, Garut|Sukawening]] | align="center" | | align="center" |11 |Desa |{{Flatlist|* [[Maripari, Sukawening, Garut|Maripari]] * [[Mekar Hurip, Sukawening, Garut|Mekar Hurip]] * [[Mekarluyu, Sukawening, Garut|Mekarluyu]] * [[Mekarwangi, Sukawening, Garut|Mekarwangi]] * [[Pasanggrahan, Sukawening, Garut|Pasanggrahan]] * [[Sudalarang, Sukawening, Garut|Sudalarang]] * [[Sukahaji, Sukawening, Garut|Sukahaji]] * [[Sukaluyu, Sukawening, Garut|Sukaluyu]] * [[Sukamukti, Sukawening, Garut|Sukamukti]] * [[Sukasono, Sukawening, Garut|Sukasono]] * [[Sukawening, Sukawening, Garut|Sukawening]]}} |- valign="top" |32.05.37 |[[Talegong, Garut|Talegong]] | align="center" | | align="center" |7 |Desa |{{Flatlist|* [[Mekarmukti, Talegong, Garut|Mekarmukti]] * [[Mekarmulya, Talegong, Garut|Mekarmulya]] * [[Mekarwangi, Talegong, Garut|Mekarwangi]] * [[Selaawi, Talegong, Garut|Selaawi]] * [[Sukalaksana, Talegong, Garut|Sukalaksana]] * [[Sukamaju, Talegong, Garut|Sukamaju]] * [[Sukamulya, Talegong, Garut|Sukamulya]]}} |- valign="top" | rowspan="2" |32.05.04 | rowspan="2" |[[Tarogong Kaler, Garut|Tarogong Kaler]] | rowspan="2" align="center" |1 | rowspan="2" align="center" |12 |Desa |{{Flatlist|* [[Cimanganten, Tarogong Kaler, Garut|Cimanganten]] * [[Jati, Tarogong Kaler, Garut|Jati]] * [[Langensari, Tarogong Kaler, Garut|Langensari]] * [[Mekarjaya, Tarogong Kaler, Garut|Mekarjaya]] * [[Mekarwangi, Tarogong Kaler, Garut|Mekarwangi]] * [[Panjiwangi, Tarogong Kaler, Garut|Panjiwangi]] * [[Pasawahan, Tarogong Kaler, Garut|Pasawahan]] * [[Rancabango, Tarogong Kaler, Garut|Rancabango]] * [[Sirnajaya, Tarogong Kaler, Garut|Sirnajaya]] * [[Sukajadi, Tarogong Kaler, Garut|Sukajadi]] * [[Sukawangi, Tarogong Kaler, Garut|Sukawangi]] * [[Tanjung Kamuning, Tarogong Kaler, Garut|Tanjung Kamuning]]}} |- |Kelurahan |{{Flatlist|* [[Pananjung, Tarogong Kaler, Garut|Pananjung]]}} |- valign="top" | rowspan="2" |32.05.05 | rowspan="2" |[[Tarogong Kidul, Garut|Tarogong Kidul]] | rowspan="2" align="center" |5 | rowspan="2" align="center" |7 |Desa |{{Flatlist|* [[Cibunar, Tarogong Kidul, Garut|Cibunar]] * [[Haurpanggung, Tarogong Kidul, Garut|Haurpanggung]] * [[Jayaraga, Tarogong Kidul, Garut|Jayaraga]] * [[Kersamenak, Tarogong Kidul, Garut|Kersamenak]] * [[Mekargalih, Tarogong Kidul, Garut|Mekargalih]] * [[Sukabakti, Tarogong Kidul, Garut|Sukabakti]] * [[Tarogong, Tarogong Kidul, Garut|Tarogong]]}} |- |Kelurahan |{{Flatlist|* [[Jayawaras, Tarogong Kidul, Garut|Jayawaras]] * [[Pataruman, Tarogong Kidul, Garut|Pataruman]] * [[Sukagalih, Tarogong Kidul, Garut|Sukagalih]] * [[Sukajaya, Tarogong Kidul, Garut|Sukajaya]] * [[Sukakarya, Tarogong Kidul, Garut|Sukakarya]]}} |- valign="top" |32.05.03 |[[Wanaraja, Garut|Wanaraja]] | align="center" | | align="center" |9 |Desa |{{Flatlist|* [[Cinunuk, Wanaraja, Garut|Cinunuk]] * [[Sindangmekar, Wanaraja, Garut|Sindangmekar]] * [[Sindangprabu, Wanaraja, Garut|Sindangprabu]] * [[Sindangratu, Wanaraja, Garut|Sindangratu]] * [[Sukamenak, Wanaraja, Garut|Sukamenak]] * [[Wanajaya, Wanaraja, Garut|Wanajaya]] * [[Wanamekar, Wanaraja, Garut|Wanamekar]] * [[Wanaraja, Wanaraja, Garut|Wanaraja]] * [[Wanasari, Wanaraja, Garut|Wanasari]]}} |} === Pagawé Nagara Sipil (PNS) === Jumlah PNS Pamaréntah Kabupatén Garut taun 2022 aya 13.948 urang, kalawan 6.802 urang pagawé [[lalaki]], jeung 7.146 urang [[awéwé]]. Lolobana PNS miboga jabatan fungsional teknis anu lobana 10.057 urang, Pajabat Pimpinan Pratama aya 37 urang, administrator 258 urang, pangawas jumlahna 1.160 urang, pajabat fungsional umum 2.436 urang. <ref name=":7"/> Pangatikan PNS Pamaréntah Kabupatén Garut lolobana lulusan sarjana/pascasarjana anu lobana 11.102 urang, disusul ku lulusan SMA/sadarajat 1.521 urang, lulusan D-III aya 739 urang, Diploma I 297 urang, lulusan SMP/sadarajat 128 urang, jeung lulusan SD aya 161 urang.<ref name=":7" /> Ditempo tina pangkat golonganna, PNS Pamaréntah Kabupatén Garut lolobana aya di pangkat/golongan III lobana 6.133 urang, PNS golongan IV aya 6.021 urang, golongan II aya 1.701 urang, jeung golongan I 93 urang.<ref name=":7" /> === Déwan Perwakilan Rahayat Daérah (DPRD) === Jumlah anggota DPRD Kabupatén Garut taun 2020 aya 50 jalma, wawakil ti sababaraha partéi nyaéta:<ref name=":7" /> * Demokrat: 5 wakil * Gerindra; 11 wakil * Golkar: 7 wakil * Hanura: 1 wakil * PAN: 5 wakil * PDIP: 5 wakil * PKB: 4 wakil * PKS: 6 wakil * PPP: 6 wakil Jumlah wakil rahayat di DPRD Kabupatén Garut lolobana lalaki kalawan 42 jalma, sedengkeun awéwé aya 8 urang.<ref name=":7" /> === Kaungan Daérah === Pendapatan Asli Daérah (PAD) Kabupatén Garut taun 2019 gedéna Rp486,565 miliar, ningkat tina PAD taun 2018 anu gedéna Rp421,299 miliar. Dana Perimbangan Rp2,843 triliun di taun 2019. Balanja daérah henteu langsung taun 2019 nyaéta Rp2,489 triliun.<ref name=":7" /> === Satuan Kerja Perangkat Daérah (SKPD)<ref>{{Cite web|url=https://www.garutkab.go.id/page/dinas-badan-kantor|title=Dinas, Badan, Kantor|website=www.garutkab.go.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814211914/https://www.garutkab.go.id/page/dinas-badan-kantor |date=2022-08-14 }}</ref> === # Badan Kepegawaian jeung Diklat # Badan Kesatuan Bangsa jeung Politik # Badan Penanggulangan Bencana Daerah # Badan Pendapatan Daerah # Badan Pengelola RSU dr. Slamet # Badan Pengelolaan Keuangan jeung Aset Daerah # Badan Perencanaan Pembangunan Daerah # Dinas Kapendudukan jeung Pencatatan Sipil # Dinas Kaséhatan # Dinas Ketahanan Pangan # Dinas Komunikasi jeung Informatika # Dinas Koperasi jeung UMKM # Dinas Lingkungan Hirup # Dinas Pariwisata jeung Kabudayaan # Dinas Pekerjaan Umum jeung Penataan Ruang # Dinas Pemadam Kebakaran # Dinas Pemberdayaan Masyarakat jeung Desa # Dinas Pemuda jeung Olah Raga # Dinas Penanaman Modal jeung Perizinan Terpadu # Dinas Pendidikan # Dinas Pengendalian Penduduk, Keluarga Berencana, Pemberdayaan Perempuan jeung Perlindungan Anak # Dinas Perhubungan # Dinas Perikanan jeung Peternakan # Dinas Perindustrian, Perdagangan, Energi jeung Sumber Daya Mineral # Dinas Perpustakaan jeung Kearsipan # Dinas Pertanian # Dinas Perumahan jeung Pemukiman # Dinas Sosial # Dinas Tenaga Kerja jeung Transmigrasi # Inspektorat # Satuan Polisi Pamong Praja # Sekretariat Daerah # Sekretariat DPRD == Pangeusi == Jumlah pangeusi Kabupatén Garut taun 2020 nyaéta 2.585.610 jalma, naék jumlahna di taun 2021 2.604.790 jalma. Laju tumuwuhna pangeusi taun 2010-2020 nyaéta 0,75%, sedengkeun laju tumuwuhna pangeusi taun 2020-2021 gedéna 0,56%. Kapadetan pageusi Kabupatén Garut taun 2020 nyaéta 843,54 per km², sedengkeun taun 2021 849,80 per km².<ref name=":7" /> Jumlah pangeusi yuswa 20-24 taun jadi panglobana nyicingan Kabupatén Garut nyaéta 250.073 urang, tulus pengeusi yuswa 15-19 taun jumlahna 249.374 urang. Jumlah angkatan gawé taun 2021 nyaéta 1.200.346 urang.<ref name=":7" /> == Pangatikan == Jumlah Taman Kanak-Kanak (TK) di Kabupatén Garut taun ajaran 2020/2021 aya 733 sakola kalawan 3 TK negeri jeung 730 TK swasta. Jumlah guru anu ngajar di taun 2021/2022 kabéhna aya 2.360 jalma, kalawan 13 guru di sakola negeri jeung 2.347 di sakola swasta. Jumlah Sakola Dasar (SD) taun 2021/2022 aya 1.558 sakola, kalawan 1.454 sakola negeri jeung 104 SD swasta. Lobana guru SD aya 12.549 urang, kalawan 999 guru SD swasta jeung 11.550 guru SD negeri. Jumlah SMP taun 2021/2022 aya 413 sakola, kalawan 268 SMP swasta jeung 145 SMP negeri. Jumlah guru SMP aya 5.830 urang, kalawan 2.298 urang guru SMP swasta jeung 3.541 urang guru SMP negeri. Jumlah [[SMA]] di Kabupatén Garut aya 127 sakola, kalawan 95 [[SMA]] swasta jeung 32 SMA negeri. <ref name=":7" /> === SMA/SMK/MA === Di handap ieu mangrupa daptar SMA/SMK/MA anu aya di Kabupatén Garut {{col-css3-begin|4}} *[[SMA Negeri 1 Garut]] *[[SMA Negeri 2 Garut]] *[[SMA Negeri 3 Garut]] *[[SMA Negeri 4 Garut]] *[[SMA Negeri 5 Garut]] *[[SMA Negeri 6 Garut]] *[[SMA Negeri 7 Garut]] *[[SMA Negeri 8 Garut]] *[[SMA Negeri 9 Garut]] *[[SMA Negeri 10 Garut]] *[[SMA Negeri 11 Garut]] *[[SMA Negeri 12 Garut]] *[[SMA Negeri 13 Garut]] *[[SMA Negeri 14 Garut]] *[[SMA Negeri 15 Garut]] *[[SMA Negeri 16 Garut]] *[[SMA Negeri 17 Garut]] *[[SMA Negeri 18 Garut]] *[[SMA Negeri 19 Garut]] *[[SMA Negeri 20 Garut]] *[[SMA Negeri 21 Garut]] *[[SMA Negeri 22 Garut]] *[[SMA Negeri 23 Garut]] *[[SMA Negeri 24 Garut]] *[[SMA Negeri 25 Garut]] *[[SMA Negeri 26 Garut]] *[[SMA Negeri 27 Garut]] *[[SMA Negeri 28 Garut]] *[[SMA Negeri 29 Garut]] *[[SMA Negeri 30 Garut]] *[[SMK Negeri 1 Garut]] *[[SMK Negeri 2 Garut]] {{col-css3-end}} === Paguron Luhur === Di handap ieu daptar [[paguron luhur]] anu aya di Kabupatén Garut: {{col-css3-begin|2}} # Akademi Kebidanan YPSDMI # Akademi Manajemen Informatika jeung Komputer Garut # Sekolah Tinggi Hukum Garut # Sekolah Tinggi Ilmu Ekonomi Yasa Anggana # Sekolah Tinggi Ilmu Kesehatan Garut # Sekolah Tinggi Teknologi Garut # STKIP Garut # Universitas Garut # Akademi Kebidanan Karsa Husada Garut # Akademi Keperawatan Bidara Mukti # Akademi Keperawatan Pemkab Garut # Institut Pendidikan Indonesia Garut # Institut Teknologi Garut # Sekolah Tinggi Agama Islam KH Badruzzaman # Sekolah Tinggi Ekonomi Islam Yapisha