Wikipedia suwiki https://su.wikipedia.org/wiki/Tepas MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Média Husus Obrolan Pamaké Obrolan pamaké Wikipedia Obrolan Wikipedia Gambar Obrolan gambar MédiaWiki Obrolan MédiaWiki Citakan Obrolan citakan Pitulung Obrolan pitulung Kategori Obrolan kategori Portal Obrolan portal TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara Tabél periodik 0 1113 708840 708740 2026-05-02T16:42:05Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708840 wikitext text/x-wiki '''Tabel periodik unsur kimiawi''' nyaéta pintonan tabular [[unsur kimiawi]] nu dipikanyaho. Unsur-unsur disusun dumasar struktur [[éléktron]] antukna rupa-rupa [[sipat kimiawi]]na puguh susunanana sapanjang tabelna. Nu ditémbongkeun utamana [[nomer atom]] sarta [[lambang kimiawi]]na. [[Tabel periodik#Tabel periodik baku|Tabel baku]] nyadiakeun dasar-dasar nu perlu. Aya ogé [[Tabel periodik#Métode séjén pikeun mintonkeun unsur-unsur kimiawi|Métode séjén pikeun mintonkeun unsur-unsur kimiawi]] pikeun leuwih rinci atawa sawangan séjénna. == Golongan == [[Golongan tabel periodik|Golongan]] mangrupa kolom vértikal dina tabel periodik. Aya 18 golongan dina tabel periodik baku. Unsur-unsur nu sagolongan mibanda konfigurasi éléktron [[cangkang valénsi|valénsi]] nu sarua/mirip, nepi ka sipat-sipatna ogé mirip. === Nomer golongan === Aya tilu sistim [[golongan tabél periodik#Nomer golongan|nomer golongan]]; hiji maké wilangan Arab, sedengkeun nu séjénna wilangan Romawi. Ngaran wilangan Romawi mangrupa ngaran tradisional asli golongan; ngaran wilangan Arab mangrupa skéma nu leuwih anyar nu dirékoméndasikeun ku [[International Union of Pure and Applied Chemistry|IUPAC]]. Ieu skéma dijieun pikeun ngaganti dua sistim wilangan Romawi nu heubeul sabab ngalieurkeun ku ayana ngaran nu sarua pikeun maksud nu béda. == Tabél periodik baku == <table style="width: 80%;"> <tr align="center"> <td>[[Golongan tabel periodik|'''Golongan'''&nbsp;→]]</td> <td>[[Logam alkali|'''1''']]</td> <td>[[Logam alkali taneuh|'''2''']]</td> <td style="vertical-align: top;"><br /> </td> <td>[[Unsur golongan 3|'''3''']]</td> <td>[[Unsur golongan 4|'''4''']]</td> <td>[[Unsur golongan 5|'''5''']]</td> <td>[[Unsur golongan 6|'''6''']]</td> <td>[[Unsur golongan 7|'''7''']]</td> <td>[[Unsur golongan 8|'''8''']]</td> <td>[[Unsur golongan 9|'''9''']]</td> <td>[[Unsur golongan 10|'''10''']]</td> <td>[[Coinage metal|'''11''']]</td> <td>[[Unsur golongan 12|'''12''']]</td> <td>[[Golongan boron|'''13''']]</td> <td>[[Golongan karbon|'''14''']]</td> <td>[[Pniktogén|'''15''']]</td> <td>[[Kalkogén|'''16''']]</td> <td>[[Halogén|'''17''']]</td> <td>[[Gas mulya|'''18''']]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Periode tabel periodik|'''Periode'''&nbsp;↓]]</td> <td colspan="20"><br /> </td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 1|'''1''']]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:green;">1</span><br />[[Hidrogén|H]]</td> <td colspan="17"><br /> </td> <td bgcolor="#c0ffff"><span style="color:green;">2</span><br />[[Hélium|He]]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 2|'''2''']]</td> <td bgcolor="#ff6666"><span style="color:black;">3</span><br />[[Litium|Li]]</td> <td bgcolor="#ffdead"><span style="color:black;">4</span><br />[[Berilium|Be]]</td> <td style="vertical-align: top;"><br /> </td> <td colspan="10"><br /> </td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">5</span><br />[[Boron|B]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:black;">6</span><br />[[Karbon|C]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:green;">7</span><br />[[Nitrogén|N]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:green;">8</span><br />[[Oksigén|O]]</td> <td bgcolor="#ffff99"><span style="color:green;">9</span><br />[[Florin|F]]</td> <td bgcolor="#c0ffff"><span style="color:green;">10</span><br />[[Néon|Ne]]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 3|'''3''']]</td> <td bgcolor="#ff6666"><span style="color:black;">11</span><br />[[Natrium|Na]]</td> <td bgcolor="#ffdead"><span style="color:black;">12</span><br />[[Magnesium|Mg]]</td> <td style="vertical-align: top;"><br /> </td> <td colspan="10"><br /> </td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">13</span><br />[[Aluminium|Al]]</td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">14</span><br />[[Silikon|Si]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:black;">15</span><br />[[Fosfor|P]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:black;">16</span><br />[[Walirang|S]]</td> <td bgcolor="#ffff99"><span style="color:green;">17</span><br />[[Klorin|Cl]]</td> <td bgcolor="#c0ffff"><span style="color:green;">18</span><br />[[Argon|Ar]]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 4|'''4''']]</td> <td bgcolor="#ff6666"><span style="color:black;">19</span><br />[[Kalium|K]]</td> <td bgcolor="#ffdead"><span style="color:black;">20</span><br />[[Kalsium|Ca]]</td> <td style="vertical-align: top;"><br /> </td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">21</span><br />[[Skandium|Sc]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">22</span><br />[[Titanium|Ti]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">23</span><br />[[Vanadium|V]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">24</span><br />[[Kromium|Cr]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">25</span><br />[[Mangan|Mn]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">26</span><br />[[Beusi|Fe]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">27</span><br />[[Kobalt|Co]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">28</span><br />[[Nikel|Ni]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">29</span><br />[[Tambaga|Cu]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">30</span><br />[[Séng|Zn]]</td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">31</span><br />[[Galium|Ga]]</td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">32</span><br />[[Germanium|Ge]]</td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">33</span><br />[[Arsén|As]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0"><span style="color:black;">34</span><br />[[Sélénium|Se]]</td> <td bgcolor="#ffff99"><span style="color:blue;">35</span><br />[[Bromin|Br]]</td> <td bgcolor="#c0ffff"><span style="color:green;">36</span><br />[[Kripton|Kr]]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 5|'''5''']]</td> <td bgcolor="#ff6666"><span style="color:black;">37</span><br />[[Rubidium|Rb]]</td> <td bgcolor="#ffdead"><span style="color:black;">38</span><br />[[Stronsium|Sr]]</td> <td style="vertical-align: top;"><br /> </td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">39</span><br />[[Itrium|Y]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">40</span><br />[[Zirkonium|Zr]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">41</span><br />[[Niobium|Nb]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">42</span><br />[[Molibdenum|Mo]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">43</span><br />[[Téhnetium|Tc]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">44</span><br />[[Rutenium|Ru]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">45</span><br />[[Rodium|Rh]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">46</span><br />[[Paladium|Pd]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">47</span><br />[[Pérak|Ag]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">48</span><br />[[Kadmium|Cd]]</td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">49</span><br />[[Indium|In]]</td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">50</span><br />[[Tin|Sn]]</td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">51</span><br />[[Antimony|Sb]]</td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">52</span><br />[[Telurium|Te]]</td> <td bgcolor="#ffff99"><span style="color:black;">53</span><br />[[Iodin|I]]</td> <td bgcolor="#c0ffff"><span style="color:green;">54</span><br />[[Xenon|Xe]]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 6|'''6''']]</td> <td bgcolor="#ff6666"><span style="color:black;">55</span><br />[[Sesium|Cs]]</td> <td bgcolor="#ffdead"><span style="color:black;">56</span><br />[[Barium|Ba]]</td> <td style="vertical-align: top; background-color: rgb(255, 191, 255);">*<br /></td> <td style="background-color: rgb(255, 192, 192);"><span style="color:black;">71</span><br />[[Lutetium|Lu]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">72</span><br />[[Hafnium|Hf]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">73</span><br />[[Tantalum|Ta]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">74</span><br />[[Tungsten|W]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">75</span><br />[[Rhenium|Re]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">76</span><br />[[Osmium|Os]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">77</span><br />[[Iridium|Ir]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">78</span><br />[[Platinum|Pt]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:black;">79</span><br />[[Emas|Au]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:blue;">80</span><br />[[Raksa (unsur)|Hg]]</td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">81</span><br />[[Thallium|Tl]]</td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">82</span><br />[[Timbal|Pb]]</td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:black;">83</span><br />[[Bismut|Bi]]</td> <td bgcolor="#cccc99"><span style="color:black;">84</span><br />[[Polonium|Po]]</td> <td bgcolor="#ffff99"><span style="color:black;">85</span><br />[[Astatin|At]]</td> <td bgcolor="#c0ffff"><span style="color:green;">86</span><br />[[Radon|Rn]]</td> </tr> <tr align="center"> <td>[[Unsur periode 7|'''7''']]</td> <td bgcolor="#ff6666"><span style="color:black;">87</span><br />&nbsp;[[Francium|Fr]]&nbsp;</td> <td bgcolor="#ffdead"><span style="color:black;">88</span><br />[[Radium|Ra]]</td> <td style="vertical-align: top; background-color: rgb(255, 153, 204);">**<br /></td> <td style="background-color: rgb(255, 192, 192);"><span style="color:red;">103</span><br />[[Lawrencium|Lr]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">104</span><br />[[Rutherfordium|Rf]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">105</span><br />[[Dubnium|Db]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">106</span><br />[[Seaborgium|Sg]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">107</span><br />[[Bohrium|Bh]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">108</span><br />[[Hassium|Hs]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">109</span><br />[[Meitnerium|Mt]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">110</span><br />[[Darmstadtium|Ds]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">111</span><br />[[Roentgenium|Rg]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0"><span style="color:red;">112</span><br />[[Ununbium|Uub]]</td> <td bgcolor="#eceaec"><span style="color:red;">113<br />[[Ununtrium|Uut]]</span></td> <td bgcolor="#cccccc"><span style="color:red;">114</span><br />[[Ununquadium|Uuq]]</td> <td bgcolor="#eceaec"><span style="color:red;">115<br />[[Ununpentium|Uup]]</span></td> <td bgcolor="#eceaec"><span style="color:#cccccc;">116<br />[[Ununhexium|Uuh]]</span></td> <td bgcolor="#fcfecc"><span style="color:#cccccc;">117<br />[[Ununseptium|Uus]]</span></td> <td bgcolor="#ecfefc"><span style="color:#cccccc;">118<br />[[Ununoctium|Uuo]]</span></td> </tr> <tr align="center"> <td colspan="21"><br /> </td> </tr> <tr align="center"> <td colspan="4" align="right">* '''[[Lantanida]]'''</td> <td bgcolor="#ffbfff">57<br />[[Lanthanum|La]]</td> <td bgcolor="#ffbfff">58<br />[[Cerium|Ce]]</td> <td bgcolor="#ffbfff">59<br />[[Praseodymium|Pr]]</td> <td bgcolor="#ffbfff">60<br />[[Neodymium|Nd]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:red;">61</span><br />[[Promethium|Pm]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">62</span><br />[[Samarium|Sm]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">63</span><br />[[Europium|Eu]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">64</span><br />[[Gadolinium|Gd]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">65</span><br />[[Terbium|Tb]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">66</span><br />[[Dysprosium|Dy]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">67</span><br />[[Holmium|Ho]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">68</span><br />[[Erbium|Er]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">69</span><br />[[Thulium|Tm]]</td> <td bgcolor="#ffbfff"><span style="color:black;">70</span><br />[[Ytterbium|Yb]]</td> </tr> <tr align="center"> <td colspan="4" align="right">** '''[[Aktinida]]'''</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:black;">89</span><br />[[Actinium|Ac]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:black;">90</span><br />[[Thorium|Th]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:black;">91</span><br />[[Protactinium|Pa]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:black;">92</span><br />[[Uranium|U]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">93</span><br />[[Neptunium|Np]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">94</span><br />[[Plutonium|Pu]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">95</span><br />[[Americium|Am]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">96</span><br />[[Curium|Cm]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">97</span><br />[[Berkelium|Bk]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">98</span><br />[[Californium|Cf]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">99</span><br />[[Einsteinium|Es]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">100</span><br />[[Fermium|Fm]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">101</span><br />[[Mendelevium|Md]]</td> <td bgcolor="#ff99cc"><span style="color:red;">102</span><br />[[Nobelium|No]]</td> </tr> </table> <table align="center"> <caption>[[Dérét tabel periodik|Dérét Kimia Tabel Periodik]]</caption> <tr> <td bgcolor="#ff6666">[[Logam alkali]]</td> <td bgcolor="#ffdead">[[Logam alkali taneuh]]</td> <td bgcolor="#ffbfff">[[Lantanida]]</td> <td bgcolor="#ff99cc">[[Aktinida]]</td> <td bgcolor="#ffc0c0">[[Logam transisi]]</td> </tr> <tr> <td bgcolor="#cccccc">[[Poor metal]]</td> <td bgcolor="#cccc99">[[Métaloid]]</td> <td bgcolor="#a0ffa0">[[Nonlogam]]</td> <td bgcolor="#ffff99">[[Halogén]]</td> <td bgcolor="#c0ffff">[[Gas mulya]]</td> </tr> </table> Sandi warna pikeun wilangan atom: * Unsur nu wilanganana <span style="color:blue;">'''biru'''</span> mangrupa cair na [[suhu jeung tekenan baku]] (standard temperature and pressure, STP); * nu <span style="color:green;">'''héjo'''</span> mangrupa gas na STP; * nu <span style="color:black;">'''hideung'''</span> mangrupa padet na STP; * nu <span style="color:red;">'''beureum'''</span> mangrupa [[Unsur sintétik|sintétik]] (sadayana padet na STP). * nu <span style="color:#808080;">'''abu-abu'''</span> can kapanggih. == Cara séjén ngabéréndélkeun unsur-unsur kimia == * [[Tabél periodik (baku)|Tabel baku]] (sarua jeung di luhur) nyadiakeun dasar. * [[Tabél periodik (konfigurasi éléktron)|Konfigurasi Éléktron]] * [[Tabél periodik (logam jeung nonlogam)|Logam jeung Nonlogam]] * [[Tabél periodik (balok)|Tabel periodik eusi balok]] * [[Daptar unsur dumasar ngaran]] * [[Daptar unsur dumasar lambang]] * [[Daptar unsur dumasar wilangan atomik]] * [[Daptar unsur dumasar titik golak]] * [[Daptar unsur dumasar titik lééh]] * [[Daptar unsur dumasar dénsitas]] * [[Daptar unsur dumasar beurat atom]] == Dadaran ngeunaan struktur tabel periodik == Jumlah [[cangkang éléktron]] hiji atom nangtukeun kaasup périodeu sabaraha. Unggal cangkang kabagi kana subcangkang nu béda-béda, di mana nambahna wilangan atom ngeusian nuturkeun urutan nu sacara kasar kawas kieu: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p 8s 5g 6f 7d 8p ... ku sabab éléktron pangluarna nangtukeun pasipatan kimiana, unsur-unsur nu sagolongan téh mibanda pasipatan nu mirip. Unsur-unsur sagolongan nu natangga mibanda pasipatan fisika nu sarupa, najan [[massa]]na mah béda jauh. Unsur-unsur nu natangga dina hiji périodeu mibanda massa nu ampir sarua, tapi pasitapanana béda. Pikeun conto, unsur tatangga [[nitrogén]] (N) dina périodeu kadua dina tabel nyaéta [[karbon]] (C) jeung [[oksigén]] (O). Najan massana ampir sarua (ukur sababaraha [[unit massa atom]]), pasipatanana mah béda pisan, sakumaha nu katempo dina [[alotrop]]na: oksigén diatomik [[gas]] nu ngarojong durukan, sedengkeun nitrogén diatomik teu ngarojong durukan, sarta karbon mah mangrupa padetan nu teu bisa diduruk. Nu di luhur kontras pisan jeung kasus [[klorin]] (Cl) nu natangga jeung [[halogén]] séjén (golongan halogén), nyaéta [[florin]] (F) jeung [[bromin]] (Br). Najan massana béda pajauh, sipat alotropna mah sarupa pisan: kabéhanana [[tai hiang|korosif]] (nu ngandung harti gampang ngagabung jeung [[logam]] jadi [[uyah (kimia)|uyah]] [[halida logam]]); klorin jeung florin mangrupa gas, sedengkeun bromin cair. == Sajarah == ''Artikel utama: [[Sajarah tabel periodik]]'' Tabel asli dijieunna tanpa pangaweruh ngeunaan struktur jero [[atom]]: mun urang nyusun unsur-unsur dumasar [[massa atom]], lajeng ngaplot salah sahiji sipat séjénna kana massa atomna, one sees an undulation or ''periodicity'' to these properties as a function of atomic mass. Nu munggaran nengetan pola ieu nyaéta kimiawan [[Jérman]] [[Johann Wolfgang Döbereiner]], nu taun [[1829]], ngiberkeun sababaraha ''triad'' unsur-unsur nu sarupa: <table cellspacing="5"> <tr> <th align="center" colspan="3">Sababaraha triad</th> </tr><tr> <th>Unsur</th> <th>Massa atomik</th> <th>Dénsitas</th> </tr><tr> <td>klorin</td> <td>35.5</td> <td>0.00156 g/cm<sup>3</sup></td> </tr><tr> <td>bromin</td> <td>79.9</td> <td>0.00312 g/cm<sup>3</sup></td> </tr><tr> <td>iodin</td> <td>126.9</td> <td>0.00495 g/cm<sup>3</sup></td> </tr> <tr><td>&nbsp;</td></tr><tr> <td>kalsium</td> <td>40.1</td> <td>1.55 g/cm<sup>3</sup></td> </tr><tr> <td>strontium</td> <td>87.6</td> <td>2.6 g/cm<sup>3</sup></td> </tr><tr> <td>barium</td> <td>137</td> <td>3.5 g/cm<sup>3</sup></td> </tr> </table> Ieu tuluy dituturkeun ku kimiawan Inggris [[John Alexander Reina Newlands]], nu taun [[1865]] ngémbarkeun yén unsur-unsur nu tipena sarua kaulang unggal selang dalapan unsur, nu ceuk manéhna bet mirip [[oktaf|oktaf musik]], najan ''hukum oktaf''na diseungseurikeun ku batur-baturna. Tungtungna, taun [[1869]] kimiawan Jérman [[Lothar Meyer]] jeung Rusia [[Dmitry Ivanovich Mendeleev]] ampir bareng ngembangkeun tabel periodik munggaran, nyusun unsur-unsur dumasar massa. Ngan, Mendeleev nempatkeun sababaraha unsur di luareun runtuyan massa nu geus maneuh sangkan papasanganana leuwih cocog pasipatanana antartatangga satabel, menerkeun kasalahan sababaraha massa atom, sarta ngaduga unsur-unsur séjén nu can kapanggih nu posisina aya dina sél-sél nu kosong kénéh. Mendeleev lajeng dihargaan ku papanggihanana ngeunaan struktur éléktronik unsur dina ahir [[abad ka-19]] jeung awal [[abad ka-20]]. == Sumberdaya séjén == * Mazurs, E.G., "''Graphical Representations of the Periodic System During One Hundred Years''". University of Alabama Press, Alabama. 1974. * Bouma, J., "''An Application-Oriented Periodic Table of the Elements''". J. Chem. Ed., 66 741 (1989). == Baca ogé == * [[Golongan tabel periodik]] * [[Periode tabel periodik]] * [[Dérét kimiawi]] * [[Blok tabel periodik]] * [[Tabel isotop]] * [[Papanggihan unsur kimia]] * [[Unsur kimia di alam]] * Ngaran unsur sistimatik [[IUPAC]] * [[Tabel Periodik Unsur Kosmokimia dina Surya Mandala]] == Tumbu kaluar == * "''[http://www.wou.edu/las/physci/ch412/alttable.htm Presentation forms of the periodic table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040804040618/http://www.wou.edu/las/physci/ch412/alttable.htm |date=2004-08-04 }}''". Western Oregon University. * "''[http://www.wou.edu/las/physci/ch412/perhist.htm A Brief History of the Development of Periodic Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503003958/http://www.wou.edu/las/physci/ch412/perhist.htm |date=2015-05-03 }}''". Western Oregon University. * "''[http://www.chemsoc.org/viselements/pages/periodic_table.html Visual Periodic Table]''". ChemSoc.org. * Barbalace, Kenneth L., "''[http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/ Biochemical Periodic Tables]''". KLBProductions.com. * "''[http://www.webelements.com Periodic table] (professional edition)''". WebElements. * Counterman, Craig, "''Periodic Table of the Elements : [http://web.mit.edu/3.091/www/pt/ Atomic Number] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118200639/http://web.mit.edu/3.091/www/pt/ |date=2006-01-18 }}''". MIT Course 3.091. * Holler, F. James, and John P. Selegue, "''[http://www.uky.edu/Projects/Chemcomics/ Periodic Table of Comic Books]''". Department of Chemistry, University of Kentucky. 1996-2002. * Heilman, Chris, "''[http://chemlab.pc.maricopa.edu/periodic/default.html The Pictorial Periodic Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040407011620/http://chemlab.pc.maricopa.edu/periodic/default.html |date=2004-04-07 }}''". (Includes alternate styles: Stowe, Benfey, Zmaczynski, Giguere, Tarantola, Filling, Mendeleev) * "''[http://pearl1.lanl.gov/periodic/default.htm Periodic table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050119093914/http://pearl1.lanl.gov/periodic/default.htm |date=2005-01-19 }}''". Los Alamos National Laboratory's Chemistry Division. * "''[http://www.phys.ufl.edu/fermisurface/periodic_table.html Periodic Table of the Fermi Surfaces of Elemental Solids]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''". [http://www.phys.ufl.edu/fermisurface/ The Fermi Surface Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201210041747/http://www.phys.ufl.edu/fermisurface/ |date=2020-12-10 }} * "''[http://www.nyu.edu/cgi-bin/cgiwrap/aj39/NMRmap.cgi Interactive NMR Frequency Map]''". Texas A&M. * "''[https://www.science.co.il/elements/ Periodic Table Elements]''". Israel Science and Technology Directory. 1999-2004. (sorted by physical characteristics) * Barthelmy, David, "''[http://webmineral.com/chemical.shtml Periodic table]"'' Mineralogy Database. (mineral emphasis) * Gray, Théodore, "''[http://www.theodoregray.com/PeriodicTable/ Wooden Periodic Table Table]''" (with samples) * "''[http://www.dartmouth.edu/~chemlab/info/resources/p_table/Periodic.html Periodic table applet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040811140659/http://www.dartmouth.edu/~chemlab/info/resources/p_table/Periodic.html |date=2004-08-11 }}''". Dartmouth College. ([[Java programming language|Java]]) * Jacobs, Bob, "''[http://www.chemistrycoach.com/periodic_tables.htm Periodic Tables] (in case you were thinking that the Internet needed one more)''". The Chemistry Coach. * "''[http://periodictable.com/ Periodic Table].Com''". {{CabangKimia}} {{TabelPeriodik}} [[Kategori:Tabel periodik| ]] 8dei26qmpln388skypykpkcpww7pvjd Umang 0 3866 708844 675019 2026-05-02T17:49:20Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708844 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} {{Taxobox | color = pink | name = Umang | image = hermit_crab_corcovado.jpg | image_width = 250px | image_caption = Umang di [[Taman Nasional Corcovado]], [[Kosta Rika]] | regnum = [[Sato|Animalia]] | phylum = [[Artropoda]] | subphylum = [[Crustacea]] | classis = [[Malacostraca]] | ordo = [[Dékapoda|Decapoda]] | subordo = [[Pleocyemata]] | infraordo = [[Anomura]] | superfamilia = '''Paguroidea''' | superfamilia_authority = [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1802]] | subdivision_ranks = [[Famili (biologi)|Famili]] | subdivision = * [[Coenobitidae]] * [[Diogenidae]] * [[King crab|Lithodidae]] * [[Paguridae]] * [[Parapaguridae]] * [[Pylochelidae]] * [[Pylojacquesidae]] }} '''Umang''', disebut ogé '''kumang''' mangrupa [[Dékapoda]] [[crustacea]] ti superfamili '''Paguroidéa''', béda ti [[keuyeup]] dina infraordo Brachyura. lolobana umang ngeusian cangkang pikeun ngajaga [[abdomén]]na nu leuleus. Nu geus kanyahoan aya kana 500 [[spésiés]] di sakuliah dunya; najan lolobana akuatik, aya ogé sababaraha spésiés darat. == Umang laut nu ilahar dipiara == Aya sababaraha spésiés umang nu ilahar aya di pasar [[akuarium laut]]. Mangpaat spésiés [[omnivora]] atawa [[hérbivora]] ieu nyaéta pikeun ngahakanan [[gang-gang]] jeung pasésaan lianna. Umang Karang Beureum (''Red Reef hermit crab'', ''Paguristes cadenati''), mangrupa spésiés nu payu di pasar, ku sabab lucu: awakna beureum caang, lebah panonna konéng, sarta ukuranana tetep leutik (kira 2–5&nbsp;cm). Nu leuwih leutik di antarana umang sébra (sukuna coklat polét bodas), umang tip-beureum, jeung umang suku-bulao. Nu ilahar dikukut di AS mah [[umang Karibia]] (''Coenobita clypeatus'') jeung [[umang Ékuador|umang Pasipik]] (''Coenobita compressus''), sedengkeun di [[Éropa]] mah [[Pagurus bernhardus|umang biasa]] (''Pagurus bernhardus''). Najan lolobana mah nu didagangkeun téh umang leutik, aya ogé nu bisa tumuwuh nepi ka badag (nu ti basisir pasipik mah bisa nepi ka 30&nbsp;cm) sarta sok ngahakanan [[batu karang]] jeung sato lianna. Umang biasana paling cocog hirup dina [[salinitas]] antara 1,023 jeung 1,025, sarta suhu antara 4-14[[Celsius|°C]] (spésiés sedeng) nepi ka 24-27&nbsp;°C (spésiés tropis), katut gang-gang sarta rupa-rupa 'imah' sangkan umangna bisa milih nu cocog. == Umur == Umur hirup umang rupa-rupa pisan. Mun nu dikandangan, umurna dua nepi ka lima taun, tapi mun dipiara bener-bener mah bisa nepi ka likuran taun atawa leuwih. Kungsi ogé kabéjakeun aya umang nu umurna nepi ka 70 taunan, tapi ieu mah ukur kasus husus. == Baca ogé == * [[keuyeup]] * [[rajungan]] * [[kapiting]] <gallery> File:Kelomang atau Umang - umang.jpg File:Hermit crab.jpg </gallery> == Rujukan == * ''[[:en:Hermit crab|Hermit crab]]'', Wikipédia édisi basa Inggris (23 Maret 2006) * {{aut|Harvey A. & Brodie R.}}, (2001). "Development of the terrestrial hermit crab, ''Coenobita compressus'', in the laboratory". [[Journal of Crustacean Biology]], '''21''':715-732. * [http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=206947 ITIS Standard Report Page: Paguroidea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060323043710/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=206947 |date=2006-03-23 }} == Tumbu kaluar == * [http://www.allthingscrabby.com All Things Crabby Hermit Crab Blog]. * [http://www.hermitcrabsecrets.com/ Hermit Crab Care Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309103811/http://www.hermitcrabsecrets.com/ |date=2010-03-09 }} * [http://www.crabstreetjournal.com Crab Street Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060208094644/http://www.crabstreetjournal.com/ |date=2006-02-08 }}. * [http://www.crabbytalk.com CrabbyTalk - Hermit Crab Care and Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328074144/http://www.crabbytalk.com/ |date=2006-03-28 }}. * [http://www.epicureanhermit.com Epicurean Hermit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402203102/http://epicureanhermit.com/ |date=2006-04-02 }}. * [http://www.hermie.ch Hermie Der Einsiedlerkrebs]. * [http://www.hermitcrabaddiction.net Hermit Crab Addiction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402212356/http://hermitcrabaddiction.net/ |date=2006-04-02 }}. * [http://www.hermitcrabassociation.com Hermit Crab Association.com]. * [http://www.hermitcrabassociation.org Hermit Crab Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607212141/http://hermitcrabassociation.org/ |date=2007-06-07 }}. * [http://www.hermit-crabs.com Hermit-Crabs.com]. * [http://www.hermitcrabsrus.com Hermit Crabs R us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402221412/http://hermitcrabsrus.com/ |date=2006-04-02 }} * [http://www.landhermitcrabs.com Landhermitcrabs.com]. * [http://www.landhermitcrabs.net Land Hermit Crabs.net]. * [http://www.landhermitcrabs.org The Land Hermit Crab Owners Society]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [http://www.naturallycrabby.com Naturally Crabby]. [[Kategori:Paguroidea]] 03th473u1iucuhzyir8xvqhkucopgaa Universal Serial Bus 0 5883 708845 668644 2026-05-02T17:52:58Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708845 wikitext text/x-wiki <!--[[Image:USB Icon.svg|thumb|Ikon USB "trident"]]--> [[Gambar:USB Type-A and B Diagram.svg|thumb|Konéktor USB (Tipe A jeung B)]] [[Gambar:Type A USB connector.jpg|thumb|Colokan USB Séri “A”]] '''Universal Serial Bus''' ('''USB''') nyaéta standar [[beus komputer|beus]] [[komunikasi sérial|sérial]] kana parangkat [[konéktor éléktrik|antarbeungeut]]. Barétona dirancang pikeun [[komputer]]-komputer saperti [[IBM Computer|PC]] jeung [[Apple Computer|Apple]] [[Apple Macintosh|Macintosh]], tapi lantaran popularitasna, kiwari USB geus ilahar dipaké dina [[video game console]], [[Personal Digital Assistant|PDA]], [[telepon sélulér]]; malah keur parangkat saperti [[televisi]] jeung parabotan [[home stereo]] (contona, [[pamuter MP3]]), jeung [[USB flash drive|parangkat mémori nu portabel]]. Spéktrum radio anu dumasar kana impléméntasi USB katelahna [[Wireless USB]]. == Sawangan == Sistim USB mibanda rancangan anu [[simétri|asimétris]], ngawengku ranté ''[[Server (komputasi)|host]] controller'' jeung '''multiple [[daisy-chain]]ed [[parangkat périperal|device]]'''. [[USB hub]] tambahan bisa diasupkeun dina éta ranté, nu ngidinan ayana percabangan nu ngawangun struktur [[tangkal]] ''(tree structure)'' nepikeun ka lima tingkat percabangan dina unggal kontrolerna. Unggal ''USB host'' meunang miboga sababaraha ''host controller'' sarta unggal ''host controller'' bisa nyadiakeun hiji términal USB atawa leuwih. Nepikeun ka 127 parangkat, kaasup parangkat beusna, bisa disambungkeun kana hiji ''host controller''. Parangkat-parangkat USB silisambung sacara séri ngaliwatan ''hub''. Diperlukeun sahenteuna hiji ''hub'' anu katelah ''root hub'', anu biasana ngahiji jeung ''host controller''. Aya ogé hub-hub anu dipaké babarengan, disebutna ''sharing hub'', anu ngidinan leuwih ti hiji komputer ngaksés kana périferal anu sarua, boh ku cara aksés nu siligenti antara PC sacara otomatis atawa sacara manual. Hub nu dipaké babarengan ieu kawentar pisan dina pamakéan di kantor-kantor, utamana kantor leutik. Pikeun ngurangan perluna [[hub USB]], komputer ayeuna mah USB port-na loba, umumna aya genep. [[Komputer déstop]] nu pangmodérenna miboga nepi ka satengahna términal USB dina panél hareupna, sawaréhna di panél tukang. Nu di hareup ieu dipaké pikeun konéksi parangkat portabel samentara. USB dirancang keur ngahubungkeun périperal tanpa perlu nyolokkeun [[kartu ékspansi]] kana beus [[Industry Standard Architecture|ISA]], EISA, atawa [[Peripheral Component Interconnect|PCI]]-na komputer, sarta pikeun ningkatkeun kamampuan [[plug-and-play]] ku jalan nga-[[Hot swapping|hot-swap]] parangkat (disambungkeun atawa dipegatkeun hubungannana tanpa maéhan power atawa [[rebooting]] komputer). Nalika hiji parangkat munggaran dihubungkeun, ''host'' bakal ngitung (nyebutan hiji-hiji) sarta ngaku parangkat éta, sarta ngaluarkeun [[driver]] parangkat nu diperlukeun. <!--[[Image:USB_hub.jpg|framed|right|A [[USB hub]]]]--> USB bisa ngahubungkeun [[périperal komputer|périperal]] saperti [[mouse komputer|mouse]], [[keyboard komputer|keyboard]], [[gamepad]] jeung [[joystick]], [[scanner gambar|scanner]], [[kaméra digital]], [[printer komputer|printer]], panyimpen éksternal, komponén [[Jaringan komputer|jaringan]], jeung sajabana. Keur sababaraha parangkat saperti scanner jeung kaméra digital, USB geus jadi métode konéksi standar. USB ogé digunakeun sacara lega keur ngahubungkeun printer nu teu boga hubungan ka jaringan, ngaganti [[port paralél]] nu loba dipigunakeun; USB ngabasajankeun hubungan sababaraha printer kana hiji komputer. Nepi ka taun 2004 aya 1 miliar parangkat USB di dunya. Dina 2005, ukur périperal kelas lega nu henteu bisa ngagunakeun USB, alatan perlu ''data rate'' nu leuwih luhur tibatan nu bisa disadiakueun ku USB, nyaéta [[display komputer|display jeung monitor]], sarta komponén vidéo kualitas luhur. === Standarisasi === Rancangan USB distandarisasi ku [[USB Implementers Forum]] (USB-IF), hiji badan standar isndustri mangrupa gabungan pausahaan-pausahaan mapan dina widang isndustri komputer jeung éléktronik. Anggotana kaasup di antarana [[Apple Computer]], [[Hewlett-Packard]], [[NEC Corporation|NEC]], [[Microsoft]], [[Intel]], jeung [[Agere]]. Dina taun [[2006]], spésifikasi USB nepikeun ka vérsi 2.0 (kalayan révisi). Hewlett-Packard, Intel, Lucent, Microsoft, NEC, jeung Philips babarengan ngamimitian inisiatif keur ngawangun rarata transfer data nu leuwih luhur tibatan spésifikasi 1.1 Spésifikasi USB 2.0 dikaluarkeun dina bulan April 2000 sarta distandarisasi ku USB-IF din aahir 2001. Kaluaran saméméhna nu kacatet nyaéta spésifikasi 0.9, 1.0, jeung 1.1. Parangkat nu ngagunakeun vérsi standar USB mana waé ogé, bisa dipaké dina parangkat nu dirancang dina spésifikasi saméméhna (disebut: [[kasaluyuan ka tukang]], basa Inggris:[[backwards compatibility]]). Colokan jeung wadah (stéker jeung stop kontak) keur USB nu leuwih leutik, disebut '''Mini-A''' jeung '''Mini-B''', ogé aya, nu ditetepkeun ku '''On-The-Go Supplement to the USB 2.0 Specification'''. Dina [[2 Agustus]] [[2006]], spésifikasi ieu nepi ka révisi 1.2. == Detil téhnis == <!--[[Image:PCB_mounting_female_USB_A_and_B_connectors.jpg|thumb|right|[[Printed circuit board|PCB]] mounting USB receptacles]] [[Image:USB_endpoints.png|thumb|right|USB endpoints actually reside on the connected device: the channels to the host are referred to as pipes]]--> USB ngahubungkeun sababaraha parangkat ka ''host controller'' ngaliwatan ranté ''hub''. Dina istilah USB, parangkat dirujuk minangka fungsi (''function''), sabab dina tiori, anu ku urang dipikawanoh minangka parangkat sabenerna bisa jadi tempat sababaraha fungsi, saperti [[router]] anu bisa jadi mangrupa pamaca [[Secure Digital Card]] dina waktu nu sarua. ''Hub-hub'' mangrupa parangkat nu boga guna husus nu henteu sacara resmi dianggap fungsi. Nu sok aya waé téh, hiji hub minangka ''root hub'', nu dipasang langsung kana ''host controller''. Alat/fungsi (jeung hub) ieu boga ''pipa'' (kanal logis) nyambung nu mangrupa sambungan ti kadali ''host'' kana hiji entitas logis dina alat nu disebut ''[[titik tungtung]]'' ''(endpoint)''. Pipah ieu sarua jeung [[aliran bita]] ''(byte stream)'' kawas dina [[jalur pipa (software)|jalur pipa]] ''(pipeline)'' bogana [[Unix]], nu mana istilah ''endpoint'' ogé (istilah nu goreng) dipaké keur ngamaksudkeun kana sakabéh pipa, sok sanajan dina dokumentasi USB standar oge. Titik tungtung ieu (sarta pipa nu patuturutna) dinomeran 0-15 dina unggal arahna, antukna hiji alat/fungsi bisa boga tepikeun ka 32 pipah aktip, 16 ka jero jeung 16 ka luar. (arah ''OUT'' bisa dihartikeun ''kaluar tina host controller'' sarta arah ''IN'' hartina ''asup kana host controller''.) Unggal titik tungtung bisa nransfer data ukur saarah, boh ka jero atawa ka luareun alat/fungsi, antukna unggal pipa mangrupa pipa saarah. Titik tungtung 0 disadiakeun keur manajemen beus dua arah sarta jadina aya 32 titik tungtung — sakabéh alat USB kudu nerapkeun titik tungtung 0, antukna pasti ukur aya pipa asup jeung kaluar nu dinomeran 0 dina alat nu siga kumaha waé oge. Dina pipah ieu, data dikirimkeun mangupa paket nu panjangna rupa-rupa. Unggal pipah boga hiji panjang paket makimum, ilaharna <math>2^n</math> bita, antukna paket USB bakal mindeng ngandung hiji hal anu runtuyanana 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512 atawa 1024 bita. Pipah éta dibagi ogé jadi opat kategori nu béda-béda dumasar kana ''tipe transferna'': * ''transfer kadali'' - ilaharna dipaké keur parentah pondok tur basajan kana pakakas, katut tanggepan statusna, nu dipaké contona ku pipah kadali beus nomer 0 * ''tranfer isokron'' - dina sababaraha ''guaranteed speed'' (mindeng tapi teu perlu sagancang-gancangna) tapi kalayan rugi data nu mungkin ''(possible data loss)'', contona audio jeung vidéo wanci nyata * ''transfer interupsi'' - pakakas nu merlukeun tanggepan nu gancangna kajamin ''(bounded latency)'', conton pakakas panunjuk ''(pointing device)'' jeung ''keyboard'' * ''transfer nu gedé (bulk transfer)'' - transfer sporadis nu gedé maké rubak pita nu aya nu nyesa (tapi tanpa jaminan kana rubak pita atawa ''latency''), contona transfer koropak ''(file transfer)''. Nalika hiji pakakas (fungsi) atawa ''hub'' dicolokkeun kana host controller ngaliwatan hub naon waé dina beus, harita ogé dibéré 7 alamat bit nu unik dina beus ku host controller. <!-- [[Image:LeCroy_USB_Enumeration_Trace.jpg|thumb|right|USB Enumeration Trace]]--> {{tarjamahkeun|Inggris}} <!-- The host controller then polls the bus for traffic, usually in a [[round-robin]] fashion, so no device can transfer any data on the bus without explicit request from the host controller. The ''interrupt transfers'' on corresponding endpoints do not actually interrupt any traffic on the bus: they are just scheduled to be queried more often and in between any other large transfers, thus "interrupt traffic" on a USB bus is really only high-priority traffic. [[Image:USB_descriptors.png|thumb|right|USB device descriptors are hierarchical and quite complex. This [[Unified Modeling Language|UML]] diagram tries to give an entity relation between the different descriptors: the lower left device descriptor is highest in the hierarchy, this has configuration descriptors, which have interface descriptors, which have interface settings which in turn hold the actual endpoints.]] To access an endpoint, a hierarchical configuration must be obtained. The device connected to the bus has one (and only one) ''device descriptor'' which in turn has one or more ''configuration descriptors''. These configurations often correspond to states, e.g. active vs. [[power management|low power]] mode. Each configuration descriptor in turn has one or more ''interface descriptors'', which describe certain aspects of the device, so that it may be used for different purposes: for example, a camera may have both audio and video interfaces. These interface descriptors in turn have one ''default interface setting'' and possibly more ''alternate interface settings'' which in turn have ''endpoint descriptors'', as outlined above. An endpoint may however be reused among several interfaces and alternate interface settings. === Host controllers === The [[computer hardware|hardware]] that contains the host controller and the root hub has an interface toward the programmer which is called ''Host Controller Device'' (HCD) and is defined by the hardware implementer. In practice, these are [[Memory-mapped I/O|hardware registers]] (ports) in the computer. At version 1.0 and 1.1 there were two competing HCD implementations. [[Compaq]]'s [[OHCI|''Open Host Controller Interface'' (OHCI)]] was adopted as the standard by the USB-IF. However, Intel subsequently created a specification they called the ''Universal Host Controller Interface'' (UHCI) and insisted other implementers pay to license and implement UHCI. [[VIA Technologies]] licensed the UHCI standard from Intel; all other chipset implementers use OHCI. The main difference between OHCI and UHCI is the fact that UHCI is more software-driven than OHCI is, making UHCI slightly more processor-intensive but cheaper to implement (excluding the license fees). The dueling implementations forced operating system vendors and hardware vendors to develop and test on both implementations which increased cost. During the design phase of USB 2.0 the USB-IF insisted on only one implementation. The USB 2.0 HCD implementation is called the ''Extended Host Controller Interface'' (EHCI). Only EHCI can support high-speed transfers. Each EHCI controller contains four virtual HCD implementations to support Full Speed and Low Speed devices. The virtual HCD on Intel and Via EHCI controllers are UHCI. All other vendors use virtual OHCI controllers. On [[Microsoft Windows]] platforms, one can tell whether a USB port is version 2.0 by opening the Device Manager and checking for the word "Enhanced" in its description; only USB 2.0 drivers will contain the word "Enhanced." On [[Linux]] systems, the ''lspci -v'' command will list all PCI devices, and a controllers will be named OHCI, UHCI or EHCI respectively, which is also the case in the Mac OS X system profiler. On [[BSD]] systems, [[dmesg]] will show the detailed information hierarchy. === Device classes === Devices that attach to the bus can be full-custom devices requiring a full-custom device driver to be used, or may belong to a ''device class''. These classes define an expected behavior in terms of device and interface descriptors so that the same device driver may be used for any device that claims to be a member of a certain class. An [[operating system]] is supposed to implement all device classes so as to provide generic drivers for any USB device. Device classes are decided upon by the Device Working Group of the USB Implementers Forum. If the class is to be set for the entire device, the number is assigned to the ''bDeviceClass'' field of the device descriptor, and if it is to be set for a single interface on a device, it is assigned to the ''bInterfaceClass'' field of the interface descriptor. Both of these are a single [[byte]] each, so a maximum of 253 different device classes are possible (values 0x00 and 0xFF are reserved). If ''bDeviceClass'' is set to 0x00, the operating system will look at ''bInterfaceClass'' of each interface to determine the device class. Each class also optionally supports a ''SubClass'' and ''Protocol'' subdefinition. These can be used as the main device classes are continuously revised. [[Image:Ellisys_usb_analyzer_mass_storage_decoding.gif|thumb|right|Mass Storage Capture]] --> Kelas alat nu sering dipaké (dikelompokkeun dumasar ID kelas nu didaptarkeun) nyaéta: ; 0x00 : Reserved value - used in the device descriptor to signify that the interface descriptor holds the device class identifier for éach interface. ; 0x01 : [[USB audio device class]], [[sound card]]-like devices. ; 0x03 : [[USB human interface device class]] ("HID"), keyboards, mice, etc. ; 0x06 : Still image capture device class, identical to the [[Picture Transfer Protocol]] as used across USB ; 0x07 : [[USB printer device class]], [[computer printer|printer]]-like devices. ; 0x08 : [[USB mass storage device class]] used for [[USB flash drive|flash drives]], portable hard drives, [[memory card]] réaders, digital cameras, [[digital audio player]]s etc. This device class presents the device as a block device (almost always used to store a [[file system]]). ; 0x09 : [[Hub USB]]. ; 0x0A : [[USB communications device class]] used for [[modem]]s, [[network card]]s, [[ISDN]] connections, [[Fax]]. ; 0x0E : [[USB video device class]], [[webcam]]-like devices, motion image capture devices. ; 0xE0 : [[Wireless]] controllers, for example [[Bluetooth]] dongles. ; 0xFF : Custom device class - used to establish that a device or interface does not support any standard device class and requires custom drivers. === Pasinyalan USB === ==== Pasinyalan USB ==== Nomer suku (ditempo dina sokét): [[Gambar:USB Type-A and B pinout.svg|180px]] {| class="prettytable" |+ '''Panetepan suku'''<ref>[http://www.usb.org/developers/docs/ Universal Serial Bus Specification Revision 2.0] — 6.5.2 USB Connector Termination Data]</ref> |- ! colspan = "2" | Suku !! Fungsi |- ! style="background-color: red;" | &nbsp; ! 1 | V<sub>BUS</sub> (4.75–5.25 V) |- ! style="background-color: white;" | &nbsp; ! 2 | D− |- ! style="background-color: green;" | &nbsp; ! 3 | D+ |- ! style="background-color: black;" | &nbsp; ! 4 | [[Taneuh (listrik)|GND]] |- ! style="background-color: silver;" | &nbsp; ! Shell | [[Kabel nu di-shield|Shield]] |}<!-- USB signals are transmitted on a [[twisted pair]] of data cables, labelled D+ and D−. These collectively use [[half-duplex]] [[differential signaling]] to combat the effects of electromagnetic noise on longer lines. D+ and D− operate together; they are not separate [[simplex]] connections. Transmitted signal levels are 0.0–0.3 V for low and 2.8–3.6 V for high. ===== Transfer speed ===== USB supports three [[data rates]]. * A '''Low Speed''' rate of 1.5 [[Mbit/s]] (183 [[KiB]]/s) that is mostly used for Human Interface Devices (HID) such as keyboards, mice, and joysticks. * A '''Full Speed''' rate of 12 [[Mbit/s]] (1.5 [[MiB]]/s). Full Speed was the fastest rate before the USB 2.0 specification and many devices fall back to Full Speed. Full Speed devices divide the USB bandwidth between them in a first-come first-served basis and it is not uncommon to run out of bandwidth with several isochronous devices. All USB Hubs support Full Speed. * A '''Hi-Speed''' rate of 480 [[Mbit/s]] (57 [[MiB]]/s). Though Hi-Speed devices are commonly referred to as "USB 2.0", ''not all USB 2.0 devices are Hi-Speed.'' A USB device should specify the speed it will use by correct labeling on the box it came in or sometimes on the device itself. The [[USB-IF]] certifies devices and provides licenses to use special marketing logos for either "Basic-Speed" (low and full) or High-Speed after passing a compliancy test and paying a licensing fee. All devices are tested according to the latest spec, so recently-compliant Low Speed devices are ''also'' 2.0. Hi-Speed devices should fall back to the slower data rate of Full Speed when plugged into a Full Speed hub. Hi-Speed hubs have a special function called the '''Transaction Translator''' that segregates Full Speed and Low Speed bus traffic from Hi-Speed traffic. The Transaction Translator in a Hi-Speed hub (or possibly each port depending on the electrical design) will function as a completely separate Full Speed bus to Full Speed and Low Speed devices attached to it. This segregation is for bandwidth only; bus rules about power and hub depth still apply. A hub will have one or more Transaction Translators and there is no standard way to determine the number of transaction translators a hub may have. All low and full speed devices connected to one transaction translator will share the low/full speed bandwidth. This means that hubs can have dramatically different performance depending upon the number of transaction translators and the devices plugged into their ports. e.g. a hi-speed 7 port hub with only 1 transaction translator with 7 low/full speed devices plugged in, will act no differently than a USB 1.1 hub and all devices compete for the same low/full speed bandwidth. If the hub were to have a transaction translator for each of the seven ports, then each device would have all the full/low speed bandwidth available to it and would only compete for the hi-speed bandwidth, which is much greater. [http://www.tomshardware.com/2003/09/09/usb_technology/index.html] ====Data encoding==== The USB standard uses the [[NRZI]] system to encode data, and uses [[bit stuffing]] for logic 1 transmission more than five bits long (put 0 logic after five bits of logic 1). NRZI (non-return to zero, inverted) encoding method does not change the signal for transmission of a logic 1, but the signal level is inverted for each change to a logic 0. ==== Mini-USB signaling ==== [[Image:USB Mini-A, B Plugs.PNG|frame|right|USB Mini-A, and -B plugs showing pin numbers (not to scale)]] [[Image:Mini_usb_AB.jpg|thumbnail|right|102px|Mini-A plug (left), Mini-B plug (right)]]--> <!-- Image with unknown copyright status removed: [[Image:Mini_usb_b_male.jpg|thumbnail|right|102px|Std-A (left) Mini USB, Type B Right]] --><!-- {| class="wikitable" |+ Mini USB connector pinout |- ! Pin !! Function |- | 1 || V<sub>BUS</sub> (4.4–5.25 V) |- | 2 || D− |- | 3 || D+ |- | 4 || ID |- | 5 || Ground |} Most of the pins of a Mini-USB connector are the same as those in a standard USB connector, except pin 4. Pin 4 is called "ID" and, in the Mini-A connector, is connected to ground, but in the Mini-B is not connected. This causes a device supporting [[USB On-The-Go]] (with a Mini-AB socket) to initially act as host when connected to a USB Mini-A connector (the "A" end of a Mini-A–Mini-B cable). The Mini-A connector also has an additional piece of plastic inside to prevent insertion into a slave-only (B-only) device. === USB connectors === [[Image:Usb.svg|thumb|left|200px|[[Clip art]] image of a connector]] There are several types of USB connectors, and some have been added as the specification has progressed. From the original USB specification: * Series “A” plug * Series “A” receptacle * Series “B” plug * Series “B” receptacle Added in USB 2.0 specification: * Mini-B plug * Mini-B receptacle Added in the ''On-The-Go Supplement to the USB 2.0 Specification'': * Mini-A plug (white) * Mini-A receptacle (white) * Mini-AB receptacle (grey) Adapters, also from the ''On-The-Go Supplement to the USB 2.0 Specification'' (Note that no other adapters are allowed.): * Mini-A receptacle to Standard-A plug * Standard-A receptacle to Mini-A plug Cables have only plugs, and hosts and devices have only receptacles. Hosts have type-A receptacles and devices, if they have receptacles, have type-B. Type-A plugs only mate with type-A receptacles, and type-B with type-B. The On-the-Go supplement allows a product to be either host or device, with a Mini-AB receptacle that accepts either a Mini-A plug or a Mini-B plug. Mini-A, Mini-B, and Mini-AB connectors are identified easily by color. The plastic inside Mini-A plugs and receptacles is always white, that in Mini-B connectors black, and that in Mini-AB receptacles grey. There is a limited set of cables allowed by the USB specification. Cables fall into two categories — “detachable” and “captive”. For purposes of the specification, “captive” includes any cable with a custom connector on the device end. Any captive cable has only a type-A plug, either Standard-A or Mini-A. Any detachable USB cable has one type-A connector (either Standard-A or Mini-A) and one type-B connector (either Standard-B or Mini-B). Detachable USB cable types: * Standard-A plug to Standard-B plug * Standard-A plug to Mini-B plug * Mini-A plug to Standard-B plug * Mini-A plug to Mini-B plug Any cable with a receptacle or with two “A” or two “B” connectors is, by definition, not USB. However, many cable manufacturers make and sell USB-compatible (yet not strictly conforming) extension cables with a Standard-A plug on one end and Standard-A receptacle on one end. Note that only “full-speed” and “high-speed” devices use detachable cables. "Low-speed" devices only use captive cables because the low-speed specification does not allow for the electrical characteristics of standard detachable USB cables. The Mini-A, Mini-B, and Mini-AB connectors are used for smaller devices such as PDAs, mobile phones or digital cameras. The Series “A” plug is approximately 4 by 12 mm, the Series “B” approximately 7 by 8 mm, and the Mini-A and Mini-B plugs approximately 3 by 7 mm. The connectors which the USB committee specified were designed to support a number of USB's underlying goals, and to reflect lessons learned from the varied menagerie of connectors then in service. In particular: * The connectors are designed to be robust. Many previous connector designs were fragile, with pins or other delicate components prone to bending or breaking, even with the application of only very modest force. The electrical contacts in a USB connector are protected by an adjacent plastic tongue, and the entire connecting assembly is further protected by an enclosing metal sheath. As a result USB connectors can safely be handled, inserted, and removed, even by a small child. The encasing sheath and the tough moulded plug body mean that a connector can be dropped, stepped upon, even crushed or struck, all without damage; a considerable degree of force is needed to significantly damage a USB connector. * It is difficult to incorrectly attach a USB connector. Connectors cannot be plugged-in upside down, and it is clear from the appearance and kinesthetic sensation of making a connection when the plug and socket are correctly mated. However, it is not obvious at a glance to the inexperienced user (or to a user without sight of the installation) which way round a connector goes, so it is often necessary to try both ways. * The connectors are particularly cheap to manufacture. * The connectors enforce the directed topology of a USB network. USB does not support cyclical networks, so the connectors from incompatible USB devices are themselves incompatible. Unlike other communications systems (e.g. RJ-45 cabling) gender-changers are never used, making it difficult to create a cyclic USB network. * A moderate insertion/removal force is specified. USB cables and small USB devices are held in place by the gripping force from the receptacle (without the need for the screws, clips, or thumbturns other connectors require). The force needed to make or break a connection is modest, allowing connections to be made in awkward circumstances or by those with motor disabilities. * The connector construction always ensures that the external sheath on the plug contacts with its counterpart in the receptacle before the four connectors within are connected. This sheath is typically connected to the system ground, allowing otherwise damaging static charges to be safely discharged by this route (rather than via delicate electronic components). This means of enclosure also means that there is a (moderate) degree of protection from electromagnetic interference afforded to the USB signal while it travels through the mated connector pair (this is the only location when the otherwise twisted data pair must travel a distance in parallel). In addition, the power and common connections are made after the system ground but before the data connections. This type of staged make-break timing allows for safe hot-swapping and has long been common practice in the design of connectors in the aerospace industry. * The USB standard specifies relatively low tolerances for compliant USB connectors, intending to minimize incompatibilities in connectors produced by different vendors (a goal that has been very successfully achieved). Unlike most other connector standards, the USB spec also defines limits to the size of a connecting device in the area around its plug. This was done to avoid circumstances where a device complied with the connector specification but its large size blocked adjacent ports. Compliant devices must either fit within the size restrictions or support a compliant extension cable which does. (Note that this means a cable provided by the manufacturer of the device, not a generic "USB-compatible extension cable", as, by definition, USB extension cables do not exist.) However, the mechanical layer has changed in some examples. For example, the [[IBM UltraPort]] is a proprietary USB connector located on the top of IBM's [[laptop]] [[Liquid crystal display|LCD]]s. It uses a different mechanical connector while preserving the USB signaling and protocol. Other manufacturers of small items also developed their own small form factor connector, and a wide variety of these have appeared. For specification purposes, these devices were treated as having a captive cable. An extension to USB called [[USB On-The-Go]] allows a single port to act as either a host or a device - chosen by which end of the cable plugs into the socket on the unit. Even after the cable is hooked up and the units are talking, the two units may "swap" ends under program control. This facility targets units such as [[Personal Digital Assistant|PDA]]s where the USB link might connect to a PC's host port as a device in one instance, yet connect as a host itself to a keyboard and mouse device in another instance. USB On-The-Go has therefore defined two small form factor connectors, the Mini-A and Mini-B, and a universal socket (Mini-AB), which should stop the proliferation of proprietary designs. [[Wireless USB]] is a standard being developed to extend the USB standard while maintaining backwards compatibility with USB 1.1 and USB 2.0 on the protocol level. The maximum length of a USB cable is 5 meters; greater lengths require hubs [http://www.usb.org/developers/usbfaq/#cab1]. === Power supply === ==== Standard ==== [[Image:Usblowpowerwarning.png|thumb|right|200px|[[Mac OS X]] dialog displayed when the 500mA limit is exceeded]] The USB specification provides a 5 V supply on a single wire from which connected USB devices may draw power. The specification allows no more than 5.25 V and no less than 4.375 V. Initially a device is only allowed to draw 100 mA. It may request more current from the upstream device in units of 100 mA up to a maximum of 500 mA. In practice, most ports will deliver the full 500 mA or more before shutting down power, even if the device hasn't requested it or even identified itself, but any device that behaves in this way is, by definition, not a USB device. If a (compliant) device requires more power than is available, then it cannot operate until the user changes the network (either by rearranging USB connections or by adding external power) to supply the power required. If a bus-powered hub is used, the devices downstream may only use a total of four units — 400 mA — of current. This limits compliant bus-powered hubs to 4 ports, among other things. Equipment requiring more than 500 mA, hubs with more than 4 ports and hubs with downstream devices using more than four 100 mA units total must provide their own power. The host operating system typically keeps track of the power requirements of the USB network and may warn the computer's operator when a given segment requires more power than is available. ==== Non-standard ==== A number of devices use this power supply without participating in a proper USB network. The typical example is a USB-powered reading light; fans, battery chargers (particularly for mobile telephones) and even miniature vacuum cleaners are also available. In most cases, these items contain no electronic circuitry, and thus are not proper USB devices at all. This can cause problems with some computers—the USB specification requires that devices connect in a low-power mode (100 mA maximum) and state how much current they need, before switching, with the host's permission, into high-power mode. Some USB devices draw more power than is permitted by the specification for a single port. This is a common requirement of external hard and optical disc drives and other devices with motors or lamps. Such devices can be used with an external power supply of adequate rating; some external hubs may, in practice, supply sufficient power. For portable devices where external power is not available, but not more than 1 A is required at 5 V, devices may have connectors to allow the use of two USB cables, doubling available power but reducing the number of USB ports available to other devices. Amongst others, a number of peripherals for [[IBM]] laptops (now made by [[Lenovo]]) are designed to use dual USB connections. USB-powered devices attempting to draw large currents without requesting the power will not work with certain USB controllers, and will either disrupt other devices on the bus or fail to work themselves (or both). Those problems with the abuse of the USB power supply have inspired a number of [[April Fool's Day|April Fool]] hoaxes, like the introduction of a USB-powered [[George Foreman Grill|George Foreman]] ''iGrill'' [http://www.thinkgeek.com/stuff/looflirpa/igrill.shtml] and a desktop USB [[Fondue]] Set [http://www.thinkgeek.com/stuff/41/fundue.shtml]. There are also unique and unusual USB-powered devices, such as [http://gadgets.fosfor.se/the-top-10-weirdest-usb-drives-ever/ food drives], [http://www.techepics.com/files/warmer_a.jpg coffee warmers], [http://www.google.com/translate?u=http%3A%2F%2Fxe.bz%2Faho%2F24&langpair=ja%7Cen&hl=en&ie=UTF8 BBQs], to [http://www.techtickerblog.com/2006/03/20/weird-usb-devices/ lifestyle accessories] and [http://blog.wired.com/weirdusb/ more]. == USB compared to other standards == === Storage === [[Image:TwinMOS Mobile Disk III K24-256MB USB Flash drive.jpg|thumb|250px|A [[USB Flash Drive|Flash Drive]], a typical USB mass-storage device]] USB implements connections to storage devices using a set of standards called the ''[[USB mass storage device class|USB mass-storage device class]]''. This was initially intended for traditional magnetic and optical drives, but has been extended to support a wide variety of devices. USB is not intended to be a primary bus for a computer's internal storage: buses such as [[Advanced Technology Attachment|ATA]] (IDE) and [[SCSI]] fulfill that role. However, USB has one important advantage in making it possible to install and remove devices without opening the computer case, making it useful for external drives. Today, a number of [[manufacturer]]s offer external, portable USB hard drives, or empty enclosures for drives, that offer performance comparable to internal drives. These external drives usually contain a translating device that interfaces a drive of conventional technology (IDE, ATA, SATA, ATAPI, or even SCSI) to a USB port. Functionally, the drive appears to the user just like another internal drive. === Human-interface devices ([[Human interface device|HID]]s) === [[Image:USB to PS2 adaptor horiz.jpg|thumb|250px|USB-to-PS/2 adaptor for a mouse]] As of [[2006]], most PCs and motherboards have at least two USB ports, but still retain [[PS/2 connector|PS/2]] keyboard and mouse connectors. [[IBM Personal Computer/AT|AT]] keyboard connectors are less frequently found. Motherboards for non-portable PCs usually have a number of USB 2.0 high-speed ports, some available at the back of the computer case, others requiring USB sockets on the front or rear of the computer to be connected via a cable to a [[header]] on the motherboard. Joysticks, keypads, tablets and other human-interface devices are also progressively migrating from [[MIDI]], PC [[game port]], and PS/2 connectors to USB. Mice and keyboards are frequently fitted with USB connectors, but are generally supplied with a small USB-to-PS/2 adaptor so that they can be used with either USB or PS/2 ports. Apple computers have used USB mice and keyboards exclusively since [[January]] [[1999]]. === FireWire === USB was originally seen as a complement to [[FireWire]], which was designed as a high-speed serial bus which could efficiently interconnect peripherals such as hard disks, audio interfaces, and video equipment. USB originally operated at a far lower data rate and used much simpler hardware, and was suitable for small peripherals such as keyboards and mice. However, FireWire ports were more costly to implement than USB ports, in part due to their per-port license fee (between 75 cents and $1.50 in bulk licenses{{dubious}}), and the more complex circuitry the controller required. As a result, they were rarely provided as standard equipment on computers other than Apple's Macintoshes (Apple owns rights to the FireWire standard), and peripheral manufacturers offered many more USB devices. The introduction of USB 2.0 Hi-Speed, with its widely advertised 480 Mbit/s signaling rate, convinced many consumers that FireWire was outdated (although this was not necessarily the case; see "USB 2.0 Hi-Speed vs FireWire" below). Today, USB Hi-Speed is rapidly replacing FireWire in consumer products. FireWire retains its popularity in many professional settings, where it is used for audio and video transfer, and data storage. ==== Technical differences ==== The most significant technical differences between FireWire and USB include the following: * USB networks use a [[tiered-star]] topology, while FireWire networks use a repeater-based topology. * USB uses a "speak-when-spoken-to" protocol; peripherals cannot communicate with the host unless the host specifically requests communication. A FireWire device can communicate with any other node at any time, subject to network conditions. * A USB network relies on a single host at the top of the tree to control the network. In a FireWire network, any capable node can control the network. These and other differences reflect the differing design goals of the two buses: USB was designed for simplicity and low cost, while FireWire was designed for high performance, particularly in time-sensitive applications such as audio and video. === USB 2.0 Hi-Speed vs FireWire === The signalling rate of USB 2.0 Hi-Speed mode is 480 [[megabits per second]], while the signalling rate of [[FireWire]] 400 (IEEE 1394a) is 393.216 Mbit/s [http://www.choice.com.au/viewArticle.aspx?id=104527&catId=100274&tid=100008&p=1]. USB requires more host processing power than FireWire due to the need for the host to provide the arbitration and scheduling of transactions. USB transfer rates are ''theoretically'' higher than FireWire due to the need for FireWire devices to arbitrate for bus access. A single FireWire device may achieve a transfer rate for FireWire 400 as high as 41 MB/s. While for USB 2.0 the rate can ''theoretically'' be 55 MB/s (for a single device). In a multi device environment FireWire rapidly loses ground to USB: FireWire's mixed speed networks and long connection chains dramatically affect its performance. The peer to peer nature of FireWire requires devices to arbitrate, which means a FireWire bus must wait until a given signal has propagated to all devices on the bus. The more devices on the bus the lower the peak performance. Conversely, for USB the maximum timing model is fixed and is limited only by the host-device branch (not the entire network). Furthermore, the host-centric nature of USB allows the host to allocate more bandwidth to high priority devices instead of forcing them to compete for bandwidth as in Firewire. Despite all this and despite USB's theoretically higher speed, in real life benchmarks the actual speed of FireWire hard drives nearly always beats USB 2 hard drives by a significant margin.{{fact}} In addition to this some operating systems take a conservative approach to scheduling transactions and limit the number of transfers per frame, reducing the maximum transfers from, say, the theoretical 13 per frame to 10 or 9. In 2003, FireWire was updated with the IEEE 1394b specification. This provides a new mode called S800, which operates at 786.432 Mbit/s. S800 requires a new [[physical layer]], but S800 nodes can be connected to existing FireWire 1394a ports, just as USB Hi-Speed nodes will operate with older full-speed hosts. However, unlike USB Hi-Speed systems, which can change the speeds on each branch, a 1394a device on a 1394b system requires all devices to fall to 1394a speeds. IEEE 1394b also provides rates up to approximately 3.2 Gbit/s; however, the higher rates use special physical layers which are incompatible with 1394a devices. == Version history == === USB === *'''USB 1.0 FDR''': Released in November 1995, the same year that Apple adopted the [[IEEE]] 1394 standard known as [[FireWire]]. *'''USB 1.0''': Released in January 1996. *'''USB 1.1''': Released in September 1998. *'''USB 2.0''': Released in April 2000. The major feature of this standard was the addition of high-speed mode. This is the current revision. *'''USB 2.0''': Revised in December 2002. Added three speed distinctions to this standard, allowing all devices to be USB 2.0 compliant even if they were previously considered only 1.1 or 1.0 compliant. This makes the backwards compatibility explicit, but it becomes more difficult to determine a device's throughput without seeing the symbol. As an example, a computer's port could be incapable of USB 2.0's hi-speed fast transfer rates, but still claim USB 2.0 compliance (since it supports some of USB 2.0). === USB On-The-Go Supplement === *'''[[USB On-The-Go]] Supplement 1.0''': Released in December 2001. *'''[[USB On-The-Go]] Supplement 1.0a''': Released in June 2003. This is the current revision. === Wireless USB === Released on [http://www.usb.org/developers/wusb/ May 12, 2005]. [[Wireless USB]] uses [http://wimedia.org/en/index.asp UWB] (Ultra Wide Band) as the radio technology. == Extensions to USB == The [[PictBridge]] standard allows for interconnecting consumer imaging devices. It typically uses USB as the underlying communication layer. Microsoft's [[Xbox]] [[game console]] uses standard USB 1.1 signalling in its controllers, but features a proprietary connector rather than the standard USB connector. (However, Microsoft uses standard USB 2.0 connectivity in its newer [[Xbox 360]].) Similarly [[IBM UltraPort]] uses standard USB signalling, but uses a proprietary connection format. [[Powered USB]] uses standard USB signalling with the addition of extra power lines for point-of-sale terminals. The USB Implementers Forum is working on a [[wireless networking]] standard based on the USB protocol. [[Wireless USB]] is intended as a cable-replacement technology, and will use [[Ultra wideband]] wireless technology for data rates of up to 480 Mbit/s. Wireless USB is well suited to wireless connection of PC centric devices, just as [[Bluetooth]] is now widely used for mobile phone centric personal networks (at much lower data rates). See http://www.usb.org/developers/wusb/ for more details. A company called [[Fiberbyte]] have developed an open industry software specification called USB-inSync, which allows real-time control of multiple USB devices. The standard USB interface is asynchronous, which leads to poor control of temporal parameters. See http://www.fiberbyte.com/usbinsync.htm for more details == Communication with USB devices == Communication between software and USB devices usually depends upon the Operating System ([[Microsoft Windows|Windows]], [[Apple Macintosh|Macintosh]], [[Linux]] etc) and the language you choose ([[Java programming language|Java]], [[C++]], [[Delphi programming language|Delphi]] etc). One exception is the [http://libusb.sourceforge.net/ libusb project], which provides a common library interface for use under multiple operating systems. === Communication from the Linux OS === * General - http://www.linux-usb.org/ * Java - The [http://jusb.sourceforge.net/ jUSB] project provides a Free Software (and Open Source) Java API for USB, supporting applications using Java host-side software to drive USB devices. This API is limited to Linux. === Communication from the Mac OS === * General - [[Apple Computer|Apple]] has [http://developer.apple.com/devicedrivers/usb/index.html this page on General Mac USB Development] * Java - No info is available on this combination. === Communication from the Solaris Operating Environment === * General - [[Sun Microsystems|Sun]] has [http://developers.sun.com/solaris/developer/support/driver/usb.html this page on General Solaris USB Development] * Java - No info is available on this combination. === Communication from the Windows OS === * General - [http://www.thesycon.de/eng/usbio.shtml USBIO] has commercial C++ drivers for USB communication on windows from C & C++. Their COM interface allows for Delphi, C# and VB development. Java development is possible via JNI. * General - [http://libusb-win32.sourceforge.net/ libusb-win32] is a Windows port of the multi-platform [http://libusb.sourceforge.net/ libusb libraries] and also allows writing USB drivers in user space. * Java - The [http://www.steelbrothers.ch/jusb/ Mike Stahl] started work on this combination in 2003. The usb.windows package has a partial Windows implementation of a usb.core.Host object, bootstrapping support, and other classes leveraging Windows USB support. It appears that no work has been done on this package since 2003, so it may be abandoned. * MS-Dos Applications - [http://www.decompile.com/dataflex/tips/usb_printer.htm The Database Managers, Inc.] provides instructions for connecting an MS-Dos application to a printer that uses a USB Port on Windows 2000. The techniques also apply to computers running the Windows XP operating system. === Communication from the Amiga OS === * General - [http://www.platon42.de/poseidon.html Poseidon] are commercial drivers for USB === Other communication options === If your Operating System and language combination is not supported, another option is a USB to RS-232 bridge. [http://www.ftdichip.com/FTDrivers.htm FTDI] Chip provides virtual COM drivers with its chips, to make the USB device look to the host software like a COM (RS-232) port. Alternatively, Microchip offers COM port [http://www.microchip.com/stellent/idcplg?IdcService=SS_GET_PAGE&nodeId=1824&appnote=en021631 emulation firmware] for their range of USB [[PIC microcontroller]]s. --> == Tempo Ogé == * [[U3]] (keur ngajalankeun aplikasi Microsoft Windows tina USB flash drive) * [[USB Flash Drive]] * [[Hub USB]] * [[Forum Pamaké USB]] * [[USB streaming]] Keur beus lianna, tempo: * [[ACCESS.bus]] * [[FireWire]] (katelah ogé IEEE 1394, atawa [[I.link]]) * [[PCMCIA]] * [[Peripheral Component Interconnect]] (PCI) * [[Kabel sérial]] (keur [[RS-232]]) * [[Wi-Fi]] == Tumbu Luar == {{Wikibookspar||Serial Programming:USB Technical Manual}} * [http://www.usb.org/ Home of USB Implementers Forum, Inc.], including [http://www.usb.org/developers/docs/ the USB 2.0 specification] * [http://www.datapro.net/techinfo/usb_info.html All About USB - a Complete Guide to the Universal Serial Bus] * [http://www.lvr.com/usb.htm USB Central] for developers of USB devices and hosts * [http://www.bootdisk.com/usb.htm USB keur DOS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213071434/http://www.bootdisk.com/usb.htm |date=2021-02-13 }} * [http://www.georgpotthast.de/usb UHCI keur DOS] * [http://www.linux-usb.org/ Linux USB Project], containing much technical information and documentation * [http://www.qbik.ch/usb/devices/ Linux USB device overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001200730/http://www.qbik.ch/usb/devices/ |date=2011-10-01 }}, which contains much more comprehensive information than the Linux USB Project * [http://www.windowsnetworking.com/articles_tutorials/usbmain.html USB Networking Introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121205094345/http://www.windowsnetworking.com/articles_tutorials/usbmain.html |date=2012-12-05 }} * [http://usbmount.alioth.debian.org/ Linux usbmount] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927211440/http://usbmount.alioth.debian.org/ |date=2005-09-27 }}. * [http://www.beyondlogic.org/usbnutshell/usb-in-a-nutshell.pdf USB in a NutShell] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051004064417/http://www.beyondlogic.org/usbnutshell/usb-in-a-nutshell.pdf |date=2005-10-04 }} - a primer for developers * [http://developer.intel.com/technology/usb/uhci11d.htm Universal Host Controller Interface (UHCI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213071430/https://www.intel.com/content/www/us/en/design/resource-design-center.html |date=2021-02-13 }} * [http://www.barefeats.com/usb2.html USB vs FireWire speed comparison] * [http://www.segger-us.com Embedded USB Stack] (Embedded USB-MSD and USB-Bulk Stack for any RTOS) * [http://pinouts.ru/connector/4_pin_USB_A__USB_B__mini-USB_port_connector.shtml Pinouts for some devices with USB connector or interface] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703100218/http://pinouts.ru/connector/4_pin_USB_A__USB_B__MINI-USB_port_connector.shtml |date=2006-07-03 }} * [http://pinouts.ws/usb-pinout.html Pinout USB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218110843/http://pinouts.ws/usb-pinout.html |date=2020-02-18 }} * [http://www.usb-hub.org USB-Hub.org] - independent reviews on USB devices. [[Kategori:Beus Komputer]] [[Kategori:USB|*]] 2b64lft4as1njyn9cojxbzqqihnvdzz Universitas Pendidikan Indonesia 0 26868 708847 680998 2026-05-02T18:14:35Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708847 wikitext text/x-wiki {{Kotakinfo perguruantinggi |nama=Universitas Pendidikan Indonesia<br>(UPI) |logo=[[Gambar:Logoupi.jpg|100px]] |tahun=[[20 Oktober]] [[1954]] |jenis=Paguron luhur negeri |rektor=Prof. Dr. M. Solehuddin, M.Pd., M.A. |lokasi=[[Bandung]], [[Jawa Kulon]] |situs=[http://www.upi.edu http://www.upi.edu]}} '''Universitas Pendidikan Indonésia''' ('''UPI''') diadegkeun dina taun [[1954]] kalayan ngaran PTPG (Perguruan Tinggi Pendidikan Guru). Taun [[1963]] ngaran PTPG dirobah jadi [[IKIP]] sarta dina taun [[1999]] dirobah deui jadi UPI. Mimiti taun [[2004]], UPI dibéré otonomi sarta jadi paguron luhur badan hukum milik nagara (basa Indonésia: Perguruan Tinggi Badan Hukum Milik Negara (PT BHMN)). UPI mangrupa [[paguron luhur]] nu nganut sistim [[multi kampus]]. Kampus utama UPI perenahna di Bumi Siliwangi, Jalan Setiabudhi 229, [[Bandung]]. Sedengkeun kampus lianna perenahna di [[Cibiru, Bandung|Cibiru]], [[Tasikmalaya]], [[Sumedang]], [[Purwakarta]], jeung [[Sérang]]. == Fakultas == UPI mibanda 6 (genep) Fakultas jeung Sakola Pascasarjana (SPs) === Fakultas Pendidikan Bahasa dan Seni (FPBS) === Ngawengku 6 jurusan, 4 program kependidikan, jeung 2 program non-kependidikan: # Pendidikan [[Bahasa Indonesia|Bahasa]] dan [[Sastra Indonesia]] # [http://su.wikipedia.org/wiki/Jurusan_Pendidikan_Bahasa_Da%C3%A9rah_%28Sunda%29_UPI Pendidikan Bahasa Daerah] # Pendidikan [http://www.inggris.upi.edu Bahasa Inggris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304000805/http://inggris.upi.edu/ |date=2009-03-04 }} # Pendidikan Bahasa Asing ## [http://jerman.upi.edu Prodi Pendidikan Bahasa Jerman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140212052326/http://jerman.upi.edu/ |date=2014-02-12 }} ## Prodi Pendidikan [[Bahasa Arab]] ## Prodi Pendidikan [[Bahasa Jepang]] ## Prodi Pendidikan [[Bahasa Perancis]] # Pendidikan [[Seni rupa|Seni Rupa]] dan [[Kerajinan]] # Pendidikan Seni [[Tari]] # Pendidikan Seni Musik # Non–Kependidikan: ## Bahasa dan Sastra Inggris ## Bahasa dan Sastra Indonésia === [http://fip.upi.edu Fakultas Ilmu Pendidikan (FIP)] === Ngawengku 8 Jurusan nyaéta: # [http://kurtek.upi.edu Kurikulum dan Teknologi Pendidikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902020122/http://kurtek.upi.edu/ |date=2011-09-02 }} # Filsafat dan Sosiologi Pendidikan # [http://fip.upi.edu/adpend Administrasi Pendidikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050326031645/http://fip.upi.edu/adpend/ |date=2005-03-26 }} # Psikologi Pendidikan dan Bimbingan # Pendidikan Luar Sekolah # Pendidikan Luar Biasa # Program DII PGSD # Program DII PGTK === Fakultas Pendidikan Ilmu Pengetahuan Sosial (FPIPS) === Ngawengku 5 (lima) Jurusan jeung 3 (tilu) Program Studi (Prodi) non-Kependidikan: # Jurusan Pendidikan Pancasila dan Kewarganegaraan # Jurusan Pendidikan Sejarah # Jurusan Pendidikan Géografi # Jurusan Matakuliah Dasar Umum (MKDU) # Jurusan Pendidikan Ekonomi # Prodi non-Kependidikan : ## Prodi Akuntansi ## Prodi Manajemen ## [http://www.pariwisata.upi.edu/mrl Prodi Management Resort & Leisure (MRL)]{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ## Prodi Management Pemasaran Pariwisata (MPP) ## Prodi Management Industri Katering (MIK) === [http://fpmipa.upi.edu Fakultas Pendidikan Matematika dan Ilmu Pengetahuan Alam (FPMIPA)] === Ngawengku:: # [http://matematika.upi.edu Jurusan Pendidikan Matematika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080320073125/http://matematika.upi.edu/ |date=2008-03-20 }} # [http://fisika.upi.edu Jurusan Pendidikan Fisika]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://biologi.upi.edu Jurusan Pendidikan Biologi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227150805/http://biologi.upi.edu/ |date=2007-12-27 }} # [http://kimia.upi.edu Jurusan Pendidikan Kimia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310064907/http://kimia.upi.edu/ |date=2008-03-10 }} # [http://pik.upi.edu Prodi Pendidikan Ilmu Komputer dan Prodi Ilmu Komputer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080608211157/http://pik.upi.edu/ |date=2008-06-08 }} === Fakultas Pendidikan Teknologi dan Kejuruan (FPTK) === Ngawengku 4 (opat) Jurusan: # Pendidikan téhnik wangunan # [http://elektro.upi.edu Pendidikan Teknik Elektro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327204906/http://elektro.upi.edu/ |date=2023-03-27 }} # Pendidikan téhnik Mesin # Pendidikan Kesejahteraan Keluarga === Fakultas Pendidikan Olahraga dan Kesehatan (FPOK) === Ngawengku 3 (tilu) Jurusan: # Pendidikan Olahraga # Pendidikan Kesehatan dan Rekréasi # Pendidikan Kepelatihan == [http://sps.upi.edu Sekolah Pascasarjana] == ==== Sajarah ==== Sekolah Pascasarjana (SPs) Universitas Pendidikan Indonésia (UPI) mangrupa salah sahiji SPs pangkolotna di Indonésia nu komitmen nu kuat ka kualitas. Sajarahna dikawitan di taun 1968 kalawan dibukana Lembaga Pendidikan Post Doktoral (LPPD) anu salajengna robah jadi Sekolah Pasca Sarjana ([[1977]]-[[1982]]), Fakultas Pascasarjana ([[1983]]-[[1990]]), Program Pascasarjana ([[1991]]-[[2005]]), jeung taun [[2006]] balik deui jadi Sekolah Pascasarjana. SPs UPI ngayakeun Program Magister Pendidikan jeung Non-Pendidikan (S2) sarta Program Doktor Pendidikan (S3). Salila kamekaranna, SPs UPI dipupuhuan ku: #Prof. Dr. Sikun Pribadi, M.A. (1968-1981) #Prof. Dr. Achmad Sanusi, S.H., M.PA. (1982-1992) #Prof. Dr. Moh. Djawad Dahlan (1993-1996) #Prof. Dr. Abdul Azis Wahab, M.A. (1996-2003) #Prof. Dr. Asmawi Zainul, M.Ed. (2003-kiwari) ===Program Sekolah Pascasarjana=== Sekolah Pascasarjana Universitas Pendidikan Indonésia ngawengku 2 (dua) Strata, nyaéta: * Strata 2 (S2) #Administrasi Pendidikan #Bimbingan dan Konseling #Pendidikan Luar Sekolah #Pengembangan Kurikulum #Pendidikan Ilmu Pengetahuan Sosial #Pendidikan IPA #[http://math.sps.upi.edu/?page_id=80 Pendidikan Matematika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140831151702/http://math.sps.upi.edu/?page_id=80 |date=2014-08-31 }} #Pendidikan Bahasa Indonésia #Pendidikan Umum / Pendidikan Nilai #Pendidikan Olahraga #Pendidikan Bahasa Inggris #Pendidikan Bahasa Jepang #Pendidikan Bahasa Perancis #Linguistik #Pendidikan Kebutuhan Khusus #Pendidikan Seni #Pendidikan Kewarganegaraan #Pendidikan Teknologi Kejuruan #[http://m2b.upi.edu Magister Manajemen Bisnis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217084246/http://m2b.upi.edu/ |date=2008-02-17 }} * Strata 3 (S3) #Administrasi Pendidikan #Bimbingan dan Konseling #Pendidikan Luar Sekolah #Pengembangan Kurikulum #Pendidikan Ilmu Pengetahuan Sosial #Pendidikan IPA #Pendidikan Matematika #Pendidikan Bahasa Indonésia #Pendidikan Umum / Pendidikan Nilai #Pendidikan Olahraga #Pendidikan Bahasa Inggris == Unit Kegiatan Mahasiswa == === Keagamaan: === * [http://www.kalam-upi.info/ KALAM UPI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213100143/http://www.kalam-upi.info/ |date=2007-12-13 }}, [http://www.ukdm-upi.com/ UKDM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315045421/http://www.ukdm-upi.com/ |date=2008-03-15 }}, UPTQ, BAQI * Organisasi Mahasiswa Ekstra Kampus: [[Gema Pembebasan]], [[Himpunan Mahasiswa Islam]], [[KAMMI]], [[IMM]], [[PMII]], HIMA PERSIS, HIMI PERSIS * PKBI (Pengembangan Khazanah Budaya Islam) * PMK (Persekutuan Mahasiswa Kristen) === Olah Raga: === * Atletik * Karate, Judo, Perisai Diri, Pencak Silat, Boxer, Taekwondo, Gulat, Tinju, Anggar. * Sepak Bola, Bola Voli, Softball, Bola Basket, Hoki, Sepak Takraw * Tenis Meja, Tenis Lapangan, Bulu Tangkis * Dayung, Panahan, Catur === Seni Budaya: === * Paduan Suara * Vokal Group * Tari * Lakon Téater * UFM (Unit Film Mahasiswa) * Kabumi * Unit Fotografi Mahasiswa === Séjénna: === ==== Isola Pos ==== [[Gambar:Logo_upm.jpg|thumb|120px|Unit Pers Mahasiswa Universitas Pendidikan Indonesia]] [[Gambar:Isola_Pos_Edisi_37.jpg‎|thumb|120px|Kulit muka Isola Pos Edisi 37]] '''Isola Pos''' (biasa disebut: Isola) nyaéta [[surat kabar]] mahasiswa dwibulan nu dimedalkeun ku Unit Pers Mahasiswa Universitas Pendidikan Indonésia (UPM UPI). Dina kawit mangsa medalna nepi ka taun 2006, Isola Pos ngagunakeun jargon nu sarua jeung nu dipaké ku IKIP Bandung, nyaéta "Ilmiah, Edukatif, Religius". Édisi munggaran (Édisi Wawanohan) Isola Pos medal di bulan Agustus taun 1991 kalawan sistim cétak ''offset''. Di kaca hareupna Isola Pos munjulkeun ''headline'' topikna "SMPT" (Senat Mahasiswa Perguruan Tinggi). Sanajan rubrikasi Isola ngawengku téma liputan nu ambahanna jembar pisan (atikan, politik, gerakan mahasiswa, sastra, basa, seni, budaya jeung nu lianna), Isola ogé kungsi dipikawanoh salaku tabloid politik<ref>http://www.crl.edu/areastudies/SEAM/collections/indotabloids.pdf</ref>. Hal ieu dilantarankeun ku pangurus isola Pos jeung UPM UPI (salaku lembaga pamedal Isola Pos) sacara langsung jeung henteu sering kabawakeun ku aktifitas gerakan mahasiswa di [[Bandung]] dina mangsa Orde Baru pamingpin Soeharto. ==== KOMPOR (Komunitas Mahasiswa Penggemar Otomasi dan Robotika) ==== '''KOMPOR''' nyaéta Unit Kegiatan Mahasiswa nu bagerak di widang teknologi robotika. KOMPOR nu ngadeg kaping 30 April 2003 ieu mimiti diresmikeun kaping 2 Februari 2008 di Gedong Pusat Kegiatan Mahasiswa [[UPI]] <ref>http://isola-pos.upi.edu/news/berita.php?id=24 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314210335/http://isola-pos.upi.edu/news/berita.php?id=24 |date=2008-03-14 }}</ref>. Sanajan dibentuk jeung didominasi ku mahasiswa-mahasiswa (Jurusan téhnik Mesin jeung Jurusan téhnik Éléktro FPTK Universitas Pendidikan Indonésia ([[UPI]]), KOMPOR ngabogaan kawijakan kaanggotaan kabuka (mahasiswa nonFPTK). ---- * REMA (Républik Mahasiswa) * BEM (Badan Eksekutif Mahasiswa) * Senat Mahasiswa Fakultas * HMJ (Himpunan Mahasiswa Jurusan) * UKSK (Unit Kegiatan Studi Kemasyarakatan) * Pramuka * Menwa (Resimen Mahasiswa) * Mahacita (Mahasiswa Pencinta Alam) * KSR - PMI * Kopma (Koperasi Mahasiswa) * UPI Computer Club (UPI-CC) == Rujukan == <references/> == Tempo ogé == * [[Universitas]] * [[Daptar universitas di dunya]] * [[Daptar universitas di Indonésia]] == Tumbu luar == * {{id}} [http://www.upi.edu Situs Resmi Universitas Pendidikan Indonesia] * {{id}} [http://silabus.upi.edu Silabus Perkuliahan di UPI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228073736/http://silabus.upi.edu/ |date=2008-02-28 }} * {{id}} [http://upinet.upi.edu Situs UPInet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606140002/http://upinet.upi.edu/ |date=2007-06-06 }} * {{id}} [http://isola-pos.upi.edu Isola Pos Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908055622/http://isola-pos.upi.edu/ |date=2008-09-08 }} * {{id}} [http://isola-pos.upi.edu/news/berita.php?id=24 Kompor Telah Eksis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314210335/http://isola-pos.upi.edu/news/berita.php?id=24 |date=2008-03-14 }}, berita di Isola Pos Online. * {{id}} [http://upister.com Komunitas Mahasiswa jeung Alumni UPI Bandung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221055206/http://upister.com/ |date=2009-02-21 }} {{PTN di Indonesia}} [[Kategori:Paguron luhur nagri di Indonésia|Pendidikan Indonesia, Universitas]] hscnu356n0st4f9xgs5xvhwua4c9ro1 Stasion Saga 0 27292 708837 499154 2026-05-02T16:01:28Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708837 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} [[Image:SagaStationNorth.jpg|thumb|250px|Panto kaler Stasion Saga]] [[Image:JRKyushu Saga Station01.jpg|thumb|250px|Panto kidul Stasion Saga]] {{nihongo|'''Stasion Saga'''|佐賀駅|Saga-eki}} nyaéta stasion kareta di [[Saga, Saga|Kota Saga]], [[Saga Prefecture]], [[Jepang]]. Dioperasikeun ku [[JR Kyushu]] sarta aya di [[Nagasaki Main Line]]. Kareta ti stasion ieu nerus ogé ka [[Sasebo Line|Sasebo]] sarta [[Karatsu Line]]. Kurang leuwih 25,000 urang ngaliwatan Stasion Saga unggal poe. Lolobana ka [[Fukuoka, Fukuoka|Fukuoka]] ngagunakeun kareta ekspress jeung beus. ==Layout== Stasion ieu ayana di luhur tur mibanda dua island platforms keur ngalayanan opat jalur. Wangunan stasion jeung [[concourse]] ayana di handapeun platform. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" frame="hsides" rules="rows" style="margin-top:.4em;" |+ style="font-weight:bold; text-align:left"|Tracks |- !rowspan="2" style="width:1.5em"|1 |<span style="color:red">■</span>[[Nagasaki Main Line]]・[[Sasebo Line]] |Tujuan [[Hizen-Yamaguchi Station|Hizen-Yamaguchi]]・[[Isahaya Station|Isahaya]]・[[Haiki Station|Haiki]] |- |<span style="color:red">■</span>[[Karatsu Line]] |Tujuan [[Taku Station|Taku]]・[[Karatsu Station|Karatsu]] |- !rowspan="3" style="width:1.5em"|2 |<span style="color:red">■</span>[[Limited express]]: [[Kamome]] |Tujuan [[Isahaya Station|Isahaya]]・[[Nagasaki Station (Nagasaki)|Nagasaki]] |- |<span style="color:red">■</span>Limited express: [[Midori (train)|Midori]], [[Huis Ten Bosch (train)|Huis ten Bosch]] |Tujuan [[Sasebo Station|Sasebo]]・[[Huis ten Bosch Station|Huis ten Bosch]] |- |<span style="color:red">■</span>Nagasaki Main Line・Sasebo Line |Tujuan Hizen-Yamaguchi・Isahaya・Haiki |- !rowspan="2"|3 |<span style="color:red">■</span>Nagasaki Main Line |Tujuan [[Kanzaki Station (Saga)|Kanzaki]]・[[Tosu Station|Tosu]] |- |<span style="color:red">■</span>Karatsu Line |Tujuan Taku・Karatsu |- !rowspan="2"|4 |<span style="color:red">■</span>Limited Express: Kamome, Midori, Huis ten Bosch |Tujuan Tosu・[[Hakata Station|Hakata]] |- |<span style="color:red">■</span>Nagasaki Main Line |Tujuan Kanzaki・Tosu |} ==Sabudeureun== *Saga Station Bus Center *[[Seiyu Group|Seiyu]] *Saga Station [[Toyoko Inn]] ==Sajarah== *[[20 Agustus]] [[1891]] - Stasion diwangun ku Kyushu Railroad *[[7 Juli]] [[1907]] - Kyushu Railroad dinasionalisai tur stasion aya dina kakawasaan kamentrian kareta api *[[25 Méi]] [[1935]] - Jalur Saga dibuka *[[9 Pebruari]], [[1976]] - Stasion dikaluhurkeun tur dipindahkeun 100 méter ka beulah kaler *[[6 Juni]], [[1976]] - Trek ti Tosu ka Hizen-Koga ka Nagasaki ngagunakeun listrik *[[28 Maret]], [[1987]] - Jalur Saga dieureunkeun *[[1 April]], [[1987]] - Kareta api diprivatisasi tur [[JR Kyushu]] nu ngolokolakeun ieu stasion ==Stasion padeukeut== {{service rail start}} {{rail line|next=[[Nabeshima Station|Nabeshima]]|previous=[[Igaya Station|Igaya]]|route=[[Nagasaki Main Line]]|col=FF0000}} {{end box}} ==Tumbu kaluar== * [http://www.jrkyushu.co.jp/EkiApp?LISTID=502&EKI=91120060 Saga Station (JR Kyushu)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071112040633/http://www.jrkyushu.co.jp/EkiApp?LISTID=502&EKI=91120060 |date=2007-11-12 }} {{Nagasaki Main Line}} [[Kategori:Taratas stasion karéta di Jepang]] [[Kategori:Jalur Utama Nagasaki]] [[Kategori:Stasion karéta di Préféktur Saga]] [[Kategori:Taratas géografi Saga]] [[Kategori:Stasion karéta nu dibuka taun 1891]] 8doeg9mnm8tqfregakhexrfmj2pqrbt Silat Cimandé 0 48895 708835 681376 2026-05-02T15:27:39Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708835 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} {{tarjamahkeun|Indonesia}} '''Silat Cimandé''' nyaéta salah sahiji aliran penca silat pangkolotna nu geus nagalahirkeun rupa-rupa paguron silat di Indonésia, jeung ogé di mancanagara.<ref>[http://m.merdeka.com/peristiwa/padepokan-silat-cimande-ternyata-didirikan-soeharto.html Silat Cimande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827084351/http://m.merdeka.com/peristiwa/padepokan-silat-cimande-ternyata-didirikan-soeharto.html |date=2013-08-27 }}</ref> Loba vérsi anu medar ngeunaan ngadegna ieu penca silat. Sakumna komunitas Maénpo Cimandé mupakat ngeunaan saha nu nimukeun Maénpo Cimandé, nu ngarah ka [[Abah Khaér]] (aya ogé nu nulis Abah Kahér, Kahir, Kaér, jrrd.).<ref name="test">[http://pckinternational.com/history History of Cimande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131118113717/http://pckinternational.com/history |date=2013-11-18 }}</ref> Tapi anu jadi padungdengan téh ti mana asalna Abah Khaér jeung ti mana manéhna diajar Ménpo. Nurutkeun Bapak Rifai (Guru [[Penca Silat Cimande Panca Sakti]] di Jakarta taun 1993), penca silat aliran Cimande mimitina diciptakeun ku saurang Kyai nu ngaranna Mbah Kahir<ref name="Alexander,et.al.1979">{{cite book| title=Pentjak Silat: The Indonesian Fighting Art |author=Howard Alexander, Quintin Chambers, [[Donn F. Draeger]] |year=1979 |publisher=Tokyo, Japan: Kodansha International Ltd.}}</ref> Mbah Kahir nyaéta saurang jawara penca silat anu dipigandrung. Dina pertengahan abad ka-18 (kira-kira taun 1760), Mbah Kahir mimiti ngawanohkeun ka murid-muridna jurus silat. Ku kituna, manéhna dianggap minangka guru mimiti silat Cimande. Pahlawan [[Batawi]] nyaéta [[Si Pitung]] dipercaya ogé asalna tina aliran paguron silat ieu. Mbah Kahir ogé miboga murid nu ngaranna Mbah Datuk jeung Mbah Jago ti Sumatra Barat. Tuluy duanana nyebarkeun silat Cimande di tempat asalna. Ku kituna bisa disebutkeun yén penca silat Cimande nyaéta dulur kolot ti Silek Minang anu asalna ti Sumatra Kulon.<ref>http://bola.liputan6.com/read/2188878/pencak-sunda-asal-mula-pencak-silat</ref> == Sajarah == Aya 3 versi utama anu mindeng dipadungdengkeun, nyaéta: === Versi Kahiji === <!--Ini adalah versi yang berkembang di daerah [[Priangan]] Timur (terutama meliputi daerah [[Garut]] dan [[Tasikmalaya]] dan juga [[Cianjur]] selatan). Berdasarkan versi yang ini, Abah Khaer belajar Silat dari istrinya. Abah Khaer diceritakan sebagai seorang [[pedagang]] (dari Bogor sekitar abad 17 sampai abad 18) yang sering melakukan perjalanan antara [[Batavia]], [[Bogor]], [[Cianjur]], [[Bandung]], [[Sumedang]], dan sebagainya. Dan dalam perjalanan tersebut dia sering dirampok, itu terjadi sampai istrinya menemukan sesuatu yang berharga.--> Ieu nyaéta vérsi anu mekar di wewengkon [[Priangan]] Wétan (utamana di wewengkon [[Garut]] jeung [[Tasikmalaya]] jeung ogé [[Cianjur]] kidul). Dumasar versi ieu, Abah Khaer diajar silat ti istrina. Abah Khaer dicaritakeun minangka saurang [[padagang]] (ti Bogor kira-kira abad ka-17 nepi ka abad ka-17) anu mindeng bubuara ka [[Batavia]], [[Bogor]], [[Cianjur]], [[Bandung]], [[Sumedang]], jeung sajabana. Jeung dina lalampahanna éta, manéhna mindeng dirampog, éta kajadian nepi ka istrina manggihan hiji hal anu gedé ajénna. Dina hiji waktu, nalika Abah Khaer balik sanggeus gadang, manéhna teu manggihan istrina di imah, padahal geus sareupna, jeung lain kabiasaan istrina ninggalkeun imah nepi ka burit. Dia menunggu dan menunggu, sampai merasa jeung kel dan khawatir, jeung kel karena perut lapar belum diisi dan khawatir karena sampai menjelang tengah malam istrinya belum datang juga. Akhirnya tak lama kemudian istrinya datang juga, hilang rasa khawatir, yang ada tinggal jeung kel dan marah. Abah Khaer bertanya kepada istrinya, "''Ti mana manéh?''" (Dari mana kamu?) tetapi tidak menunggu istrinya menjawab, melainkan langsung mau menempeleng istrinya. Tetapi istrinya malah bisa menghindar dengan indahnya, dan membuat Abah Khaer kehilangan keseimbangan. Ini membuat Abah Khaer semakin marah dan mencoba terus memukul, tetapi semakin mencoba memukul dengan amarah, semakin mudah juga istrinya menghindar. Ini terjadi terus sampai Abah Khaer jatuh kelelahan dan menyadari kekhilafannya, dan bertanya kembali ke istrinya dengan halus "''Ti mana anjeun téh Nyi? Tuluy ti iraha anjeun bisa Ulin?''" (Dari mana kamu? Lalu dari mana kamu bisa "Main"?). Akhirnya istrinya menjelaskan bahwa ketika tadi pagi ia pergi ke sungai untuk mencuci dan mengambil air, ia melihat Harimau berkelahi dengan 2 ekor monyet (Salah satu monyet memegang ranting pohon). Saking indahnya perkelahian itu sampai-sampai ia terkesima, dan memutuskan akan menonton sampai bérés. Ia mencoba mengingat semua gerakan baik itu dari Harimau maupun dari Monyet, untungnya baik Harimau maupun Monyet banyak mengulang-ngulang gerakan yang sama, dan itu mempermudah ia mengingat semua gerakan. Pertarungan antara Harimau dan Monyet sendiri baru berakhir menjelang malam. Setelah pertarungan itu selesai, ia masih terkesima dan dibuat takjub oleh apa yang ditunjukan Harimau dan Monyet tersebut. Akhirnya ia pun berlatih sendirian di pinggir sungai sampai betul-betul menguasai semuanya, dan itu menjelang tengah malam. Apa yang ia pakai ketika menghindar dari serangan Abah Khaer, adalah apa yang ia dapat dari melihat pertarungan antara Harimau dan Monyet itu. Saat itu juga, Abah Khaer meminta istrinya mengajarkan dia. Ia berpikir, 2 kepala yang mengingat lebih baik daripada satu kepala. Ia takut apa yang istrinya ingat akan lupa. Dia berhenti berdagang dalam suatu waktu, untuk melatih semua gerakan itu, dan baru berdagang kembali setelah merasa mahir. Diceritakan bahwa dia bisa mengalahkan semua perampok yang mencegatnya, dan mulailah dia membangun reputasinya di dunia persilatan. ====Jurus nu dilatih==== # ''Jurus Harimau/Pamacan'' (Pamacan<ref>http://www.youtube.com/watch?v=_ZL04xliGzU</ref>, tetapi mohon dibédakan pamacan yang “''black magic''” dengan jurus pamacan. Pamacan ''black magic'' biasanya kuku menjadi panjang, mengeluarkan suara-suara anéh, mata merah dan lain-lain). # ''Jurus Monyet/Pamonyet<ref>http://www.youtube.com/watch?v=J-tIqW4YAw4</ref>'' (Sekarang sudah sangat jarang sekali yang mengajarkan jurus ini, dianggap punah). # ''Jurus Pepedangan''<ref>http://www.youtube.com/watch?v=fPgCaYTQDJ8</ref> (ini diambil dari monyet satunya lagi yang memegang ranting).<ref>[http://serbabeladiri.blogspot.com/2013/03/jurus-pencak-silat-cimande.html Jurus Silat Cimande]</ref> Cerita di atas sebenarnya lebih cenderung [[mitos]], tidak bisa dibuktikan kebenarannya, walaupun jurus-jurusnya ada <ref>[http://www.fightingarts.com/forums/ubbthreads.php?ubb=showflat&Number=423148 Jurus of Cimande ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220511203630/http://www.fightingarts.com/forums/ubbthreads.php?ubb=showflat&Number=423148 |date=2022-05-11 }}</ref>. Maenpo Cimande sendiri dibawa ke daerah Priangan Timur dan Cianjur selatan oleh pekerja-pekerja perkebunan teh. Hal yang menarik adalah beberapa perguruan tua di daerah itu kalau ditanya darimana belajar Maenpo Cimande selalu menjawab "''ti indung''" (dari ibu), karena memang mitos itu mempengaruhi budaya setempat, jadi jangan heran kalau di daerah itu perempuan pun betul-betul mempelajari Maenpo Cimande dan mengajarkannya kepada anak-anak atau cucu-cucunya, seperti halnya istrinya Abah Khaer mengajarkan kepada Abah Khaer. Perkembangannya Maenpo Cimande sendiri sekarang di daerah tersebut sudah diajarkan bersama dengan aliran lain ([[Cikalong]], Madi, Kari, Sahbandar, dan lain-lain). Beberapa tokoh yang sangat disegani adalah K.H. Yusuf Todziri (sekitar akhir 1800 – awal 1900), Kiai Papak (perang kemerdekaan, komandannya Mamih Enny), Kiai Aji (pendiri Gadjah Putih Mega Paksi Pusaka, perang kemerdekaan), Kiai Marzuk (Maenpo H. Marzuk, zaman penjajahan Belanda), dan lain-lain. === Versi kedua === Menurut versi kedua, Abah Khaer adalah séorang ahli maenpo dari Kampung [[Badui]].<ref>[http://serbaserbi-cimande.blogspot.com/2012/05/mengenal-maenpo-cimande-pencak-silat.html Maenpo Cimande]</ref> Dia dipercayai minangka keturunan Abah Bugis (Bugis di sini tidak merujuk kepada nama suku atau daerah di Indonésia Tengah). Abah Bugis sendiri adalah salah séorang Guru ilmu perang khusus dan kanuragaan untuk prajurit pilihan di [[Kerajaan Padjadjaran]] dahulu kala. Kembali ke Badui, keberadaan Abah Khaer di Kampung Badui mengkhawatirkan sesepuh-sesepuh Kampung Badui, karena saat itu banyak sekali pendekar-pendekar dari daerah lain yang datang dan hendak mengadu jurus dengan Abah Khaer, dan semuanya berakhir dengan kematian. Kematian karena pertarungan di tanah Badui adalah "pengotoran" akan kesucian tanah Badui. Karena itu, pimpinan Badui (biasa dipanggil ''Pu’un'') meminta Abah Khaer untuk meninggalkan Kampung Badui, dengan berat hati, Abah Khaer pun pergi meninggalkan Kampung Badui dan bermukim di désa Cimande-Bogor. Tetapi, untuk menjaga rahasia-rahasia Kampung Badui (terutama Badui dalam), Abah Khaer diminta untuk membantah kalau dikatakan dia berasal dari Badui, dan orang Badui (Badui dalam) pun semenjak itu diharamkan melatih Maenpo mereka ke orang luar, jangankan melatih, menunjukan pun tidak boleh. Satu hal lagi, Abah Khaer pun berjanji untuk “menghaluskan” Maenpo nya, sehingga tidak ada lagi yang terbunuh dalam pertarungan, dan juga dia berjanji hanya akan memakai dan memanfaatkannya untuk kemanusiaan. Oleh karena itu, dahulu beberapa Guru-guru Cimande tua tidak akan menerima bayaran dari muridnya yang berupa uang, lain halnya kalau mereka memberi barang misalnya beras, ayam, gula merah atau tembakau minangka wujud bakti murid terhadap Guru. Barang-barang itupun, oleh Guru tidak boleh dijual kembali untuk diuangkan. Versi kedua ini banyak diadopsi oleh komunitas Maenpo dari daerah [[Jawa Barat]] bagian barat ([[Banten]], [[Serang]], [[Sukabumi]], [[Tangerang]], dan sebagainya).<ref>[http://pukulancimandeuk.blogspot.com/ Pukulan Cimande UK]</ref> Mereka juga mempercayai beberapa aliran tua di sana awalnya dari Abah Khaer, misalnya Sera. Penca Sera berasal dari Uwak Sera yang dikatakan minangka salah séorang murid Abah Khaer (ada yang mengatakan anak, tetapi paham ini bertentangan dengan paham lain yang lebih tertulis). Penca Sera sendiri sayangnya sekarang diakui dan dipatenkan di [[Amerika]] oleh orang Indo-Belanda minangka beladiri keluarga mereka. === Versi ketiga === Versi ketiga inilah yang "sedikit" ada bukti-bukti tertulis dan tempat yang lebih jelas. Versi ini pulalah yang dipakai oleh keturunan dia di Kampung [[Tarik Kolot]] – Cimande (Bogor). Meskipun begitu, versi ini tidak menjawab tuntas beberapa pertanyaan, misal: Siapa genius yang menciptakan aliran Maenpo ini yang kelak disebut Maenpo Cimande. Abah Khaer diceritakan minangka murid dari Abah Buyut, masalahnya dalam budaya Sunda istilah Buyut dipakai sebagaimana "leluhur" dalam [[Bahasa Indonesia]]. Jadi Abah Buyut sendiri mangrupa sebuah misteri terpisah, darimana dia belajar Maenpo ini, apakah hasil perenungan sendiri atau ada yang mengajari? Yang pasti, di désa tersebut, tepatnya di Tanah Saréal terletak makam leluhur Maenpo Cimande yaitu Abah Buyut, Abah Rangga, Abah Khaer, dan lain-lain. Abah Khaer awalnya berprofesi minangka pedagang (kuda dan lainnya), sehingga sering bepergian ke beberapa daerah, terutama [[Batavia]]. Saat itu perjalanan Bogor-Batavia tidak semudah sekarang, bukan hanya perampok, tetapi juga Harimau, Macan Tutul dan Macan Kumbang. Tantangan alam seperti itulah yang turut membentuk beladiri yang dikuasai Abah Khaer ini. Disamping itu, di Batavia Abah Khaer berkawan dan saling bertukar jurus dengan beberapa pendekar dari [[Cina]] dan juga dari [[Sumatera]]. Dengan kualitas ''basic'' beladirinya yang matang dari Guru yang benar (Abah Buyut), juga tempaan dari tantangan alam dan keterbukaan menerima kelebihan dan masukan orang lain, secara tidak sadar Abah Khaer sudah membentuk sebuah aliran yang dahsyat dan juga mengangkat namanya. Saat itu (sekitar 1700-1800) di Cianjur berkuasa Bupati Rd. Aria Wiratanudatar VI (1776-1813, dikenal juga dengan nama Dalem Enoh). Sang bupati mendengar kehebatan Abah Khaer, dan memintanya untuk tinggal di Cianjur dan bekerja minangka "''pamuk''" ( ''pamuk'' dalam [[Bahasa Sunda]] artinya Guru beladiri) di lingkungan Kabupatian dan keluarga bupati. Bupati Aria Wiratanudatar VI memiliki 3 orang anak, yaitu: Rd. Aria Wiranagara (Aria Cikalong), Rd. Aria Natanagara (Rd.Haji Muhammad Tobri) dan Aom Abas (ketika dewasa menjadi Bupati di Limbangan-Garut). Satu nama yang patut dicatat di sini adalah Aria Wiranagara (Aria Cikalong), karena dialah yang mangrupa salah satu murid terbaik Abah Khaer dan nantinya memiliki cucu yang "menciptakan" aliran baru yang tak kalah dasyat. Sepeninggal Bupati Aria Wiratanudatar VI (tahun 1813), Abah Khaer pergi dari Cianjur mengikuti Rd. Aria Natanagara yang menjadi Bupati di Bogor. Mulai saat itulah dia tinggal di Kampung Tarik Kolot – Cimande sampai wafat (Tahun 1825, usia tidak tercatat). Abah Khaer sendiri memiliki 5 orang anak, seperti yang dapat dilihat di bawah ini. Mereka inilah dan murid-muridnya sewaktu dia bekerja di kabupatén yang menyebarkan Maenpo Cimande ke seluruh Jawa Barat. Sayangnya ''image'' tentang Abah Khaer sendiri tidak ada, cuma digambarkan bahwa dia: "selalu berpakain ''kampret'' dan celana ''pangsi'' warna hitam. Dan juga dia selalu memakai ikat kepala warna merah, digambarkan bahwa ketika dia "ibing" di atas panggung penampilannya sangat ekspresif, dengan badan yang tidak besar tetapi otot-otot yang berisi dan terlatih baik, ketika "ibing" (menari) seperti tidak mengenal lelah. Terlihat bahwa dia sangat menikmati tariannya tetapi tidak kehilangan kewaspadaannya, langkahnya ringan bagaikan tidak menapak panggung, gerakannya selaras dengan kendang ("''Nincak kana kendang''" – istilah sunda). Penampilannya betul-betul tidak bisa dilupakan dan terus diperbincangkan." (dari cerita/buku Pangeran Kornel, legenda dari [[Sumedang]], dalam salah satu bagian yang menceritakan kedatangan Abah Khaer ke Sumedang, aslinya dalam [[Bahasa Sunda]], pangarang Rd Memed Sastradiprawira).<ref>[http://pencaksilat.wordpress.com/2008/05/23/cimande-riwayatmu-kini/ Cimande, Riwayatmu Kini]</ref> == Tujuan == Tujuan dari penca Silat Cimande ini yaitu untuk: # Terwujudnya kesadaran yang mendalam tentang jiwa penca silat Cimande sehingga dapat mengamalkan secara konsekuen. minangka insan hamba Allah, minangka insan Sosial Budaya, minangka insan penca silat Cimande, dan minangka insan [[Warga Negara]] [[Republik Indonesia]] berdasarkan [[Pancasila]] dan [[UUD 1945]]. # Terwujudnya keluarga besar penca silat Cimande yang taat dan saleh dalam melaksanakan ibadah sesuai dengan agama yang diyakini masing-masing. # Terwujudnya pembinaan [[tradisi]], adat istiadat dan ajaran yang mempunyai nilai-nilai luhur yang selaras dengan kehidupan dan tata kehidupan pancasila dan UUD 1945. # Terwujudnya sikap dan prilaku hidup sarta amal perbuatan keluarga besar penca silat Cimande yang berpedoman pada Taleq. # Terwujudnya dan terpeliharanya identitas anggota keluarga besar penca silat Cimande di mana saja mereka berada. == Taleq Cimande == penca silat Cimande adalah seni budaya bela diri yang mengandung nilai-nilai , norma-norma maupun perilaku yang di junjung tinggi dan diwariskan dari leluhur Cimande kepada generasi-generasi secara turun-temurun minangka hasil prosés sejarah dan mangrupa tradisi dalam kehidupan masyarakat keluarga besar penca silat Cimande berdasarkan taleq <ref name="Patzold2011">{{cite book| title=Self-Defense and Music in Muslim Context in West Java in Divine Inspirations: Music and Islam in Indonesia|author=[[Uwe Patzold]] |year=2011 |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press|isbn=978-0-19-538541-0}}</ref>. Didalam kehidupan keluarga besar penca silat Cimande , Taleq ini mangrupa kode etik yang harus ditaati dan ditepati oleh keluarga besar Cimande dengan sebaik-baiknya. Taleq Cimande minangka kebudayaan telah menunjukan nilai-nilai hidup dan makna susila yang berjiwa selaras dengan [[Pancasila]], mangrupa pendukung penghayatan nilai-nilai yang luhur dari [[Budaya Indonesia]]. === Taleq === # Harus taat kepada Allah dan Rasul-Nya. # Jangan melawan kepada ibu dan bapak sarta orang yang sudah tua. # Jangan melawan kepada guru dan ratu (pemerintah). # Jangan judi dan mencuri. # Jangan ria takabur dan sombong. # Jangan berbuat zina. # Jangan bohong dan licik. # Jangan mabuk-mabukan dan menghisap madat. # Jangan jahil, menganiaya sesama makhluk Tuhan. # Jangan memetik tanpa izin mengambil tanpa minta. # Jangan suka iri hati dan dengki. # Jangan suka tidak membayar hutang. # Harus sopan santun, rendah hati,ramah tamah dan saling menghargai sesama manusia. # Berguru Cimande bukan untun gagah-gagahan, kesombongan, dan ugal-ugalan, tapi untuk mencari keselamatan dunia dan akherat. === Hakekat kepribadian Taleq Cimande === # Adanya kesadaran terhadap Allah SWT. # Memiliki kesadaran menjadi warga Negara yang taat dan patuh kepada pemerintah. # Mempunyai nilai-nilai hidup atau budi pekerti yang luhur dan makna kesusilaan. # Mempunyai kesadaran untuk memelihara kerukunan hidup, persatuan dan kesatuan bangsa, dan kerukunan dalam kehidupan beragama. === Hakekat insan pencak silat Cimande === # Insan yang beriman dan bertaqwa kepada-Nya. # Anggota masyarakat yang mengutamakan kekeluargaan dan gotong royong. # Warga Negara yang taat dan patuh kepada pemerintah. # Manusia yang beramal, menjunjung tinggi sarta menghormati adat istiadat yang telah turun temurun menjadi sendi-sendi kehidupan masyarakat dan bangsa , memelihara tradisi bangsa dalam rangka pelestarian nilai-nilai perjuanagan, menyesuaikan diri dengan kemajuan zaman dan mempunyai rasa tanggung jawab dalam menegakan kebenaran dan kéadilan rakyat Indonésia. Sebagaimana yang telah ditunjukan oleh generasi 45 Cimande pada waktu révolusifisik untuk menghancurkan penjajahan dari muka bumi Indonésia, telah berjuang mati-matian dengan semangat patriotisme yang tinggi, sehingga laskar rakyat Cimade telah disegani oleh lawan maupun kawan. == Sikap dan perilaku hidup == Taleq Cimande pada dasarnya mangrupa landasan falsafah minangka pegangan hidup keluarga besar penca silat Cimande.<ref>[http://www.indotalisman.com/silatcimande.html Traditional Pencak Silat Cimande Girang Walisongo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201102124503/http://www.indotalisman.com/silatcimande.html |date=2020-11-02 }}</ref> Dengan pegangan hidup itu mereka dapat kuat tidak terombang ambing dalam perjalanan hidupnya, karena dengan falsafahnya itu jelas pula apa yang menjadi dasar tujuannya. Oleh karena itu sikap dan perilaku hidup insan penca silat Cimande berdasarkan taleq minangka berikut: ===Harus Taat dan Taqwa kepada Allah dan Rasul-Nya=== Setiap insan penca silat Cimande hendaknya menyadari bahwa minangka insan hamba Tuhan yang Maha Esa yaitu manusia susila yang beriman dan bertaqwa kepada-Nya, Pemeluk agama yang saleh mengakui adanya Tuhan, Kekuasaannya, Kéadilannya, dan hidup matinya berada di tangannya. Sikap dan Perilakunya: # Bagi mereka yang beragama [[Islam]], wajib melaksanakan shalat lima waktu sehari semalam, melaksanakan perintah Allah dan Rasul-Nya, sarta menjauhi segala larangan Allah dan Rasul-Nya. # Bagi mereka yang bukan agama [[Islam]], wajib melaksanakan ajaran agamanya sesuai dengan keyakinan dan kepercayaan kepada Tuhan yang Maha Esa. ===Jangan Melawan kepada Ibu dan Bapak serta Orang yang Sudah Tua=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari, bahwa mereka sejak dikandung dan dilahirkan sampai dewasa telah menjadi beban ibu dan bapak dan orang-orang tua lainnya, baik di dalam lingkungan rumah tangga maupun dalam lingkungan lainnya atau masyarakat. Sikap dan Perilakunya: # minangka anak yang saleh dan taat kepada ibu dan bapaknya sarta orang tua lainnya, karena orang tua lain mempunyai banyak pengetahuan dan pengalaman yang dapat di jadikan tempat bertanya disamping ibu dan bapak. # Tunduk dan patuh kepada kakak-kakak dan yang lebih tua, karena kakak atau yang lebih tua, kalu mereka pria maka akan dapat dijadikeun minangka pengganti bapak, sedangkan kalau wanita minangka pengganti ibu. # Ramah tamah dan setia kawan dangan yang sebaya karena mereka akan menjadi teman seperjuangan dan senasib sepenanggungan dalam menghadapi kesulutan hidup. # Ramah tamah dan baik hati kepada adik-adik dan kepada yang lebih muda , karena meraka akan dapat membantu bila diperlukan sewaktu-waktu. ===Jangan Melawan Kepada Guru dan Ratu (Pemerintah)=== Setiap insan penca silat Cimande hendaknya menyadari bahwa [[Guru]] adalah sumber ilmu yang telah mengendap dalam pribadi masing-masing selama ini. Begitu pula mereka atau orang-orang yang suka memberikan petunjuk kejalan yang benar untuk keselamatan dan kebahagiaan di dunia maupun di akherat harus dianggap minangka guru, mereka harus mendapatkan perlakuan sebagaiman yang diberikan kepada guru. Pemerintah adalah pelindung rakyat memajukan kesejahteraan rakyat, mencerdaskan rakyat dalam kehidupan masyarakat dan lain-lain. Sikap dan Perilakunya: # minangka insan yang bermoral yang menjunjung tinggi sarta menghormati adat istiadat, harus taat dan patuh sarta mengikuti perintah dan petunjuk guru. # Mengikuti petunjuk-petunjuk orang yang membawa kejalan yang benar di dunia dan akherat. # minangka [[Warga Negara]] Kesatuan [[Republik Indonesia]] mematuhi dan mentaati segala ketentuan pemerintah, [[pancasila]] dan [[UUD 1945]]. ===Jangan Judi dan Mencuri=== Setiap insan penca silat Cimande hendaknya menyadari bahwa judi dan mencuri adalah perbuatan yang dilarang oleh agama maupun pemerintah, karena perbuatan tersebut mangrupa pangkal kejahatan. Sikap dan Perilakunya: # Menjauhi segala perbuatan yang mengarah kepada perjudian. # Mengendalikan diri dari keinginan mendapatkan sesuatu yang gampang. ===Jangan Ria, Takabur dan Sombong=== Setiap insan penca silat Cimande hendaknya menyadari bahwa ria, takabur dan sombong adalah suatu perbuatan yang didorong oleh nafsu yang buruk yang mangrupa bujukan syetan, dalam pergaulan akan dibenci dan dijauhi teman, dalam masyarakat dapat menimbulkan perselisihan akibat ulah tersebut, akhirnya mengancam kerukunan hidup dalam masyarakat. Sikap dan Perilakunya: # Selalu mawas diri, mengakui kelemahan dan kekurangan sendiri sarta untuk memperbaikinya. ===Jangan Berbuat Zina=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa berbuat zina dan memperkosa wanita adalah perbuatan yang tidak bermoral dan biadab melanggar kesusilaan dan ajaran agama yang mendapat kutukan didunia dan akhirat. Sikap dan Perilakunya: # Hargailah derajat kaum wanita. # Mengendalikan hawa nafsu yang mengarah kepada pelanggaran kesusilaan. ===Jangan Bohong dan Licik=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa bohong dan licik adalah suatu perbuatan yang tidak terpuji, dapat menghilangkan kewibawaan dan kepercayaan orang , menimbulkan kesukaran dalam pergaulan dan menjadi rintangan dalam segala kegiatan, akhirnya akan menimbulkan frustasi pada diri sendiri. Sikap dan Perilakunya: # Bersikap jujur dan loyal terhadap siapapun. # Bermusyawarahlah dalam menghadapi persoalan di dalam menyelesaikan suatau masalah. ===Jangan Mabuk-mabukan, Menghisap [[Madat]] dan Sebaginya=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa minuman keras, candu, ganja dan sebagainya dapat merusak keseimbangan tubuh, kesehatan jasmani dan rohani. Kemudian dapat mengarah kepada perbuatan kejahatan yang menggangu kéamanan dan ketertiban umum, sehingga mempengaruhi moral dan moril masyarakat dan bangsa. Sikap dan Perilakunya: # Menjauhkan diri dari minuman keras, candu dan sebagainya. # Menghindiri dari keinginan untuk mencoba sekedar ingin mengetahui rasanya. ===Jangan Jahil Menganiaya Sesama Mahkluk Allah=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa jahil, aniaya terhadap sesame makhluk Allah adalah perbuatan yang tidak mempunyai rasa kemanusiaan dan merupak sikap yang tidak terpuji. Sikap dan Perilakunya: # Tidak berbuat kasar, bengis dan sadis. # Mengendalikan hawa nafsu buruk. ===Jangan Memetik Tanpa Izin Mengambil Tanpa Minta=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa perbuatan tersebut walaupun sifatnya hanya iseng saja tidak didorong oleh kebutuhan yang mendésak, namun perbuatan itu hukumnya mencuri, maling namanya, hal ini bisa menimbulkan salah faham dalam hubungan kekeluargaan dan kerukunan hidup Sikap dan Perilakunya: # Jangan iseng tertarik oleh sesuatu, bila perlu terus terang. # Minta maaf bila sudah terlanjur. ===Jangan Suka Iri Hati dan Dengki=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa perbuatan iri hati dan dengki terhadap siapapun menunjukan seséorang yang tidak percaya akan kekuasaan, kéadailan dan kodrat Allah SWT segala sesuatau berada di tangan Allah, nasib, derajat, dan harkat manusia berada di tangannya. Sikap dan Perilakunya: # Menyadari akan kodrat Allah SWT. # Berdo’alah kepada Allah untuk mendapatkan rahmat dan karunianya. # Menghilangkan rasa iri hati dan dengki terhadap manusia. ===Jangan Suka Tidak Mau Membayar Hutang=== setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa meninggalkan hutang berlarut-larut sema dengan mematikan kehidupan orang lain dan mengancam penghidupan seluruh keluarganya. Sikap dan Perilakunya: # Membiasakan hidup sederhana dan tidak boros. # Menyesuaikan kebutuhan dengan kemampuan. ===Harus Sopan Santun, Rendah Hati, Ramah Tamah Saling Harga Menghargai di antara Sesama Manusia=== Setiap insan penca silat cimande hendaknya menyadari bahwa sikap dan perilaku demikian di dalam pergaulan sehari-hari di dalam kehidupan masyarakt sendiri akan memupuk dan mengikat kéakraban , mempererat kerukunan, memperkokoh persatuan dan kesatuan , sedangkan pergaulan tersebut di dalam kehidupan dengan bangsa –bangsa lain akan menunjukan kepribadian bangsa Indonésia yang luhur dan berbudi. Sikap dan Perilakunya: # Silih asah, silih asih, dan silih asuh. # Pergaulan yang luwes, tidak menyendiri. # Tidak membédakan, harkat, derajat, sarta martabat seséorang, kesukuan dan golongan. * Berguru penca silat cimande bukan untuk gagah-gagahan, kesombongan, dan ugal-ugalan, tetapi untuk mencari selamat dunia dan akhirat Taleq yang terakhir ini sesungguhnya mangrupa amanah dari leluhur cimande kepada keturunannya dan kepada keluraga besar penca silat cimande, untuk diperingatkan kepada setiap orang yang berguru penca silat cimande, pertama-tama mereka harus beritikad demi keselamatn di dunia dan akhirat. Menyelewengkan taleq berarti mereka harus menanggung sendiri akibatnya, Setiap orang yang akan berguru penca silat cimande harus menyatakan kesetian dan kepatuhannya untuk mengamalkan taleq minangka berikut: ==Panca Setia== # Kami insan penca silat cimande yang beriman dan bertaqwa kepada Allah SWT. # Kami insan penca silat cimande yang patuh dan taat kepada pemerintah [[Republik Indonesia]], [[Pancasila]] dan [[UUD 1945]]. # Kami insan penca silat cimande yang patuh dan taat kepada ibu dan bapak sarta orang yang sudah tua. # Kami Insan penca silat cimande yang mengutamakan penggunaan penca silat untuk melerai diri demi kebenaran dan kéadailan. # Kami insan penca silat cimande yang setia dan menempati janji sarta mengamalkan dan mengamankan taleq cimande. Janji ini di ucapkan oleh setiap insan penca silat cimande uantuk menunjukan bahwa mereka berjanji untuk mengemalkan dan mengamankan taleq. Janji ini disebut "Janji Seti Insan Pencak Silat Cimande". == Jurus dan Teknik Beladiri == * Jurus-Jurus Dasar Silat Cimande: # Kelid # Selup # Pamonyet # Tungkup Selup # Serong Gigir # Tangkeupan # Bolang-Baling # Timpah Sabeulah # Timpah Dua # Buang Kelid Dibeulah # Sambeuran # Kelid Timpah Pamonyet # Pangerodan # Teke # Tewak Teke # Tewakan # Tewak Jero # Turugtug # Ajulan # Kelid timpah Potongan # Koreh Pamonyet # Timpah Tilu # Pakalah == Amal dan Perbuatan == Panca setia insan penca silat cimande bukan hanya dinyatakan dengan ucapan saja, tetapi harus diwujudkan dengan amal perbuatan dalam pengembangan dan pengamalan hakekat kepribadian taleq, amal perbuatan dalam lingkungan keluarga dan amal perbuatan dalam lingkungan [[masyarakat]], [[bangsa]] dan [[negara]].<ref>[http://gpsbcimande.wordpress.com/2009/07/28/books-pembinaan-pencak-silat-cimande/ Pembinaan Cimande]</ref> === Dalam Pengembangan Kepribadian Taleq === Dalam rangka pengembangan taleq secara perorangan dengan penuh keyakinan, berkewajiban untuk senantiasa berusaha: # Meningkatkan [[iman]] dan [[taqwa]] kepada [[Allah SWT]]. # Menghayati dan Mengamalkan taleq. # Memupuk Sikap mental yang mencerminkan kesadaran untuk turut mendukung penghayatan dan pengamalan sarta pengamanan taleq. === Dalam Pengamalan Kepribadian Taleq === Dalam rangka pengamalan kepribadian taleq agar mengutamakan kesederhanaan dalam: # [[Sikap]] dan tutur kata harus menggunakan [[bahasa]] yang baik, membiasakan diri berbicara dengan menggunakan [[Bahasa Indonesia]], [[sopan santun]] dan tahu menempatkan diri. # Cara berpakaian, tidak berlebih-lebihan sehingga memperlihatkan gejala-gejala menonjolkan diri ingin lain dari pada yang lain. # Kéadaan rumah tangga, disesuaikan dengan kéadaan lingkungan setempat, tidak menunjukan hal-hal yang dapat menimbulkan pandangan buruk (negatif). # Dalam pergaulan, ramah tamah, tidak menunjukan sikap menyendiri, selalu bersedia memberikan bantuan [[pikiran]], [[tenaga]],maupun [[harta]] sesuai kemampuan kita. # Perbuatan lainnya, mangrupa suri tauladan yang bersifat membangun dan bergotong royong. === Membina dan Memimpin Keluarga Sendiri === Dalam usaha membina dan memimpin keluarga dalam lingkungan sendiri ( anak, istri, saudara) agar berguna dan bermanfaat bagi masyarakat, bangsa, dan Negara, dapat ditempuh dengan langkah-langkah antara lain minangka berikut: # Memupuk, memelihara, dan meningkatkan keimanan dan ketaqwaan kepada Allah SWT sarta ketaatan menjalankan syarat-syaratnya dan amal ibadah sesuai dengan keyakinan masing-masing terhadap Allah SWT. # Memenuhi dan mencukupi nafkah lahir dan batin. # Mendidik dan membimbing anggota keluarga untuk hidup sederhana, hemat, tidak boros, dan untuk dapat mengingat hari depan. # Memelihara kerukunan dalam rumah tangga. # Pandai membagi waktu sehingga hal-hal yang mangrupa bagi kesejahteraan keluarga tidak diabaikan. # Senantisa memperhatikan kesulitan yang dihadapi keluarga, baik ''lahiriyah'' maupun ''bathiniyah''. # Memberikan suri tauladan yang baik terutama mental dan budi pekerti. # Memberikan tuntunan akan hal-hal dan kewajiban hidup di dalam masyarakat, bangsa dan Negara. === Dalam Lingkungan Masyarakat === Amal perbuatan insan penca silat cimande dalam lingkungan masyarakat mencakup banyak hal satu dengan yang lainnya saling mempengaruhi, kegiatan yang dapat dilakukan antara lain sabagai berikut: # Ikut sarta membantu usaha pemerintah dalam segala bidang pemwangunan. # Ikut sarta membina kesadaran masyarakat terhadap kesadaran bernegara berdasarkan [[Pancasila]] dan [[UUD 1945]]. # Ikut sarta dalam membina kéamanan dan ketertiban umum. == Ketentuan-ketentuan Umum == # Pusat Perguruan penca Silat Cimande yang disingkat P3SC berkedudukan di babakan tarikolot cimande lemah duhur, kacamatan [[Caringin]], kabupatén [[Bogor]], Provinsi [[Jawa Barat]]. # Ketua umum P3SC dipegang oleh séorang sesepuh yang tertua dari keturunan leluhur cimande. Dibantu oleh para sesepuh lainnya, sesuai dengan prosés sejarah kepemimpinan penca silat cimande yang dilakukan secara turun temurun. # Para sesepuh keturunan cimande dapat menerima calon siswa-siswa penca silat cimande ditempatnya masing-masing atas sepengetahuan ketua umum P3SC. # Para sesepuh keturunan cimande dapat mengirimkan guru-guru penca silat cimande ke perguruan-perguruan penca silat cimande diseluruh [[tanah air]] dan di luar negeri bila diperlukan dengan membawa surat perintah tugas dari ketua umum P3SC. # Anggota keluarga besar penca silat cimande yang bukan keturunan cimande yang sudah mempunyai kualifikasi penca silat cimande dapat mendirikan perguruan penca silat cimande dengan ketentuan tidak menyimpang dari taleq cimande dan ketentuan umum.Mendirikan perguruan penca silat cimande harus dapat pengesahan dari ketua umum P3SC, hal ini dilakukan demi terjaminnya pengamalan dan pengamanan sarta kelestarian nilai-nilai hakekat kepribadian penca silat cimande yanbg sesuai dengan taleq Cimande. # Perguruan penca silat cimande yang menghasilkan guru penca silat cimande berdasarkan penilaian memenuhi syarat kawlifikasi guru penca silat cimande dapat mengajukan daftar nama-nama yang diangkat kepada P3SC untuk dapat mengsahkan dari ketua umum P3SC. # Hal-hal lainnya yang belum tercantum dalam buku petunjuk dan ketentuan-ketentuan umum akan diatur kemudian dengan melalui musayawarah seluruh anggota keluarga besar penca silat cimande. == Lihat pula == * [[Daftar perguruan silat]] * [[Seni tradisional]] * [[Silek Minangkabau]] == Referensi == {{reflist|2}} == Bacaan lanjutan == * {{cite book| title=Pencak Silat in the Indonesian Archipelago |author= [[O'ong Maryono]] |isbn=9799341604 |year=2002}} * {{cite book| title=Weapons and fighting arts of Indonesia |author=[[Donn F. Draeger]] |date=1992 |publisher=Rutland, Vt.: Charles E. Tuttle Co |id=ISBN 978-0-8048-1716-5}} == Pranala Luar == * {{en}} [http://pckinternational.com/ Pukulan Cimande Kombinasi International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617141910/http://pckinternational.com/ |date=2013-06-17 }} * {{en}} [http://www.suwandaacademy.com Situs web Suwanda Academy] * {{en}} [http://www.cimande.com Pukulan Cimande Pusaka International] * {{fr}} [http://www.cimandefrance.com Cimande from France] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305125447/http://www.cimandefrance.com/ |date=2021-03-05 }} * {{nl}} [http://www.pamurkombinasitjimandetkkdhb.nl/ Pendidikan PAMUR Kombinasi Tjimande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618081545/http://www.pamurkombinasitjimandetkkdhb.nl/ |date=2013-06-18 }} * {{nl}} [http://www.cimande.nl/indexen.html Pencak Silat Cimande Rotterdam]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategori:Seni béla diri]] [[Kategori:Seni Sunda]] di78zsu9pahuq0iqemgo0knfaiqx0fk Sénggal 0 50614 708839 705755 2026-05-02T16:37:03Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708839 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=April 2017}} {{Taxobox | name = Sénggal | image = Mystu plani 080519 9436 ckoep.jpg | image_width = 240px | image2_width = 240px | image_caption = Sénggal, ''Hemibagrus planiceps''<br />ti [[Cihideung Ilir, Ciampéa, Bogor|Cihideung Hilir]], [[Ciampéa, Bogor|Ciampéa]], [[Kabupaten Bogor|Bogor]] | image2 = Mystu plani 080519 9414 ckoep.jpg | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | superordo = [[Ostariophysi]] | ordo = [[Siluriformes]] | familia = [[Bagridae]] | genus = ''[[Hemibagrus]]'' | species = '''''H. planiceps''''' | binomial = ''Hemibagrus planiceps'' | binomial_authority = ([[Achille Valenciennes|Valenciennes]], ''in'' Cuvier & Valenciennes, 1840)<ref>ITIS: [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=680976 ''Hemibagrus planiceps'' (Valenciennes, ''in'' Cuvier & Valenciennes, 1840)]</ref> | synonyms = *''Bagrus planiceps'' {{small|Valenciennes, ''in'' Cuvier & Valenciennes, 1840: 421}}<ref name=cv1840>{{aut|[[Georges Cuvier|Cuvier, G.]] & [[Achille Valenciennes|A. Valenciennes]].}} 1840. ''Histoire naturelle des poissons''. [http://biodiversitylibrary.org/item/25945#page/447/mode/1up Tome '''XIV''': 421.] Paris :Chez Pitois-Levrault.</ref> *''Bagrus anisurus'' {{small|Valenciennes, ''in'' Cuvier & Valenciennes, 1840: 422}} *''Bagrus flavus'' {{small|Bleeker, 1846: 28}} }} '''Sénggal''' atawa '''séngal''' ('''''Hemibagrus planiceps''''') nyaéta lauk anu mibanda kumis panjang, kaasup kana angota kulawarga [[familia|suku]] [[Bagridae]].<ref name="Khairul ">{{Cite book | title =Ikan Baung| first =Khairul| last =Amri,Khairuman| publisher =Gramedia Pustaka Utama| location =Jakarta2013|ISBN=9786020353890|url= https://books.google.co.id/books?id=go9eDwAAQBAJ&dq=Macrones+nemurus&hl=id&source=gbs_navlinks_s|accessdate=9 Nopember 2019}}</ref> Hirupna di susukan kalawan henteu nyebar jauh mangrupa ([[endemik]]) di sabudeureun [[Jawa Kulon]], kelirna awakna [[coklat]] semu konéng, mibanda pamatil kénca, katuhu, jeung dina tonggongna. ==Pedaran== [[File:Mystu plani 080519 9402 ckoep.jpg|thumb|left|180px|Hulu lauk séngal]] [[File:Mystu plani 080519 9406 ckoep.jpg|thumb|left|180px|Ukuran sénggal déwasa 77 mm SL]] Pangawakan lauk sénggal kaasup kana ukuran sedeng, panjang awakna kurang ti 20 [[sentimeter|cm]]; sanajan kungsi kapireungeuh dina ukuran dewasa nepi ka 263 [[milimeter|mm]] SL (''standard length'', panjang standar). ''Hemibagrus planiceps'' Ciri mandirina taya lian dina sirip/susurina kawilang pondok (''adipose fin base'') sedengkeun ukuran panjangna lk. 15,5–20,6% SL, kurang tina satengah jarak tungtung susuri tonggongna (''dorsal'') kana tungtung sirip buntutna. Jarak tungtung susuri tonggongn kana pupuhu siripna nyaéta 12,0–17,3% SL; Mangsa keur nilepmah tungtung sirip dina tonggongna henteu nepika ngahontal tungtung siripna. Wanguna sarimbag jeung ''[[Hemibagrus nemurus|H. nemurus]]'' anu mangrupa barayana, kelir coklat polos semu konéng; gurat anu aya dina palebah beuteung kénca jeung katuhu kelirna [[coklat]] semu [[konéng]]. Huluna rada dempak jeung lébar, panjangna kurang leuwih 23,8–27,1% SL. Jarak dua panonna 32,2–37,3% HL (''head length'', panjang huluna).<ref name=ng2013/> Jarak buleudan matana lk. 13,0–21,7% HL. Misai nasal (dekat hidung) lk. 25,4–37,3% HL; sedengkeun misai maksilar (tungtung biwir beulah luhur) kawilang pondok, kurang leuwih 147,5–220,1% HL. Panjang [[awak]] nepika palebah bujurna 11,3–14,7% SL; jangkung puhu buntutna 7,1–8,6% SL. Sengal anu jaluna katembong dina palebah bujurna aya anu ngajendil sedengkeun bikangnamah henteu mibanda anu kawaskitu.<ref name=ng2013>{{aut|[[Ng Heok Hee|Ng, H.H.]] & [[Maurice Kottelat|M. Kottelat]]}}. 2013. "Revision of the Asian catfish genus ''Hemibagrus'' Bleeker, 1862 (Teleostei: Siluriformes: Bagridae)." ''The Raffles Bulletin of Zoology'' [https://lkcnhm.nus.edu.sg/nus/pdf/PUBLICATION/Raffles%20Bulletin%20of%20Zoology/Past%20Volumes/RBZ%2061(1)/61rbz205-291.pdf 2013 '''61'''(1): 205–291.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150621102330/https://lkcnhm.nus.edu.sg/nus/pdf/PUBLICATION/Raffles%20Bulletin%20of%20Zoology/Past%20Volumes/RBZ%2061(1)/61rbz205-291.pdf |date=2015-06-21 }}</ref> Sirip/susuri palebah tonggongna mibanda dua/II (ramo-ramo anu heuras jeung cucukan/pamatil). 