Garut # Sekolah Tinggi Ilmu Ekonomi jeung Bisnis Syariah Nahdlatul Ulama Garut # Sekolah Tinggi Ilmu Tarbiyah Qurrota Ayun # STAI Al-Musaddadiyah Garut # STAI Darul Arqam Muhammadiyah Garut # STAI Muhammadiyah Garut {{col-css3-end|2}} == Kaséhatan == Fasilitas [[kaséhatan]] anu aya di Kabupatén Garut taun 2021 dirojong ku:<ref name=":7" /> * 9 Rumah sakit * 1 Rumah sakit babaran * 83 Poliklinik * 68 Puskésmas * 156 Puskésmas Pembantu * 95 Apoték Di handap ieu daptar rumah sakit anu aya di Kabupaten Garut:<ref>{{Cite web|url=https://sirs.kemkes.go.id/fo/home/dashboard_rs?id=32|title=RS Online|website=sirs.kemkes.go.id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230225233558/https://sirs.kemkes.go.id/fo/home/dashboard_rs?id=32 |date=2023-02-25 }}</ref> * RS Umum Daerah dr. Slamet Garut, Jl. Rumah Sakit No.12 Garut * RS Umum Tk. IV Guntur, Jl. Bratayuda 101 Garut * RS Umum Daerah Pameungpeuk Prov. Jabar, Jl. Raya Miramareu No 99 Desa Sirnabakti Kec. Pameungpeuk * RS Umum Nurhayati Garut, Jl. Jendral Sudirman No. 6 * RS Umum Annisa Queen, Jln. Jenderal Sudirman No 208 Desa Suci Kaler Kecamatan Karangpawitan Kab. Garut * RS Umum Intan Husada, Jl. Suherman Nomor 72 Desa Tarogong Kec. Tarogong Kidul Kabupaten Garut 44151 Provinsi Jawa Barat * RS Medina, Jl. Raya Wanaraja No. 500 RT. 004 RW. 008 Desa Cinunuk Kec. Wanaraja * Bethesda Medical Centre Garut * Klinik Mahesa Medical Center Jumlah tanaga [[kaséhatan]] anu kacatetdi taun 2021 nyaéta aya:<ref name=":7" /> * 425 dokter * 36 dokter huntu * 2.500 perawat * 1.488 bidan * 406 tanaga kafarmasian * 78 tanaga kaséhatan masarakat * 3 tanaga kaséhatan lingkungan * 61 tanaga ahli gizi * 241 ahli teknologi laboratorium medik == Topologi == [[Gambar:Garut-westjava-indonesia-daytime.jpg|jmpl|Panorama Sawah di Garut]] Dumasar [[topologi]]na, Garut dibagi jadi dua wilayah: * ''Garut Kalér'' nu ngawengku tatar luhur/pagunungan salaku pamasok poko [[béas]] di Garut * ''Garut Kidul'' nu lolobana mangrupa tataran nu teu rata, aya salosin walungan nu ngalir ka kidul, ngamuara di laut kidul. == Puseur Pangbalanjaan == Di handap ieu puseur pangbalanjaan manrupa [[pasar]] di Kabupatén Garut:<ref>{{Cite web|url=https://infogarut.id/rekomendasi-tempat-belanja-pasar-tradisional-garut|title=Rekomendasi Tempat Belanja, Pasar Tradisional Garut|last=Infogarut|website=infogarut.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228152103/https://infogarut.id/rekomendasi-tempat-belanja-pasar-tradisional-garut |date=2023-02-28 }}</ref> # Pasar Ciawitali # Pasar Jagal # Pasar Modern Limbangan # Pasar Kadungora # Pasar Wisata Samarang # Pasar Ceplak # Modern Market Rancabuaya # Garut Plaza # Ramayana Garut == Transportasi == [[Gambar:Garut Cibatuan arrived in Garut Station, dark.jpg|jmpl|Statsion Garut]] [[Gambar:Garut railway station.png|jmpl|Statsion Garut]] Panjang [[jalan]] di Kabupatén Garut taun 2017 nyaéta 385,29 km, kalawan 331,45 jalananu geus diaspal, jalan karikil 53,84 km. Jalan anu diaspal lolobana aya di Kacamatan [[Garut Kota, Garut|Garut Kota]]<ref>{{Cite web|url=https://garutkab.bps.go.id/statictable/2018/04/12/306/panjang-jalan-menurut-kecamatan-dan-jenis-permukaan-jalan-di-kabupaten-garut-km-2017.html|title=Badan Pusat Statistik Kabupaten Garut|last=Badan Pusat Statistik Kabupaten Garut|website=Badan Pusat Statistik Kabupaten Garut|publisher=Badan Pusat Statistik Kabupaten Garut|accessdate=28-02-2023}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228152107/https://garutkab.bps.go.id/statictable/2018/04/12/306/panjang-jalan-menurut-kecamatan-dan-jenis-permukaan-jalan-di-kabupaten-garut-km-2017.html |date=2023-02-28 }}</ref> Angkutan darat dirojong ku ayana angkot, terminal, jeung karéta sarta statsion. Aya terminal Guntur anu nyadiakeun rupa-rupa trayék [[angkot]] ka rupa-rupa daérah. Sedengkeun [[Statsion karéta|statsion]] anu aya di Kabupaten Garut nyaeta: <ref>{{Cite web|url=https://www.detik.com/jabar/jabar-gaskeun/d-6291098/7-stasiun-kereta-api-di-garut|title=7 Stasiun Kereta Api di Garut|last=Gandapurnama|first=Baban|website=detikjabar|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228152104/https://www.detik.com/jabar/jabar-gaskeun/d-6291098/7-stasiun-kereta-api-di-garut |date=2023-02-28 }}</ref> # [[Stasion Bumiwaluya|Statsion Bumiwaluya]] # [[Stasion Cibatu|Statsion Cibatu]] # [[Stasion Cipeundeuy|Statsion Cipeundeuy]] # [[Stasion Garut|Statsion Garut]] # [[Stasion Lélés|Statsion Leles]] # [[Stasion Leuwigoong|Statsion Leuwigoong]] # [[Stasion Warungbandrék|Statsion Warungbandrek]] Karéta api anu eureun di Statsion Garut nyaéta [[Karéta api Cikuray|Karéta Api Cikurai]] jeung Karéta Api Garut Cibatuan.<ref>{{Cite web|url=https://www.kai.id/information/full_news/5268-jalur-kereta-api-garut-cibatu-kembali-beroperasi|title=PT Kereta Api Indonesia|last=PT Kereta Api Indonesia|website=PT Kereta Api Indonesia|publisher=PT Kereta Api Indonesia|accessdate=28-03-2023}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kabudayaan == Kabupatén Garut jadi salah sahiji puseur kabudayaan Sunda. Salah sahiji buktina nyaéta ayana sababaraha situs sejarah, salah sahijina [[Situ Cangkuang]]. Situ Cangkuang awalna mangrupa daérah anu geus diwangun ti jaman karajaan Sunda nyaéta Karajaan Galuh. Di Situ Cangkuang, aya salah sahiji paninggalan tatar Sunda mangrupa [[Candi Cangkuang]]<ref name="Candi">{{Cite book|title=Dvarapalas in Indonesia: Temple Guardians and Acculturation|last=A. van Bemmel|first=Helena|coauthors=Taylor & Francis|year=1994|page=62|location=Trotterdam|publisher=CRC Press|isbn=9789054101550|url=https://books.google.co.id/books?id=kNlt08SXW48C&pg=PA65&dq=CANDI+INDONESIA&hl=id&sa=X&ved=2ahUKEwiMxfeNsd7tAhUY73MBHeaKARU4ChDoATAFegQIAhAC#v=onepage&q=CANDI%20INDONESIA&f=false}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228161558/https://books.google.co.id/books?id=kNlt08SXW48C&pg=PA65&dq=CANDI+INDONESIA&hl=id&sa=X&ved=2ahUKEwiMxfeNsd7tAhUY73MBHeaKARU4ChDoATAFegQIAhAC#v=onepage&q=CANDI%20INDONESIA&f=false |date=2023-02-28 }}</ref>. Di samping paninggalan sajarah, Kabupatén Garut katelah ku rupa-rupa seni tradisional. Salah sahiji bentuk seni tradisional anu katelah nyaéta adu domba Garut. Kagiatan adu domba Garut dimimitian di jaman pamaréntahan Suryakanta Legawa. Adu domba garut mangrupa adu katangkasan domba anu biasana diiringan ogé ku atraksi musik tradisional<ref>{{Cite web|url=https://visitgarut.garutkab.go.id/seni-adu-domba-garut/|title=Seni Adu Domba Garut|website=visitgarut|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228161555/https://visitgarut.garutkab.go.id/seni-adu-domba-garut/ |date=2023-02-28 }}</ref><ref name=":02">{{Cite web|url=https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpnbjabar/kesenian-tradisional-kabupaten-garut/|title=Kesenian Tradisional Kabupaten Garut|website=Balai Pelestarian Nilai Budaya Jawa Barat|language=en-US|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228161558/https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bpnbjabar/kesenian-tradisional-kabupaten-garut/ |date=2023-02-28 }}</ref>. Di wewengkon [[Wanaraja, Garut|Wanaraja]], aya tradisi [[surak ibra]] atawa boboyongan anu lahir jeung nyimbolkeun perlawanan pajoang Indonésia ka pamaréntahan penjajah Walanda. Kasenian ieu dilakukeun ku cara ngaboyong jeung ngangkat pamaén satinggi-tinggina saacan dilempar jeung ditangkep. Ciri khas lain ti surak ibra nyaéta ayana gerakan pencak silat pamaén anu diiringan ku pembawa obor jeung musik ti kendang, dogdong, angklung, keprak, jeung pentungan bambu<ref name=":02" /><ref>{{Cite web|url=https://infogarut.id/public/surak-ibra-warisan-budaya-warga-wanaraja|title=Surak Ibra, Warisan Budaya Warga Wanaraja|last=Infogarut|website=infogarut.id|language=id-ID|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228161550/https://infogarut.id/public/surak-ibra-warisan-budaya-warga-wanaraja |date=2023-02-28 }}</ref>. == Pariwisata == Ti mimiti aya, Kabupatén Garut katelah ku tempat wisatana. Malah geus ti jaman kolonial Walanda kénéh Garut kawentar salaku salah sahiji tujuan wisata, boh keur wisatawan lokal atawa luar, nepi ka katelah salaku ''"Swiss van Java".''