7 ramo sésanamah laleuleus tur henteu cucukan; sirip palebah dadana I.8-9(.i); sirip palebah beuteungna i.5; jeung sirip anu aya dina bujurna iii-iv.8-11. Cucuk susuri/sirip anu aya dina tonggongna heuras lk. 8,2–12,4% SL, kalawan 7-8 rérégéan palebah tukangna. Pamatilna seukeut, kurang leuwih 10,0–16,5% SL, nepika 14-16 ieu ogé saruan rérégéan palebah tukangna. Sirip palebah buntutna kabagi dua kawas [[garpuh]] ngan tungtungna bulenek (semu buleud) ramo-ramona ''branchiostegal'' 8–10.<ref name=ng2013/> ==Tempat hirup== Sénggal mah anu kapireungeuh ngan hirup disabudeureun [[Jawa Kulon|Jawa kulon]], saperti di [[susukan]] [[Cianten]], [[Cidurian]], [[Cikéas]], [[Ciliwung]], [[Citarum]], [[Cisokan]], jeung [[Cimanuk]]. Teubéda jeung barayana, sénggal biasana mikaresep hirup dihulu susukan atawa beulah girangeuna anu mibanda cai hérang jeung ngalir rada tarik; béda pisan jeung sénggal (tagih) (''H. nemurus'') anu mikaresep hirup dina susukan beulah hilireuna jeung caina linduk (tenang) .<ref name=ng2013/> Cenah sénggal ogé kapanggih di susukan [[Serayu]], [[Jawa Tengah]]<ref>{{aut|Bhagawati, D., MN. Abulias, & A. Amurwanto}}. 2013. "Fauna ikan Siluriformes dari Sungai Serayu, Banjaran, dan Tajum di Kabupaten Banyumas". [http://journal.unnes.ac.id/nju/index.php/JM/article/download/2970/3006 ''Jurnal MIPA'' '''36'''(2): 112-122 (2013).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107030558/http://journal.unnes.ac.id/nju/index.php/JM/article/download/2970/3006 |date=2016-11-07 }}</ref> jeung [[Surabaya]], [[[[Jawa Wétan|Jawa wétan]]]]<ref>{{aut|Nugroho, A.A.K.}} 2013. ''Studi pakan dan relung ekologi ikan <u>Mystus</u> <u>planiceps</u>, <u>Hemibagrus</u> <u>nemurus</u> (famili Bagridae), <u>Pangasius</u> <u>micronemus</u> (famili Pangasidae) di Kali Surabaya''. ([http://adln.lib.unair.ac.id/go.php?id=gdlhub-gdl-s2-2013-nugrohoand-31457&PHPSESSID=84386ecf5cb35e2c1ee3a288167b98b1 abstrak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210415/http://adln.lib.unair.ac.id/go.php?id=gdlhub-gdl-s2-2013-nugrohoand-31457&PHPSESSID=84386ecf5cb35e2c1ee3a288167b98b1 |date=2016-03-04 }}). Tesis master Program studi Biologi, Universitas Airlangga. (tidak diterbitkan)</ref>. Tacan loba dikanyahokeun ngeunaan asal usul jeung cara megarkeun ieu lauk, Loba rupana anu sarimbbag jeung sénggal hirup di peuntaseun [[pulo]] ''H. planiceps''. ==Manfaat== Sénggal mangrupa lauk anu dipikaresep, ku lantaran dagingna ngeunah jeung seungit mangsa di asakan. ==Baraya sengal== ''Hemibagrus planiceps'' Séngal téh mibanda baraya deukeut, taya lian sababaraha spesies [[lauk]] anu sarimbag di antarana waé:<ref name=ng2013/> * ''[[Hemibagrus bongan|H. bongan]]''; Katiténan lebah girangeun susukan [[Kapuas]] (Kalbar), susukan [[Barito]] (Kalsel), Rejang jeung Baram ([[Sarawak]]) sabudeureun [[gunung]]-gunung ''Muller''. Dedegana ceplés pisan jeung séngal, ngan bédana tina lobana tulang tonggong [[tulang belakang]] anu leuwih loba (48–50, modus=49 vs. 47–49, modus=47 pada ''H. planiceps''), panon kénca jeung katuhu leuwih deukeut (28,1–34,0% HL vs. 32,2–37,3% HL pada ''H. planiceps''), ogé palipis jeung sungut beulah luhur (misai maksilar) leuwih panjang (199,4–283,0% HL vs. 147,5–220,1% HL pada ''H. planiceps''). * ''[[Hemibagrus divaricatus|H. divaricatus]]''; tulang tonggongna leuwih loba (51 buah), panon kénca jeung katuhu leuwih deukeut (27,7–31,7% HL), sungut jeung palipis luhurna leuwih panjang (213,7–249,6% HL), puhu sirip/susuri leuwih pondok (11,1–15,5% SL vs. 15,5–20,6% SL), [[Pamatil]] anu aya dina tonggongna leuwih panjang (12,3–12,9% SL vs. 8,2–12,4% SL pada ''H. planiceps''). Hirupna ngan aya di sakuliah susukan Perak di ''[[Malaysia|Semenanjung Malaya]]'' beulah [[kulon]]. * ''[[Hemibagrus gracilis|H. gracilis]]''; Tulang tonggongna leuwih loba deui (50–52 buah, modus=52), [[panon]] kénca jeung katuhu leuwih deukeut (28,9–34,3% HL), sungut jeung palipis beulah luhur leuwih panjang (216,1–277,7% HL), puhu susuri/sirip leuwih pondok (13,5–17,4% SL), [[pamatil]] palebah tonggongna leuwih panjang (8,6–13,5% SL), puhu buntutna kurang jangkung (6,2–7,6% SL vs. 7.1–8.6% SL), babangusna leuwih buntet (30–35% HL vs. 33–40% HL pada ''H. planiceps''). Loba kapanggihan hirup di ''Pahang'' jeung ''Endau'' di [[Malaysia|Semenanjung Malaya]] beulah [[wétan]]. * ''[[Hemibagrus lacustrinus|H. lacustrinus]]''; jumlah tulang belakangnya lebih banyak (49–50 buah, modus=49), [[panon]] kénca jeung katuhu leuwih deukeut (29,6–31,9% HL), [[Pamatil]] anu aya dina tonggongna leuwih panjang (10,7–12'6% SL), Susuri tonggongna mangsa keur nilep panjangna nepika tungtung susurina, Sirip leuwih pendek ti tungtung ka tungtung (7,6–10,9% SL vs. 12,0–17,3% SL pada ''H. planiceps''). hirup ngan di sabudeureun [[situ]][[Singkarak]] [[Sumatera]]. * ''[[Hemibagrus velox|H. velox]]''; Tulang tonggongna leuwih loba (50–52 buah, modus=52), panon kénca jeung katuhu leuwih deukeut (29,4–33,9% HL), puhu buntutna kurang jangkung (6,2–7,5% SL), Buntut anu beulah luhur leuwih panjang jeung mencos (vs membundar tepi belakangnya), ogé ramo-ramona leuwih loba ''branchiostegal'' (10-11 vs. 8–10 buah pada ''H. planiceps''). Loba kapaggih hirup di girangeun susukan anu ngamuara ka [[Sumatera]] beulah wétan ; ([[Deli]], [[Indragiri]], [[Batang Hari]], jeung [[Sungai Musi|Musi]]). ==Dicutat tina== {{reflist|2}} ==Tutumbu ka luar== {{commonscat|Hemibagrus planiceps}} *Seriously Fish: [http://www.seriouslyfish.com/species/hemibagrus-planiceps/ ''Hemibagrus planiceps''] *Fimséa: [http://ffish.asia/?p=none&o=ss&id=803 ''Hemibagrus planiceps''] *FishBase: [http://www.fishbase.org/summary/23078 ''Hemibagrus planiceps''] *Planet Catfish: [http://www.planetcatfish.com/common/species.php?species_id=4626 ''Hemibagrus planiceps''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924074853/http://www.planetcatfish.com/common/species.php?species_id=4626 |date=2015-09-24 }} * [https://books.google.co.id/books?id=GnDlUJAgtsIC&pg=PA3&dq=ikan+adalah&hl=id&sa=X&ved=0ahUKEwi8nOz-stfhAhXPTX0KHfCiCykQ6AEIKTAA#v=onepage&q=ikan%20adalah&f=false Mengenal & Mengendalikan Predator Ikan] [[Kategori:Hemibagrus]] [[Kategori:Sasatoan Sunda]] [[Kategori:Sasatoan Indonésia]] [[Kategori:Lauk]] [[Kategori:Lauk darat]] px1jxrd7fuhiuozc32e5k5zkpf1qbw0 Perang Tiis 0 50648 708826 703856 2026-05-02T12:33:08Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708826 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} [[Gambar:Reagan and Gorbachev hold discussions.jpg|thumb|300px|[[Presiden Amérika Sarikat|Presiden AS]] [[Ronald Reagan]] (kiri) jeung [[Sekretaris Jenderal Partei Komunis Uni Soviét|Sekretaris Jenderal Soviét]] [[Mikhail Gorbachev]], papanggih di [[Jenewa]] dina taun 1985.]] '''Perang Tiis''' ({{lang-en|Cold War}}, {{lang-ru|холо́дная война́, kholodnaya voyna}}, 1947–1991) nyaéta sesebutan kana ayana kategangan [[politik]] jeung [[militer]] antara [[Dunya Kulon]], nu dipingpin ku [[Amérika Sarikat]] jeung sekutu [[NATO]], ngalawan [[Dunya Kadua|Dunya Komunis]], nu dipingpin ku [[Uni Soviét]] jeung sakutu nagara-[[nagara satelit]]na. Kajadian ieu dimimitian ku kajayaan [[Sakutu Perang Dunya II|Sakutu]] dina ngéléhkeun [[Jerman Nazi]] dina [[Perang Dunya II]], nu nyésakeun [[Amérika Sarikat]] jeung [[Uni Soviét]] nu jadi dua [[nagara adidaya]] di dunya ku bédana idéologi, ékonomi, jeung militer nu gedé. Uni Soviét, babarengan jeung nagara-nagara di [[Éropa Wétan]] nu dijajahna, [[Blok Wétan]]. Prosés pamulihan saanggeusna perang di [[Éropa Kulon]] difasilitasan ku program [[Rancana Marshall]] [[Amérika Sarikat]], jeung pikeun nandingana, [[Uni Soviét]] ogé nyieun [[Comecon|COMECON]] babarengan jeung sekutu Wétanna. Amérika Sarikat nyieun aliansi militer [[NATO]] dina taun 1949, sadengkeun Uni Soviét ogé nyieun [[Pakta Warsawa]] dina taun 1955. Sababarah nagara milihan pikeun milu kana salah sahiji ti dua nagara adidaya ieu,sadengkeun nu lianna milih pikeun tetep nétral ku dijieunna [[Gerakan Non-Blok]] Kajadian ieu dingaranan Perang Tiis ku sabab dua pihak can kungsu miluan dina aksi militer sacara nyaan, ngan masing-masing pihak mibanda [[sanjata nuklir]] nu bisa ngakibatkeun kahancuran nu gedé. Perang Tiis ogé ngalantarankeun kategangan nu kacida nu dina ahirna ngalantarankeun ayana konflik militer régional saperti [[Blokade Berlin]] (1948–1949), [[Perang Koréa]] (1950–1953), [[Krisis Suéz]] (1956), [[Krisis Berlin 1961]], [[Krisis Rudal Kuba]] (1962), [[Perang Viétnam]] (1959–1975), [[Perang Yom Kippur]] (1973), [[Perang Afganistan]] (1979–1989), jeung panembakan ''[[Korean Air Penerbangan 007]]'' ku Soviét (1983). Alih-alih miluan dina konflik ku cara nyata, kadua pihak lolombaan ngaliwatan koalisi militer, payebaran idéologi jeung pangaruh, méré bantuan ka [[nagara klien]], [[spionaseuu|spionaseu]], kampanyeu propaganda sacara gedé-gedéan, [[perlombaan senjata|perlombaan nuklir]], ngélég nagara-nagara netral, saingan di perlombaan olahraga internasional, jeung kompetisi téhnologi seperti [[Perlombaan Angkasa]]. AS jeung Uni Soviét ogé saingan dina rupa-rupa [[perang proksi]]; di [[Amérika Latin]] jeung [[Asia Tenggara]], Uni Soviét ngabantuan [[révolusi komunis]] nu ditentang ku sababaraha nagara-nagara Kulon, Amérika Sarikat mikir pikeun supaya kumaha teu kajadian ngeunaan éta ku cara pangiriman tantara jeung peperangan. Dina rangka ngaleutikan résiko [[perang nuklir]], kadua pihak paheut nyieun panglanyah ''[[détente]]'' dina taun 1970-an pikeun ngurangan kaharénghéngan politik. [[Perang Tiis (1979–1985)|Dina taun 1980-an]], Amérika Sarikat ningkatkeun deui [[Doktrin Reagan|tekanan diplomatik, militer, jeung ékonomi]] ka Uni Soviét dina waktuna nagara komunis éta keur aya dina kamiskinan [[Era Stagnasi|stagnasi perékonomian]]. Dina pertengahan 1980-an, présidén Soviét nu anyar , [[Mikhail Gorbachev]], méré nyaho ngeunaan kabijakan réformasi liberalisasi ''[[perestroika]]'' ("rékonstruksi, réorganisasi", 1987) jeung ''[[glasnost]]'' ("keterbukaan", [[ca.]] 1985). Kabijakan ieu ngabalukarkeun Soviét jeung nagara-nagara satelitna dilanda ku [[Révolusi 1989|gelombang Révolusi]] damai nu diengpikeun ku [[Bubaran Uni Soviét|runtuhna Uni Soviét]] dina taun 1991, jeung dina ahirna nyésakeun Amérika Sarikat nu jadi hiji-hijina kakuatan militer nu pantohagana di dunya. Perang Tiis jeung rupa-rupa kajadian nu séjénna ngabalukarkeun akibat nu gedé ka dunya jeung sok disebutkeun dina budaya populér, khususna dina média nu némbongkeun téma [[spionaseuu|spionaseu]] jeung ancaman perang [[nuklir]]. == Asal istilah == Dina ahir [[Perang Dunya II]], panulis jeung jurnalis Inggris [[George Orwell]] maké istilah ''perang Tiis'' nu jadi istilah umum dina éséyna nu judulna "''[[You and the Atomic Bomb]]''" (Anjeun jeung Bom Atom), nu diterbitkan ku surat kabar Inggris, ''[[Tribune (majalah)|Tribune]]'', dina tanggal 19 Oktober 1945. Ésai éta ngagambarkeun Dunya nu hirup disingsieunan ku [[perang nuklir]]. Orwell nulis: :"Salila opat puluh atawa lima puluh taun ayeuna, Mr. [[H. G. Wells]] jeung nu lianna ngingetan urang yén manusa bakal aya dina bahaya, ngancurkeun sorangan ku senjatana sorangan, nyésakeun sireum atawa sababaraha kelompok spésiés lianna pikeun nyokot alih. Saha baé nu geus mempo kaancuran di dayeuh-dayeuh di [[Jerman]] bakal mikir yén gagasan ieu sahenteuna asup kana akal. Namung, lamun nempo Dunya sacara kabéh, kajadian sababaraha dekade ieu teu asup ka arah anarki, namun ka arah diayakeuna deui perbudakan. Urang sigana teu ka arah ngaruksak umum, tapi ka jaman perbudakan kuno nu sieun. Téori [[James Burnham]] geus loba dibahas, namun saeutik ti jalma teu acan nanggepan nu jadi implikasi idéologi. Jenis pandangan ka Dunya, jenis kayakinan, jeung struktur sosial mungkin bakal nguasaan nagara nu teu kaéléhkeun jeung ngaluruskeun dina "perang Tiis" permanén jeungbtatanggana."<ref>Orwell, "[http://tmh.floonet.net/articles/abombs.html You and the Atomic Bomb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206214319/http://tmh.floonet.net/articles/abombs.html |date=2008-02-06 }}", ''Tribune'' October 19, 1945</ref> Dina ''The Observer'' édisi 10 Maret 1946, Orwell nulis yén "saenggeus konferensi Moskow Désémber kamari, Rusia majukeun 'perang Tiis' ka [[Britania]] jeung [[Imperium Britania]]."<ref>Orwell, George, ''The Observer'', March 10, 1946</ref> Istilah nu dipaké pikeun ngagambarkeun kategangan [[géopulitik]] antara [[Uni Soviét]] jeung [[nagara satelit]]na jeung Amérika Sarikat jeung sekutu Éropa Kulon-na saenggeus [[Perang Dunya II]] dimimitian ku [[Bernard Baruch]], saurang ahli piduiteun Amérika jeung panaaséhat présidén.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=54}}</ref> Dina salah sahiji pidato di [[South Carolina]] dina tanggal 16 April 1947,<ref>{{cite news|first=William|last=Safire|url=http://www.iht.com/articles/2006/10/01/news/edsafire.php|title=Islamofascism Anyone?|work=The New York Times|publisher=[[The New York Times Company]]|date=October 1, 2006|accessdate=December 25, 2008|archiveurl=http://web.archive.org/web/20061022172712/http://www.iht.com/articles/2006/10/01/news/edsafire.php|archivedate=October 22, 2006}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022172712/http://www.iht.com/articles/2006/10/01/news/edsafire.php |date=October 22, 2006 }}</ref> Ceuk Baruch : "Urang ulah katipu: poé ieu urang aya di tengah-tengah perang Tiis."<ref>'[http://www.history.com/this-day-in-history/bernard-baruch-coins-the-term-cold-war Bernard Baruch coins the term "Cold War"]', history.com, April 16, 1947. Retrieved on July 2, 2008.</ref> Salah sahiji réporter jeung kolumnis surat kabar nu arana [[Walter Lippmann]] ngajabarkeun penjelasan nu sakitu panjang lebarna ngeunaan Perang Tiis dina bukuna nu judulna ''The Cold War'', waktu ditanya dina taun 1947 ngeunaan sumber istilah "perang Tiis", manéhna nyebutkeun istilah éta ngarujuk dina istilah Perancis ti taun 1930-an, ''la guerre froide''.<ref>[[Strobe Talbott]]: ''The Great Experiment: The Story of Ancient Empires, Modern States, and the Quest for a Global Nation'' (2009) p.441 n.3; Lippmann's own book is {{cite book|url=http://books.google.com/?id=Ydc3AAAAIAAJ&q=walter+lippmann+cold+war&dq=walter+lippmann+cold+war|author=Lippmann, Walter|title=The Cold War|accessdate=Séptémber 2, 2008|publisher=Harper|year=1947}}</ref> ==Sabab kajadian == {{main|Mimiti Perang Tiis}} {{see|Kasieunan Beureum|Permainan Besar}} [[Gambar:American troops in Vladivostok 1918 HD-SN-99-02013.JPEG|thumb|right|Pasukan Amérika di [[Vladivostok]], Agustus 1918, salila [[Intervensi Sekutu dina Perang Saudara Rusia|intervensi Sekutu]] dina [[Perang Saudara Rusia]].]] Aya perdebatan dina golongan para [[sejarawan]] ngeunaan titik awal ti Perang Tiis. Loba ti golongan sejarawan mibanda pendapat yén Perang Tiis dikeureuyeh saenggeus Perang Dunya II engpikeun, nu lainna ogé mibanda pendapat yén Perang Tiis dipaju dina ahir [[Perang Dunya I]], sanajan kategangan antara [[Kekaisaran Rusia]], nagara-nagara Éropa lainna, jeung Amérika Sarikat geus aya dina pertengahan abad ka-19.<ref name="Gaddis"/> [[Révolusi Oktober|Révolusi Bolshevik]] di [[Rusia]] dina taun 1917 (diiluan ku panarikan mundur pasukana ti Perang Dunya I), mengakibatkan Soviét Rusia terisolasi ti diplomasi internasional.<ref name="lee">{{Harvnb|Lee|1999|p=57}}</ref> Pamingpin [[Vladimir Lenin]] ngomong yén Uni Soviét "dikepung ku para kapitalis nu mumusuhan", jeung mandang diplomasi sebagai senjata pikeun ngajauhkeun Soviét ti musuh, dimimitian ku [[Komintern]] Soviét, nu ngagoakkeun pergolakan Révolusioner di luar Soviét.<ref name="Palmieri34">{{Harvnb|Palmieri|1989|p=62}}</ref> Pamingpin Soviét [[Joseph Stalin]], nu nganggep [[Uni Soviét]] sebagai salah sahiji "kapuloan sosialis", nyatakeun yén Uni Soviét kudu mandang "dominasi kapitalis ayeuna kudu digantikan ku dominasi sosialis."<ref name="tucker46">{{Harvnb|Tucker|1992|p=46}}</ref> Dina awal 1925, [[Stalin]] nyieun pernyataan yén manéhna mandang pulitik internasional sebagai salah sahiji dunya bipolar di mana Uni Soviét bakal narik nagara-nagara liana ke arah sosialisme jeung nagara-nagara kapitalis ogé bakal narik nagara-nagara lian ka arah [[kapitalismeuu]], sadengkeun dunya keur aya dina périodeu "stabilisasi sementara kapitalismeu" saméméh rubuhna.<ref name="tucker47">{{Harvnb|Tucker|1992|pp=47–8}}</ref> Rupa-rupa kajadian saméméh Perang Dunya Kadua némbongkeun ayana silih teu percaya jeung curiga dina kakuatan Kulon jeung Uni Soviét, teu leupas ti filosofi umum partéy [[Bolshevik]] nu dijieun pikeun ngalawan kapitalismeu.<ref name = "Halliday">{{Harvnb|Halliday|2001|p=2e}}</ref> Ada dukungan ti Kulon ka [[gerakan Bodas]] anti-Bolshevik dina [[Perang Saudara Rusia]],<ref name = "Gaddis">{{Harvnb|Gaddis|1990|p=57}}</ref> pemberian dana ku Uni Soviét ka pekerja pemberontak Britania dina taun 1926 ngabalukarkeun [[Britania Raya]] memutuskan hubungan dengan Uni Soviét,<ref name="tucker74">{{Harvnb|Tucker|1992|p=74}}</ref> deklarasi Stalin taun 1927 pikeun hirup berdampingan sacara damai dengan nagara-nagara kapitalis diurungkan,<ref name="tucker75">{{Harvnb|Tucker|1992|p=75}}</ref> tuduhan ayana konspirasi dina [[Peradilan Shakhty]] taun 1928 nu direncanakeun ku Britania jeung Perancis ngabalukarkeun kudéta,<ref name="tucker98">{{Harvnb|Tucker|1992|p=98}}</ref> penolakan Amérika pikeun mengakui Uni Soviét hingga taun 1933,<ref name = "LaFeber 1991">{{Harvnb|LaFeber|1991|pp=194–197}}</ref> jeung [[Stalieusme]] [[Peradilan Moskow]] pikeun kasus [[Pembersihan Gedé-Gedéan]], sarta tuduhan atas ayana spionaseu ti Britania, Perancis, jeung [[Jerman Nazi]] mangrupa kajadian-kajadian nu nukangan Perang Tiis.<ref>{{cite book|author=Tim Tzouliadis|title=The Forsaken|publisher=The Penguin Press|isbn=978-1-59420-168-4}}</ref> Keur waktuna Tentara Jerman [[Operasi Barbarossa|menginvasi Uni Soviét]] dina bulan Juni 1941, Sekutu nyokot kauntungan ti front anyar ieu jeung milih pikeun ngabantuan Uni Soviét. Britania nandatanganan persekutuan formal jeung Amérika Sarikat nyieun kasepakatan informal jeung Soviét. Dina waktuna perang, Amérika Sarikat méré fasilitaa Britania jeung Soviét liwat program [[Lend-Lease]] na.<ref>George C. Herring Jr., ''Aid to Russia, 1941–1946: Strategy, Diplomacy, the Origins of the Cold War'' (Columbia University Press, 1973).</ref> Kumaha waé ogé, Stalin tetep neundeun rasa curiga kana kadua nagara éta jeung percaya yén Britania jeung Amérika Sarikat kong-kalingkong pikeun muguhkeunna yén Soviét bakal nanggung beban panggedéna dina perang ngalawan Jerman Nazi. Ceuk pandangana ieu, Sekutu Kulon ngahaja ngundur waktu pikeun muka front anti-Jerman kadua nu tujuanna pikeun beraksi di waktu-waktu ahir jeung diteruskeun nyieun panganggeusan damai. Jadi, persepsi Soviét ka dunya Kulon ngabalukarkeun ayana arus kategangan jeung permusuhan jeung pihak [[Sekutu Perang Dunya I|Sekutu]].<ref>{{Harvnb|Gaddis|1990|pp=151–153}}</ref> == Ahir Perang Dunya II (1945–1947) == === Konferensi pasca-perang di Éropa === [[Gambar:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|thumb|right| "[[Sekutu Perang Dunya II|Tiga Besar]]" di Konferensi Yalta: [[Winston Churchill]], [[Franklin D. Roosevelt]] jeung [[Joseph Stalin]], 1945.]] {{see|Konferensi Teheran|Konferensi Yalta}} Saenggeus perang, Sekutu manggih mupakat ngeunaan pembagéan jeung pangukuhan tapel wates di Éropa.<ref name="Gaddis13-23">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=13–23}}</ref> Masing-masing pihak mibanda ide-ide nu berbéda ngeunaan pembentukan jeung pemeliharaan kaamanan dunya pasca-perang.<ref name="Gaddis13-23" /> Sekutu Kulon hayang sistem kaamanan ku cara nyieun salega-legana Pamaréntahan démokrasi, nu ngamungkinkeun nagara-nagara pikeun ngaréngsékeun konflik sacara damai melalui [[organisasi internasional]].<ref>{{Harvnb|Gaddis|1990|p=156}}</ref> Ngemutan sejarah invasi nu sok dikeureuyeuh ka Rusia,<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=7}}</ref> jeung deui gedénya [[Korban Perang Dunya II di Uni Soviét|jumlah korban nu maot]] (dikira kira 27 juta) jeung kaancuran Uni Soviét nu ngeureuyeuh waé saréngséna Perang Dunya II,<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4530565.stm Leaders mourn Soviét wartime dead]", BBC News, May 9, 2005. Retrieved on July 2, 2008.</ref> Uni Soviét nyieun rupa-rupa usaha pikeun ningkatkeun kaamanan ku cara ngadominasi urusan dina negeri nagara-nagara nu babatesan jeung manéhna.<ref name="Gaddis13-23" /><ref>{{Harvnb|Gaddis|1990|p=176}}</ref> Sekutu Kulon ogé mibanda pendapat sorangan ngeunaan visi maranéhna kana kaayaan Dunya saréngséna perang. Tujuan Roosevelt - kajayaan militer di Éropa jeung Asia, pencapéian supreémasi ékonomi global Amérika nu ngéléhkeun [[Imperium Britania]], jeung menciptakan salah sahiji organisasi perdamaian dunya - leuwih bersifat global dibandingkan dengan Churcill, nu visinya berfokus pikeun mengamankan kontrol atas [[Laut Tengah]], memastikan keberlangsungan Imperium Britania, jeung memerdekakan nagara-nagara [[Éropa Wétan]] pikeun jadikana sebagai [[Nagara pennuga|pennuga]] antara Soviét jeung Britania Raya.<ref Name=Plokhy>{{Harvnb|Plokhy|2010|p=}}</ref> Dina pandangan Amérika, Stalin dianggep sebagai salah sahiji sekutu potensial pikeun mencapai tujuan maranéhna, sadengkeun dina pandangan Britania, Stalin dianggep ancaman panggedéna dina pencapéian agénda maranéhna. Ku diicingana lolobana ti nagara-nagara Éropa Wétan ku Soviét, Stalin aya dina pihak nu untung jeung kadua pamingpin Kulon silih sasaingan pikeun memperku dukungana. Perbédaan visi antara Roosevelt jeung Churchill ngabalukarkeun kadua pihak ngalakukeun negosiasi sacara terpisah dengan Stalin. Dina bulan Oktober 1944, Churcill ngalakukeun perjalanan ke [[Moskow]] jeung paheut pikeun ngabagi [[Balkan]] berdasarkan pangaruh masing-masing, jeung teu lila kemudian, di [[Yalta]], Roosevelt ogé nandatanganan kamupakatan terpisah dengan Stalin ngeunaan masalah Asia jeung nolak pikeun ngadukung Churcill dina isu jeung Reparasi [[Polandia]].<ref Name=Plokhy/> [[Gambar:Map-Germany-1945.svg|thumb|[[Zona Jajahan Sekutu di Jerman]] pasca-perang.]] Negosiasi leuwih lanjut antara Soviét jeung Sekutu sahubungan jeung kasaimbangan dunya saenggeus perang dina [[Konferensi Yalta]] dina bulan Februari 1945, sanajan konferensi ieu ogé gagal nepi ka konsesus ngeunaan kerangka kerja saenggeusperang di Éropa.<ref name="Gaddis21">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=21}}</ref> Dina bulan April 1945, Churcill jeung présidén Amérika Sarikat nu anyar , [[Harry S. Truman]], paheut pikeun ngalawan kaputusan Soviét nu méré bantuan ka Pamaréntahan Lublin, saingan [[Pamaréntahan Polandia di pengasingan]] nu dikontrol ku Soviét.<ref>{{Harvnb|Zubok|1996|p=94}}</ref> Saenggeus [[Ahir Perang Dunya II|kemenangan Sekutu]] dina bulan Mei 1945, Soviét sacara épéktip maju ngadumukan Éropa Wétan,<ref name="Gaddis21" /> sadengkeun pasukan Amérika Sarikat jeung Sekutu Kulon kukuh di [[Éropa Kulon]]. Di wilayah Jerman nu diicingan Sekutu, Uni Soviét, Amérika Sarikat, Britania Raya jeung [[Perancis]] nyieun [[Jajahan Sekutu di Jerman|zona Jajahan]] jeung nyieun kerangka kerja pikeun ngabagi wilayah-wilayah éta jadi opat zona Jajahan.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=22}}</ref> [[Konferensi PBB ngeunaan Organisasi Internasional|Konferensi Sekutu dina taun 1945]] di [[San Francisco]] ngahasilkeun kaputusan ngeunaan pendirian organisasi PBB multi-nasional pikeun memelihara perdamaian dunya, namun kapasitas panegakanna ku [[Déwan Kaamanan PBB|Dewan Kaamanan]] sacara épéktip dilumpuhkeun ku kabisa anggotana pikeun maké [[hak veto]].<ref>{{Harvnb|Bourantonis|1996|p=130}}</ref> Ku sebab itu, PBB dina dasarnya diubah jadi salah sahiji forum aktif pikeun tukeur retorika polemik, jeung Soviét dianggep sacara eksklusif sebagai tribun [[propaganda]].<ref>{{Harvnb|Garthoff|1994|p=401}}</ref> === Konferensi Potsdam jeung kaéléhan Jepang === [[Gambar:L to R, British Prime Mieuster Winston Churchill, President Harry S. Truman, and Soviét leader Josef Stalin in the... - NARA - 198958.jpg|thumb|[[Winston Churchill]], [[Harry S. Truman]] jeung [[Joseph Stalin]] di [[Konferensi Potsdam]], 1945.|pra=Special:FilePath/L_to_R,_British_Prime_Mieuster_Winston_Churchill,_President_Harry_S._Truman,_and_Soviét_leader_Josef_Stalin_in_the..._-_NARA_-_198958.jpg]] {{see|Konferensi Potsdam|Menyerahnya Jepang}} Dina [[Konferensi Potsdam]], nu dikeureuyeuh dina ahir Juli saenggeus ngarasa éléhna Jerman, perbédaan serius terkait dengan perkembangan masa depan Jerman jeung Éropa Wétan.<ref name = "Byrd">{{cite encyclopedia|author=Byrd, Peter|editor=McLean, Iain; McMillan, Alistair|encyclopedia=The concise Oxford dictionary of politics|title=Cold War (entire chapter)|url=http://books.google.com/?id=xLbEHQAACAAJ|accessdate=June 16, 2008|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-280276-3|ref=harv}}</ref> Selain itu, jumlah partisipan perang jeung perbédaan kebiasaan dijadikeun alasan ku satu sama lianna pikeun mengkonfirmasi kecurigaan maranéhna ngeunaan niat bermusuhan jeung mempertahankan kubu maranéhna masing-masing.<ref>Alan Wood, p. 62</ref> Dina konferensi ieu, Truman mérétahu Stalin yén Amérika Sarikat mibanda senjata anyar nu kuat.<ref name="Gaddis25" /> Stalin nyangka Amérika Sarikat keur ngembangkeun [[bom atum]], jeung ngingetan sasaran Amérika Sarikat kamungkinan saingan Soviét, nyaéta [[Jepang]], Stalin nanggepan hal éta ku sikep tenang. Stalin ngomong mun manéhna ngarasa bagja ku warta éta jeung nyatakeun kahayangna yén senjata éta bakal dipaké pikeun ngalawan Jepang.<ref name="Gaddis25">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=25–26}}</ref> Satu minggu saenggeus berahirnya Konferensi Potsdam, Amérika Sarikat [[Serangan bom atom di Hiroshima jeung Nagasaki|membom Hiroshima jeung Nagasaki]]. Teu lila saenggeus serangan, Stalin protés ka para petinggi Amérika Sarikat ku sabab leutikna bagéan [[Padumukan Sekutu atas Jepang|Jepang nu diicingan Sekutu]] nu ditawarkeun ku présidén Truman ka Soviét.<ref>{{Harvnb|LaFeber|2002|p=28}}</ref> === Awal Blok Wétan === {{See|Blok Wétan}} [[Gambar:EasternBloc BorderChange38-48.svg|right|thumb|Perubahan wilayah pasca-perang di [[Éropa Wétan]] jeung pembentukan [[Blok Wétan]], nu dijuluki "Tirai Beusi".]] Dina awal Perang Dunya II, Uni Soviét meletakkan dasar bagi terbentuknya [[Blok Wétan]] ku cara nyaplok langsung sababaraha nagara saperti [[Republik Sosialis Soviét]], nu awalna dibérékeun ka Soviét ku [[Jerman Nazi]] dina [[Pakta Molotov-Ribbentrop]]. Wilayah ieu kaasup Polandia bagéan Wétan (terus dipisahkeun jadi [[Wilayah Polandia nu dicaplok ku Uni Soviét|dua nagara Soviét nu béda]]),<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008|p=21}}</ref><ref name="senn">Senn, Alfred Erich, ''Lithuania 1940 : revolution from above'', Amsterdam, New York, Rodopi, 2007 ISBN 978-90-420-2225-6</ref> [[Estonia]] (nu kemudian jadi [[Republik Sosialis Soviét Estonia|RSS Estonia]]),<ref name="stalinswars43">{{Harvnb|Roberts|2006|p=43}}</ref> [[Latvia]] (jadi [[Republik Sosialis Soviét Latvia|RSS Latvia]]),<ref name="wettig20"/><ref name="senn"/> [[Lithuania]] (jadi [[Republik Sosialis Soviét Lituania|RSS Lithuania]]),<ref name="wettig20"/><ref name="senn"/> bagéan Wétan [[Finlandia]] (jadi [[Republik Sosialis Soviét Karelo-Finlandia|RSS Karelo-Finlandia]]), jeung [[Rumania]] Wétan (nu jadi [[Republik Sosialis Soviét Moldavia|RSS Moldavia]]).<ref name="stalinswars55">{{Harvnb|Roberts|2006|p=55}}</ref><ref name="shirer794">{{Harvnb|Shirer|1990|p=794}}</ref> Wilayah Éropa Wétan nu dibébaskeun ti Nazi jeung diicingan ku pasukan Soviét salajengna ogé ditambahkeun ka Blok Wétan ku cara ngarobahna jadi [[nagara satelit]],<ref name = "Schmitz" /> nagara-nagara ieu di antarana [[Jerman Wétan]],<ref name="wettig96">{{Harvnb|Wettig|2008|pp=96–100}}</ref> [[Republik Rakyat Polandia]], [[Republik Rakyat Bulgaria]], [[Republik Rakyat Hongaria]],<ref name="dijk">van Dijk, Ruud, ''Encyclopedia of the Cold War, Volume 1'', p. 200. Taylor & Francis, 2008. ISBN 0-415-97515-8</ref> [[Republik Sosialis Cekoslowakia]],<ref>{{Harvnb|Grenville|2005|pp=370–71}}</ref> [[Republik Rakyat Romania]], jeung [[Republik Rakyat Albania]].<ref name="cook17">{{Harvnb|Cook|2001|p=17}}</ref> Rézim Soviét nu bijil di nagara-nagara Blok Wétan ngadopsi sistem [[ékonomi komando]] Soviét wungkul, manéhna ogé ngadopsimétodeubrutal nu dipaké ku [[Joseph Stalin]] jeung polisi rusiah Soviét pikeun neken oposisi nu nyata jeung poténsial.<ref name="roht83">{{Harvnb|Roht-Arriaza|1995|p=83}}</ref> Di Asia, [[Tentara Beureum]] geus ngabanjiran [[Manchuria]] dina bulan-bulan ahir perang, jeung ngeureuyeuh pikeun nyicingan bagéan besar wilayah [[Korea]] bagéan Kalér.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=40}}</ref> Sebagai bagéan ti konsolidasi kontrol Stalin atas Blok Wétan, [[NKVD]], nu dipimpin ku [[Lavrentiy Beria]], ngawasan dijieunna sistem polisi rusiah nu bergaya Soviét di Blok Wétan pikeun ngabasmi perlawanan anti-komunis.<ref name="Gaddis 2005, p. 34"/> Lamun aya saeutik waé sumanget kemerdekaan di nagara-nagara Blok Wétan, maranéhna nu miluan bakal disingkirkeun ti kakuasaan, diadilan, dipenjarakeun, jeung dina sababaraha kasus, diéksékusi.<ref name="Gaddis 2005, p. 100">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=100}}</ref> [[Perdana Menteri Britania Raya]] [[Winston Churchill]] khawatir yén jumlah besar pasukan Soviét nu di Éropa dina ahir perang, jeung persepsi yén pamingpin Soviét Joseph Stalin teu bisa diandelkeun, bakal ngabalukarkeun anceman ka [[Éropa Kulon]].<ref name="Telegraph">Fenton, Ben. "[https://web.archive.org/web/20080528222149/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1998%2F10%2F01%2Fnwar101.html The secret strategy to launch attack on Red Army]", telegraph.co.uk, October 1, 1998. Retrieved July 23, 2008.</ref> Dina bulan April-Mei 1945, [[Kementerian Perang Churcill|Kabinét Perang Britania Raya]] mengembangkan salah sahiji rencana operasi pikeun "memaksakan kehendak Amérika Sarikat jeung Imperium Britania ka Rusia".<ref>{{cite web | last = British War Cabinet, Joint Planning Staff, Public Record Office, CAB 120/691/109040 / 002 | date = August 11, 1945 | url = http://www.history.neu.edu/PRO2/ | title = Operation Unthinkable: 'Russia: Threat to Western Civilization' | format = online photocopy | publisher = Department of History, Northeastern University | accessdate =June 28, 2008 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20080706093010/http://www.history.neu.edu/PRO2/ <!--Added by H3llBot--> | archivedate = July 6, 2008}}</ref> Namung rencana ieu ditolak ku [[Pupuhu Staf Komiteu]] sabab teu layakna sumber daya militer.<ref name="Telegraph" /> === Persiapan pikeun "perang anyar " === {{See|Artikel X|Tirai Beusi}} Dina bulan Februari 1946, laporan "[[Artikel X|Telegram Panjang]]" [[George F. Kennan]] ti Moskow ngabantuan pikeun ngartikulasikeun kawijakan Pamaréntah AS nu teterusan inténsif dina ngalawan Soviét, nu jadi dasar keur strategi Amérika Sarikat ks Uni Soviét salila Perang Tiis.<ref>{{Harvnb|Schecter|2003|pp=152–154}}</ref> Dina bulan Séptémber, pihak Soviét nyieun telegram [[Nikolai Vasilevich Novikov|Novikov]], nu dikirim ku duta besar Soviét ka Amérika Sarikat, namun pangiriman telegram ieu ditugaskeun jeung ogé ditulis ku [[Vyacheslav Molotov]], telegram ieu ngajelaskeun yén AS "ayana dina cengkeraman monopoli kapitalis nu ngembangkeun kamampuan militer dina rangka nyiapkeun kondisi pikeun meunangkeun supremasi dunya dina salah sahiji perang anyar ".<ref>{{Harvnb|Kydd|2005|p=107}}</ref> Dina tanggal 6 Séptémber 1946, [[James F. Byrnes]] menyampaikan pidato di Jerman nu mennukal [[Rencana Morgenthau]] (salah sahiji proposal pikeun misahkeun jeung de-industrialisasi di Jerman pasca-perang). Byrnes ogé ngingetan Soviét yén AS niat pikeun nahan kaayaan militerna teu dibatesan di Éropa.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=30}}</ref> Sabulan saterusna, Byrnes ngaku yén pernyataana ieu mangrupa "intisari ti program kami pikeun meunangkeun haté warga Jerman&nbsp;[...] éta nyaéta pertempuran pikiran antara kami jeung Rusia&nbsp;[...]"<ref>{{cite web|url=http://www.daz.org/enJamesFByrnes.html|title=Southern Partnership: James F. Byrnes, Lucius D. Clay and Germany, 1945–1947|first=Curtis F|last=Morgan|accessdate=June 9, 2008|publisher=James F. Byrnes Institute}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705193541/http://www.daz.org/enJamesFByrnes.html |date=July 5, 2008 }}</ref> Babaraha minggu saenggeus dirilisna "Telegram Panjang", mantan Perdana Menteri Britania Winston Churchill nyampaikeun istilah terkenalna, "[[Tirai Beusi]]", dina salah sahiji pidato di [[Fulton, Missouri]].<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=94}}</ref> Dina pidato éta, Churcill nyerukeun supaya Inggris-Amérika bersekutu pikeun ngalawan Soviét, nu dituduhna geus ngabentangkan "tirai Beusi" ti "[[Szczecin|Stettin]] di [[Laut Baltik|Baltik]] nepi ka [[Trieste]] di [[Laut Adriatik|Adriatik]]".<ref name = "Schmitz">{{cite encyclopedia|author=Schmitz, David F.|editor=Whiteclay Chambers, John|encyclopedia=The Oxford Companion to American Military History|title=Cold War (1945–91): Causes [entire chapter]|url=http://books.google.com/books?id=xtMKHgAACAAJ&dq=The+Oxford+Companion+to+American+Military+History|accessdate=June 16, 2008|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-507198-0|ref=harv}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=711|archiveurl=http://web.archive.org/web/20071015163941/http://winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=711|archivedate=October 15, 2007|title=Churchill and...Politics: The True Meaning of the Iron Curtain Speech|author=Harriman, Pamela C.|accessdate=June 22, 2008|publisher=Winston Churchill Centre|date=Winter 1987–1988}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015163941/http://winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=711 |date=October 15, 2007 }}</ref> Dina taun 1952, Stalin [[Nota Stalin|berulang kali mengajukan rencana pikeun menyatukan Jerman Wétan jeung Jerman Kulon]] di handap hiji Pamaréntahan tunggal nu dipilih dina pamilihan umum nu diawasan ku [[Perserikatan Bangsa-Bangsa]] mun Jerman nu anyar ieu leupas ti aliansi militer Kulon, namun usulan ieu ditolak ku kakuatan Kulon. Babaraha sumber nyengkétakeun kasungguhan usulan ieu.<ref>Van Dijk, Rudd. [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/ACFB54.pdf The 1952 Stalin Note Debate: Myth or Missed Opportunity for German Reunification?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502194421/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/ACFB54.pdf |date=2019-05-02 }} Woodrow Wilson International Center for Scholars. Cold War International History Project, Working Paper 14, May 1996.</ref> == Permulaan Perang Tiis (1947–1953) == {{Main|Perang Tiis (1947–1953)}} === Kominform jeung perpecahan Tito–Stalin === {{See|Kominform|Perpecahan Tito–Stalin}} Dina bulan Séptémber 1947, Soviét nyieun [[Kominform]], nu tujuana nyaéta pikeun menegakkan ortodoksi dina gerakan komunis internasional jeung ngetatkeun kontrol pulitik ka nagara-nagara satelit Soviét melalui koordinasi ti pihak komunis di [[Blok Wétan]].<ref name="Gaddis32" /> Kominform ngalaman kamunduran dina bulan Juni ka dituna saenggeus [[perpecahan Tito–Stalin]], nu ngabalukarkeun Soviét ngagoréngkeun [[Yugoslavia]]. Yugoslavia tetep jadi nagara komunis, namun maju ngadopsi posisi [[Gerakan Non-Blok|Non-Blok]]. === Kontainmen jeung Doktrin Truman === {{Main|Kontainmen|Doktrin Truman}} [[Gambar:Cold war europe military alliances map en.png|thumb|Aliansi militer Éropa.]] Dina taun 1947, panaséhat présidén AS [[Harry S. Truman]] maksa Truman pikeun nyokot langkah-langkah téréh dina ngalawan pangaruh Uni Soviét, Ngemutan upaya Stalin (ditengah kabingungan jeung karubuhanana saenggeus perang) pikeun ngalemahkeun Amérika Sarikat ku jalan sasaingan nu bisa ngadorong kalangan kapitalis supaya ngabalukareun perang nu lian.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=27}}</ref> Bulan Februari 1947, Pamaréntah Britania mengumumkan yén maranéhna teu sanggup deui ngabiayaan rezim militer monarki [[Yunani]] dina [[Perang Saudara Yunani]] pikeun ngalawan pemberontak komunis. Tanggepan Pamaréntah Amérika ka pengumuman Britania ieu nyaéta yén maranéhna bakal ngadopsi kawijakan [[kontainmen]],<ref name="Gaddis28">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=28–29}}</ref> nyaéta kawijakan nu tujuanna pikeun ngeureunkeun panyebaran [[komunisme]]. Truman nyampaikeum pidato nu eusina maksa alokasi dana $ 400 pikeun masilitasan miluna Amérika Sarikat dina perang Yunani jeung ngaluncurkeun [[Doktrin Truman]], nu nyatakeun yén konflik éta mangrupa kontes antara masyarakat bébas jeung rezim totaliter.<ref name="Gaddis28" /> Sanajan dina kanyataana para pemberontak komunis meunang bantuan ti pamingpin Yogoslavia [[Josip Broz Tito]],<ref name="LaFeber 1991" /> AS nuduh yén Uni Soviét sekongkolan jeung komunis Yunani pikeun ngalawan royalis dina upayana pikeun ngalegaan pangaruh Soviét.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=38}}</ref> Doktrin Truman nandaan awak ti kawijakan pertahanan bipartisan AS jeung konsesus kbijakan aluar negeri antara [[Partei Republik (Amérika Sarikat)|Partei Republik]] jeung [[Partei Demokrat (Amérika Sarikat)|Demokrat]] nu bener-bener pokus dina kontainmen (panahanan) jeung nyegat panyebaran komunisme salila jeung saenggeus [[Perang Vietnam]].<ref>{{Harvnb|Hahn|1993|p=6}}</ref><ref>{{Harvnb|Higgs|2006|p=137}}</ref> partéy moderat jeung konservatif lianna di Éropa, sarta demokratik sosial, maju méré dukungan taya syarat ka Sekutu Kulon,<ref>{{Harvnb|Moschonas|Elliott|2002|p=21}}</ref> sadengkeun Komunis Amérika jeung Éropa, dibiayaan ku [[KGB]], pipilueun dina operasi intelijen,<ref>{{cite book|last=Andrew|first =Christopher|coauthors=Mitrokhin, Vasili|title= The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB|publisher= Basic Books|year =2000|page =276}}</ref> operasi ieu tetep sesuai jeung aturan Moskow, sanajan perbédaan pendapat di kalangan komunis ieu karak aya saenggeus taun 1956. Kritik lain ngeunaan Doktrin Truman ieu asalba ti [[Penentang Perang Vietnam|aktivis anti-Perang Vietnam]], [[CND]] jeung gerakan [[pembekuan nuklir]].<ref>{{Harvnb|Crocker|Hampson|Aall|2007|p=55}}</ref> === Rencana Marshall jeung kudéta Cekoslowakia === [[Gambar:Marshall Plan.png|right|thumb|Peta éra Perang Tiis di Éropa jeung Wétan Dekat, nunjukkeun nagara-nagara nu menerima bantuan [[Rencana Marshall]]. Kolum Beureum nunjukkeun jumlah relatif bantuan nu diterima per nagara.]] [[Gambar:Cold war europe economic alliances map en.png|thumb|Aliansi perékonomian Éropa.]] {{Main|Rencana Marshall|Kudéta Cekoslowakia 1948}} Dina awal 1947, Britania, Perancis, jeung Amérika Sarikat teu ngahasil nepi kéasepakatan jeung Uni Soviét ngeunaan rencana dijieuna deui perékonomian Jerman, kaasup jumlah rinci ngeunaan pamelakan modal industri, barang, jeung infrastruktur nu geus ancur ku Sekutu salila perang.<ref name="miller16">{{Harvnb|Miller|2000|p=16}}</ref> Bulan Juni 1947, sarua jeung Doktrin Truman, Amérika Sarikat ngesahkeun program [[Rencana Marshall]], nyaéta salah sahiji program bantuan ékonomi ka sakabéh nagara Éropa nu daék pikeun miluan, kaasup Uni Soviét.<ref name="miller16"/> Tujuan ti rencana ieu pikeun ngawangun deui sistem [[démokrasi]] jeung perékonomian Éropa jeung pikeun ngabatesan pangaruh komunis di Éropa.<ref>{{Harvnb|Gaddis|1990|p=186}}</ref> Rencana ieu ogé nyatakeun yén kamakmuran Éropa kagantung dina pamulihan ékonomi Jerman.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,887417,00.html|title=Pas de Pagaille!|work=[[Time (majalah)|Time]]|date=July 28, 1947|accessdate=May 28, 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828025646/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,887417,00.html |date=August 28, 2013 }}</ref> Sabulan kemudian, Truman mengesahkan [[Undang-Undang Kaamanan Nasional 1947]], nyieun [[Departemen Pertahanan Amérika Sarikat|Departemen Pertahanan]] terpadu, [[Central Intelligence Agency|CIA]], jeung [[Badan Kaamanan Nasional]] (NSC). Hal ieu selanjutnyabakal jadi birokrasi utama kawijakan AS dina Perang Tiis.<ref name="Karabell" >{{Harvnb|Karabell|1999|p=916}}</ref> Stalin percaya yén integrasi ékonomi jeung [[Dunya Kulon|Kulon]]bakal ngamungkinkeun nagara-nagara Blok Wétan pikeun misahkeun diri ti kontrol Soviét, Stalin ogé percaya yén AS usaha pikeun “meuli” Éropa supaya mihak ka AS.<ref name="Gaddis32">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=32}}</ref> Ku sebab kitu, Stalin ngalarang nagara-nagara [[Blok Wétan]] nampanan bantuan Marshall.<ref name="Gaddis32" /> Alternatif Uni Soviét dina nandingan Rencana Marshall, nu ngabéakkeun subsidi Soviét jeung perdagangana jeung Éropa Wétan, nyaéta ku cara nyieun [[Rencana Molotov]] (terus dilembagakeun dina bulan Januari 1949 nu diaranan [[Comecon]]).<ref name = "LaFeber 1991" /> Stalin ogé ngahariwangkeun upaya AS pikeun ngarékonstitusi Jerman; visi pasca-perangna ka Jerman teu kaasup hal ieu, sabab Soviét teu hayang méré senjata deui Jerman atawa ku lian kata, sieun yén hal éta bakal ngabalukarkeun anceman deui ka Uni Soviét.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=105–106}}</ref> Dina awal 1948, nyusul laporan nu nguatan "elemen reaksioner" di [[Cekoslowakia]], Soviét [[Kudéta Cekoslowakia 1948|ngalaksanakeun kudéta di Cekoslowakia]], nu mangrupa hiji-satunya nagara Blok Wétan nu diijinkan Soviét pikeun mempertahankan struktur démokrasinya.<ref name="wettig86">{{Harvnb|Wettig|2008|p=86}}</ref><ref>{{Harvnb|Patterson|1997|p=132}}</ref> Kebrutalan publik dina kudéta ieu mengejutkan nagara-nagara Kulon, perdebatan muncul di Kongres Amérika Sarikat, nu sieuneun yén perangbakal terjadi kembali dina upaya Soviét pikeun menyapu habis sakabéh pendukung Rencana Marshall.<ref name="miller19">{{Harvnb|Miller|2000|p=19}}</ref> Kawijakan kembar Doktrin Truman jeung Rencana Marshall ngabalukarkeuin miliaran bantuan ékonomi jeung militer mengalir pikeun [[Éropa Kulon]], [[Yunani]], jeung [[Turki]]. Dengan bantuan AS, militer Yunani berhasil meunangkeun perang saudara.<ref name = "Karabell" /> partéy [[Démokrasi Kristen (Italia)|Démokrasi Kristen]] [[Italia]] ogé sukses ngéléhkeun aliansi [[Partei Komunis Italia|Komunis]]-[[Partei Sosialis Italia|Sosialis]] dina pemilihan umum taun 1948.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=162}}</ref> Dina saat nu bersamaan, terjadi paningkatan aktivitas intelijen jeung [[spionaseu]], [[Pembelotan jeung emigrasi Blok Wétan|pembelotan Blok Wétan]], jeung pengusiran diplomatik.<ref>{{Harvnb|Cowley|1996|p=157}}</ref> === Blokade Berlin === [[Gambar:C-47s at Tempelhof Airport Berlin 1948.jpg|thumb|C-47s ngalakukeun pembongkaran di [[Bandar Udara Internasional Tempelhof|Bandar Udara Tempelhof]] di Berlin salila berlangsungnya Blokade Berlin.]] {{Main|Blokade Berlin}} Amérika Sarikat jeung Britania ngahijikeun zona Jajahan maranéhna di Jerman jadi “[[Bizone|Bizonia]]” (1 Januari 1947, terus jadi “Trizonia” saenggeus zona Jajahan Perancis ogé digabungkeun dina bulan April 1949).<ref name="miller13">{{Harvnb|Miller|2000|p=13}}</ref> Bagéan ti upaya dibangunna deui perékonomian Jerman, dina awal 1948 perwakilan ti sababaraha nagara Éropa Kulon jeung Amérika Sarikat ngumumkeun kamupakatan pikeun ngahijikeun wilayah Jajahan Jerman Kulon jadi salah sahiji Pamaréntahan federal.<ref name="miller18">{{Harvnb|Miller|2000|p=18}}</ref> Selain itu, sesuai dengan Rencana Marshall, maranéhna nyieun deui industrialisasi jeung ngatur deui perékonomian Jerman bareng-bareng, kaasup dibéwarakeunna mata uang anyar [[Deutsche Mark]] pikeun ngagantikeun mata uang [[Reichsmark]] lila nu nilaina anjlok Soviét.<ref name="miller31">{{Harvnb|Miller|2000|p=31}}</ref> Teu lila sanggeusna, Stalin ngalembagakeun [[Blokade Berlin]] (24 Juni 1948 - 12 Mei 1949), salah sahiji krisis gedé kahiji nu kajadian salila Perang Tiis, nu tujuanna pikeun megatkeun akses jeung nyegat kadaharan, bahan, jeung kalengkepan lianna asup ka [[Berlin Kulon]].<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=33}}</ref> Amérika Sarikat, Britania, Perancis, [[Kanada]], [[Selandia Baru]], [[Australia]], jeung Babaraha nagara lianna majukeun “bantuan udara” gedé-gedéan pikeun méré ka Berlin Kulon ku kadaharan jeung kalengkepan lianna.<ref>{{Harvnb|Miller|2000|pp=65–70}}</ref> Soviét ngalcarkeun kampanyeu hubungan publik kana parobahan kawijakan di Jerman Kulon. Para Komunis di Berlin Wétan ngupayakeun pikeun ngaganggu acara pemilihan umum munisipal di Berlin (saperti nu maranéhna lakukan dina pemilu 1946),<ref name="miller13"/> nu diayakeun dina tanggal 5 Désémber 1948 jeung ngahasilkeun 86,3% pemilih sakalian kajayaan nu gedé keur partéy non-Komunis.<ref>Turner, Henry Ashby, ''The Two Germanies Since 1945: East and West'', Yale University Press, 1987, ISBN 0-300-03865-8, page 29</ref> Hasil ieu sacara épéktip ngabagi Berlin jadi dua bagéan, nyaéta Berlin Wétan jeung Berlin Kulon. 300.000 warga Berlin démo jeung maksa supaya bantuan udara internasional pikeun Berlin tetep dilanjutkeun,<ref>Fritsch-Bournazel, Renata, ''Confronting the German Question: Germans on the East-West Divide'', Berg Publishers, 1990, ISBN 0-85496-684-6, page 143</ref> jeung pilot US Air Force [[Gail Halvorsen]] terus nanggepanna ku cara nyieun “[[Blokade Berlin|Operasi Permen]]” pikeun méré permen ka budak-budaj Jerman.<ref name="miller26">{{Harvnb|Miller|2000|p=26}}</ref> Dina bulan Mei 1949, Stalin mundur jeung nyabut blokadeu ka Berlin.<ref name="Gaddis 2005, p. 34">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=34}}</ref><ref>{{Harvnb|Miller|2000|pp=180–81}}</ref> === Awal NATO jeung Radio Free Europe === {{Main|NATO|Radio Free Europe/Radio Liberty|Penyebaran informasi Blok Wétan}} [[Gambar:Truman signing National Security Act Amendment of 1949.jpg|right|thumb| Presiden Truman nandatanganan [[Undang-Undang Kaamanan Nasional 1947|Amendemen Undang-Undang Kaamanan Nasional 1949]] dengan para tamu di [[Oval Office]].]] Britania, Perancis, Amérika Sarikat, Kanada jeung dalapan nagara-nagara Éropa Kulon nandatanganan [[Pakta Pertahanan Atlantik Kalér]] dina bulan April 1949 pikeun nyieun [[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO).<ref name="Gaddis 2005, p. 34"/> Dina bulan Agustus, perangkat atom Soviét kahiji dibitukeun di [[Semipalatinsk]], [[Republik Sosialis Soviét Kazakhstan|RSS Kazakhtan]].<ref name = "LaFeber 1991" /> Saenggeus Soviét nolak pikeun miluan dina upaya dibanguna deui Jerman nu geus ditetapkeun ku nagara-nagara Éropa Kulon dina taun 1948,<ref name="miller18"/><ref name="turner23">{{Harvnb|Turner|1987|p=23}}</ref> AS, Britania, jeung Perancis meloporan dijieuna [[Jerman Kulon]] di tilu zona Jajahan maranéhna nu digabungkeun dina bulan April 1949.<ref name = "Byrd" /><ref>{{cite web|title=Trizonia|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2011|accessdate=May 7, 2011|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/606151/Trizonia}}</ref> Soviét teus nyikepanna ku dibéwarakeuna dijieuna [[Jerman Wétan|Republik Demokratik Jerman]] di zona Jajahana di Jerman Wétan dina bulan Oktober.<ref name = "Byrd" /> Média massa di [[Blok Wétan]] mangrupa [[Panyebaran informasi Blok Wétan|organ nagara]], operasionalna bener-bener kagantung jeung tunduk dina peraturan partéy komunis, media televisi jeung radio ditetapkeun sebagai Badan usaha milik nagara, sadengkeun [[media cetak]] biasana dibogaan ku organisasi pulitik, bagéan gedéna dibogaan ku partéy komunis lokal.<ref name="oneil15">{{cite book|last=O'Neil|first=Patrick|title=Post-communism and the Media in Eastern Europe|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-7146-4765-9|pages=15–25}}</ref> [[Propaganda]] Soviét maké filosofi Marxis pikeun nyerang kapitalismeu, mengklaim éksploitasi tenaga kerja, jeung perang ka imperialisme.<ref>James Wood, p. 111</ref> Ku waktu dilegaana siaran [[BBC|British Broadcasting Corporation]] jeung [[Voice of America]] ka Éropa Wétan,<ref>{{Harvnb|Puddington|2003|p=131}}</ref> upaya propaganda gedé-gedéan dipaju dina taun 1949 ku dijieuna [[Radio Free Europe/Radio Liberty]], nu didedikasikeum pikeun ngawartakeun ngeunaan éra kakacauan ti sistem komunisme di Blok Wétan.<ref name="Puddington9" /> Radio Free Europe ngaupayakeun pikeun nepi ka tujuana ku cara ngalayanan pamiarsa sebagai stasiun radio gaganti, jeung jadi alternatif keur media dina negeri nu dikontrol jeung didominasi ku partéy.<ref name="Puddington9">{{Harvnb|Puddington|2003|p=9}}</ref> Radio Free Europe Éropa nyaéta produk ti sababaraha arsitek nu pang nonjolna ti strategi Perang Tiis awal Amérika, utamana maranéhna nu percaya yén Perang Tiis dina ahirna bakal diperjuangkeun liwat jalur pulitik daripada militer, siga Géorge F. Kennan.<ref name="Puddington7">{{Harvnb|Puddington|2003|p=7}}</ref> Nu nyieun kawijakan Amérika, kaasup Kennan jeung [[John Foster Dulles]], ngaku yén Perang Tiis dina kanyataana mangrupa salah sahiji perang gagasan.<ref name=Puddington7 /> Amérika Sarikat, dibantuan ku [[CIA]], ngabiayaan daptar panjang proyék-proyék pikeun ngalawan daya tarik komunis keur kalangan intelektual Éropa jeung nagara-nagara berkembang, atawa ku kata lian, nyegat upaya Soviét pikeun nyebarkeun pangaruh komunisna.<ref>{{Harvnb|Puddington|2003|p=10}}</ref> CIA icing-icing ogé nyeponsoran kampanyeu propaganda dina negeri nu disebut [[Pembasmian pikeun Kebébasan]].<ref>{{cite book|last=Cummings|first=Richard H.|title=Radio free Europe's "Crusade for freedom" : rallying Americans behind Cold War broadcasting, 1950-1960|year=2010|publisher=McFarland & Co|location=Jefferson, N.C.|isbn=9780786444106|url=http://books.google.com/books?id=BO78hXsRebkC}}</ref> Dina awal 1950-an, AS ngupayakeun méré senjata deui Jerman Kulon. Dina taun 1955, AS ngajamin kaanggotaan pinuh Jerman Kulon di NATO.<ref name = "Byrd" /> Saméméhnya, bulan Mei 1953, Soviét gagal nyegat upaya dihijikeuna Jerman Kulon ka NATO.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=105}}</ref> === Perang Saudara Cina jeung SEATO === {{See|Perang Saudara Cina| Pakta Pertahanan Asia Tenggara}} [[Gambar:Mao, Bulganin, Stalin, Ulbricht Tsedenbal.jpeg|thumb|[[Mao Zedong]] jeung [[Joseph Stalin]] di Moskow, Désémber 1949 ]] Dina taun 1949, Tentara Pembébasan Rahayat [[Mao Zedong]] ngahasil ngagulingkeun Pamaréntahan Nasionalis [[Kuomintang]] (KMT) [[Chiang Kai-shek]] nu didukung ku Amérika Sarikat di [[Tiongkok]], jeung Uni Soviét tuluy ngajalin aliansi jeung [[Republik Rakyat Tiongkok]] nu anyar kabentuk.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=39}}</ref> Chiang jeung Pamaréntahan KMT na mundur ka kapuloan [[Taiwan]]. Sabab dihadapkeun dina [[Révolusi Cina (1949)|Révolusi komunis di Tiongkok]] jeung [[Proyék bom atom Soviét|ahir ti monopoli atom]] Amérika Sarikat dina taun 1949, Pamaréntahan Truman langsung ngalegaan jeung ningkatkeun kawijakan [[kontainmen]] maranéhna di Tiongkok.<ref name = "LaFeber 1991" /> Dina [[NSC-68]], salah sahiji dokumen rusiah dina taun 1950,<ref name="Gaddis 2005, p. 164">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=164}}</ref> disebutkeun yén Dewan Kaamanan Nasional ngusulkeun pikeun nguatan sistem aliansi pro-Kulon jeung ngagedéan pangeluaran pertahanan.<ref name = "LaFeber 1991" /> Amérika Sarikat salajengna ogé maju ngalegaan kawijakan kontainmen maranéhna ke Asia, Afrika, jeung [[Amérika Latin]] pikeun ngalawan gerakan nasionalis Révolusioner, lolobana dipimpin ku partéy-partéy komunis nu dibiayaan ku Soviét jeung berjuang dina ngalawan dominasi kolonial Éropa di [[Asia Tenggara]] jeung wilayah lianna.<ref name="Gaddis 2005, p. 212">{{Harvnb|Gaddis|2005|p= 212}}</ref> Dina awal 1950-an (périodeu ieu kadang dikenal ku “[[Pactomania]]”), AS nyieun rangkéan aliansi jeung Jepang, Australia, Selandia Anyar , Thailand, jeung [[Filipina]] (utamana [[ANZUS]] dina taun 1951 jeung [[Pakta Pertahanan Asia Tenggara|SEATO]] dina taun 1954). Aliansi ieu nyieun AS mibanda sababaraha pangkalan militer jangka panjang di nagara-nagara éta.<ref name = "Byrd" /> === Perang Korea === {{Main|Perang Korea}} [[Gambar:IncheonLandingMcArthur.jpg|thumb|left|Jenderal [[Douglas MacArthur]], komandan CiC PBB (diuk), nempokeun panembakan laut [[Incheon]] ti [[USS Mount McKinley (AGC-7)|USS ''Mt. McKinley'']], 15 Séptémber 1950.]] Salah sahiji dampak nu signifikan ti kawijakan kontainmen Amérika Sarikat nyaéta peupeusna [[Perang Korea]]. Dina bulan Juni 1950, [[Tentara Rakyat Korea|Tentara Rakyat Korea Kalér]] di handap arahan ti [[Kim Il-Sung]] nginvasi [[Korea Kidul]].<ref name="Stokesbury1990">{{cite book|title= A Short History of the Korean War|last=Stokesbury|first= James L|year= 1990|publisher=Harper Perennial|location= New York|isbn= 0-688-09513-5|page=14}}</ref> Joseph Stalin “ngarencanakeun, nyiapkeun, jeung majukeun” invasi éta,<ref>David Dallin, ''Soviét Foreign Policy After Stalin'' (J. B. Lippincott, 1961), p60.</ref> nyusun “rencana [perang] nu parélé” nu terus dikirimkeun ka Koréa Kalér.<ref>Douglas J. Macdonald, “Communist Bloc Expansion in the Early Cold War,” International Security, Winter 1995-6, p180.</ref><ref>John Lewis Gaddis, ''We Know Now: Rethinking Cold War History'' (Oxford University Press, 1997), p71.</ref><ref>Sergei N. Goncharov, John W. Lewis and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao and the Korean War'' (Stanford University Press, 1993), p213</ref><ref>William Stueck, ''The Korean War: An International History'' (Princeton University Press, 1995), p69.</ref> Pikeun ngareuwaskeun Stalin,<ref name = "LaFeber 1991" /> [[Dewan Kaamanan PBB]] ngadukung jeung masilitasan pertahanan di Koréa Kidul, sanajan Soviét terus memboikot sidang sebagei protés sabab [[Republik Tiongkok|Taiwan]] nu dibéréan korsi tetep di dewan, bukana [[Republik Rakyat Tiongkok|Komunis Cina]].<ref>{{Harvnb|Malkasian|2001|p=16}}</ref> Personel militer gabungan PBB nu ngahiji ti Koréa Kidul, AS, Britania Raya, Turki, Kanada, Australia, Perancis, Afrika Kidul, Filipina, Belanda, Belgia, Selandia Baru, jeung nagara-nagara lianna ngahiji pikeun ngeureunkeun invasi ieu.<ref>Fehrenbach, T. R., ''This Kind of War: The Classic Korean War History'', Brasseys, 2001, ISBN 1-57488-334-8, page 305</ref> Épék laina ti Perang Koréa nyaéta ngadorong [[NATO]] pikeun ngembangkeun struktur militer.<ref>{{Harvnb|Isby|Kamps|1985|pp=13–14}}</ref> Opini publik di nagara-nagara nu miluan, seperti Britania, lolobana ngalawan perang ieu. Loba nu sieuneun yén perang ieu bakal ningkat jadi perang gedé ku Komunis Cina, atawa jadi [[perang nuklir]]. Pandangan nu béda ngeunaan perang ieu sok ngayakeun kategangan dina [[Hubungan Amérika Sarikat–Britania Raya|hubungan Britania–Amérika]]. Sabab alesan ieu, Britania nyokot langkah téréh pikeun ngeureunkeun konflik ku cara ngayakeun ide ngeunaan ngahijikeun Koréa di handap naungan PBB jeung panarikan sakabéh pasukan asing.<ref>{{Cite book |last = Cotton |first = James |title = The Korean war in history |publisher = Manchester University Press ND |year = 1989 |page = 100 |url = |id = |isbn = 0-7190-2984-8}}</ref> Sanajan Cina jeung Koréa Kalér geus capé ku perang nu ngeureuyeuh terus jeung siap pikeun ngeureunana dina taun 1952, Stalin kukuh yén maranéhna kudu terus berjuang, jeung [[gencatan senjata]] anyar disetujuan dina taun 1953 saenggeus pupusna Stalin.<ref name = "Byrd" /> Pamingpin Koréa Kalér Kim Il Sung terus ngayakeun kediktatoran nu terpusat pidan jeung brutal di Koréa Kalér, méréna kakuasaan teu kabatas jeung ngahasilkeun salah sahiji kultus kapribadian nu teu katembus berdekade-dekade lilana.<ref>Oberdorfer, Don, ''The Two Koreas: A Contemporary History'', Basic Books, 2001, ISBN 0-465-05162-6, page 10-11</ref><ref>No, Kum-Sok and J. Roger Osterholm, ''A MiG-15 to Freedom: Memoir of the Wartime North Korean Defector who First Delivered the Secret Fighter Jet to the Americans in 1953'', McFarland, 1996, ISBN 0-7864-0210-5</ref> Di Koréa Kidul, pamingpin [[Korupsi|korup]] [[Syngman Rhee]] nu meunang dukungan ti AS nerapkeun sistem Pamaréntahan [[Totalitarianisme|totaliter]].<ref>{{Cite book|last = Hastings|first = Max|title = The Korean War|publisher = Simon & Schuster|year = 1988|location = New York|pages = 89–90|url = http://books.google.com/books?id=wvOMegzEi3AC|id =|isbn = 0-671-66834-X}}</ref> Saenggeus Rhee digulingkan dina taun 1960, Koréa Kidul ragrag di handap masa Pamaréntahan militer nu lumangsung nepi ka dijieuna deui sistem multi-partéy dina taun 1987. == Krisis jeung paningkatan (1953-1962) == {{Main|Perang Tiis (1953–1962)}} [[Gambar:1959 NATO and WP troop strengths in Europe.svg|thumb|Kakuatan tentara NATO jeung [[Pakta Warsawa]] di Éropa dina taun 1959.]] === Khrushchev, Eisenhower jeung de-Stalieusasi === Dina taun 1953, perobahan dina kepamingpinan pulitik di kadua pihak turut menggeser dinamika Perang Tiis.<ref name=autogenerated1>Karabell, p. 916</ref> [[Dwight D. Eisenhower]] dilantik sebagai présidén AS nu anyar dina bulan Januari. Salila 18 bulan terahir Pamaréntahan Truman, anggaran pertahanan Amérika Sarikat telah meningkat opat kali lipat, jeung Eisenhower bertekad pikeun ngurangan sepertiga ti pengeluaran militer sambil terus berjuang dina Perang Tiis sacara épéktip.<ref name = "LaFeber 1991" /> Saenggeus kematian [[Joseph Stalin]], [[Nikita Khrushchev]] jadi pamingpin Soviét saenggeus deposisi jeung pengeksekusian [[Lavrentiy Beria]] jeung ogé menyingkirkan saingana seperti [[Georgy Malenkov]] jeung [[Vyacheslav Molotov]]. Dina tanggal 25 Februari 1956, Khrushchev mengejutkan delegasi dina Kongres ke-20 [[Partei Komunis Uni Soviét|Partei Komunis Soviét]] dengan mencela kejahatan Stalin.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=107}}</ref> Sebagai bagéan ti kampanye [[de-Stalieusasi]], manéhna nyatakeun yén hiji-hijina cara pikeun méré formasi jeung menjauh ti kawijakan Stalin nyaéta dengan mengakui kesalahan nu dilakukana dina masa lalu.<ref name = "Karabell" /> Dina tanggal 18 November 1956, saat berpidato ka duta besar Kulon dina salah sahiji resepsi di kedutaan Polandia di Moskow, Khrushchev mengungkapkan kalimat terkenalnya: "Entah kalian suka atawa henteu, sejarah aya di pihak kami. Kamibakal mengubur kalian", pernyataana ieu mengejutkan sakabéh tamu nu hadir.<ref>"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,867329,00.html We Will Bury You!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824033318/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,867329,00.html |date=2013-08-24 }}", ''[[Time (magazine)|Time magazine]]'', November 26, 1956. Retrieved June 26, 2008.</ref> Khrushchev kemudian mengklaim yén manéhna teu membicarakan ngeunaan perang nuklir, melainkan ngeunaan kemenangan komunisme atas kapitalismeu.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=84}}</ref> Taun 1961, Khrushchev nyatakeun: "bahkan jika Uni Soviét aya di belakang Kulon, dina satu dekade kekurangan perumahanbakal lenyap, barang-barang konsumsibakal melimpah, jeung dina dua dekade, pembangunan masyarakat komunis di Uni Soviétbakal selesai".<ref>{{Harvnb|Tompson|1997|pp=237–239}}</ref> Sekretaris nagara Eisenhower, John Foster Dulles, ngamimitian kawijakan "[[New Look]]" nu jadi strategi kontainmen (penahanan) anyar, nu nyerukeun supaya AS leuwih ngandelkeun senjata nuklir pikeun ngalawan musuh-musuhna keur waktuna perang.<ref name = "Karabell" /> Dulles ogé nyerukeun doktrin "pembalasan besar-besaran" jeung nitah ka AS pikeun teu nanggepan unggal agresi Soviét. Sebagai contoh, karena Soviét mibanda kaunggulan nuklir, Eisenhower, di handap ancaman ti Khrushchev, nolak pikeun campur tangan dina [[Krisis Suez]] di [[Wétan Tengah]] dina taun 1956.<ref name = "LaFeber 1991" /> === Pakta Warsawa jeung Révolusi Hungaria === {{Main|Pakta Warsawa| Révolusi Hongaria}} [[Gambar:Location Warsaw Pakt.svg|thumb|right|300px|Peta nagara-nagara [[Pakta Warsawa]].]] Saenggeus kematian Stalin dina taun 1953, kategangan berlangsung dengan sedikit leuwih santai, meskipun situasi di Éropa tetep belum kondusif.<ref name = "Palmowski">{{Harvnb|Palmowski|year=2004}}</ref> Soviét, nu sudah nyieun jaringan perjanjian bantuan timbal balik dina [[Blok Wétan]] dina taun 1949,<ref>Feldbrugge, p. 818</ref> ogé nyieun suatu aliansi formal pikeun ngalengkepana, nyaéta [[Pakta Warsawa]] dina taun 1955.<ref name = "Byrd" /> [[Révolusi Hongaria]] 1956 terjadi teu lila saenggeus Khrushchev menghapuskan kakuasaan pamingpin Stalieus Hongaria [[Mátyás Rákosi]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/4/newsid_2739000/2739039.stm|title=Soviét troops overrun Hungary|publisher=BBC News|date=November 4, 1956|accessdate=June 11, 2008}}</ref> Sebagai tanggepan ka pemberontakan,<ref>Video: [http://files.osa.ceu.hu/holdings/selection/rip/4/av/1956-44.html Revolt in Hungary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117094223/http://files.osa.ceu.hu/holdings/selection/rip/4/av/1956-44.html |date=2007-11-17 }} Narrator: [[Walter Cronkite]], producer: CBS (1956) – Fonds 306, Audiovisual Materials Relating to the 1956 Hungarian Revolution, OSA Archivum, Budapest, Hungary ID number: HU OSA 306-0-1:40</ref> rezim anyar ieu sacara resmi dibubarkan ku [[ÁVH|polisi rusiah]], nyatakeun niatnya pikeun menarik diri ti [[Pakta Warsawa]] jeung jangji pikeun ngayakeun pemilihan umum nu. Tentara Soviét mulai menyerbu.<ref name=troops>UN General Assembly ''Special Committee on the Problem of Hungary'' (1957) {{PDF|[http://mek.oszk.hu/01200/01274/01274.pdf Chapter IV. E (Logistical deployment of new Soviét troops), para 181 (p. 56)]|1.47&nbsp;MB}}</ref> Rébuan warga Hongaria ditangkap, dipenjarakan, dideportasi ke Uni Soviét,<ref>{{cite web | title = Report by Soviét Deputy Interior Mieuster M. N. Holodkov to Interior Mieuster N. P. Dudorov (15 November 1956) | work = The 1956 Hungarian Revolution, A History in Documents | publisher = George Washington University: The National Security Archive | date = November 4, 2002 | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB76/doc8.pdf | format = PDF | accessdate =Séptémber 2, 2006}}</ref> jeung leuwih ti 200.000 warga melarikan diri keluar Hongaria.<ref name="Cseresneyes">{{cite journal| last = Cseresnyés| first = Ferenc| title = The '56 Exodus to Austria| journal = The Hungarian Quarterly| volume = XL| issue = 154| pages = 86–101| publisher = Society of the Hungarian Quarterly| url = http://www.hungarianquarterly.com/no154/086.html| date = Summer 1999| accessdate = October 9, 2006| ref = harv| postscript = .}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041127172402/http://www.hungarianquarterly.com/no154/086.html |date=November 27, 2004 }}</ref> Pamingpin Hongaria [[Imre Nagy]] jeung nu lianna dieksekusi saenggeus diprosés dina salah sahiji persidangan rusiah.<ref name="BBCJune16">[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/16/ "On This Day June 16, 1989: Hungary reburies fallen hero Imre Nagy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425235008/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/16/ |date=April 25, 2009 }} British Broadcasting Corporation (BBC) reports on Nagy reburial with full honors. Retrieved October 13, 2006.</ref> Ti 1957 sampai 1961, Khrushchev sacara terbuka jeung teterusan ngancem Kulon ku pamusnahan nuklir. Manéhna mengklaim yén kamampuan rudal Soviét jauh leuwih unggul ti Amérika Sarikat, jeung mampu mupuskeun dayeuh-dayeuh di Amérika atawa Éropa. Namun, Khrushchev nolak keyakinan Stalin dina keniscayaan perang jeung nyatakeun yén tujuan barunya nyaéta pikeun "hirup berdampingan sacara damai".<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=70}}</ref> Kawijakan ieu berbéda dengan Soviét dina éra Stalin, di mana [[perjuangan kelas]] internasional hartina yén kadua kubu nu berlawanan aya dina konflik tak terelakkan dengan komunisme nu bakal menang melalui [[Perang Dunya|perang global]]. Ayeuna, perdamaianbakal ngamungkinkeun kapitalismeu pikeun menghadapi keruntuhana sendiri,<ref>{{Harvnb|Perlmutter|1997|p=145}}</ref> jeung ogé méré waktu bagi Soviét pikeun ningkatkeun kamampuan militer maranéhna,<ref>{{Harvnb|Njolstad|2004|p=136}}</ref> nu bakal tetep bertahan puluhan taun sampai munculnya éra "pemikiran baru" Gorbachev.<ref>Breslauer, p. 72</ref> Paristiwa di [[Hongaria]] melumpuhkan idéologi partéy-partéy Komunis dunya, terutama di [[Éropa Kulon]], jeung terjadi penurunan nu besar dina jumlah kéanggotaan partéy. Nagara-nagara Kulon jeung komunis merasa kecewa dengan respon brutal Soviét.<ref name=Lendvai196>{{Cite book |last = Lendvai |first = Paul |title = One day that shook the Communist world: the 1956 Hungarian uprising and its legacy |publisher = Princeton University Press |year = 2008 |page = 196 |url = |id = |isbn = 0-691-13282-8}}</ref> partéy komunis di Kulon can pernah pulih ti pangaruh Révolusi Hongaria dina hal kéanggotaan partéy, fakta nu segera diakui ku Babaraha pihak, seperti politisi [[Yugoslavia]] [[Milovan Djilas]], nu nyatakeun yén: "luka nu ditorehkan ku Révolusi Hongaria ka komunisme can pernah bener-bener sembuh".<ref name=Lendvai196/> === Ultimatum Berlin jeung integrasi Éropa === [[Gambar:Soviét empire 1960.png|thumb|Wilayah-wilayah di dunya nu aya di handap pangaruh Soviét saenggeus [[Révolusi Kuba]] taun 1959 jeung saméméh [[perpecahan Sino-Soviét]] taun 1961.|pra=Special:FilePath/Soviét_empire_1960.png]] Salila bulan November 1958, Khrushchev gagal pikeun ngarobah sakabéh [[Berlin]] jadi "dayeuh nu independen, terdemiliterisasi jeung bébas", hal ieu membuat Amérika Sarikat, Britania, jeung Perancis diberi ultimatum enam bulan pikeun menarik pasukan maranéhna ti sektor nu masih diicingan di Berlin Kulon, atawa Khrushchevbakal mengalihkan kendali hak akses Kulon ke [[Jerman Wétan]]. Khrushchev saméméhnya menjelaskan ka [[Mao Zedong]] yén "Berlin nyaéta testikelnya Kulon. Unggal kali saya hayang membuat Kulon menjerit, maka sayabakal meremas Berlin."<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=71}}</ref> [[NATO]] sacara resmi nolak ultimatum ieu dina pertengahan Désémber jeung Khrushchev menarik kembali ultimatumnya dina konferensi Jenewa.<ref>Glees, pp. 126–27</ref> Leuwih luas deui, salah sahiji ciri ti taun 1950-an nyaéta awal ti [[integrasi-Éropa]], nu mangrupa produk ti Perang Tiis nu memperomosikan pulitik, ékonomi, jeung militer Truman jeung Eisenhower, namun kemudian hal ieu dipandang sebagai kawijakan nu ambigu, takut yén Éropa nu independen bakal ngalakukeun ''[[détente]]'' misah ti Uni Soviét, nu bisa dipaké pikeun ngagogoréng perpecahan Kulon.<ref>Cameron‏, p. 156</ref> === Sasaingan di Dunya Katilu === {{Main|Kudéta Iran 1953|Kudéta Guatemala 1954|Krisis Kongo|Dekolonisasi|Gerakan Non-Blok}} [[Gambar:1961 CPA 2566.jpg|thumb|170px|right|Perangko Soviét taun 1961 nu nungtut kebébasan bagi nagara-nagara Afrika.]] [[Gambar:The Soviet Union 1961 CPA 2576 stamp (The Struggle for the Liberation of Africa. Lumumba ( 1925-1961 ), premier of Congo).jpg|thumb|upright|Perangko Soviét taun 1961 intuk memperingati [[Patrice Lumumba]], perdana menteri [[Republik Kongo]].]] Gerakan nasionalis di sabaraha nagara saperti [[Guatemala]], [[Indonésia]] jeung [[Indocina]] sok bersekutu jeung kelompok komunis, atawa nu dianggep ku Kulon dibantuan ku komunis.<ref name = "Karabell" /> Dina konteks ieu, Amérika Sarikat jeung Uni Soviét terus ningkatkeun sasaingan maranéhna pikeun nyebarkeun pangaruh dengan cara néangan proksi di [[Dunya Katilu]], jeung ieu bertepatan dengan momentum [[dekolonisasi]] dina taun 1950-an jeung awal 1960-an.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=121–124}}</ref> Selain itu, Soviét terus dirugikan ku kakuatan-kakuatan imperialis.<ref>Edelheit, p. 382</ref> Kadua pihak mulai ngalakukeun pengiriman jeung penjualan senjata ka nagara-nagara Dunya Katilu pikeun meunang pangaruh.<ref>{{cite book|last1 = Towle|first1 = Philip|title = The Oxford History of Modern War|chapter = Cold War|editors = Charles Townshend|publisher = Oxford University Press|year = 2000|location = New York, USA|page = 160|accessdate =August 12, 2011|isbn = 0-19-285373-2}}</ref> Amérika Sarikat memanfaatkan [[Central Intelligence Agency]] (CIA) pikeun menyusup ke dina pergolakan pulitik di Dunya Katilu jeung ogé pikeun ngadukung sekutu maranéhna.<ref name = "Karabell" /> Dina taun 1953, CIA melaksanakan [[Operasi Ajax]], salah sahiji operasi rusiah nu bertujuan pikeun ngagulingkeun perdana menteri [[Iran]], [[Mohammed Mossadegh]]. Mosadegh nu menganut prinsip [[Gerakan Non-Blok|Non-Blok]] telah jadi nemesis [[Wétan Tengah]] bagi Britania sejak manéhna menasionalisasi perusahaan minyak [[Anglo-Iranian Oil Company]] milik Britania dina taun 1951. [[Winston Churchill]] mengatakan ka AS yén Mossadegh "beuki beralih ke komunisme".<ref>Mark J. Gasiorowski and Malcolm Byrne ''Mohammad Mosaddegh and the 1953 Coup in Iran'', Syracuse University Press, May 2004. ISBN 0-8156-3018-2, p. 125.</ref><ref>{{Cite document |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran521120.pdf |format=PDF |title=United States policy regarding the current situation in Iran |publisher=George Washington University |date=November 20, 1952 |author=James S. Lay, Jr. |accessdate=November 7, 2007 |ref=harv}} Statement of policy proposed by the National Security Council</ref><ref>{{Cite document |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530320.pdf |format=PDF |title=First Progress Report on Paragraph 5-1 of NSC 136/1, "U.S. Policy Regarding the Current Situation in Iran" |publisher=George Washington University |author=Walter B. Smith, Undersecretary |date=March 20, 1953 |accessdate=November 7, 2007 |ref=harv}}</ref><ref>{{Cite document |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB126/iran530300.pdf |publisher=George Washington University |title=Measures which the United States Government Might Take in Support of a Successor Government to Mosaddegh |month=March |year=1953 |format=PDF |accessdate=November 7, 2007 |ref=harv}}</ref> [[Shah]] nu pro-Kulon, [[Mohammad Reza Pahlavi]], kemudian naik jabatan sebagai monarki [[otokratik]].<ref>{{Cite book|last = Watson|first = Cynthia A.|title = U.S. National Security: A Reference Handbook|publisher = ABL-CLIO|year = 2002|location = Santa Barbara, California|page = 118|url = http://books.google.com/books?id=Nj2monE0y4cC|id =|isbn = 978-1-57607-598-2}}</ref> Kawijakan Shah nu anyar ieu di antarana ngalarang aktivitas partéy komunis [[Partei Tudeh|Tudeh]] jeung penekanan perbédaan pendapat pulitik ku [[SAVAK]], Badan kaamanan jeung intelijen dina negeri Shah. Di [[Guatemala]], salah sahiji [[Kudéta Guatemala 1954|kudéta militer nu didukung CIA]] berhasil ngagulingkeun présidén sayap kiri [[Jacobo Arbenz Guzmán]] dina taun 1954.<ref>Stone, ''The Atlantic and Its Enemies'' (2010) pp 199, 256</ref> Pamaréntah pasca-Arbenz nu dipimpin ku [[Carlos Castillo Armas]] mengembalikan sakabéh properti milik AS nu dinasionalisasi, nyieun [[Komite Nasional Pertahanan Ngalawan Komunisme]], jeung mendekritkan Hukum Pidana Pencegahan Ka Komunisme atas permintaan Amérika Sarikat.<ref>{{Cite book|last = Bulmer-Thomas|first = V.|title = The Political Economy of Central America since 1920|publisher = Cambridge University Press|year = 1987|location = Cambridge|page = 142|url = http://books.google.com/books?id=zHE5AAAAIAAJ|isbn = 978-0-521-34284-1}}</ref> présidén Indonésia, [[Soekarno]], nu ngagem prinsip-prinsip Non-Blok, dihadapkan dina ancaman besar dina awal taun 1956, ketika Babaraha komanjeung daerah mulai nungtut otonomi ti [[Jakarta]]. Saenggeus prosés mediasi gagal, Soekarno mengambil tindakan tegas pikeun menyingkirkan maranéhna nu membangkang. Dina bulan Februari 1958, komanjeung militer di [[Sumatera Tengah]] (Kolonel [[Ahmad Husein]]) jeung Sulawesi Kalér (Kolonel [[Ventje Sumual]]) mendeklarasikan pembentukan [[Pamaréntah Révolusioner Republik Indonésia]]-[[Permesta]], nu bertujuan pikeun ngagulingkeun rezim Soekarno. Maranéhna bergabung dengan politisi sipil lianna ti partéy [[Masyumi]] seperti [[Sjafruddin Prawiranagara]], nu ngalawan pertumbuhan pangaruh ti [[Partei Komunis Indonésia]]. Karena retorika anti-komunis maranéhna, pemberontakan maranéhna mendapat bantuan senjata, dana, jeung bantuan lianna ti CIA. Hal ieu terbukti saat pesawat Amérika nu dipiloti ku [[Allen Lawrence Pope]] tertembak jatuh di [[Ambon]] dina bulan April 1958. Pamaréntah pusat nanggepannya dengan meluncurkan invasi militer lewat laut jeung udara melalui [[Dinang]] jeung [[Manado]]. Dina ahir 1958, para pemberontak berhasil dikalahkan, jeung pemberontak nu tersisa menyerahkan diri dina bulan Agustus 1961.<ref>{{cite book |last = Roadnight |first = Andrew |title = United States Policy towards Indonesia in the Truman and Eisenhower Years |publisher = Palgrave Macmillan |year = 2002 |location = New York |pages = |url = |isbn = 0-333-79315-3}}</ref> Di [[Irak]], [[Abd al-Karim Qasim]] [[Révolusi 14 Juli|ngagulingkeun]] monarki [[Hashemite]] dina taun 1958 jeung ngawangun aliansi dengan [[Partei Komunis Irak]] jeung Uni Soviét.<ref>{{cite book|author = [[Con Coughlin|Coughlin, Con]]| pages = 25–26|title = Saddam: His Rise and Fall|location =|publisher = [[Harper Perennial]]|year = 2005|isbn = 0-06-050543-5}}</ref> Meskipun [[Partei Ba'ath Sosialis Arab – Wilayah Irak|Partei Ba'ath]] nu anti-komunis nyaéta faksi dominan dina kabinét Qasim,<ref>{{cite book|author = [[Con Coughlin|Coughlin, Con]]| pages = 24–25|title = Saddam: His Rise and Fall|location =|publisher = [[Harper Perennial]]|year = 2005|isbn = 0-06-050543-5}}</ref> AS mulai khawatir yén pemberontakan mungkinbakal menginspirasi "reaksi berantai" di sakabéh Wétan Tengah.<ref>Lesch, David W. ''The Middle East and the United States Third Edition: A Historical and Political Reassessment''. Boulder: Westview Press, 2003. page 173.</ref> Mesir jeung Suriah ogé berusaha pikeun membunuh Qasim pikeun alasan maranéhna sendiri,<ref>{{cite book|author = [[Con Coughlin|Coughlin, Con]]| page = 27|title = Saddam: His Rise and Fall|location =|publisher = [[Harper Perennial]]|year = 2005|isbn = 0-06-050543-5}}</ref> CIA ogé dianggep berperan dina ngirimkan saputangan beracun ka Qasim (meskipun masih diperdebatkan).<ref name=Church181>{{Cite book |chapter = C. Institutionalizing Assassination: the "Executive Action" capability |title = Alleged Assassination Plots involving Foreign Leaders |author = Senate Select Committee on Intelligence |date = 20 November 1975 |url = http://history-matters.com/archive/church/reports/ir/contents.htm |page = 181 |ref = harv }}</ref> Saenggeus serangkaian kudéta, Ba'athist berhasil méré but kakuasaan dina taun 1968, kemungkinan dengan dukungan ti KGB,<ref>Mauro, Ryan, [http://globalpolitician.com/21610-iraq-syria-wmd "Interview with Ali Ibrahim al-Tikriti,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016163428/http://www.globalpolitician.com/21610-iraq-syria-wmd |date=2012-10-16 }} ''Global Politician'', 14 February 2006. The former Ba'athist general claims: "The Soviét Union openly supported and backed the [[17 July Revolution|Ba'athist revolution in Iraq]] at the time and I am sure you can find news articles about it in European press agencies and others at the time. I was there helping with the revolution and worked on two occasions with Soviét KGB officials to help train us, much like the United States did with the Taliban during the Soviét campaign in Afghanistan."</ref> meskipun militer Irak ogé ngalakukeun kudéta.<ref>{{cite book|author = [[Con Coughlin|Coughlin, Con]]| page = 52|title = Saddam: His Rise and Fall|location =|publisher = [[Harper Perennial]]|year = 2005|isbn = 0-06-050543-5}}</ref> Di Républik Kongo, nu anyar merdeka ti [[Belgia]] dina bulan Juni 1960, CIA menghasut présidén [[Joseph Kasa-Vubu]] pikeun memecat Perdana Menteri kapilih [[Patrice Lumumba]] jeung membubarkan kabinét Lumumba dina bulan Séptémber.<ref name = "Schraeder 1994, 57">{{Cite book|last = Schraeder|first = Peter J.|title = United States Foreign Policy Toward Africa: Incrementalism, Crisis, and Change|publisher = Cambridge University Press|year = 1994|location = Cambridge|page = 57|url = http://books.google.com/books?id=goKxyUia-7UC|id = |isbn = 978-0-521-46677-6}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dina [[Krisis Kongo]] nu terjadi saenggeusnya, CIA ngadukung Kolonel [[Mobutu]] dengan cara memobilisasi pasukana pikeun méré but kakuasaan melalui kudéta militer.<ref name = "Schraeder 1994, 57"/> Di [[Guiana Britania]], kandidat [[Partei Progresif Rakyat]] (PPP) nu berhaluan kiri, [[Cheddi Jagan]], meunangkeun posisi ketua menteri dina pemilihan umum kolonial nu diselenggarakan dina taun 1953, namun sacara cepat dipaksa pikeun mengundurkan diri ti jabatana saenggeus ayana suspensi ti Britania Raya nu masih mibanda kewenangan ka konstitusi nagara éta.<ref name = "Rose 2002, 167">{{Cite book|last = Rose|first = Euclid A.|title = Dependency and Socialism in the Modern Caribbean: Superpower Intervention in Guyana, Jamaica, and Grenada, 1970–1985|publisher = Lexington Books|year = 2002|location = Lanham|page = 57|url = http://books.google.com/books?id=KkPb3-krfQgC|id =|isbn = 978-0-7391-0448-4}}</ref> Dipermalukan ku kemenangan telak Jagan nu diduga Marxis, Britania memenjarakan ketua PPP dina taun 1955 jeung maranéhnayasa perpecahan antara Jagan dengan rekan PPP nya.<ref name="Mars & Young 2004, xviii">Mars, Perry & Alma H. Young (2004). [http://books.google.com/books?id=F4lJBFU-k1wC ''Caribbean Labor and Politics: Legacies of Cheddi Jagan and Michael Manley'']. Detroit: Wayne State University Press. p. xviii. ISBN 978-0-8143-3211-5.</ref> Jagan deudeuieun meunangkeun pemilu kolonial dina taun 1957 jeung 1961. Amérika Sarikat menekan Britania pikeun menunda méré kemerdekaan ka Guiana sampai haluan pulitik Jagan telah teridentifikasi.<ref>{{Cite book|last = Palmer|first = Colin A.|title = Cheddi Jagan and the Politics of Power: British Guiana's Struggle for Independence|publisher = University of North Carolina Press|year = 2010|location = Chapel Hill|pages = 247–248|url = http://books.google.com/books?id=NHd1sxVg4XwC|id =|isbn = 978-0-8078-3416-9}}</ref> Karena dilelahkan ku [[Perang Indochina Kahiji|perang gerilya komunis nu nungtut kemerdekaan Vietnam]], Perancis setuju pikeun ngalakukeun negosiasi dengan komunis Vietnam. Dina [[Konferensi Jenewa (1954)|Konferensi Jenewa]], perjanjian damai ditandatangani, jeung Vietnam dibagi jadi [[Vietnam Kalér]] nu pro-Soviét jeung [[Vietnam Kidul]] nu pro-Kulon. Antara taun 1954 jeung 1961, Amérika Sarikat ngirimkan bantuan ékonomi jeung penasihat militer pikeun memperkuat rezim pro-Kulon Vietnam Kidul dina menghalangi upaya komunis nu berniat pikeun mengacaukana.<ref name = "LaFeber 1991"/> Loba nagara-nagara berkembang di Asia, Afrika, jeung Amérika Latin nu nolak tekanan pikeun memihak salah sahiji blok. Dina taun 1955, dina [[Konferensi Asia-Afrika|Konferensi Bandung]] di Indonésia, puluhan nagara Dunya Katilu memutuskan pikeun keluar ti Perang Tiis.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=126}}</ref> [[Dasasila Bandung|Konsesus nu ditetepkan di Bandung]] mencapai puncaknya dengan didirikana [[Gerakan Non-Blok]] nu bermarkas di [[Belgrade]] dina taun 1961.<ref name = "Karabell" /> Sementara itu, Khrushchev memperluas kawijakan Moskow dengan menjalin hubungan dengan [[India]] jeung nagara-nagara netral lianna. Gerakan kemerdekaan di Dunya Katilu ngarobah tatanan dunya pasca-perang jadi leuwih pluralistik dengan diterapkana [[dekolonisasi]] bagi nagara-nagara Afrika jeung Wétan Tengah jeung semangat nasionalisme ogé meningkat di Asia jeung Amérika Latin.<ref name = "LaFeber 1991" /> === Perpecahan Sino-Soviét jeung Perlombaan Angkasa === {{Main|Perpecahan Sino-Soviét|Perlombaan Angkasa}} [[Gambar:Space Race 1957-1975 black text.png|thumb|right|Diagram perkembangan [[Perlombaan Angkasa]] dina taun 1957–1975.]] périodeu saenggeus 1956 ditandai dengan kemunduran serius bagi Uni Soviét, terutama pecahnya aliansi Cina-Soviét, nu dimulai dengan [[perpecahan Sino-Soviét]]. Mao membela Stalin ketika Khrushchev mengkritiknya saenggeus kematiana dina taun 1956, jeung menganggep pamingpin Soviét nu anyar sebagai "pemula nu dangkal", Mao ogé menuduhnya telah keleungitan sisi Révolusioner.<ref name="Gaddis142" /> Sementara itu, Khrushchev, nu merasa terganggu atas sikap Mao nu anti-perang nuklir, menyebut pamingpin Cina sebagai "orang nu gila takhta".<ref>{{cite book|last=Kempe|first=Frederick|title=Berlin 1961|year=2011|publisher=Penguin Group (USA)|isbn=0-399-15729-8|page=42}}</ref> Saenggeus hal itu terjadi, Khrushchev ngalakukeun rupa-rupa upaya pikeun ngawangun kembali aliansi dengan Cina, namun Mao nolak unggal usulana.<ref name="Gaddis142">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=142}}</ref> Permusuhan Cina-Soviét ieu ahirnya tumpah dina perang propaganda intra-komunis.<ref>Lüthi, pp. 273–276</ref> Selanjutnya, Soviét mulai berfokus dina sasaingan sengit dengan Cina pikeun memperebutkan posisi sebagai pamingpin gerakan komunis dunya.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=140–142}}</ref> Dilatardepani ku [[senjata nuklir]], Amérika Sarikat jeung Uni Soviét mulai bersaing pikeun ngawangun persenjataan nuklir jeung mengembangkan senjata jangka-panjang nu bisa maranéhna pergunakan pikeun menyerang satu sama lain.<ref name = "Byrd" /> Bulan Agustus 1957, Soviét berhasil meluncurkan [[peluru kendali balistik antar benua]] pertama (ICBM),<ref>Lackey, p. 49</ref> jeung dina bulan Oktobernya, Soviét meluncurkan satelit Bumi pertama, [[Program Sputnik|Sputnik]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/4/newsid_2685000/2685115.stm|title=Sputnik satellite blasts into space|publisher=BBC News|date=October 4, 1957|accessdate=June 11, 2008}}</ref> Peluncuran Sputnik ieu menandai dimulainya [[Perlombaan Angkasa]] antara Soviét jeung Amérika Sarikat. Sasaingan ieu memuncak dengan [[Program Apollo|pendaratan Apollo di Bulan]], nu dideskripsikan ku astronot [[Frank Borman]] sebagai "pertempuran dina Perang Tiis".<ref>{{cite web| title = To Boldly Go|author=Klesius, Michael|work=Air & Space| url = http://www.airspacemag.com/space-exploration/To-Boldly-Go.html|accessdate=January 7, 2009|date=December 19, 2008}}</ref> === Révolusi Kuba jeung Invasi Teluk Babi === {{Main|Révolusi Kuba| Invasi Teluk Babi}} [[Gambar:CheyFidel.jpg|thumb|right|170px|[[Fidel Castro]] (kanan) jeung [[Che Guevara]], 1961.]] Di [[Kuba]], [[Gerakan 26 Juli]] berhasil méré but kakuasaan dina bulan Januari 1959, menjatuhkan présidén [[Fulgencio Batista]], nu rezimnya teu populer jeung teu direstui ku Pamaréntahan Eisenhower.<ref>{{Cite book|last = Blumberg|first = Arnold|title = Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers Who Made History|publisher = Greenwood Press|year = 1995|location = Westport, Connecticut|url = http://books.google.com/books?id=nofUu5tvJ18C|id =|isbn = 978-0-313-28751-0|pages = 23–24}}</ref> Hubungan diplomatik antara Kuba jeung Amérika Sarikat terus berlanjut salila Babaraha waktu saenggeus kejatuhan Batista, namun présidén Eisenhower sengaja meninggalkan ibu kota pikeun menghinti pertemuan dengan pamingpin pemuda Révolusioner Kuba [[Fidel Castro]] dina bulan April, jeung memerintahkan Wakil présidén [[Richard Nixon]] pikeun mengadakan pertemuan dengan Castro di kediamana.<ref>{{Cite book|last = Lechuga Hevia|first = Carlos|title = Cuba and the Missile Crisis|publisher = Ocean Press|year = 2001|location = Melbourne, Australia|page = 142|url = http://books.google.com/books?id=aKLrYxcDg2wC|id =|isbn = 978-1-876175-34-4}}</ref> Eisenhower teu yakin, apakah Castro séorang komunis atawa bukan. Eisenhower ogé ngalawan upaya Kuba pikeun ngurangan ketergantungan ékonomi maranéhna dina Amérika Sarikat.<ref name = "Smith 1998, 95">{{Cite book|last = Smith|first = Joseph|title = The Cold War 1945–1991|publisher = Blackwell|year = 1998|location = Oxford|page = 95|url = http://books.google.com/books?id=FnnF9NKMJdkC|id =|isbn = 978-0-631-19138-4}}</ref> Kuba mulai ngalakukeun negosiasi pembelian senjata dengan Éropa Wétan dina bulan Maret 1960.<ref>{{Harvnb|Dominguez|1989|p=22}}</ref> Bulan Januari 1961, sesaat saméméh turun ti jabatana, Eisenhower sacara resmi memutuskan hubungan dengan Pamaréntah Kuba. Dina bulan April 1961, présidén Amérika nu anyar kapilih, [[John F. Kennedy]], dengan bantuan ti [[wCIA]], gagal [[Invasi Teluk Babi|menginvasi pulau-pulau]] di Playa Girón jeung Playa Larga di [[Provinsi Las Villas]]{{mdash}}kegagalan nu ngéra-ngérakeun Amérika Sarikat di mata dunya.<ref name = "Smith 1998, 95"/> Castro nanggepannya dengan mengadopsi paham [[Marxisme-Lenieusme]], jeung Soviét jangji pikeun méré dukungan leuwih lanjut ka Kuba.<ref name = "Smith 1998, 95"/> === Krisis Berlin 1961 === {{Main|Krisis Berlin 1961|Tembok Berlin|Pembelotan jeung emigrasi Blok Wétan}} [[Gambar:Checkpoint Charlie 1961-10-27.jpg|thumb|Tank Soviét berhadapan dengan tank Amérika Sarikat di [[Checkpoint Charlie]], 27 Oktober, salila berlangsungnya Krisis Berlin 1961]] [[Krisis Berlin 1961]] nyaéta insiden besar terahir nu terjadi dina masa Perang Tiis terkait dengan status [[Berlin]] jeung kondisi Jerman pasca-Perang Dunya II. Dina awal 1950-an, [[Pembelotan jeung emigrasi Blok Wétan|pendekatan Soviét ngeunaan kawijakan pembatasan emigrasi]] ditiru ku sebagéan besar nagara [[Blok Wétan]] lianna.<ref name="dowty114">{{Harvnb|Dowty|1989|p=114}}</ref> Namun, ratusan ribu warga [[Jerman Wétan]] bérémigrasi ke [[Jerman Kulon]] unggal tauna melalui "celah" nu terdapat dina sistem antara Berlin Wétan jeung Berlin Kulon jeung dengan bantuan ti pasukan Sekutu di Jerman Kulon.<ref name="harrison99">{{Harvnb|Harrison|2003|p=99}}</ref> Emigrasi ngabalukarkeun berpindahnya sumber daya manusia nu berpotensi seperti kalangan profesional terdidik ti Jerman Wétan ke Jerman Kulon, hampir 20% penduduk Jerman Wétan telah bermigrasi ke Jerman Kulon dina taun 1961.<ref name="dowty122">{{Harvnb|Dowty|1989|p=122}}</ref> Dina bulan Juni, Uni Soviét mengeluarkan ultimatum anyar nu nungtut panarikan pasukan [[Sekutu]] ti Berlin Kulon.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=114}}</ref> Permintaan éta ditolak, jeung dina tanggal 13 Agustus, Jerman Wétan ngawangun hahalang kawat cucukan nu diteruskeun konstruksina dilegaan nepi ka engké nyieun [[Tembok Berlin]], nu sacara épéktip nutupan "celah" antara kadua wilayah éta.<ref name="pearson75">{{Harvnb|Pearson|1998|p=75}}</ref> === Krisis Rudal Kuba jeung penggulingan Khrushchev === {{Main|Proyék Kuba|Krisis Rudal Kuba}} [[Gambar:P-2H Neptune over Soviét ship Oct 1962.jpg|thumb|Kapal [[P-2 Neptune|P-2]] milik [[Angkatan Laut Amérika Sarikat]] terbang di atas salah sahiji kapal barang Soviét salila Krisis Rudal Kuba.|pra=Special:FilePath/P-2H_Neptune_over_Soviét_ship_Oct_1962.jpg]] Saenggeus [[Invasi Teluk Babi]], Kennedy terus néangan cara pikeun ngagulingkeun [[Fidel Castro|Castro]], Kennedy jeung Pamaréntahana béréksperimen sacara diam-diam dengan memfasilitasi penggulingan Pamaréntahan [[Kuba]]. Harapan nu signifikan disematkan dina salah sahiji program rusiah bernama [[Proyék Kuba]], nu dirancang di handap Pamaréntahan Kennedy dina taun 1961. Dina bulan Februari 1962, Khrushchev mengetahui rencana Amérika ka Kuba: "proyék Kuba"{{mdash}}disetujui ku CIA jeung menetapkan penggulingan Pamaréntah Kuba dina bulan Oktober, kemungkinan melibatkan militer Amérika{{mdash}}jeung Kennedy mungkin memerintahkan operasi pembunuhan ka Castro.<ref name="Zubok 1994, 158-159">Zubok, Vladislav M. (1994). "Unwrapping the Enigma: What Was Behind the Soviét Challenge in the 1960s?". In Diane B. Kunz (Ed.), ''[http://books.google.com/books?id=SiVTA31wrzEC The Diplomacy of the Crucial Decade: American Foreign Relations During the 1960s]''. New York: Columbia University Press. p. 158-159. ISBN 978-0-231-08177-1.</ref> Sebagai respon, Soviét mempersiapkan pemasangan rudal nuklirnya di Kuba.<ref name = "Zubok 1994, 158-159"/> Khawatir, Kennedy mutuskeun rupa-rupa réaksi pikeun nanggepannya, jeung ahirnya nanggepan instalasi rudal nuklir Soviét di Kuba dengan ngalakukeun blokade laut jeung méré ultimatum ka Soviét. Khrushchev mundur ti konfrontasi, jeung Uni Soviét membongkar rudalnya dengan imbalan janji Amérika agar teu deui menyerang Kuba.<ref>{{Cite book|last = Jones|first = Howard|title = Crucible of Power: A History of American Foreign Relations from 1945|publisher = Rowman & Littlefield|year = 2009|location = Lanham|page = 122|url = http://books.google.com/books?id=WwEu5Yv9KiUC|id =|isbn = 978-0-7425-6454-1}}</ref> [[Krisis Rudal Kuba]] (Oktober-November 1962) membawa dunya leuwih dekat ke arah [[perang nuklir]] tidina saméméhnya.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=82}}</ref> Leuwih lanjut, kajadian éta ogé nunjukkeun konsép silih yakinkeun bakal bahaya kaancuran, yén [[nagara adidaya]] teu siap pikeun menggunakan senjata nuklir maranéhna, takutbakal ayana kaancuran global total karena silih balas dendam.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=80}}</ref> Dampak ti krisis ieu ngabalukarkeun dilakukana upaya pertama dina membatasi [[perlombaan senjata nuklir]] dengan pelucutan senjata jeung perbaikan hubungan,<ref name = "Palmowski" /> meskipun upaya-upaya pikeun mencegah meletusnya perang nuklir telah ditetepkan sejak taun 1961 melalui [[Sistem Traktat Antarktika|Perjanjian Antartika]].<ref>National Research Council Committee on Antarctic Policy and Science, p. 33</ref> Taun 1964, rekan [[Kremlin]] Khrushchev berhasil [[Nikita Khrushchev#Penggulingan|ngagulingkeuna]], namun tetep mengizinkana pikeun pensiun dengan damai.<ref name="Gaddis119">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=119–120}}</ref> Khrushchev dituduh memerintah dengan kasar jeung inkompetensi, dia ogé dianggep telah menghancurkan sektor pertanian Soviét jeung membawa dunya ke ambang perang nuklir.<ref name="Gaddis119" /> Khrushchev ogé disebutkeun telah ngéra-ngérakeun dunya komunis ketika manéhna méré smikan pemwangunan Tembok Berlin, nu dianggep sebagai salah sahiji penghinaan publik pikeun Marxisme-Lenieusme.<ref name="Gaddis119" /> Posisi jabatan Nikita Khrushchev digantikan ku Léonid Brezhnev sebagai pamingpin partéy Komunis jeung sementara Alexei Kosygin menduduki kursi Perdana Menteri. == Konfrontasi melalui détente (1962–1979) == {{Main|Perang Tiis (1962–1979)}} [[Gambar:1973 NATO and WP troop strengths in Europe.svg|thumb|Kakuatan pasukan NATO jeung Pakta Warsawa di Éropa taun 1973.]] [[Gambar:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|right|thumb|Amérika Sarikat [[Apollo 11|mendarat pikeun pertama kalinya di bulan]] dina taun 1969—puncak ti [[perlombaan angkasa]].]] [[Gambar:F-4B VF-151 CV-41 TU-95.jpg|right|thumb| [[F-4 Phantom II]] milik US Navy menyadap pesawat [[Tupolev Tu-95]] D Soviét dina awal 1970-an.]] Dina périodeu 1960-an jeung 1970-an, peserta Perang Tiis berjuang pikeun menyesuaikan diri dengan pola anyar [[hubungan internasional]] nu leuwih rumit, dunya teu deui dibagi jadi dua blok besar nu bertentangan.<ref name = "Karabell" /> Ti awal périodeu pasca-perang, Éropa Kulon jeung [[Jepang]] dengan cepat pulih ti kaancuran Perang Dunya II jeung mulai mengalami pertumbuhan ékonomi nu kuat sepanjang taun 1950-an jeung 1960-an, dengan PDB per kapita nu hampir mendekati Amérika Sarikat, sadengkeun [[perékonomian Blok Wétan]] mengalami stagnasi.<ref name="Karabell" /><ref name="hardt16">{{Harvnb|Hardt|Kaufman|1995|p=16}}</ref> Sebagai akibat ti [[krisis minyak 1973]], dikombinasikan dengan beuki kuatnya pangaruh [[Dunya Katilu]] dengan ngawangun organisasi-organisasi seperti [[OPEC|Organisasi Nagara-Nagara Pengekspor Minyak]] (OPEC) jeung [[Gerakan Non-Blok]], nagara-nagara Dunya Katilu mibanda leuwih loba ruang pikeun memproklamirkan kemerdekaan maranéhna jeung beuki nunjukkeun yén maranéhna tahan banting ka tekanan ti nagara adidaya.<ref name="Gaddis 2005, p. 212"/> Sementara itu, [[Uni Soviét|Soviét]] dipaksa pikeun mengalihkan perhatiana dina isu-isu internal seperti permasalahan ékonomi di dina negeri.<ref name="Karabell" /> Salila périodeu ieu, pamingpin Soviét seperti [[Leonid Brezhnev]] jeung [[Alexei Kosygin]] mulai menerapkan pamarekan[[détente]].<ref name = "Karabell" /> === Pengunduran diri Perancis ti NATO === {{Main|NATO#Pengunduran diri Perancis ti NATO}} Keberlangsungan [[NATO]] sudah menghadapi tantangan dina awal sejarahnya, krisis terjadi salila kepamingpinan [[Charles de Gaulle]] ti [[Perancis]] dina taun 1958 jeung seterusnya. De Gaulle protes ngeunaan kuatnya peran Amérika Sarikat dina organisasi jeung cemburu atas "[[hubungan istimewa]]" antara Amérika Sarikat jeung Britania Raya. Dina salah sahiji memo nu dikirimkan dina présidén [[Dwight D. Eisenhower]] jeung Perdana Menteri [[Harold Macmillan]] dina tanggal 17 Séptémber 1958, manéhna berpendapat pikeun nyieun tiga serangkai direktorat nu bakal memposisikan Perancis dina kedudukan nu sama dengan Amérika Sarikat jeung Britania Raya, jeung ogé perluasan cakupan NATO ke wilayah géografis nu mibanda kapentingan dengan Perancis, seperti [[Aljazair Perancis]], nu pemberontakana di dukung ku Perancis.<ref name=deGuaulle>{{Cite book |last = Menon‏ |first = Anand |title = France, NATO, and the limits of independence, 1981–97: the politics of ambivalence |publisher = Palgrave Macmillan |year = 2000 |page = 11 |url = |id = |isbn = 0-312-22931-3}}</ref> Karena respon nu diberikan teu memuaskan, de Gaulle mulai mengembangkan [[penangkal nuklir]] Perancis sacara independen jeung dina taun 1966, Perancis mengundurkan diri ti NATO, diikuti dengan pengusiran sakabéh pasukan NATO ti daratan Perancis.<ref>Crawley p.431</ref> === Invasi Cekoslowakia === {{Main|Musim Semi Praha|Invasi Pakta Warsawa ke Cekoslowakia}} Dina taun 1968, périodeu liberalisasi pulitik di [[Cekoslowakia]], nu dijuluki dengan [[Musim Semi Praha]], berlangsung dengan rupa-rupa aksi, di antaranya "[[Program Aksi (1968)|Program Aksi]]" liberalisasi, nu nungtut perluasan kebébasan pers, kebébasan berbicara jeung kebébasan bergerak, ogé penekanan ékonomi dina barang-barang konsumsi, kemungkinan sistem multi partéy, membatasi kakuasaan polisi rusiah,<ref>Ello (ed.), Paul (April 1968). Control Committee of the Communist Party of Czechoslovakia, "Action Plan of the Communist Party of Czechoslovakia (Prague, April 1968)" in ''Dubcek’s Blueprint for Freedom: His original documents leading to the invasion of Czechoslovakia.'' William Kimber & Co. 1968, pp 32, 54</ref><ref>{{cite web| last = Von Geldern| first = James| last2 = Siegelbaum| first2 = Lewis| publisher = Soviéthistory.org| title = The Soviét-led Intervention in Czechoslovakia| url = http://Soviéthistory.org/index.php?action=L2&SubjectID=1968czechoslovakia&Year=1968| accessdate = March 7, 2008}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> jeung kemungkinan Cekoslowakia pikeun menarik diri ti [[Pakta Warsawa]].<ref name="Gaddis 2005, p. 150">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=150}}</ref> Sebagai jawaban atas aksi Musim Semi Praha, tentara Soviét bersama dengan sebagéan besar sekutu Pakta Warsawa maranéhna, [[Invasi Pakta Warsawa ke Cekoslowakia|menyerbu Cekoslowakia]].<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/21/newsid_2781000/2781867.stm|title=Russia brings winter to Prague Spring|publisher=BBC News|date=August 21, 1968|accessdate=June 10, 2008}}</ref> Invasi ieu diikuti ku gelombang emigrasi, sekitar 70.000 warga Ceko jeung Slowakia melarikan diri, jeung total ahirnya mencapai 300.000 jiwa.<ref>{{cite web | last = Čulík| first = Jan| title = Den, kdy tanky zlikvidovaly české sny Pražského jara| url = http://www.britskelisty.cz/9808/19980821h.html| publisher = Britské Listy| accessdate =January 23, 2008 }}</ref> Invasi ieu memicu protes keras ti Yugoslavia, Rumania, Cina, jeung ogé ti partéy-partéy komunis di Éropa Kulon.<ref name="Gaddis 2005, p. 154">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=154}}</ref> === Doktrin Brezhnev === {{Main|Doktrin Brezhnev}} [[Gambar:Leonid Brezhnev and Richard Nixon talks in 1973.png|left|thumb|[[Leonid Brezhnev]] jeung [[Richard Nixon]] salila kunjungan Brezhnev ke [[Washington]] dina Juni 1973; kunjungan ieu nyaéta permulaan ''détente'' antara Amérika Sarikat jeung Soviét.]] Dina bulan Séptémber 1968, dina pidatonya di Kongres Kelima [[Partei Persatuan Pekerja Polandia]], sebulan saenggeus [[Invasi Pakta Warsawa ke Cekoslowakia|menginvasi Cekoslowakia]], Brezhnev menyampaikan [[Doktrin Brezhnev]]; nu mengklaim yén "hak kami pikeun melanggar kedaulatan nagara manapun jika ada nu berupaya pikeun menggantikan Marxisme-Lenieusme dengan kapitalismeu". Dina pidatonya, Brezhnev nyatakeun:<ref name="Gaddis 2005, p. 150"/> {{cquote|Ketika kakuatan nu memusuhi sosialisme mencoba pikeun ngarobah haluan Babaraha nagara sosialis menuju kapitalismeu, itu bukan hanya jadi masalah bagi nagara nu bersangkutan, namun masalah umum jeung kepedulian ti sakabéh nagara-nagara sosialis.}} Doktrin éta dilatarbelakangi ku kegagalan Marxisme-Lenieusme dina ningkatkeun kesejahteraan di nagara-nagara seperti Polandia, [[Hongaria]] jeung Jerman Wétan, nu mengalami penurunan standar hirup nu kontras dengan kemakmuran Jerman Kulon jeung nagara Éropa Kulon lianna.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=153}}</ref> === Krisis di Dunya Katilu === {{See also|Operasi Power Pack|Pembantaian di Indonesia 1965–1966|Perang Vietnam|Kudéta Chili 1973|Operasi Burung Kondor|Perang Enam Hari|Perang Atrisi|Perang Yom Kippur|Perang Ogaden|Perang Saudara Angola|Invasi Indonésia ke Timor Wétan}} [[Gambar:Glassboro-meeting1967.jpg|thumb|right|[[Alexei Kosygin]] (kiri) di samping Presiden AS [[Lyndon B. Johnson]] (kanan) dina [[Konferensi Tingkat Tinggi Glassboro]].]] [[Gambar:Corpse of Ngô Đình Diệm in the 1963 coup.jpg|thumb|right|Mayat Presiden Vietnam Kidul [[Ngo Dinh Diem]].]] Dina ahir April 1965, présidén [[Lyndon B. Johnson]] mendaratkan 22.000 tentaranya di [[Republik Domieuka]] jeung kemudian mendudukinya salila satu taun melalui invasi nu diberi kode [[Operasi Power Pack]]. Operasi ieu dilakukan pikeun membendung ancaman menyebarnya Révolusi bergaya Kuba di Amérika Latin.<ref name = "LaFeber 1991" /> Pemilihan présidén diselenggarakan dina taun 1966, nu ngahasilkeun kemenangan bagi konservatif [[Joaquín Balaguer]]. Meskipun Balaguer mendapat dukungan ti sektor-sektor elit jeung kelompok petani, lawan pulitiknya ti partéy PRD, mantan présidén [[Juan Bosch]], teu aktif berkampanye.<ref name = "Itzigsohn 2000, 41-42">{{Cite book|last = Itzigsohn|first = José|title = Developing Poverty: The State, Labor Market Deregulation, and the Informal Economy in Costa Rica and the Domieucan Republic|publisher = Penn State University Press|year = 2000|location = University Park, Pennsylvania|pages = 41–42|url = http://books.google.com/books?id=b7Jo9GtxMEcC|id =|isbn = 978-0-271-02028-0}}</ref> Aktivis PRD dilumpuhkan dengan kekerasan ku polisi Domieuka jeung angkatan bersenjata.<ref name = "Itzigsohn 2000, 41-42"/> <!-- Sebagai bagéan ti minoritas Katolik Vietnam, usaha Diệm pikeun mengembangkan kawijakan pro-Katolik membangkitkan amarah orang-orang Buddhis Vietnam. Polisi nagara seringkali dituduh menyerang orang-orang Buddhis (agama mayoritas nagara itu). Para aktivis Buddhis ngalakukeun protes-protes massal jeung bahkan penyiksaan diri nu berpuncak dina Babaraha upaya kudéta, jeung nu terahir mengakibatkan kematian Diệm sendiri. Ketika rezim ieu membangkitkan salah sahiji protes nu dilakukan ku para biarawan Buddhis dina Mei 1963, AS menghentikan bantuana. Sejumlah biarawan sacara terbuka membakar diri maranéhna sebagai protes, jeung AS semakin merasa terganggu ku citra publik Diệm nu teu populer. Diệm jeung Madame Nhu mengklaim yén pihak Komunis telah menyusup ke dina kelompok-kelompok Buddhis. Tindakan maranéhna pikeun menghancurkan protes-protes ieu sesuai dengan kawijakan anti-komunis nu telah disetujui saméméhnya. Madame Nhu konon merujuk kejadian ieu sebagai "barbecue" ("memanggang daging"). Berdasarkan paréntah ti Presiden A.S. John F. Kennedy, Henry Cabot Lodge, duta besar Amérika pikeun Vietnam Kidul, nolak pikeun papanggih dengan Diệm. Saenggeus ngadéngé yén Angkatan Darat Republik Vietnam keur ngarancang kudéta nu dipimpin ku Jenderal Dương Văn Minh, AS méré jaminan-jaminan rusiah ka para jenderal itu yén AS moal bakal pipilueun. Dương Văn Minh jeung komplotana ngagulingkeun Pamaréntahan jeung menghukum mati Presiden Diệm jeung adiknya, Ngô Đình Nhu, dina 2 November 1963. Amérika Sarikat sacara terbuka mengungkapkan rasa terkejut jeung kekecewaana yén Diệm telah dibunuh. Kaberan, Presiden John F. Kennedy ogé dibunuh hanya 20 hari kemudian. Babaraha orang Vietnam percaya yén hantu Diemlah nu ngalakukeun pembalasan karena Presiden Kennedy menyetujui kudéta itu. Ketika Madame Nhu, mengunjungi Amérika Sarikat dina waktu itu, saenggeus mengetahui tentang kudéta éta, manéhna segera menyebut Amérika Sarikat sebagai pelakunya. manéhna belakangan mengatakan, "Barangsiapa jadi sekutu Amérika teu ngabutuhkeun musuh." Madame Nhu lalu meramalkan masa depan nu gelap pikeun Vietnam jeung yén, karena kemiluanana dina kudéta itu, masalah-masalah AS di Vietnam kakara dimulai. Saenggeus dibunuhnya Ngô Đình Diệm, AS dapat tetep mangaruhan Pamaréntahan Vietnam Kidul, ngabantuan pemilihan para pejabat nu ngadukung kawijakan-kawijakan AS. Di antara loba orang nu tahu tentang situasi pulitik di sekitar kematiana (1963), pembunuhan Ngô Đình Diệm dianggep sebagai momen pulitik nu nangtukeun nu, ceuk sebagéan orang, pelan-pelan ngabalukarkeun kekalahan Perang Vietnam 12 taun kemudian (1975), namun, ceuk nu lianna deui, mencegah Vietnam Kidul direbut pihak komunis 10 taun leuwih awal karena Diệm telah memutuskan pikeun menyerah ka ambisi-ambisi invasi Ho Chi Minh. Akibat ti kuatnya kehadiran Amérika saenggeus pembunuhan Diệm, terjadilah pergolakan intern di antara para pamingpin Vietnam Kidul, sementara tentara manggih diri maranéhna dipaksa pikeun memilih antara kapentingan-kapentingan komunis jeung kapentingan-kapentingan Amérika. Pembunuhan ieu ogé memperkuat upaya-upaya Vietnam Kalér pikeun melukiskan Vietnam Kidul sebagai pendukung kolonisasi. Dina tanggal 30 Séptémber - 1 Oktober 1965, di 2 Dayeuh di Indonésia, PKI (Partei Komunis Indonésia) berusaha membunuh 7 Jenderal Angkatan Darat di Jakarta jeung 2 Jenderal di Yogyakarta dengan alasan Kudéta. PKI mendakwa yén Jenderal-Jenderal Angkatan Darat nu pro-CIA berusaha ngagulingkeun Presiden Soekarno. --> Di Indonésia, anti-komunis garis keras [[Soeharto|Jenderal Soeharto]] meraih kendali Pamaréntahan ti pendahulunya, [[Soekarno]], jeung kemudian mulai ngawangun "[[Orde Baru]]". Ti taun 1965 sampai 1966, militer Indonésia [[Pembantaian di Indonésia 1965–1966|ngalakukeun pembunuhan massal]] ka sekitar setengah juta anggota jeung simpatisan [[Partei Komunis Indonésia]] sarta organisasi-organisasi sayap kiri lianna.<ref name="Farid 2007">Farid, Hilmar (2007). "Mass Killings and Capitalist Expansion, 1965–1966". In Kuan-Hsing Chen & Chua Beng Huat (Ed.), ''[The Inter-Asia Cultural Studies Reader]''. London: Routledge. pp. 207–222. ISBN 0-415-43134-4.</ref> Ningkatna konflik nu keur berlangsung antara pamingpin [[Vietnam Kidul]] [[Ngô Đình Diệm]] dengan komunis [[Viet Cong|Front Nasional pikeun Pembébasan Vietnam Kidul]] (NLF) membuat Johnson ngirimkan 575.000 tentara Amérika ke Asia Tenggara pikeun melumpuhkan NLF jeung sekutu Vietnam Kalér maranéhna dina [[Perang Vietnam]], namun kawijakan ieu ngakan loba biaya jeung ngalemahkeun perékonomian AS, jeung dina taun 1975, krisis ieu memuncak dengan kegagalan Amérika Sarikat. Dunya mandang kajadian ieu sebagai kekalahan bagi salah sahiji nagara adidaya nu paling kuat di tangan salah sahiji nagara termiskin dunya.<ref name = "LaFeber 1991" /> Vietnam Kalér menerima persetujuan Soviét pikeun memulai perang dina taun 1959. Uni Soviét ngirimkan 15.000 penasihat militer jeung bantuan dana sebesar $ 450 juta ka Vietnam Kalér salila perang, sadengkeun Cina ngirimkan 320.000 tentara jeung bantuan dana senilai $180 juta.<ref>Qiang Zhai, ''China and the Vietnam Wars, 1950-1975'' (University of North Carolina Press, 2000), p135; Gen. Oleg Sarin and Col. Lev Dvoretsky, ''Alien Wars: The Soviét Union’s Aggressions Against the World, 1919 to 1989'' (Presidio Press, 1996), pp93-4.</ref> Di [[Chili]], kandidat [[Partei Sosialis Chili|Partei Sosialis]] [[Salvador Allende]] meunangkeun pemilihan présidén taun 1970, jadi [[Marxis]] kapilih demokratis pertama nu jadi présidén di nagara-nagara Amérika.<ref name="BBC Allende Profile 2003">{{cite news|title = Profile of Salvador Allende|date = Séptémber 8, 2003|publisher=BBC|agency = [[BBC]]|url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3089846.stm|accessdate =January 25, 2011 }}</ref> Jenderal [[Augusto Pinochet]] ngalakukeun [[Kudéta Chili 1973|kudéta ka Pamaréntahan]] dina tanggal 11 Séptémber 1973 jeung dengan cepat mengambilalih sakabéh kakuasaan pulitik jadi kediktatoran militer, tindakana ieu direstui ku AS. Reformasi Allende ékonomi diurungkan jeung lawan sayap kiri tewas atawa ditahan di kamp-kamp interniran di handap arahan ti [[Dirección de Inteligencia Nacional]] (DINA). [[Gambar:Henry Kissinger.png|thumb|left|[[Henry Kissinger]], [[Penasihat Kaamanan Nasional (Amérika Sarikat)|Penasihat Kaamanan Nasional]] jeung [[Sekretaris Nagara Amérika Sarikat]] dina masa Pamaréntahan Presiden Nixon jeung Ford, mangrupa salah sahiji tokoh kunci dina Perang Tiis (1969-1977).]] Sementara itu, [[Operasi Burung Kondor]] di Amérika Kidul{{mdash}}nu dipaké ku para diktator di [[Argentina]], [[Brasil]], [[Bolivia]], Chili, [[Uruguay]], jeung [[Paraguay]] pikeun menekan perbédaan pendapat dengan sayap kiri{{mdash}}ogé mendapat dukungan ti Amérika Sarikat, jeung (kadang-kadang akurat) diperkirakan ogé terdapat Kuba atawa Soviét di belakang gerakan oposisi éta.<ref>McSherry, p. /ref> Sebagai respon, Soviét mempersiapkan pemasangan rudal nuklirnya di Kuba.13</ref> Amérika Sarikat ogé teu senang saat [[Jamaika]] mulai menjalin hubungan nu leuwih érat dengan Pamaréntah Kuba saenggeus pemilihan [[Michael Manley]] dina taun 1972.<ref name="Mars & Young 2004, xvi">Mars, Perry & Alma H. Young (2004). [http://books.google.com/books?id=F4lJBFU-k1wC ''Caribbean Labor and Politics: Legacies of Cheddi Jagan and Michael Manley'']. Detroit: Wayne State University Press. p. xvi. ISBN 978-0-8143-3211-5.</ref> Amérika Sarikat méré spona dengan mendanai lawan-lawan pulitik Manley, mendorong pemberontakan dina tubuh [[tentara Jamaika]], jeung menyewa tentara bayaran pikeun ngalawan Pamaréntahan Manley.<ref name="Mars & Young 2004, xviii"/> Kekerasan pun terjadi. Situasi di [[Wétan Tengah]] terus jadi sumber persengketaan. [[Mesir]], nu menerima loba bantuan senjata jeung bantuan ékonomi ti Uni Soviét, nyaéta klien Soviét nu méré potkan. Dengan terpaksa, Uni Soviét berkewajiban pikeun ngabantuan Mesir dina [[Perang Enam Hari]] (dengan ngirimkan penasihat militer jeung teknisi) jeung [[Perang Atrisi]] (dengan ngirimkan pilot jeung pesawat) pikeun ngalawan [[Israel]] nu pro-Kulon.<ref>Stone, p. 230</ref> Di samping pembelotan Mesir, ti nu saméméhnya pro-Soviét jadi pro-Amérika dina taun 1972 (di handap kepamingpinan [[Anwar El Sadat]]),<ref name="Grenville & Wasserstein 1987, 701">Grenville, J.A.S. & Bernard Wasserstein (1987). ''[http://books.google.com/books?id=RYyyAAAAIAAJ Treaties of the Twentieth Century: A History and Guide with Texts]'', Volume 2. London and New York: Methuen. ISBN 978-0-416-38080-4.</ref> rumor ngeunaan intervensi Soviét dina [[Perang Yom Kippur]] dina taun 1973 ngabalukarkeun terjadinya pengiriman tentara Amérika besar-besaran jeung mengancambakal menghancurkan ''détente''.<ref>Kumaraswamy, p. 127</ref> Meskipun dina éra pra-Sadat Mesir mangrupa penerima bantuan terbesar Soviét di Wétan Tengah, Soviét ogé sukses menjalin hubungan érat dengan komunis di [[Yaman Kidul]], sarta Pamaréntahan nasionalis [[Aljazair]] jeung [[Irak]].<ref name = "Grenville & Wasserstein 1987, 701"/> Soviét sacara langsung memihak jeung ngabantuan [[Palestina]] dina menghadapi [[Konflik Israel-Palestina|konflik dengan Israel]], kaasup dukungan pikeun [[Yasser Arafat]] jeung [[Organisasi Pembébasan Palestina]].<ref>Friedman, p. 330</ref> Ti taun 1973-1975, CIA berkolusi dengan Pamaréntah [[Iran]] pikeun membiayai jeung mempersenjatai pemberontak [[Kurdi]] dina [[Perang Irak–Kurdi Kadua]] dengan tujuan pikeun melumpuhkan pamingpin Irak [[Ahmed Hassan al-Bakr]]. Saat Iran jeung Irak nandatanganan [[Perjanjian Aljazair (1975)|Perjanjian Aljazair]] dina taun 1975, dukungan pikeun Iran pun ogé turut berhenti.<ref name="The Ugly Truth About Gerald Ford">Hitchens, Christopher, [http://www.slate.com/id/2156400 "The Ugly Truth About Gerald Ford"], ''Slate,'' December 29, 2006.</ref> [[Gambar:Marine da nang.jpg|thumbnail|170px|Seorang tentara Amérika dina [[Perang Vietnam]], 3 Agustus 1965.]] Di Afrika, militer [[Somalia]] nu dipimpin ku [[Mohamed Siad Barre]] ngalakukeun kudéta tak berdarah dina taun 1969 jeung ngawangun [[Republik Demokratik Somalia]] nu berpaham sosialis. Uni Soviét jangji pikeun ngadukung Somalia. Opat taun kemudian, Kaisar Ethiopia [[Haile Selassie]] nu pro-Amérika digulingkan dina kudéta taun 1974 ku kelompok [[Derg]], salah sahiji kelompok militer radikal pro-Soviét nu dipimpin ku [[Mengistu Haile Mariam]]. Mariem menjalin hubungan dengan Kuba jeung Soviét.<ref name = "Erlich 2008, 84-86">{{Cite book|last = Erlich|first = Reese|title = Dateline Havana: The Real Story of U.S. Policy and the Future of Cuba|publisher = PoliPoint Press|year = 2008|location = Sausalito, California|pages = 84–86|url = http://books.google.com/books?id=7q3ibcq_vxQC|id =|isbn = 978-0-9815769-7-8}}</ref> Saat [[Perang Ogaden|peperangan antara Somalia jeung Ethiopia pecah dina taun 1977-1978]], Barre keleungitan dukungan Soviét jeung kemudian bersekutu dengan Amérika Sarikat. Tentara Kuba ogé berperan dina perang ieu dengan memihak Ethiopia.<ref name = "Erlich 2008, 84-86"/> [[Révolusi Anyelir]] di [[Portugis]] dina taun 1974 nu ngalawan kéotoriteran ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' membuat Portugis kembali ke sistem multi-partéy jeung sekaligus memfasilitasi kemerdekaan koloni Portugis di [[Angola]] jeung [[Timor Wétan]]. Di Afrika, pemberontak Angola mengobarkan [[Perang Kemerdekaan Angola|perang kemerdekaan multi-faksi ngalawan kakuasaan Portugis]] sejak taun 1961, saenggeus perang ieu usai, [[Perang Saudara Angola|perang dua dasawarsa]] menggantikan perang anti-kolonial, nu ditandai dengan peperangan antara komunis [[Gerakan Rakyat Pembébasan Angola]] (MPLA), nu didukung ku Kuba jeung Soviét, dengan [[Front Pembébasan Nasional Angola]] (FNLA), nu didukung ku Amérika Sarikat, Républik Rakyat Tiongkok, jeung Pamaréntahan Mobutu di [[Zaire]]. AS, [[Apartheid di Afrika Kidul|Pamaréntahan apartheid Afrika Kidul]], jeung Babaraha nagara Afrika lianna ogé ngadukung faksi Katilu, [[Uni Nasional pikeun Kemerdekaan Penuh Angola]] (UNITA). Tanpa berkonsultasi dengan Soviét, Kuba ngirimkan tentaranya pikeun berjuang bersama MPLA.<ref name = "Erlich 2008, 84-86"/> Pamaréntah apartheid Afrika Kidul ogé ngirimkan tentara pikeun ngabantuan UNITA, namun MPLA aya di atas tangan karena didukung ku Kuba jeung Soviét.<ref name = "Erlich 2008, 84-86"/> Di Asia Tenggara, koloni [[Timor Wétan]] sacara sepihak memproklilasikan kemerdekaana ti Portugis di handap sayap kiri [[Fretilin]] dina bulan November 1975. Dengan dukungan ti Australia jeung Amérika Sarikat, [[Soeharto]] [[Invasi Indonésia ke Timor Wétan|menginvasi Timor Wétan]] dina bulan Désémber{{mdash}}nu memulai [[Jajahan Indonésia di Timor Wétan|Jajahan Indonésia di Timor Wétan salila sepÉropat abad]].<ref>{{Cite book|last = Doyle|first = Randall Jordan|title = America and China: Asia-Pacific Rim Hegemony in the Twenty-First Century|publisher = Lexington Books|year = 2007|location = Lanham|page = 119|url = http://books.google.com/books?id=Z_W7u44IjK8C|id =|isbn = 978-0-7391-1702-6}}</ref> Salila [[Perang Vietnam]], Vietnam Kalér menginvasi jeung menduduki sebagéan Kamboja pikeun dipaké sebagai pangkalan militer, nu ogé berperan dina memicu pecahnya [[Perang Saudara Kamboja]] antara Pamaréntah pro-Amérika [[Lon Nol]] jeung pemberontak [[Maoist]] [[Khmer Beureum]]. Dokumen nu ditemukan ti arsip Soviét mengungkapkan yén invasi Vietnam Kalér ke Kamboja dina taun 1970 dilaksanakan atas permintaan ti Khmer Beureum saenggeus bernegosiasi dengan [[Nuon Chea]].<ref>Dmitry Mosyakov, "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviét Archives," in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'' (Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, 2004), p54ff. Can be accessed at: www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: “Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.”"</ref> AS jeung Vietnam Kidul nanggepannya dengan melancarkan [[Operasi Menu|kampanye pengeboman]] jeung [[Kampanye Kamboja|serangan darat]], efek ti operasi ieu masih diperdebatkan ku para sejarawan.<ref>Chandler, David 2000, ''Brother Number One: A Political Biography of Pol Pot'', Revised Edition, Chiang Mai, Thailand: Silkworm Books, pp. 96-7.</ref> Di handap kepamingpinan [[Pol Pot]], Khmer Beureum membantai 1-3 juta, ti 8,4 juta total penduduk Kamboja, di [[ladang pembantaian]].<ref name="Heuveline, Patrick 2001">Heuveline, Patrick (2001). "The Demographic Analysis of Mortality in Cambodia." In Forced Migration and Mortality, eds. Holly E. Reed and Charles B. Keely. Washington, D.C.: National Academy Press. Heuveline suggests that a range of 1.17-3.42 million people were killed.</ref><ref name="Marek Sliwinski 1995">Marek Sliwinski, Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique (L'Harmattan, 1995).</ref><ref name="Banister, Judith 1993">Banister, Judith, and Paige Johnson (1993). "After the Nightmare: The Population of Cambodia." In Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community, ed. Ben Kiernan. New Haven, Conn.: Yale University Southeast Asia Studies.</ref> Sosiolog [[Martin Shaw (sosiolog)|Martin Shaw]] ngagambarkeun kekejaman ieu sebagai "[[genosida]] paling murni ti éra Perang Tiis".<ref>''Theory of the Global State: Globality as Unfieushed Revolution'' by [[Martin Shaw (sosiolog)|Martin Shaw]], [[Cambridge University Press]], 2000, pp 141, ISBN 978-0-521-59730-2</ref> Vietnam ngagulingkeun Pol Pot dina taun 1979 jeung nyieun Pamaréntah boneka di handap pimpinan [[Heng Samrin]]. === Perbaikan hubungan Cina-Amérika === {{Main|Kunjungan Nixon ke Tiongkok taun 1972}} Sebagai akibat ti [[perpecahan Sino-Soviét]], kategangan nu berlangsung di sepanjang tapel wates Cina-Soviét [[Konflik perbatasan Sino–Soviét|mencapai puncaknya]] dina taun 1969, jeung présidén Amérika Sarikat [[Richard Nixon]] memutuskan pikeun memanfaatkan konflik éta sebagai alat pikeun menggeser keseimbangan kakuasaan ke arah Kulon dina Perang Tiis.<ref>Dallek, Robert (2007), p. 144.</ref> Cina ogé berusaha ningkatkeun hubungan dengan Amérika Sarikat dina upayanya pikeun mengambil keuntungan ti Soviét. Dina bulan Februari 1972, Nixon mengumumkan pemulihan hubungan dengan Cina.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=149–152}}</ref> manéhna ngalakukeun kunjungan ke [[Beijing]] jeung papanggih dengan [[Mao Zedong]] jeung [[Zhou Enlai]]. Dina saat itu, sumber daya nuklir Uni Soviét telah setara dengan Amérika Sarikat, [[Perang Vietnam]] ogé telah ngalemahkeun pangaruh Amérika di [[Dunya Katilu]] jeung menTiiskan hubungana dengan Éropa Kulon.<ref>Buchanan, pp. 168–169</ref> Meskipun konflik tak langsung antara dua adidaya dina Perang Tiis terus berlanjut sampai ahir 1960-an jeung awal 1970-an, kategangan perlahan-lahan mulai méré da.<ref name = "Palmowski" /> === Nixon, Brezhnev, détente, jeung Panembakan Pesawat Korean Air Lines Penerbangan 902 === {{Main|Perundingan Pembatasan Senjata Strategis|Perjanjian Helsinki|Organisasi pikeun Kaamanan jeung Kerjasama di Éropa}} [[Gambar:Carter Brezhnev sign SALT II.jpg|thumb|right|[[Leonid Brezhnev]] jeung [[Jimmy Carter]] nandatanganan traktat SALT II, 18 Juni 1979 di [[Wina]]]] Saenggeus kunjungana ke Tiongkok, Nixon papanggih dengan para pamingpin Soviét, kaasup Brezhnev di Moskow.<ref name="bbc-nb">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/22/newsid_4373000/4373149.stm|title=President Nixon arrives in Moscow|publisher=BBC News|date=May 22, 1972|accessdate=June 10, 2008}}</ref> [[Perundingan Pembatasan Senjata Strategis]] (SALT) antara kadua pihak ngahasilkeun dua kamupakatan ngeunaan pengawasan penggunaan senjata, nyaéta [[SALT I]], pakta pembatasan senjata komprehensif pertama nu ditandatangani ku kadua nagara adidaya,<ref>{{cite web|url=http://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thepresident/index.php|title=The President|accessdate=March 27, 2009|publisher=Richard Nixon Presidential Library}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012100741/https://www.nixonlibrary.gov/thelife/apolitician/thepresident/index.php |date=October 12, 2017 }}</ref> jeung [[Traktat Peluru Kendali Anti-Balistik]], nu mengatur ngeunaan pembatasan sistem peluru kendali anti-balistik nu dipaké pikeun mempertahankan wilayah ka senjata nuklir nu dibawa misil. Ieu bertujuan pikeun membatasi pengembangan peluru kendali anti-balistik jeung rudal nuklir berbiaya mahal.<ref name = "Karabell" /> Nixon jeung Brezhnev mengumumkan éra anyar "hirup berdampingan sacara damai" jeung ngawangun pamarekanhubungan anyar nu disebut ''[[détente]]'' (peredaan kategangan) antara dua nagara adidaya. Sementara itu, Brezhnev berusaha pikeun memperbaiki kembali perékonomian Soviét nu mengalami penurunan akibat besarnya pengeluaran militer.<ref name = "LaFeber 1991" /> Antara taun 1972 jeung 1974, kadua pihak ogé paheut pikeun memperkuat hubungan ékonomi maranéhna,<ref name = "LaFeber 1991" /> di antaranya dengan ngalakukeun perjanjian dina rangka paningkatan aktivitas perdagangan. Sebagai hasil ti perundingan maranéhna, ''détente'' menggantikan éra permusuhan ti Perang Tiis jeung kadua nagara bisa hirup sacara berdampingan.<ref name="bbc-nb"/> Sementara itu, perkembangan hubungan AS jeung Soviét ogé bertepatan dengan "[[Ostpulitik]]" Kanselir Jerman Kulon [[Willy Brandt]].<ref name="Gaddis 2005, p. 154"/> Perjanjian lianna nu disahkan pikeun menstabilkan situasi di Éropa nyaéta [[Perjanjian Helsinki]], nu ditandatangani dina [[Organisasi pikeun Kaamanan jeung Kerjasama di Éropa|Konferensi Kaamanan jeung Kerjasama di Éropa]] dina taun 1975.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=188}}</ref> <!-- '''[[Korean Air Lines Penerbangan 902]]''' mangrupa [[pesawat]] [[Boeing 707]] nu menerbangi jalur [[Paris]]-[[Anchorage]]-[[Seoul]]. Dina [[20 April]] [[1978]], Namun tragisnya, Radar [[Uni Soviét]] pun mengira yén [[Pesawat]] [[Korean Air Lines Penerbangan 902]] nyaéta [[Pesawat]] Mata-Mata [[Amérika Sarikat]]. Kemudian [[Uni Soviét]] ngirim [[Pesawat Tempur]] [[Sukhoi Su-15]] pikeun menembakin jeung nyegat [[Pesawat]] éta. Saenggeus [[Pesawat]] [[Korean Air Lines Penerbangan 902]] ditembak ku Sukhoi Su-15 nu Uni Soviét, Kecelakaan ieu mupuskeun 2 urang panumpang jeung 107 panumpang salamet di talaga beku.--> === Memburuknya hubungan dina ahir 1970-an === Dina taun 1970-an, KGB, nu dikepalai ku [[Yuri Andropov]], terus menekan kritikus-kritikus terkenal nu mengkritik kepamingpinan Soviét seperti [[Aleksandr Solzhenitsyn]] jeung [[Andrei Sakharov]].<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=186}}</ref> Salila périodeu ''détente'' ieu, konflik tak langsung antara kadua nagara adidaya masih terus terjadi di Dunya Katilu, khususnya dina krisis pulitik di Wétan Tengah, Chili, Ethiopia, jeung Angola.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=178}}</ref> présidén [[Jimmy Carter]] berusaha pikeun menetapkan pembatasan perlombaan persenjataan leuwih lanjut dengan mengesahkan [[Perundingan Pembatasan Senjata Strategis|SALT II]] dina taun 1979,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/18/newsid_4508000/4508409.stm|title=Leaders agree arms reduction treaty|publisher=BBC News|date=June 18, 2008|accessdate=June 10, 2008}}</ref> namun upayanya ieu dirusak ku kajadian lianna dina taun itu, nyaéta [[Révolusi Iran]] nu didukung ku [[KGB]],<ref>Christopher Andrew and Vasili Mitrokhin, ''The KGB and the World: The Mitrokhin Archive II'' (Penguin, 2006), pp41, 120-1.</ref> [[Révolusi Nikaragua]] pikeun ngagulingkeun rezim pro-AS, jeung nu paling membuat AS berang; intervensi Soviét dina [[Perang Afganistan]] dina bulan Désémber.<ref name = "LaFeber 1991" /> == "Perang Tiis Kadua" (1979-1985) == {{Main| Perang Tiis (1979–1985)}} Istilah "Perang Tiis Kadua" merujuk dina périodeu paningkatan kembali kategangan Perang Tiis jeung konflik antara kadua pihak dina ahir 1970-an jeung awal 1980-an. Kategangan sangat meningkat antara Amérika Sarikat jeung Uni Soviét jeung masing-masingnya jadi leuwih ter-militeristik.<ref name = "Halliday" /> Diggins mengungkapkan: "Reagan mengerahkan segalanya pikeun berjuang dina 'Perang Tiis Kadua' dengan ngadukung kontra-pemberontakan di Dunya Katilu."<ref>{{cite book|author=John P. Diggins|title=Ronald Reagan: Fate, Freedom, And the Making of History|url=http://books.google.com/books?id=N-bQtjYcy0AC&pg=PA267|year=2007|publisher=W. W. Norton|page=267}}</ref> Sementara Cox nyatakeun: "Intensitas 'Perang Tiis Kadua' sehebat durasinya nu singkat."<ref>{{cite book|author=Michael Cox|title=Beyond the Cold War: Superpowers at the Crossroads|url=http://books.google.com/books?id=cUsOYWpQZbAC&pg=PR18|year=1990|publisher=University Press of America|page=18}}</ref> === Perang Soviét-Afganistan === {{Main|Perang Saudara Afganistan|Perang Soviét-Afganistan}} [[Gambar:Reagan sitting with people from the Afghanistan-Pakistan region in February 1983.jpg|thumb|Presiden Reagan nunjukkeun dukungana dina pertemuan dengan para pamingpin [[Mujahidin|Mujahidin Afganistan]] di [[Gedung Bodas]], 1983.]] [[Gambar:Evstafiev-spetsnaz-prepare-for-mission.jpg|thumb|left|Tentara Soviét di [[Afganistan]].]] Dina bulan April 1978, [[Partei Démokrasi Rakyat Afganistan]] (PDPA) nu berhaluan komunis méré but kakuasaan atas [[Afganistan]] melalui [[Révolusi Saur]]. Dina hitungan bulan, penentang Pamaréntahan komunis melancarkan pemberontakan di Afganistan Wétan, nu dengan cepat berkembang jadi [[Perang Saudara Afganistan|perang saudara]] antara gerilyawan [[mujahidin]] ngalawan tentara Pamaréntah. Pamaréntah [[Pakistan]] memfasilitasi para pemberontak dengan pusat-pusat pelatihan rusiah, sadengkeun Uni Soviét ngirim rébuan penasihat militer pikeun ngadukung Pamaréntahan PDPA.<ref>{{Harvnb|Hussain|2005|pp=108-109}}</ref> Sementara itu, ningkatna gesekan antara faksi-faksi nu bersaing di PDPA{{ndash}}faksi [[Khalq]] nu dominan jeung [[Parcham]] nu leuwih moderat {{ndash}} ngabalukarkeun pemberhentian anggota kabinét jeung penangkapan perwira militer Parchami dengan dalih kudéta ka Parchami. Dina pertengahan 1979, Amérika Sarikat memulai salah sahiji program rusiah pikeun ngabantuan mujahidin.<ref>{{Harvnb|Meher|2004|pp=68-69, 94}}</ref> Bulan Séptémber 1979, présidén Khalqist [[Nur Muhammad Taraki]] dibunuh dina salah sahiji kudéta PDPA nu diatur ku rekana sesama anggota Khalq bernama [[Hafizullah Amin]], nu kemudian jadi présidén. Amin dibunuh ku pasukan khusus Soviét dina bulan Désémber 1979. Saenggeus kematiana, salah sahiji Pamaréntahan nu diorganisir ku Soviét, di handap pimpinan [[Babrak Karmal]], mengisi kekosongan kakuasaan. Pasukan Soviét dikerahkan pikeun menstabilkan Afganistan di handap Pamaréntahan Karmal, nu telah jadi boneka Soviét. Akibatnya, Soviét miluan langsung dina apa nu kemudian jadi perang domestik di Afganistan.<ref>{{Harvnb|Kalinovsky|2011|pp=25-28}}</ref> Carter nanggepan intervensi Soviét di Afganistan dengan cara menarik kembali perjanjian SALT II ti [[Senat Amérika Sarikat|Senat]], ngalakukeun embargo dina pengiriman gandum jeung barang-barang téhnologi dina Uni Soviét, sarta ningkatkeun pengeluaran militer. Amérika Sarikat ogé ngalakukeun pemboikotan ka [[Olimpiade Musim Panas 1980|Olimpiade Moskow 1980]]. Carter nyatakeun yén tindakan Soviét mangrupa "ancaman nu paling serius ka perdamaian salila Perang Tiis Kadua".<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=211}}</ref> === Reagan jeung Thatcher === {{Main| Doktrin Reagan}} [[Gambar:Reagan-Thatcher cabinet talks.jpg|thumb|right|alt=Thatcher nyaéta satu-satunya wanita di ruangan ieu, jeung selusin pria dina setelan duduk di sekitar méja oval. Regan jeung Thatcher duduk berlawanan satu sama lain di tengah-tengah meja panjang. Ruangan ieu dihiasi dengan cat warna Bodas, dengan tirai, salah sahiji lampu emas jeung potret Lincoln.|Kabinét [[Margaret Thatcher|Thatcher]] papanggih dengan Kabinét [[Ronald Reagan|Reagan]] di Gedung Bodas, 1981.]] Dina bulan Januari 1977, opat taun saméméh jadi présidén, [[Ronald Reagan]] mengungkapkan dina percakapana dengan [[Richard V. Allen]], ngeunaan harapan dasarnya terkait dengan Perang Tiis: "Ide saya ngeunaan kawijakan Amérika ka Uni Soviét sederhana, jeung Babaraha orangbakal menyebutnya sangat sederhana, nyaéta: Kita menang jeung maranéhna kalah. Bagaimana ceuk Anda?".<ref>{{cite web |last=Allen |first=Richard V. |url=http://www.hoover.org/publications/hoover-digest/article/7398 |title=The Man Who Won the Cold War |publisher=Hoover.org |accessdate=November 3, 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501052925/http://www.hoover.org/publications/hoover-digest/article/7398 |date=May 1, 2011 }}</ref> Taun 1980, Ronald réagan ngéléhkeun [[Jimmy Carter]] dina [[Pemilihan umum Presiden Amérika Sarikat 1980|pemilu presiden 1980]]. Saenggeus kemenangana, manéhna bersumpahbakal ningkatkeun anggaran militer jeung menghadapi Soviét di manapun.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=189}}</ref> Baik réagan maupun [[Perdana Menteri Britania Raya]] nu baru, [[Margaret Thatcher]], sama-sama mengecam Uni Soviét jeung idéologinya. réagan menyebut Uni Soviét sebagai salah sahiji "kekaisaran jahat" jeung meramalkan yén [[komunisme]]bakal hancur jadi "tumpukan abu sejarah".<ref name="Gaddis 2005, p. 197">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=197}}</ref> Meskipun sentimen anti-Amérika di Iran saenggeus [[Révolusi Iran]] meningkat, Pamaréntahan réagan tetap mengulurkan tangan ka Pamaréntah anti-komunis [[Ayatollah Khomeieu]] dina upayanya pikeun méré krut téokrasi bagi Amérika dina taun 1980-an. Direktur CIA [[William J. Casey|William Casey]] ngagambarkeun Pamaréntahan Khomeieu sebagai Pamaréntahan nu "goyah jeung [mungkin] dina pergerakan ke arah kebeneran... AS hampir teu ngabogaan kartu pikeun dimainkan; sementara Uni Soviét ngabogaan loba kartu."<ref name="Fawaz 1999, 72">Gerges, Fawaz A. (1999). [http://books.google.com/books?id=w-l6M4pOnUkC America and Political Islam: Clash of Cultures or Clash of Interests?]''. Cambridge: Cambridge University Press. p. 72. ISBN 978-0-521-63957-6.''</ref> Salah sahijimétodeunu dilakukan Amérika pikeun ngadukung Iran nyaéta dengan penjualan senjata sacara rusiah. Dina taun 1983, CIA merilis daftar panjang komunis Iran jeung aktivis sayap kiri lianna nu dicurigai bekerja dina Pamaréntahan Khomeieu.<ref name="Beieun & Stork 1997, 11-12">Beieun, Joel & Joe Stork (1997). "On the Modernity, Historical Specificity, and International Context of Political Islam". In Joel Beieun & Joe Stork (Eds.), ''[http://books.google.com/books?id=6H7tYLVwVFkC Political Islam: Essays from the Middle East Report]''. Berkeley: University of California Press. p. 11. ISBN 978-0-520-20448-5.</ref> Salah sahiji komisi khusus kemudian melaporkan yén daftar itu disusun pikeun mengambil "langkah-langkah, kaasup eksekusi massal, pikeun mengeliminasi sakabéh infrastruktur pro-Soviét di Iran."<ref name = "Beieun & Stork 1997, 11-12"/> Dina awal 1985, prinsip anti-komunis réagan telah berkembang jadi sikap nu dikenal sebagai [[Doktrin Reagan]]{{mdash}}nu mana, selain penahanan, ogé dirumuskan hak tambahan pikeun menumbangkan Pamaréntahan komunis nu ada.<ref name="Graebner, Burns & Siracusa 2008, 76">Graebner Norman A., Richard Dean Burns & Joseph M. Siracusa (2008). ''[http://books.google.com/books?id=r71u_AgE7iYC Reagan, Bush, Gorbachev: Revisiting the End of the Cold War].'' Westport, Connecticut: Greenwood Press. p. 76. ISBN 978-0-313-35241-6.</ref> Selain melanjutkan kawijakan Carter nu ngadukung penentang Islam dina ngalawan Soviét jeung PDPA di Afganistan, CIA ogé berusaha ngalemahkeun Uni Soviét dengan cara mempromosikan [[pulitik Islam]] di mayoritas Islam [[Asia Tengah Soviét|Soviét Asia Tengah]].<ref name="Singh 1995, 130">Singh, Bilveer (1995). "Jemaah Islamiyah". In Wilson John & Swati Parashar (Eds.) ''[http://books.google.com/books?id=cAE-bxSXayMC Terrorism in Southeast Asia: Implications for South Asia]''. Singapore and Delhi: ORF-Pearson-Longman. p. 130. ISBN 978-81-297-0998-1.</ref> Di samping itu, CIA mendorong anti-komunis ISI di Pakistan agar bersedia melatih Muslim ti sakabéh dunya pikeun berpartisipasi dina [[jihad]] ngalawan Uni Soviét.<ref name = "Singh 1995, 130"/> A === Gerakan solititas jeung darurat militer di Polandia === {{main|Solidarność|Darurat militer di Polandia}} Kunjungan [[Paus Yohanes Paulus II]] ke nagara kelahirana, [[Polandia]], dina taun 1979 telah mendorong kebangkitan spiritual jeung nasionalis nu memicu lahirnya [[Solidarność|gerakan solititas jeung semangat anti-komunisme]]. Hal ieu diperkirakan mangrupa penyebab dilakukana [[Percobaan pembunuhan ka Paus Yohanes Paulus II|upaya pembunuhan]] ka Paus Yohanes Paulus II dua taun kemudian.