<ref>{{Cite web|url=https://www.pikiran-rakyat.com/jawa-barat/pr-01286911/ternyata-ini-awal-mula-garut-dijuluki-swiss-van-java-410647?page=all|title=Ternyata Ini Awal Mula Garut Dijuluki Swiss van Java - Halaman all|last=Administrator|website=www.pikiran-rakyat.com|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228162543/https://www.pikiran-rakyat.com/jawa-barat/pr-01286911/ternyata-ini-awal-mula-garut-dijuluki-swiss-van-java-410647?page=all |date=2023-02-28 }}</ref>. Pangwangunan infrastruktur masif ti jaman kolonial Walanda berhasil narik wisatawan ti luar nagari hususna ti Éropa<ref name=":5" />. Aktor saperti [[Charlie Chaplin]] kacatet geus dua kali ngunjungan Garut<ref>{{Cite web|url=https://www.merdeka.com/peristiwa/dari-ngamplang-julukan-swiss-van-java-untuk-garut-lahir.html|title=Dari Ngamplang Julukan 'Swiss Van Java' Untuk Garut Lahir|website=merdeka.com|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228162543/https://www.merdeka.com/peristiwa/dari-ngamplang-julukan-swiss-van-java-untuk-garut-lahir.html |date=2023-02-28 }}</ref>. Aya loba tempat wisata di Garut, ti mimiti wisata basisir di Kidul nepi ka panorama pagunungan, kawah, situ, jeung curug. Sababaraha obyék wisata nu aya di Garut di antarana: # [[Basisir Santolo]] # [[Basisir Cilauteureun]] # [[Basisir Rancabuaya]] # [[Candi Cangkuang]] # [[Curug Orok]] # [[Curug Sanghiang Tarajé]] # Kebon sato Cikembulan # Pamandian Cipanas # Pameungpeuk # [[Sampireun]] # [[Situ Bagendit]] # [[Situ Cangkuang]] # Cagar Alam Gunung Papandayan <gallery> Image:gunungcikuray.jpg|Gunung Cikuray di kiduleun kota Garut Image:Bagendit.jpg|Situ Bagendit, Garut Image:Situ_Cangkuang,_Leles,_Garut,_Indonesia.jpg|Situ Cangkuang Image:Cangkuang_4.jpg|Candi Cangkuang Image:Papandayan_best_view,_Gunung_Papandayan,_Cisurupan,_Garut,_Jawa_Barat,_14122014.jpg|Gunung Papandayan, Garut Image::Pamengpeuk_Beach,_Garut.jpg|Basisir Santolo </gallery> === Hotél === Jumlah hotél di Kabupatén Garut taun 2020 aya 167 panginepan, kalawan 2.607 kamar jeung 3.393 tempat saré. Kitu ogé taun 2021, hotél aya 167. Lolobana hotél aya di Kacamatan [[Tarogong Kidul, Garut|Tarogong Kidul]] anu lobana 21 unit, disusul ku Kacamatan [[Garut Kota, Garut|Garut Kota]] 19 unit jeung Kacamatan [[Blubur Limbangan, Garut|Balubur Limbangan]] 14 unit. <ref name=":7" /> Di handap ieu sababaraha hiji hotél anu kasohor di Garut:<ref>{{Cite web|url=https://www.tripadvisor.co.id/Hotels-g1137840-Garut_West_Java_Java-Hotels.html|title=10 HOTEL TERBAIK di Garut 2023 (dari Rp 152.000) - Tripadvisor|website=www.tripadvisor.co.id|language=id|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228152104/https://www.tripadvisor.co.id/Hotels-g1137840-Garut_West_Java_Java-Hotels.html |date=2023-02-28 }}</ref> # Hotél Santika Garut # Aleyra Hoté.l and Villa's Garut # Favehoté.l Cimanuk # Harmoni Hoté.l Garut # Bukit Alamanda Resort & Resto # Kampung Sumber Alam # Tirtagangga Hoté.l # Sabda Alam Resort Hoté.l == Hasil bumi & industri == Kasuburan taneuh teu rata kapangaruhan ku pagunungan, walungan, jeung tatar handap basisir, antukna usaha [[tatanén]] nu loyog nyaéta perkebunan kawas entéh, ogé tani ([[sawah]] & huma), sayur, peternakan, sarta ngokolakeun leuweung.<ref name=simping>{{cite book|title=Agribisnis Kreatif: Pilar Wirausaha Masa Depan, Kekuatan Dunia Baru Menuju Kemakmuran Hijau|first=Iwan|Last=Setiawan|Pages=267|isbn=9789790025288|publisher=Penebar Swadaya Group|year=2012}}</ref> Sababaraha hasil bumi Garut nu has di antarana, * [[jeruk garut]] * [[domba garut]] * [[dodol garut]] * minyak akar wangi (Vetiver, ''Andropogon zizanioides'') * [[batik]] tulis garutan * kaén [[sutra]] * serat [[haramay]] * batu ali * karajinan kulit * karajinan awi * kaos oblong garut * chocodot (coklat + dodol ) * Brodol (brownis dodol) * gantungan konci * jaket kulit * dorokdok sapi + munding * gamelan sunda * pakaian tradisional sunda * karajinan kerang laut ==Béas Garut== [[Béas]] Garut teu pati kawentar kawas béas [[Cianjur]] atawa béas [[Thailand]], dalah kitu lamun seug dititénan mah béas Garut téh leuwih onjoy batan nu lian.<ref name=cekas/> Kelirna leuwih cékas, pulen mangsa diasakan, dina rasa ogé leuwih ngeunah batan nu lian, ngan waé nu daragang sok ngahaja nyamunikeun asal muasal béas Garut ku jalan diganti ku ngarana ku béas Cianjur dina karungna.<ref name=cekas/> Tayalian [[Andris Wijaya]] nu nganjrek di [[Samarang]], sabadana tamat nyuprih élmu di '''Poltek''' '''[[ITB]]''' taun 2011.<ref name=cekas/> Manéhna hayang masarakat réa mikawanoh tur mikaresep kana béas Garut, nya nyieun hiji torobosan ku jalan mungkus béas Garut tur diréka-réka sangkan nambah kataji.<ref name=cekas/> Béas beunang ngolah manéhna bisa diasakan ku jalan diliwet dina waktu ngan 20 [[menit]], kiwari béas liwet hasil usaha manéhna geus kasohor kalawan jadi oléh-oléh anu mandiri ti Kabupatén Garut.<ref name=cekas>{{cite book|title=Mengembangkan Potensi Masyarakat di Desa & Kelurahan|first=E.|Last=Sujono|publish=Depublish|Year=2017|ISBN=9786024534721}}</ref> == Galeri == <gallery> Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Monumentale trap naar bordes van het sanatorium te Garoet. TMnr 60002524.jpg|Sanatorium Garut, taun1920-an Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Twee versierde rammen worden getoond ter ere van het bezoek van de Gouverneur-Generaal van Nederlands Oost-Indië Mr. Dirk Fock aan Garoet West-Java TMnr 60011070.jpg|Adu domba di Garut (taun1921) Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Hoofdweg van Garoet links de apotheek Preanger TMnr 10014985.jpg|Jalan raya Garut, taun1936 </gallery> == Tumbu Luar == * [http://www.garut.go.id/ Ramatloka Resmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629003125/http://www.garut.go.id/ |date=2006-06-29 }} ==Dicutat tina== {{reflist|2}} {{pondok}} {{JaBar}} {{Kabupatén Garut}} [[Kategori:Kabupatén di Jawa Kulon|Garut]] [[Kategori:Kabupatén Garut]] [[Kategori:Artikel WikiMekar]] l3tcelxg95ygkxw4sgilc5cj1handpj 0 3239 708291 706449 2026-04-18T00:42:54Z Dinototosugiarto 11449 /* Basa */ 708291 wikitext text/x-wiki {{Téks Sunda}}{{Haikal FK 1705|ᮘᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪}}{{Kotakinfo Dati1 |nami=Banten |lambang=[[Gambar:Coat of arms of Banten.svg|80px]] |peta=[[Gambar:Banten in Indonesia.svg|300px]] |kordinat=5°7'50" - 7°1'11" LK jeung 105°1'11" - 106°'12" BW |motto="Iman Taqwa" |dasar hukum= |tanggal= |ibukota=[[Sérang]] |gubernurlink=Gubernur Banten |nami gubernur= Dr. H. Wahidin Halim, M.Si. |lega=9.160,70 km² |pangeusi=7.451.300 |kapadetan= |kabupatén=4 |kota=2 |kacamatan= |kalurahan=5.778 |suku=[[Suku Sunda]], [[Suku Jawa]], [[Suku Baduy]], [[Suku Lampung]], [[Suku Minangkabau]], [[Suku Betawi]], [[Suku Melayu]], [[Suku Cirebon]]. |ageman=[[Islam]] (96,6%), [[Protéstan]] (1,2%), [[Katolik]] (1%), [[Buda]] (0,7%), [[Hindu]] (0,4%). |basa=[[basa Indonésia|Indonésia]]<br>[[basa Sunda Banten|Sunda Banten]]<br>[[basa Sunda|Sunda]]<br>[[basa Jawa|Jawa Sérang]] |zona=[[WIB]] |lagu= |web=[http://www.banten.go.id http://www.banten.go.id] }} <!--[[Image:IndonesiaBanten.png|right|frame|Peta Indonésia nu nunjukkeun lokasi Propinsi Banten (héjo ngora).]]--> '''Banten''' ([[Aksara Sunda Baku|Aksara Sunda]]: ᮘᮔ᮪ᮒᮨᮔ᮪, [[Arab Sunda]]: بَنْتٓنْ) kuari mangrupa aran hiji [[propinsi di Indonésia]] nu ayana di [[Jawa (pulo)|pulo Jawa]]. Propinsi iyeu tadina mah mangrupa bagian ti propinsi [[Jawa Barat]], nu dumasar aspirasi masarakat dimekarkeun jadi propinsi mandiri taun [[2000]]. Wilayah Banten ngawengku daérah-daérah nu kebelna mangrupa bagian ti wilayah [[Kasultanan Banten]] tanpa Lampung jeung Bengkulu, nyaéta [[Sérang]], [[Lebak]], [[Pandéglang]], [[Cilegon]], jeung [[Tangerang]]. Puseur dayeuhna di Serang. == Sajarah == Di wewengkon Banten baheula kungsi nangtung hiji kasultanan dina [[abad ka-16]], diancurkeun ku pamaréntah jajahan [[Hindia Walanda]] [[abad ka-18]]. Propinsi Banten dibentuk taun 2000. Banten dina abad ka 5 mangrupa bagian ti Karajaan Tarumanagara. Prasasti titilar [[Tarumanagara|Karajaan Tarumanagara]] nyaéta [[Prasasti Cidanghiyang]] atawa prasasti Lebak, anu katimu di kampung lebak di sisi walungan Cidanghiang, [[Munjul, Pandéglang|kacamatan Munjul]] [[Kabupatén Pandéglang|kabupatén Pandeglang]]. Prasasti iyeu kakara kapanggih taun 1947 sarta eusina 2 jajar kalimah ngawangun puisi jeung hurup Pallawa sarta basa Sansekerta. Eusi prasasti kasebut nyaritakeun wawanen raja Purnawarman. Saterusna dina taun 1954, Dinas Purbakala R.I. ngalakukeun transkripsi/maca Prasasti Munjul dina taun 1950.<ref>{{cite book |last=Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Provinsi Banten |title=Ragam Pusaka Budaya Banten |url=https://www.google.co.id/books/edition/Ragam_Pusaka_Budaya_Banten/yqCHCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=prasasti+munjul&pg=PA59 |year=2015 |publisher=Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Provinsi Banten |page=59 |language=id}}</ref> Prasasti Munjul téh eusina kieu: {| class="wikitable" style="width: 100%; margin-top: 10px;" |+ '''Eusi Prasasti Munjul''' |- ! width="50%" | Transkripsi (Basa Sansakerta) ! width="50%" | Hartosna (Basa Sunda) |- | style="font-style: italic; vertical-align: top;" | vikrānto 'yam vanipateḥ <br> prabhuḥ satyapara (k) ra (mah) <br> narendraddvajabhūtena <br> śrīmataḥ pūrṇṇavarmmaṇaḥ | style="vertical-align: top;" | Ieu (tanda) kagagahan, kaagungan, <br> sareng kawantun anu sayaktosna <br> ti raja dunya, nu mulya Purnawarman, <br> anu janten panji sakumna raja. |} Sanggeus runtagna karajaan Tarumanagara alatan serangan karajaan Sriwijaya, kakawasaan di bagian kulon Pulo Jawa ti Tungtung Kulon nepi ka Kali Cisarayu dihajukeun ku Karajaan Sunda. Dina jaman Karajaan Sunda, Banten jadi salah sahiji palabuan penting Karajaan Sunda. Nurutkeun sumber Portugis, Banten éta salah sahiji palabuan Karajaan Sunda salian ti palabuan Pontang, Cigedé, Tamgara (Tangerang), Sunda Kalapa sarta Cimanuk. Nurutkeun naskah Bujangga Manik anu diukir dina daun lontar anu ditunda di perpustakaan Bodleian, Oxford, Inggris, saprak taun 1627, Banten disebut Wahanten Girang. Saterusna Islam asup ka wewengkon Banten dina abad 16 nyaéta waktu Kasultanan Demak ngalegakeun pangaruhna ka wewengkon kulon. Dina taun 1524/1525, Sunan Gunung Jati ti Cirebon babarengan jeung pasukan Demak nalukkeun pangawasa palabuan Banten, sarta ngadegkeun Kasultanan Banten anu ngabalad ka Demak. Banten sahajuna asup jadi bagian provinsi Jawa Barat dina taun 1925 sabot Pamaréntah Hindia Walanda nyieun Provinsi Jawa Barat. Dibentukna propinsi éta minangka palaksanaan Bestuurshervormingwet taun 1922, anu ngabagi Hindia Walanda jadi sababaraha provinsi. Saméméh taun 1925, dipaké istilah ''Soendalanden'' (Tatar Soenda) atawa Pasoendan, minangka istilah géografi jang nyebutkeun bagian ti Pulo Jawa di palebah kulon Walungan Cilosari sarta Citanduy anu lolobana dicicingan ku anu ngagunakeun basa Sunda minangka basa indung. Pamaréntahan Provinsi Banten dijieun dina taun 2000. == Basa == Bangsa asli anu nyicingan propinsi Banten umumna ngagunakeun basa Sunda dialék Banten anu sering disebut ogé ku istilah Basa Sunda Buhun.