<ref>Henze‏, p. 171</ref> Dina bulan Désémber 1981, [[Wojciech Jaruzelski]] beréaksi ka krisis di Polandia dengan memberlakukan masa [[darurat militer]]. Pikeun nanggepannya, réagan memberlakukan sanksi ékonomi ka Polandia.<ref name="Gaddis219" /> [[Mikhail Suslov]], idéolog top di Kremlin, menyarankan agar pamingpin Soviét teu campur tangan jika Polandia jatuh di handap kendali gerakan Solititas, karena takut hal itubakal menimbulkan sanksi ékonomi nu leuwih berat deui, nu hartinabakal jadi malapetaka bagi perékonomian Soviét.<ref name="Gaddis219">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=219–222}}</ref> === Isu ékonomi jeung militer Soviét jeung AS === {{See|Era stagnasi|Strategi Ieusiatif Pertahanan|RSD-10 Pioneer|MGM-31 Pershing|Kematian Leonid Brezhnev|Yuri Andropov|Konstantin Chernenko}} [[Gambar:US and USSR nuclear stockpiles.svg|thumb|right|Perbandingan stok senjata nuklir AS jeung Soviét/Rusia, 1945–2006]] [[Gambar:SDIO Delta Star.jpg|thumb|upright|Delta 183 diluncurkan, membawa sensor eksperimen [[Strategi Ieusiatif Pertahanan]] "Delta Star".]] Moskow telah ngawangun sumber daya militer nu menghabiskan 25 persen ti produk nasional bruto Uni Soviét, dengan mengorbankan barang-barang konsumsi jeung investasi di sektor sipil.<ref name="LaFeber 2002, p. 332">{{Harvnb|LaFeber|2002|p=332}}</ref> Pengeluaran Soviét pikeun [[perlombaan senjata]] jeung kompétisi Perang Tiis lianna beuki diperparah ku masalah struktural dina sistem perékonomian Soviét,<ref>{{cite book|last1 = Towle|first1 = Philip|title = The Oxford History of Modern War|page = 159}}</ref> nu mengalami [[Era Stagnasi|stagnasi ékonomi salila satu dekade]] dina taun-taun terahir Pamaréntahan Brezhnev. [[Gambar:Olympic boycotts 1976 1980 1984.PNG|thumb|left|300px|Pemboikotan [[Olimpiade Musim Panas 1980|Olimpiade Moskow 1980]] (biru) jeung [[Olimpiade Musim Panas 1984|Olimpiade Los Angeles 1984]] (Beureum).]] Investasi Soviét dina sektor pertahanan teu didorong ku kapentingan militer, namun sebagéan besar pikeun ngadukung kapentingan partéy-partéy besar jeung birokrasi nagara, nu bergantung dina sektor militer pikeun ngadukung kakuasaan jeung hak istimewa maranéhna.<ref>{{Harvnb|LaFeber|2002|p=335}}</ref> [[Militer Uni Soviét]] mangrupa militer terbesar di dunya dina hal jumlah jeung jenis senjata, jumlah tentara, jeung jumlah pangkalan militer nu maranéhna miliki.<ref name = "Odom">{{Harvnb|Odom|2000|p=1}}</ref> Namun, keuntungan kuantitatif nu dipegang ku militer Soviét seringkali dirusiahkan kéayaana, sehingga Blok Wétan sacara dramatis tertinggal ku Kulon.<ref>{{Harvnb|LaFeber|2002|p=340}}</ref> [[Gambar:USSR stamp S.Smith 1985 5k.jpg|thumb|upright|Saenggeus seorang anak Amérika berusia sepuluh taun bernama [[Samantha Smith]] ngirimkan surat ka [[Yuri Andropov]], nu mengungkapkan kasieunana atas perang nuklir, Andropov mengundang Smith ke Uni Soviét.]] Dina awal 1980-an, Uni Soviét telah ngawangun persenjataan jeung pasukan militer nu meleuwihi Amérika Sarikat. Segera saenggeus Soviét menginvasi Afganistan, présidén Carter memulai pemwangunan besar-besaran militer Amérika Sarikat. Upaya ieu beuki diintensifkan ku Pamaréntahan réagan, nu ningkatkeun pengeluaran [[militer]] ti 5,3 persen/total GNP dina taun 1981 jadi 6,5 persen dina taun 1986,<ref>{{Cite book |last = Carliner‏ |first = Geoffrey |coauthors = Alberto Alesina‏ |title = Politics and economics in the eighties: edited by Alberto Alesina and Geoffrey Carliner |publisher = University of Chicago Press |year = 1991 |page = 6 |url = |id = |isbn = 0-226-01281-6}}</ref> jumlah anggaran militer terbesar sepanjang sejarah Amérika Sarikat.<ref>{{cite news|work=The Boston Globe|publisher=Encyclopedia.com|accessdate=June 21, 2008|date=March 29, 2006|title=Caspar W. Weinberger, 88; Architect of Massive Pentagon Buildup|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-7946374.html|author=Feeney, Mark}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817163633/http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-7946374.html |date=August 17, 2009 }}</ref> Kategangan terus meningkat dina awal 1980-an ketika réagan mengaktifkan kembali program [[B-1 Lancer]] nu saméméhnya dibatalkan ku Pamaréntahan Carter, memproduksi [[LGM-118 Peacekeeper]],<ref>{{cite web|url=http://www.fas.org/nuke/guide/usa/icbm/lgm-118.htm|title=LGM-118A Peacekeeper|accessdate=April 10, 2007|date=August 15, 2000|publisher=Federation of American Scientists}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516205937/https://fas.org/nuke/guide/usa/icbm/lgm-118.htm |date=May 16, 2020 }}</ref> menginstal rudal jelajah AS di Éropa, jeung mengumumkan program eksperimental [[Strategi Ieusiatif Pertahanan]], nu dijuluki "Star Wars" ku media, nyaéta program pertahanan pikeun menembak jatuh rudal musuh di tengah-tengah penerbangana.<ref name="ShieldSpace?">Lakoff, p. 263</ref> Dilatarbelakangi ku ningkatna kategangan antara Soviét jeung Amérika Sarikat, sarta dipasangnya [[rudal balistik]] [[RSD-10 Pioneer]] milik Soviét nu mengarah ke [[Éropa Kulon]], NATO memutuskan{{ndash}}di handap dorongan ti présidén Carter{{ndash}}pikeun menginstal rudal jelajah jeung [[MGM-31 Pershing]] milik Amérika Sarikat di Éropa, terutama di [[Jerman Kulon]].<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=202}}</ref> Rudal-rudal ieu ditopatkan dengan jarak mencolok, hanya berjarak 10 menit ti [[Moskow]].<ref>Garthoff, p. 88</ref> Saenggeus pemwangunan militer réagan selesai, Soviét teu nanggepannya dengan mengembangkan sumber daya militernya leuwih besar deui karena pengeluaran militer Soviét sudah sangat besar.<ref>{{cite news|url= http://www.theatlantic.com/past/politics/foreign/reagrus.htm|title=Reagan and the Russians|date=February 1994|work=The Atlantic|author=Lebow, Richard Ned and Janice Gross Stein|accessdate=May 28, 2010}}</ref> Besarnya anggaran militer Soviét mengakibatkan teu efisiena pemwangunan dina sektor [[manufaktur]] jeung pertanian, nu ahirnya jadi beban berat bagi [[Perékonomian Uni Soviét|perékonomian Soviét]].<ref name="Gaidar, Yegor"/> Di saat nu bersamaan, produksi minyak di [[Arab Saudi]] meningkat,<ref>{{cite web|url=http://www.iet.ru/files/persona/gaidar/un_en.htm|title=Public Expectations and Trust towards the Government: Post-Revolution Stabilization and its Discontents|accessdate=March 15, 2008|author=Gaidar, Yegor|publisher=The Institute for the Economy in Transition}}</ref> bahkan produksi minyak di nagara-nagara non-[[OPEC]] ogé meningkat dina périodeu éta, kaasup Soviét.<ref name="EIA">"[http://www.eia.doe.gov/emeu/international/contents.html Official Energy Statistics of the US Government]", EIA&nbsp;— International Energy Data and Analysis. Retrieved on July 4, 2008.</ref> Perkembangan ieu méré kontribusi ka fénoména[[banjir minyak 1980-an]] nu mempangaruhi Uni Soviét. Minyak mulai jadi sumber utama pendapatan ekspor Soviét.<ref name="LaFeber 2002, p. 332"/><ref name="Gaidar, Yegor"/> Namun, permasalahan [[perékonomian komando]],<ref name="hardt1">{{Harvnb|Hardt|Kaufman|1995|p=1}}</ref> turuna harga minyak, jeung pengeluaran militer nu tetap besar sacara bertahap membawa perékonomian Soviét menuju stagnasi.<ref name="Gaidar, Yegor">Gaidar 2007 pp. 190–205</ref> Dina tanggal 1 Séptémber 1983, Uni Soviét menembak jatuh [[Korean Air Penerbangan 007]], pesawat [[Boeing 747]] nu mengangkut 269 penumpang, kaasup anggota Kongres [[Larry McDonald]]. Pesawat itu ditembak karena melanggar wilayah udara Soviét dengan melewati pantai Kulon [[Sakhalin|pulo Sakhalin]], di dekat [[Kepulauan Moneron]]&nbsp;—tindakan nu ku réagan dianggep sebagai "pembantaian". Tindakan Soviét ieu beuki ningkatkeun dukungan bagi AS supaya segera menerjukan militernya.<ref name="DoernerFive">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926169-5,00.html|title=Atrocity in the skies|work=Time|date=Séptémber 12, 1983|accessdate=June 8, 2008|first1=Strobe|last1=Talbott|first2=Jerry|last2=Hannifin|first3=Ed|last3=Magnuson|first4=William R.|last4=Doerner|first5=Joseph J.|last5=Kane}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521063516/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926169-5,00.html |date=May 21, 2013 }}</ref> NATO mengadakan latihan militer [[Able Archer 83]] dina bulan November 1983, nu mangrupa simulasi peluncuran nuklir sacara nyata. Paristiwa ieu disebut-sebut sebagai saat nu paling berbahaya bagi dunya sejak [[Krisis Rudal Kuba]] dina taun 1962. Saenggeus pamingpin Soviét memahami maksud ti latihan militer éta, maka diputuskan yén perang nuklir beuki dekat.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=228}}</ref> Kehenteusetujuan publik AS ngeunaan campur tangan AS dina konflik nagara lain sudah berlangsung sejak ahir [[Perang Vietnam]].<ref name="LaFeber323">{{Harvnb|LaFeber|2002|p=323}}</ref> Pamaréntahan réagan menekankan taktik [[kontra-pemberontakan]] jeung penyelesaian cepat dina mencampuri konflik asing.<ref name="LaFeber323" /> Dina taun 1983, Pamaréntahan réagan pipilueun tangan dina [[Perang Saudara Lebanon]], menginvasi [[Grenada]], membom [[Libya]], jeung ngadukung gerakan [[Contras]] di Amérika Tengah{{ndash}}paramiliter anti-komunis nu berusaha ngagulingkeun Pamaréntahan pro-Soviét [[Sandieusta]] di [[Nikaragua]].<ref name="Gaddis 2005, p. 212"/> Intervensi réagan ka Grenada jeung Libya mendapat dukungan ti publik AS, namun dukungana dina Contra [[Skandal Iran Contra|mengundang kontroversi]].<ref name = "Reagan">{{cite book|author=Reagan, Ronald|editor=Foner, Eric; Garraty, John Arthur|title=The Reader's companion to American history|url=http://books.google.com/?id=KrWDw-_devcC|accessdate=June 16, 2008|year=1991|publisher=Houghton Mifflin Books|isbn=0-395-51372-3}}</ref> Sementara itu, Soviét sendiri mengeluarkan biaya tinggi dina memfasilitasi intervensi maranéhna ka asing. Meskipun Brezhnev meyakieu dina taun 1979 yén [[Perang Soviét-Afganistan]]bakal berlangsung singkat, gerilyawan [[Muslim]], nu dibantu ku AS jeung nagara-nagara lianna, mengobarkan perlawanan sengit ka invasi éta.<ref name="LaFeber314">{{Harvnb|LaFeber|2002|p=314}}</ref> Kremlin ngirimkan hampir 100.000 tentara pikeun ngadukung rezim boneka di Afganistan, nu dijuluki ku para pengamat luar dengan "perang 'Vietnam'-nya Soviét".<ref name="LaFeber314" /> Namun, dampak perang Afganistan ieu jauh leuwih parah bagi Soviét ketimbang dampak Perang Vietnam bagi Amérika Sarikat, karena konflik ieu ogé bertepatan dengan périodeu kekacauan jeung krisis internal dina birokrasi jeung perékonomian Soviét.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=292}}</ref> Séorang pejabat senior di [[Departemen Luar Negeri Amérika Sarikat|Departemen Luar Negeri AS]] memprediksikan dina awal 1980-an, manéhna nyatakeun yén "invasi nu mengakibatkan krisis dina negeri bagi Soviét... mungkin itu nyaéta hukum termodinamika [[entropi]]... nu terjebak dengan sistem Soviét, nu ayeuna tampaknya leuwih loba mengeluarkan energi pikeun menjaga keseimbangana ketimbang pikeun memperbaikinya. Kita bisa menempo periode kebangkitan asing dina saat mengalami keruntuhan internal".<ref name=" Dobrynin">{{Harvnb|Dobrynin|2001|pp=438–439}}</ref><ref>{{Harvnb|Maynes|1980|pp=1–2}}</ref> == Taun-taun terahir (1985–1991) == {{Main|Perang Tiis (1985–1991)}} [[Gambar:Reagan and Gorbachev signing.jpg|thumb|right|[[Mikhail Gorbachev]] jeung Ronald Reagan nandatanganan [[Traktat INF]] di Gedung Bodas, 1987]] === Reformasi Gorbachev === {{See|Mikhail Gorbachev|perestroika|glasnost}} Saenggeus tanggal 11 Maret 1985, Mikhail Gorbachev jadi Sekretaris Jenderal partéy Komunis Uni Soviét nu kelima pikeun menggantikan Konstantin Chernenko nu sudah wafat. Dina saat [[Mikhail Gorbachev]], nu relatif masih muda, jadi [[Sekretaris Jenderal Partei Komunis Uni Soviét|Sekretaris Jenderal]] dina taun 1985,<ref name="Gaddis 2005, p. 197" /> perékonomian Soviét keur stagnan jeung mengalami penurunan tajam dina penerimaan mata uang asing akibat turuna harga minyak dunya dina taun 1980-an.<ref name="LaFeber331" /> Masalah ieu memaksa Gorbachev pikeun mengambil langkah-langkah guna membangkitkan kembali keterpurukan Soviét.<ref name="LaFeber331">{{Harvnb|LaFeber|2002|pp=331–333}}</ref> Gorbachev nyatakeun yén pikeun membangkitkan kembali Soviét, diperlukan perobahan nu mendina dina struktural Soviét. Dina bulan Juni 1987, Gorbachev mengumumkan agenda reformasinya nu disebut ''[[perestroika]]'' atawa restrukturisasi.<ref name="Gaddis231">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=231–233}}</ref> Perestroika ngamungkinkeun leuwih épéktipnya sistem [[kuota produksi]], kepemilikan swasta atas bisnis jeung ogé membuka jalan bagi [[investor]] asing. Langkah ieu dimaksudkan pikeun mengarahkan sumber daya nagara ti pembiayaan militer nu mahal pikeun menunjang Perang Tiis ke pengembangan sektor sipil nu leuwih produktif.<ref name="Gaddis231" /> Meskipun muncul skeptisisme ti nagara-nagara Kulon, pamingpin Soviét nu anyar ieu terbukti berkomitmen pikeun memperbaiki kondisi perékonomian Soviét nu buruk, bukana melanjutkan perlombaan senjata dengan Kulon.<ref name="Palmowski" /><ref name="LaFeber2002">{{Harvnb|LaFeber|2002|pp=300–340}}</ref> Pikeun ngalawan penentang reformasinya nu berasal ti internal partéy, Gorbachev sacara bersamaan memperkenalkan ''[[glasnost]]'', atawa keterbukaan. Kawijakan ieu ngamungkinkeun ningkatna kebébasan [[pers]] jeung transparansi lembaga-lembaga nagara.<ref>{{Harvnb|Gibbs|1999|p=7}}</ref> ''Glasnost'' dimaksudkan pikeun ngurangan [[korupsi]] dina tubuh [[Partei Komunis Uni Soviét|Partei Komunis]] jeung memoderasi penyalahgunaan kakuasaan di [[Komite Sentral]].<ref>{{Harvnb|Gibbs|1999|p=33}}</ref> ''Glasnost'' ogé ngamungkinkeun ningkatna kontak antara warga Soviét jeung [[Dunya Kulon]], khususnya dengan Amérika Sarikat, nu méré kontribusi bagi paningkatan ''[[détente]]'' antara kadua nagara.<ref>{{Harvnb|Gibbs|1999|p=61}}</ref> === Perbaikan hubungan === {{See|Konferensi Tingkat Tinggi Reykjavík|Traktat INF|START I}} Nanggepan [[Konsesi (pulitik)|konsesi pulitik]] jeung militer [[Kremlin]] nu baru, réagan setuju pikeun mengadakan kembali perundingan dengan Soviét terkait dengan isu-isu ékonomi jeung perlombaan senjata.<ref name="Gaddis229">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=229–230}}</ref> Perundingan pertama diadakan dina bulan November 1985 di [[Jenewa|Jenewa, Swiss]].<ref name="Gaddis229" /> Dina perundingan éta, kadua pamingpin nagara, disertai ku séorang penerjemah, paheut pikeun ngurangans persenjataan nuklir di masing-masing nagara sebesar 50 persen.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/21/newsid_2549000/2549897.stm 1985: "Superpowers aim for 'safer world'"], BBC News, November 21, 1985. Retrieved on July 4, 2008.</ref> Perundingan kadua, [[Konferensi Tingkat Tinggi Reykjavík]], diselenggarakan di [[Islandia]]. Perundingan éta berjalan lancar hingga pembicaraan bergeser ke arah Strategi Ieusiatif Pertahanan réagan nu hayang dieliminasi ku Gorbachev, namun réagan nolak.<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE0DA1F3BF93AA15756C0A96E948260|title=Toward the Summit; Previous Reagan-Gorbachev Summits|work=The New York Times|accessdate=June 21, 2008|date=May 29, 1988}}</ref> Negosiasi ahirnya gagal, namun dina perundingan Katilu dina taun 1987, kadua pihak berhasil ngahasilkeun terobosan dengan ditandatanganinya [[Traktat Angkatan Nuklir Jangka Menengah]] (INF). Traktat ieu menghapuskan kéayaan sakabéh senjata nuklir, rudal balistik, jeung rudal jelajah di kadua pihak dengan jarak antara 500 jeung 5.500 kilométer beserta infrastrukturnya.<ref name="fas">{{cite web|url=http://www.fas.org/nuke/control/inf/index.html|title=Intermediate-Range Nuclear Forces|accessdate=June 21, 2008|publisher=Federation of American Scientists}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724134840/http://www.fas.org/nuke/control/inf/index.html |date=July 24, 2008 }}</ref> Kategangan antara Wétan dengan Kulon méré da dengan cepat dina pertengahan 1980-an. Taun 1989, bertopat di Moskow, Gorbachev jeung gagantina réagan, [[George H. W. Bush]], nandatanganan perjanjian [[START I]], nu mengahiri perlombaan senjata antar kadua nagara.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=255}}</ref> Salila taun-taun saterusna, Soviét dihadapkan dina keruntuhan perékonomian nu dibalukarkeun ku turuna harga minyak dunya jeung besarnya pembiayaan militer.<ref name="Shearman76"/> Selain itu, penopatan militer di nagara sekutunya diakui teu relevan deui bagi Soviét, jeung dina taun 1987, Soviét [[Doktrin Sinatra|sacara resmi mengumumkan]] kalau manéhna moal bakal pipilueun deui dina urusan dina negeri nagara-nagara sekutunya di [[Éropa Wétan]].<ref name="Gaddis248">{{Harvnb|Gaddis|2005|p=248}}</ref> Taun 1989, pasukan Soviét mundur ti Afganistan,<ref name="Gaddis 2005, pp. 235–236">{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=235–236}}</ref> jeung setaun kemudian Gorbachev menyetujui [[reunifikasi Jerman]],<ref name="Shearman76">{{Harvnb|Shearman|1995|p=76}}</ref> satu-satunya alternatif pikeun nanggepan [[Protes Tiananmen Square 1989|skenario Tianmen]].<ref>{{Harvnb|Shearman|1995|p=74}}</ref> Ketika [[Tembok Berlin]] runtuh, konsép "[[Common European Home]]" nu dicetuskan ku Gorbachev mulai terbentuk.<ref>{{cite web| url=http://www.ena.lu/?doc=11160| title=Address given by Mikhail Gorbachev to the Council of Europe| publisher=[[European NAvigator|Centre Virtuel de la Connaissance sur l'Europe]]| date=July 6, 1989| accessdate=February 11, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927220033/http://www.ena.lu/?doc=11160 |date=September 27, 2007 }}</ref> Dina tanggal 3 Désémber 1989, dina [[Konferensi Tingkat Tinggi Malta]], Gorbachev jeung [[George H. W. Bush]] sacara resmi nyatakeun yén Perang Tiis sudah berahir.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/3/newsid_4119000/4119950.stm Malta summit ends Cold War], BBC News, December 3, 1989. Retrieved June 11, 2008.</ref> Setaun kemudian, dua nagara éta bermitra dina [[Perang Teluk]] ngalawan Irak.<ref>Goodby, p. 26</ref> === Goyahna sistem Soviét === {{see|Perékonomian Uni Soviét}} [[Gambar:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumb|right|Runtuhnya [[Tembok Berlin]] dina taun 1989.]] Dina taun 1989, sistem aliansi Soviét aya di ambang keruntuhan. Akibat leungitnya dukungan militer ti Soviét, satu-persatu para pamingpin nagara-nagara komunis [[Pakta Warsawa]] ogé keleungitan kakuasaan.<ref name="Gaddis 2005, pp. 235–236"/> Di Uni Soviét sendiri, kawijakan ''glasnost'' ngalemahkeun ikatan nu salila ieu menyatukan Soviét.<ref name="Gaddis248" /> Bulan Februari 1990, dengan beuki memuncaknya isu [[pembubaran Uni Soviét]], para pamingpin [[Partei Komunis Uni Soviét|Partei Komunis]] terpaksa menyerahkan tampuk kakuasaana nu telah bertahan salila 73 taun.<ref>{{Harvnb|Sakwa|1999|p=460}}</ref> Dina saat nu sama, isu kemerdekaan nu dipicu ku ''glasnost'' beuki mendorong nagara-nagara Soviét pikeun misahkeun diri ti Moskow. [[Nagara-nagara Baltik]] mulai menarik diri ti Soviét sepenuhnya.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=253}}</ref> [[Révolusi 1989|Gelombang Révolusi damai 1989]] nu melanda [[Éropa Tengah]] jeung Éropa Wétan meruntuhkan kedigjayaan komunisme Soviét di nagara-nagara seperti Polandia, Hongaria, Cekoslowakia jeung Bulgaria.<ref>{{Harvnb|Lefeber|Fitzmaurice|Vierdag|1991|p=221}}</ref> Rumania jadi satu-satunya nagara Blok Wétan nu ngagulingkeun kakuasaan komunis sacara keras dengan mengeksekusi kepala nagaranya.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=247}}</ref> === Pembubaran Uni Soviét === {{See|January 1991 events in Latvia|Upaya kudéta di Soviét 1991|Sejarah Uni Soviét (1982–1991)|Pembubaran Uni Soviét}} [[Gambar:CIS-Map 2.png|right|thumb|[[Persemakmuran Nagara-Nagara Merdeka]], ahir resmi ti [[Uni Soviét]]]] Sikap permisif Gorbachev ka Éropa Wétan awalna teu meluas ke wilayah Soviét, bahkan Bush, nu berjuang pikeun mempertahankan hubungan persahabatan dengan Soviét, mengutuk pembunuhan dina bulan Januari 1991 di [[Paristiwa Januari 1991 di Latvia|Latvia]] jeung [[Paristiwa Januari|Lituania]]. Bush memperingatkan yén hubungan ékonomibakal dibekukan jika kekerasan terus terjadi.<ref>Goldgeier, p. 27</ref> Uni Soviét sacara fatal dilemahkeun ku [[Upaya kudéta di Soviét 1991|kudéta nu gagal]] dina taun 1991 jeung ningkatna jumlah [[Republik Uni Soviét|republikan Soviét]], hususna di [[Republik Sosialis Federasi Soviét Rusia|Rusia]], nu mengancambakal misahkeun diri ti Uni Soviét. [[Persemakmuran Nagara-Nagara Merdeka]], nu didirikan dina tanggal 21 Désémber 1991, dipandang sebagai entitas penerus Uni Soviét, namun, ceuk para pamingpin Rusia, tujuana nyaéta pikeun "ngamungkinkeun perpisahan sacara ayab" antara republik-republik Soviét jeung ogé sebanding dengan kelonggaran konfederasi.<ref>[http://rferl.org/featuresarticle/2006/12/14b6b499-9eb2-4dee-b96c-784ec918969a.html Soviét Leaders Recall ‘Inevitable’ Breakup Of Soviét Union], [[Radio Free Europe/Radio Liberty]], December 8, 2006. Retrieved May 20, 2008.</ref> Uni Soviét sacara resmi [[Pembubaran Uni Soviét|dibubarkan]] dina tanggal 25 Désémber 1991.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|pp=256–257}}</ref> == Dampak == {{Main|Dampak Perang Tiis}} [[Gambar:Nato-csto.svg|thumb|right|600px|[[NATO]]/[[CSTO]]]] [[Gambar:North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|thumb|right|[[NATO]] telah [[Perluasan NATO|memperluas cakupana]] ke nagara-nagara bekas [[Pakta Warsawa]] jeung bekas Uni Soviét sejak berahirnya Perang Tiis.]] Saenggeus Perang Tiis, [[Rusia]] sebagai ahli waris utama Uni Soviét memotong pengeluaran militer sacara drastis. Restrukturisasi ékonomi ngabalukarkeun jutaan warga di sakabéh Uni Soviét menganggur.<ref name = "Aslund">Åslund, p. 49</ref> Sadengkeun reformasi kapitalis mengakibatkan terjadinya resesi parah, leuwih parah tidina nu dialami ku AS jeung Jerman salila [[Depresi Besar]].<ref name = "Nolan">Nolan, pp. 17–18</ref> Saenggeus berahir, Perang Tiis masih terus mempangaruhi dunya.<ref name = "Halliday" /> Saenggeus pembubaran [[Uni Soviét]], dunya pasca-Perang Tiis sacara luas dianggep sebagai dunya nu [[Unipolaritas|unipolar]], nyésakeun [[Amérika Sarikat]] sebagai satu-satunya [[nagara adidaya]] di dunya.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm Country profile: United States of America]. [[BBC News]]. Retrieved March 11, 2007</ref><ref>Nye, p. 157</ref><ref>{{Harvnb|Blum|2006|p=87}}</ref> Perang Tiis ogé ngabantuan mendefenisikan peran pulitik Amérika Sarikat di dunya pasca-[[Perang Dunya II]]: dina taun 1989 AS menjalin kerjasama militer dengan 50 nagara jeung mibanda 526.000<ref name=Frontline>{{cite web | title = U.S. Military Deployment 1969 to the present | publisher = http://www.pbs.org | date = October 26, 2004 | url = http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/pentagon/maps/5.html | accessdate =November 30, 2010 }}</ref> tentara di luar negeri nu tersebar di puluhan nagara, dengan 326.000 terdapat di Éropa (dua pertiganya di Jerman Kulon),<ref>{{Cite book |last = Duke |first = Simón |title = United States military forces and installations in Europe |publisher = Oxford University Press |year = 1989 |page = 175 |url = |id = |isbn = 0-19-829132-9}}</ref> jeung sekitar 130.000 terdapat di Asia (terutama di Jepang jeung Koréa Kidul).<ref name=Frontline/> Perang Tiis ogé menandai puncak pengembangan industri-militer, terutama di Amérika Sarikat, jeung pendanaan militer sacara besar-besaran.<ref name = "Calhoun">{{cite encyclopedia|author=Calhoun, Craig|encyclopedia=Dictionary of the Social Sciences|title=Cold War (entire chapter)|url=http://books.google.com/books?id=SvSZHgAACAAJ&dq=Dictionary+of+the+Social+Sciences|accessdate=June 16, 2008|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512371-9|ref=harv}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pengembangan industri militer ieu mibanda dampak besar ka nagara nu bersangkutan; ngabantuan nyieun kehirupan kemasyarakatan, kawijakan, jeung hubungan luar negeri nagara éta.<ref>{{Cite book |last = Pavelec |first = Sterling Michael |title = The Military-Industrial Complex and American Society |publisher = ABC-CLIO |year = 2009 |pages = xv–xvi |url = |id = |isbn = 1-59884-187-4}}</ref> Pengeluaran militer Amérika Sarikat salila berlangsungnya Perang Tiis diperkirakan sekitar $ 8 triliun, sadengkeun hampir 100.000 orang Amérika keleungitan nyawa maranéhna dina [[Perang Korea]] jeung [[Perang Vietnam]].<ref>{{Harvnb|LaFeber|2002|p=1}}</ref> Sulit pikeun memperkirakan jumlah korban jeung kerugian ti pihak Soviét, namun jika dinempo ti komparasi produk nasional bruto maranéhna, maka biaya keuangan nu dikeluarkan ku Soviét salila Perang Tiis jauh leuwih besar tidina nu dikeluarkan ku Amérika Sarikat.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=213}}</ref> Selain leungitnya nyawa warga sipil ku para tentara tak berseragam, jutaan jiwa ogé tewas dina [[perang proksi]] antar kadua nagara adidaya di rupa-rupa belahan dunya, terutama di Asia Tenggara.<ref>{{Harvnb|Gaddis|2005|p=266}}</ref> Sebagéan besar perang proksi jeung bantuan pikeun konflik-konflik lokal turut berahir seiring dengan usainya Perang Tiis. Perang antar-nagara, perang etnis, perang Révolusi, sarta jumlah pengungsi menurun tajam dina taun-taun pasca-Perang Tiis.<ref name = "Marshall">[http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf Monty G. Marshall and Ted Gurr, ''Peace and Conflict 2005''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624210152/http://www.systemicpeace.org/PC2005.pdf |date=2008-06-24 }} (PDF), Center for Systemic Peace (2006). Retrieved June 14, 2008.</ref> Di sisi lain, konflik-konflik antar-nagara di [[Dunya Katilu]] teu sepenuhnya terhapus pasca-Perang Tiis. Kategangan ékonomi jeung sosial nu dulu dimanfaatkan sebagai "bahan bakar" Perang Tiis terus berlangsung di [[Dunya Katilu]].<ref name="Halliday" /> Kegagalan kontrol nagara di sejumlah wilayah nu dulunya dikuasai ku Pamaréntah komunis telah ngahasilkeun konflik sipil jeung etnis baru, terutama di nagara-nagara bekas [[Yugoslavia]].<ref name = "Halliday" /> Berahirnya Perang Tiis telah menghantarkan Éropa Wétan dina éra pertumbuhan ékonomi jeung paningkatan jumlah nagara [[démokrasi liberal]], sadengkeun di bagéan lain dunya, seperti di Afganistan, kemerdekaan diikuti dengan [[nagara gagal|kegagalan nagara]].<ref name = "Halliday" /> == Historiografi == {{Main| Historiografi Perang Tiis}} Saenggeus istilah "Perang Tiis" dipopulerkan pikeun merujuk dina kategangan antara AS-Soviét pasca-Perang Dunya II, penafsiran ka asal usul konflik telah jadi sumber perdebatan di kalangan [[sejarawan]], ilmuwan pulitik, jeung jurnalis.<ref name = "Nashel">{{cite encyclopedia|author=Nashel, Jonathan|editor=Whiteclay Chambers, John|encyclopedia=The Oxford Companion to American Military History|title=Cold War (1945–91): Changing Interpretations (entire chapter)|url=http://books.google.com/books?id=xtMKHgAACAAJ&dq=The+Oxford+Companion+to+American+Military+History|accessdate=June 16, 2008|year=1999|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-507198-0|ref=harv}}{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sacara khusus, sejarawan teu paheut ngeunaan saha nu bertanggung jawab atas kerusakan hubungan Soviét-AS saenggeus Perang Dunya II, jeung apakah konflik antara dua adidaya éta tak terelakkan atawa bisa dihinti.<ref name="Brinkley">Brinkley, pp. 798–799</ref> Para sejarawan ogé teu paheut ngeunaan apa defenisi persisnya Perang Tiis itu, apa-apa saja nu jadi sumber-sumber konfliknya, jeung bagaimana pikeun menguraikan pola aksi jeung réaksi antara kadua pihak.<ref name = "Halliday" /> Meskipun penjelasan tentang asal usul ti konflik Perang Tiis dina diskusi akademik berlangsung dengan kompleks jeung beragam, Babaraha sekolah umum menetapkan pemikiran dina subjek nu dapat diidentifikasi. Sejarawan umumnya berpendapat yén terdapat tiga pamarekannu berbéda pikeun mempelajari Perang Tiis, nyaéta: pamarekan"ortodoks", "revisionisme", jeung "pasca-revisionisme".<ref name = "Calhoun" /> pamarekan"ortodoks" nyatakeun yén Uni Soviét jeung ekspansinya ke Éropa Wétan lah nu memicu berkobarnya Perang Tiis.<ref name = "Calhoun" /> Kalangan "revisionis" menganggep yén Amérika Sarikat bertanggung jawab atas kerusakan perdamaian pasca-Perang Dunya II karena berupaya pikeun mengkonfrontasi jeung mengisolasi Uni Soviét saméméh ahir Perang Dunya II.<ref name = "Calhoun" /> Sadengkeun "pasca-revisionis" mandang Perang Tiis sebagai kajadian nu leuwih bernuansa, jeung berusaha pikeun leuwih menyeimbangkan ngeunaan saha pihak nu bertanggung jawab dina Perang Tiis.<ref name = "Calhoun" /> Kelobaan [[historiografi]] ngeunaan Perang Tiis menggunakan dua atawa kesakabéhan pamarekanieu.<ref name = "Byrd" /> == Nempo ogé == {{div col|colwidth=25em}} * [[Permainan Besar]] * [[Imperialisme Amérika Sarikat]] * [[Kanada dina Perang Tiis]] * [[Perang Tiis (istilah umum)]] * [[Perang Tiis (serial TV)|''Perang Tiis'' (serial TV)]] * [[Kebudayaan salila Perang Tiis]] * [[Konferensi Danube River 1948]] * [[Daftar konferensi Uni Soviét-Amérika Sarikat]] * [[McCarthyisme]] * [[Intervensi luar negeri Amérika Sarikat]] * [[Ekspansi ékonomi pasca-Perang Dunya II]] * [[Kekaisaran Soviét]] * [[Garis waktu kejadian dina Perang Tiis]] * [[Eksperimen manusia nu teu etis di Amérika Sarikat]] * [[Perang Dunya III]] * [[:Kategori:Perang Tiis]] {{div col end}} == Catatan kaki == {{reflist|colwidth=30em}} == Referensi jeung bacaan lanjutan == {{Main|Daftar sumber primer jeung sekunder Perang Tiis}} {{refbegin|colwidth=30em}} * {{cite book|last=Applebaum|first = Anne|title=Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944-1956|publisher= Doubleday|year=2012|isbn= 0-385-51569-3}} * Davis, Simon, and Joseph Smith. ''The A to Z of the Cold War'' (Scarecrow, 2005), encyclopedia focused on military aspects * {{cite book|last=Dominguez|first = Jorge I.|title= To Make a World Safe for Revolution: Cuba's Foreign Policy|publisher= Harvard University Press|year=1989|isbn=0-674-89325-0}} * {{cite book|last=Friedman|first = Norman|title= The Fifty-Year War: Conflict and Strategy in the Cold War|publisher= Naval Institute Press|year=2007|isbn=1-59114-287-3}} * {{Cite book|title=Russia, the Soviét Union and the United States. An Interpretative History|last=Gaddis|first=John Lewis|year=1990|publisher=McGraw-Hill|isbn=0-07-557258-3|ref=harv|postscript=.}} * {{cite book|title=We Now Know: Rethinking Cold War History|author=[[John Lewis Gaddis|Gaddis, John Lewis]]|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-878070-2}} * {{Cite book|title=The Cold War: A New History|last=Gaddis|first=John Lewis|year=2005|publisher=Penguin Press|isbn=1-59420-062-9|ref=harv|postscript=.}} * {{Cite book|last=Garthoff|first=Raymond|title=Détente and Confrontation: American-Soviét Relations from Nixon to Reagan|year=1994|publisher=Brookings Institution Press|isbn=0-8157-3041-1|ref=harv|postscript=.}} * Haslam, Jonathan. ''Russia's Cold War: From the October Revolution to the Fall of the Wall'' (Yale University Press; 2011) 512 pages * Hoffman, David E. ''The Dead Hand: The Untold Story of the Cold War Arms Race and Its Dangerous Legacy'' (2010) * {{cite book|last=Hussain|first =Rizwan|title= Pakistan And The Emergence Of Islamic Militancy In Afghanistan|publisher= Ashgate Publishing|year=2005|isbn=0-7546-4434-0}} * Judge, Edward H. ''The Cold War: A Global History With Documents'' (2012) * {{cite book|last=Kalinovsky|first =Artemy M.|title= A Long Goodbye: The Soviét Withdrawal from Afghanistan|publisher= Harvard University Press|year=2011|isbn=978-0-674-05866-8}} * {{cite book|last=LaFeber|first=Walter|title= America, Russia, and the Cold War, 1945–2002|publisher= McGraw-Hill|year=2002|isbn=0-07-284903-7|ref=harv|postscript=.}} * {{Cite book|last=Leffler|first = Melvyn|title= A Preponderance of Power: National Security, the Truman Admieustration, and the Cold War|publisher= Stanford University Press|year=1992|isbn=0-8047-2218-8|ref=harv|postscript=.}} * Leffler, Melvyn P. and Odd Arne Westad, eds. ''The Cambridge History of the Cold War'' (3 vol, 2010) 2000pp; new essays by léading scholars * {{Cite book|last=Lewkowicz|first = Nicolas|title= The German Question and the International Order, 1943–48|publisher= Palgrave Macmillan|year=2010|isbn=978-0-230-24812-0|ref=harv|postscript=.}} * {{cite book|author=[[Geir Lundestad|Lundestad, Geir]]|title=East, West, North, South: Major Developments in International Politics since 1945|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=1-4129-0748-9}} * {{cite book|last=Lüthi|first =Lorenz M|title= The Sino-Soviét split: Cold War in the communist world|publisher= Princeton University Press|year=2008|isbn=0-691-13590-8}} * {{cite book|last=McMahon|first=Robert|title=The Cold War: A Very Short Introduction|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-280178-3|year=2003}} * {{cite book|last=Meher|first =Jagmohan|title= America's Afghanistan War: The Success that Failed|publisher= Gyan Books|year=2004|isbn=81-7835-262-1}} * {{cite book|last=Lüthi|first =Lorenz M|title= The Sino-Soviét split: Cold War in the communist world|publisher= Princeton University Press|year=2008|isbn=0-691-13590-8}} * {{Cite book|last=Malkasian|first=Carter|title= The Korean War: Essential Histories|publisher= Osprey Publishing|year=2001|isbn=1-84176-282-2|ref=harv|postscript=.}} * Mastny, Vojtech. ''The Cold War and Soviét insecurity: the Stalin years'' (1996) [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=acls;cc=acls;view=toc;idno=heb00281.0001.001 online edition] * {{Cite book|title=Russian Image on the Western Screen: Trends, Stereotypes, Myths, Illusions|last=Fedorov|first=Alexander|year=2011|publisher=Lambert Academic Publishing,|isbn=978-3-8433-9330-0}} * {{Cite book|last=Miller|first=Roger Gene|title=To Save a City: The Berlin Airlift, 1948–1949|publisher=Texas A&M University Press|year=2000|isbn=0-89096-967-1|ref=harv|postscript=.}} * {{Cite book|last=Njolstad|first=Olav|title= The Last Decade of the Cold War|publisher= Routledge|year=2004|isbn=0-7146-8371-X|ref=harv|postscript=.}} * {{cite book|last=Nolan|first=Peter|title=China's Rise, Russia's Fall|year=1995|publisher=St. Martin's Press|isbn=0-312-12714-6}} * {{Cite book|last=Pearson|first=Raymond|title=The Rise and Fall of the Soviét Empire|publisher=Macmillan|year=1998|isbn=0-312-17407-1|ref=harv|postscript=.}} * {{cite book|last=Porter|first = Bruce|coauthors=Karsh, Efraim|title= The USSR in Third World Conflicts: Soviét Arms and Diplomacy in Local Wars|publisher= Cambridge University Press|year=1984|isbn=0-521-31064-4}} * {{Cite book|last=Puddington|first=Arch|title= Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty|publisher= University Press of Kentucky|year= 2003|isbn=0-8131-9045-2|ref=harv|postscript=.}} * {{Cite book|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11204-1|ref=harv|postscript=.}} * {{cite book|last=Stone|first=Norman|title= The Atlantic and Its Enemies: A History of the Cold War|publisher= Basic Books Press|year=2010|isbn=0-465-02043-7}} * {{Cite book|last=Taubman|first=William|title=Khrushchev: The Man and His éra|year=2004|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-32484-2|ref=harv|postscript=.}}; Pulitzer Prize * Tucker, Spencer, ed. ''Encyclopedia of the Cold War: A Political, Social, and Military History'' (5 vol. 2008), world coverage * Walker, Martin. ''The Cold War: A History'' (1995), British perspective * {{Cite book|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=0-7425-5542-9|ref=harv|postscript=.}} * {{Cite book|last=Zubok|first = Vladislav|coauthors=Pleshakov, Constantine|title= Inside the Kremlin's Cold War: From Stalin to Khrushchev|publisher= Harvard University Press|year=1996|isbn=0-674-45531-2|ref=harv|postscript=.}} * Zubok, Vladislav M. ''A Failed Empire: The Soviét Union in the Cold War from Stalin to Gorbachev'' (2008) === Historiografi jeung memori === * Hopkins, Michael F. "Continuing Debate and New Approaches in Cold War History," ''Historical Journal,'' Dec 2007, Vol. 50 Issue 4, pp 913–934, * Isaac, Joel, and Duncan Bell, eds. ''Uncertain Empire: American History and the Idea of the Cold War'' (2012) [http://www.amazon.com/Uncertain-Empire-American-History-Idea/dp/0199826145/ excerpt and text search] * Johnston, Gordon. "Revisiting the cultural Cold War," ''Social History,'' Aug 2010, Vol. 35 Issue 3, pp 290–307 * Nuti, Léopoldo, et al., eds. ''Europe and the End of the Cold War: A Reappraisal'' (2012) [http://www.amazon.com/Europe-End-Cold-War-ebook/dp/B008VSEJBO/ excerpt and text search] * Wiener, Jon. ''How We Forgot the Cold War: A Historical Journey across America'' (2012) [http://www.amazon.com/How-Forgot-Cold-War-Historical/dp/0520271416/ excerpt and text search] === Sumber primer === * {{cite book|author=[[Christopher Andrew (historian)|Andrew, Christopher]]|coauthors=[[Vasili Mitrokhin|Mitrokhin, Vasili]]|title= The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB|publisher= Basic Books|year=2000|isbn=0-585-41828-4}} * {{Cite book|last=Dobrynin|first=Anatoly|title=In Confidence: Moscow's Ambassador to Six Cold War Presidents|publisher=University of Washington Press|year=2001|isbn=0-295-98081-8|ref=harv|postscript=.}} * Hanhimaki, Jussi and Odd Arne Westad, eds. ''The Cold War: A History in Documents and Eyewitness Accounts'' (Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-927280-8. * {{cite book|author=Sakwa, Richard|title= The rise and fall of the Soviét Union, 1917–1991|publisher=Routledge|year=1999|isbn=0-415-12290-2|ref=harv|postscript=.}} * {{cite book|author=Cardona, Luis|title= Cold War KFA|publisher=Routledge|year=2007|ref=harv|postscript=.|unused_data=Barcelona, Spain}} * [http://www.jfklibrary.org/Events-and-Awards/Forums.aspx?f=2009 "Presidency in the Nuclear Age"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130618021017/http://www.jfklibrary.org/Events-and-Awards/Forums.aspx?f=2009 |date=2013-06-18 }}, conference and forum at the [[John F. Kennedy Presidential Library and Museum|JFK Library]], Boston, October 12, 2009. Four panels: "The Race to Build the Bomb and the Decision to Use It", "Cuban Missile Crisis and the First Nuclear Test Ban Treaty", "The Cold War and the Nuclear Arms Race", and "Nuclear Weapons, Terrorism, and the Presidency". ( [http://www.jfklibrary.org/Events-and-Awards/~/media/assets/Education%20and%20Public%20Programs/Forum%20Transcripts/Cold%20War%20and%20Nuclear%20Arms%20Race.pdf transcript of "The Cold War and the Nuclear Arms Race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117035929/http://www.jfklibrary.org/Events-and-Awards/~/media/assets/Education%20and%20Public%20Programs/Forum%20Transcripts/Cold%20War%20and%20Nuclear%20Arms%20Race.pdf |date=2013-01-17 }}) {{refend}} == Pranala luar == {{Sister project links|Perang Tiis}} ;Arsip * [http://www.osaarchivum.org/guide/ Open Society Archives, Budapest (Hungary), one of the biggest history of communism and cold war archives in the world] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511130424/http://www.osaarchivum.org/guide/ |date=2011-05-11 }} * [http://www.cybertrn.demon.co.uk/ An archive of UK civil defence material] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222065026/http://www.cybertrn.demon.co.uk/ |date=2008-12-22 }} * [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552679 Post-Cold War World Economy] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives] * [http://www.conelrad.com/ CONELRAD Cold War Pop Culture Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729202943/http://www.conelrad.com/ |date=2020-07-29 }} * [http://www.cbc.ca/archives/categories/war-conflict/cold-war/cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s/topic---cold-war-culture-the-nuclear-fear-of-the-1950s-and-1960s.html CBC Digital Archives{{spaced ndash}}Cold War Culture: The Nuclear Fear of the 1950s and 1960s] * [http://www.wilsoncenter.org/program/cold-war-international-history-project The Cold War International History Project (CWIHP)] * [http://coldwarfiles.org/ The Cold War Files] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918203432/http://coldwarfiles.org/ |date=2008-09-18 }} * [http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/ CNN Cold War Knowledge Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217154418/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/ |date=2008-12-17 }} comparison of articles on Cold War topics in the Western and the Soviét press between 1945 and 1991 * [http://community.theblackvault.com/articles/entry/The-CAESAR-POLO-and-ESAU-Papers- The CAESAR, POLO, and ESAU Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710182023/http://community.theblackvault.com/articles/entry/The-CAESAR-POLO-and-ESAU-Papers- |date=2009-07-10 }}–This collection of declassified analytic monographs and reference aids, designated within the Central Intelligence Agency (CIA) Directorate of Intelligence (DI) as the CAESAR, ESAU, and POLO series, highlights the CIA's efforts from the 1950s through the mid-1970s to pursue in-depth reséarch on Soviét and Chinese internal politics and Sino-Soviét relations. The documents reflect the views of séasoned analysts who had followed closely their special aréas of reséarch and whose views were shaped in often héated debate. * [http://eisenhower.archives.gov/research/online_documents/aerial_intelligence.html Documents available online regarding aerial intelligence during the Cold War, Dwight D. Eisenhower Presidential Library] ;Bibliografi * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues/Arms+Race Annotated bibliography for the arms race from the Alsos Digital Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060203121815/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues%2FArms+Race |date=2006-02-03 }} ;Berita * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stm Video and audio news reports from during the cold war] ;Sumber edukasional * [http://www.nps.gov/history/NR/twhp/wwwlps/lessons/128mimi/ ''Minuteman Missile National Historic Site: Protecting a Legacy of the Cold War'', a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan] {{Perang Tiis}} {{Tokoh Perang Tiis}} {{Topik Amérika Sarikat}} {{Uni Soviét handap}} {{komunisme handap}} {{Artikel Geulis}} [[Kategori:Perang Tiis| ]] [[Kategori:Konflik global]] [[Kategori:Masa bersejarah]] [[Kategori:Perang melibatkan Amérika Sarikat]] [[Kategori:Perang melibatkan Uni Soviét]] [[Kategori:Abad ke-20]] [[Kategori:Hubungan internasional]] o8u92n8pr76jzhp1pbjwy6e7uvbpqr1 Tuna 0 53373 708842 704670 2026-05-02T17:34:42Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708842 wikitext text/x-wiki {{redirect|Tuna}} {{Taxobox | name = Tuna (''Thunnini'') | image = tuna_assortment.png | image_width = 250px | image_caption = Rupaning jinis tuna (ti luhur): [[albakora]], [[tuna sirip biru Atlantik]], [[cakalang]], [[madidihang]], [[tuna mata besar]] | regnum = [[Sato|Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Perciformes]] | familia = [[Scombridae]] | tribus = '''''[[Thunnini]]''''' | subdivision_ranks = [[Spésiés]] | subdivision = Tempo téks. }} '''Tuna''' nyaéta [[lauk]] ''[[zona pelagik|laut pelagik]]'' anu kaasup kana [[tribus]] '''''Thunnini''''', diwangun ku sababaraha [[spésiés]] tina ''famili'' [[Scombridae]], utamana genus ''[[Thunnus]]''. Lauk ieu mangrupikeun pangojay anu gancang (pernah diukur gancangna dugi ka 77&nbsp;km/jam). Teu jiga kalolobaan lauk anu miboga [[daging]] kelir bodas, daging tuna mah kelirna [[beureum]] ngora dugi ka beureum kolot. Hal ieu disababkeun ku [[otot]] tuna anu langkung seueur ngandung ''[[mioglobin]]'' dibandingkeun lauk sanésna. Sababaraha spésiés tuna anu langkung ageung, sapertos [[tuna sirip biru Atlantik]] (''Thunnus thynnus''), tiasa naékkeun suhu getihna di luhur suhu cai ku cara ''aktivitas'' ototna. Hal ieu nyababkeun maranéhna tiasa hirup dina cai anu langkung tiis sarta tiasa tahan dina rupa-rupa kaayaan lingkungan. Kalolobaanana miboga awak anu badag, tuna mangrupikeun lauk anu miboga ajén komérsial anu luhur.<ref>{{cite book |last=Block |first=Barbara A. |title=Tuna: Physiology, Ecology, and Evolution |year=2001 |publisher=Academic Press |isbn=0-12-350443-0}}</ref> == Biologi == Tuna miboga wangun awak anu sakedik seueur mirip sareng [[torpédo]], disebutna ''fusiform'', radagepéng dina sisi-sisina sarta miboga ''moncong'' anu méncos. [[Cécépét tonggong]] (''dorsal'') aya dua jumpluk, cécépét tonggong kahiji ukuranna rada leutik sarta papisah ti cécépét tonggong kadua. Di tukangeun cécépét tonggong sarta [[cécépét ''dubur'' (''anal'') aya cécépét tambahan ngabaris leutik anu disebut ''finlet''. Cécépét buntut nyagak jero kalayan ''jari-jari'' pangrojong anu nutupan sakuliah tungtung ''hipural''. Dina kadua sisi batang buntut masing-masing aya dua lunas gigir ukuran leutik; anu dina sababaraha spésiésna ngapit hiji lunas gigir anu langkung badag. Kalolobaan awakna miboga wilayah ''barut badan'' (''corselet''), nyaéta bagian di tukangeun sirah sarta di sabudeureun cécépét dada anu ditutupan ku [[sisit lauk|sisit-sisit]] anu kandel sarta rada badag. Bagian awak sésana miboga sisit leutik atanapi tanpa sisit. [[Tulang tonggong]] (''vertebrae'') antara 31–66 siki.<ref name="fao">{{aut|Carpenter, Kent E. & Volker H. Niem}}. 2001. FAO Species Identification Guide: ''The Living Marine Resources of The Western Pacific''. Vol. '''6''' : 3721. Food and Agriculture Organization, Rome.</ref> == Fisiologi == Aspék anu luar biasa tina [[fisiologi]] tuna nyaéta kamampuhna pikeun ngajaga suhu awak anu langkung luhur batan suhu sabudeureunana. Salaku conto, tuna sirip biru tiasa ngajaga suhu awak 24–35&nbsp;°C (75–95&nbsp;°F), sanajan dina cai tiis anu suhuna {{convert|43|F|C}}. Nanging, teu jiga mahluk [[endotermik]] sapertos [[mamalia]] sarta [[manuk]], lauk tuna henteu tiasa ngajaga suhu awakna dina kisaran anu rupa-rupa sarta heureut (''narrow range'').<ref name=tbot>{{cite web |url=http://science.jrank.org/pages/7020/Tuna-Biology-tuna.html |title=Tuna - Biology Of Tuna |accessdate=26 Januari 2026 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102133857/http://science.jrank.org/pages/7020/Tuna-Biology-tuna.html |date=2011-11-02 }}</ref> Tuna mampuh ngalakukeun hal kasebut ku cara ngahasilkeun panas tina prosés métabolisme. ''[[Rete mirabile]]'', nyaéta ''jalinan pembuluh'' [[vena]] sarta [[arteri]] anu aya di sisi awak, mindahkeun panas tina [[getih vena]] ka [[getih arteri]]. Hal ieu bakal ngurangan tiisna awak palebah luar sarta ngajaga otot sangkan tetep haneut. Ieu pisan anu nyababkeun tuna mampuh ngojay langkung gancang kalayan énergi anu langkung saeutik.<ref name=tbot/> [[File:Tuna_Countercurrent_Heat_Exchange.png|thumb|right|250px|Diagram sistem ''rete mirabile'' dina tuna anu mindahkeun panas tina getih vena ka getih arteri pikeun ngajaga suhu otot.]] == Jinis-jinis tuna == [[File:Tuna all sizes Pengo.svg|thumb|350px|Babandingan ukuran maksimum rupaning jinis tuna. ''Thunnus thynnus'' mangrupikeun jinis anu pangageungna, dituturkeun ku jinis tuna sanésna sapertos madidihang sarta cakalang.|alt=Grafik batang anu némbongkeun Thunnus thynnus salaku tuna pangageungna (458 cm), dituturkeun ku Thunnus orientalis (300 cm), Thunnus obesus (250 cm), Gymnosarda unicolor (248 cm), Thunnus maccoyii (245 cm), Thunnus albacares (239 cm), Gasterochisma melampus (164 cm), Thunnus tonggol (145 cm), Thunnus alalunga (140 cm), Euthynnus alletteratus (122 cm), Katsuwonus pelamis (108 cm), Thunnus atlanticus (108 cm), Allothunnus fallai (105 cm), Euthynnus affinis (100 cm), Auxis thazard thazard (65 cm), Auxis rochei rochei (50 cm), sarta Auxis rochei eudorax (36.5 cm).]] Aya leuwih ti 15 spésiés tuna anu sumebar di sagara dunya. Sababaraha jinis tuna anu miboga ajén ékonomi penting di antarana: * '''[[Tuna sirip biru Atlantik]]''' (''Thunnus thynnus''): Jinis tuna pangageungna anu beuratna tiasa dugi ka 600 kg. * '''[[Madidihang]]''' (''Thunnus albacares''): Katelah ogé ku nami ''yellowfin tuna'', seueur ditéwak di perairan tropis. * '''[[Tuna mata besar]]''' (''Thunnus obesus''): Tuna anu hirup dina cai anu langkung jero. * '''[[Albakora]]''' (''Thunnus alalunga''): Jinis tuna anu dagingna warna bodas sarta sering janten bahan tuna kaléng. * '''[[Cakalang]]''' (''Katsuwonus pelamis''): Sanajan ukuranna langkung alit, cakalang mangrupikeun jinis tuna anu paling seueur ditéwak di dunya. Aya leuwih ti 48 spésiés tuna. Marga ''[[Thunnus]]'' nyalira miboga 9 spésiés: * ''Thunnus alalunga'' <small>([[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]], 1788)</small>, [[albakora]], {{convert|105|cm|in}}. * ''Thunnus albacares'' <small>([[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]], 1788)</small>, [[madidihang]] atanapi tuna jabrig. * ''Thunnus atlanticus'' <small>([[René-Primevére Lesson|Lesson]], 1831)</small>, [[tuna sirip hideung]]. * ''Thunnus maccoyii'' <small>([[François Louis Nompar de Caumat de Laporte Castelnau|Castelnau]], 1872)</small>, [[tuna sirip biru kidul]]. * ''Thunnus obesus'' <small>(Lowe, 1839)</small>, [[tuna mata badag]]. * ''Thunnus orientalis'' <small>([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1844)</small>, [[tuna sirip biru Pasifik]]. * ''Thunnus thynnus'' <small>([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)</small>, [[tuna sirip biru Atlantik]]. * ''Thunnus tonggol'' <small>([[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1851)</small>, [[tongkol kulawu]]. * ''Thunnus karasicus'' <small>([[René-Primevére Lesson|Lesson]], 1831)</small>, [[tuna karasik]]. [[File:Fish1316.jpg|thumb|220px|Saurang pamayang sareng tuna kenging ditéwakna.]] Salian ti éta, masih aya sababaraha anggota marga sanés tina [[familia]] [[Scombridae]] anu ogé digolongkeun salaku tuna: * ''Allothunnus fallai'' <small>(Serventy, 1948)</small>. * ''Auxis rochei'' <small>(Risso, 1810)</small>, [[tongkol lisong]]. * ''Auxis tongolis'' <small>([[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]], 1788)</small>. * ''Auxis thazard'' <small>(Lacepede, 1800)</small>, [[tongkol krai]]. * ''Euthynnus affinis'' <small>(Cantor, 1849)</small>, [[tongkol como]]. * ''Euthynnus alletteratus'' <small>(Rafinesque, 1810)</small>. * ''Euthynnus lineatus'' <small>(Kishinouye, 1920)</small>. * ''Gymnosarda unicolor'' <small>([[Edward Rüppell|Rüppell]], 1836)</small>. * ''Katsuwonus pelamis'' <small>([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)</small>, [[cakalang]]. * ''Thunnus lineaus'' <small>([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]] & [[Hermann Schlegel|Schlegel]], 1844)</small>. Perobihan Utama: == Étimologi == Kecap "Tuna" asalna tina basa [[bahasa Spanyol|Spanyol]] ''atún'', tina [[basa Arab]] تن atanapi نون (''tun/tunn''), tina [[basa Latin]] ''thunnus'', tina {{lang-grc|θύννος|(thýnnos)|lauk tuna}} – anu asal-usulna ditalungtik deui asalna tina {{lang|grc|θύνω}} {{transl|grc|(''thynō'')}}, anu hartosna "nyuruwuk" atanapi "melesat".<ref>{{cite book|title=A lexicon abridged from Liddell and Scott's Greek-English lexicon|first1=H.G.|last1=Liddell|first2=R.|last2=Scott|first3=J.M.|last3=Whiton|edition=17th|publisher=Ginn & Co.|year=1887}}</ref> == Perikanan == Jinis-jinis tuna anu pangpentingna pikeun perikanan téwak sarta olahraga nguseup nyaéta madidihang, tuna mata badag, tuna-tuna sirip biru sarta tatihu, albakor, sarta cakalang. Antawis taun 1940 sarta pertengahan 1960-an, hasil téwak perikanan dunya pikeun lima spésiés tuna pangpentingna parantos ningkat tina angka sakitar 300 rébu janten sakitar sajuta ton per taun, kalolobaanana ditéwak nganggo pakakas pancing. Kalayan kamekaran téknologi alat téwak [[pukat cingcin]] (''purse-seine''), dina sababaraha taun terakhir hasil téwak tuna luncat dugi ka langkung ti 4 juta ton per taun. Sakitar 68 persén tina angka kasebut asalna tina [[Samudra Pasifik]], 22 persén tina [[Samudra Hindia]], sarta 10 persén sésana kabagi antawis [[Samudra Atlantik]] sarta [[Laut Tengah]]. Hasil téwak [[cakalang]] ngadominasi dugi ka 60% tina total téwakan, dituturkeun ku [[madidihang]] (24%), [[tuna mata badag|mata badag]] (10%) sarta [[albakora]] (5%). Sakitar 62% produksi dunya ditéwak ku cara ngagunakeun pukat cingcin, 14% ngagunakeun pancing rawai tuna (''longline''), 11% ngagunakeun pancing huhate (''pole and line''), sarta sésana nganggo pakakas sanésna.<ref name="ISSF">{{cite web |url=http://www.iss-foundation.org/files/b45a4eb2-f9d7-4ed6-87a1-2efe2519baf6/ISSF_A-1%20Introduction.pdf |title=Status of the World Fisheries for Tuna |publisher=ISSF |date=10 November 2009 |accessdate=26 Januari 2026 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327021649/http://www.iss-foundation.org/files/b45a4eb2-f9d7-4ed6-87a1-2efe2519baf6/ISSF_A-1%20Introduction.pdf |date=2010-03-27 }}</ref> Dina taun 2006, Pamaréntah [[Australia]] nuduh yén [[Jepang]] parantos manén tuna sacara kalebihan (''overfishing'') sarta ilégal, ku cara nangkep 12–20 rébu ton per taun, jauh di luhur kuota anu parantos disatujuan nyaéta 6 rébu ton per taun. Ajén tina kalebihan téwakan éta ditaksir dugi ka 2 miliar dolar (Amérika).<ref>[https://web.archive.org/web/20061113131846/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200610/s1765413.htm Bradford, Gillian. "Bluefin Tuna Plundering Catches Up With Japan."] ABC News. October 16, 2006.</ref> Éta kalebihan téwak téh anu diduda parantos ngaruksak stok tuna sirip biru.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/28/AR2009112801066.html Eilperin, Juliet. "Saving the Riches of the Sea."] ''Washington Post.'' November 29, 2009.</ref> Nurutkeun [[World Wide Fund for Nature|WWF]], "pangabutuh Jepang anu kacida badagna kana tuna bakal mawa ''stok'' lauk anu paling ditéang ieu kana [[katumpuran]] komérsial, iwal ti upami pihak perikanan satuju kana kuota anu langkung ketat".<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/environment/2007/jan/22/japan.conservationandendangeredspecies |title=Japan warned tuna stocks face extinction |first=Justin |last=McCurry |work=The Guardian |date=22 Januari 2007 |accessdate=26 Januari 2026 }}</ref> Dina taun 2010, hiji tuna sirip biru anu beuratna 232 kilogram (511,47 pon) pajajalan di [[Pasar lauk Tsukiji]] Tokyo kalayan harga 16,28 juta yen ($US 175.000).<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8440758.stm Tuna hits highest price in nine years at Tokyo auction] ''BBC News'', 5 January 2010.</ref> Perobihan == Réferénsi == {{reflist}} == Bacaan salajengna == * Clover, Charles. 2004. ''[[The End of the Line: How Overfishing Is Changing the World and What We Eat]]''. Ebury Press, London. ISBN 0-09-189780-7 * [[Organisasi Kadaharan jeung Tatanén|FAO]]: Species Catalog Vol. 2 Scombrids of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125, Volume 2. FIR/S125 Vol. 2. ISBN 92-5-101381-0 * [[Organisasi Kadaharan jeung Tatanén|FAO]]: Review of the state of world marine fishery resources: [http://firms.fao.org/firms/resource/16001/en Tuna and tuna-like species - Global, 2005] Rome. * Majkowski, Jacek (1995) [http://www.fao.org/docrep/009/y5852e/Y5852E08.htm#ch3.1 "Tuna and tuna-like species"] In: ''Review of the state of world marine fishery resources'', FAO Fisheries technical paper 457, FAO, Rome. ISBN 95-5-105267-0. * Majkowski J, Arrizabalaga H, Carocci F and Murua H (2011) [http://www.fao.org/docrep/015/i2389e/i2389e.zip "Tuna and tuna-like species"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170625/http://www.fao.org/docrep/015/i2389e/i2389e.zip |date=2016-03-03 }} In: ''Review of the state of world marine fishery resources'', pages 227–244, FAO Fisheries technical paper 569, FAO, Rome. ISBN 978-92-5-107023-9. * Standard of Identity for Canned Tuna (United States), Code of Federal Regulations: 21 CFR 161.190 - Canned tuna. * Viñas J and Tudela S (2009) [http://dugi-doc.udg.edu/bitstream/10256/3594/1/Validated-Methodology.pdf "A validated methodology for genetic identification of tuna species (genus ''Thunnus'')"] ''PLoS One'', '''4'''(10): e7606. Perobihan Utama: == Tutumbu kaluar == {{Commons category|Scombridae}} {{Cookbook}} * {{en}} [http://www.atuna.com/ Atuna.com] - Gerbang pasar tuna dunya. * {{en}} [http://www.healthytuna.com/health-nutrition Mangpaat nutrisi tuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025031417/http://www.healthytuna.com/health-nutrition |date=2010-10-25 }} * {{en}} [http://www.greenpeace.org/international/campaigns/oceans/tuna/ Tuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606141701/http://www.greenpeace.org/international/campaigns/oceans/tuna/ |date=2011-06-06 }} di [[Greenpeace]] * {{en}} [http://www.stanford.edu/group/microdocs/sucks.html Tuna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727042839/http://www.stanford.edu/group/microdocs/sucks.html |date=2011-07-27 }} di Stanford University Microdocs * {{en}} [http://www.mbayaq.org/cr/seafoodwatch.asp Program ''Seafood Watch'' Monterey Bay Aquarium] * {{en}} [http://www.kallipolis.com/diet/food.php?id=15118 Inpormasi nutrisi tuna sirip biru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421052048/http://www.kallipolis.com/diet/food.php?id=15118 |date=2006-04-21 }} * {{en}} [http://www.cfsan.fda.gov/~frf/sea-mehg.html Tabel tingkat merkuri rélatif dina lauk (FDA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110235714/http://www.cfsan.fda.gov/~frf/sea-mehg.html |date=2006-01-10 }} * {{en}} [http://GotMercury.Org GotMercury.Org, kalkulator merkuri dumasar kana data FDA sarta rumus EPA.] * {{en}} [http://oceans.greenpeace.org/en/our-oceans/tuna Fakta ngeunaan tuna ti Greenpeace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609133958/http://oceans.greenpeace.org/en/our-oceans/tuna |date=2007-06-09 }} Perobihan anu Dilakukeun: === Warta === * {{en}} [http://www.sciam.com/article.cfm?id=bluefin-tuna-in-peril&print=true The Bluefin Tuna in Peril], Scientific American, 24 Juni 2008. * {{en}} [http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104543&org=NSF&from=news How Hot Tuna (and Some Sharks) Stay Warm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706033400/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104543&org=NSF&from=news |date=2017-07-06 }}, National Science Foundation, 27 Oktober 2005. * {{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/01/25/nyregion/25nyc.html?ref=nyregion|title=Tuna Fish Stories: The Candidates Spin the Sushi|last=Haberman|first=Clyde|date=25 January 2008|work=[[The New York Times]]}} {{Scombridae}} [[Kategori:Scombridae]] [[Kategori:Lauk laut]] [[Kategori:Lauk komérsial]] [[Kategori:Lauk Indonésia]] [[Kategori:Lauk konsumsi]] [[Kategori:Lauk pancing]] [[Kategori:Komoditas perikanan]] t9y0d37do1fq1rmal6jidmnvk8sjsye Universitas Komputer Indonesia 0 72330 708846 697407 2026-05-02T18:05:39Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708846 wikitext text/x-wiki {{Kotakinfo perguruantinggi |nama=Universitas Komunikasi Indonesia <br>(UNIKOM) |logo= |tahun=[[28 Agustus]] [[2000]] |jenis=Paguron luhur swasta |rektor= Dr. Ir. Eddy Suryanto Soegoto |lokasi=[[Bandung]], [[Jawa Barat]] |alamat=Jalan Dipatiukur No 112-114 Bandung |situs=[http://www.unikom.ac.id http://www.unikom.ac.id] }} '''Universitas Komputer Indonesia''' atawa nu ilahar dipiwanoh '''UNIKOM''' nyaéta salah sahiji paguron luhur swasta nu aya di [[Bandung]], [[Jawa Kulon]], alamatna di [[Jalan Dipatiukur]] No 112-114, Bandung. == Sajarah == UNIKOM sacara resmi gadeg dina tanggal [[8 Agustus 2000]] numutkeun Surat Keputusan Menteri Pendidikan Nasional nomor 126/D/0/2000. Munggaran dimimitian di bulan Juli taun [[1994]] waktu di adegkeunna '''Lembaga Pendidikan Komputer Indonesia Jerman''', disingget '''LPKIG''' nu tempatna di jalan Dipati Ukur 102 Bandung. Miboga hiji rohang kelas nu eusina bisa dipaké pikeun 50 urangeun jeung hiji ''[[laboratorium]]'' [[komputer]] nu miboga 25 unit komputer. Lembaga ieu ngabuka program pendidikan sataun jeung 5 program studi nyaéta [[Ahli Komputer Aplikasi Bisnis]], [[Ahli Komputer Keuangan dan Perbankan]], [[Ahli Komputer Akuntansi dan Perpajakan]], [[Ahli Komputer Manajemen dan Pemasaran]] jeung [[Sekretaris Eksekutif]]. Jumlah sakabéh pamilon atikan di taun mimiti nyaéta 223 siswa. Di taun kadua, [[1995]] mimiti dibuka program studi 3 taun, salian ti ngamekarkeun [[institusi]], pikeun nyumponan lobana mahasiswa ditaun ajaran munggaran. Dina taun ieu ogé dibuka program anyar, nyaéta: [[Ahli Komputer Teknik Informatika]], [[Ahli Komputer Manajemen Informatika]] dan [[Sekretaris Eksekutif]]. Rohang kelas ditambahan 2 rohang jeung ''labolatorium'' komputer jadi 2, jumlah siswana nyaéta 457 urang Dina taun katilu, [[1996]], nambahan gedung kuliah anyar nu tempatna di jalan Dipati Ukur 116 ( nu ayeuna gedung FISIP ) sakaligus mindahkeun puseur administrasi jeung kantor. Di gedung ieu ditambahan hiji rohang ''labolatorium'', jeung 5 rohang kelas, rohangan pikeun [[dosén]] jeung rohangan pikeun kamahasiswaan. Jumlah siswa ti taun [[1996]] nepi ka taun [[1998]] nambahan tina 632 urang jadi 1184 urang. Dina taun kalima, [[1998]],mimiti diwangun gedung kampus anyar (Gedung Rektorat / nu ayeuna kampus-1 miboga 6 tingkat ) di jalan Dipati Ukur No. 114. Wangunan gedung anyar ieu bisa anggeus di bulan [[agustus]] taun [[1999]], nu bisa dipaké di pakuliahan bulan [[september]] taun [[1999]]. Dina tanggal [[24 Desember 1998]] diadegkeun '''Yayasan Science dan Teknologi''' jeung dituluykeun ngajukeun pikeun ngadegna '''STIMIK IGI''' jeung '''STIE IGI''' ka [[DIKTI]]. Di bulan [[Juli]] taun [[1999]] STIE IGI diresmikeun ku kaluarna SK Mendiknas no. 119/D/O/1999 nu ngawengku 5 program studi : [[Akuntansi]] S1, [[Manajemen]] S1, [[Manajemen Pemasaran]] D3, [[Keuangan Perbankan]] D3 sarta [[Akuntansi]] D3. Dina bulan [[Agustus 1999]] '''STIMIK IGI''' diresmikeun ku kaluarna SK Mendiknas no. 143/D/O/1999 nu ngawengku 5 program studi : [[Teknik Informatika]] S1, [[Manajemen Informatika]] D3, [[Teknik Komputer]] D3, [[Komputerisasi Akuntansi]] D3 sarta [[Teknik Informatika]] D3. Sangkan sistem didunia atikan leuwih produktif, 6 bulan sanggeus éta diajukeun ka DIKTI pikeun ngagabungkeun kadua Sakola Luhur éta jadi [[Universitas]]. Tanggal [[8 Agustus 2000]] kaluar SK MENDIKNAS no. 126/D/O/2000 keur '''Universitas Komputer Indonesia''' atawa nu disingget '''UNIKOM'''. Dina SK éta sakaligus diijinan pikeun dibukana 11 program studi anyar nyaéta : [[Teknik Komputer]] S1, [[Manajemen Informatika]] S1, [[Teknik Industri]] S1, [[Teknik Arsitektur]] S1, [[Perencanaan Wilayah dan Kota]] S1, [[Ilmu Hukum]] S1, [[Ilmu Komunikasi]] S1, [[Ilmu Pemerintahan]] S1, [[Desain Interior]] D3, [[Desain Komunikasi Visual]] S1 jeung [[Desain Komunikasi Visual]] D3. Ti mimiti ngadegna taun [[2000]], unggal taunna '''UNIKOM''' narima kurang leuwih 2.000 mahasiswa anyar. Panungtungan di taun [[2014]] narima 3.108 mahasiswa anyar. Nepi ka taun ajaran 2015/2016, '''UNIKOM''' miboga 6 Fakultas sarta 23 Program Studi kalawan jumlah mahasiswa 15.000 urang nu asalna ti sababaraha daérah di [[Indonésia]], aya ogé nu ti luar nagri. == Daptar fakultas == Ieu di handap nyaéta daptar fakultas-fakultas nu aya di [http://www.unikom.ac.id/ UNIKOM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015175929/https://unikom.ac.id/ |date=2017-10-15 }}, sarta program studi nu aya difakultas sewang-sewangan, pikeun strata 1 (sarjana – S1), atawa nu diploma 3 (ahli madya – D3) === Fakultas Teknik dan Ilmu Komputer === * [http://tk.unikom.ac.id/ Teknik Komputer (S1 dan D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110110725/http://tk.unikom.ac.id/ |date=2017-11-10 }} * [http://if.unikom.ac.id/ Teknik Informatika (S1)] * [http://ti.unikom.ac.id/ Teknik Industri (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116224000/http://ti.unikom.ac.id/ |date=2017-11-16 }} * [http://sipil.unikom.ac.id/ Teknik Sipil (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111174522/http://sipil.unikom.ac.id/ |date=2017-11-11 }} * [http://elektro.unikom.ac.id/ Teknik Elektro (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028131656/http://elektro.unikom.ac.id/ |date=2017-10-28 }} * [http://ar.unikom.ac.id/ Teknik Arsitektur (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129080619/http://ar.unikom.ac.id/ |date=2017-11-29 }} * [http://pwk.unikom.ac.id/ Perencanaan Kota dan Regional (S1)] * [http://mi.unikom.ac.id/ Manajemen Informatika (S1 dan D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109211206/http://mi.unikom.ac.id/ |date=2017-11-09 }} * [http://ka.unikom.ac.id/ Komputerisasi Akuntansi (D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123042101/http://ka.unikom.ac.id/ |date=2019-01-23 }} === Fakultas Ekonomi === * [http://mn.unikom.ac.id/ Manajemen (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027102332/http://mn.unikom.ac.id/ |date=2017-10-27 }} * [http://ak.unikom.ac.id/ Akuntansi (S1 dan D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023091057/http://ak.unikom.ac.id/ |date=2017-10-23 }} * [http://mp.unikom.ac.id/ Manajemen Pemasaran(D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171104013459/http://mp.unikom.ac.id/ |date=2017-11-04 }} * [http://kp.unikom.ac.id/ Keuangan dan Perbankan (D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114103129/http://kp.unikom.ac.id/ |date=2017-11-14 }} === Fakultas Hukum === * [http://hk.unikom.ac.id/ Ilmu Hukum (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101044742/http://hk.unikom.ac.id/ |date=2017-11-01 }} === Fakultas Ilmu Sosial dan Politik === * [http://ik.unikom.ac.id/ Ilmu Komunikasi (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028131556/http://ik.unikom.ac.id/ |date=2017-10-28 }} * [http://ip.unikom.ac.id/ Ilmu Pemerintahan (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028130808/http://ip.unikom.ac.id/ |date=2017-10-28 }} * [http://hi.unikom.ac.id/ Hubungan Internasional (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123014252/http://hi.unikom.ac.id/ |date=2017-11-23 }} * [http://se.unikom.ac.id/ Sekretaris Eksekutif (D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109012431/http://se.unikom.ac.id/ |date=2017-11-09 }} * [http://pr.unikom.ac.id/ Public Relations (D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171104013300/http://pr.unikom.ac.id/ |date=2017-11-04 }} === Fakultas Desain === * [http://dkv.unikom.ac.id/ Desain Komunikasi Visual (S1 dan D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171103112850/http://dkv.unikom.ac.id/ |date=2017-11-03 }} * [http://di.unikom.ac.id/ Desain Interior (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171102064948/http://di.unikom.ac.id/ |date=2017-11-02 }} === Fakultas Sastra === * [http://si.unikom.ac.id/ Sastra Inggris (S1 dan D3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171102075113/http://si.unikom.ac.id/ |date=2017-11-02 }} * [http://sj.unikom.ac.id/ Sastra Jepang (S1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030220924/http://sj.unikom.ac.id/ |date=2017-10-30 }} === Pasca Sarjana/Magister === * [http://pasca.unikom.ac.id/ Magister Management] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802155751/http://pasca.unikom.ac.id/ |date=2019-08-02 }} * [http://pasca.unikom.ac.id/ Magister Information System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802155751/http://pasca.unikom.ac.id/ |date=2019-08-02 }} == Fasilitas == Fasilitas nu aya di UNIKOM kaitung lengkep, ampir sakabéh kagiatan nu aya sok ditepikeun ngaliwatan ''online''. Mahasiswa ogé bisa nyitak jeung ninggali daptar nilai ujian ngaliwatan hiji situs khusus. Salian ti éta, sadia ''labolatorium'' saluyu jeung program studi nu aya. Salaku Universitas Komputer nu munggaran aya di Indonésia, mata kuliah ''[[software]]'' jeung ''[[hardware]]'' dijadikeun mata kuliah wajib pikeun mahasiswa di UNIKOM. Di UNIKOM ogé disadiakeun fasilitas internet haratis atawa nu ilaar disebut [[Hotspot]] (''Wi-fi) .'' Sababaraha fasilitas ''online'' nu aya di UNIKOM : === Fasilitas online === * [http://kampus.unikom.ac.id/ Layanan Jejaring Sosial Unikom] * [http://repository.unikom.ac.id/ Unikom Scholar Repository] * [http://m.unikom.ac.id/ Unikom Mobil Layanan informasi akademik via Handphone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171102080307/http://m.unikom.ac.id/ |date=2017-11-02 }} * [http://nilaionline.unikom.ac.id/ Layanan informasi Nilai Online] * [http://kuliahonline.unikom.ac.id/ Kuliah Online dan Materi Kuliah Online Open Course Ware] * [http://mail.unikom.ac.id/ Webmail Unikom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316094845/https://mail.unikom.ac.id/ |date=2016-03-16 }} * [http://wap.unikom.ac.id/ Unikom WAP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030211002/http://wap.unikom.ac.id/ |date=2017-10-30 }} * [http://autodebet.unikom.ac.id/ Informasi Autodebet] * [http://forum.unikom.ac.id/ Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923103128/http://forum.unikom.ac.id/ |date=2017-09-23 }} * [http://blog.unikom.ac.id/ Blog Komunitas Unikom Bandung] * [http://email.unikom.ac.id/ E Mail mahasiswa] === Perpustakaan === * [http://lib.unikom.ac.id/ Web Perpustakaan] * [http://elib.unikom.ac.id/ Elektronik Library Perpustakaan Digital] * [http://abstrak.unikom.ac.id/ Abstrak]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://jurnal.unikom.ac.id/ Jurnal Unikom] === Informasi Institusi === * [http://perwalian.unikom.ac.id/ Perwalian] * [http://dokumen.unikom.ac.id/ Dokumen Online] * [http://jadwal.unikom.ac.id/ Jadwal Online]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://perwalian.unikom.ac.id/ KRS Online] * [http://aset.unikom.ac.id/ Informasi Aset]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://borang.unikom.ac.id/ Akreditasi Institusi & Program Studi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171103034236/http://borang.unikom.ac.id/ |date=2017-11-03 }} * [http://simep.unikom.ac.id/ Sistem Informasi Evaluasi Perkuliahan] * [http://alumni.unikom.ac.id/ Daftar Alumni dan Komunitas alumni Unikom]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://career.unikom.ac.id/ Informasi Lowongan Kerja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114014251/http://career.unikom.ac.id/ |date=2017-11-14 }} * [http://unikom.jobecs.net/ Informasi Lowongan Kerja di jobecs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128191244/http://unikom.jobecs.net/ |date=2012-01-28 }} * [http://baak.unikom.ac.id/ BAAK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171102064517/http://baak.unikom.ac.id/ |date=2017-11-02 }} * [http://www.unikomcenter.com/ Unikom Center]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://msdn.unikom.ac.id/ MSDN Academic Alliance Microsoft Unikom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030213441/http://msdn.unikom.ac.id/ |date=2017-10-30 }} === Direktorat jeung lembaga lianna === * [http://www.unikomcenter.com/ Direktorat ICT&Multimedia Unikom Center]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://rnd.unikom.ac.id/ Direktorat Researc & Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180210083407/http://rnd.unikom.ac.id/ |date=2018-02-10 }} * [http://csr.unikom.ac.id/ Direktorat Corporate Social Responsibility]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lppm.unikom.ac.id/ LPPM Unikom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716145947/https://lppm.unikom.ac.id/ |date=2017-07-16 }} == Rujukan == * [https://www.unikom.ac.id/page/sejarah Situs resmi UNIKOM] [[Kategori:Paguron luhur di Indonésia]] [[Kategori:Paguron luhur swasta di Indonésia]] [[Kategori:Paguron swasta di Bandung]] 7mispb25mp4l2j1gijosjl7mt30ha7k Walungan Amazon 0 98286 708849 655052 2026-05-02T18:45:57Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708849 wikitext text/x-wiki {{Infobox river |name = Walungan Amazon |image = Amazon_river_basin.png |image_size = 200px |image_caption = Jalur nu dilalui Amazon, sababaraha anak walungan, sarta perkiraan luas wilayah nu dialirinna. |length = 6400 [[kilometer|km]] |source1_elevation = 5597 [[meter|m]] |discharge1_avg = 219000 m³/s |watershed = 6915000 km² |source1 = [[Nevado Mismi]] |mouth = [[Samudra Atlantik]] |country = [[Brasil]] (62,4%), [[Peru]] (16,3%)<br />[[Bolivia]] (12,0%), [[Kolombia]] (6,3%)<br />[[Ekuador]] (2,1%)}} '''Walungan Amazon''' (basa Spanyol: ''Río Amazonas'', basa Portugis: ''Rio Amazonas'') nyaéta walungan di Amerika Kidul nu paling panjang kadua di dunia. Panjang walungan amazon sekitar 6000&nbsp;km. Lebar ti walungan amazon nyaéta antara 1,6 jeung 10 kilometer (1,0 jeung 6,2 mil) pada tahap rendahna tapi ngaluasan selama musim hujan nepi 48 kilometer (30 mil).