<ref name="Ekadjati1988">Ekadjati, Edi S. (1988). ''Naskah Sunda: Inventarisasi dan Pencatatan''. Universitas Padjadjaran.</ref>. Basa Sunda dialék ieu téh sacara linuwistik digolongkeun kana basa anu henteu mikawanoh undak-usuk basa (hierarki basa) saperti anu aya dina basa Sunda modéren.<ref name="Ayatrohaedi1985">Ayatrohaedi. (1985). ''Bahasa Sunda di Daerah Banten''. Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa.</ref> Sistim undak-usuk basa, anu ngawengku tingkatan ti mimiti lemes nepi ka loma atawa kasar, mimiti ngawujud sarta mangaruhan tatar Sunda nalika Kasultanan Mataram ngawasa wewengkon Parahiyangan dina abad ka-17.<ref name="Moriyama2005">Moriyama, Mikihiro. (2005). ''Sundanese Print Culture: A Social History''. Singapore: NUS Press.</ref> Ku sabab pangaruh Mataram teu pati kuat nepi ka Banten, basa Sunda di ieu wewengkon tetep nahan wangun aslina anu leuwih egaliter.<ref name="Lubis2003">Lubis, Nina H. (2003). ''Sejarah Banten: Membangun Tradisi dan Peradaban''. Badan Pelestarian Nilai Budaya.</ref>. Sanajan kitu, di Sérang sarta Cilegon, Basa Banyumasan dipaké ku étnis pendatang ti Jawa. Sedengkeun, di bagian kalér dayeuh Tangerang, basa Indonésia dialek Betawi ogé dipaké ku pendatang étnis Betawi. Salian ti basa Sunda, di wewengkon Sérang sarta Cilegon dipaké ogé Basa Jawa Sérang (Jawa Banten) ku masarakat anu mibanda patali sajarah jeung mangsa Kasultanan Banten.<ref name="Guillot1990">Guillot, Claude. (1990). ''The Sultanate of Banten''. Gramedia Book Publishing Division.</ref> Di bagian kalér Tangerang, basa Indonésia dialék Betawi ogé dipaké ku masarakat étnis Betawi anu tepung wates jeung Jakarta.<ref name="Chaer2009">Chaer, Abdul. (2009). ''Sosiolinguistik: Perkenalan Awal''. Jakarta: Rineka Cipta.</ref> Salian ti basa-basa sélér kasebut, basa Indonésia dipaké sacara lega salaku basa resmi sarta basa komunikasi antar-sélér ku para pendatang tina rupa-rupa bagian Indonésia.<ref name="BadanBahasa">Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa. (2021). ''Peta Bahasa Provinsi Banten''. Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan.</ref> == Pamaréntahan == Propinsi Banten dibagi kana tujuh daérah tingkat dua: * [[Kabupatén Sérang]] * [[Kabupatén Lebak]] * [[Kabupatén Pandéglang]] * [[Kabupatén Tangerang]] * [[Kota Cilegon]] * [[Kota Sérang]] * [[Kota Tangerang]] * [[Kota Tangerang Kidul]] Gubernur Banten munggaran, [[Hakamudin Jamal]], dipilih ku Pamaréntah Pusat. Lajeng taun [[2002]], [[DPRD]] Banten milih [[Joko Munandar]] jeung [[Atut Chosiyah]] salaku Gubernur jeung Wakil Gubernur. == Tumbu kaluar == * [http://www.banten.go.id/ Loka resmi Propinsi Banten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060826060827/http://www.banten.go.id/ |date=2006-08-26 }} * [http://www.panoramio.com/user/1533453/tags/Rawa%20danau Cagar alam Rawa Danau di Banten] {{Indonésia}} {{Banten}} {{Indonésia-pondok}} [[Kategori:Propinsi di Indonésia]] [[Kategori:Banten]] ezzrwk3wms971bzq66f373rzgeesebc 0 33685 708296 491373 2026-04-18T09:17:05Z Dinototosugiarto 11449 708296 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = Ahmad Bakri | image =File:Srangenge Surup Manten.pdf | imagesize = 180 px | caption = Carpon Ahmad Bakri | pseudonym = | birth_date = [[11 Mei]] [[1917]] | birth_place = [[Ciamis]] | death_date = [[18 Juli]] [[1988]] | death_place = [[Ciamis]] | occupation = [[Pangarang]], [[Guru]] | nationality = [[Indonésia]] | period = | genre = [[Carpon]], [[Novel]], [[Carnyam]] | subject = | movement = | debut_works = | spouse = | partner = | children = | relations = | influences = | influenced = | signature = | website = | footnotes = }} '''Ahmad Bakri''', guru jeung pangarang dina [[basa Sunda]] sarta [[basa Indonésia|Indonésia]].<ref name="penemuan1">Tim Redaksi.2000.''Ensiklopedi Sunda Alam, Manusia dan Budaya''.Jakarta:Pustaka Jaya dan Yayasan Kebudayaan Rancage {{id}}</ref> Lahir di [[Ciamis]] ping [[11 Mei]] [[1917]] tur ngantunkeun ping [[18 Juli]] [[1988]]. Satamatna ti sakola Rayat 3 taun, Ahmad Bakri neruskeun ka [[Scahake School]](sakola sambungan) di Ciamis.<ref name="penemuan2">Bakri,Ahmad.2001.''Dina Kalangkang Panjara''.Bandung:PT Kiblat Buku Utama</ref> Meunang sawatara bulan kungsi masantrén di Genténg jeung Sadéwa.<ref name="penemuan2"/> Taun [[1937]], milu keurseus montir di [[Bandung]], tapi teu kungsi tepi ka tamat.<ref name="penemuan1"/> Ti dinya digawé di PTT, tepi ka jaman [[Jepang]].<ref name="penemuan1"/> Satutasna pengakuan kedaulatan (taun [[1949]]), Ahmad Bakri sakulawrga pindah ka Bandung, lantaran kaayaan di lemburna teu aman balukar gangguan gorombolan.<ref name="penemuan1"/> Kungsi ngajar di [[SD Cicadas]] ([[1952]]), tuluy milu ujian persamaan SGB, ditéma deui ku KGA, anu sabada tamat diteruskeun ka B-1 Basa Sunda.<ref name="penemuan2"/> Nalika éta, carpon Ahmad Bakri geus aya nu dimuat dina majalah ''[[Warga]]''.<ref name="penemuan1"/> Sanggeus kitu, diajakan aktif di [[LBSS]] ku [[R.I Adiwijaya]] sarta dijadikeun Wakil Ketua Bagéan Basa kapangurusan hasil kongrés [[1958]].<ref name="penemuan1"/> Ti taun [[1963]], Ahmad Bakri loba nyieun [[carpon]] jeung [[carnyam]] nu dimuat dina ''[[Manglé]]'' jeung ''[[Hanjuang]]''.<ref name="penemuan1"/> Sanggeus ngantongan diploma B-1, Ahmad Bakri ditempatkeun jadi guru SPG di Ciamis, nepi ka pangsiunna ([[1973]]).<ref name="penemuan2"/> ti dinya terus diangkat jadi Kepala [[SPG Muhammadiyah]] Ciamis, tapi kalah ménta diturunkeun jadi Wakil Kepala, sabab hayang aya waktu anu laluasa pikeun ngarang.<ref name="penemuan1"/> ==Karya-karyana== Karya-karya Ahmad Bakri nu geus medal mangrupa buku di antarana ''[[Payung Butut]]'', ''[[Rajapati di Pananjung]]'', ''[[Sanghiang Lutung Kasarung]]'', ''[[Srangéngé Surup Mantén]]'', ''[[Sudagar Batik]]'', ''[[Mayit dina Dahan Jéngkol]]'', ''[[Jurutulis Malingping]]'', ''[[Asmaramurka jeung Bedog Si Rajapati]]'', jeung ''[[Ki Merebot]]'', ''[[Kabandang ku Kuda Lumping]]'',''[[Nu Seungit Dipulang Asih]]'' .<ref name="penemuan1"/><ref name="penemuan2"/> Salian ti éta, carpon-carponna ogé dikumpulkeun dina buku ''[[Dina Kalangkang Panjara]]'' jeung ''[[Dukun Lepus]]''.<ref name="penemuan1"/> Ahmad Bakri lain waé kaasup kana pangarang Sunda produktif, tapi deuih kungsi meunang jujuluk pangarang favorit dumasar kana hasil angkét majalah ''Manglé'' dina taun 80-an.<ref name="penemuan2"/> Tangtu aya dasarna hasil angkét ''Manglé'' téh; karangan Ahmad Bakri boh carpon boh carnyam anu dimuat dina éta majalah loba nu mikaresep, malah sok kacida diarep-arepna.<ref name="penemuan2"/> Lantaran salian ti produktivitasna dina nyieun karya, kaparigelanana dina ngagambarkeun kahirupan masarakat leutik kacida hirup tur seger pisan.<ref name="penemuan1"/> Kritik-kritikna kana pamaréntahan nu teu adil loba ditepikeun ku basa nu basajan tur nyantéi.<ref name="penemuan1"/> Minangka karya hiji [[Guru]], karya-karyana pinuh ku amanat anu nyamuni dina carita nu ditepikeunana.<ref name="penemuan1"/> ==Referensi== {{Reflist}} {{sastra-pondok}} {{Daptar Sastrawan Sunda}} [[Kategori:Pangarang Sunda]] svyse4ijn4vaejsn81o69ds3y9kxksu 0 50815 708297 480953 2026-04-18T09:19:09Z Dinototosugiarto 11449 708297 wikitext text/x-wiki '''Akub Sumarna''' nyaéta salah saurang pangarang Sunda. (gumelar di [[Sumedang]], [[15 Méi]] [[1931]] – pupus di [[Bandung]], [[20 Séptémber]] [[2005]]) nyaéta salasahiji inohong sastra sarta wartawan [[Sunda]] anu miboga jasa gedé dina dunya jurnalistik basa Sunda.<ref name="Ajip">{{Cite book | title = Apa Siapa Orang Sunda | first = Ajip | last = Rosidi | publisher = Kiblat Buku Utama | year = 2003 | pages = 36}}</ref> == Karir sarta Kontribusi == Akub Sumarna dipikawanoh minangka salasahiji "pilar" Majalah ''[[Manglé]]'' dina mangsa awalna. Salian ti nulis, anjeunna ogé kantos janten rédaktur sarta mingpin majalah kasebut. Gaya basana anu seukeut, humoris, sarta tapis dina ngolah kecap ngajantenkeun tulisan-tulisanana dipikaresep ku balaréa. Salian ti dina widang jurnalistik, anjeunna ogé aktip dina organisasi kamanusaan sarta kabudayaan. Anjeunna kantos janten Ketua [[Palang Merah Indonesia]] (PMI) Cabang Kota Bandung. == Karya == Sababaraha karya sastra anu parantos dihasilkeun ku anjeunna di antarana: * ''Jajantén di Pulo Émas'' (Sajak) * ''Kadu ti Gelebeg'' (Kumpulan Carpon) * ''Duaan'' (Novel) == Rujukan == <references /> [[Kategori:Pangarang Sunda]] [[Kategori:Tokoh ti Sumedang]] [[Kategori:Wartawan Sunda]] {{Sastra-pondok}} {{Daptar Sastrawan Sunda}} [[Kategori:Pangarang Sunda]] 66rogj4n11bv7zy66kz8ukbu4na7e6r 0 50852 708294 631612 2026-04-18T09:10:45Z Dinototosugiarto 11449 Nambihan biografi 708294 wikitext text/x-wiki '''Adang S.''' nyaéta salah saurang pangarang Sunda. (Gumelar di [[Ciamis]], [[1 Méi]] [[1926]]), utamana dina wangun carita pondok sarta novel.<ref name="Ajip">{{Cite book | title = Apa Siapa Orang Sunda | first = Ajip | last = Rosidi | publisher = Kiblat Buku Utama | year = 2003 | pages = 14}}</ref> == Biografi == Adang S. mimiti nulis ti taun [[1950]]-an. Salian ti nulis karya sastra, anjeunna ogé aktif dina dunya pendidikan salaku guru. Karya-karyana mindeng midang dina majalah-majalah Sunda kawentar saperti ''[[Manglé]]'' sarta ''[[Hanjuang]]''. == Karya == Sababaraha judul buku anu parantos dihasilkeun ku anjeunna di antarana: * ''Budak Teuneung'' (Novel) * ''Muru Tanah Harepan'' * ''Mapay Laratan'' == Rujukan == <references /> [[Kategori:Pangarang Sunda]] [[Kategori:Tokoh ti Ciamis]] {{Sastra-pondok}} {{Daptar Sastrawan Sunda}} [[Kategori:Pangarang Sunda]] pu3c56p3sithk3td448w5pgcamrfzm7 0 53337 708292 675384 2026-04-18T07:59:28Z Dinototosugiarto 11449 708292 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Adas | image =2017 0102 fennel seeds.jpg | image_width = 250px | image_caption = Siki/ésé Adas | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Apiales]] | familia = [[Apiaceae]] | genus = ''[[Foeniculum]]'' | species = '''''F. vulgare''''' | binomial = ''Foeniculum vulgare'' | binomial_authority = [[Philip Miller|Mill.]] }} '''Adas''' atawa '''hadés''' (''Foeniculum vulgare Miller'') nyaéta hiji [[tangkal]] anu diarah sikina pikeun rupa-rupa kagunaan.<ref name=adas/> Ilaharna dipaké bungbu masak jeung [[ubar]], bisa ogé diala [[minyak]]na.<ref name=Jonathan>{{Cite book | title =Sunda Language| first =Jonathan| last =Rigg| publisher =Lange & Co| location =Batavia| year =1862| pages =3|url=https://books.google.co.id/books?id=1PIUAAAAYAAJ&pg=PA213&dq=KEHKEL&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwj7qpOVitnTAhWBO48KHXrzCD8Q6AEIQDAD#v=onepage&q=heu&f=true|accessdate=(disungsi – 12 Januari 2025)}}</ref> <ref name=adas/> Adas ku urang [[Acéh]] mah disebutna ''das pedas'', di Minangkabau disebutna ''adeh, manih'', urang [[Jawa]] nyebutna ''adas londa, paampas'' di [[Manado]], ''denggu-denggu'' di [[Gorontalo]], ''adase'' di Bugis jeung ''adas'' di [[Bali]].<ref name=adas/> Adas ngarekahan ku jalan dipelakkeun sikina, jeung bisa ogé dipelak tina sirung anakna.<ref name=adas>{{cite web|url=https://books.google.co.id/books?id=rG343r-cuDYC&pg=PA1&dq=adas&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwjwnI3Q9rLTAhUJpY8KHQ9MCDoQ6AEIXjAJ#v=onepage&q=adas&f=false |title=TANAMAN OBAT di LINGKUNGAN SEKITAR |publisher=Niaga Swadaya | accessdate=20 April 2017}}</ref><ref name="Buku1">{{Cite book|title =Buku Pintar Tanaman Obat: 431 jenis tanaman penggempur aneka penyakit| last= Damayanti| first= Dewi| coauthors =dr Prapti utami, Novi Widianti, Nina Wulandari, Agung Sugiarto, Tinton Dwi Putra| year= 2008|page=63|location=Jakarta| publisher=AgroMedia| isbn=9789790061941|url=https://books.google.co.id/books?id=iO0ldwKoXvQC&pg=PA21&dq=bawang+batak+khasiat&hl=id&sa=X&ved=2ahUKEwinj4f98pXvAhVYAXIKHSO8B40Q6AEwAXoECAUQAg#v=onepage&q=bawang%20batak%20khasiat&f=false}}</ref> ==Ciri mandiri== [[File:Fennel flower heads.jpg|thumb|150px|left|Kembang Adas]] [[Tangkal]] adas bisa hirup di dataran nu luhurna kurang leuwih 1800 m luhureun beungeut [[cai]] [[laut]], tangtuna leuwih hadé umpama hirup di wewengkon anu leuwih luhur.<ref name=ubar/> Tangkalna ngadapur, unggal dapuran aya kana tilu nepi ka lima tangkalna.<ref name=ubar/> Hirupna nahun, jangkungna satengah [[méter]] nepi ka dua méter.<ref name=ubar/> Kelir tangkalna héjo semu paul, umpama di petik atawa dipencét kaangseu seungit.<ref name=ubar/> Daunna maréncos kawas [[jarum]], kelirna kembang konéng ngaranggeuy, unggal ranggeuyan mibanda genep nepi ka sapuluh cupat [[kembang]].<ref name=ubar/> Buahna lonyod reregetan, buah ngora kelirna héjo robah kelirna jadi [[coklat]] jeung kaambung seungit umpama geus kolot.<ref name=ubar>{{cite web|url=http://www.kompasiana.com/indriati.see/adas-sebagai-obat-sayuran-dan-bumbu_550073d7813311275efa7a2a |title=Adas sebagai Obat, sayur, dan bumbu |publisher=Kompasiana | accessdate=20 April 2017}}</ref> ==Nagara Asal== [[File: Fennel J1.jpg |thumb|150px|left|Tangkal jeung daun]] Adas téh tatangkalan asli [[Éropa]] kalér jeung [[Asia]], ku lantaran loba guna jeung manfaatna tuluy waé loba dipelak di [[Indonésia]], [[India]], [[Argéntina]], Jeung [[Jepang]].<ref name=adas/><ref name=ubar/> Diurangmah ngahaja dipelak pikeun bahan [[bungbu]] jeung rupa-rupa [[ubar]].<ref name=ubar/> ==Mangpaat jeung kagunaan== Buah adas anu geus kolot tur asak diala tuluy dipoé nepi ka garing, buah adas mibanda rasa semu amis, lada, jeung haneut.<ref name=adas/> Mangpaat anu geus kanyahoan tina buah adas taya lian pikeun ubar bunghak, sebel, kurang segut kana barang dahar, [[batuk]] reuhak, hésé saré (''insominia''), jeung sajabana.<ref name=adas/> daunna ogé bisa dipaké ngubaran batuk, bunghak, hanaang jeung ngaronjatkeun kamampuan panénjo panon.<ref name=adas/> Pikeun ubar inumeun, godog/kulub buah adas kurang leuwih 3-9 gram, atawa dirieus nepi ka lembut, tuluy ditinyuh ku cai ngagolak, di mana geus haneut hareuheuy kakara diinum.<ref name=adas/> Pikeun pamakéan di luar, buah adas beunang moé dirieus nepi ka lembut tuluy ditaplokeun kana bagéan awak anu karasa umpamana raheut, nyeri [[huntu]], sariawan jeung sajabana.<ref name=adas/> ==Bahaya anu ditimbulkeun== Sagigireun adas loba guna jeung mangpaatna, aya ogé tembahna di mana diinum leuwih tina katangtuan, saperti bisa ngabalukarkeun : # ''Fotodermatitis'' taya lian bisa ngabalukarkeun ''alérgi'' pikeun saha waé anu henteu kuat, katempo dina [[kulit]] bararial kawas anu ararateul umpama katojo ku panon poé.<ref name=adas/> # Kontak ''dermatitis'' di mana [[minyak]] adas anu kalétak sumawona kateurey matak ngabalukarkeun murel jeung utah-utahan.<ref name=adas/> # Siki adas ngabalukarkeun ''interaksi'' jeung ubar séjénna saperti ubar ''anti-epilepsi''.<ref name=ubar/> Siki adas malah ngabalukarkeun ''kejang-kejang.'' # ''Thelarche'', bijilna [[pinareup]] leuwih téréh.<ref name=adas/> # Ngurangan ''laktasi'', lamun seug digunakeun dina jumlah anu loba matak ngurangan cisusu.<ref name=adas/> # Ngaronjatkeun résiko katerap panyakit [[kangker]].<ref name=ubar/> # Ngahalangan ''énzim metabolisme''.<ref>{{cite web|url=http://www.perpustakaanindonesia.com/2014/09/8-efek-samping-serius-biji-adas-yang.html|title=8 Efek Samping Serius Biji Adas yang Seharusnya Anda Tahu|publisher=Perpustakaan Indonesia|accessdate=20 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510234543/http://www.perpustakaanindonesia.com/2014/09/8-efek-samping-serius-biji-adas-yang.html |date=10 May 2017 }}</ref> ==Rujukan== {{reflist|2}} ==Tutumbu kaluar== *http://id.wikihow.com/Mengeringkan-Adas Cara jeung katangtuan ngagaringkeun daun Adas *http://kantorobat.com/tanaman-adas-dan-manfaatnya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422191432/http://kantorobat.com/tanaman-adas-dan-manfaatnya/ |date=2017-04-22 }} Mangpaat jeung kagunaan Adas *{{Citebook|url=https://books.google.co.id/books?id=-t_ICgAAQBAJ&pg=PA343&dq=bridelia+stipularis&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwjT3-jphu7TAhUcSY8KHV-cCAsQ6AEIMTAB#v=onepage&q=bridelia%20stipularis&f=false|title=Medicinal Plants Of The Asia-pacific: Drugs For The Future? |last=Christophe|first=Wiart|date=January 2006|publisher=World Scientific|isbn=9789814480338|ref=harv}} {{pondok}} {{commons}} [[Kategori:Tutuwuhan bungbu]] [[Kategori:Tutuwuhan ubar]] [[Kategori:Apiaceae]] [[Kategori:Artikel Wiki Sabanda II]] [[Kategori:Bungbu]] [[Kategori:Tutuwuhan]] [[Kategori:Tutuwuhan tropis]] o6eecxbqwxq5kh1w3yjap6esxwwp89h 0 71251 708293 705474 2026-04-18T08:48:00Z Dinototosugiarto 11449 Nambihkeun gambar 708293 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | office = [[Gubernur Jawa Kulon]] | order = 11 | term_start = [[1975]] | term_end = [[1985]] | president = [[Soeharto]] | predecessor = [[Solihin Gautama Purwanegara]] | successor = [[Yogie Suardi Memet]] | office2 = [[Komando Daérah Militer Iskandar Muda#Pejabat Pangdam|Pangdam Iskandar Muda]] | order2 = | term_start2 = [[24 Oktober]] [[1970]] | term_end2 = [[8 Oktober]] [[1973]] | president2 = [[Soeharto]] | predecessor2 = [[Teuku Hamzah]] | successor2 = [[A. Rivai Harahap]] | office3 = [[Komando Daérah Militer III/Siliwangi#Pejabat Pangdam|Pangdam Siliwangi]] | order3 = | term_start3 = [[1974]] | term_end3 = [[1975]] | president3 = [[Soeharto]] | predecessor3 = [[Wahyu Hagono]] | successor3 = [[Himawan Soetanto]] | name = <small>Mayor Jenderal TNI (Purn.)