<ref>{{Cite web|url=https://aura-ilmu.com/wiki/sungai-terpanjang-terbesar-di-dunia/|title=7 Sungai Terpanjang di Dunia|website=Aura Ilmu|language=id-ID|accessdate=2019-11-09}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Walungan Amazon ngalir ti dataran tinggi Peru ngaliwatan sababaraha nagara nyaéta Ekuador, Kolombia, dan Venezuela nu akhirna asup ka Brazil jeung ngalir kaluar ti pantai Atlantik. Walungan Amazon nyaéta walungan nu debit airna terbesar di dunia. Total debitna lewih badag ti total debit 7 walungan terbesar di dunia mun dihijikeun. Amazon miboga loba anak sungai nu jumlahna ribuan, nyaéta sekitar 1.100 anak walungan,.sekitar 17 anak walungan mioga panjang 1.500 kilometer.<ref>{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/science/discovery/eliza/sungai-amazon-agp-c1c2|title=6 Fakta Unik Sungai Amazon, yang Terpanjang di Benua Amerika|last=Times|first=I. D. N.|last2=eliza|website=IDN Times|language=id|accessdate=2019-11-09}}</ref> walungan jeung hutan amazon jadi imah keur satwa satwa liar sepertos lauk piranha, ''boto'' (lumba-lumba walungan), manuk. Salah hiji satwa liar nu terkenal nyaéta ''black caiman'', nyaéta buaya hideng nu terkenal pemangsa puncak, buas bisa mangsa naon wae, tapi ayeuna ''black caiman'' geus teranca pucah ku sabab kulit na nu loba diburu. walungan jeung hutan amazon aya sekitar 40.000 flora, 2000 spesies ikan, 400 spesies mamalia jeung amfibi,jeung 2,5 juta reptil jeung serangga. Atawa sekitar 30% jenis flora jeung fauna nu di planet bumi aya di walungan jeung hutan amazon. amazon ogé nyumbah atawa masok 20 % cai bersih di dunia atawa seperlima cai tawar ka samudra atlantik, cai tawar éta bisa ngacairkeun salinitasi kadar garam atawa tingkat kaasinan cai laut.<ref>{{Cite web|url=https://www.ekor9.com/sungai-amazon/|title=10 Fakta Unik, Menarik dan Menyeramkan Tentang Sungai Amazon - Ekor9.com|website=www.ekor9.com|accessdate=2019-11-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109161445/https://www.ekor9.com/sungai-amazon/ |date=2019-11-09 }}</ref> == Rujukan == cg66lnjplrizuwczizp9yi7feiv05qv Raden Muhammad Mulyadi 0 98510 708829 707378 2026-05-02T13:29:07Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708829 wikitext text/x-wiki Raden Muhammad Mulyadi nyaéta sajarawan kalahiran Bandung, 14 Pebruari 1969. Anjeunna aktip janten dosen sareng peneliti di Universitas Padjadjaran ogé salaku Ketua Program Studi Magister Ilmu Sejarah. Salian tina ngadosenan, anjeuna aktip naliti jeung nulis rupi-rupi tulisan. Aya dinu bentuk jurnal, artikel, ogé buku-buku sajarah margi anjeunna pokus dinu penelitian kasajarahan.<ref>{{Cite web|url=http://www.unpad.ac.id/fakultas/ilmu-budaya/ilmu-sejarah/|title=Ilmu Sejarah|website=Universitas Padjadjaran|language=en|accessdate=2019-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331155408/https://www.unpad.ac.id/fakultas/ilmu-budaya/ilmu-sejarah/ |date=2023-03-31 }}</ref> Teu cukup ngajar jeung naliti, Raden Muhammad Mulyadi seueur aktip dinu kagiatan organisasi. Di antarana PPSI (Perkumpulan Prodi Sejarah Seluruh Indonesia), nyaéta hiji organisasi anu didirikeun ku para sajarawan sa-Indonesia jang ngamunculkeun kaelmuan sajarah ti para pengajar jeung peneliti. Harita basa taun 2016 tepi ka 2018, Raden Muhammad Mulyadi nyekel Dipisi Penelitian jeung Publikasi.<ref>{{Cite web|url=http://ppsi.or.id/page/81/struktur-pengurus-periode-2016-2018|title=PPSI {{!}} Struktur Pengurus Periode 2016-2018|website=ppsi.or.id|accessdate=2019-11-30}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Geus loba rupi-rupi karya anu dijieun boh ku nyalirana atawa tim peneliti. Tepi ka danget ieu, Raden Muhammad Mulyadi geus ngapublikasikeun jurnal di Artefak (jurnal nu bogana Universitas Galuh),<ref>{{Cite web|url=https://jurnal.unigal.ac.id/index.php/artefak/about/displayMembership/89|title=People|website=jurnal.unigal.ac.id|accessdate=2019-11-30}}</ref> di Paramita,<ref>{{Cite web|url=https://journal.unnes.ac.id/nju/index.php/paramita/search/authors/view?firstName=R.M.&middleName=&lastName=Mulyadi&affiliation=Fakultas%20Ilmu%20Budaya,%20Universitas%20Padjadjaran&country=ID|title=Author Details|website=journal.unnes.ac.id|accessdate=2019-11-30}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> di Garuda (Garda Rujukan Digital) anu diterbitkeun ku Kemenristekdikti,<ref>{{Cite web|url=http://garuda.ristekdikti.go.id/author/view/324541|title=Garuda - Garba Rujukan Digital|last=kementrian riset, teknologi dan pendidikan tinggi|website=garuda.ristekdikti.go.id|language=en|accessdate=2019-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191130231306/http://garuda.ristekdikti.go.id/author/view/324541 |date=2019-11-30 }}</ref> di jurnal Patanjala (Jurnal Penelitian Sejarah dan Budaya),<ref>{{Cite web|url=http://ejurnalpatanjala.kemdikbud.go.id/patanjala/index.php/patanjala|title=Patanjala : Jurnal Penelitian Sejarah dan Budaya|website=ejurnalpatanjala.kemdikbud.go.id|accessdate=2019-11-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191205133036/http://ejurnalpatanjala.kemdikbud.go.id/patanjala/index.php/patanjala/ |date=2019-12-05 }}</ref> sarta sababaraha hiji buku anu kabehna pokus ngangkat masalah budaya, sajarah lokal jeung sajarah nasional. Katambahan jadi Dewan Editor saacan terbit kabehna jurnal téh di Universitas Padjadjaran.<ref>{{Cite web|url=http://jurnal.unpad.ac.id/metahumaniora/about/editorialTeamBio/48151|title=Dewan Editorial|website=jurnal.unpad.ac.id|accessdate=2019-11-30}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Panalitian Jeung Publikasi Ilmiah == Jurnal Patanjala “Elmu Anyar: Syncretism In The Spreading Of Christianity In West Java From The Nineteenth To The Early Twenty Century” - taun 2019<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.co.id/citations?user=whLjuuYAAAAJ&hl=id|title=Raden Muhammad Mulyadi - Pengutipan Google Scholar|website=scholar.google.co.id|accessdate=2019-11-30}}</ref> Jurnal Patanjala “Polemik A. Hassan Dan Muchtar Luthfi Mengenai Paham Kebangsaan (1929-1935)” - taun 2018 Editor Buku Kepingan Peristiwa Sejarah Indonesia “Kerusuhan Rasial Di Bandung 5 Agustus 1973” - taun 2017<ref>{{Cite web|url=https://besta-indonesia.academia.edu/RadenMulyadi|title=Raden M U H A M M A D Mulyadi {{!}} Universitas Padjadjaran - Academia.edu|website=besta-indonesia.academia.edu|accessdate=2019-11-30}}</ref> Prosiding Universitas Indonesia, Seminar Nasional Sejarah Lokal Munas II “Bencana Kelaparan Di Karawang Tahun 1977” - taun 2016 Disertasi, Universitas Indonesia “Koes Plus: Tonggak Dan Karakteristik Ke-Indonesia-an Dalam Musik Pop” taun 2014 Tesis, Universitas Indonesia “Industri Musik Nasional (Pop, Rock dan Jazz)” - taun 1999 == Pendidikan == Doktor Ilmu Sejarah, Universitas Indonesia (2008-2014) Magister Ilmu Sejarah, Universitas Indonesia (1996-1999) Sarjana Ilmu Sejarah, Universitas Padjadjaran (1987-1992) k302wd4z5vyr3iuadat156qqhpcwxqa Taman Alam Lumbini 0 98649 708841 705361 2026-05-02T16:45:26Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708841 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Pagoda Taman Alam Lumbini Berastagi. Kabupaten Karo. Provinsi Sumatera Utara.jpg|jmpl|Pagoda Taman Alam Lumbini]] '''Taman Alam Lubini''' nyaéta salah sahiji tempat wisata rohani, anu aya di Indonésia, nyaéta di [[Sumatra Utara]]. Taman Alam Lubini, nyaéta tempat wisata anu wangunna [[Pagoda]], kaéndahanana dilengkepan ku tiisna hawa [[Tanah Karo]]. Ti saprak dibuka dina tau 2010 Taman Alam Lubini, kiwari jadi déstinasi wisata Brastagi anu kakoncara.<ref>{{Cite web|url=https://ksmtour.com/informasi/tempat-wisata/sumatera-utara/taman-alam-lumbini-hadirkan-pagoda-megah-di-sumatera-utara.html|title=Taman Alam Lumbini Hadirkan Pagoda Megah di Sumatera Utara - Sumatera Utara|website=ksmtour.com|language=id|accessdate=2019-12-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221031610/https://ksmtour.com/informasi/tempat-wisata/sumatera-utara/taman-alam-lumbini-hadirkan-pagoda-megah-di-sumatera-utara.html |date=2019-12-21 }}</ref> Pagoda anu aya di Taman Alam Lubini mangrupa Pagoda warna emas agréng jeung méwah, sarta jadi pagoda anu pangjangkungna di Indonésia, kalayan geus kacatet di [[Museum Rekor Muri Indonésia]]. Dina jero Pagoda bagian tengah, aya opat rupang [[Buddha]] ukuran sedeng kalayan nyanghareup ka opat juru rohangan, anu tengah-tengahna dijadikeun tempat ibadah pikeun anu daratang ka dinya. Di Taman Alam Lubini, aya aturan pikeun tamu, nyaéta teu meunang motrét ngagunakeun HP jeung teu meunang barangdahar di jero Pagodana. Taman Alam Lubini nyimpen kurang leuwih 2.958 rupang Buddha, 30 rupang [[Arahat]] jeung 108 relik suci sarta gegedéna dicokot langsung ti Myanmar, kaasup pucak Pagonana , anu jangkungna 46, 8 meter dina luhureun stupa.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiawisata.com/taman-alam-lumbini/|title=Taman Alam Lumbini|last=Wisata|first=Asia|website=ASIAWISATA.COM|language=id-ID|accessdate=2019-12-20}}</ref> Legana Taman Alam Lubini téh kira-kira tilu héktar, kalayan disuguhan ku rupa-rupa kaéndahan alam jeung ornamén-ornamén Buddha, sarta nu matak leuwih ngirutna aya réplika pagoda anu ceplés jeung pagoda anu di Myanmar sarta jadi répliika ka dua panggedéna sa-[[Asia Tenggara]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.nativeindonesia.com/taman-alam-lumbini/|title=Taman Alam Lumbini, Perpaduan Wisata Alam Dan Religi|last=Rudi|website=NativeIndonesia.com|language=en-US|accessdate=2019-12-21}}</ref> == Pantangan == Taman Alam Lubini, mémang lain sagawayah tempat peleseiran, tapi mangrupa tempat wisata rohani, ku kituna teu héran saupama aya sababaraha pantangan anu kudu diperhatikeun ku para tatamu anu daratang, pantangan éta nyaéta di antarana; # Teu meunang motrét ngagunakeun HP # Teu meunang maké sendal atawa sapatu # Teu meunang mawa kadaharan jeung inuman # Wajib ngagunakeun pakéan anu sopan jeung rapih # Teu meunang haliwu, sarta wajib ngajaga katartiban # Wajib ngajaga kabersihan di sabudeureu Taman Alam Lubini<ref name=":0" /> == Lokasi == Pikeun nepi ka Taman Alam Lubini, bisa ditempuh dina waktu kurang leuwih dua jam ti kota Médan. Pernahna Taman Lubini téh di [[Désa Tongkoh]], Kacamatan Dolan Rakyat, [[Kabupatén Karo]], [[Sumatra Kalér]]. Jam oprasioanalna ti jam salapan isuk-isuk nepi ka jam genep burit. Husus dina poé [[Saptu]] jeung [[Minggu]], atawa poé libur séjénna dimimitian buka ti jam sapuluh isuk-isuk nepi ka jam dalapan peuting. Saupama digunakeun pikeun acara ibadah, ieu tempat bakal tutup leuwih gancang, kira-kira jam satengah genep burit.<ref name=":0" /> Saupama hayang meunang hasil dokuméntasi anu alus, disarankeun datang isuk-isuk kira-kira jam 07.00 sabab langit keur meumeujeuhna biru sarta panon poé keur alus warnana meujeuhna moncorong.<ref>{{Cite web|url=https://www.superadventure.co.id/news/20037/melihat-lebih-dekat-keindahan-pagoda-tertinggi-se-indonesia-di-taman-alam-lumbini/|title=Melihat Lebih Dekat Keindahan Pagoda Tertinggi se-Indonesia di Taman Alam Lumbini|website=Melihat Lebih Dekat Keindahan Pagoda Tertinggi se-Indonesia di Taman Alam Lumbini|language=en|accessdate=2019-12-31}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sejarah Réplika Pagoda Shwedagon == Réplika [[Pagoda Shwedagon]] téh diwangun kira-kira taun 2007, sarta bisa diréngsékeun dina taun 2010. Peresmianna dihadiran ku 1.250 anggota [[Sangha]] anu ngawengku tina 100 urang [[Bhiksu]] ti Indonésia jeung 650 anggota anu asalna ti [[Burma Myanmar]] sarta 40 anggota dating langsung ti [[Thailand]], malah aya ogé anu datang ti nagara séjén, kurang-leuwih aya 20 urang, sarta kacatet dina sajarah yén nalika peresmianna meunang rekor muri katégori [[Panja Bakti]] alias pemberkahan panglobana, anu didatangan ku rébuan anggota Sangha. sedengkeun sajarah ngaran Taman Alam Lubini dicokot tina hiji ngaran tempat, anu mana ngaran tempat kasebut ngaranna Lubini, pernahna aya dina suku gunung [[Himalaya]], [[Nepal]]. Lubini mangrupa tempat SIddharta Gautama dilahirkeun sarta satuluyna [[Siddharta Gautama]] bakal jadi Buddha.<ref>{{Cite web|url=https://www.jejakpiknik.com/taman-alam-lumbini/|title=10 Foto Taman Alam Lumbini Berastagi Kabupaten Karo Sumatera Utara, Lokasi Alamat + Jam Buka {{!}} JejakPiknik.com|language=id-ID|accessdate=2019-12-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927131123/https://jejakpiknik.com/taman-alam-lumbini/ |date=2020-09-27 }}</ref> <br /> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Tempat pelesir]] 1x2mewon2dpfy5yem9knqgtlfs7u1qe William Beebe 0 99197 708850 698044 2026-05-02T18:56:56Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708850 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = William Beebe |image = BeebeGuiana.png |image_size = 220px |caption = William Beebe di [[British Guiana]] taun1917 |birth_name=Charles William Beebe |birth_date = {{Birth date|1877|07|29|mf=yes}} |birth_place = [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York (state)|New York]] |death_date = {{death date and age|1962|06|04|1877|07|29|mf=yes}} |death_place = [[Trinidad]] |residence = |citizenship = |nationality = Amérika |ethnicity = |field = [[Sajarah Alam|Ahli Naturalis]] |work_institutions = |alma_mater = |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = Neuleumkeun [[Bathysphere]] ka laut jero pisan; karya tulis ngeunaan Manuk Kuau, sarta sababaraha buku ngeunaan sajarah alam |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = [[Daniel Giraud Elliot Medal]] {{small|(1918)}}<br />Geoffroy Saint-Hilaire Medal {{small|(1921)}}<ref>{{Cite book|title=William Beebe : an annotated bibliography|url=https://www.worldcat.org/oclc/2680845|publisher=Archon Books|date=1977|location=Hamden, Conn.|isbn=0-208-01608-2|oclc=2680845|last=Berra, Tim M., 1943-}}</ref><br />[[John Burroughs Medal]] {{small|(1926)}}<br />[[Theodore Roosevelt Association|Theodore Roosevelt Distinguished Service Medal]] {{small|(1953)}} }} '''Charles William Beebe''' (/ˈbiːbi/; lahir 29 Juli 1977 di Brooklyn, [[Amérika Sarikat|Amérika]] jeung tilar dunya 4 Juni 1962 di Trinidad), nyaéta saurang ahli [[biologi]] Amérika, juru jelajah, juru ngaprak, jeung panulis sajarah alam anu ngagabungkeun panalungtikan biologi jeung kamampuh literasi anu kawilang langka.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/charles-william-beebe|title=Charles William Beebe {{!}} Lemelson-MIT Program|website=lemelson.mit.edu|accessdate=2020-03-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222123550/https://lemelson.mit.edu/resources/charles-william-beebe |date=2019-12-22 }}</ref> Anjeunna mantuan manggihkeun ''[[bathysphere]]''.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/William-Beebe|title=William Beebe {{!}} American biologist and explorer|website=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=2020-03-21}}</ref><ref name=":3" /> Beebe kungsi jadi kurator ornithologi di Taman Zoologi New York ti taun 1899 jeung jadi direktur departemen panalungtikan [[tropis]] di New York Zoological Society ti taun 1919.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Anjeunna mingpin sababaraha ékspédisi saintifik ka luar nagri, sarta dina taun 1934 babarengan jeung Otis Barton nurunkeun ''bathysphere'', nepi ka kacatet jerona 923 méter di laut [[Bermuda]].<ref name=":0" />  Minangka dosén, anjeunna kungsi meunang sababraha pangajén jeung anugrah pikeun panalungtikan saintifik jeung pikeun bukuna, boh téknik boh populér.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> ==Kahirupan Pribadi== Anjeunna téh putra ti saurang pajabat éksekutif surat kabar, Charles Beebe.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/people/science-and-technology/zoology-biographies/william-beebe|title=William Beebe {{!}} Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com|accessdate=2020-03-21}}</ref> Kulawargana pindah ka East Orange, New Jersey, Amérika mangsa anjeunna meujeuhna asup ka SMA.<ref name=":2" /><ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.seasky.org/ocean-exploration/ocean-explorers-william-beebe.html|title=William Beebe - Famous Ocean Explorers on Sea and Sky|website=www.seasky.org|accessdate=2020-03-21}}</ref> Ari kulawargana téh katarik pisan kana hal alam, sarta anjeunna ogé resep pisan kana alam.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Anjeunna resep miluan pedaran-pedaran di American Museum of Natural History anu harita anyar kénéh dibuka di [[New York]].<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Iwal ti éta, keur leutikna Beebe resep ngumpulkeun sasatoan, sarta diajar sorangan taxidermy pikeun ngawétkeun éta [[Sato|sasatoan]].<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Anjeunna mindeng silih tukeuran koleksi sasatoan jeung koléktor séjénna pikeun nambahan koléksina.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Ku babaturanna, Beebe ditelah William Beebe, nu matak ti harita anjeunna meunang jujuluk kitu téh.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Artikeul munggaran anu ditulis ku anjeunna medal mimiti basa keur di SMA kénéh, nyaéta pedaran ngeunaan manuk nu ayeuna disebut ''Brown Creeper''.<ref name=":1" /> Artikelna medal dina majalah ''Harpers Young People'' taun 1895.<ref name=":1" /> Taun 1896 anjeunna ditarima di Universitas Columbia.<ref name=":1" /> Anjeunna kalintang parigel jeung sababaraha kali diperenahkeun di kelas mahér.<ref name=":1" /> Anjeunna nuluykeun nganjangan [[Musium|museum]] jeung jadi baladna pupuhu éta museum, Henry Fairfiled Osbord.<ref name=":1" /> Beebe kungsi nyaba ka Nova Scotia pikeun ngumpulkeun spésimén jeung motrét sasatoan langka.<ref name=":1" /> Anjeunna ogé katarik pikeun mekarkeun karesep néwakan sasatoan di [[Sagara|laut]] jero maké jaring.<ref name=":1" /> Anjeunna teu kungsi sacara resmi lulus ti universitas, lantaran universitasna teu boga kurikulum pikeun jalma nu kalintang parigelna, ahirna anjeunna meunang gelar kahormatan ti universitas Tufts jeung Colgate.<ref name=":1" />  ==Lalampahan Karir== [[Gambar:BeebeTeenager.png|jmpl|William Beebe keur umur 18 taun, di imahna di East Orange]] Taun 1897 Beebe jadi anggota American Ornithologist Union.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://lemelson.mit.edu/resources/charles-william-beebe|title=Charles William Beebe {{!}} Lemelson-MIT Program|website=lemelson.mit.edu|accessdate=2020-03-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222123550/https://lemelson.mit.edu/resources/charles-william-beebe |date=2019-12-22 }}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1300112|title=Beebe, William (1877-1962), naturalist, oceanographer, and zoological society executive {{!}} American National Biography|website=www.anb.org|language=en|doi=10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1300112|accessdate=2020-03-21}}</ref> Anjeunna diyakinkeun ku Profesor Osborn pikeun narima posisi di New York Zoological Park anu harita rék dibuka.<ref name=":1" /> Tuluy teu lila ti harita, éta taman margasatwa téh diganti ngaranna jadi Bronx Zoo.<ref name=":1" /><ref name=":5">{{Cite web|url=https://biography.yourdictionary.com/william-beebe|title=William Beebe Facts|website=biography.yourdictionary.com|accessdate=2020-03-21}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Di dinya Beebe ditawaran posisi Assistant Bird Keeper.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Taun 1901 anjeunna balik deui ka Nova Scotia dina hiji ékspédisi pikeun taman margasatwa, bari ngumpulkeun saastoan laut.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Taun 1902 Beebe jeneng jadi Full Curator di éta taman margasatwa.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Anjeunna nikah jeung Mary Blair Rice, tuluy babarengan indit-inditan pikeun ngumpulkeun spésimén pikeun éta taman margasatwa.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Hasilna tuluy dipublikasikeun dina sababaraha buku, kaasup ''Two Bird Lovers in Mexico'' jeung ''Our Search for a Wilderness''.<ref name=":1" /><ref name=":5" /> Dina aun 1901 Beebe narima tawaran mingpin ékspédisi pikeun nalungtik manuk kuau (pheasants) di sakuliah dunya.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> Babarengan jeung istrina indit salila 17 bulan nepi ka wewengkon Timur Jauh, sarta ngahasilkeun buku ''A Monograph of the Pheasants'' anu pohara hadéna, medal dina opat jilid.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> Tain 1913 Beebe jeung istrina pirak, tuluy anjeunna ngarobah pangaresepna kana leuweung tropis.<ref name=":1" /><ref name=":7" /> Anjeunna tuluy jadi direktur di Departemen of Tropical Research di taman margasatwa éta kénéh.<ref name=":1" /> Taun 1916 anjeunna tuluy nyieun hiji stasiun panalungtikan pikeun taman margasatwa di British Guiana.<ref name=":1" /> Anjeunna nuluykeun medalkeun lalampahanana sarta dina taun 1927, anjeunna nikah jeung Elswyth Thane Ricker.<ref name=":1" /> Teu lila ti dinya, Beebe tuluy ngarobah deui minatna tina leuweung kana laut.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://divingalmanac.com/beebe-william/|title=BEEBE, William|website=Diving Almanac & Book of Records|language=en-GB|accessdate=2020-03-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809022643/https://divingalmanac.com/beebe-william/ |date=2020-08-09 }}</ref> Anjeunna tuluy ngayakeun ékspédisi ka [[pulo]] Galapagos kalawan nebarkeun jaring ka dasar laut sangkan meunang rupa-rupa sato.<ref name=":1" /> Hanjakal, sasatoan anu ahéng téh tara lila hirupna lamun geus dibawa hanjat ka beungeut cai.<ref name=":1" /> Beebe tuluy ngembangkeun karesepna pikeun teuleum di jero laut, sarta mimiti nimbang-nimbang pikeun teuleum ka laut jero maké kandaraan husus.<ref name=":1" /> Tujuanna pikeun nalungtik sasatoan ahéng anu aya di habitat aslina.<ref name=":1" /> Taun 1928 anjeunna panggih jeung Otis Barton, anu harita keur ngagawéan rarancang pikeun nyieun kandaraan pikeun teuleum ka jero laut.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> Éta alat téh ku Beebe disebut ''bathysphere''.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> Dijieunna tina waja nu di jerona gorowong anu disambungkeun kana kabel dina kapal laut di beungeut cai.<ref name=":1" /> Sanggeus sababaraha tés anu hasilna mucekil, tanggal 15 Agustus 1934, William Beebe jeung Otis Barton nyutatkeun sajaran kalawan rékor teuleum 923 méter di laut Bermuda.<ref name=":1" /> Beebe bisa nalungtik rupa-rupa sasatoan anu can kungsi kapanggih hirup.<ref name=":1" /> Taun 1952, dina umur 75 taun, Beebe pangsiun tina posisina minangka direktur di Tropical Research di taman margasatwa.<ref name=":1" /> Anjeunna tilah dunya taun 1962 dina umur 84 taun.<ref name=":1" /> Harta karun titilarna mangrupa buku, artikel, jeung jurnal ngeunaan alam. Anjeunna ditelah ku balaréa minangka "Jacques Cousteau" dina jamanna.<ref name=":1" /> [[Gambar:New York World - William Beebe Bird Article Apr 8 1906.jpg|jmpl|Artikel Manuk karya William Beebe Bird, New York World, 8 April 8 1906]] <br /> ==Karya Buku nu Medal== Sababaraha buku hasil karyana di antarana: *''Jungle Days'' (1925),<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.jamescumminsbookseller.com/pages/author/1491/william-beebe/|title=William Beebe|last=www.bibliopolis.com|website=James Cummins Bookseller|language=en-US|accessdate=2020-03-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200321115147/https://www.jamescumminsbookseller.com/pages/author/1491/william-beebe/ |date=2020-03-21 }}</ref> *''Pheasants, Their Lives and Homes'' (1926),<ref name=":0" /><ref name=":6" /> *''Beneath Tropic Seas'' (1928),<ref name=":0" /><ref name=":6" /> *''Half Mile Down (1934)'',<ref name=":0" /><ref name=":6" /> *''High Jungle (1949)'',<ref name=":0" /><ref name=":6" /> *''The Edge of the Jungle (1950)'',<ref name=":0" /><ref name=":6" /> *''Unseen Life of New York'' (1953).<ref name=":0" /><ref name=":6" /> ==Rujukan== <references /> [[Kategori:Panalungtik]] [[Kategori:Ahli biologi]] okckz3705hm9otwb1etowtenbcu75dr Rumah sakit rujukan covid-19 Jawa Kulon 0 99668 708831 705349 2026-05-02T14:07:54Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708831 wikitext text/x-wiki == Kota Bandung == ====== RSU Dr. Hasan Sadikin Bandung ====== Jl. Pasteur No. 38, Kota Bandung +62 22 2034 953; +62 22 2034 954; +62 22 2034 955; +62 22 2551 111 ====== RSTP Dr. H. A. Rotinsulu Bandung ====== Jl. Bukit Jarian No.40, Hegarmanah, Kota Bandung +62 22 2034446 http://rsparurotinsulu.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113029/http://rsparurotinsulu.org/ |date=2020-06-09 }} ====== RSAU Dr. M. Salamun Bandung ====== Jl. Ciumbuleuit No.203, Kab. Bandung +62 22 2032090 http://rsausalamun.com/salamun/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113041/http://rsausalamun.com/salamun/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Immanuel Bandung ====== Jl. Kopo No. 161, Kota Bandung +62 22 520 1656 +62 22 520 1672 http://www.rsimmanuel.com/ ====== RS Santo Borromeus Bandung ====== Jl. Ir. H.Djuanda No.100, Kota Bandung +62 22 2552001; +62 22 8255 8000 http://rsborromeus.com/ ====== RS Santo Yusup Bandung ====== Jl. Cikutra No. 7, Kota Bandung +62 22 7208172; +62 22 7202420 https://www.rssantoyusup.com/ ====== RS Advent Bandung ====== Jl. Cihampelas No.161, Kota Bandung +62 22 2034386 http://www.rsadventbandung.com/ ====== RS Al Islam Bandung ====== Jl. Soekarno Hatta No. 644, Kota Bandung +62 22 756 5588 https://www.rsalislam.com/ ====== Santosa Hospital Bandung Central ====== Jl.Kebonjati No.38, Kota Bandung +62 22 4348 333 https://www.santosa-hospital.com/ ====== RSUD Kota Bandung ====== Jl. Rumah Sakit No. 22 Ujung Berung, Kota Bandung +62 22 7811794; +62 22 7800017 https://rsudkotabandung.web.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113025/https://rsudkotabandung.web.id/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Hermina Arcamanik Bandung ====== Jl. A.H. Nasution No. 50, Kota Bandung 1500 488; +62 22 8724 2525 http://herminahospitalgroup.com/arcamanik {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318120720/http://www.herminahospitalgroup.com/arcamanik |date=2020-03-18 }} ====== RS Khusus Ibu dan Anak Kota Bandung ====== Jl. KH. Wahid Hasyim (Kopo) No. 311, Kota Bandung +62 22 8603 7777; +62 22 5200 505 http://rskiakotabandung.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113024/http://rskiakotabandung.com/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Bhayangkara TK. II Sartika Asih Bandung ====== Jl. Moch Toha No. 369, Kota Bandung +62 22 5229544 http://rsbsabandung.com/ == Kota Cimahi == ====== Rumah Sakit Tk. II Dustira Cimahi ====== Jl. Dustira No. 1, Kota Cimahi +62 22 6652207 http://rsdustira.com/{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ====== RSUD Cibabat Cimahi ====== Jl. Jend. Amir Machmud 140, Kota Cimahi +62 22 655 2025 https://rsudcibabat.cimahikota.go.id/ '''Finj Media''' Jl. binong 2, kota karawaci +62 83366242433 https://www.finjmedia.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230203034014/https://www.finjmedia.com/ |date=2023-02-03 }} == Kabupatén Bandung / Bandung Kulon == ====== RSUD Al-Ihsan Kab. Bandung ====== Jl. Kiastramanggala, Baleendah, Kab. Bandung +62 22 5940 872; +62 22 5941 709 http://rsudalihsan.jabarprov.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113043/http://rsudalihsan.jabarprov.go.id/ |date=2020-06-09 }} ====== RSUD Majalaya ====== Jl. Cipaku No.87, Kab. Bandung +62 22 5950 035 ====== Santosa Hospital Bandung Kopo ====== Jl.K.H Wahid Hasyim No.461-463, Kab. Bandung +62 22 5428 0333 http://shbk.santosa-hospital.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113023/http://shbk.santosa-hospital.com/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Unggul Karsa Medika Kab. Bandung ====== Taman Kopo Indah III Blok H-1, Mekar rahayu, Kab. Bandung +62 22 8601 1220 https://www.rsukm.com/ ====== RSUD Cililin Kab. Bandung ====== Jl. Cintakarya, Cililin, Kab. Bandung +62 22 6941 600 ====== RSUD Cikalongwetan Kab. Bandung ====== Jl. Cikalong No.290, Kab. Bandung +62 22 8686 6016 https://rsudcikalongwetan.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219151517/https://rsudcikalongwetan.com/ |date=2018-02-19 }} == Kabupatén Sumedang == ====== RSUD Sumedang ====== Jl. Palasari No.80, Kotakulon, Kab. Sumedang +62 261 201021 == Kota Bekasi == ====== RS Mitra Keluarga Bekasi Timur ====== Jl. Pengasinan, Rawa Semut, Margahayu, Kota Bekasi +62 21 8999 9222; +62 21 8834 2007 https://mitrakeluarga.com/bekasi-timur/informasi-dokter {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609114552/https://mitrakeluarga.com/bekasi-timur/informasi-dokter |date=2020-06-09 }} ====== RS Mitra Keluarga Kota Bekasi ====== Jl. Jendral Ahmad Yani, Kayuringin Jaya, Kota Bekasi +62 21 8853 333; +62 21 8848 666 https://mitrakeluarga.com/bekasi/lokasi-rs {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609120228/https://mitrakeluarga.com/bekasi/lokasi-rs |date=2020-06-09 }} ====== RSUD dr. Slamet Garut ====== Jl. RSU DR. Slamet No.12, Sukakarya, Kab. Garut +62 262 237791 ====== RS Hermina Bekasi ====== Jl. Kemakmuran No. 39 Margajaya, Kota Bekasi +62 21 884 2121 http://herminahospitalgroup.com/bekasi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318120735/http://www.herminahospitalgroup.com/bekasi |date=2020-03-18 }} ====== RS Hermina Galaxy Bekasi ====== Jl. Gardenia Raya Blok BA I No. 11, Grand Galaxy City, Kota Bekasi +62 21 8222 525 http://herminahospitalgroup.com/galaxy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318120811/http://www.herminahospitalgroup.com/galaxy |date=2020-03-18 }} ====== RS Graha Juanda Kota Bekasi ====== Jl. Ir. H. Juanda No.326, Kota Bekasi +62 21 8811 832 ====== RS Awal Bros Bekasi Barat ====== Jl. KH. Noer Ali Kav. 17-18, Kalimalang Bekasi, Kota Bekasi +62 21 888 55 222; +62 21 8868 888 http://awalbros.com/en/branch/bekasi-barat/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619035312/http://awalbros.com/en/branch/bekasi-barat/ |date=2020-06-19 }} ====== RS Bella Bekasi ====== Jl. Ir. H. Juanda No. 141, Kota Bekasi +62 21 8801 778; +62 21 8801 775 https://www.rsbella.com/ ====== Siloam Hospitals Bekasi Timur ====== Jl. Chairil Anwar No.27, Margahayu, Kota Bekasi +62 21 806 11 900; 1 500 911 https://www.siloamhospitals.com/en/Hospitals-and-Clinics/Hospitals/Rumah-Sakit-Siloam-Bekasi-Timur ====== RSUD dr. Chasbullah Abdulmajid Bekasi ====== Jl. Pramuka No. 55, Kota Bekasi +62 87 8866 6651 http://www.rsudkotabekasi.net == Kabupatén Bekasi == ====== RS Sentra Medika Cikarang ====== Jl. Raya Industri Pasir Gombong - Cikarang, Kab. Bekasi +62 21 8837 4444 https://www.sentramedikahospitals.com/cikarang/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113024/https://www.sentramedikahospitals.com/cikarang/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Annisa Kab. Bekasi ====== Jl. Cikarang Baru Raya No.31, Simpangan, Kec. Cikarang Utara, Bekasi, Kab. Bekasi +62 221 8904 165 ====== RS Siloam Lippo Cikarang ====== , Kab. Bekasi +62 21 890 4160 64; +62 21 8911 1112 https://www.siloamhospitals.com/Hospitals-and-Clinics/Hospitals/Siloam-Hospitals-Lippo-Cikarang ====== RS Hermina Grand Wisata Kab. Bekasi ====== Jl. Festival Boulevard Blok JA-I No. 1 Grand Wisata, Kab. Bekasi +62 21 8265 1212 https://herminahospitals.com/hermina-grand-wisata/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113024/https://herminahospitals.com/hermina-grand-wisata/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Kartika Husada Tambun Kab. Bekasi ====== Jl. Raya Mangun Jaya, Sumberjaya, Kec. Tambun Sel., Kab. Bekasi +62 21 8832 7281 ====== RS Mitra Keluarga Cikarang ====== Jalan Raya Industri No.100, Mekarmukti, Cikarang Utara, Kab. Bekasi +62 21 8984 0500; +62 21 8984 6000 https://mitrakeluarga.com/cikarang/informasi-dokter {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609130700/https://mitrakeluarga.com/cikarang/informasi-dokter |date=2020-06-09 }} ====== RS Kartika Husada Setu Bekasi ====== Jl. MT. Haryono No.RT. 01/06, Burangkeng, Setu, Kab. Bekasi +62 21 8261 0003 http://www.kartikahusadasetu.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717130051/http://www.kartikahusadasetu.com/ |date=2020-07-17 }} == Kota Cirebon == ====== RSU Gunung Jati Cirebon ====== Jalan Kesambi Raya No.56, Drajat, Kesambi, Kota Cirebon +62 231 202441; +62 231 206330 https://rsudgunungjati.cirebonkota.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180324050014/http://rsudgunungjati.cirebonkota.go.id/ |date=2018-03-24 }} ====== RS Tk III Ciremai Kota Cirebon ====== Jl. Kesambi No. 237, Kota Cirebon +62 231 231 625 http://rumkitciremai.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307050648/http://rumkitciremai.com/ |date=2023-03-07 }} == Kota Depok == ====== RSUD Kota Depok ====== Jl. Raya Muchtar No. 99, Sawangan, Kota Depok +62 251 8602 514 https://rsud.depok.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609123030/https://rsud.depok.go.id/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Puri Cinere Depok ====== Jl. Maribaya No.1 Puri Cinere, Kota Depok +62 21 7545 488 https://rspuricinere.id/ ====== RS Meilia Cibubur ====== Jl. Alternatif Cibubur KM 1, Cimanggis, Kota Depok +62 21 8444 444; +62 856 91 843 843; +62 21 845 1717 https://www.rsmeilia.co.id/ ====== RS Hermina Kota Depok ====== Jl. Raya Siliwangi No. 50, Pancoran Mas, Kota Depok +62 21 7720 2525; 1500 488 https://herminahospitals.com/hermina-depok/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113026/https://herminahospitals.com/hermina-depok/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Mitra Keluarga Kota Depok ====== Jl. Margonda Raya, Pancoran Mas, Kota Depok +62 21 7721 0700; +62 21 7720 6584 https://mitrakeluarga.com/depok/informasi-dokter {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609130625/https://mitrakeluarga.com/depok/informasi-dokter |date=2020-06-09 }} ====== RS Bhayangkara Brimob Kota Depok ====== Jl. Komjen.Pol.M.Jasin Jl. Klp. Dua Raya, Pasir Gn. Sel., Kec. Cimanggis, Kota Depok +62 21 8770 4691 ====== RS Tugu Ibu Depok ====== Jl. Raya Bogor No.KM.29, Mekarsari, Kec. Cimanggis, Kota Depok +62 21 8710 870 ====== RSU R. Syamsudin, SH Sukabumi ====== Jl. Rumah Sakit No.1, Cikole, Kota Sukabumi https://www.rsudsyamsudin.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113043/https://www.rsudsyamsudin.org/ |date=2020-06-09 }} ====== RSU Bunda Margonda Depok ====== Jl. Margonda Raya No. 28 Pondok Cina, Kota Depok 1 500 799 https://bunda.co.id/web/rsubundamargonda {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113043/https://bunda.co.id/web/rsubundamargonda |date=2020-06-09 }} ====== Rumah Sakit Universitas Indonesia (RSUI) Depok ====== Jl. Prof Bahder Djohan, Kampus UI, Kota Depok +62 21 5082 9292 http://rs.ui.ac.id/umum/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113025/http://rs.ui.ac.id/umum/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Sukabumi == ====== RSUD Sekarwangi Kab. Sukabumi ====== Jl. Siliwangi No.49, Cibadak, Kec. Cibadak, Kab. Sukabumi +62 266 531 261 https://rsudsekarwangi.sukabumikab.go.id/{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ====== RSUD Jampang Kulon Kab. Sukabumi ====== Jl. Cibarusah No.1, Tanjung, Jampang Kulon, Kab. Sukabumi +62 858 6437 2344 ====== RS Bhakti Medicare Kab. Sukabumi ====== Jl. Raya Siliwangi Cicurug Sukabumi, Kab. Sukabumi +62 266 73155 http://rsbhaktimedicare.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113024/http://rsbhaktimedicare.com/ |date=2020-06-09 }} ====== RS Betha Medika Kab. Sukabumi ====== Jl. Raya Cisaat No.595, Cibatu, Kec. Cisaat, Kab. Sukabumi +62 266 224 128; +62 266 624 805; +62 266 6249 922 https://www.kasih-group.com/rsbethamedika {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113039/https://www.kasih-group.com/rsbethamedika |date=2020-06-09 }} ====== RS Kartika Cibadak Kab. Sukabumi ====== Jl. Siliwangi No.139, Sundawenang, Kec. Cibadak, Kab. Sukabumi +62 266 716 0071 http://rskartikacibadak.co.id/Beranda {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113021/http://rskartikacibadak.co.id/Beranda |date=2020-06-09 }} ====== RS Hermina Sukabumi ====== Jl. Raya Sukaraja, Sukaraja, Kec. Sukaraja, Kab. Sukabumi +62 266 625 2525 https://herminahospitals.com/hermina-sukabumi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113023/https://herminahospitals.com/hermina-sukabumi/ |date=2020-06-09 }} ====== RSUD Pelabuhan Ratu Sukabumi ====== Jl. Jend. Ahmad Yani No.2, Citepus, Kec. Pelabuhan Ratu, Kab. Sukabumi +62 266 432 081 http://www.rsudpalabuhanratu.sukabumikab.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113043/http://www.rsudpalabuhanratu.sukabumikab.go.id/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Cianjur == ====== RSUD Sayang Kab. Cianjur ====== Jl. Rumah Sakit No.1, Kab. Cianjur +62 263 261 026; +62 812 2270 340 https://rsudsayang.cianjurkab.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609120049/https://rsudsayang.cianjurkab.go.id/ |date=2020-06-09 }} ====== RSUD Cimacan Kab. Cianjur ====== Jl. Raya Cimacan No.17A, Palasari, Kec. Cipanas, Kab. Cianjur +62 263 295 0771 http://rsudcimacan.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200709100813/http://rsudcimacan.com/ |date=2020-07-09 }} == Kabupatén Indramayu == ====== RSUD Indramayu ====== Jl. Murahnara No.7, Sindang, Kab. Indramayu +62 234 272655 http://rsud.indramayukab.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200420144154/http://rsud.indramayukab.go.id/ |date=2020-04-20 }} ====== RSUD Pantura M.A. Sentot Patrol Kab. Indramayu ====== Jalan Raya Patrol Km.46, Kab. Indramayu +62 234 610 333 http://rsudmasentot.indramayukab.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609114530/http://rsudmasentot.indramayukab.go.id/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Cirebon == ====== RS Paru Provinsi Jawa Barat Kab. Cirebon ====== Jl. Pangeran Kejaksan, Sidawangi, Kec. Sumber, Kab. Cirebon +62 231 833 0707 ====== Rumah Sakit Umum Daerah Waled Kab. Cirebon ====== Jl. Prabu Kiansantang / Jl. Kesehatan No.4, Waled Kota, Kab. Cirebon +62 231 661 275; +62 231 661 126; +62 812 2063 8273 http://rsudwaled.cirebonkab.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200628210552/http://rsudwaled.cirebonkab.go.id/ |date=2020-06-28 }} ====== RSUD Arjawinangun Kab. Cirebon ====== Jl. By Pass Palimanan Jakarta KM. 2 No. 1, Kebonturi, Kec. Arjawinangun, Kab. Cirebon +62 231 358 335 ====== Rumah Sakit Mitra Plumbon Kab. Cirebon ====== Jl. Raya Plumbon KM 11, Kab. Cirebon +62 231 323 100; +62 231 323 522; +62 231 324 483 https://rsmitraplumbon.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113024/https://rsmitraplumbon.com/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Kuningan == ====== RSUD 45 Kab. Kuningan ====== Jl. Jend. Sudirman No.68, Kuningan, Kec. Kuningan, Kab. Kuningan +62 232 871 885 ====== RSUD Linggajati Kuningan ====== Jl. Raya Bandorasa Wetan No.27A, Kab. Kuningan +62 232 614 885; +62 232 614 884 https://rsud-linggarjati.kuningankab.go.id/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Kabupatén Majaléngka == ====== RSUD Cideres Majalengka ====== Jl. Raya Barat Cideres No.180, Bojongcideres, Kec. Dawuan, Kab. Majalengka +62 233 661 003 ====== RSUD Majalengka ====== Jl. Kesehatan No.77, Majalengka Wetan, Kec. Majalengka, Kab. Majalengka +62 233 281 189 == Kabupatén Subang == ====== RSUD Subang ====== Jl. Brigjen Katamso No.37, Dangdeur, Kab. Subang http://rsudsubang.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113024/http://rsudsubang.com/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Garut == ====== RSUD Dr. Slamet Garut ====== Jl. RSU DR. Slamet No.12, Sukakarya, Kec. Tarogong Kidul, Kabupaten Garut, Jawa Barat 44151 (0262) 232720 == Kota Tasikmalaya == ====== RSUD Dr.Soekardjo Tasikmalaya ====== Jl. Rumah Sakit No.33, Kota Tasikmalaya +62 265 331 747 https://rsud.tasikmalayakota.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113043/https://rsud.tasikmalayakota.go.id/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Tasikmalaya == ====== RSUD Singaparna Medika Citrautama Tasikmalaya ====== Jl. Raya Rancamaya, Cikunten, Kec. Singaparna, Kab. Tasikmalaya +62 265 543 456 == Kabupatén Banjar == ====== RSUD Kota Banjar ====== Jl. Rumah Sakit Umum, Hegarsari, Kec. Pataruman, Kota Banjar +62 265 741 032 https://rsud.banjarkota.go.id/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113023/https://rsud.banjarkota.go.id/ |date=2020-06-09 }} == Kabupatén Ciamis == ====== RSUD Ciamis ====== Jl. Rumah Sakit No.76, Kab. Ciamis +62 265 771 018 https://www.rsudciamis.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113023/https://www.rsudciamis.com/ |date=2020-06-09 }} ====== RSUD Pandega Pangandaran ====== Jl. Merdeka, Pananjung, Kab. Pangandaran == Kabupatén Purwakarta == ====== RSUD Bayu Asih Purwakarta ====== Jl. Veteran No. 39, Kab. Purwakarta +62 264 200 100; +62 264 202 215 ====== Siloam Hospitals Purwakarta ====== Jl. Bungursari No. 1, Kab. Purwakarta +62 264 8628 900; 1 500 911 https://www.siloamhospitals.com/id/Hospitals-and-Clinics/Hospitals/Siloam-Hospitals-Purwakarta == Kabupatén Karawang == ====== RSUD Karawang ====== Jl. Galuh Mas Raya No.1, Sukaharja, Kec. Telukjambe Tim., Kab. Karawang +62 267 640 444 ====== RS Khusus Paru Karawang ====== , Kab. Karawang ====== RS Lira Medika Karawang ====== Jl. Syeh Quro Jl. Kp. Lamaran No.14, Palumbonsari, Kec. Karawang Tim., Kab. Karawang +62 267 8450 222; +62 267 8452 555 http://web.liramedika.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609113043/http://web.liramedika.com/ |date=2020-06-09 }} == Sumber == * [https://pikobar.jabarprov.go.id/contact/ Kontak Rumah Sakit jeung ''Call Center'' - Pusat Infromasi & Koordinasi Covid-19 Provinsi Jawa Barat (Pikobar)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416231824/https://pikobar.jabarprov.go.id/contact/ |date=2020-04-16 }} 11pg8rd0nu4jsy4pgxrd6jaossa1mbf Téologi 0 102701 708843 665324 2026-05-02T17:43:22Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708843 wikitext text/x-wiki '''Téologi''' ([[basa Yunani]] θεος, ''theos'', "], [[Gusti]]", jeung λογια, ''logia'', "kecap-kecap," "kocapeun," atawa "[[wacana]]") atawa kadang disebut '''élmu ageman''' nyaéta [[wacana]] anu dumasar kana nalar ngeunaan [[agama]], [[spiritualitas]] jeung [[Gusti]]. Cindekna, [[téologi]] nyaéta élmu anu mikaajar saniskara hal anu patali jeung kayakinan ngageman. Téologi ngawengku sakur hal anu patumbu jeung [[Gusti]]. Istilah ''téologisasi'' ngarujuk kana kacenderungan pikeun ngagunakeun juru sawang téologis dina ngobrolkeun jeung nyawalakeun sagala pasualan ngeunaan manusa<ref>{{Cite journal|date=2014-01-01|title=“Theologization” of Psychology and “Psychologization” of Religion: How Do Psychology and Religion Supposedly Contribute to Prevent and Overcome Social Conflicts?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878029614000656|journal=Procedia Environmental Sciences|language=en|volume=20|pages=516–525|doi=10.1016/j.proenv.2014.03.064|issn=1878-0296}}</ref>. ==Rujukan== {{reflist}} == Pranala luar == {{Wikibookspar | Wikiversity | Aliran Teologi}} * [http://www.agama-online.org/ Religion Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516215902/http://agama-online.org/ |date=2014-05-16 }} (sumber-sumber online) * [http://www.thetheologyprogram.com Program Teologi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218081039/http://thetheologyprogram.com/ |date=2014-12-18 }}(Studi Teologi Evangelikal némbongkeun sumber-sumber, artikel jeung forum sawala audio tur vidéo anu némbongkeun para pakar) * [http://www.wabashcenter.wabash.edu/Internet/front.htm Wabash Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206010032/http://www.wabashcenter.wabash.edu/Internet/front.htm |date=2006-12-06 }} (sumber-sumber online) * [http://users.ox.ac.uk/%7Ectitext2/teologi/index.html Computer-Assisted Téologi]{{Dead link|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (sumber-sumber online) * [http://virtualreligion.net/vri/phil.html Agama virtual] (sumber-sumber online) * [http://www.ccel.org/index/classics.html Bibliotik Klasik Kristen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201152814/http://www.ccel.org/index/classics.html |date=2006-12-01 }} (sumber-sumber online) * [http://people.bu.edu/bpstone/theology/theology.html Fides Quaerens Internetum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205032348/http://people.bu.edu/bpstone/theology/theology.html |date=2006-12-05 }} (sumber-sumber online) * [http://www.theopedia.com Theopedia] (Calvinis konsérvatip) * [http://www.theowiki.com/index.php/Main_Page TheoWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114022811/http://www.theowiki.com/index.php/Main_Page |date=2006-11-14 }} (InterFaith) * [http://catholicapologeticsofamerica.blogspot.com Apologetika Katolik America] (Katolik Roma) * [http://faith-teologi.blogspot.com Iman dan Teologi] (Protéstan) * [http://www.resourcesforChristiantheology.org/ Sumber-sumber pikeun Téologi Kristen] (Protéstan) * [http://www.monergism.com/systematic.html Monergisme: Teologi Sistematika] (Calvinis konsérvatip) * [http://thirdmill.org Third Millennium Ministries] (Sumber-sumber téologi Réformasi) * [http://wesley.nnu.edu/ Wesley Center for Applied Theology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111095001/http://wesley.nnu.edu/ |date=2008-01-11 }} (Wesleyan/Kasucian) * [http://www.theology.me.uk Sawala Téologi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624115048/http://www.theology.me.uk/ |date=2021-06-24 }} (terbuka/non-dénominasional) * [http://www.tcrnews2.com/ Réfleksi jeung Laporan Katolik Tradisional]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Katolik, Ekumenis, Spiritualitas, Kaadilan Sosial) * [http://www.bible.org/ Dispénsasional Tradisional] (Sumber-sumber konsérvatip dispénsasional) * [http://swami-center.org/en/text/Theology.html Téologi Umum — Sains ngeunaan Allah] ku Vladimir Antonov * [http://www.DavidMacD.com/catholic/index2.htm www.CatholicBridge.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818142440/http://www.davidmacd.com/catholic/index2.htm |date=2012-08-18 }} Dialog antara Katolik jeung Evangelikal ku David MacDonald {{agama-stub}} [[Kategori:Téologi| ]] [[Kategori:Istilah Kristen]] [[Kategori:Kristen]] 4ncmj88fuj8p1ynewyg19scy68j1qy6 Supa acung 0 103175 708838 675093 2026-05-02T16:27:25Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708838 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Supa acung | image = Phallus indusiatus from Kerala, India - 20090824.jpg | image_size = 250px | image_caption =Phallus indusiatus | regnum = Fungi | divisio =Basidiomycota | classis = Agaricomycetes | ordo = Phallales | familia =Phallaceae | genus =Schizophyllum | species = Phallus indusiatus | binomial = | binomial_authority = | synonyms = {{Collapsible list | Dictyophora indusiata | Hymenophallus indusiatus }}}} '''''Supa acung '''''; Phallus indusiatus dina basa [[Inggris]] disebut ''bamboo mushrooms'', ''bamboo pith''; ''long net stinkhorn'', ''crinoline stinkhorn'' aya ogé ''veiled lady'', nyaéta supa anu asalna tina kulawarga [[Phallaceae]], atawa ''stinkhorns''. <ref name=“Heyne”>{{Cite book | title =DE NUTTIGE PLANTEN VAN NEDERLANDSCH-INDIË| first =K.| last =Heyne| publisher =RUYGROK & Co BATAVIA| location =Library New York Botanical Garden| year =1913| pages =11|url=https://archive.org/details/denuttigeplanten1922heyn/page/11/mode/1up?view=theater|accessdate=(disungsi) 25 Mei 2021}}</ref> Ieu supa loba kapanggih hirup di daérah [[tropis]], kayaning di [[Asia Kidul]], [[Afrika]], [[Amérika]], sareng [[Australia]], di mana éta supa hirup di [[leuweung]] sareng [[kebon]] anu di jero taneuhna loba mibanda [[kai]] anu bobo tur geus buruk. ==Ciri mandiri == Ieu supa mibanda ciri anu mandiri tayalian tiungna anu ngawujud kawas [[locéng]] sarta bijil kulambu ''(indusium)'' kawas rok [[awéwé]] ngagantung tina handapeunana, ngagapuy ampir ngangsar kana [[taneuh]] . Ieu supa mimiti didadarkeun sacara ilmiah dina taun 1798 ku ahli ''[[botani]]'' urang [[Prancis]]; [[Étienne Pierre Ventenat]], spésiésna remen disebut kana genus anu misah ''Dictyophora'' babarengan jeung anu séjén ''Phallus'' spésiés anu sarua nembongkeun ''indusium''. ''P.&nbsp;indusiatus'' tiasa dibédakeun tina spésiés anu sami bédana dina tataran biologi, ukuran, kelir, sareng panjang ''indusium''. Supa anu geus déwasa jangkungna nepi ka {{convert|25|cm|in|0|abbr=on}} kalayan rubak tiungna/topina anu kawas locéng/[[pileus]] {{convert|1.5|–|4|cm|in|1|abbr=on}} . Kedokna ditutupan ku spora semu héjo, ieu dipikaresep pisan ku [[laleur]] sarta [[gegeremet]] anu ngahakan spora. Ieu supa tiasa didahar, ngeunaan hal ieu tos diguar salaku bahan sayuran jeung kadaharan dina catetan bangsa [[Cina]] /''Chinese cuisine''. Tayalian diasakan kujalan digoréng atawa dicampur sareng sop [[hayam]]. Supa ieu, dipelak sacara komérsial sareng loba dijual di ''supermarket'' di Nagara-nagara "[[Asia]], ieu supa euyeub ku [[protéin]], [[karbohidrat]], jeung [[dietary fiber]]. Supa ieu ogé ngandung sagala rupa [[sanyawa bioaktif]], sareng gaduh pasipatan [[antioksidan]] jeung [[antimikroba]]. ''Phallus indusiatus'' ngabogaan sajarah anu kacatet kagunaan salaku ubar di Nagara Cina saméméh abad ka-7, Maséhi. ==Sajarah taksonomi== ''Phallus indusiatus'' mimitina diguar ku naturalis Perancis [[Étienne Pierre Ventenat]] dina taun 1798,<ref name="Ventenat 1798"/> sareng nami anu sangsi kénéh ku [[Christiaan Hendrik Persoon]] dina 1801.<ref name="Persoon 1801"/> Saurang pangarang sacara ''anonim'' masihan kesan-kesan na ngeunaan pamanggih Ventenat dina publikasina taun 1800: <blockquote>Ieu spésiés supa anu éndah, mibanda ciri mandiri pikeun ngabédakeun unggal individu tina kelas anu sanés, hirup di Guyana Walanda, kurang leuwih 300 léngkah ti laut, sareng ampir dugi ka belah kénca walungan Surinam. Éta dikomunikasikeun ka kuring ku kokolot Vaillant,<ref group=N>Bapana Ventenat langkung kawéntar [[François Levaillant]], salaku anu resep ngalalana sareng ornithologist, ogé mangrupikeun sodagar Metz anu janten konsul Perancis di Guyana Belanda dugi ka 1763.</ref> Saha anu mendakanana di 1755 dina sababaraha taneuh anu tara kungsi kaséblok ku ombak anu luhur, sareng diwangun ku keusik bodas anu alus pisan, ditutupan ku lapisan taneuh anu ipis. Kuantitas anu luar biasa pikeun jalma ti spésiés ieu anu tumuh dina waktos anu sami, jaman anu béda pisan tina ékspansi aranjeunna, jaman anu béda pisan tina ékspansi sumbangan, némbongkeun prospék anu saé pisan.<ref name="Anonymous 1800"/></blockquote> Ieu supa teras disimpen dina genus énggal, ''Dictyophora'', dina taun 1809 ku [[Nicaise Auguste Desvaux]];<ref name="Desvaux 1809"/> éta teras dipiwanoh mangtaun-taun salaku ''Dictyophora indusiata''.<ref name="Kirk 2008"/> [[Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck]] disimpen spésiésna di ''Hymenophallus'' dina 1817, salaku ''H.&nbsp;indusiatus''.<ref name="Nees 1817"/> Duanana antukna dipulangkeun ka [[sinonim (taksonomi) | sinonim]] '' [[ Phallus]] '' sareng spésiésna ayeuna dipiwanoh deui ku nami aslina.<ref name="urlMycoBank: Hymenophallus indusiatus"/><ref name="Kirk 2008"/> [[Curtis Gates Lloyd]] dijelaskeun dina [[variety (botany)|variety]] '' rochesterensis '' taun 1909, asalna salaku spésiés énggal, ''Phallus rochesterensis''. Éta aya di [[Kew, Victoria | Kew]], Australia.<ref name="Lloyd 1902"/>Kalayan [[Wangun (botani) | wujud]] indusium mibanda kelir kayas dilaporkeun ku [[Vincenzo de Cesati]] dina 1879 salaku ''Hymenophallus roseus'', sareng teras disebat ''Dictyophora indusiata'' f.&nbsp;''rosea'' Ku [[Yosio Kobayasi]] dina taun 1965;<ref name="urlMycoBank: Dictyophora indusiata f. rosea"/> éta sinonim sareng '' [[Phallus cinnabarinus]] ''.<ref name="urlMushroom Expert: Phallus cinnabarinus"/> Hiji takson dijelaskeun dina 1936 salaku ''Dictyophora lutea''<ref name="Liou 1936"/> sarta dipiwanoh sababaraha taun salaku '' Dictyophora indusiata '' f. '' lutea '', '' D. indusiata '' f. '' aurantiaca '', atanapi '' Phallus indusiatus '' f. '' citrinus '', sacara formal dipindahkeun ka '' Phallus '' di 2008 salaku spésiés anu béda, ''[[Phallus luteus]]''.<ref name="Kasuya 2008"/> Nami botani asalna tina kecap [[Latin]] ''indūsǐātus'', hartina "maké baju jero".<ref name="Simpson 1979"/> Tilas nami generik ''Dictyophora'' asalna tina kecap [[Yunani kuno]] [https://archive.is/20121215125021/http://artflx.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.17:6:14.LSJ {{lang|grc|δίκτυον}}] (''diktyon'', "net"), and [https://archive.is/20121215062110/http://artflx.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.79:3:158.LSJ {{lang|grc|φέρω}}] (''pherō'', "to bear"), hence "bearing a net".<ref name="Desvaux 1809"/><ref name="Liddell 1940"/> ''Phallus indusiatus'' mibanda loba ngaran, aya anu dumasar kana rupana, kaasup panjangna kulambu/stinkhorn, ''crinoline'' ''stinkhorn'',<ref name="Hall p.19">Hall (2003), p. 19.</ref> karinjang stinkhorn,<ref name="Arora 1986"/> supa tiung panganten,<ref name="Habtemariam 2019"/> sareng jilbab/tiung awéwé. Dina basa Jepang ngaranna {{Nihongo||衣笠茸 or キヌガサタケ|Kinugasatake}}, asalna tina kecap ''kinugasa'', nunjul kana topi lega-''brimmed'' anu katempo kawas tiung [[sutra]] ngagantung pikeun nyumput sareng nyibuatan anu makéna.<ref name="Inoki 2006"/> Dina basa [[Cinangsi, Cisitu, Sumedang|Cina]] ngaran umum ieu supa nunjul kana habitatna: "bamboo mushroom" ({{zh|s=竹荪|t=竹蓀|p=zhúsūn}}).<ref name="Ying 1987"/> ==Ciri anu mandiri== [[File:Dictyophora indusiata. Cooktown, Australia. 2010.JPG|thumb|left|''Dictyophora indusiata'' kapanggih dina [[Cooktown, Australia]]. Indisium téh "rok" anu ngagapuy handapeun tutupna]]. Supa anu ngora kénéh ''P.&nbsp;indusiatus'' mimitina wujudna kawas [[endog]] dugi ka buleud, anu tayalian ieu téh [[peridium]] atawa bungkus spora/pibiniheun. Kelirna bodas, sakapeung aya ogé anu semu beureum. Gedé buleudan/ diaméterna {{convert|6|cm|in|abbr=on}}, sareng biasana ngagaduhan [[mycelial cord]] kandel anu napel dina handapeunna.<ref name="Arora 1986"/> Nalika supa parantos asak/kolot, tekenan anu disababkeun ku struktur internal anu ngagedéan nyababkeun peridium nepi ka luhur sareng awak buah/tangkal gancang bijil tina "endog". Supa anu geus asak/kolot mibanda ukuran dugi ka {{convert|25|cm|in|abbr=on}} jangkungna, kalawan mibanda lamad [[indusium]] (kawas rok) anu ngagantung tina handapeun tiung/congcotna. Bukaan netlike tina indusium tiasa ngawujud poligonal atanapi ngawujud buleud.<ref name="Chang p.344"/> Spesimen anu dikembangkeun kalayan saé ngagaduhan indusium anu dugi ka [[Volva (mycology)|volva]] sareng suar sakedik sateuacan lesot dina gagang.<ref name="Dissing 1962"/> Rubak tutup atawa tiung {{convert|1.5|–|4|cm|in|1|abbr=on}}, sarta mibanda zat anu kaangseu na bau. Luhureun tutup aya liang leutik.<ref name="Arora 1986"/> Panjang gagangan {{convert|7|–|25|cm|in|abbr=on}},<ref name="Chang p.344">Chang & Miles (2004), p. 344.</ref> sarta kandelna {{convert|1.5|–|3|cm|in|1|abbr=on}}. Tangkalna bodas, rubakna kurang leuwih sarua jeung panjangna, sakapeung melengkung, hampos kawas busa. Ieu peridium baris lalesotan tina tangkalna.<ref name="Arora 1986"/> Awak buah ngembang/ngagedéan nalika wengi,<ref name="Tuno 1998"/> waktu anu dibutuhkeun pikeun mangkak kurang leuwih 10–15 jam, saatos bijil tina peridium.<ref>Chang & Miles (2004), [https://books.google.com/books?id=XO4EGzpp1M0C&pg=PA348 p. 348.]</ref> Hirupna teu lila paling ngan sababaraha poé.<ref name="Tuno 1998"/>. us), sareng ukuran 2-3 ku 1–1.5&nbsp;μm.<ref name="Trierveiler 2009"/> ===Spésiés anu sami=== {{multiple image | header = Compared to ''Phallus indusiatus'' ... | align = right | image1 = 2012-07-24 Phallus multicolor crop.jpg | width1 = {{#expr: (200 * 574 / 715) round 0}} | caption1 = ... ''P. multicolor'' is smaller and more brightly coloured | image2 = Phallus luteus.jpg | width2 = {{#expr: (200 * 4000 / 6000) round 0}} | caption2 = ... ''P. luteus'' is bright yellow }} ''[[Phallus multicolor]]'' saliwat mah katempo sarimbag, pédah mibanda tiung anu katempona leuwih béngras, ukuran indusiumn ilaharna langkung leutik. Éta aya di Australia, [[Guam]], [[Sumatra]], [[Java]], [[Borneo]], [[Papua New Guinea]], [[Zaire]], jeung [[Tobago]] <ref name="Burk 1978"/> ogé [[Hawaii]]. Topi spésiés Indo-Pasipik ''[[Phallus merulinus|P.&nbsp;merulinus]]'' katempo leueur nalika ditutupan gleba, sareng pias tur karijut saatosna gleba pareum. Sabalikna, tutup liar tina mah ''P.&nbsp;indusiatus'' ngagaduhan réklikasi anu jelas anu tetep katingali jelas handapeun gleba. Ogé, indusium tina ''P.&nbsp;merulinus'' langkung lemes sareng langkung pondok tibatan ''P.&nbsp;indusiatus'', anu matak moal matak runtuh alatan kabeuratan.<ref name="Reid 1977"/> Biasa di Amérika Kalér wétan sareng Jepang, ogé kapanggih hirup.<ref name="Kibby 2012"/> Spésiésna ''[[Phallus duplicatus|P.&nbsp;duplicatus]]'' ngagaduhan indusium anu ngagantung langkung alit {{convert|3|–|6|cm|in|abbr=on}} ti handapeun tutupna, sareng sakapeung lésot tina gagangna.