</small> Aang Kunaefi Kartawiria | image = Aang Kunaefi, Gubernur KDH Jawa Barat.jpg | caption ={{lahirmati|[[Bandung]]|5|12|1922|ngaran=Aang Kunaefi Kartawiria|Bandung|12|11|1999}} | religion = [[Islam]] | nationality = {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] | profession = [[Militer]] | rank = [[Mayor Jenderal]] [[TNI]] | branch = [[TNI Angkatan Darat]] | unit = [[Infanteri]] | awards = Bintang Mahaputera Utama; Keppres No.061/TK/TH.1996; Tanggal 30-07-1996. | parents = }} Mayor Jenderal TNI (Purn.) '''Aang Kunaéfi Kartawiria''' ({{lahirmati|[[Bandung]]|5|12|1922|Bandung|12|11|1999}}) nyaéta saurang inohong militér sarta birokrat Indonésia anu ngajabat salaku [[Gubernur Jawa Kulon]] ka-11 période [[1975]]–[[1985]].<ref name="disparbud" /> Karir militérna dimimitian tina jabatan Komandan [[Kodim]] Kota [[Cirebon]], saterusna ngaronjat nepi ka dipercaya jadi Panglima [[Kodam III/Siliwangi]] (1974–1975).<ref name="disparbud" /> Salian ti éta, anjeunna ogé kantos nyepeng kalungguhan minangka Komandan [[Seskoad]] dina taun 1955 sarta Pangdam Iskandar Muda (1970–1973).<ref name="disparbud">{{cite web |language=id |url=https://web.archive.org/web/20160305123456/http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/fupload/Jumlah%20Gubernur%20Jawa%20Barat.pdf |title=Berapa Jumlah Gubernur Jawa Barat? |date=2008-03-05 |publisher=Disparbud Jabar |access-date=2017-11-04}}</ref> Mangsa ngalungguhan jabatan [[Gubernur]], anjeunna jadi salah saurang pangjejer dina ngadegna ''rumah sakit'' Al-Islam di [[Bandung]] perenahna di Jalan Soekarno-Hatta dina kaping [[1 Agustus]] [[1990]].<ref name=Nia/> Hal ieu henteu leupas tina pangrojong Hj. Hadijah Salim, Hj. Roqayah, Hj Saribanon sarta Réktor [[Universitas Islam Bandung]] Dr. K.H E.Z. Muttaqien .<ref name=Nia>{{Cite book | title = Api Sejarah 2| last = Kurniawati| first = Nia | publisher = Surya Dinasti | location = [[Jakarta]] | year = 2017|ISBN=9786027123724 }}</ref> Anjeunna ogé saurang [[inohong]] anu gedé pongrojongna kana kamekaran [[museum]] Sribaduga di [[Bandung]].<ref name=Her/> Saeutikna aya 22 [[pusaka]] kagunganna dipasrahkeun pikeun ngeuyeub-ngeuyeub pangeusi éta ''museum Negeri'' [[Provinsi]] [[Jawa Barat]] (baheula kantor ''kewadanaan'' Tegallega).<ref name=Her>{{Cite book | title = Wisata Parijs van Java: sejarah, peradaban, seni, kuliner, dan belanja Seri perjalanan dan wisata Kompas| last = Suganda| first = Her | publisher = Penerbit Buku Kompas| location = [[Jakarta]] | year = 2011|ISBN=9789797095376 }}</ref> Tanggung jawabna kana banda [[nagara]] henteu cangcaya. <ref name=Gunawan/> Anjeunna kungsi ngaluarkeun surat paréntah anu ditujukeun ka Bupati [[Garut]] No. 181.1/5971/Asda I titimangsa [[30 Oktober]] [[1982]], sangkan nartibkeun taneuh anu keur digarapan ku warga di sabudeureun Darajat I.<ref name=Gunawan/> Maksudna nyingkahan ayana usaha ngaranjah tur ngawasa [[taneuh]] nagara (okupasi).<ref name=Gunawan>{{Cite book | title = Dua abad penguasaan tanah: pola penguasaan tanah pertanian di Jawa dari masa ke masa Seri reforma agraria| last = Wiradi| first = Gunawan | publisher = Yayasan Obor Indonesia| location = [[Jakarta]] | year = 2008|ISBN=9789794616857}}</ref> Anjeunna ngayakeun gawé bareng jeung [[Ali Sadikin]] pikeun ngamekarkeun wewengkon [[Jabotabek]] anu dimimitian Bulan [[Mei]] [[1976]].<ref name=Restu/> Udaganana pikeun ngayakeun pangwangunan anu leuwih ngarojong kana ngaronjatna widang [[sosial]], [[ékonomi]], [[budaya]], ''tata ruang'', jeung [[administrasi]] pamaréntahan di [[wewengkon]] Jabotabek.<ref name=Restu>{{Cite book | title = Gagalnya sistem kanal: pengendalian banjir Jakarta dari masa ke masa| last = Gunawan| first = Restu | publisher = Penerbit Buku Kompas| location = [[Jakarta]] | year = 2010|ISBN=9789797094836 }}</ref> == Kalungguhan== * Komandan Kodim [[Kota Cirebon]]. * Panglima Kodam I [[Komando Daérah Militer Iskandar Muda|Iskandar Muda]] * Panglima Kodam III [[Komando Daérah Militer III/Siliwangi|Siliwangi]] * Gubernur Jawa Barat ([[1975]]-[[1985]])<ref name=disparbud/> == Tempo ogé == # [[Mohamad Sanusi Hardjadinata]] # [[Ukar Bratakusumah]] # [[Mashudi]] # [[Ahmad Héryawan]] ==Dicutat tina== {{reflist|2}} {{Pondok}} [[Kategori:Inohong Sunda]] [[Kategori:Inohong Indonésia]] [[Kategori:Taratas biografi]] [[Kategori:Inohong ti Bandung]] [[Kategori:Gubernur Jawa Kulon]] 65k7swgp8wp08rah5n3nhoqrw5p3a50 0 106441 708289 679075 2026-04-17T23:31:00Z Dinototosugiarto 11449 Nambihkeun referensi 708289 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Beruk Résus | image = Macaca mulatta in Guiyang.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN |id=12554 |assessors=Timmins, R.J., Richardson, M., Chhangani, A. & Yongcheng, L. |year=2008 |title=Macaca mulatta |downloaded=18 April 2026}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Primates]] | familia = [[Cercopithecidae]] | genus = ''[[Macaca]]'' | species = '''''M. mulatta''''' | binomial = ''Macaca mulatta'' | binomial_authority = [[Eberhard August Wilhelm von Zimmermann|Zimmermann]], 1780 | range_map = Rhesus Macaque area.png | range_map_caption = Sebaran Beruk Résus. | synonyms = * ''Macaca brachyurus'' (Elliot, 1909) * ''Macaca brevicaudatus'' (Elliot, 1913) * ''Macaca erythraea'' (Shaw, 1800) * ''Macaca fulvus'' (Kerr, 1792) * ''Macaca lasiotus'' (Gray, 1868) * ''Macaca littoralis'' (Elliot, 1909) * ''Macaca mcmahoni'' Pocock, 1932 * ''Macaca nipalensis'' Hodgson, 1840 * ''Macaca oinops'' Hodgson, 1840 * ''Macaca rhesus'' (Audebert, 1798) * ''Macaca sancti-johannis'' (Swinhoe, 1866) * ''Macaca siamica'' Kloss, 1917 * ''Macaca tcheliensis'' (Milne-Edwards, 1872) * ''Macaca vestita'' (Milne-Edwards, 1892) * ''Macaca villosa'' (True, 1894) }} '''Beruk Résus''' (''Macaca mulatta''), atanapi langkung dipikawanoh salaku '''monyét résus''', nyaéta salah sahiji spésiés [[monyét]] Dunya Kuna anu pituin ti Asia. Spésiés mibanda wewengkon sebaran géografis anu panglegana di antara sakabéh primata non-manusa. Ti mimiti [[Asia Kidul]], [[Asia Tengah]], dugi ka [[Asia Tenggara]].<ref name="Groves">Groves, C.P. (2005). ''Mammal Species of the World''. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0.</ref> == Ciri Fisik == Sacara umum, beruk résus mibanda bulu warna coklat atanapi kulawu. Ukuran awakna sakitar 47–53 cm kalayan panjang buntut antara 20,7–22,9 cm. Beuratna bisa nepi ka 5,3–7,7 kg, gumantung kana jinis kelamin sarta habitatna.<ref name="Timmins">Timmins, R.J., et al. (2008). ''Macaca mulatta''. IUCN Red List of Threatened Species.</ref> == Taksonomi == Aya sakitar genep dugi ka salapan subspésiés anu dipikawanoh, anu sacara gurat badag dibagi kana dua kelompok utama: * Turunan Cina: Biasana mibanda wawakil populasi di bagian wétan sarta kalér. * Turunan India: Biasana mibanda ciri fisik anu rada béda sarta nyicingan wewengkon bagian kulon sarta kidul Asia. == Habitat sarta Paripolah == Beruk résus kawentar salaku sato anu kacida adaptifna. Maranéhna bisa hirup dina rupa-rupa habitat, ti mimiti padang jukut, leuweung tropis, wewengkon pagunungan anu luhur, dugi ka sabudeureun padumukan manusa. Spésiés ieu ogé mindeng dipaké dina panalungtikan médis sarta biologi jalaran mibanda sasaruaan fisiologis anu deukeut jeung manusa.<ref name="Mitra">Mitra, S. (2006). ''The Rhesus Monkey: Behavior and Ecology''. Oxford University Press.</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Primata]] [[Kategori:Sato di Asia]] [[Kategori:Arboreal]] 0g2nd6k4fi08dkya4luff51u22qkbqu 0 108142 708288 707591 2026-04-17T19:55:39Z Dinototosugiarto 11449 Nambihan kategori 708288 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Oray Gadung Kayu | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite web |url=https://www.iucnredlist.org/species/184067/1747352 |title=Boiga cynodon |publisher=IUCN Red List |accessdate=2026-03-30}}</ref> | image = Boiga cynodon.jpg | image_caption = Boiga cynodon, némbongkeun sirahna anu badag sarta panon anu boga pupil nangtung. | regnum = [[Sato|Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | familia = [[Colubridae]] | genus = ''[[Boiga]]'' | species = '''''B. cynodon''''' | binomial = ''Boiga cynodon'' | binomial_authority = ([[Boie]], 1827) | synonyms = * ''Dipsas cynodon'' <small>H. Boie, 1827</small> * ''Pappophis latifasciatus'' <small>Günther, 1862</small> * ''Boiga cynodon'' <small>Stejneger, 1907</small> }} '''Oray sanca manuk;''' ''Boiga cynodon'' (atanapi dipikawanoh ku ngaran '''Oray Gadung Kayu''' atawa '''Dog-toothed Cat Snake''') nyaéta spésiés oray tina kulawarga [[Colubridae]] anu hirupna lolobana dina tangkal ([[arboreal]]).<ref name="RepDB">{{cite web |url=https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Boiga&species=cynodon |title=Boiga cynodon |publisher=The Reptile Database |accessdate=2026-03-30}}</ref> == Nami Lokal (Vernakular) == Ieu oray miboga sababaraha nami: * '''Basa Sunda:''' [[Oray gadung kayu]], [[oray cingcin]] (sakapeung pahili). * '''Basa Indonésia:''' [[Ular gadung coklat]], [[ular taring anjing]]. * '''Basa Inggris:''' [[Dog-toothed Cat Snake]].<ref name="EcologyAsia">{{cite web |url=https://www.ecologyasia.com/verts/snakes/dog-toothed_cat_snake.htm |title=Dog-toothed Cat Snake |publisher=Ecology Asia |accessdate=2026-03-30}}</ref> == Status Konservasi == Dumasar kana daptar beureum [[IUCN]], ''Boiga cynodon'' asup kana kategori '''Least Concern (LC)''' atanapi "Resiko Handap". Populasi oray ieu dianggap masih stabil sarta sumebar lega di wewengkon Asia Tenggara.<ref name="IUCN" /> == Panyebaran == Ieu oray loba kapanggih di nagara-nagara [[Asia Tenggara]] saperti [[Thailand]], [[Malaysia]], [[Filipina]], sarta [[Indonésia]] (ngawengku [[Sumatera]], [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], jeung kapuloan [[Riau]]).<ref name="RepDB" /> == Ciri Fisik == * '''Huntu:''' Miboga huntu hareup anu panjang pisan dina caréham luhur jeung handap (nu matak dingaranan ''dog-toothed''), gunana pikeun nyekel mangsa anu buluan saperti [[manuk]]. * '''Panon:''' Gaduh panon anu badag kalayan pupil/hihideunganon nangtung (vérikal), ciri khas sato [[nokturnal]] (aktif ti peuting). * '''Ukuran:''' Awakna ramping pisan tapi bisa tumuwuh panjang nepi ka 2.5 dugi ka 2.8 méter. * '''Warna:''' Biasana warnana coklat muda atanapi semu konéng kalayan corak belang coklat poék sapanjang awakna.<ref name="EcologyAsia" /> == Sipat jeung Peurah == Sanajan asup kana kulawarga Colubridae, ''Boiga cynodon'' miboga peurah saeutik (''mildly venomous'') anu sipatna opisthoglypha (sihungna aya di tukang). Peurahna henteu dianggap bahaya pikeun manusa déwasa, tapi bisa nyababkeun bareuh saeutik. Kadaharan utamana nyaéta [[manuk]], endog manuk, sarta [[kadal]] leutik.<ref name="WHO_Boiga">{{cite web |url=https://apps.who.int/bloodproducts/snakeantivenoms/database/SearchDetail.aspx?ID=S_0000135 |title=Boiga genus |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-03-30}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} [[Kategori:Colubridae]] [[Kategori:Oray]] [[Kategori:Sato di Indonésia]] [[Kategori:Arboreal]] bry539dye4n4rbis79jj16vr1w4u33j 0 108144 708287 708025 2026-04-17T18:07:28Z Dinototosugiarto 11449 Nambihan kategori 708287 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Oray Gadung | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite web |url=https://www.iucnredlist.org/species/176329/1439223 |title=Ahaetulla prasina |publisher=IUCN Red List |accessdate=2026-03-30}}</ref> | image = Ahaetulla prasina, oriental whipsnake - Kaeng Krachan National Park.jpg | image_caption = Ahaetulla prasina (Oray Gadung) di Taman Nasional Kaeng Krachan, Thailand. | regnum = [[Sato|Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | familia = [[Colubridae]] | genus = ''[[Ahaetulla]]'' | species = '''''A. prasina''''' | binomial = ''Ahaetulla prasina'' | binomial_authority = ([[Boie]], 1827) | synonyms = * ''Dryophis prasinus'' <small>Boie, 1827</small> * ''Dryophis xanthozona'' <small>Boie, 1827</small> * ''Ahaetulla prasina'' <small>Smith, 1943</small> }} '''Oray pucuk; ''' ''Ahaetulla prasina'' (atanapi dipikawanoh ku ngaran '''Oray Gadung''' atawa '''Oriental Whipsnake''') nyaéta spésiés oray tina kulawarga [[Colubridae]] anu hirupna lolobana dina tatangkalan ([[arboreal]]).<ref name="RepDB">{{cite web |url=https://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Ahaetulla&species=prasina |title=Ahaetulla prasina |publisher=The Reptile Database |accessdate=2026-03-30}}</ref> == Nami Lokal (Vernakular) == Ieu oray miboga sababaraha nami: * '''Basa Sunda:''' [[Oray gadung]]. * '''Basa Indonésia:''' [[Ular gadung]], [[ular pucuk]]. * '''Basa Jawa:''' [[Ulo gadung]]. * '''Basa Inggris:''' [[Oriental Whipsnake]], [[Asian Vine Snake]].<ref name="EcologyAsia">{{cite web |url=https://www.ecologyasia.com/verts/snakes/oriental_whip-snake.htm |title=Oriental Whip Snake |publisher=Ecology Asia |accessdate=2026-03-30}}</ref> == Status Konservasi == Dumasar kana daptar beureum [[IUCN]], ''Ahaetulla prasina'' asup kana kategori '''Least Concern (LC)''' atanapi "Resiko Handap". Oray ieu kacida lobana kapanggih di sabudeureun kebon jeung leuweung Asia Tenggara.<ref name="IUCN" /> == Panyebaran == Oray gadung sumebar lega di wewengkon [[Asia Kidul]] dugi ka [[Asia Tenggara]], ngawengku [[India]], [[Bangladesh]], [[Myanmar]], [[Thailand]], [[Kamboja]], [[Vietnam]], [[Malaysia]], [[Filipina]], sarta [[Indonésia]] (ngawengku [[Sumatera]], [[Jawa]], [[Kalimantan]], [[Sulawesi]], jeung [[Nusa Tenggara]]).<ref name="RepDB" /> == Ciri Fisik == * '''Awak:''' Wangun awakna kacida lénjangna sarta ramping, warnana biasana héjo caang (kawas pucuk cau), tapi aya ogé variasi warna coklat atanapi semu konéng. * '''Sirah:''' Bentuk sirahna seukeut sarta lénjang (kawas panah). * '''Panon:''' Gaduh pupil horizontal (nyépté kawas garis datar), anu méré kamampuh tetempoan [[binokular]] anu hadé pikeun ngukur jarak mangsa.<ref name="EcologyAsia" /> * '''Ukuran:''' Bisa tumuwuh panjang nepi ka 1.8 dugi ka 2 méter. == Sipat jeung Peurah == Oray gadung téh sato [[diurnal]] (aktif ti beurang). Sanajan miboga huntu taring di bagian tukang (''opisthoglypha''), peurah oray ieu kagolong lésh (''mildly venomous''). Sacara umum henteu bahaya pikeun manusa, ngan ukur bisa nyababkeun bareuh saeutik atanapi ateul upami kapacok. Kadaharan utamana nyaéta [[kadal]], [[bangkong]], sarta sakapeung [[manuk]] leutik.<ref name="WHO_Ahaetulla">{{cite web |url=https://apps.who.int/bloodproducts/snakeantivenoms/database/SearchDetail.aspx?ID=S_0000133 |title=Ahaetulla genus |publisher=World Health Organization |accessdate=2026-03-30}}</ref> == Référénsi == {{reflist}} [[Kategori:Colubridae]] [[Kategori:Oray]] [[Kategori:Sato di Indonésia]] [[Kategori:Sato di Sunda]] [[Kategori:Sato arboreal]] [[Kategori:Oray peurah hampang]] [[Kategori:Oray pucuk]] [[Kategori:Arboreal]] onyk0jvs3mhjs25revw5h15sqir1rth 0 108245 708286 707990 2026-04-17T18:06:27Z Dinototosugiarto 11449 708286 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background-color:#ccffcc; text-align:center;" | Arboreal |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Sumatran Orangutans (Pongo abelii).jpg|250px]]<br/>''[[Orangutan Sumatera]] (Pongo abelii), mamalia arboreal pangbadagna di dunya.'' |- ! style="text-align:left;" | Hartosna | Sato anu hirupna di luhur tangkal |- ! style="text-align:left;" | Lawan kecap | [[Téréstrial]] (di darat) |- ! style="text-align:left;" | Adaptasi Utama | Cékéltan, buntut préhénsil, awak lénjang |} '''Arboreal''' nyaéta istilah dina widang [[Biologi]] anu nujul kana sato anu sabagian badag hirupna méspentkeun waktos di luhur [[Tangkal]]. Kecap ieu asalna tina basa [[Latin]] ''arbor'' anu hartosna "tangkal". == Adaptasi Sato Arboreal == Sato anu hirup di luhur tangkal miboga ciri has dumasar kana kelompokna: * '''[[Primata]]''': Miboga ramo anu cékéltan (''opposable thumbs''). Contona nyaéta [[Mayas|Orangutan Sumatera]] anu tapis pisan pindah ti dahan ka dahan sanajan awakna badag. * '''[[Oray]]''': Miboga awak anu ramping sarta lénjang (saperti [[Oray pucuk beureum|Oray Pucuk Beureum]]) pikeun ngadistribusi beurat awakna dina dahan anu ipis. * '''[[Amfibi]]''': Saperti [[Hileud Geureung]] (kodok tangkal) anu miboga selaput caket dina ramo sukuna pikeun napel dina daun. == [[Raksasa Arboreal (Arboreal Giants)]] == [[Orangutan Sumatera]] (''Pongo abelii'') mangrupa conto sato "raksasa" dina ékosistem arboreal. * '''[[Fisik]]''': Beurat jaluna tiasa dugi ka 90 kg, nanging tetep cicing sagemblengna di luhur kanopi leuweung. * '''[[Paripolah]]''': Aranjeunna jarang pisan turun ka taneuh pikeun nyingkahan prédator saperti [[Maung Sumatera]]. Adaptasi utamana nyaéta kakuatan cekelan leungeun sarta suku anu kacida tohagana.<ref name="SumatranOrangutan">World Wildlife Fund (WWF). ''Sumatran Orangutan''. https://www.worldwildlife.org/species/sumatran-orangutan</ref> == Kauntungan sarta Tantangan == # '''[[Kasalametan]]''': Ngahindar tina prédator darat ([[Téréstrial]]) anu henteu bisa nérkél. # '''[[Sumber Kadaharan]]''': Kanopi nyadiakeun rupa-rupa bungbuahan, kembang, sarta gegeremet (serangga). 3. '''[[Tantangan]]''': Resiko ragrag sarta kawatesna sumber [[Cai]] bersih di luhur tangkal. == [[Habitat]] == Sato arboreal loba pisan kapanggih di wewengkon [[Leuweung Tropis]] saperti di [[Indonésia]]. Karuksakan leuweung ([[Déforéstasi]]) mangrupa ancaman utama pikeun sato-sato ieu, margi aranjeunna moal tiasa salamet upami tangkal-tangkalna ditegor.<ref name="RainforestAlliance">Rainforest Alliance. ''Species of the Canopy''. https://www.rainforest-alliance.org/</ref> == [[Référénsi]] == {{reflist}} [[Kategori:Biologi]] [[Kategori:Ékologi]] [[Kategori:Sato]] [[Kategori:Paripolah sato]] [[Kategori:Arboreal]] aw2uhxh2ts7teywm13iums4b5nlz06o 0 108343 708282 2026-04-17T17:42:45Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708282 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 2px;" |+ style="font-size: 125%; font-weight: bold;" | Heulang Hideung-Coklat |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[file:Spizaetus isidori 1849.jpg|220px|Oroaetus isidori (Black-and-chestnut Eagle)]]<br /><small>Heulang Hideung-Coklat (Oroaetus isidori).