<ref name="urlMushroom Expert: Phallus duplicatus"/> Kapendak di Asia, Australia, Hawaii, kidul Mexico, sareng Amérika Tengah sareng Amérika Kidul,<ref name="urlMushroom Expert: Phallus cinnabarinus"/> ''P.&nbsp;cinnabarinus'' grows to {{convert|13|cm|in|abbr=on}} jangkung, sareng ngagaduhan bau anu langkung nyereng tibatan ''P.&nbsp;indusiatus''. Éta bauna ngondang laleur tina genus ''[[Lucilia]]'' (kulawarga [[Calliphoridae]]), aya ogé lalay tina genus ''[[Musca]]'' sok ngadeukeutan éta supa ''P.&nbsp;indusiatus''.<ref name="Lee 1957"/> ''[[Phallus echinovolvatus|P.&nbsp;echinovolvatus]]'', geus diguar di nagara Cina dina taun 1988, raket patalina sareng ''P.&nbsp;indusiatus'', tapi tiasa dibédakeun ku volvana anu spiky/mancung ([[wikt:echinulate|echinulate]]) , suhu tempat hirup anu pikaresep langkung luhur tina {{convert|30|to|35|C|F}}.<ref name="Zeng 1988"/> ''P.&nbsp;luteus'', asalna dianggap salaku ''P.&nbsp;indusiatus'', boga cap retikulasi konéng, indusium konéng, sareng kayas janten peridium ungu beureum sareng rhizomorphs. Éta aya di Asia sareng Mexico.<ref name="Kasuya 2008"/> ==Ékologi sareng tempat hirup== ''Phallus indusiatus'' loba kapanggih hirup di wewengkon [[tropical]], kaasup Afrika (Congo,<ref name="Dissing 1962"/> Nigeria,<ref name="Oso 1976"/> Uganda,<ref name="Maitland 1917"/> sareng Zaire<ref name="Demoulin 1975"/>) Amerika kalér (Brazil<ref name="Trierveiler 2009"/> Guyana,<ref name="Wakefield 1934"/> sareng Venezuela<ref name="Dennis 1960"/>), America tengah (Costa Rica),<ref name="Saenz 1982"/> and Tobago.<ref name="Dennis 1953"/> Di Amérika Kalér, kisaranana dugi ka Mexico.<ref name="Guzman 1973"/> Lokalitas Asia kalebet Indonésia, Nepal, Malaysia,<ref name="Oldridge 1986"/> India,<ref name="Lloyd 1902"/> Cina Kidul, Jepang,<ref name="Tuno 1998"/> sareng Taiwan.<ref name="Chang 2000"/> Éta ogé parantos dikumpulkeun di Australia.<ref name="Smith 2005"/> Sarua jeung spésiés ''Phallus'' lianna, ''P.&nbsp;indusiatus'' nyaéta [[saprobik]] - nurunkeun nutrisi tina ngarobog kai sareng melak zat organik. Tangkalna sakapeung hirup nyorangan sanajan kitu aya ogé dina wujud dapuran, dina taneuh anu mibanda potongan kai di jerona. Di Asia, éta tuwuh dina leuweung [[awj]], jeung ilaharna jaradi saatos hujan ageung.<ref name="Tuno 1998"/><ref>Hall (2003), [https://books.google.com/books?id=yqHA_M7BVRcC&pg=PA247 p. 247].</ref> Cara réproduksi pikeun stinkhorn, kalebet ''P.&nbsp;indusiatus'', bénten sareng anu sanésna [[agaric]] supa, anu mana sorana haliber /forcibly eject. Stinkhorn malah ngahasilkeun jisim spora anu napel dina awakna, ngahasilkeun sickly-sweet bau tina [[carrion]].<ref name="Chang p.346">Chang & Miles (2004), p. 346.</ref> Seungitna tina spora anu asak - tiasa kaangseu tina jarak anu jauh - matak pikaresepeun pikeun [[gegeremet]] anu sok ngakuan sporana.<ref name="Tuno 1998"/> Spésiés anu kacatet kalebet kana [[stingless bees]] tina genus ''[[Trigona]]'',<ref name="Oliveria 2000"/> sareng lalay tina kulawarga [[Drosophilidae]] jeung [[Muscidae]]. Gegeremet ngabantosan ngaliarkeun spora ku nyéépkeun gleba sareng nyimpen kotoran anu ngandung spora [[germination|germinate]] di tempat séjén.<ref name="Tuno 1998"/> Sanaos kagunaan tina indusium henteu dipikaterang sacara pasti, éta sacara visual tiasa ngadatangkeun gegeremet anu kataji ku bauna, sareng tiasa jadi [[tarajé]] pikeun gegeremet ngarayap Nepi ka gleba/luhur.<ref name="Kibby 1994"/> ==Kuliner sareng budidaya== [[File:Bamboo pith mushroom.jpg|thumb|left|Supa anu dijual garing sareng biasana dikeueum/rehidrasi sateuacan asak]] [[File:Tom yuea phai.jpg|thumb|left|''Tom yuea phai'' tayalian olahan has [[Thailand]] didamel ku ieu supa]] Di Asia wétan, ''P.&nbsp;indusiatus'' dianggap ngeunah sareng hiji [[aphrodisiac]].<ref name="Roberts 2011"/> Saméméhna ngan ukur ngala/ngumpulkeun ti alam liar, di mana henteu tiasa seueur, éta sesah pikeun dipulut. Kurangna supa hartosna éta biasana disimpen kanggo acara-acara khusus. Dina jaman [[Cina]] [[Dinasti Qing]], spésiésna dikumpulkeun di provinsi [[Yunnan]] sareng dikirim ka Kota Larang/Istana Kaisar pikeun nyugemakeun tuangeun [[Permaisuri Dowager Cixi]], anu resep pisan nuang rupa-rupa supa anu tiasa didahar.<ref>Hu (2005), pp. 94–5.</ref> Éta mangrupikeun salah sahiji tina dalapan bahan anu diulas tina "Sarang Burung Kadalapan Dalapan Kalanggengan" dilayanan dina pésta pikeun ngarayakeun ulang taun ka 60 na. Piring ieu, dilayanan ku katurunan ti [[Tangkal kulawarga Confucius dina garis katurunan utama | Kulawarga Confucius]] dina hajatan sareng pésta umur panjang, ngandung bahan-bahan anu "sadaya tuangeun anu mahal, ngeunah ti darat sareng laut, seger, lembut, sareng garing, pantes amis sareng asin".<ref>Hu (2005), p. 96.</ref> Pamakéan anu kasohor anu séjén nyaéta jamuan nagara anu diayakeun pikeun diplomat Amérika [[Henry Kissinger]] dina [[1972 kunjungan Nixon ka Cina | kunjungan ka Cina]] pikeun ngawangun deui [[hubungan Sino-Amérika | hubungan diplomatik]] dina awal taun 1970an.<ref name="Chang 04">Chang & Miles (2004), p. 343.</ref> Hiji sumber nyerat: "Éta supa ngagaduhan tékstur anu hipu sareng leuleus, seungit sareng pikaresepeun, wujudna seger, sareng karaos garing."<ref>Hu (2005), p. 110.</ref> Supa anu garing, biasa dijual di supermarket jeung pasar di [[Asia]], diolah ku jalan ngahidrasi atawa dikeueuman heula atanapi dibaseuhan dina cai dugi ka leuleus deui.<ref name="Halpern 2007"/> Sakapeung diasakan kujalan digoréng, remen dimangpaatkeun salaku campuran sop hayam.<ref name="Dunlop 2003"/> .<ref name="Newman 1999"/> ''Phallus indusiatus'' parantos [[Fungiculture|cultivated]] dina skala komérsial di Cina ti saprak 1979.<ref name="Chang 04" /> Di [[Provinsi Fujian]] Cina - dipikaterang ku industri supa anu maju dugi ka ngokolakeun 45 spésiés supa anu tiasa didahar - "P. indusiatus '' dihasilkeun di [[County (Républik Rahayat Cina) | kabupatén]] [[Fuan]], [[Jianou]], sareng [[Ningde]].<ref name="Hu 2004"/> Kamajuan dina widang budidaya ieu parantos ngajantenkeun harga supa langkung mirah sareng hasil panén langkung seueur; taun 1998, kurang leuwih {{convert|1100|MT}} anu dihasilkeun ti Nagara China.<ref name="Hall p.19"/> Harga di Hong Kong sakilo sup garing ngahontal US&nbsp;$770 in 1982, tapi parantos turun ka US&nbsp;$100–200 by 1988. Ku majuna téhnologi nyababkeun éta harga ragrag langkung jauh ka US&nbsp;$10–20 by 2000.<ref name="Chang 04"/> Supa dipelak dina limbah tatanén — runtah-awi anu ditutupan ku lapisan ipis tina taneuh anu henteu disterilkeun. Suhu optimal pikeun tumuh supa [[spawn]] jeung awak buah kurang leuwih {{convert|24|C|F}}, kalayan kaayaan beueus/lembab/ [[humidity]] dina 90–95%.<ref name="Yang 1987"/> [[Substrat]] (biologi) anu tiasa dianggo pikeun ngokolakeun jamur kalebet daun awi sareng régangna, cangkang atanapi tangkal kadelé, tangkal jagong, sareng daun [[willow]].<ref name="Zhou 1989"/> Analisis gizi '' P. indusiatus '' nunjukkeun yén awak buah mibanda langkung ti 90% [[cai]], sakitar 6% fiber, 4,8% protéin, 4,7% fat/gajih, sareng sababaraha unsur [[mineral]], kalebet [[kalsium]], sanajan kitu komposisi [[mineral]] anu dipibanda tiasa gumantung kana konséntrasi anu pakait dina substrat mangsa hirupna.<ref>{{cite journal |author=Sitinjak RR. |title=The Nutritional Content of the Mushroom ''Phallus indusiatus Vent.'', which Grows in the Cocoa Plantation, Gaperta-Ujung, Medan |journal=Der Pharma Chemica |year=2017 |volume=9 |issue=15 |pages=44–47 |url=https://www.derpharmachemica.com/pharma-chemica/the-nutritional-content-of-the-mushroom-phallus-indusiatus-vent-which-grows-in-the-cocoa-plantation-gapertaujung-medan.pdf }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Carita rakyat== Numutkeun ka étnomikologis [[R. Gordon Wasson]], ''P.&nbsp;indusiatus'' ieu supa tos ilahar dikonsumsi di Méksiko [[divinatory]] dina hiji upacara alatan wujudna anu sugestif. Di nagara séjén, [[New Guinea]] pribumina nganggap ieu supa suci.<ref name="Spooner 1994"/> Di Nigeria, supa mangrupikeun salah sahiji sababaraha bau anu dibéré nami ''Akufodewa'' ku Urang Yoruba. Ngaranna diturunkeun tina gabungan basa [[Yoruba]] tina kecap ''ku'' ("die"), ''fun'' ("for"), ''ode'' ("tukang moro"), jeung ''wa'' ("milarian"), alatan tukang moro mangsa harita sok salah ngangseu bau- bau supa éta kawas bau sato udagan anu geus paéh.<ref name="Oso 1975"/> Yoruba parantos dilaporkeun nganggona ieu supa salaku hiji sarat pikeun [[Jampé]] sangkan mangsana moro henteu pinanggih jeung bahaya. Di bagian sanés Nigeria, aranjeunna parantos dianggo dina nyiapkeun pesona anu ngabahayakeun ku kelompok etnis sapertos urang Urhobo jeung [[Ibibio urang]]. [[Urang Igbo]] beulah wétan-tengah Nigeria disebut stinkhorn ''éró ḿma'', tina [[basa Igbo | Igbo]] kecap pikeun "supa" sareng "kageulisan".<ref name="Oso 1976"/> ==Pasipatan biologis== Sipat ubar parantos dipasihkeun ''Phallus indusiatus'' ti jaman [[Dynasty Tang]] di Cina, nalika éta dijelaskeun dina [[pharmacopoeia]]. Supa dianggo pikeun ngubaran seueur [[inflammation|peradangan | radang]], [[nyeri beuteung]], jeung [[neurological/ saraf. Tiongkok Kidul [[Urang Miao]] ngamangoaatkeun sacara tradisional pikeun sababaraha kasakit, kaasup raheut, [[batuk]], [[disentri]], [[enteritis]], [[leukemia]], kalawan parantos diresépkeun sacara klinis salaku ubar pikeun [[laringitis]], [[leucorrhea]], [[muriang]], sareng [[oliguria]] (hésé kahampangan), [[diare]], [[hipertensi]], batuk , [[hyperlipidemia]], sareng dina terapi antikanker.<ref name="Ker 2011"/> Élmu modéren parantos niténan ​​dasar biokimia tina kauntungan ubar putative ieu. Awak buah tina jamur ngandung [[kagiatan biologis | aktip sacara biologis]] [[polysaccharide]]s. A [[beta-glucan|β-<small>D</small>-glucan]] called T-5-N and prepared from [[alkaline]] extracts<ref name="Ukai 1982"/> has been shown to have [[anti-inflammatory]] properties.<ref name="Hara 1982"/> Struktur kimia na mangrupikeun ranté tulang tonggong anu linier anu seueur didamelna α-1→3 linked <small>D</small>-[[Mannose|mannopyranosyl]] residues, kalayan ngambah tina 1→6 linked <small>D</small>-mannopyrosyl residues.<ref name="Ukai 1980"/> Polisakarida ngagaduhan aktivitas penekanan ngalawan tumor (subcutaneously) implanted [[sarcoma]]&nbsp;180 (a transplantable, [[metastasis|non-metastasizing]] jaringan konéktif [[tumor]] sering dianggo dina panilitian) dina beurit.<ref name="Hara 1982"/><ref name="Ukai 1983"/> {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | image1 = Hydroxymethylfurfural.png | alt1 = Chemical structure of Hydroxymethylfurfural | caption1 = Hydroxymethylfurfural inhibits the enzyme tyrosinase. | image2 = Albaflavenone.png | alt2 = Chemical structure of Albaflavenone | caption2 = Albaflavenone has antibiotic properties. }} Bahan kimia sanés dipikaresep ogé kapendak ''P.&nbsp;indusiatus'' tayalian [[hydroxymethylfurfural]],<ref name="Sharma 2004"/> anu parantos narik perhatian salaku [[tyrosinase]] panghambat. Tyrosinase catalyzes léngkah awal tina [[melanogenesis]] dina mamalia, <ref name="Chang 2009"/><ref name="Sharma 2004"/> ''P.&nbsp;indusiatus'' ogé ngandung [[ribonuclease]] unik (hiji [[énzim]] anu ngepak [[RNA]] kana komponén anu langkung alit) ngagaduhan sababaraha ciri biokimia anu ngabédakeun tina ribonuklease supa anu dipikaterang.<ref name="Wang 2003"/> Dua novel [[sesquiterpene]] s, [[dictyophorine]] A sareng B, parantos dikenalkeun tina awak buah jamur. Sanyawa ieu, dumasar kana kerangka eudesmane (struktur umum anu aya dina rasa tur parfum anu diturunkeun ku pepelakan), anu mimiti eudesmane [[derivative (chemistry)|derivatives]] diisolasi tina jamur sareng dipendakan pikeun ngamajukeun sintésis [[faktor pertumbuhan saraf]] dina [[sél astroglial]] s.<ref name="Kawagishi 1997"/> Senyawa anu aya hubunganana anu diisolasi sareng diidentifikasi tina jamur kalebet tilu turunan [[quinazoline]] (kelas sanyawa anu jarang di alam), dictyoquinazol A, B, sareng C.<ref name="Lee 2002"/> Bahan kimia ieu ditingalikeun dina tés laboratorium ngagaduhan pangaruh pelindung kana [[sél budaya | berbudaya]] beurit [[neuron]] s anu parantos kakeunaan [[neurotoxin]] s.<ref name="Liu 2005"/>[[Total sintésis]] pikeun dictyoquinazols dilaporkeun dina 2007.<ref name="Oh 2007"/> Jamur parantos lami dipikaterang ngagaduhan sipat [[antibakteri]]: nambahkeun supa kana kuah sop dipikaterang pikeun nyegah sangkan teu ruksak sahenteuna pikeun sababaraha dinten.<ref name="Huang 2011"/> Salah sahiji antibiotik anu tanggung jawab, [[albaflavenone]], diisolasi dina 2011. Éta mangrupikeun [[sesquiterpenoid]] anu parantos dipikaterang tina baktéri taneuh '[[Streptomyces albidoflavus]]''.<ref name="Huang 2011"/> Ékspérimén nunjukkeun yén ekstrak 'P. indusiatus '' ngagaduhan [[antioksidan]] salian ti sipat [[antimikrobial]].<ref name="Mau 2002"/> Publikasi dina taun 2001 ''[[International Journal of Medicinal Mushrooms]]'' diusahakeun pikeun nangtoskeun khasiatna salaku [[aphrodisiac]]. Dina parcobaan ngalibetkeun genep belas awéwé, genep urang ngalaporkeun cenah pangalaman tina syahwat hampang bari ngambeu awak buah, sareng sapuluh anu sanés, anu nampi dosis anu langkung alit, dilaporkeun diri ayana ngaronjat haté karasa leuwih janglar. Sadayana dua puluh lalaki anu diuji dianggap bau anu teu raoseun. Panilitianana ngagunakeun awak buah anu aya di Hawaii, sanés ragam anu tiasa didahar anu dibudidayakan di Cina.<ref name="Holliday 2001"/> Panilitian parantos nampi kritik. Hiji cara pikeun ngahontal orgasme instan bakal dipiharep bakal langkung perhatian sareng seueur usaha pikeun baranahan pangaruhna, tapi teu aya anu hasil. Teu aya jurnal ilmiah utama anu nerbitkeun panilitian, sareng teu aya panilitian anu hasilna parantos diréproduksi.<ref>[http://blogs.discovermagazine.com/science-sushi/2016/02/14/hawaii-orgasm-mushroom/ Expedition Ecstasy: Sniffing Out The Truth About Hawai‘i’s Orgasm-Inducing Mushroom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025222119/http://blogs.discovermagazine.com/science-sushi/2016/02/14/hawaii-orgasm-mushroom/ |date=2019-10-25 }}</ref><ref>[http://www.sciencealert.com/can-a-rare-hawaiian-mushroom-really-give-women-a-spontaneous-orgasm Can a Rare Hawaiian Mushroom Really Give Women a "Spontaneous Orgasm"?]</ref> ==Dicutat tina== ===Catetan=== {{Reflist|group=N}} ===Béréndélan cutatan=== {{Reflist|colwidth=30em|refs= <ref name="Anonymous 1800">{{cite journal |title=XXVII. A dissertation on the genus ''Phallus'', by M. Ventenat |journal=The Critical Review, or, Annals of Literature |author=Anonymous |year=1800 |volume=13 |location=London, UK |pages=501–2 |url=https://books.google.com/books?id=c8YPAAAAQAAJ&pg=PA502}}</ref> <ref name="Arora 1986">{{cite book |author=Arora D. |title=Mushrooms Demystified: A Comprehensive Guide to the Fleshy Fungi |publisher=Ten Speed Press |location=Berkeley, California |year=1986 |page=770 |isbn=0-89815-169-4 |url=https://books.google.com/books?id=S-RmabYsjI4C&pg=PA770}}</ref> <ref name="Burk 1978">{{cite journal |title=''Dictyophora multicolor'', new to Guam |journal=Mycologia |year=1978 |vauthors=Burk WR, Smith DR |volume=70 |issue=6 |pages=1258–9 |jstor=3759327 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0070/006/1258.htm |doi=10.2307/3759327 |access-date=2012-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225854/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0070/006/1258.htm |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Chang 2000">{{cite journal |script-title=zh:福山森林之大型擔子菌資源及監測種之族群變動 |trans-title=Inventory of macrobasidiomycota and population dynamics of some monitored species at Fushan forest |journal=Fungal Science |year=2000 |vauthors=Chang TT, Chou WN, Wu SH |volume=15 |issue=1/2 |pages=15–26 |language=zh |issn=1013-2732}}</ref> <ref name="Chang 2009">{{cite journal |author=Chang TS. |title=An updated review of tyrosinase inhibitors |journal=International Journal of Molecular Sciences |volume=10 |issue=6 |pages=2440–75 |year=2009 |pmid=19582213 |pmc=2705500 |doi=10.3390/ijms10062440}}</ref> <ref name="Demoulin 1975">{{cite journal |title=Gasteromycetes of Kivu (Zaire), Rwanda and Burundi |journal=Bulletin du Jardin botanique national de Belgique / Bulletin van de National Plantentuin van België |vauthors=Demoulin V, Dring DM |volume=45 |issue=3/4 |pages=339–72 |jstor=3667488 |year=1975 |doi=10.2307/3667488}}</ref> <ref name="Dennis 1953">{{cite journal |title=Some West Indian Gasteromycetes |journal=Kew Bulletin |author=Dennis RWG. |year=1953 |volume=8 |issue=3 |pages=307–28 |jstor=4115517 |doi=10.2307/4115517}}</ref> <ref name="Dennis 1960">{{cite journal |title=Fungi venezuelani: III |journal=Kew Bulletin |year=1960 |volume=14 |issue=3 |author=Dennis RWG. |pages=418–58 |jstor=4114758 |doi=10.2307/4114758}}</ref> <ref name="Desvaux 1809">{{cite journal |title=Observations sur quelques genres à établir dans la famille des champignons |trans-title=Observations on several genera to establish families of mushrooms |journal=Journal de Botanique (Desvaux) |volume=2 |author=Desvaux NA. |year=1809 |pages=88–105 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8071459 |language=fr}}</ref> <ref name="Dissing 1962">{{cite journal |vauthors=Dissing H, Lange M |title=Gasteromycetes of Congo |journal=Bulletin du Jardin botanique de l'État a Bruxelles |volume=32 |issue=4 |year=1962 |pages=325–416 |jstor=3667249 |doi=10.2307/3667249}}</ref> <ref name="Dunlop 2003">{{cite book |author=Dunlop F. |title=Sichuan Cookery |year=2003 |publisher=Penguin Books |location=London, UK |page=lxii |isbn=978-0-14-029541-2}}</ref> <ref name="Guzman 1973">{{cite journal |title=Some distributional relationships between Mexican and United States mycofloras |journal=Mycologia |year=1973 |volume=65 |issue=6 |author=Guzmán G. |pages=1319–30 |jstor=3758146 |pmid=4773309 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0065/006/1319.htm |doi=10.2307/3758146 |access-date=2012-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224914/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0065/006/1319.htm |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Habtemariam 2019">{{cite journal|author=Habtemariam S.|title=The Chemistry, Pharmacology and Therapeutic Potential of the Edible Mushroom ''Dictyophora indusiata'' (''Vent'' ex. ''Pers.'') Fischer (Synn. ''Phallus indusiatus'') |journal=Biomedicines |year=2019 |volume=7 |issue=4 |page=98 |doi=10.3390/biomedicines7040098 |pmid=31842442|pmc=6966625 |doi-access=free }}</ref> <ref name="Halpern 2007">{{cite book |author=Halpern GM. |title=Healing Mushrooms |publisher=Square One Publishers |location=Garden City Park, New York |year=2007 |pages=115–6 |isbn=978-0-7570-0196-3 |url=https://books.google.com/books?id=FlrpouUh740C&pg=PA115}}</ref> <ref name="Hara 1982">{{cite journal |title=Anti-inflammatory activity and conformational behavior of a branched (1→3)-β-D-glucan from an alkaline extract of ''Dictyophora indusiata'' Fisch |journal=Carbohydrate Research |year=1982 |vauthors=Hara C, Kiho T, Tanaka T, Ukai S |volume=110 |issue=1 |pages=77–87 |pmid=7172167 |doi=10.1016/0008-6215(82)85027-1}}</ref> <ref name="Holliday 2001">{{cite journal |title=Spontaneous female orgasms triggered by smell of a newly found tropical ''Dictyphora'' species |journal=International Journal of Medicinal Mushrooms |year=2001 |volume=3 |issue=2–3 |vauthors=Holliday JC, Soule N |pages=162–7 |issn=1521-9437 |doi=10.1615/intjmedmushr.v3.i2-3.790}}</ref> <ref name="Huang 2011">{{cite journal |vauthors=Huang M, Chen X, Tian H, Sun B, Chen H |title=Isolation and identification of antibiotic albaflavenone from ''Dictyophora indusiata'' (Vent:Pers.) Fischer |journal=Journal of Chemical Research |year=2011 |volume=35 |issue=1 |pages=659–60 |doi=10.3184/174751911X13202334527264|s2cid=96228117 }}</ref> <ref name="Hu 2004">{{cite report |title=Mushroom industries in China "small mushroom & big business" |author=Hu D. |year=2004 |publisher=[[Wageningen University and Research Centre]], Agricultural Economics Research Institute, LEI BV |location=Wageningen, Netherlands |url=http://www.lei.dlo.nl/leichina/files/d50cde8fcbc78dc42a68700b96b10ee0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724151331/http://www.lei.dlo.nl/leichina/files/d50cde8fcbc78dc42a68700b96b10ee0.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724151331/http://www.lei.dlo.nl/leichina/files/d50cde8fcbc78dc42a68700b96b10ee0.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> <ref name="Inoki 2006">{{cite web |author=Inoki L. |title=Kinugasatake (Veiled lady mushroom) |url=http://www.japantimes.co.jp/text/fe20060607li.html |publisher=[[The Japan Times]] |date=June 7, 2006 |access-date=2012-09-13}}</ref> <ref name="Kasuya 2008">{{cite journal |author=Kayua T. |title=''Phallus luteus'' comb. nov., a new taxonomic treatment of a tropical phalloid fungus |journal=Mycotaxon |year=2008 |volume=106 |pages=7–13 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0007.htm |access-date=2012-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924003904/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59575/0106/0007.htm |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Kawagishi 1997">{{cite journal |title=Dictyophorines A and B, two stimulators of NGF-synthesis from the mushroom ''Dictyophora indusiata'' |journal=Phytochemistry |vauthors=Kawagishi H, Ishiyama D, Mori H, Sakamoto H, Ishiguro Y, Furukawa S, Li J |year=1997 |volume=45 |issue=6 |pages=1203–5 |doi=10.1016/S0031-9422(97)00144-1 |pmid=9272967}}</ref> <ref name="Ker 2011">{{cite journal |vauthors=((Ker Y-B)), ((Chen K-C)), ((Peng C-C)), ((Hsieh C-L)), Peng RY |title=Structural characteristics and antioxidative capability of the soluble polysaccharides present in ''Dictyophora indusiata'' (Vent. Ex Pers.) Fish Phallaceae |journal=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine |year=2011 |volume=2011 |pages=396013 |doi=10.1093/ecam/neq041 |pmc=3136395 |pmid=21799678 |url=http://downloads.hindawi.com/journals/ecam/2011/396013.pdf }}</ref> <ref name="Kibby 1994">{{cite book |author=Kibby G. |title=An Illustrated Guide to Mushrooms and Other Fungi of North America |publisher=Lubrecht & Cramer |location=London, UK |year=1994 |page=155 |isbn=0-681-45384-2}}</ref> <ref name="Kibby 2012">{{cite journal |vauthors=Kibby G, McNeill D |title=''Phallus duplicatus'' new to Britain |journal=Field Mycology |year=2012 |volume=13 |issue=3 |pages=86–9 |doi=10.1016/j.fldmyc.2012.06.009}}</ref> <ref name="Kirk 2008">{{cite book |vauthors=Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA |title=Dictionary of the Fungi |edition=10th |publisher=CAB International |location=Wallingford, UK |year=2008 |page=206 |isbn=978-0-85199-826-8}}</ref> <ref name="Lee 1957">{{cite journal |title=Two new phalloids from Taiwan |journal=Mycologia |year=1957 |author=Lee WS. |volume=49 |issue=1 |pages=156–8 |jstor=3755742 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0049/001/0156.htm |doi=10.2307/3755742 |access-date=2012-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224738/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0049/001/0156.htm |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Lee 2002">{{cite journal |title=Dictyoquinazols A, B, and C, new neuroprotective compounds from the mushroom ''Dictyophora indusiata'' |journal=Journal of Natural Products |year=2002 |vauthors=((Lee I-K)), ((Yun B-S)), Han G, ((Cho D-H)), ((Kim Y-H)), ((Yoo I-D)) |volume=65 |issue=12 |pages=1769–72 |doi=10.1021/np020163w |pmid=12502311}}</ref> <ref name="Liddell 1940">{{cite book |vauthors=Liddell HG, Scott R |author-link=Henry George Liddell |author2-link=Robert Scott (philologist) |year=1940 |title=A Greek-English Lexicon |edition=9th unabridged |publisher=Clarendon Press |location=Oxford, UK |isbn=0-19-910207-4|title-link=A Greek-English Lexicon }}</ref> <ref name="Liou 1936">{{cite journal |vauthors=Liou TN, Hwang FY |title=Notes sur les ''Phallidés'' de Chine |trans-title=Notes on the phalloids of China |language=fr |journal=Chinese Journal of Botany |year=1936 |volume=1 |pages=83–95}}</ref> <ref name="Liu 2005">{{cite journal |title=N-containing compounds of macromycetes |author=Liu J-K. |year=2005 |journal=Chemical Reviews |volume=105 |issue=7 |pages=2723–44 |url=http://www.kib.ac.cn/jgsz/kyxt/zwhx/zhzlxz/200909/P020090917651746189987.pdf |pmid=16011322 |doi=10.1021/cr0400818 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707013304/http://www.kib.ac.cn/jgsz/kyxt/zwhx/zhzlxz/200909/P020090917651746189987.pdf |archive-date=2011-07-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707013304/http://www.kib.ac.cn/jgsz/kyxt/zwhx/zhzlxz/200909/P020090917651746189987.pdf |date=2011-07-07 }}</ref> <ref name="Lloyd 1902">{{cite journal |author=Lloyd CG. |title=Synopsis of the known phalloids |year=1909 |journal=Bulletin of the Lloyd Library of Botany, Pharmacy and Materia Medica |issue=13 |pages=1–96 |url=https://archive.org/stream/bulletinlloydli00musegoog#page/n106/mode/2up}}</ref> <ref name="Maitland 1917">{{cite journal |title=Notes on Uganda fungi. I.: The fungus-flora of the forests |journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Gardens, Kew) |year=1917 |volume=1917 |issue=1 |vauthors=Maitland TD, Wakefield EM |pages=1–19 |jstor=4113409 |doi=10.2307/4113409|url=https://zenodo.org/record/1449872 }}</ref> <ref name="Mau 2002">{{cite journal |title=Antioxidant properties of several specialty mushrooms |vauthors=((Mau J-L)), ((Lin H-C)), ((Song S-F)) |journal=Food Research International |year=2002 |volume=35 |issue=6 |pages=519–26 |doi=10.1016/S0963-9969(01)00150-8}}</ref> <ref name="Nees 1817">{{cite book |title=System der Pilze und Schwämme |trans-title=System of Mushrooms and Fungi |year=1817 |author=Nees von Esenbeck CDG. |publisher=In der Stahelschen buchhandlung |location=Würzburg, Germany |page=251 |url=https://books.google.com/books?id=bEAAAAAAQAAJ&pg=PA251 |language=de}}</ref> <ref name="Newman 1999">{{cite journal |author=Newman JM. |title=Bamboo mushrooms |journal=Flavor & Fortune |year=1999 |volume=6 |issue=4 |pages=25, 30 |url=http://www.flavorandfortune.com/dataaccess/article.php?ID=213 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701000618/http://www.flavorandfortune.com/dataaccess/article.php?ID=213 |date=2013-07-01 }}</ref> <ref name="Oh 2007">{{cite journal |title=Total synthesis of neuroprotective dictyoquinazol A, B, and C |vauthors=Oh CH, Song CH |journal=Synthetic Communications |year=2007 |volume=37 |issue=19 |pages=3311–17 |doi=10.1080/00397910701489537|s2cid=98246389 }}</ref> <ref name="Oldridge 1986">{{cite journal |title=A collection of fungi from Pahang and Negeri Sembilan (Malaysia) |journal=Kew Bulletin |volume=41 |issue=4 |year=1986 |vauthors=Oldridge SG, Pegler DN, Reid DA, Spooner BM |pages=855–72 |jstor=4102987 |doi=10.2307/4102987}}</ref> <ref name="Oliveria 2000">{{cite journal |vauthors=Oliveira ML, Morato EF |title=Stingless bees (Hymenoptera, Meliponini) feeding on stinkhorn spores (Fungi, Phallales): robbery or dispersal? |journal=Revista Brasileira de Zoologia |year=2000 |volume=17 |issue=3 |pages=881–4 |url=http://www.scielo.br/pdf/rbzool/v17n3/v17n3a25.pdf |doi=10.1590/S0101-81752000000300025|doi-access=free }}</ref> <ref name="Oso 1975">{{cite journal |author=Oso BA. |title=Mushrooms and the Yoruba people of Nigeria |journal=Mycologia |year=1975 |volume=67 |issue=2 |pages=311–9 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0067/002/0311.htm |jstor=3758423 |pmid=1167931 |doi=10.2307/3758423 |access-date=2012-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224920/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0067/002/0311.htm |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Oso 1976">{{cite journal |author=Oso BA. |year=1976 |title=''Phallus aurantiacus'' from Nigeria |journal=Mycologia |volume=68 |issue=5 |pages=1076–82 |jstor=3758723 |url=http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0068/005/1076.htm |pmid=995138 |doi=10.2307/3758723 |access-date=2012-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224929/http://www.cybertruffle.org.uk/cyberliber/59350/0068/005/1076.htm |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Persoon 1801">{{cite book |title=Synopsis Methodica Fungorum |trans-title=Synopsis of a Methodology of Mushrooms |author=Persoon CH. |page=244 |publisher=Apud H. Dieterich |location=Göttingen, Germany |url=https://books.google.com/books?id=vugVAAAAYAAJ&pg=PA244 |language=la |year=1801}}</ref> <ref name="Reid 1977">{{cite journal |title=Some Gasteromycetes from Trinidad and Tobago |journal=Kew Bulletin |year=1977 |author=Reid DA. |volume=31 |issue=3 |pages=657–90 |jstor=4119418 |doi=10.2307/4119418}}</ref> <ref name="Roberts 2011">{{cite book |vauthors=Roberts P, Evans S |title=The Book of Fungi |year=2011 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago, Illinois |page=545 |isbn=978-0-226-72117-0}}</ref> <ref name="Saenz 1982">{{cite journal |vauthors=Sáenz JA, Nassar M |title=Hongos de Costa Rica: Familias Phallaceae y Clathraceae |trans-title=Mushrooms of Costa Rica: families Phallaceae and Clathraceae |journal=Revista de Biología Tropical |year=1982 |volume=30 |issue=1 |pages=41–52 |language=es |issn=0034-7744 |url=https://revistas.ucr.ac.cr/index.php/rbt/article/view/25335/25583 |access-date=2012-08-28 }}</ref> <ref name="Sharma 2004">{{cite journal |title=''In vitro'' anti-tyrosinase activity of 5-(hydroxymethyl)-2-furfural isolated from ''Dictyophora indusiata'' |journal=Phytotherapy Research |vauthors=Sharma VK, Choi J, Sharma N, Choi M, ((Seo S-Y)) |year=2004 |volume=18 |issue=10 |pages=841–4 |pmid=15551389 |doi=10.1002/ptr.1428|s2cid=35657755 }}</ref> <ref name="Simpson 1979">{{cite book |author=Simpson DP. |title=Cassell's Latin Dictionary |publisher=Cassell |year=1979 |edition=5th |location=London, UK |isbn=0-304-52257-0 |page=883}}</ref> <ref name="Smith 2005">{{cite book |author=Smith KN. |title=A Field Guide to the Fungi of Australia |publisher=UNSW Press |location=Sydney, Australia |year=2005 |page=200 |isbn=0-86840-742-9 |url=https://books.google.com/books?id=ysgx509xB-AC&pg=PA200}}</ref> <ref name="Spooner 1994">{{cite journal |vauthors=Spooner B, Læssøe T |title=The folklore of 'Gasteromycetes' |journal=Mycologist |year=1994 |volume=8 |issue=3 |pages=119–23 |doi=10.1016/S0269-915X(09)80157-2}}</ref> <ref name="Trierveiler 2009">{{cite journal |title=Notes on gasteroid fungi of the Brazilian Amazon rainforest |journal=Mycotaxon |volume=110 |vauthors=Trierveiler-Pereira L, Gomes-Silva AC, Baseia IG |year=2009 |pages=73–80 |doi=10.5248/110.73}}</ref> <ref name="Tuno 1998">{{cite journal |author=Tuno N. |year=1998 |title=Spore dispersal of ''Dictyophora'' fungi (Phallaceae) by flies |journal=Ecological Research |volume=13 |issue=1 |pages=7–15 |doi=10.1046/j.1440-1703.1998.00241.x|s2cid=620052 }}</ref> <ref name="Ukai 1980">{{cite journal |title=Polysaccharides in fungi V. Isolation and characterization of a mannan from aqueous ethanol extract of ''Dictyophora indusiata'' Fisch|journal= Chemical & Pharmaceutical Bulletin|vauthors=Ukai S, Hara C, Kiho T, Hirose K |year=1980 |volume=29 |issue=9 |pages=2647–52 |doi=10.1248/cpb.28.2647|doi-access=free}}</ref> <ref name="Ukai 1982">{{cite journal |title=Polysaccharides in fungi. IX. a β-D-glucan from alkaline extract of ''Dictyophora indusiata'' Fisch |journal= Chemical & Pharmaceutical Bulletin|year=1982 |volume=30 |issue=6 |vauthors=Ukai S, Hara C, Kiho T |pages=2147–54 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/cpb1958/30/6/30_6_2147/_pdf |format=PDF |doi=10.1248/cpb.30.2147|doi-access=free }}</ref> <ref name="Ukai 1983">{{cite journal |title=Polysaccharides in fungi. XIII. Anti-tumor activity of various polysaccharides isolated from ''Dictyophora indusiata'', ''Ganoderma japonicum'', ''Cordyceps cicadae'', ''Auricularia auricula-judae'' and ''Auricularia'' species |journal= Chemical & Pharmaceutical Bulletin|year=1983 |vauthors=Ukai S, Kiho T, Hara C, Morita M, Goto A, Imaizumi N, Hasegawa Y |volume=31 |issue=2 |pages=741–4 |pmid=6883594 |doi=10.1248/cpb.31.741|doi-access=free }}</ref> <ref name="urlMushroom Expert: Phallus cinnabarinus">{{cite web |title=''Phallus cinnabarinus'' |url=http://www.mushroomexpert.com/phallus_cinnabarinus.html |author=Kuo M. |publisher=MushroomExpert.com |date=April 2011 |access-date=2012-09-13}}</ref> <ref name="urlMycoBank: Dictyophora indusiata f. rosea">{{cite web |title=''Dictyophora indusiata'' f. ''rosea'' (Ces.) Kobayasi 1965 |url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Table=Mycobank&Rec=229438&Fields=All |publisher=MycoBank. International Mycological Association |access-date=2012-08-13}}</ref> <ref name="urlMycoBank: Hymenophallus indusiatus">{{cite web |url=http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Table=Mycobank&Rec=330985&Fields=All |title=''Hymenophallus indusiatus'' (Vent.) Nees 1817 |publisher=[[MycoBank]]. International Mycological Association |access-date=2010-10-19}}</ref> <ref name="urlMushroom Expert: Phallus duplicatus">{{cite web |title=''Phallus duplicatus'' |url=http://www.mushroomexpert.com/phallus_duplicatus.html |publisher=MushroomExpert.com |author=Kuo M. |date=April 2011 |access-date=2012-08-24}}</ref> <ref name="Ventenat 1798">{{cite journal |author=Ventenat ÉP. |year=1798 |title=Dissertation sur le genre ''Phallus'' |trans-title=Essay on the genus ''Phallus'' |journal=Mémoires de l'institut National des Sciences et Arts |volume=1 |pages=503–23 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k32166/f590.image |language=fr}}</ref> <ref name="Wakefield 1934">{{cite journal |title=Contributions to the flora of tropical America: XXI. Fungi collected in British Guiana, chiefly by the Oxford University Expedition, 1929 |journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Gardens, Kew) |volume=1934 |issue=6 |year=1934 |author=Wakefield E. |pages=238–58 |jstor=4115405 |doi=10.2307/4115405}}</ref> <ref name="Wang 2003">{{cite journal |title=A novel ribonuclease from the veiled lady mushroom ''Dictyophora indusiata'' |journal=Biochemistry and Cell Biology |year=2003 |volume=81 |issue=6 |vauthors=Wang H, Ng TB |pages=373–7 |doi=10.1139/O03-067 |pmid=14663503}}</ref> <ref name="Yang 1987">{{cite book |vauthors=Yang QY, Jong SC |year=1987 |chapter=Artificial cultivation of the veiled lady mushroom, ''Dictyophora indusiata'' |veditors=Wuest PJ, Royse DJ, Beelman RB |title=Cultivating Edible Fungi: International Symposium on Scientific and Technical Aspects of Cultivating Edible Fungi (IMS 86), July 15–17, 1986 |publisher=Elsevier Science Publishers |location=Amsterdam, Netherlands |series=Developments in Crop Science, '''10''' |pages=[https://archive.org/details/cultivatingedibl0000inte/page/437 437–42] |isbn=0-444-42747-3 |chapter-url=https://archive.org/details/cultivatingedibl0000inte/page/437 }}</ref> <ref name="Ying 1987">{{cite book |vauthors=Ying J, Mao X, Ma Q, Zong Y, Wen H |title=Icones of Medicinal Fungi from China |year=1987 |publisher=Science Press |location=Beijing, China |page=471}}</ref> <ref name="Zeng 1988">{{cite journal |title=A thermophilic delicious 'veiled lady'&nbsp;– ''Dictyophora echino-volvata'' Zang, Zheng & Hu [Abstract] |journal=Zhongguo Shiyongjun (Edible Fungi of China) |year=1988 |volume=4 |pages=5–6 |vauthors=Zeng DR, Hu ZX, Zhou CL |language=zh}}</ref> <ref name="Zhou 1989">{{cite journal |title=Initial research on the rapid cultivation of ''Dictyophora indusiata'' [Abstract] | journal=Zhongguo Shiyongjun (Edible Fungi of China) |year=1989 |volume=1 |vauthors=Zhou FL, Qiao CS |pages=17–8 |language=zh}}</ref> }} ===Baca ogé === *{{cite book |vauthors=((Chang S-T)), Miles PG |chapter=''Dictyophora'', formerly for the few |title=Mushrooms: Cultivation, Nutritional Value, Medicinal Effect, and Environmental Impact |url=https://archive.org/details/mushroomscultiva00mile |url-access=limited |edition=2nd |year=2004 |publisher=CRC Press |location=Boca Raton, Florida |isbn=0-8493-1043-1 |doi=10.1201/9780203492086.ch18 |pages=[https://archive.org/details/mushroomscultiva00mile/page/n367 343]–56}} *{{cite book |author=Hall IR. |title=Edible and Poisonous Mushrooms of the World |publisher=Timber Press |location=Portland, Oregon |year=2003 |isbn=0-88192-586-1}} *{{cite report |title=Chinese food culture and mushroom |author=Hu D. |year=2005 |publisher=[[Wageningen University and Research Centre]], Agricultural Economics Research Institute, LEI BV |location=Wageningen, Netherlands |url=http://www.lei.dlo.nl/leichina/files/78ca5deca29c48c75da777243aa01393.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314155240/http://www.lei.dlo.nl/leichina/files/78ca5deca29c48c75da777243aa01393.pdf |date=2012-03-14 }} ==Tutumbu ka luar == {{Commons category|Phallus indusiatus}} *[https://www.youtube.com/watch?v=50xqP38f36U YouTube] Time-lapse video of ''P. indusiatus'' growth {{featured article}} {{Taxonbar|from=Q2701671}} [[Kategori :Sayuran]] [[Kategori :Tutuwuhan tropis]] [[Kategori :suung]] [[Kategori :Tutuwuhan sup]] 3vaqwmg709ogmp66upo8xo02m9fgo91 Zakiah Daradjat 0 105188 708852 666931 2026-05-02T19:15:09Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708852 wikitext text/x-wiki '''Zakiah Daradjat''' atawa Pof. Dr. H. Zakiah Daradjat mangrupakeun inohong dina widang [[psikologi Islam]] di [[Indonésia]] anu kakoncara. Salian ti fokus kana [[psikologi Islam]], manéhna oge giat dina widang [[pangatikan Islam]]. Kulantaran aya dua widang anu dipikawanoh ku manéhna jadi miboga ciri has kana widang pangatikan jiwa.<ref>{{Cite web|url=https://tirto.id/zakiah-daradjat-pelopor-pendidikan-agama-di-sekolah-umum-cKpV|title=Zakiah Daradjat, Pelopor Pendidikan Agama di Sekolah Umum|last=Putri|first=Aditya Widya|website=tirto.id|language=id|accessdate=2024-05-04}}</ref> == Awal kahirupan == Zakiah Daradjat dibabarkeun ping 6 Nopémber 1929 di [[Jorong Koto Marapak]], [[Nagari Lambah]], [[Ampek Angkek]], [[Agam]]. Bapana, Husain Daradjat Husain, aktip dina gerakan [[Muhammadiyah]], sedengkeun indungna, Rafiah, anggota [[Sarékat Islam]]. Embah bapana, Husin Dt. Marajo, nyaéta Kapala Nagari Lambah. Zakiah téh pangkolotna ti 11 anak, lima di antarana ti indung anu béda. Sanajan kolotna lain kasang tukang ulama, Zakiah jeung dulur-dulurna dididik ku atikan agama anu kuat.<ref>{{Cite web|url=https://www.laduni.id/post/read/517722/biografi-prof-dr-hj-zakiah-daradjat-ulama-perempuan-pelopor-pendidikan-agama-di-sekolah-umum.html|title=Biografi Prof. Dr. Hj. Zakiah Daradjat: Ulama Perempuan Pelopor Pendidikan Agama di Sekolah Umum|last=DIA|first=Yayasan|website=Biografi Prof. Dr. Hj. Zakiah Daradjat: Ulama Perempuan Pelopor Pendidikan Agama di Sekolah Umum|language=en|accessdate=2024-05-04}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nalika nincak umur tujuh taun, Zakiah mimiti sakola. Isuk-isuk diajar di Sakola Standar Muhammadiyah jeung di Sakola Diniyah sore. Salila sakola, manéhna némbongkeun minat anu hadé kana sains jeung agama. Nalika masih kelas opat SD, manéhna nyieun biantara munggaran di hareupeun guru jeung séniorna. Guruna waktu harita méré pancén pikeun biantara dina acara perpisahan sakola. Sanggeus lulus taun 1941, Zakiah nuluykeun atikanana di SMP di [[Padang Panjang, Susoh, Aceh Barat Daya|Padang Panjang]] bari di sakola agama di ''[[Kulliyatul Muballighat]]'', kursus pikeun calon ''mubaligh''. Pangaweruh anu dimeunangkeun ku ''[[Kulliyatul Muballighat]]'' mantuan ngamekarkeun minatna pikeun jadi tukang dakwah.<ref>{{Cite book|title=Ulama perempuan Indonesia|url=https://books.google.co.id/books/about/Ulama_Perempuan_Indonesia.html?id=KL8MEwzjSBoC&redir_esc=y&hl=su|publisher=Gramedia Pustaka Utama|date=2002|isbn=978-979-686-644-1|language=id|first=Jajat|last=Burhanuddin}}</ref> Taun 1951, Zakiah nganggeuskeun atikan SMA di [[Bukit Tinggi, Pegagan Hilir, Dairi|Bukittinggi]]. Saméméhna, manéhna kungsi diajar di Sakola Asisten Apotéker, tapi teu nuluykeun alatan [[Agrési Militér Walanda I|Agrési Militer Walanda II]] anu ngabalukarkeun akrusakan di daérah [[Bukit Tinggi, Pegagan Hilir, Dairi|Bukittinggi]]. Sanggeus éta, manéhna ninggalkeun lemah cai pikeun nuluykeun atikan luhur di [[Daérah Istiméwa Yogyakarta|Yogyakarta]]. Manéhna asup jeung lulus di dua paguron luhur anu béda fakultas, nya éta Fakultas Tarbiyah [[Perguruan Tinggi Islam Negeri Yogyakarta (PTAIN)]] jeung Fakultas Hukum [[Universitas Islam Indonesia|Universitas Islam Indonésia]] (UII). Sanajan kitu, sanggeus taun katilu, manéhna ninggalkeun kuliah di UII kualatan kolotna nitah atawa mere peupeujeuh manéhna kudu fokus kana hiji jurusan.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20140714223120/http://www.rahima.or.id/index.php?option=com_content&view=article&id=1094:zakiah-daradjat-perempuan-suci-berilmu-tinggi&catid=38:fikrah&Itemid=271|title=Zakiah Daradjat : Perempuan Suci Berilmu Tinggi : Fikrah Edisi 42|website=web.archive.org|accessdate=2024-05-04}}</ref> == Pangatikan di Mesir == Dina taun 1956, sataun sanggeus [[Konférénsi Asia Afrika|Konférénsi Asia–Afrika]] di [[Indonésia]], Zakiah narima tawaran béasiswa ikatan jasa ti [[Departemen Agama]] pikeun diajar di [[Mesir]], berkat gawé babarengan tur réréongan antara pamaréntah [[Indonésia]] jeung [[Mesir]]. Manéhna ditarima di Fakultas Pendidikan di [[Universitas Ain Shams]], [[Kairo]] anau teu kudu ngaliwatan tés keur abus kana program Master. Salaku hiji-hijina awéwé ti Indonésia, kaputusan Zakiah jeung widi kolotna dianggap léngkah révolusionér. Tugas akhir anu dijieun nalika kuliah, manéhna nulis ngeunaan masalah rumaja di [[Indonésia]] meunangkeun gelar magister dina taun 1959, sanggeus saacanna meunangkeun diploma pascasarjana kalawan spésialisasi dina atikan taun saméméhna. Ieu skripsi meunang perhatian ti kalangan akademisi di [[Kairo]], dijadikeun rujukan jeung bahan warta. Nalika Zakiah keur diajar, psikologi teu pati populér atawa kurang dipikawanoh di sakuliah mahasiswa Muslim. Élmu psikologi didominasi ku psikoanalisis Sigmund Freud, anu nempatkeun alam bawah sadar salaku faktor konci dina kapribadian manusa. Zakiah ngenalkeun metode non-diréktif ti Carl Rogers, anu dina waktu harita kakara mimiti dikembangkeun jeung diwanohkeun ku paguron luhur. Manéhna dijadikeun utusan disertasi dina model non-diréktif Psikotérapi ku fokus kana Psikotérapi pikeun barudak miboga masalah psikis, sarta proposal na disatujuan ku pihak universitas. Nalika anggeus kuliah doktor di universitas anu sarua, Zakiah mimiti muka prakték konsultasi psikiatri di almamater na. Manéhna ogé ngajar [[basa Indonésia]] di [[Kairo]] jeung jadi Kepala Jurusan Bahasa Indonésia di Sekolah Tinggi Bahasa. Tina panghasilanana ngajar basa salila tilu taun, manéhna bisa mawa kolotna ka [[Mesir]] salila tujuh bulan sarta ngalaksanakeun ibadah haji di [[Mekah]]. Taun 1964, kalayan disertasi ngeunaan perawatan jiwa anak, Manéhna junun meunangkeun gelar doktor psikologi kalayan spésialisasi psikotérapi ti [[Universitas Ain Shams]]. Panalungtikan disertasina meunang pangajén ti Présidén [[Jamal Abdul Nasir|Gamal Abdul Nasir]], nya éta “Medal Ilmu” anu dipabikeun dina miéling [[Poé Élmu Mesir]] taun 1965. == Kagiatan jeung pakasaban == === Widang atikan === Sanggeus balik deui ka [[Indonésia]] dina taun 1964, Zakiah ngamimitian karirna di Jurusan Agama salaku pagawé di Biro Pendidikan Tinggi bari jadi dosén keliling paguron luhur agama Islam di [[Indonésia]]. Taun 1967, Menteri Agama [[Saifuddin Zuhri]] ngangkat Zakiah jadi Kepala Dinas Riset Pendidikan Tinggi jeung Kurikulum di Biro Pendidikan Tinggi, Departemen Agama. Dimimitian taun 1972, manéhna jadi Diréktur Pendidikan Agama nepi ka taun 1977. Taun 1977, Zakiah naék pangkat jadi Diréktur Pembinaan Pendidikan Tinggi Agama Islam nepi ka Maret 1984. Bareng jeung réformasi internal Departemen Agama anu dilaksanakeun ku pamaréntah Orde Baru, Zakiah mingpin pangwangunan jeung réformasi dina widang atikan Islam. Salasahiji kontribusina nya éta kawijakan réformasi madrasah dina Surat Keputusan Bersama (SKB) Tilu Mentri taun 1975, anu jadi solusi kana konflik antara Depdiknas jeung Depdiknas ngeunaan pendidikan ''one-stop''. Manéhna ogé narékahan pikeun ngaronjatkeun kualitas manajemen madrasah jeung akademisi ngaliwatan modél madrasah. Zakiah ogé berjuang pikeun ngangeuskeun pasualan Ujian Guru Agama jeung ngalaksanakeun program percepatan pikeun meunangkeun guru agama anu dibutuhkeun ku madrasah di sakuliah [[Indonésia]]. Tapi, masalah jumlah guru anu nyukupan ngabalukarkeun prak-prakan jual beli SK pasini, anu matak ngarugikeun nagara jeung ngurangan kualitas madrasah. Sanggeus éta, Zakiah resmi jadi dékan Fakultas Pascasarjana [[IAIN Sunan Kalijaga Yogyakarta]]. Salila karirna di birokrasi pamaréntah, Zakiah mindeng dipenta pikeun jadi penerjemah basa Arab nalika Présidén [[Suharto|Soeharto]] ngadatangan sababaraha nagara Wétan Tengah. Kaahlian ieu nyababkeun manéhna nampa "Orde Kelas Kaopat Kuwait" ti Karajaan Kuwait taun 1977 jeung panghargaan anu sarua ti Mesir "Kelas Kaopat Orde Mesir" ti Présidén [[Anwar Sadat]]. Sabagé Diréktur Diréktur Pendidikan Tinggi Agama, Zakiah loba méré kontribusina pikeun mekarkeun paguron luhur agama Islam, saperti muka jurusan tadris di IAIN jeung nyusun rarancang pangwangunan paguron luhur agama Islam anu jadi acuan IAIN sapanjangna di Indonésia. Sanajan geus mancén ti tugas resmi, Zakiah tetep aktip ngajar di [[UIN Syarif Hidayatullah]] jeung paguron luhur lianna sarta méré ceramah agama pikeun stasiun puseur RRI jeung [[TVRI]]. Salian ti éta, Zakiah ngadegkeun [[Yayasan Pendidikan Islam Ruhama]] di [[Kota Sukabumi]], anu ngawengku TK nepi ka SMK, minangka wujud gagasan dirina dina widang atikan jeung [[kaséhatan méntal]]. === Widang psikolog === Zakiah Daradjat ngamimitian ngalaksanakeun [[konsultasi psikologi]] nalika macén pagawéan di Jurusan Agama. Mimitina, manéhna ngan muka latihan dua kali saminggu. Tapi, dina taun 1965, ku ngaronjatna pasén atawa nau butuh konsultasi, manéhna mutuskeun pikeun muka prakték di imahna di Wisma Sejahtera, Jalan Fatmawati, Cipete, [[Kota Jakarta Kidul|Jakarta Kidul]]. Unggal poé gawé, manéhna nampa rata-rata lima anu konsultasi. Zakiah yakin yén gangguan jiwa anu mangaruhan kaayaan fisik hiji jalma bisa dilacak ngaliwatan studi psikologi jeung pangubaran bisa nuturkeun [[ajaran Islam]]. Eukeur manéhna, psikologi pohara kapaké pikeun nalungtik paripolah kaagamaan hiji jalma sarta pangaruhna kana paripolah jeung kahirupanana. Ku cara ngumpulkeun informasi ngeunaan kahirupan sapopoé jeung kahirupan kaagamaan hiji jalma, Zakiah ngolahna jadi cara nyageurkeun. Dina sidang jeung [[Déwan Pangwakil Rahayat Républik Indonésia|DPR]] taun 2004, Zakiah ngritik lobana program télévisi anu teu luyu jeung ajén-inajén agama jeung étika moral masarakat. Nurutkeun manéhna, siaran télévisi anu eusina kekerasan, seks jeung hal mistis bisa ngaruksak akal jeung logika panongton. Zakiah nétélakeun yén sacara psikologis, acara-acara télévisi miboga pangaruh anu kuat sarta lila-lila dina pikiran nu lalajona. == Hasil pamikiran == Dina bukuna “Pendidikan Islam di Keluarga dan Sekolah,” Zakiah ngébréhkeun prinsip-prinsip [[atikan Islam]] jeung larapna dina pangajaran budak di lingkungan kulawarga jeung sakola. Nurutkeun Zakiah, atikan kudu ngawengku tujuh diménsi manusa, nya éta jasmani, intéléktual, iman, moral, spiritual, kaéndahan jeung sosial. Tujuan atikan nya éta pikeun ngabentuk individu anu kuat, sehat sarta mampuh ngalaksanakeun kalungguhanana kalawan hadé. Ieu ngawengku ngokolakeun fisik séhat pikeun nyiptakeun kapribadian saimbang jeung harmonis dina bakti ka Allah SWT. Salian ti éta, atikan ogé kudu numuwuhkeun sikep anu pinuji saperti [[toléransi]], sportif jeung gawé babarengan ngaliwatan latihan jasmani anu kuat. == Ninggalkeun dunya == Zakiah Daradjat maot di [[Jakarta]] dina umur 83 taun tanggal 15 Januari 2013 kira-kira jam 09.00 WIB. Layonna dimakamkeun di Komplék UIN Ciputat dina poé anu sarua saenggeus solat. Sanajan geus deukeut tungtung hirupna, manéhna tetep aktip dina ngajar, méré ceramah jeung nyadiakeun konsultasi psikologi. Saméméh ninggaleul dunya manéhna dirawat di RS Hermina, Jakarta Kidul dina pertengahan Désémber 2012.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://republika.co.id/|title=Republika Online|website=Republika Online|language=id|accessdate=2024-05-04}}</ref> Kalungguhanana diantarana ngahasilkeun SK Tilu Menteri pikeun ngaronjatkeun mutu pendidikan agama Islam jeung ngaintegrasikeun kana sistem pangatikan nasional, nyieun Modél Madrasah Tsanawiyah pikeun ngaronjatkeun kualitas madrasah, ngangeuskuen perkara Ujian Guru Agama pikeun ngaronjatkeun kualitas guru agama, ogé nyiapkeun Rencana Induk Pangwangunan IAIN pikeun 25 taun ka hareup.<ref name=":0" /> Salaku psikolog, dosén, pendakwah jeung tokoh masarakat, Zakiah Daradjat geus dipikawanoh lega. Réktor UIN Syarif Hidayatullah Jakarta, [[Komaruddin Hidayat]], nyebutkeun yén manéhna pelopor [[psikologi Islam di Indonesia]]. Wakil Menteri Agama, [[Nasaruddin Umar]], negeskeun yén Zakiah téh tokoh anu ditarima ku sakumna golongan, nyaruakeun tokohna jeung Hamka vérsi Muslimah.<ref name=":0" /> == Daftar pustaka == [[Kategori:Nu babar taun 1929]] tpbti45obuhkfzp3bhky0txotxg7qj1 Yazid bin Abdul Qadir Jawas 0 105797 708851 706238 2026-05-02T19:07:16Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708851 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Yazid bin Abdul Qadir Jawas.png|al=Ustadz Yazid bin Abdul Qadir|jmpl|Ustadz Yazid bin Abdul Qadir]] '''Yazid bin Abdul Qadir Jawas''', Lc. (1963 – 11 Juli 2024)<ref>{{Cite web|url=https://rejabar.republika.co.id/berita/sgg9gq282/ustadz-yazid-bin-abdul-qadir-jawas-meninggal-dunia-dimakamkan-di-bogor|title=Ustadz Yazid bin Abdul Qadir Jawas Meninggal Dunia, Dimakamkan di Bogor|website=|language=id-ID|accessdate=2024-07-12}}</ref> nyaéta saurang sastrawan, dosén, ustaz, jeung pendakwah Sunni Indonésia. Di Indonésia, ceramah Yazid sering dipatalikeun sareng gerakan Salafiyah ultra-konservatif.<ref name="yazid1">{{Cite web|url=https://uloom.id/speaker/yazid-bin-abdul-qadir-jawas/|title=Yazid bin Abdul Qadir Jawas - Dalam Mendakwahkan Sunnah|website=Uloom Indonesia|language=id-ID|accessdate=2022-08-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404220648/https://uloom.id/speaker/yazid-bin-abdul-qadir-jawas/ |date=2023-04-04 }}</ref> Anjeunna ogé katelah seueur nyerat buku agama [[Islam]] dina [[basa Indonésia]].<ref>{{Cite web|url=https://fajar.co.id/2021/05/31/ini-sosok-ustaz-yazid-jawas-ternyata-bukan-sembarang-ustaz/|title=Ini Sosok Ustaz Yazid Jawas, Ternyata Bukan Sembarang Ustaz!|last=Hamka|website=FAJAR|language=id-ID|accessdate=2022-08-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405024131/https://fajar.co.id/2021/05/31/ini-sosok-ustaz-yazid-jawas-ternyata-bukan-sembarang-ustaz/ |date=2023-04-05 }}</ref> == Kahirupan mimiti == Dina mimiti atikanna, Yazid kacatet minangka lulusan LIPIA sarta murid ti Abdur Razaq bin Abdul Muhsin al-Abbad, profesor ti Universitas Islam Madinah.<ref name="الباب الثالث تفسري آية الكرسي عندحسني انفارين ويزيد عبد القدير جواس">{{Cite journal|last=Zakrin Roya Anna|date=2017|editor-first=Saif|title=Interpretation of Ayat al-Kursi according to Hosni Anvarin al-Banjari and Yazid Abd Al-Qadir Jawas Al-Buguri|url=https://idr.uin-antasari.ac.id/16773/6/BAB%20III.pdf|language=Ar|publisher=Antasari State Islamic University Banjarmasin (Universitas Islam Negeri Antasari Banjarmasin - Kampus I); [[Banjarmasin]]|page=13|access-date=23 November 2023|quote=2.يزيد عبدالقدير جواس يزيد عبد القادر جواس هو مبلغيف إندونيسي،املعروف أنه منتبه جدا يف نشر السنة.وهو خريج من ليبا(LIPIA)جاكرات وطالب يف الربوفيسور الدكتور الشيخ عبد الرزاق(ُماضر الدين يف اجلامعة اإلسالمية يف املدينة املنورة).18 ولديزيد عبد القادر جواسيفكاراْنانري (Karanganyar)،كيبومن(Kebumen)،جاوة الوسطى،149م يزيدعبدالقادرجواسلهعالقةطالببعاملامسهالشيخدمحمبنصاحلالعثيمني.كمامسُح}}</ref> Yazid ogé dipikanyaho diajar sareng Muhammad bin Shalih al-Utsaimin, saurang ulama Sunni ti [[Mekah]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fotodakwah.com/2021/10/biografi-ustad-yazid-bin-abdul-qodir.html|title=Biografi Ustad Yazid Bin Abdul Qodir Jawas|website=Foto Dakwah|accessdate=2022-08-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404161556/https://www.fotodakwah.com/2021/10/biografi-ustad-yazid-bin-abdul-qodir.html |date=2023-04-04 }}</ref> Kacaritakeun ogé Yazid ngawasa kitab ''[[Bulughul Marom|Bulughul Maram]]'' karangan Ibnu Hajar, anu harita diklaim ngan saeutik jalma anu bisa ngawasa ieu kitab. <ref>{{Cite web|url=https://www.ayat-kursi.com/2017/01/siapa-sebenarnya-ustadz-yazid-bin-abdul.html|title=Siapa Sebenarnya Ustadz Yazid bin Abdul Qadir Jawas?|language=id|accessdate=2022-08-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://biografi-tokoh-ternama.blogspot.com/2018/11/biografi-ustadz-yazid-bin-abdul-qadir-jawas.html|title=Biografi Ustadz Yazid bin Abdul Qadir Jawas - BIOGRAFI TOKOH TERNAMA|website=Biografi Ustadz Yazid bin Abdul Qadir Jawas - BIOGRAFI TOKOH TERNAMA|accessdate=2022-08-16}}</ref> == Kagiatan == Yazid ayeuna nuju ngawangun [[pasantrén]] di [[Dramaga, Bogor|wewengkon Dramaga, Bogor]], nyaéta pasantrén Minhajus Sunnah.<ref name="Dar al-Islam institue">{{Cite web|url=https://islamhouse.com/ar/author/8466/|title=2006|website=Yazid ibn Abd al-Qadir Jawas / يزيد عبد القادر جواس|publisher=Dar al-Islam association; Riyadh|accessdate=23 November 2023|quote=وله معهد علمي في إندونيسيا المسمى بمعهد منهاج السنة.}}</ref> Salian ti riweuh dina kagiatan ngajar [[santri]] di pasantrén, manéhna ogé aktif jadi narasumber di Radio Rodja jeung ngayakeun pengajian rutin jeung tabligh akbar di sagala rupa kota di Indonésia.<ref>{{Cite web|url=https://journal.uinjkt.ac.id/index.php/dakwah/article/download/12066/pdf|title=Radio Rodja: Kontestasi Ideologi Salafi di Ranah Siaran|website=journal.uinjkt.ac.id|accessdate=2023-06-24}}</ref> Yazid ogé loba nulis buku agama Islam dina [[basa Indonésia]].<ref>{{Cite journal|last=Safi'i|first=Mochamad Nur|date=2020-08-18|title=Konsep tauhid salafi dalam Buku Mulia dengan manhaj salaf karya Yazid Bin Abdul Qadir Jawaz: analisis Hermeneutika Hans-Georg Gadamer|url=https://digilib.uinsby.ac.id/44829/|dead-url=yes|language=en|publisher=UIN Sunan Ampel Surabaya|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809055524/https://digilib.uinsby.ac.id/44829/|archive-date=2022-08-09|access-date=2022-08-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809055524/https://digilib.uinsby.ac.id/44829/ |date=2022-08-09 }}</ref> == Maot == Yazid pupus dinten Kemis 11 Juli 2024 sakitar jam 13.35 WIB, saparantos gering nalika ngalaksanakeun ibadah [[haji]] di [[Mekah]], anjeunna teras dimakamkeun di [[Kota Bogor|Bogor]].<ref>{{Cite web|url=https://republika.co.id/share/sgg9gq282|title=Ustadz Yazid bin Abdul Qadir Jawas Meninggal Dunia, Dimakamkan di Bogor|website=Republika Online|language=id|accessdate=2024-07-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mediaindonesia.com/humaniora/684322/ustaz-yazid-jawas-meninggal-dunia|title=Ustaz Yazid Jawas Meninggal Dunia|last=Arto Subari|first=Wisnu|website=mediaindonesia.com|language=id|accessdate=2024-07-11}}</ref> Pupusna Yazid ngabalukarkeun kasedih pikeun masarakat Salafi di Indonésia; Khalid Basalamah, salah saurang pendakwah Salafi terkemuka di Indonésia engké ngucapkeun belasungkawa ka Yazid dina salah sahiji ceramahna.<ref>{{Cite web|url=https://disway.id/read/801014/ustaz-yazid-jawas-meninggal-dunia-ustaz-khalid-basalamah-semoga-allah-maafkan-dosa-dosanya|title=Ustaz Yazid Jawas Meninggal Dunia, Ustaz Khalid Basalamah: Semoga Allah Maafkan Dosa-dosanya|last=Permana|first=Dimas Chandra|website=disway.id|language=id|accessdate=2024-07-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.suara.com/entertainment/2024/07/11/171505/ustaz-walid-yazid-meninggal-dunia-teuku-wisnu-kutip-doa-dari-hadis-ini|title=Ustaz Walid Yazid Meninggal Dunia, Teuku Wisnu Kutip Doa dari Hadis Ini|last=Noviandi|first=Ferry|last2=Ismail|website=suara.com|language=id|accessdate=2024-07-11}}</ref> == Kritikus == Yazid dituduh ku sabagéan Muslim Indonésia salaku pengikut aliran Islam puritan sarta mindeng disebut Wahhabist .Kritikus Yazid condong nyebat anjeunna pengikut aliran Islam anu puritan, kasar sareng ketat pisan.<ref>{{Cite web|url=https://populis.id/read17308/ustaz-yazid-yang-mengharamkan-bedug-ternyata-orang-wahabi|title=Ustaz Yazid Yang Mengharamkan Bedug, Ternyata Orang Wahabi?|last=Populis|website=Populis|language=id|accessdate=2022-09-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kompasiana.com/generasi/54f99c92a33311d7588b4a32/tablig-akbar-yazid-jawas-di-samarinda-dihadang-gerakan-nasional-anti-kekerasan-intoleransigenerasi|title=Tablig Akbar Yazid Jawas di Samarinda Dihadang Gerakan Nasional Anti Kekerasan & Intoleransi-Generasi-|last=Kompasiana.com|website=KOMPASIANA|language=id|accessdate=2022-09-23}}</ref> Hal ieu bisa jadi sabab Yazid nolak sikep ''taqlid'' anu nurutkeun manéhna geus loba karuksakan ka umat Islam Indonésia.Sanajan kitu, sagolongan Muslim ogé muji Yazid sarta disebut anjeunna jalma anu calakan sarta luhur pangaweruh.<ref>{{Cite journal|last=Alifah|first=Nurul Faizatul|date=2019|title=Penafsiran Kelompok Salafi terhadap Ayat-Ayat Tauhid (Studi Tokoh Yazid bin Abdul Qadir Jawas Syarh ‘Aqidah Ahlus Sunnah wal Jama’ah)|url=http://repository.iainkudus.ac.id/4605/|language=en|publisher=IAIN Kudus}}</ref> Salah sahiji bukuna, ''Mulia jeung Manhaj Salaf'', nimbulkeun kontroversi di Indonésia. Pangadeg [[Front Pembela Islam]] jeung dosén Islam Indonésia, Rizieq Shihab ngritik buku ieu. Rizieq Shihab ogé nandeskeun yén Indonésia, Malaysia jeung Brunei, salaku nagara anu mayoritas pendudukna ngagem agama Asy'ari, ogé kudu mibanda undang-undang anu ngalarang sumebarna faham Wahabi.<ref>{{Cite news|url=http://www.islamtimes.org/vdcbsgbfwrhbfgp.qnur.html|title=Habib Rizieq Syihab Larang Wahabi di Indonesia|date=12 December 2013|language=id|work=Islam Times|access-date=10 September 2014|archive-date=15 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215050621/http://www.islamtimes.org/vdcbsgbfwrhbfgp.qnur.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215050621/http://www.islamtimes.org/vdcbsgbfwrhbfgp.qnur.html |date=15 December 2013 }}</ref> == Karya == * {{Cite book|last=Jawas|first=Yazid bin Abdul Qadir|date=2005|url=http://worldcat.org/oclc/957349905|title=Prinsip dasar Islam: menurut al-Qur-an dan as-sunnah yang shahih|trans-title=The basic principles of Islam: according to the authentic Al-Qur'an and As-Sunna|language=id|publisher=Pustaka al-Taqwa|isbn=979-96628-4-2|oclc=957349905}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|date=2008|url=http://worldcat.org/oclc/949718641|title=Mulia dengan Manhaj Salaf|trans-title=exalted with Manhaj Salaf|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=978-979-16611-3-3|oclc=949718641}} * {{Cite book|last=Jawas|first=Yazid bin Abdul Qadir|language=id|title=Dzikir pagi dan petang dan sesudah shalat fardhu menurut Al-Qur'an dan As-Sunnah yang shahih|trans-title=Morning and evening dhikr and after obligatory prayers according to the authentic Qur'an and As-Sunna|url=https://ibnumajjah.files.wordpress.com/2017/10/dzikir-petang-slide.pdf|date=2005|location=Bogor|publisher=Pustaka Imam asy-Syafi'i|isbn=979-3536-32-2}} * {{Cite book|last=Jawas|first=Yazid Abdul Qadir|date=2012|language=id|url=http://worldcat.org/oclc/949744119|title=Syarah Aqidah Ahl al-Sunna wa al-Jama'a|publisher=Pustaka Imam As-Syafi'i|isbn=978-979-3536-64-4|oclc=949744119}} * {{Cite book|last=Jawas|first=Yazid bin Abdul Qadir|title=Jihad: Dalam Syariat Islam dan Penerapannya di Masa Kini|trans-title=Jihad: In Islamic Sharia and Its Application in the Present|date=2015|isbn=978-602-9183-93-1|publisher=Pustaka Asy-Syafi'i|language=id}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|date=2018|url=https://inlislite.uin-suska.ac.id/opac/detail-opac?id=22435|title=Syarah kitab tauhid : memahami dan merealisasikan tauhid dalam kehidupan|trans-title=explanation of the book of monotheism: understanding and realizing monotheism in life|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=9786029183993}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711144812/https://inlislite.uin-suska.ac.id/opac/detail-opac?id=22435 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://inlislite.uin-suska.ac.id/opac/detail-opac?id=22452|title=penjelasan arba'in an-nawawi : Memuat 42 hadits nabi Muhammad SAW tentang fondasi ajaran Islam dan faedah-faedahnya|trans-title=Arba'in an-nawawi's explanation: Contains 42 hadiths of the Prophet Muhammad PBUH about the foundation of Islamic teachings and their benefits|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=978-602-8062-80-0|date=2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240712045120/https://inlislite.uin-suska.ac.id/opac/detail-opac?id=22452 |date=2024-07-12 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://inlislite.uin-suska.ac.id/opac/detail-opac?id=24272|title=Birrul walidain : berbakti kepada kedua orang tua|trans-title=Birrul walidain: devoted to both parents|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=9786029183856|date=2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074704/https://inlislite.uin-suska.ac.id/opac/detail-opac?id=24272 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS6.INLIS000000000005208?widget=1#holdings|title=Kedudukan As-Sunnah dalam Syariat Islam|trans-title=The Position of As-Sunnah in Islamic Sharia|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=9789799662859|date=2005}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS6.INLIS000000000005789?widget=1|title=Tauhid Jalan Menuju Keadilan dan Kemakmuran|trans-title=Monotheism is the Path to Justice and Prosperity|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=9789792658637|date=2008}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS13001.slims-20880?widget=1#holdings|title=Hukum,Lagu, Musik dan Nasyd|trans-title=Law, Songs, Music and Nasheed|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789792658316|date=2015}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS13473.INLIS000000000010321?widget=1|title=Zadul Ma'ad|trans-title=[[Zad al-Ma'ad]]|language=id|isbn=9789792658316|date=2016}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS6.INLIS000000000005199?widget=1|title=Taubat & Do`a Pelebur Dosa|trans-title=Repentance and Prayer for Sin Removal|language=id|publisher=Media Tarbiyah|date=2005}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS13916.BHATT-00000000063927?widget=1|title=Syarah rukun Islam|trans-title=Explanation of the pillars of Islam|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=9789792658484|date=2008}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS1.INLIS000000000267936?widget=1|title=[Jihad] : kedudukan jihad dalam syariat Islam|trans-title=[Jihad]: the position of jihad in Islamic law|language=id|publisher=Pustaka Al-Ilmu|date=2007}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS13438.INLIS000000000027917?widget=1|title=Sebaik-baik amal adalah Sholat|trans-title=The best deed is prayer|language=id|publisher=penerbit at-Taqwa|isbn=9789799662880|date=2007}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=http://senayan.iain-palangkaraya.ac.id/index.php?p=show_detail&id=6525|title=Takwa : Jalan Menuju Sukses Abadi (Surga disediakan bagi Orang Bertakwa)|trans-title=Taqwa: The Path to Eternal Success (Heaven is prepared for the Pious)|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=97897916611164|date=2009}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS13503.INLIS000000000005271?widget=1#holdings|title=Ritual Sunnah Setahun.Panduan Amalan Pribadi Muslim 24 Jam|trans-title=Sunnah Rituals for a Year. 24 Hour Muslim Personal Practice Guide|language=id|publisher=Media Tarbiyah|date=2012}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://onesearch.id/Record/IOS14730.INLIS000000000009532?widget=1|title=Tauba kewajiba seumur hidup|trans-title=Repentance is a lifelong obligation|language=id|publisher=Pustaka Khazanah Fawa'id|date=2012}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://catalog.umj.ac.id/index.php?p=show_detail&id=49436|title=Amar Ma'ruf Nahi Munkar ; Menurut Ahlus Sunnah Wal Jama'ah|trans-title=[[Amar makruf nahi munkar]]; According to Ahlus Sunnah Wal Jama'ah|language=id|publisher=Depok Fathan Prima Media|isbn=978-979-16611-8-8|date=2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074649/https://catalog.umj.ac.id/index.php?p=show_detail&id=49436 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=326|title=Ar Rasail Jilid 1 : Kumpulan Risalah, Aqidah, Fiqih, dan Hukum|trans-title=Ar Rasail Volume 1: Collection of Treatises, Aqidah, Fiqh, and Law|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=978-979-26-5872-9|date=2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711080215/https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=326 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=327|title=Ar Rasail Jilid 2 : Kumpulan Risalah, Aqidah, Fiqih, dan Hukum|trans-title=Ar Rasail Volume 2: Collection of Treatises, Aqidah, Fiqh, and Law|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=978-979-26-5864-4|date=2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711080212/https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=327 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=328|title=Ar Rasail Jilid 3 : Kumpulan Risalah, Aqidah, Fiqih, dan Hukum|trans-title=Ar Rasail Volume 3: Collection of Treatises, Aqidah, Fiqh, and Law|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=978-979-26-5865-1|date=2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711080207/https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=328 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=329|title=Ar Rasail Jilid 4 : Kumpulan Risalah, Aqidah, Fiqih, dan Hukum|trans-title=Ar Rasail Volume 4: Collection of Treatises, Aqidah, Fiqh, and Law|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=978-979-26-5871-2|date=2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711080217/https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=329 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=1124|title=Konsekuensi Cinta Kepada Nabi Muhammad|trans-title=Consequences of Love for the Prophet Muhammad|language=id|publisher=PustakaAttaqwa|isbn=978-979-1661-24-9|date=2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711080158/https://perpustakaan.pangkalpinangkota.go.id/opac/detail-opac?id=1124 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan-dpk.sulselprov.go.id/opac/detail-opac?id=41459|title=Sifat wudhu dan shalat Nabi|trans-title=The nature of ablution and prayer of the Prophet|language=id|publisher=Pustaka Imam Asy-Syafi|isbn=978-602-9183-76-4|date=2017}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://katalogarpusdakotategal.perpusnas.go.id/detail-opac?id=36050&tipe=koleksi|title=Hikmah dibalik musibah dan ruqyah syar'iyyah : do'a-do'a dan pengobatan terhadap sihir, guna-guna dan penyakit-penyakit lainnya|trans-title=The wisdom behind disasters and ruqyah syar'iyyah: prayers and treatment for magic, witchcraft and other diseases|language=id|publisher=Pustaka Imam Asy-Syafi|isbn=978-602-8062-22-0|date=2009}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://books.google.co.id/books?id=Hmt-cpCRkBAC&hl=id&source=gbs_navlinks_s|title=Do'a & Wirid Mengobati Guna-Guna dan Sihir Menurut al-Quran dan as-Sunnah|trans-title=Prayer and Wirid: Treating Witchcraft and Magic According to the Qur'an and as-Sunnah|language=id|publisher=Niaga Swadaya|isbn=9789793536187|date=2018}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.goodreads.com/book/show/13089004-pokok-pokok-aqidah-ahlus-sunnah-wal-jamaah|title=Pokok-pokok Aqidah Ahlus Sunnah Wal Jamaah|trans-title=Pokok-pokok Aqidah Ahlus Sunnah Wal Jamaah|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|date=2001|format=paperback}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.goodreads.com/book/show/44010214-waktumu-dihabiskan-untuk-apa|title=Waktumu, Dihabiskan Untuk Apa?