</small> |- ! Karajaan | [[Animalia]] |- ! Filum | [[Chordata]] |- ! Kelas | [[Aves]] |- ! Ordo | [[Accipitriformes]] |- ! Kulawarga | [[Accipitridae]] |- ! Genus | ''[[Spizaetus]]'' |- ! Spésiés | '''''S. isidori''''' |} '''Heulang Hideung-Coklat''' (''Oroaetus isidori'' atanapi ''Spizaetus isidori'') nyaéta spésiés [[manuk]] pamangsa badag ti kulawarga Accipitridae.<ref name="BirdLife">BirdLife International (2024). ''Spizaetus isidori''. The IUCN Red List of Threatened Species.</ref> Ieu manuk téh mangrupa sato éndemik di pagunungan [[Andes]], [[Amérika Kidul]], sarta kaasup salah sahiji heulang anu panglangkana di dunya. == Taksonomi == Sateuacanna, ieu manuk diasupkeun kana genus monotipik ''Oroaetus''. Nanging, dumasar kana tés genétik panganyarna, spésiés ieu ayeuna leuwih mindeng digolongkeun kana genus ''Spizaetus'' (heulang jambul), anu mibanda hubungan deukeut jeung sababaraha jinis heulang di [[Asia]], kaasup [[Heulang Jawa]].<ref name="Ferguson">Ferguson-Lees, J., & Christie, D. A. (2001). ''Raptors of the World''. London: Christopher Helm.</ref> == Ciri Fisik == Heulang Hideung-Coklat mibanda ciri fisik anu gagah pisan: * Ukuran: Mébér jangjangna bisa nepi ka 147–180 cm kalayan panjang awak sakitar 63–74 cm. * Warna Bulu: Manuk sawawa mibanda warna hideung dina bagian tonggong sarta jambulna. Bagian dada nepi ka beuteungna mibanda warna coklat kacang (''chestnut'') anu dipapaés ku gurat-gurat hideung. * Jambul: Mibanda jambul hideung anu bisa diajegkeun, ciri khas anu némbongkeun hubunganana jeung genus ''Spizaetus''. == Habitat sarta Ékologi == Manuk ieu hirup di leuweung méga (''cloud forests'') sarta leuweung pagunungan anu luhur, biasana dina luhurna antara 1.500 nepi ka 3.000 méter di luhur beunget cai laut. Éta sababna, ieu heulang téh hésé pisan ditalungtik alatan habitatna anu lungkawing tur katutup ku [[halimun]]. Dahareun utamana nyaéta [[mamalia]] leutik kawas [[bajing]], [[monyét]] leutik (''woolly monkeys''), sarta manuk sanésna. Heulang Hideung-Coklat moro kalayan cara nyamber mangsana tina sela-sela tatangkalan leuweung anu kandel. == Status Konservasi == Dina daptar beureum [[IUCN]], spésiés ieu asup kana kategori '''Gering (Endangered)'''.<ref name="BirdLife" /> Ancaman utama pikeun kalumangsungan hirupna nyaéta: # ''Deforéstasi'': Ruksakna leuweung pagunungan alatan tatanén sarta pambukaan lahan. # ''Konflik'' jeung Manusa: Mindeng ditémbak ku masarakat lantaran dianggap sok maok sato ingon-ingon (hayam). == Rujukan == <references /> [[Kategori:Manuk]] [[Kategori:Sato di Amérika Kidul]] [[Kategori:Spizaetus]] [[Kategori:Aves]] l9pzxo78uobxepp1r3y4gwzbej9ysr7 708283 708282 2026-04-17T17:45:06Z Dinototosugiarto 11449 /* Ciri Fisik */ 708283 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 2px;" |+ style="font-size: 125%; font-weight: bold;" | Heulang Hideung-Coklat |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[file:Spizaetus isidori 1849.jpg|220px|Oroaetus isidori (Black-and-chestnut Eagle)]]<br /><small>Heulang Hideung-Coklat (Oroaetus isidori).</small> |- ! Karajaan | [[Animalia]] |- ! Filum | [[Chordata]] |- ! Kelas | [[Aves]] |- ! Ordo | [[Accipitriformes]] |- ! Kulawarga | [[Accipitridae]] |- ! Genus | ''[[Spizaetus]]'' |- ! Spésiés | '''''S. isidori''''' |} '''Heulang Hideung-Coklat''' (''Oroaetus isidori'' atanapi ''Spizaetus isidori'') nyaéta spésiés [[manuk]] pamangsa badag ti kulawarga Accipitridae.<ref name="BirdLife">BirdLife International (2024). ''Spizaetus isidori''. The IUCN Red List of Threatened Species.</ref> Ieu manuk téh mangrupa sato éndemik di pagunungan [[Andes]], [[Amérika Kidul]], sarta kaasup salah sahiji heulang anu panglangkana di dunya. == Taksonomi == Sateuacanna, ieu manuk diasupkeun kana genus monotipik ''Oroaetus''. Nanging, dumasar kana tés genétik panganyarna, spésiés ieu ayeuna leuwih mindeng digolongkeun kana genus ''Spizaetus'' (heulang jambul), anu mibanda hubungan deukeut jeung sababaraha jinis heulang di [[Asia]], kaasup [[Heulang Jawa]].<ref name="Ferguson">Ferguson-Lees, J., & Christie, D. A. (2001). ''Raptors of the World''. London: Christopher Helm.</ref> == Ciri Fisik == [[File:Spizaetus isidori 361078697.jpg|200px|left|jempol|Spizaetus_isidori_361078697]] Heulang Hideung-Coklat mibanda ciri fisik anu gagah pisan: * Ukuran: Mébér jangjangna bisa nepi ka 147–180 cm kalayan panjang awak sakitar 63–74 cm. * Warna Bulu: Manuk sawawa mibanda warna hideung dina bagian tonggong sarta jambulna. Bagian dada nepi ka beuteungna mibanda warna coklat kacang (''chestnut'') anu dipapaés ku gurat-gurat hideung. * Jambul: Mibanda jambul hideung anu bisa diajegkeun, ciri khas anu némbongkeun hubunganana jeung genus ''Spizaetus''. == Habitat sarta Ékologi == Manuk ieu hirup di leuweung méga (''cloud forests'') sarta leuweung pagunungan anu luhur, biasana dina luhurna antara 1.500 nepi ka 3.000 méter di luhur beunget cai laut. Éta sababna, ieu heulang téh hésé pisan ditalungtik alatan habitatna anu lungkawing tur katutup ku [[halimun]]. Dahareun utamana nyaéta [[mamalia]] leutik kawas [[bajing]], [[monyét]] leutik (''woolly monkeys''), sarta manuk sanésna. Heulang Hideung-Coklat moro kalayan cara nyamber mangsana tina sela-sela tatangkalan leuweung anu kandel. == Status Konservasi == Dina daptar beureum [[IUCN]], spésiés ieu asup kana kategori '''Gering (Endangered)'''.<ref name="BirdLife" /> Ancaman utama pikeun kalumangsungan hirupna nyaéta: # ''Deforéstasi'': Ruksakna leuweung pagunungan alatan tatanén sarta pambukaan lahan. # ''Konflik'' jeung Manusa: Mindeng ditémbak ku masarakat lantaran dianggap sok maok sato ingon-ingon (hayam). == Rujukan == <references /> [[Kategori:Manuk]] [[Kategori:Sato di Amérika Kidul]] [[Kategori:Spizaetus]] [[Kategori:Aves]] sfty4cvp94fn53n9qjqyuy9s7pyb7ty 0 108344 708284 2026-04-17T17:59:16Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708284 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; border-spacing: 2px;" |+ style="font-size: 125%; font-weight: bold;" | Papatong Jarum Jang-jang Hideung |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[File:Capung Biru Metalik (Vestalis luctuosa).jpg|220px|Vestalis luctuosa]]<br /><small>Vestalis luctuosa jalu kalayan warna awak métalik.</small> |- ! Karajaan | [[Animalia]] |- ! Filum | [[Arthropoda]] |- ! Kelas | [[Insecta]] |- ! Ordo | [[Odonata]] |- ! Subordo | [[Zygoptera]] |- ! Kulawarga | [[Calopterygidae]] |- ! Genus | ''[[Vestalis]]'' |- ! Spésiés | '''''V. luctuosa''''' |} '''Papatong Jarum Jang-jang Hideung''' (''Vestalis luctuosa'') nyaéta spésiés [[papatong]] jarum (''damselfly'') tina kulawarga Calopterygidae.<ref name="IUCN">IUCN Red List (2024). ''Vestalis luctuosa''.</ref> Ieu gegeremet téh mangrupa sato éndemik di [[Indonesia]], utamana sumebar di Pulo [[Jawa]], [[Bali]], sarta [[Sumatera]]. == Karakteristik == ''Vestalis luctuosa'' mibanda ciri fisik anu kacida éndahna sarta gampang dipikawanoh: * Awak: Warna awakna héjo atawa biru métalik anu hérang (''iridescent''). Warnana bakal robah-robah gumantung kana juru cahya panonpoé anu ninggang kana awakna. * Jangjang: Sakumaha ngaranna, ieu papatong mibanda jangjang anu warnana hideung meles. Nanging, nalika hiber atawa katarajang cahya, jangjangna bakal némbongkeun warna bulao atawa [[bungur]] métalik. * Wangun: Awakna ramping pisan kalayan suku anu panjang sarta rabaan (''antenna'') anu leutik pisan. == Ékologi sarta Habitat == Ieu papatong jarum téh hirupna kacida gumantungna kana kaayaan lingkungan anu masih asri. Habitat utamana nyaéta walungan atawa sédong anu caina beresih, tiis, sarta ngalir di jero [[leuweung]]. Maranéhna mindeng kapanggih eunteup dina dangdaunan di sisi [[Walungan|walungan]] anu iuh. Salaku prédator, ''Vestalis luctuosa'' ngadahar rupa-rupa [[gegeremet]] leutik sanésna, saperti [[reungit]] atanapi [[Laleur|laleur]] leutik. Ayana ieu sato di hiji wewengkon, saperti di [[Taman Nasional Ujung Kulon]], mangrupa pituduh yén kualitas cai sarta ékosistem leuweung di dinya masih kénéh séhat sarta can kakeunaan ku polusi.<ref name="Lieftinck">Lieftinck, M.A. (1954). ''Handlist of Malaysian Odonata''. Treubia.</ref> == Status Konservasi == Sanaos teu acan lebet kana kategori sato anu kaancam punah sacara global, populasi ''Vestalis luctuosa'' terus kadeseh alatan ruksakna habitat leuweung sarta polusi cai walungan. Di sababaraha wewengkon anu leuweungna geus robah jadi lahan tatanén atawa padumukan, ieu papatong téh beuki hésé kapanggih. == Rujukan == <references /> [[Kategori:Gegeremet]] [[Kategori:Odonata]] [[Kategori:Sato di Jawa]] [[Kategori:Taman Nasional Ujung Kulon]] tleuqam0wfd4djkuoarwqdfpq2vx5zm 14 108345 708285 2026-04-17T18:05:29Z Dinototosugiarto 11449 Ngabaladah 708285 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Habitat]] [[Kategori:Biologi]] Kategori ieu ngawengku spésiés sato anu méakkeun ampir sakabéh hirupna di luhur tatangkalan (arboreal). Sato jinis ieu biasana mibanda adaptasi fisik anu husus, saperti buntut anu panjang pikeun kasaimbangan, ramo anu kuat pikeun nyepeng dahan, atanapi kamampuh luncat anu hadé. Conto sato arboreal anu aya di Indonésia di antarana nyaéta: * [[Lutung]] * [[Monyét]] * [[Heulang]] * [[Oray]] tangkal tangtu. lbg5h3igkll2y479em95zhitn4pyrr4