|trans-title=What is your time spent on?|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789791661317|date=2014|format=paperback}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.goodreads.com/book/show/36414587-wasiat-nabi-kepada-ibnu-abbas|title=Wasiat Nabi ﷺ kepada Ibnu Abbas رضي الله عنها|trans-title=The Prophet ﷺ's will to Ibn Abbas may Allah bless him|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789792658279|date=2014|format=paperback}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.goodreads.com/book/show/59950608-istiqamah-konsekuensi-konsisten-menetapi-jalan-ketaatan|title=Istiqamah, Konsekuensi & Konsisten Menetapi Jalan Ketaatan|trans-title=Istiqamah, Consequences & Consistently Following the Path of Obedience|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789791661324|date=2014|format=paperback}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.goodreads.com/book/show/140360047-menuntut-ilmu-jalan-menuju-surga|title=Menuntut Ilmu Jalan Menuju Surga|trans-title=Seeking Knowledge of the Way to Heaven|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789799662873|date=2008|format=paperback}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.goodreads.com/book/show/10862744-panduan-shalat-jum-at|title=Panduan Shalat Jum'at|trans-title=Friday Prayer Guide|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789791661102|date=2007|format=paperback}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=http://senayan.iain-palangkaraya.ac.id/index.php?p=show_detail&id=7070|title=Syarah Rukun Islam 2; Shalat|trans-title=Explanation of Pillars of Islam 2; Prayer|language=id|publisher=Media Tarbiyah|date=2010|format=paperback}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://balaiyanpus.jogjaprov.go.id/opac/detail-opac?id=296416|title=JANGAN DEKATI ZINA|trans-title=DO NOT APPROACH ADULTERY|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=978-979-16612-5-6|date=2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711200410/https://balaiyanpus.jogjaprov.go.id/opac/detail-opac?id=296416 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://elibrary.uika-bogor.ac.id/index.php?p=show_detail&id=12303|title=Tauhid : Jalan Kebahagiaan, Keselamatan & Keberkahan Dunia-Akhirat|trans-title=Monotheism: The Path to Happiness, Safety & Blessings in the World and the Hereafter|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=978-979-26-5835-4|date=2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074651/https://elibrary.uika-bogor.ac.id/index.php?p=show_detail&id=12303 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://balaiyanpus.jogjaprov.go.id/opac/detail-opac?id=297018|title=7 Wasiat Nabi Kepada Abu Dzarr|trans-title=7 Testaments of the Prophet to Abu Dharr|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=978-979-16611-2-6|date=2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711093212/https://balaiyanpus.jogjaprov.go.id/opac/detail-opac?id=297018 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://inlislite.dispustaka.sumselprov.go.id/opac/detail-opac?id=38576|title=Adab & akhlak Penuntut Ilmu|trans-title=Manners & morals for students of knowledge|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=978-979-16612-2-5|date=2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074650/https://inlislite.dispustaka.sumselprov.go.id/opac/detail-opac?id=38576 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://katalogdisarpuspematangsiantar.perpusnas.go.id/detail-opac?id=22687&tipe=koleksi|title=Pengertian Syahadat Menurut Aqidah Ahlus Sunnah Wal Jamaah|trans-title=Understanding the Creed according to the aqidah of Ahlus Sunnah Wal Jamaah|language=id|publisher=Pustaka Khazanah Fawa'id|isbn=978-602-61392-4-5|date=2018}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://katalogdisarpuspematangsiantar.perpusnas.go.id/detail-opac?id=22810&tipe=koleksi|title=Hadiah istimewa menuju keluarga sakinah|trans-title=A special gift to a Sakina family|language=id|publisher=Pustaka Khazanah Fawa'id|isbn=978-602-5806-00-1|date=2018}}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan-dpk.sulselprov.go.id/opac/detail-opac?id=43498|title=Jihad Dalam Syariat Islam dan Perkembangannya di Masa Kini|trans-title=Jihad in Islamic Sharia and its Development in the Present|language=id|publisher=Pustaka Imam Syafi'i|isbn=978-602-9183-93-1|date=2015}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan-dpk.sulselprov.go.id/opac/detail-opac?id=43498|title=Doa dan hiburan : Bagi orang sakit dan terkena musibah|trans-title=Prayer and consolation: For people who are sick and affected by disaster|language=id|publisher=Pustaka Imam Syafi'i|isbn=979-3536-34-9|date=2005}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan-dpk.sulselprov.go.id/opac/detail-opac?id=43498|title=Dunia Ini Adalah Tempat Cobaan dan Ujian|trans-title=Prayer and consolation: For people who are sick and affected by disaster|language=id|publisher=Pustaka Imam Syafi'i|isbn=979-3536-34-9|date=2005}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://opac.ubpkarawang.ac.id/index.php?p=show_detail&id=148&keywords=|title=Dunia Lebih Jelek Daripada Bangkai Kambing|trans-title=The World Is Uglier Than A Goat's Carcass|language=id|publisher=Pustaka at-Taqwa|isbn=978-979-1661-34-8|date=2018}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.stain-madina.ac.id/library/index.php?p=show_detail&id=529&keywords=|title=Sifat Wudhu' Nabi Shallallahu 'alaihi wa sallam: Definisi, Kedudukan, Keutamaan, Tata cara, Syarat, Adab, serta Pembatal Wudhu', dll|trans-title=The nature of the ablution of the Prophet sallallaahu 'alaihi wa sallam: definition, position, priority, procedures, conditions, etiquette, and canceling ablution, etc.|language=id|publisher=Media Tarbiyah|isbn=978-979-26-5858-3|date=2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074649/https://perpustakaan.stain-madina.ac.id/library/index.php?p=show_detail&id=529&keywords= |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan.stain-madina.ac.id/library/index.php?p=show_detail&id=529&keywords=|title=Hukum Meminta-Minta Dan Mengemis Dalam Syariat Islam|trans-title=The Law of Begging and Begging according Islamic Sharia|language=id|publisher=p. attaqwa|isbn=978-979-16612-0-1|date=2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074649/https://perpustakaan.stain-madina.ac.id/library/index.php?p=show_detail&id=529&keywords= |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://perpustakaan-jic.id/opac/index.php?p=show_detail&id=27604&keywords=|title=Haramnya Darah Seorang Muslim|trans-title=the sacredness of the blood of a Muslim|language=id|publisher=Media Tarbiyah|date=2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074649/https://perpustakaan-jic.id/opac/index.php?p=show_detail&id=27604&keywords= |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=http://psbsekolah.kemdikbud.go.id/kamaya/index.php?p=show_detail&id=52512|title=Taubat : kewajiban seumur hidup|trans-title=Repentance: a lifelong obligation|language=id|publisher=978-602-61392-7-6|date=2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074652/http://psbsekolah.kemdikbud.go.id/kamaya/index.php?p=show_detail&id=52512 |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://core.ac.uk/display/298097600|title=Pengawasan Dengan Pendekatan Agama (Modul 1 - Modul 5)|trans-title=Supervision with a Religious Approach (Module 1 - Module 5)|language=id|publisher=[[Kementerian Agama Republik Indonesia]]|isbn=978-602-61392-7-6|date=2003}} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://books.google.com/books/about/Manhaj_Ahlus_Sunnah_wal_Jama_ah_dalam_ta.html?id=|title=Manhaj Ahlus Sunnah wal Jama'ah dalam tazkiyatun nufus|trans-title=Manhaj Ahlus Sunnah wal Jama'ah in tazkiyatun nufus|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789791661232|date=2010}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.elibrary.albayan.or.id/index.php?p=show_detail&id=5327&keywords=|title=Sedekah sebagai bukti keimanan dan penghapus dosa|trans-title=Alms as sign of faith and forgiveness of sins|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=978-979-16612-1-8|date=2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074651/https://www.elibrary.albayan.or.id/index.php?p=show_detail&id=5327&keywords= |date=2024-07-11 }} * {{Cite book|last=Yazid|first=Abdul Qadir|url=https://www.elibrary.albayan.or.id/index.php?p=show_detail&id=7580&keywords=|title=Taqwa : jalan menuju sukses abadi|trans-title=Taqwa: the path to eternal success|language=id|publisher=Pustaka At-Taqwa|isbn=9789791661164|date=2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240711074650/https://www.elibrary.albayan.or.id/index.php?p=show_detail&id=7580&keywords= |date=2024-07-11 }} == Tempo ogé == * [[Badrusalam]] * Erwandi Tarmizi * [[Armen Halim Naro]] * Firanda Andirja * Khalid Basalamah * Syafiq Riza Basalamah == Rujukan == <references responsive="1"></references> == Referensi == {{Reflist}} == Tumbu kaluar == * [http://islamhouse.com/ar/author/8466 Profil Yazid bin Abdul Qadir Jawas], IslamHouse.Com {{Authority control}} [[Kategori:Inohong Islam Indonésia]] ahu7nmxfp3mvtxqqjdzh0wmk01jsbae Pasantrén Ubay bin Kaab 0 105814 708825 677570 2026-05-02T12:19:10Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708825 wikitext text/x-wiki '''Pasantrén Ubay bin Kaab''' nyaéta hiji [[pasantrén]] Sunni anu aya di Kota Jambi, Propinsi [[Jambi]]. Leuwih tepatna, ayana di Jl. Golf II, Pematang Sulur, Telanaipura, Kota Jambi. Pasantrén ieu diadegkeun ku [[Ustaz Abu Salma]], Lc. taun 2009 <ref name=":0" /> dina naungan [[Yayasan Imam Bukhari Al- Atsari|Yayasan Imam Bukhari Al-Atsari]] anu mangrupa salah sahiji lembaga anu nyebarkeun dakwah Salafiyah di propinsi Jambi.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Fajari|first=Angga Al|date=2024-02-13|title=Perbandingan Semangat Masyarakat dalam Mengikuti Kegiatan Dakwah Salafiyah Yayasan Imam Bukhari Al-Atsary Jambi secara Online dan Offline Saat Pandemi Covid-19|url=http://ji.unbari.ac.id/index.php/ilmiah/article/view/5038|journal=Jurnal Ilmiah Universitas Batanghari Jambi|volume=24|issue=1|pages=211|doi=10.33087/jiubj.v24i1.5038|issn=2549-4236}}</ref> Pondok Pasantrén Ubay Bin Ka'ab ngadeg di lahan 3702 m² anu aya di puseur dayeuh Jambi sahingga gampang ditempuh ku angkot. Praktek jeung palaksanaan moderasi agama di Mahad Ubay Bin Ka'ab dina kahirupan sapopoe ngalaksanakeun toleransi beragama sarta nerapkeun sipat loma<ref>{{Cite web|url=https://eramadani.com/bencana-alam-bengkulu-masjid-ubay-bin-kaab-jambi-galang-donasi/|title=Bencana Alam Bengkulu, Masjid Ubay Bin Ka’ab Jambi Galang Donasi|last=admin|website=Era Madani|language=id|accessdate=2024-06-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240623051829/https://eramadani.com/bencana-alam-bengkulu-masjid-ubay-bin-kaab-jambi-galang-donasi/ |date=2024-06-23 }}</ref> ka sasama umat beragama. Ngahargaan béda dina aspék kaagamaan jeung sagala rupa aspék kahirupan séjénna, ogé nyiptakeun generasi anu cemerlang, jembar pamikiran jeung bakal nyiptakeun bangsa anu harmonis.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Fitra|first=Amelia Rahman|last2=Lahmuddin|last3=Putri|first3=Perdana Aysha|date=2023-12-04|title=PANDANGAN PEREMPUAN BERCADAR TENTANG MODERASI BERAGAMA: : STUDI KASUS DI MA’HAD UBAY BIN KA’AB|url=https://sanak.fusa.uinjambi.ac.id/index.php/jsa/article/view/8|journal=Sanak: Jurnal Studi Agama-Agama|language=id|volume=1|issue=2}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516033831/https://sanak.fusa.uinjambi.ac.id/index.php/jsa/article/view/8 |date=2024-05-16 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.humas.polri.go.id/2024/01/17/sambangi-ponpes-ubay-bin-kaab-unit-binmas-polsek-telanaipura-berikan-pesan-kamtibmas/|title=Sambangi Ponpes Ubay Bin Ka’ab ,Unit Binmas Polsek Telanaipura berikan pesan Kamtibmas. – DIVISI HUMAS POLRI|language=id-ID|accessdate=2024-06-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240623052249/https://www.humas.polri.go.id/2024/01/17/sambangi-ponpes-ubay-bin-kaab-unit-binmas-polsek-telanaipura-berikan-pesan-kamtibmas/ |date=2024-06-23 }}</ref> [[Gambar:Jemaah_salat_tarawih.jpg|jmpl| Kagiatan Sholat Tarawih di Bulan Ramadhan 1444 H di Masjid Ubay bin Kaab Jambi.]] Biaya SPP di pasantren ieu gratis sareng fasilitas anu nyaman diwangun ku: : ruang belajar, asrama, sarana sholat (Masjid Ubay bin Kaab Jambi), kantin jeung lapangan olah raga.<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20230131164839/https://www.hujroh.com/index.php/topic,5952.0/pagetitle,profil-pondok-pesantren-ubay-bin-ka-ab-jambi.html?;wap2|title=Profil Pondok Pesantren Ubay bin Ka'ab Jambi|website=web.archive.org|accessdate=2024-05-07}}</ref> Pasantrén ieu diwangun ku Ustaz Abu Salma, Lc. anu kuliah di Universitas Islam Madinah taun 1997 sarta lulus taun 2002.<ref>{{Cite journal|last=Arifin|first=Miftakhul|date=2019-04-01|title=Perancangan Radio Live Streaming Sebagai Media Akses Pendengar Dan Dakwah Di Radio Salam Jambi 105,1 Fm Berbasis Android|url=http://repository.unama.ac.id/252/|journal=|language=Indonesia|publisher=STIKOM DInamika Bangsa Jambi}}</ref> Média anu sering nyiarkeun kagiatan diajar di pasantrén ieu nyaéta [[Izzah TV]] jeung [[Radio Salam Jambi|Radio Salam Jambi 105.1 FM]].<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20230126202553/https://www.jambiupdate.co/artikel-ponpes-ubay-bin-kaab-gratiskan-calon-hafidz.html|title=Ponpes Ubay Bin Kaab Gratiskan Calon Hafidz|website=web.archive.org|accessdate=2024-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rubrikjambi.com/kunjungi-ubay-bin-kaab-maulana-isi-talk-show-radio-ingatkan-pentingnya-vaksin-anak/|title=Kunjungi Ubay Bin Kaab, Maulana Isi Talk Show Radio Ingatkan Pentingnya Vaksin Anak|first=Nia|website=Rubrik Jambi|accessdate=23 Juni 2024}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211229153312/https://rubrikjambi.com/kunjungi-ubay-bin-kaab-maulana-isi-talk-show-radio-ingatkan-pentingnya-vaksin-anak/ |date=2021-12-29 }}</ref> Kurikulum anu lumaku di Pasantrén Ubay bin Kaab nyaéta kurikulum Pondok Pesantren Salafiyah anu lulusanna dipiharep bisa jadi tokoh masarakat anu ngapalkeun Al-Qur’an jeung kompeten dina widang élmu agama.<ref>{{Cite journal|last=Endang Tyasmaning|date=2023-06-10|title=Manajemen Kurikulum Berbasis Pembentukan Karakter di Pondok Pesantren Sunan Kalijogo Jabung Malang|url=http://dx.doi.org/10.51339/akademika.v5i1.691|journal=Akademika: Jurnal Manajemen Pendidikan Islam|volume=5|issue=1|pages=91–101|doi=10.51339/akademika.v5i1.691|issn=2721-9658}}</ref> Pasantrén Ubay bin Ka'ab loba lulusan santri. Malahan, sabagéan ti maranéhanana ayeuna nuluykeun atikanana di Universitas Islam Madinah,<ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20230126202548/https://jambi.tribunnews.com/amp/2018/06/11/melihat-kegiatan-yayasan-ubai-bin-kaab-mencetak-hafiz-quran-hingga-tuduhan-terorisme?page=2|title=Melihat Kegiatan Yayasan Ubai Bin Ka'ab, Mencetak Hafiz Quran hingga Tuduhan Terorisme - Halaman 2 - Tribunjambi.com|website=web.archive.org|accessdate=2024-05-07}}</ref> LIPIA, ogé atikan Islam di tempat séjén. [[Gambar:Ustaz_Abu_Salma,_Lc.jpg|jmpl| Ustaz Abu Salma, Lc. pendiri Pondok Pesantren Ubay bin Kaab]] == Sajarah == Taun 2008, pangadeg yayasan ieu nyoba muka pendaptaran murid, tapi euweuh siswa didaptarkeun. Taun 2009 ahirna pendaptaran mahasiswa dibuka deui sareng aya 6 mahasiswa nu kadaptar.<ref>{{Citation|title=Safari - Geliat Dakwah Sunnah di Kota Jambi {{!}} Safari - Geliat Dakwah Sunnah di Kota Jambi Perjuangan Ustadz Abu Salma dalam memulai dakwah dan mendirikan pondok gratis di Jambi. Beranjak dari... {{!}} By Surau TVFacebook|url=https://www.facebook.com/surautv/videos/safari-geliat-dakwah-sunnah-di-kota-jambi/887458731657451/|access-date=2024-06-23|language=id}}</ref> Taun 2011, pangajaran rutin dilaksanakeun saban poé Minggu, Senén, Rebo, Kemis jeung Jumaah.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://ruang-kajian.blogspot.com/2011/12/kajian-rutin-masjid-ubay-bin-kaab-jambi.html|title=Jadwal Kajian Salaf: Kajian Rutin Masjid Ubay Bin Ka'ab Jambi - Update 2011-2012|website=Jadwal Kajian Salaf|accessdate=2024-06-23}}</ref> Taun 2017, Pasantrén Ubay bin Kaab ngarobah jadwal diajar rutin jadi Senén-Jumaah jeung Minggu.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/BRYhECQhj4N/|title=Instagram|website=www.instagram.com|accessdate=2024-06-23}}</ref> Dina mangsa pandémik Covid-19, masarakat leuwih antusias pikeun ilubiung dina kagiatan dakwah Salafiyah sacara offline tibatan online.<ref name=":1"/> Tanggal 3 Désémber 2023, pangajaran rutin ngan ukur dina dinten Minggu isuk-isuk kalayan diajar kitab, sareng malem Kemis kalayan diajar tafsir Al-Qur'an.<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=846145917434807&set=pb.100061182203300.-2207520000&type=3&locale=id_ID|title=Facebook|website=www.facebook.com|accessdate=2024-06-23}}</ref> == Masjid == [[Gambar:Plakat_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi.jpg|jmpl| Plakat Masjid Ubay bin Kaab Jambi]] Masjid Ubay bin Kaab nyaéta [[Masigit|masjid]] anu aya di Jl. Golf II Pematang Sulur, Telanaipura, Kota Jambi. Ieu masjid diadegkeun dina waktos anu sami sareng Pasantrén Ubay bin Kaab. == Galeri == <gallery> Gambar:Suasana_Iduladha_di_depan_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_01.jpg|pra=Berkas:Suasana_Iduladha_di_depan_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_01.jpg|al=Suasana Iduladha di depan Masjid Ubay bin Kaab Jambi| '''Suasana Idul Adha di rohangan Masjid Ubay bin Kaab Jambi''' Gambar:Suasana_Kajian_Rutin_di_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi.jpg|pra=Berkas:Suasana_Kajian_Rutin_di_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi.jpg|al=Suasana Kajian Rutin di Masjid Ubay bin Kaab Jambi| '''Suasana belajar rutin di Masjid Ubay bin Kaab Jambi''' Gambar:Suasana_Berbuka_Puasa_di_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_02.jpg|pra=Berkas:Suasana_Berbuka_Puasa_di_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_02.jpg|al=Suasana Berbuka Puasa di Masjid Ubay bin Kaab Jambi| '''Suasana buka puasa di Masjid Ubay bin Kaab Jambi''' Gambar:Salat_Tarawih_Berjemaah.jpg|pra=Berkas:Salat_Tarawih_Berjemaah.jpg|al=Salat Tarawih Berjemaah Di Masjid Ubay bin Kaab| '''Sholat Tarawih Berjamaah di Masjid Ubay bin Kaab''' Gambar:Jemaah_bersujud_tampak_belakang.jpg|pra=Berkas:Jemaah_bersujud_tampak_belakang.jpg|al=Salat Tarawih| '''Sholat tarawih''' Gambar:Suasana_Berbuka_Puasa_di_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_01.jpg|pra=Berkas:Suasana_Berbuka_Puasa_di_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_01.jpg|al=Suasana Berbuka Puasa di Masjid Ubay bin Kaab Jambi| '''Suasana buka puasa di Masjid Ubay bin Kaab Jambi''' Gambar:Suasana_Iduladha_di_depan_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_05.jpg|pra=Berkas:Suasana_Iduladha_di_depan_Masjid_Ubay_bin_Kaab_Jambi_05.jpg|al=Suasana Iduladha di depan Masjid Ubay bin Kaab Jambi| '''Suasana Idul Adha di rohangan Masjid Ubay bin Kaab Jambi''' Gambar:Jemaah_bersujud.jpg|pra=Berkas:Jemaah_bersujud.jpg Gambar:Jemaah_Duduk_Tawarruk.jpg|pra=Berkas:Jemaah_Duduk_Tawarruk.jpg Gambar:Sifat_Huruf_Alquran.jpg|pra=Berkas:Sifat_Huruf_Alquran.jpg Gambar:Bakda_isya_menunggu_salat_tarawih.jpg|pra=Berkas:Bakda_isya_menunggu_salat_tarawih.jpg|al=Bakda Isya menunggu salat tarawih| '''Bakda Isya ngalaksanakeun solat tarawih''' Gambar:Membaca_Alquran_sembari_menunggu_salat_Isya.jpg|pra=Berkas:Membaca_Alquran_sembari_menunggu_salat_Isya.jpg|al=Membaca Alquran sembari menunggu salat Isya| '''Maca Qur'an bari nungguan solat Isya''' Gambar:Jemaah_Menunggu_Imam_Salat.jpg|pra=Berkas:Jemaah_Menunggu_Imam_Salat.jpg|al=Jemaah Menunggu Imam Salat| '''Jamaah Nunggu Solat Imam''' </gallery> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Telanaipura, Jambi]] 560f41hqwta3x2d2w0falb1rul0oj89 SMP Negeri 1 Ciamis 0 106465 708832 679568 2026-05-02T14:22:27Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708832 wikitext text/x-wiki {{Kotak info sakola | nama = SMP Negeri 1 Ciamis | nama_asli = | nama_latin = | gambar = | didirikan = 1946 | tipe = Negeri | akreditasi = A | NSS = 201021401001 | NPSN = 20211519 | motto = Nesacis EKSIS (Édukatif, Kréatif, Shidiq, Inovatif, jeung Simpatik) | slogan = | maskot = | rektor = | kepsek = Asép Surur Mulyadi, S.Pd., M.Pd. | ketua komite = | moderator = | kelas = 27 kelas (VII: 9, VII: 9, IX: 9) | jurusan = | rentang kelas = VII, VIII, IX | kurikulum = [[Kurikulum Merdeka]] | murid = <!-- siswa (/kelas)--> | status = [[Sakola Standar Nasional]] | lonem = | hinem = | avgnem = | alamat = Jl. Jénderal Sudirman №6, [[Ciamis, Ciamis, Ciamis|Kal. Ciamis]], [[Ciamis, Ciamis|Kac. Ciamis]] | kota = [[Kabupatén Ciamis]] | provinsi = [[Jawa Kulon]] | negara = [[Indonésia]] | telp = +62-265-771078 | koordinat = {{Coord|7.325121|S|108.352454|E|format=dms|region:ID_type:edu_scale:1000|display=title,inline}} | situs web = {{URL|https://www.smpn1ciamis.sch.id}} | surel = {{Email|nesacis46|gmail.com}} | kampus = | alumni = | institusi = | afiliasi = [[Kamenterian Pangatikan Dasar jeung Menengah Républik Indonesia]] | catatan = }} [[Gambar:Gate of SMPN 1 Ciamis.jpg|jmpl|al=Gerbang SMPN 1 Ciamis|Gerbang asup ka wangunan utama sakola]] '''SMP Negeri (SMPN) 1 Ciamis''' nyaéta salah sahiji [[sakola menengah pertama]] negeri anu perenahna di Jalan Jénderal Sudirman №6, [[Ciamis, Ciamis, Ciamis|Kalurahan Ciamis]], [[Ciamis, Ciamis|Kacamatan Ciamis]], [[Kabupatén Ciamis]], [[Jawa Kulon]], [[Indonésia]]. SMP Negeri 1 Ciamis diadegkeun taun [[1946]]. Sami sareng SMP sacara umumna di [[Indonésia]] masa [[atikan]] [[sakola]] di SMPN 1 Ciamis dicokot dina waktu 3 taun pangajaran, dimimitian di Kelas VII dugi ka Kelas IX. == Sajarah == [[Gambar:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_controleursvrouw_met_haar_schooltje_te_Tjiamis_Java_TMnr_10002383.jpg|jmpl|Sakola Sunda pikeun Wanoja (''Haar Schooltje te Tjiamis'') ti jaman Walanda]] Ditilik tina sajarah, lahan anu ayeuna dipaké SMPN 1 Ciamis mangrupa Sakola Sunda pikeun Wanoja (''Haar Schooltje te Tjiamis'') anu didirikeun taun 1864. Sakola ieu perenahna aya di antara Kantor Kawat (ayeuna Kantor Pos) sareng Pendopo. Sakola ieu ogé didirikeun ku [[R.A.A. Kusumadiningrat]] atawa Kanjeng Prabu anu mangrupakeun sakola formal pangmimitina di Kabupatén Ciamis.<ref>{{Cite news|last=Dani|first=Andri M|editor-last=Juhariyono|editor-first=Asep|date=2 Méi 2025|title=RAA Kusumadiningrat, Tokoh Visioner di Balik Sekolah Formal Pertama di Ciamis|url=https://ciamisraya.inews.id/read/589292/raa-kusumadiningrat-tokoh-visioner-di-balik-sekolah-formal-pertama-di-ciamis|work=[[iNews]]|language=id-ID|access-date=2 Juni 2025}}</ref> Taun 2008, sakola ieu pernah mibanda status Taratas Sakola Bertaraf Internasional (RSBI) anu mangrupakeun angkatan kadua.<ref>{{Cite web|date=28 Séptémber 2011|title=DAFTAR SMP RINTISAN SEKOLAH BERTARAF INTERNASIONAL (SMP-RSBI) |url=https://id.scribd.com/embeds/138706446/content|website=Scribd|language=id-ID|access-date=2 Juni 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502154354/https://www.scribd.com/embeds/138706446/content|archive-date=21 Pébruari 2024}}</ref> Taun 2020-an, kagiatan diajar-ngajar kadampak ku pandemi Covid-19. Siswa basa éta ngamimitian diajar daring di imahna. Salah sahiji pangajaran anu kadampak nyaéta pangajaran IPA. Siswa waktos éta biasana ngalaksanakeun praktikum di laboratorium kalawan pasilitas anu parantos disadiakeun. Basa aya pandemi, praktikum dilaksanakeun virtual ngagunakeun alat-alat basajan anu gampil dipilarian di sabudeureun siswa ku cara démonstrasi sareng ékspérimén.{{Sfn|Setiawati|Sopyan|Maladona|2021|p=234}} Taun 2024, sakola ieu meunang gelar sakola Adiwiyata Mandiri Tingkat Nasional.<ref>{{Cite news|last=Kuraetin|first=Imas|date=2 Oktober 2024|title=Adiwiyata Mandiri Tingkat Nasional Diraih SMPN 1 Ciamis|url=https://infopriangan.com/adiwiyata-mandiri-tingkat-nasional-diraih-smpn-1-ciamis|work=Info Priangan|language=id-ID|access-date=2 Juni 2025}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kapala sakola == Kapala sakola (pupuhu sakola) salaku kapala SMP Negeri 1 Ciamis geus ngalaman sababaraha parobahan. Di handap ieu nyaéta '''daptar kapala sakola''' anu pernah atawa nuju ngajabat di SMP Negeri 1 Ciamis ti masa ka masa: {|class="wikitable" width="100%" !No. !Kapala Sakola !Mimiti Jabatan !Tungtung Jabatan !Katerangan !Wakil Kapala Sakola (Kasiswaan) |- |align="center"|1 |Dodo Natapura |align="center"|– |align="center"|– |align="center"| | |- |align="center"|2 |Sudjatma |align="center"|– |align="center"|– |align="center"| | |- |align="center"|3 |Agus Yudhono, <small>S.Pd., M.Pd.</small> |align="center"|– |align="center"|ca. 2013-2015 |align="center"|<ref>{{Cite web|title=SMP Negeri 1 Ciamis|url=http://www.smpn1ciamis.sch.id|website=SMPN 1 CIAMIS|access-date=4 Juni 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20111221104029/http://smpn1ciamis.sch.id|archive-date=21 Désémber 2011|url-status=dead}}</ref> | |- |align="center"|4 |<small>Dr.</small> Agus Sumantri, <small>M.Pd.</small> |align="center"|ca. 2013-2015 |align="center"|23 Juni 2022 |align="center"| | |- |align="center"|5 |<small>Dr.</small> Wawan Hermawan, <small>M.Pd.</small> |align="center"|23 Juni 2022 |align="center"|11 Januari 2024 |align="center"|<ref>{{Cite instagram|postid=C2F-vxUyCax|user=wawan_ciamis|title=Setiap masa ada orangnya, Setiap orang ada masanya.|date=15 Januari 2024|author=Wawan Hermawan}}</ref> | |- |align="center"|6 |Asep Surur Mulyadi, <small>S.Pd., M.Pd.</small> |align="center"|11 Januari 2024 |align="center"|Méi 2024 |align="center"| | |- |align="center"|– |Memet Priadi, <small>S.Pd., M.Pd.</small> (Plh.) |align="center"|Méi 2024 |align="center"|Juli 2024 |align="center"| | |- |align="center"|6 |<small>H.</small> Asep Surur Mulyadi, <small>S.Pd., M.Pd.</small> |align="center"|Juli 2024 |align="center"|Petahana |align="center"| | |} == Pasilitas == <gallery mode="packed" heights="180"> Gambar:An-Nur Mosque in SMPN 1 Ciamis (1).jpg|al=Masjid An-Nur SMPN 1 Ciamis|Masjid An-Nur Gambar:Library of SMPN 1 Ciamis.jpg|al=Perpustakaan Puspa Pertiwi SMPN 1 Ciamis|Perpustakaan Puspa Pertiwi Gambar:Front field of SMPN 1 Ciamis.jpg|al=Lapangan hareup/upacara SMPN 1 Ciamis|Lapangan hareup/upacara Gambar:Back field of SMPN 1 Ciamis.jpg|al=Lapangan tukang SMPN 1 Ciamis|Lapangan tukang Gambar:Canteen of SMPN 1 Ciamis.jpg|al=Kantin tukang SMPN 1 Ciamis|Kantin tukang </gallery> Kalawan lega 7.640 m<small><sup>2</sup></small>, SMPN 1 Ciamis kagungan sababaraha macam pasilitas pikeun ngarojong kagiatan diajar-ngajar. Sapertos anu aya di handap: * Ruang kelas (27) * Perpustakaan Puspa Pertiwi * Ruang laboratorium (7) * Ruang kapala sakola * Ruang guru (3) * Masjid An-Nur * Ruang UKS * Ruang toilét (14) * Ruang gudang (2) * Ruang sirkulasi (6) * Lapangan hareup/upacara * Lapangan tukang * Ruang tata usaha * Ruang bimbingan jeung konseling * Ruang OSIS * Ruang bangunan (13) == Ékstrakurikulér == Di handap ieu nyaéta daptar ékstrakurikulér di SMP Negeri 1 Ciamis:<ref name="ekskul">{{Cite news|author=Admin86|date=19 Juli 2024|title=Pengenalan Ekstrakurikuler Bagi Siswa Baru SMPN 1 Ciamis Berjalan Lancar|url=https://86news.co/2024/07/19/pengenalan-ekstrakulikuler-bagi-siswa-baru-smpn-1-ciamis-berjalan-lancar|work=86News.co|language=id-ID|access-date=3 Juni 2025}}</ref> * Pramuka inti/Déwan Penggalang (DePe) * Pasukan Pangibar Bendéra (Paskibra) * Palang Mérah Remaja (PMR) * Adiwiyata * Bola baskét * Bola voli * Sépak bola * Bandung Karate Club (BKC) * Silat * Kelompok Penggemar Matématika (KPM) * Kelompok Penggemar IPA (KPI) * ''Social Education Nesacis'' (ASEAN) * Jurnalistik * Sinématografi * Sastra Indonésia * Sastra Sunda * ''English Club'' * Seni batik * Seni musik * Seni rupa * Seni tari * Téater * Vokal * Ikatan Remaja Masjid (IRMA) == Galéri == <gallery> Gambar:Art stage of SMPN 1 Ciamis.jpg|al=Panggung seni SMPN 1 Ciamis|Panggung seni Gambar:UKS inscription and flag in SMPN 1 Ciamis.jpg|al=Prasasti UKS sareng tiang bendera di SMPN 1 Ciamis|Prasasti UKS sareng tiang bendera Gambar:Inscription of SMPN 1 Ciamis establishment as the National Standardized School.jpg|al=Prasasti peresmian SMPN 1 Ciamis jadi Sakola Standar Nasional|Prasasti peresmian SMPN 1 Ciamis jadi Sakola Standar Nasional </gallery> == Réferénsi == === Catetan suku === {{Reflist}} === Daptar pustaka === * {{Cite journal|last=Setiawati|first=Eli|last2=Sopyan|first2=Taupik|last3=Maladona|first3=Adi|year=2021|title=ANALISIS PENGELOLAAN LABORATORIUM IPA DAN ALTERNATIF PRAKTIKUM IPA PADA MASA PANDEMI COVID-19 DI SMP NEGERI 1 CIAMIS|url=https://jurnal.unigal.ac.id/J-KIP/article/view/6290|journal=J-KIP (Jurnal Keguruan dan Ilmu Pendidikan)|language=id|volume=2|issue=3|pages=229–236|doi=10.25157/j-kip.v2i3.6290|issn=2722-6069}} == Tumbu luar == * {{URL|https://www.smpn1ciamis.sch.id|Loka Resmi SMP Negeri 1 Ciamis}} * {{Commons-inline|SMP Negeri 1 Ciamis}} {{Sakola-pondok}} [[Kategori:SMP di Kabupatén Ciamis]] [[Kategori:Sakola Negeri di Kabupatén Ciamis]] [[Kategori:Nu ngadeg taun 1946 di Indonésia]] 7w3lgd13ud0i39zbixp23x10uxk9t9z RSUD Bayu Asih 0 106665 708828 684762 2026-05-02T13:23:24Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708828 wikitext text/x-wiki '''RSUD Bayu Asih''' nyaéta rumah sakit diadegkeun taun 1925 dina waktos akhir pamaréntahan Bupati [[Kabupatén Karawang|Karawang]] di Purwakarta, [[R.T.A. Gandanegara]] jeung mimiti pamaréntahan Bupati Karawang di Purwakarta saanggeusna, [[R.A.A. Soeriamihardja]]. Dibere ngaran Bayu Asih anu miboga harti “ngamumule dina kakuatan pangasihan.”<ref name=":0">{{Cite web|url=https://disipusda.purwakartakab.go.id/sejarah-rumah-sakit-umum-daerah-bayu-asih-purwakarta/|title=Sejarah Rumah Sakit Umum Daerah Bayu Asih Purwakarta|website=Dinas Arsip dan Perpustakaan Kabupaten Purwakarta|language=en-US|accessdate=2025-08-01}}</ref> Rumah sakit ieu kaasup rumah sakit pangkolotna di wilayah [[Kabupatén Purwakarta|Purwakarta]], Karawang, [[Kabupatén Subang|Subang]], jeung [[Bekasi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.purwakartaonline.com/ragam/pr-4254755763/sejarah-rumah-sakit-bayu-asih-sejak-1930|title=Sejarah Rumah Sakit Bayu Asih Sejak 1930! - Purwakarta Online|last=Sugianto|first=Enjang|website=Sejarah Rumah Sakit Bayu Asih Sejak 1930! - Purwakarta Online|language=id|accessdate=2025-08-01}}</ref> == Sajarah == Dina waktos taun 1927, ieu rumah sakit kaduruk, ku sabab éta diwangun deui rumah sakit dina lokasi nu séjén di Jalan Raya Véteran (baheula ngaranna Jalan Raya Purwakarta Utara teras dirobah deui janten Jalan Raya Jénderal Sudirman). Wangunan rumah sakit nu baheulana janten wangunan sakola Sekolah Kejuruan Kepandaian Putri (SKKP) Negeri, Sekolah Kesejahteraan Keluarga Atas (SKKA), Sekolah Menengah Kesejahteraan Keluarga (SMKK), ayeunna wangunan Sekolah Kejuruan Kepandaian Putri (SKKP) Negeri, Sekolah Kesejahteraan Keluarga Atas (SKKA), Sekolah Menengah Kesejahteraan Keluarga (SMKK), ayeuna Sekolah Menengah Pertama Negeri (SMPN) 4 Purwakarta.<ref name=":0" /> Kaping 18 Oktober taun 1930, ieu rumah sakit diresmikeun ku Gubernur Jenderal Jhr. Mr. Dr. Andries Cornelis Dirk van de Graeff jeung Residen Hr. A. Sangster, Bupati Karawang di Purwakarta R.A.A. Soeriamihardja, Hr. Slotemaker de Bruine, Pendeta O.E. van der Brug, dr. W.J.L. Bake, dr. Wimmel dan dr. F.J. Bosman (Zend.Arts) jeung pingpinan suster Zr. H. Hazewindus.<ref name=":0" /> == Wangunan == Wangunan rumah sakit jeung arsitékturna digagas ku ''Annemer'' Lie Djien Tiong, dibantosan ku R. Moehammad Asik jeung R. Ahmad Soeta.<ref name=":0" /> Anggaran pikeun ngawangun ieu rumah sakit nyaéta Nf 280.000 (dua ratus salapan puluh rubu dina mata uang Walanda) anu meunang ti dana masarakat, kantor Pamanoekan jeung Tjiasem Landen, jeung pamaréntah kolonial Walanda.<ref>{{Cite web|url=https://www.merdeka.com/jabar/cerita-masa-lalu-rumah-sakit-tertua-di-purwakarta-pernah-alami-kebakaran-sampai-harus-pindah-lokasi-184483-mvk.html|title=Cerita Masa Lalu Rumah Sakit Tertua di Purwakarta, Pernah Alami Kebakaran Sampai Harus Pindah Lokasi|website=merdeka.com|language=en|accessdate=2025-08-01}}</ref> == Palayanan jeung pengelolaan == Rumah sakit ieu miboga luas taneuh lima hektar jeung luas wangunanana 5.000 m. Unit anu aya dina rumah sakit ieu nyaéta unit rawat jalan, unit rawat inap, bangsal, apotek, sakola kajuruan jeung asrama.<ref name=":0" /> Mimitina, ieu rumah sakit diurus ku Yayasan Gereja Kristen Pasundan (GKP), teras ku pamaréntah daérah Purwakarta dina taun 1976.<ref>{{Cite web|url=https://www.jaditau.id/ragam/pr-8707144675/sejarah-singkat-rsud-bayu-asih-purwakarta|title=Sejarah Singkat RSUD Bayu Asih Purwakarta - Jadi Tau|last=Hanipah|first=Ipah|website=Sejarah Singkat RSUD Bayu Asih Purwakarta - Jadi Tau|language=id|accessdate=2025-08-01}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Rujukan == <references /> [[Kategori:Artikel Wiki Cagar Budaya 2.0]] eyx25974dbbd9dj5p2lfxcrcowamuoz Soto sasak 0 107699 708836 703638 2026-05-02T15:46:38Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708836 wikitext text/x-wiki [[Gambar:Soto Sasak Tampak Atas.jpg|jmpl|Soto sasak ditinggal ti luhur]] '''Soto Sasak''' téh mangrupa salasahiji kuliner has urang Sasak di Lombok, Nusa Tenggara Barat. Soto Sasak boga ciri has kuah bening atawa hideung jeung rasa gurih lantaran diracik jeung rupa-rupa rempah has Nusantara. Rempah anu mindeng dipaké di antarana konéng, laja, jahé, serai, lada, jeung sajabana. Eusian soto ieu biasana diwangun ku hayam, taoge, bihun atawa soun, lontong, bawang goréng, jeung endog pindang.<ref>{{Cite web|url=https://firstlomboktour.com/soto-sasak-tulen-khas-lombok/|title=Menikmati Soto Sasak Tulen Khas Lombok|last=Tour|first=First Lombok|website=First Lombok Tour|language=en-US|accessdate=2025-12-18}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sajarah == Teu kacatet écés ti iraha mimiti ayana soto Sasak. Tapi, nu ngajual soto ieu geus dipikawanoh ti mimiti abad ka-20. Contona, soto nu dijual di wewengkon Ampenan geus aya ti taun 1950-an, dijieun ku padagang Tionghoa. Sajaba ti éta, aya ogé sababaraha tempat dahar nu kasohor di jalur ka Senggigi jeung Mataram anu ngajual ieu kadaharan.<ref>{{Cite news|url=https://rri.co.id/mataram/kuliner/1937524/soto-sasak-kuliner-khas-lombok-yang-penuh-rempah|title=Soto Sasak: Kuliner Khas Lombok yang Penuh Rempah|last=Nurmantika, Mega Putri|date=2025-10-30|access-date=2025-12-17}}</ref> == Bahan-bahan == Bahan jeung racikan soto Sasak bisa rada béda-béda unggal tempat, tapi kalolobaanana miboga kamiripan. Bahan utama anu dipaké biasana hayam jeung rupa-rupa rempah. Rempahna di antarana serai, daun salam, daun jeruk, laja, penyedap, uyah, gula, jeung cai. Aya ogé bumbu halus, saperti bawang beureum, bawang bodas, lada, konéng, jahe, minyak goréng, jeung tambahan pala. Pikeun pelengkap, soto Sasak biasana ditambahan eusian saperti hayam suwir, bihun, endog pindang, taoge, daun bawang, daun seledri, bawang beureum goréng, kalapa parut, lontong (atawa ''pesor'' dina basa Sasak), jeung jeruk limau.<ref>{{Cite web|url=https://insidelombok.id/kuliner/berikut-resep-soto-sasak-khas-lombok-untuk-menu-buka-puasa/|title=Berikut Resep Soto Sasak Khas Lombok untuk Menu Buka Puasa - INSIDELOMBOK|website=insidelombok.id|language=id|accessdate=2025-12-18}}</ref> == Répérénsi == ligtf9iq80wzep5kfv9nimvdwh58yjr Ratu Kalinyamat 0 107710 708830 703873 2026-05-02T13:40:56Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708830 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ratu Kalinyamat | image = Ratu Kalinyamat karya Jatmiko.jpg | caption = Gambaran Ratu Kalinyamat (Ilustrasi). | birth_name = Retna Kencana | birth_date = Teu kanyahoan | death_date = [[1579]] | death_place = [[Jepara]], [[Jawa Tengah]] | death_cause = Sepuh | resting_place = Komplék Masjid Mantingan, Jepara | monuments = Patung Ratu Kalinyamat di Jepara | residence = Kalinyamat, Jepara | nationality = Jawa (Kasultanan Demak) | other_names = Rainha de Japara | occupation = Pangawasa Jepara, Tokoh Maritim | years_active = 1549–1579 | spouse = [[Pangéran Hadiri]] (Pangéran Kalinyamat) | parents = [[Sultan Trenggana]] (Rama) | relatives = [[Sunan Prawoto]] (Lanceuk), [[Ratu Mas Kencana]] (Adi) }} '''Ratu Kalinyamat''' (maot taun [[1579]]) nyaéta saurang pangawasa di [[Jepara]] anu kawéntar ku kawani sarta kakuatan maritimna di Nusantara dina abad ka-16.<ref name="Britannica"/> Anjeunna téh putri ti [[Sultan Trenggana]], raja katilu [[Kasultanan Demak]].<ref>https://setkab.go.id/presiden-jokowi-anugerahkan-gelar-pahlawan-nasional-kepada-enam-tokoh/</ref> Salaku inohong awéwé, anjeunna miboga peran kalintang penting dina peta politik sarta pertahanan laut di [[Semenanjung Melayu]] jeung [[Pulo Jawa]], utamana dina ngalawan ékspansi bangsa [[Portugis]]. <ref name="Britannica">[[The Editors of Encyclopaedia Britannica]]. (2023). "Jepara: Historical City". [https://www.britannica.com/place/Jepara Britannica.com]. Diaksés tanggal [[30 Désémber 2025]].</ref> ==Asal-usul sarta Kulawarga== Nami asli anjeunna téh [[Retna Kencana]]. Anjeunna nikah ka [[Pangéran Hadiri]], saurang inohong anu séké-sélérna dumasar carita rahayat mah ti [[Acéh]], nu satuluyna diistrénan jadi adipati di Jepara kalayan gelar Pangéran Kalinyamat. Saatos carogéna ditelasan ku utusan [[Arya Penangsang]] dina pacengkadan suksési Demak, Ratu Kalinyamat mingpin Jepara kalayan wijaksana sarta ngajantenkeun wilayahna salaku puseur kakuatan ékonomi jeung militer. <ref name="Babad">[[Olthof, W.L.]] (Terj). (2007). ''Babad Tanah Jawi: Mulai dari Nabi Adam Sampai Tahun 1647''. Yogyakarta: Narasi. [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/ Leiden University Library]. Diaksés tanggal [[30 Désémber 2025]].</ref> ==Sumpah Tapa Wuda== Dina kapercayaan lokal sarta naskah-naskah babad, dicaritakeun yén saatos pupusna Pangéran Kalinyamat, Ratu Kalinyamat ngalaksanakeun tapa di Gunung Danaraja. Anjeunna sumpah moal liren tapa sarta moal nganggo papakéan anu pantes (''tapa wuda sinjang rambut'') dugi ka Arya Penangsang tiwas.<ref>{{Cite book|last=Mardiyono|first=Peri|date=2020|title=Tuah Bumi Mataram: Dari Panembahan Senopati hingga Amangkurat II|publisher=Araska Publisher|isbn=9786237537793|pages=292|url-status=live}}</ref> Ieu sumpah téh mangrupakeun simbol tijinna haté sarta perlawanan anjeunna ka pihak anu geus ngarusak tatanan Kasultanan Demak. <ref name="Raffles">[[Raffles, T.S.]] (1817). ''The History of Java''. London: Black, Parbury, and Allen. [https://archive.org/details/historyjava01raffgoog Archive.org]. Diaksés tanggal [[30 Désémber 2025]].</ref> ==Perlawanan Maritim Ngalawan Portugis== Ratu Kalinyamat kakoncara salaku pangawasa anu gaduh armada laut anu tohaga. Dina taun [[1551]], anjeunna ngirimkeun 40 kapal kalayan 4.000 prajurit pikeun mantuan [[Kasultanan Johor]]. Satuluyna dina taun [[1574]], dumasar kana catetan Portugis, anjeunna ngirimkeun deui armada anu langkung badag, nyaéta 300 kapal (80 di antarana kapal jung badag) kalayan 15.000 prajurit pikeun ngabébaskeun Malaka. Kusabab pangaruhna anu kacida gedéna, urang Portugis méré landian "Rainha de Japara, senhora poderosa e rica" (Ratu Jepara, awéwé anu sakti tur beunghar). <ref name="Couto">[[Do Couto, Diogo]]. (1778). ''Da Ásia: Dos feitos, que os Portuguezes fizeram no descubrimento, e conquista dos mares, e terras do Oriente''. Lisbon: Régia Officina Typografica. [https://archive.org/details/daasiadosfeitosq08coutuoft Archive.org]. Diaksés tanggal [[30 Désémber 2025]].</ref> <ref name="JurnalSajarah">[[Hasan, M.]] (2021). "The Military Diplomacy of Ratu Kalinyamat in the 16th Century". ''Journal of Maritime Studies'', 5(2), 112-125. [https://ejournal.undip.ac.id/index.php/history ejournal.undip.ac.id]. Diaksés tanggal [[30 Désémber 2025]].</ref> ==Pupusna Pangéran Kalinyamat== ​Dina taun [[1549]], [[Sunan Prawata]], raja kaopat Demak, tiwas ditiwasan ku utusan [[Arya Penangsang]], misanana anu janten Adipati Jipang. Ratu Kalinyamat mendakan keris Kyai Betok kagungan [[Sunan Kudus]] nanceb dina jasad lanceukna éta. Ku kituna, Pangéran sarta Ratu Kalinyamat angkat ka [[Kudus]] kanggo nyuhunkeun katerangan. <ref name="Graaf1985">[[De Graaf, H.J.]] & [[Pigeaud, Th.G.Th.]] (1985). ''Kerajaan-Kerajaan Islam di Jawa: Peralihan dari Majapahit ke Mataram''. Jakarta: Grafitipers. ISBN 979-444-000-0. Diaksés tanggal [[31 Désémber 2025]].</ref> ​[[Sunan Kudus]] mangrupakeun pangrojong Arya Penangsang dina pacéngkadan parebutan tahta saatos pupusna Raja [[Trenggana]] ([[1546]]). Ratu Kalinyamat sumping nungtut kaadilan alatan pupus lanceukna. Sunan Kudus ngajelaskeun yén nalika anom, [[Sunan Prawata]] kantos nelasan Pangéran Surowiyoto alias Sekar Seda Lepen, ramana [[Arya Penangsang]], janten wajar upami ayeuna anjeunna kenging walesan anu satimpal. <ref name="Ricklefs">[[Ricklefs, M.C.]] (2008). ''A History of Modern Indonesia since c. 1200''. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0230546851. [https://archive.org/details/historyofmoderni00rick Archive.org]. Diaksés tanggal [[31 Désémber 2025]].</ref> ​Ratu Kalinyamat kuciwa kana sikep Sunan Kudus. Anjeunna sarta carogéna milih mulang ka [[Jepara]]. Di tengah jalan, maranéhna dikerepuk ku balad Arya Penangsang. Pangéran Kalinyamat tiwas. Kacaritakeun, anjeunna kantos ngarayap dina taneuh ku sésa-sésa tanagana, sahingga ku pangeusi sakitar, daérah tempat pupusna Pangéran Kalinyamat disebut désa [[Prambatan]]. <ref name="Babad2007">[[Olthof, W.L.]] (Terj). (2007). ''Babad Tanah Jawi: Mulai dari Nabi Adam Sampai Tahun 1647''. Yogyakarta: Narasi. ISBN 979-168-047-7. Diaksés tanggal [[31 Désémber 2025]].</ref> ​Dumasar carita, salajengna bari nyandak layon Pangéran Kalinyamat, Ratu Kalinyamat neraskeun lalampahan dugi ka hiji walungan. Getih anu kaluar tina layon Pangéran Kalinyamat ngajantenkeun cai walungan warnana wungu, anu satuluyna éta daérah katelah ku nami [[Kaliwungu]]. Beuki ka kulon, dina kaayaan lungsé, anjeunna ngalangkungan [[Pringtulis, Nalumsari, Jepara|Pringtulis]]. Kusabab tina bakating ku lungsé leumpangna dugi ka sosolontodan; ''moyang-moyong; (sempoyongan)'', tempat éta ayeuna katelah ku nami [[Mayong, Jepara|Mayong]]. Satepina di [[Purwogondo, Kalinyamatan, Jepara|Purwogondo]], dingaranan kitu margi di tempat ieu mimiti kaluar bau (''gondo'') tina layon anu dicandak ku Ratu Kalinyamat, lajeng ngalangkungan [[Pecangaan, Jepara|Pecangaan]] dugi ka nepi di [[Mantingan, Tahunan, Jepara|Mantingan]]. <ref name="Sofiana">[[Sofiana, A.]] (2017). "Ratu Kalinyamat: Rainha de Japara". ''Journal of Historical Studies'', 1(1). [https://journal.unnes.ac.id/sju/index.php/jhs Journal Unnes]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Diaksés tanggal [[31 Désémber 2025]].</ref> ==Dicutat tina== {{reflist|}} [[Kategori:Pamingpin awéwé]] [[Kategori:Sajarah Jawa]] [[Kategori:Pahlawan Nasional Indonésia]] [[Kategori:Tokoh Islam di Indonésia]] [[Kategori:Jepara]] [[Kategori:Inohong Indonésia]] [[Kategori:Inohong Jawa]] [[Kategori:Biografi]] [[Kategori:Pulitik]] 6zneoky4sxwpz919jm1oycnfr921ge9 Scleropages formosus 0 108221 708834 707865 2026-05-02T15:00:46Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708834 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Arwana Asia | image = Scleropages formosus Prague 2012 1.jpg | image_size = 300 | image_caption = Lauk Arwana Asia (''Scleropages formosus'') keur ngojay, némbongkeun sisitna anu badag tur ginding. | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Osteoglossiformes]] | familia = [[Osteoglossidae]] | genus = [[Scleropages]] | species = '''''S. formosus''''' | binomial = ''Scleropages formosus'' | binomial_authority = ([[Müller]] & [[Schlegel]], 1844) | color = #FFFFFF }} '''Arwana Asia''' (''Scleropages formosus'') nyaéta salah sahiji jinis lauk cai tawar/lauk darat ti kulawarga [[Osteoglossidae]]. Ieu lauk miboga rupa-rupa sebutan lokal di [[Indonésia]], saperti lauk '''[[Siluk]]''', '''[[Kajangan]]''', atawa '''[[Arwana]]'''.<ref name="FishBaseArwana">{{cite web |url=https://www.fishbase.se/summary/Scleropages-formosus.html |title=Scleropages formosus summary page |publisher=FishBase |accessdate=2026-04-06}}</ref> == [[Nami Vérnakular]] == ''Scleropages formosus'' miboga rupa-rupa nami lokal ([[Vérnakular]]) dumasar kana wewengkon sumebarna: * '''[[Scleropages formosus|Siluk]]''': Nami anu paling umum dianggo ku masarakat [[Kalimantan Barat]], hususna di sabudeureun walungan [[Kapuas]]. * '''[[Scleropages formosus|Kajangan]]''': Sebutan lokal ti masarakat di sabudeureun '''[[Taman Nasional Danau Sentarum]]'''. * '''[[Scleropages formosus|Kelesa]]''': Nami anu sering dianggo di wewengkon [[Sumatra]] (Riau sarta Jambi). * '''[[Scleropages formosus|Dragon Fish]]''': Nami komérsial internasional margi bentukna dianggap mirip sareng naga dina mitologi Tionghoa. == [[Karakteristik]] == Lauk Arwana Asia miboga ciri fisik anu mandiri: * '''[[Awak]]''': Bentuk awakna panjang sarta rampak (''gepeng''), miboga sisit anu badag tur katingal kacida gindingna (''metallic sheen''). * '''[[Sungut]]''': Sungutna nyangirah ka luhur kalayan aya dua kumis leutik di handapna, anu gunana salaku sénsor getaran dina cai. * '''[[Warna]]''': Warnana rupa-rupa, mimiti ti nu héjo, pérak, emas, nepi ka nu beureum (''Super Red''). == [[Habitat]] == Ieu lauk hirup di walungan-walungan anu caina tenang sarta di situ-situ leuweung rawa, saperti di '''[[Taman Nasional Danau Sentarum]]''', Kalimantan Barat. Maranéhna resep cicing di handapeun tatangkalan cai pikeun nunggu mangsana. == [[Aspék Ékonomi]] == Lauk ieu miboga ajén ékonomi anu kacida luhurna salaku lauk hias internasional: * '''[[Lauk Hias Méwah]]''': Jinis '''Super Red''' anu asalna ti Kapuas Hulu mangrupa jinis anu paling mahal hargana, sering dianggap simbol "hoki" atanapi kabungahan. * '''[[Budidaya]]''': Masarakat lokal seueur anu ngandelkeun panghasilan tina budidaya arwana dina karamba. Ieu janten sumber ékonomi utama pikeun warga di sabudeureun Danau Sentarum. * '''[[Perdagangan Internasional]]''': Alatan statusna anu dijaga (Appendix I CITES), unggal lauk hasil budidaya kedah dilengkepan ku sertifikat sarta ''[[microchip]]'' supados tiasa dijual ka mancanagara.<ref name="CITESArwana">{{cite web |url=https://cites.org/eng/node/24220 |title=Asian Arowana Conservation |publisher=CITES |accessdate=2026-04-06 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Baranahan == Arwana Asia mangrupa lauk anu baranahan ku cara ngaheungheum endog dina jero sungutna (''mouthbrooder''). Lauk [[jalu]] anu miboga pancén ngajaga endog sarta anakna dina jero sungut sakitar dua bulan dugi ka anakna tiasa mandiri. Jumlah endog anu dihasilkeun kawilang sakedik, nyaéta antara 30 dugi ka 100 siki dina sakali usum kawin. == [[Miara]] == Pikeun budidaya, Arwana Asia merlukeun lingkungan anu tenang sarta [[cai]] anu hérang. Masarakat di sabudeureun Kapuas seueur anu miara ieu lauk dina karamba jaring apung. Kadaharan utamana mangrupa [[gegeremet]] saperti [[jangkrik]] atawa [[hurang]] leutik. Kusabab ieu lauk kaasup sato anu ditangtayungan, unggal usaha budidaya kedah miboga ijin resmi sarta unggal lauk anu dijual kedah dipasangan ''microchip'' salaku tanda idéntitas hasil tépakan. == [[Status Konservasi]] == [[File:Zilarrezko arowana.jpg|jempol|left|100px|Zilarrezko_arowana]] Arwana Asia kaasup sato anu '''[[Langka]]''' sarta dijaga pisan ku [[undang-undang]]. Dina daptar [[IUCN]], ieu lauk asup kana kategori kaancam tumpur margi tempat hirupna/habitatna anu beuki ruksak sarta loba anu néwak sacara liar. == [[Référénsi]] == {{reflist}} [[Kategori:Osteoglossidae]] [[Kategori:Lauk cai tawar]] [[Kategori:Sato Indonésia]] [[Kategori:Ékonomi kréatif]] ks3xwspw27f6omdft07i3fpcmrxiy2w Scleropages 0 108232 708833 707916 2026-05-02T14:57:46Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708833 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; padding:5px;" |- ! colspan="2" style="font-size:125%; background-color:#ccffcc; text-align:center;" | Scleropages leichardti |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Scleropages leichardti.JPG|250px]]<br/>''Scleropages leichardti (Saratoga).'' |- ! style="text-align:left;" | Regnum | [[Animalia]] |- ! style="text-align:left;" | Phylum | [[Chordata]] |- ! style="text-align:left;" | Classis | [[Actinopterygii]] |- ! style="text-align:left;" | Ordo | [[Osteoglossiformes]] |- ! style="text-align:left;" | Familia | [[Osteoglossidae]] |- ! style="text-align:left;" | Genus | [[Scleropages]] |- ! style="text-align:left;" | Species | '''''S. leichardti''''' |} '''Scleropages leichardti''' nyaéta salah sahiji jinis [[Lauk]] cai tawar ti kulawarga [[Arwana]] ([[Osteoglossidae]]) anu mangrupa sato endemik ti wewengkon [[Australia]]. Lauk ieu miboga rupa anu ampir sarimbag sareng barayana, [[Scleropages jardinii]], nanging miboga bédana dina pola warna sarta bintik-bintik dina sisitna.<ref name="FishBaseLeich">Froese, R. and D. Pauly. (2024). ''Scleropages leichardti - Southern saratoga''. FishBase. https://www.fishbase.se/summary/Scleropages-leichardti.html</ref> == [[Vérnakular]] == * Di nagara asalna, lauk ieu disebut '''[[Southern Saratoga]]''' atanapi '''[[Spotted Barramundi]]'''.<ref name="AustMuseum">Australian Museum. ''Saratoga, Scleropages leichardti''. https://australian.museum/learn/animals/fishes/saratoga-scleropages-leichardti/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Di Indonésia, para hobiis lauk hias sering nyebutna ku nami '''[[Arwana Australia]]''' bintik pérak atanapi saukur Saratoga.<ref name="KKPArwana">Direktorat Jenderal Pengelolaan Ruang Laut KKP. ''Mengenal Jenis-Jenis Arwana''. https://kkp.go.id/djprl/artikel/21033-mengenal-jenis-jenis-arwana{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == [[Sebaran]] == Lauk ieu miboga wewengkon sebaran anu kacida kawatesna (endemik): * Habitat aslina ngan ukur aya di sistem walungan '''[[Fitzroy]]''' di [[Queensland]], Australia.<ref name="AustMuseum"/> * Sanajan endemik, lauk ieu parantos diwanohkeun (di-''introduksi'') ka sababaraha bendungan sarta situ di wewengkon Australia sanésna pikeun kapentingan mancing sarta konservasi.<ref name="FishBaseLeich"/> == [[Karakteristik]] == * '''[[Anatomi]]''': Awakna panjang sarta ipis (gepéng ka gigir) kalayan cécé tonggong sarta cécépét bujur anu perenahna jauh ka tukang deukeut buntut. * '''[[Warna]]''': Warna dasarna pérak semu cokelat, kalayan bintik-bintik oranyeu atanapi beureum ngora dina unggal sisitna. Béda sareng ''S. jardinii'', bintik dina ''S. leichardti'' langkung rapih sarta teu pati loba dina bagian operculum (tutup insang).<ref name="NelsonFish">Nelson, J.S. (2006). ''Fishes of the World''. John Wiley & Sons. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781119174844</ref> * '''[[Sipat]]''': Lauk ieu sipatna solitér sarta kacida agrésifna ka sasama jinisna (téritorial). Maranéhna leuwih resep hirup di beungeut cai pikeun ngadagoan mangsa saperti [[gegeremet]], [[bangkong]], atanapi [[lauk]] leutik.<ref name="AustMuseum"/> == [[Baranahan]] == * '''[[Mouthbrooder]]''': Sarua jeung Arwana Asia, ''S. leichardti'' mangrupa lauk anu nyileungleumkeun endogna dina jero sungut (''mouthbrooder''). Biasana lauk bikang anu mawa endog sarta anakna dina jero sungut dugi ka tiasa mandiri.<ref name="FishBaseLeich"/> * '''[[Usum]]''': Prosés baranahan biasana lumangsung dina usum panas (kira-kira bulan Oktober dugi ka Désémber di Australia).<ref name="AustMuseum"/> == [[Riwayat Taksonomi]] == Lauk ieu dingaranan pikeun ngahormat ka saurang pangjalajah asal Jérman, '''[[Ludwig Leichhardt]]''', anu nalungtik wilayah pedalaman Australia dina abad ka-19. Mimitina lauk ieu dianggap hiji spésiés sareng Arwana ti Papua, nanging panalungtikan modéren negeskeun yén ieu téh spésiés anu béda dumasar kana jumlah sisit dina garis lateralna.<ref name="Ferraris">Ferraris, Carl J. (2007). ''Checklist of catfishes and other fishes''. Zootaxa. https://www.mapress.com/zootaxa/</ref> == [[Référénsi]] == {{reflist}} [[Kategori:Osteoglossidae]] [[Kategori:Arwana]] [[Kategori:Lauk Australia]] [[Kategori:Lauk Darat]] [[Kategori:Lauk]] 9b1lmap1mur47nvjqw9mooj7rdlxwj4 Phrymaceae 0 108299 708827 708087 2026-05-02T12:41:12Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708827 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Phrymaceae | image = Mimulus ringens (Phrymaceae) - (flowering), Lake Ontario (NY), United States.jpg | image_caption = ''Erythranthe guttata'' (kembang monyét), salah sahiji spésiés paling umum tina kulawarga Phrymaceae. | regnum = [[Plantae]] | clade = [[Angiospermae]] | clade2 = [[Eudikotil]] | clade3 = [[Asterid]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = '''Phrymaceae''' | familia_authority = [[Schauer]] }} '''Phrymaceae''' nyaéta salah sahiji kulawarga tutuwuhan kembangan ([[familia]]) anu asup kana ordo [[Lamiales]]<ref name="POWO">Plants of the World Online (POWO). "Phrymaceae Schauer." [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005705-2 Diaksés 10 April 2026]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Ieu kulawarga kasebar di sakuliah dunya, nanging pusat kaanekaragamanana aya di bagian kulon Amérika Kalér sarta [[Australia]]<ref name="Britannica">Britannica. "Lamiales: Phrymaceae." [https://www.britannica.com/plant/Lamiales#ref1005536 Diaksés 10 April 2026].</ref>. == Morfologi == Tutuwuhan dina kulawarga [[Phrymaceae]] miboga ciri morfologi anu mandiri: * '''Wujud:''' Lolobana mangrupa tutuwuhan [[terna]] (herba) sausum atanapi permanén, nanging aya ogé sababaraha spésiés anu mangrupa [[rungkun]]<ref name="POWO" />. * '''Kembang:''' Kembangna miboga simétri dua sisi ([[zigomorfik]]) kalayan makuta kembang anu ngahiji ngabentuk tabung anu tungtungna kabagi jadi dua lambé (bilabiate)<ref name="Britannica" />. * '''Kepala Putik (Stigma):''' Salah sahiji ciri anu paling unik nyaéta ''stigma'' anu miboga dua lambé (bilamellate) anu bakal nutup sorangan upami kacepeng ku serangga atawa manusa<ref name="Britannica" />. * '''Batang:''' Batangna sering miboga bentuk pasagi (opat juru), anu mangrupa ciri umum ordo Lamiales<ref name="POWO" />. == Klasifikasi sarta Conto == Tadina, seueur anggota Phrymaceae diasupkeun kana kulawarga [[Scrophulariaceae]], nanging dumasar kana tés [[DNA]] (sistem [[APG IV]]), ieu tutuwuhan dipisahkeun janten kulawarga mandiri<ref name="APG4">Angiosperm Phylogeny Group. 2016. "An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification." [https://academic.oup.com/botlinnean/article/181/1/1/2420454 Diaksés 10 April 2026].</ref>. * '''[[Mimulus]]''': Kawentar ku nami "kembang monyét" kusabab bentuk kembangna mirip beungeut monyét, loba dipaké salaku tutuwuhan hias di wewengkon tiis<ref name="POWO" />. * '''[[Phryma]]''': Genus tipe anu ngan miboga hiji spésiés (''Phryma leptostachya''), sumebar di Asia Wétan sarta Amérika Kalér<ref name="Britannica" />. == Mangfaat == # '''Tutuwuhan Hias:''' Kusabab kembangna anu éndah sarta warnana anu mencolok, sababaraha genus saperti ''Mimulus'' sarta ''Erythranthe'' loba dipelak di taman-taman, kaasup di wewengkon pagunungan di Indonésia<ref name="Britannica" />. # '''Ubar Tradisional:''' Sababaraha spésiés dina kulawarga ieu dipaké dina ubar tradisional di Amérika Kalér pikeun ngubaran tatu luar atanapi peradangan<ref name="POWO" />. == Réferénsi == <references /> [[Kategori:Phrymaceae]] [[Kategori:Lamiales]] [[Kategori:Tutuwuhan hias]] [[Kategori:Tutuwuhan ubar]] i8pk01id5iyrka9wy0r32hva6o8fbwl Verbenaceae 0 108301 708848 708091 2026-05-02T18:34:14Z InternetArchiveBot 25926 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708848 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Verbenaceae | image = Lantana camara (Verbenaceae).jpg | image_caption = Kembang ''[[Lantana camara]]'' (témbélekan), salah sahiji spésiés anu paling kawentar dina kulawarga Verbenaceae. | regnum = [[Plantae]] | clade = [[Angiospermae]] | clade2 = [[Eudikotil]] | clade3 = [[Asterid]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = '''Verbenaceae''' | familia_authority = [[Jaume Saint-Hilaire]] }} '''Verbenaceae''' nyaéta salah sahiji kulawarga tutuwuhan kembangan ([[familia]]) anu asup kana ordo [[Lamiales]]<ref name="POWO">Plants of the World Online (POWO). "Verbenaceae Jaume St.-Hil." [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30000392-2 Diaksés 10 April 2026]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Ieu kulawarga diwangun ku kira-kira 30 [[genus]] sarta leuwih ti 1.100 [[spésiés]] anu sumebar utamana di wewengkon tropis sarta subtropis<ref name="Britannica">Britannica. "Verbenaceae: Plant Family." [https://www.britannica.com/plant/Verbenaceae Diaksés 10 April 2026].</ref>. == Morfologi == Tutuwuhan Verbenaceae miboga ciri ''morfologi'' anu has sakumaha standar botani: * '''Batang sarta Daun:''' Batangna sering miboga bentuk pasagi sarta daunna perenahna silih papasang ''opposite'' atanapi ngumpul ''whorled''<ref name="POWO" />. * '''Kembang:''' Kembangna leutik, miboga simétri dua sisi ([[zigomorfik]]), sarta tumuwuh dina gundukan anu padet ''spike'' atanapi ''raceme''<ref name="Britannica" />. * '''Buah:''' Buahna biasana mangrupa buah buni ''drupe'' atanapi buah anu beulah jadi opat bagian ''schizocarp''<ref name="POWO" />. == Conto Genus sarta Mangfaat == === Tutuwuhan Hias === * ''[[Lantana]]'': Contona nyaéta [[tembelekan]] (''[[Lantana camara]]''), tutuwuhan asli Amérika tropis anu kembangna warni-warni, sering dipaké salaku tutuwuhan hias di taman sarta pager<ref name="POWO" />. * ''[[Verbena]]'': Genus tipe anu miboga kembang éndah sarta loba variasi warna pikeun ngahias buruan imah<ref name="Britannica" />. * ''[[Petrea]]'': Kawentar ku nami ''purple wreath'', mangrupa tutuwuhan rambat anu éndah pisan kembangna. === Tutuwuhan Ubar === * ''[[Stachytarpheta]]'': Contona nyaéta [[Jarong lalaki|jarong]] (''[[Stachytarpheta jamaicensis]]''), tutuwuhan asli Amérika tropis anu di urang sering dipaké ubar tradisional pikeun panas tiris atanapi ubar raheut<ref name="POWO" />. * ''[[Lippia]]'': Sababaraha spésiésna ngahasilkeun [[minyak atsiri]] sarta dipaké dina ubar herbal pikeun masalah pencernaan<ref name="Britannica" />. == Réferénsi == <references /> [[Kategori:Verbenaceae]] [[Kategori:Lamiales]] [[Kategori:Tutuwuhan hias]] [[Kategori:Tutuwuhan ubar]] enwub6figotv1g0ly4022zx4hzv9zuw Tahiyat 0 108415 708853 708751 2026-05-03T08:39:13Z Dinototosugiarto 11449 /* 3. Doa Sabada Tahiyat (Sunah) */ 708853 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:22em; font-size:90%; border:1px solid #aaa; background:#f9f9f9; color:black; margin:0.5em 0 0.5em 1em; float:right; border-spacing:3px;" |+ style="font-size:125%; font-weight:bold; margin-bottom:0.2em;" | Tahiyat | colspan="2" style="text-align:center;" | [[file:PRAYER.jpg|250px|Posisi diuk tahiyat]]<br /><small>Posisi diuk tasyahud/tahiyat dina solat</small> |- ! style="text-align:left;" | Jinis rukun | [[Rukun Qauli]] & [[Rukun Fi'li]] |- ! style="text-align:left;" | Runtuyan ka | 10 (Awal) & 11-12 (Akhir) |- ! style="text-align:left;" | Dalil Al-Qur'an | [[An-Nisa]]: 103 (Umum) |- ! style="text-align:left;" | Dalil Hadis | Bukhari No. 831, Muslim No. 402 |} == Tahiyat == '''Tahiyat''' atanapi '''Tasyahud''' (Basa Arab: تَشَهُّد) nyaéta salah sahiji rukun [[solat]] anu ngawengku bacaan (qauli) sarta posisi diuk (fi'li). Tahiyat kabagi dua, nyaéta Tahiyat Awal (sunah ab'ad) sarta Tahiyat Akhir anu janten salah sahiji rukun sahna solat. === Bacaan Tahiyat Lengkep === Ieu di handap nyaéta bacaan tahiyat (tasyahud) anu lengkep dugi ka sholawat Ibrahimiyah: ==== 1. Bacaan Tasyahud ==== <blockquote> التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنْ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ </blockquote> ''"Sagala [[Kahormatan|kahormatan]], [[kaberkahan]], [[Kabagjaan|kabagjaan]] sarta [[Kasaéan|kasaéan]] téh kagungan Allah. Kasalametan, [[Rahmat|rahmat]] Allah sarta barakah-Na muga tetep kasanggakeun ka anjeun wahai Nabi. Kasalametan muga tetep ka urang sadaya sarta ka hamba-hamba Allah anu shaleh. Kula nyaksi yén euweuh deui Pangéran salian ti Allah, sarta kula nyaksi yén Muhammad téh utusan Allah."'' ==== 2. Sholawat Ibrahimiyah (Wajib dina Tahiyat Akhir) ==== <blockquote> اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِّ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِّ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِّ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِّ إِبْرَاهِيمَ، فِي الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ </blockquote> ''"Nun Gusti Allah, mugia maparin rahmat ka Nabi Muhammad sareng ka kulawarga Nabi Muhammad, sakumaha Anjeun parantos maparin rahmat ka Nabi Ibrahim sareng ka kulawarga Nabi Ibrahim. Sareng mugia Anjeun maparin kaberkahan ka Nabi Muhammad sareng ka kulawarga Nabi Muhammad, sakumaha Anjeun parantos maparin kaberkahan ka Nabi Ibrahim sareng ka kulawarga Nabi Ibrahim. Di sakuliah alam dunya, saéstuna Anjeun téh Maha Pinuji tur Maha Mulya."'' ==== 3. Doa Sabada Tahiyat (Sunah) ==== Sateuacan salam, disunahkeun maos doa panyalindungan tina opat fitnah: <blockquote> اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ </blockquote> ''"Nun Gusti Allah, abdi nyalindung ka Anjeun tina siksa naraka Jahanam, tina siksa kubur, tina [[fitnah]] kahirupan jeung tamanan (paéh), sarta tina jahatna fitnah Al-Masih Ad-Dajjal."''<ref>''Shahih Muslim'', No. 588.</ref>. == Referensi == <references /> [[Kategori:Solat]] [[Kategori:Fikih]] jsjulubz1r86g1hyjuetbynu0s44gry